આશા ભોંસલે

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="gu">
  <siteinfo>
    <sitename>વિકિપીડિયા</sitename>
    <dbname>guwiki</dbname>
    <base>https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%AE%E0%AB%81%E0%AA%96%E0%AA%AA%E0%AB%83%E0%AA%B7%E0%AB%8D%E0%AA%A0</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.23</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">દ્રશ્ય-શ્રાવ્ય (મિડિયા)</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">વિશેષ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">સભ્ય</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">સભ્યની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">વિકિપીડિયા</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">વિકિપીડિયા ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ચિત્ર</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ચિત્રની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">મીડિયાવિકિ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">મીડિયાવિકિ ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ઢાંચો</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ઢાંચાની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">મદદ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">મદદની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">શ્રેણી</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">શ્રેણીની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">વિભાગ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">વિભાગ ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>આશા ભોંસલે</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1129</id>
    <revision>
      <id>900051</id>
      <parentid>900049</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T13:39:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dsvyas</username>
        <id>561</id>
      </contributor>
      <comment>ઉમેરણ</comment>
      <origin>900051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5821" sha1="ckzmjcxcke3sali5qvgokjc379bxm90" xml:space="preserve">{{સંદર્ભ આપો}}
{{infobox person/Wikidata
 | fetchwikidata = ALL
 | onlysourced = no
}}
'''આશા ભોંસલે''' (૧૯૩૩-૨૦૨૬) હિન્દી ફિલ્મ સંગીતની ખ્યાતનામ પાર્શ્વ ગાયિકા હતાં. તેઓ પાર્શ્વગાયિકા [[લતા મંગેશકર]]ના નાના બહેન અને દીનાનાથ મંગેશકરની પુત્રી હતા. તેમણે ફિલ્મોમાં અને ફિલ્મોની બહાર કુલ મળીને ૧૪ હજારથી વધુ ગાયનો ગાયાં છે.

૧૯૪૪માં તેમનાં ભાઈબહેનો લતા, મીના, ઉષા અને હૃદયનાથ મરાઠી ફિલ્મ ‘માઝં બાળ’માં તેમણે સૌપ્રથમ વાર પાર્શ્વગાયન કર્યું હતું.&lt;ref name=&quot;ગુવિકો&quot;&gt;{{cite web |url= https://gujarativishwakosh.org/ભોંસલે-આશા|title= ભોસલે, આશા|last= વ્યાસ|first= પીયૂષ|date= જાન્યુઆરી ૨૦૦૧|publisher= [[ગુજરાતી વિશ્વકોશ]]|access-date=૧૪ એપ્રિલ ૨૦૨૬ }}&lt;/ref&gt; તેમણે [[શાસ્ત્રીય સંગીત]], [[ગઝલ]] અને પૉપ સંગીત એ તમામ ક્ષેત્રોમાં પોતાની સિદ્ધી પુરવાર કરી છે. આ ઉપરાંત તેમણે ગુજરાતી સહિત ભારતીય ઉપખંડની ઘણી ભાષાઓમાં તેમ જ અંગ્રેજી, રશિયન અને ચેકોસ્લોવેકિયન ભાષામાં પણ પોતાના અનેરા કંઠ વડે ગીતો ગાયેલાં છે.

[[સપ્ટેમ્બર ૮|૮ સપ્ટેમ્બર]] ૧૯૩૩ના દિવસે [[મહારાષ્ટ્ર]]ના [[સાંગલી]]માં દીનાનાથ મંગેશકરના ઘરે તેમનો જન્મ થયો હતો. લગ્ન પછીની શરૂઆતની કારકિર્દીમાં તેમણે ઓછા બજેટવાળાં ચલચિત્રોમાં પાર્શ્વગાયિકા તરીકે ગીતો ગાઈને પોતાના કુટુંબનું ભરણપોષણ કર્યું હતું, પરંતુ ૧૯૫૭માં ઓ. પી. નય્યરના સંગીતનિર્દેશન હેઠળનાં ‘નયા દૌર’ અને ‘તુમ સા નહીં દેખા’ બે ચલચિત્રોએ તેમને માટે નવાં દ્વાર ખોલી આપ્યાં.&lt;ref name=&quot;ગુવિકો&quot; /&gt; [[એપ્રિલ ૧૨|૧૨ એપ્રિલ]] ૨૦૨૬ના રોજ ૯૨ વર્ષની વયે મુંબઈ ખાતે તેમનું અવસાન થયું હતું.&lt;ref&gt;{{cite news |first= |last= |title= સૂર સામ્રાજ્ઞી 'આશા ભોસલે' 92 વર્ષે સૂરોમાં સમાઈ ગયા|url= https://www.gujaratsamachar.com/news/entertainment/the-queen-of-music-asha-bhosle-passed-away-at-the-age-of-92-55679607367.html|work= |publisher= [[ગુજરાત સમાચાર]]|date= ૧૨ એપ્રિલ ૨૦૨૬|access-date=૧૩ એપ્રિલ ૨૦૨૬}}&lt;/ref&gt;

== જાણીતા ગુજરાતી ગીતો ==
* છેલાજી રે, મારે હાટું પાટણથી પટોળાં મોઘા લાવજો.
* મહેંદી તે વાવી માળવે ને એનો રંગ ગયો ગુજરાત.
* તારી વાંકી રે પાઘલડીનું ફુમતું રે, મને ગમતું રે.
* માડી તારું કંકુ ખર્યું ને સૂરજ ઊગ્યો.
* દૂધે તે ભરી તલાવડી ને મોતીડે બાંધી પાળ રે.
* ઘોર અંધારી રાતલડીમાં નીકળ્યા ચાર અસવાર.
* ઉંચી તલાવડીની કોર, પાણી ભરતાં.
* સોના વાટકડી રે કેસર ઘોળ્યા વાલમીયા.
* દાદા હો દીકરી.
* છાનું રે છપનું કંઇ થાય નહિં.
* ખમ્મા મારા નંદજીના લાલ.
* પિયરને પિપળેથી આવ્યું પારેવડું.
* મારા રામ તમે સિતાજીની તોલે ન આવો.

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડી ==
* {{ગુજરાતી વિશ્વકોશ}}

{{દાદાસાહેબ ફાળકે પુરસ્કાર}}

{{સ્ટબ}}

[[શ્રેણી:બોલીવુડ]]
[[શ્રેણી:ભારતીય મહિલા ગાયકો]]
[[શ્રેણી:૧૯૩૩માં જન્મ]]
[[શ્રેણી:પદ્મવિભૂષણ પુરસ્કાર વિજેતાઓ]]
[[શ્રેણી:દાદાસાહેબ ફાળકે પુરસ્કાર વિજેતા]]
[[શ્રેણી:ફિલ્મફેર પુરસ્કારોના વિજેતાઓ]]
[[શ્રેણી:મરાઠી લોકો]]
[[શ્રેણી:૨૦૨૬માં મૃત્યુ]]</text>
      <sha1>ckzmjcxcke3sali5qvgokjc379bxm90</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>900066</id>
      <parentid>900051</parentid>
      <timestamp>2026-04-15T04:11:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>/* પ્રારંભિક જીવન */</comment>
      <origin>900066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11500" sha1="falmay56nnlmgfrs2707t0b2angj0h3" xml:space="preserve">{{સંદર્ભ આપો}}
{{infobox person/Wikidata
 | fetchwikidata = ALL
 | onlysourced = no
}}
'''આશા ભોંસલે''' (૧૯૩૩-૨૦૨૬) હિન્દી ફિલ્મ સંગીતની ખ્યાતનામ પાર્શ્વ ગાયિકા હતાં. તેઓ પાર્શ્વગાયિકા [[લતા મંગેશકર]]ના નાના બહેન અને દીનાનાથ મંગેશકરની પુત્રી હતા. તેમણે ફિલ્મોમાં અને ફિલ્મોની બહાર કુલ મળીને ૧૪ હજારથી વધુ ગાયનો ગાયાં છે.

૧૯૪૪માં તેમનાં ભાઈબહેનો લતા, મીના, ઉષા અને હૃદયનાથ મરાઠી ફિલ્મ ‘માઝં બાળ’માં તેમણે સૌપ્રથમ વાર પાર્શ્વગાયન કર્યું હતું.&lt;ref name=&quot;ગુવિકો&quot;&gt;{{cite web |url= https://gujarativishwakosh.org/ભોંસલે-આશા|title= ભોસલે, આશા|last= વ્યાસ|first= પીયૂષ|date= જાન્યુઆરી ૨૦૦૧|publisher= [[ગુજરાતી વિશ્વકોશ]]|access-date=૧૪ એપ્રિલ ૨૦૨૬ }}&lt;/ref&gt; તેમણે [[શાસ્ત્રીય સંગીત]], [[ગઝલ]] અને પૉપ સંગીત એ તમામ ક્ષેત્રોમાં પોતાની સિદ્ધી પુરવાર કરી છે. આ ઉપરાંત તેમણે ગુજરાતી સહિત ભારતીય ઉપખંડની ઘણી ભાષાઓમાં તેમ જ અંગ્રેજી, રશિયન અને ચેકોસ્લોવેકિયન ભાષામાં પણ પોતાના અનેરા કંઠ વડે ગીતો ગાયેલાં છે.

[[સપ્ટેમ્બર ૮|૮ સપ્ટેમ્બર]] ૧૯૩૩ના દિવસે [[મહારાષ્ટ્ર]]ના [[સાંગલી]]માં દીનાનાથ મંગેશકરના ઘરે તેમનો જન્મ થયો હતો. લગ્ન પછીની શરૂઆતની કારકિર્દીમાં તેમણે ઓછા બજેટવાળાં ચલચિત્રોમાં પાર્શ્વગાયિકા તરીકે ગીતો ગાઈને પોતાના કુટુંબનું ભરણપોષણ કર્યું હતું, પરંતુ ૧૯૫૭માં ઓ. પી. નય્યરના સંગીતનિર્દેશન હેઠળનાં ‘નયા દૌર’ અને ‘તુમ સા નહીં દેખા’ બે ચલચિત્રોએ તેમને માટે નવાં દ્વાર ખોલી આપ્યાં.&lt;ref name=&quot;ગુવિકો&quot; /&gt; [[એપ્રિલ ૧૨|૧૨ એપ્રિલ]] ૨૦૨૬ના રોજ ૯૨ વર્ષની વયે મુંબઈ ખાતે તેમનું અવસાન થયું હતું.&lt;ref&gt;{{cite news |first= |last= |title= સૂર સામ્રાજ્ઞી 'આશા ભોસલે' 92 વર્ષે સૂરોમાં સમાઈ ગયા|url= https://www.gujaratsamachar.com/news/entertainment/the-queen-of-music-asha-bhosle-passed-away-at-the-age-of-92-55679607367.html|work= |publisher= [[ગુજરાત સમાચાર]]|date= ૧૨ એપ્રિલ ૨૦૨૬|access-date=૧૩ એપ્રિલ ૨૦૨૬}}&lt;/ref&gt;

== પ્રારંભિક જીવન ==
આશાલતા દીનાનાથ મંગેશકરનો જન્મ સાંગલીના ગોઅર નામના નાનકડા ગામમાં થયો હતો, જે તે સમયે સાંગલી (હવે મહારાષ્ટ્ર)ના રજવાડાનો ભાગ હતું. તેમનો જન્મ પંડિત દીનાનાથ મંગેશકરના સંગીત પ્રેમી પરિવારમાં થયો હતો. પંડિત દીનાનાથ મરાઠી અને કોંકણી મૂળના હતા, જ્યારે તેમની પત્ની શેવંતી ગુજરાતી હતાં. પંડિત દીનાનાથ મરાઠી સંગીતમંચના ખ્યાતનામ અભિનેતા અને શાસ્ત્રીય ગાયક હતા. જ્યારે તેઓ નવ વર્ષના હતા, ત્યારે તેમના પિતાનું અવસાન થયું. પરિવાર પુણેથી કોલ્હાપુર અને પછી મુંબઈ રહેવા ગયો. તેમણે અને તેમની મોટી બહેન લતા મંગેશકરે તેમના પરિવારનું ગુજરાન ચલાવવા માટે ફિલ્મોમાં ગાવાનું અને અભિનય કરવાનું શરૂ કર્યું. તેમણે મરાઠી ફિલ્મ 'માઝા બાલ' (૧૯૪૩) માટે તેમનું પહેલું ફિલ્મ ગીત &quot;ચલા ચલા નવ બાલા&quot; ગાયું હતું. ફિલ્મનું સંગીત દત્તા દાવજેકરે આપ્યું હતું. તેમણે હિન્દી ફિલ્મોમાં પદાર્પણ હંસરાજ બહેલની ફિલ્મ 'ચુનરિયા' (૧૯૪૮) ના ગીત &quot;સાવન આયા&quot; થી કર્યું હતું.&lt;ref name=&quot;rediff_70&quot;&gt;{{cite web |url=http://ia.rediff.com/movies/2003/sep/05ms1.htm |title=Asha, 70 years, 70 landmarks |date=8 September 2003 |access-date=2006-11-11 | archive-url= https://web.archive.org/web/20061108074820/http://ia.rediff.com/movies/2003/sep/05ms1.htm| archive-date= 8 November 2006 | url-status= live}}&lt;/ref&gt; જોકે, તે જ વર્ષે 'ચુનરિયા' પહેલા તેમની અન્ય એક ફિલ્મ 'અંધોં કી દુનિયા' રિલીઝ થઈ હતી. આ બંને ફિલ્મોમાં તેમણે ત્રણ-ત્રણ ગીતો ગાયા હતા. એક પાર્શ્વગાયિકા તરીકે તેમનું પ્રથમ સોલો (એકલ) હિન્દી ગીત ફિલ્મ 'રાત કી રાની' (૧૯૪૯) માટે ગાયું હતું.

આશા ભોંસલેએ પોતાની જાતને એક &quot;આકસ્મિક ગાયિકા&quot; (Accidental Singer) તરીકે વર્ણવી છે. તેમણે સંગીતની તાલીમ કોઈ વિધિવત ક્લાસ દ્વારા નહીં, પરંતુ તેમના પિતા દીનાનાથ મંગેશકર, તેમના શિષ્યો અને પોતાની મોટી બહેન લતા મંગેશકરને ધ્યાનથી સાંભળીને મેળવી હતી. વધતી ઉંમર છતાં તેમણે દૈનિક રિયાઝ (અભ્યાસ)નો ક્રમ જાળવી રાખ્યો હતો અને તેઓ માનતા કે સંગીત તેમના માટે &quot;શ્વાસ લેવા જેટલું જ અનિવાર્ય&quot; છે.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; પશ્ચિમી સંગીત શૈલી અપનાવવા પાછળ તેમણે એલ્વિસ પ્રેસ્લી અને બિલ હેલી જેવા કલાકારોના પ્રભાવનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો.

તેમની બહેનો, લતા અને ઉષા મંગેશકર પ્રખ્યાત પાર્શ્વગાયિકાઓ રહી છે. જ્યારે તેમની મોટી બહેન મીના મંગેશકર અને નાના ભાઈ હૃદયનાથ મંગેશકર સંગીત દિગ્દર્શક તરીકે જાણીતા છે.&lt;ref name=&quot;u507&quot;&gt;{{cite web | last=Haniffa | first=Aziz | title='The new singers can't sing good' | website=Rediff | date=2016-07-11 | url=https://m.rediff.com/movies/report/exclusive-asha-bhosle-to-retire/20160711.htm | access-date=2026-04-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;e139&quot;&gt;{{cite web | title=Asha Bhosle on turning 92: I'm far from done. There's so much to learn, so little time | website=The Times of India | date=2025-09-08 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/asha-bhosle-on-turning-92-im-far-from-done-theres-so-much-to-learn-so-little-time/articleshow/123752708.cms | access-date=2026-04-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;v580&quot;&gt;{{cite web | title=Asha Bhosle: I sing every song like it's my first | website=EasternEye | date=2019-02-22 | url=https://www.easterneye.biz/i-sing-every-song-like-its-my-first/ | access-date=2026-04-12}}&lt;/ref&gt;

== જાણીતા ગુજરાતી ગીતો ==
* છેલાજી રે, મારે હાટું પાટણથી પટોળાં મોઘા લાવજો.
* મહેંદી તે વાવી માળવે ને એનો રંગ ગયો ગુજરાત.
* તારી વાંકી રે પાઘલડીનું ફુમતું રે, મને ગમતું રે.
* માડી તારું કંકુ ખર્યું ને સૂરજ ઊગ્યો.
* દૂધે તે ભરી તલાવડી ને મોતીડે બાંધી પાળ રે.
* ઘોર અંધારી રાતલડીમાં નીકળ્યા ચાર અસવાર.
* ઉંચી તલાવડીની કોર, પાણી ભરતાં.
* સોના વાટકડી રે કેસર ઘોળ્યા વાલમીયા.
* દાદા હો દીકરી.
* છાનું રે છપનું કંઇ થાય નહિં.
* ખમ્મા મારા નંદજીના લાલ.
* પિયરને પિપળેથી આવ્યું પારેવડું.
* મારા રામ તમે સિતાજીની તોલે ન આવો.

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડી ==
* {{ગુજરાતી વિશ્વકોશ}}

{{દાદાસાહેબ ફાળકે પુરસ્કાર}}

{{સ્ટબ}}

[[શ્રેણી:બોલીવુડ]]
[[શ્રેણી:ભારતીય મહિલા ગાયકો]]
[[શ્રેણી:૧૯૩૩માં જન્મ]]
[[શ્રેણી:પદ્મવિભૂષણ પુરસ્કાર વિજેતાઓ]]
[[શ્રેણી:દાદાસાહેબ ફાળકે પુરસ્કાર વિજેતા]]
[[શ્રેણી:ફિલ્મફેર પુરસ્કારોના વિજેતાઓ]]
[[શ્રેણી:મરાઠી લોકો]]
[[શ્રેણી:૨૦૨૬માં મૃત્યુ]]</text>
      <sha1>falmay56nnlmgfrs2707t0b2angj0h3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>900067</id>
      <parentid>900066</parentid>
      <timestamp>2026-04-15T04:27:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>/* કારકિર્દી */</comment>
      <origin>900067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20412" sha1="8raeut9fifh83z6ed2eaj5fwaajfwka" xml:space="preserve">{{સંદર્ભ આપો}}
{{infobox person/Wikidata
 | fetchwikidata = ALL
 | onlysourced = no
}}
'''આશા ભોંસલે''' (૧૯૩૩-૨૦૨૬) હિન્દી ફિલ્મ સંગીતની ખ્યાતનામ પાર્શ્વ ગાયિકા હતાં. તેઓ પાર્શ્વગાયિકા [[લતા મંગેશકર]]ના નાના બહેન અને દીનાનાથ મંગેશકરની પુત્રી હતા. તેમણે ફિલ્મોમાં અને ફિલ્મોની બહાર કુલ મળીને ૧૪ હજારથી વધુ ગાયનો ગાયાં છે.

૧૯૪૪માં તેમનાં ભાઈબહેનો લતા, મીના, ઉષા અને હૃદયનાથ મરાઠી ફિલ્મ ‘માઝં બાળ’માં તેમણે સૌપ્રથમ વાર પાર્શ્વગાયન કર્યું હતું.&lt;ref name=&quot;ગુવિકો&quot;&gt;{{cite web |url= https://gujarativishwakosh.org/ભોંસલે-આશા|title= ભોસલે, આશા|last= વ્યાસ|first= પીયૂષ|date= જાન્યુઆરી ૨૦૦૧|publisher= [[ગુજરાતી વિશ્વકોશ]]|access-date=૧૪ એપ્રિલ ૨૦૨૬ }}&lt;/ref&gt; તેમણે [[શાસ્ત્રીય સંગીત]], [[ગઝલ]] અને પૉપ સંગીત એ તમામ ક્ષેત્રોમાં પોતાની સિદ્ધી પુરવાર કરી છે. આ ઉપરાંત તેમણે ગુજરાતી સહિત ભારતીય ઉપખંડની ઘણી ભાષાઓમાં તેમ જ અંગ્રેજી, રશિયન અને ચેકોસ્લોવેકિયન ભાષામાં પણ પોતાના અનેરા કંઠ વડે ગીતો ગાયેલાં છે.

[[સપ્ટેમ્બર ૮|૮ સપ્ટેમ્બર]] ૧૯૩૩ના દિવસે [[મહારાષ્ટ્ર]]ના [[સાંગલી]]માં દીનાનાથ મંગેશકરના ઘરે તેમનો જન્મ થયો હતો. લગ્ન પછીની શરૂઆતની કારકિર્દીમાં તેમણે ઓછા બજેટવાળાં ચલચિત્રોમાં પાર્શ્વગાયિકા તરીકે ગીતો ગાઈને પોતાના કુટુંબનું ભરણપોષણ કર્યું હતું, પરંતુ ૧૯૫૭માં ઓ. પી. નય્યરના સંગીતનિર્દેશન હેઠળનાં ‘નયા દૌર’ અને ‘તુમ સા નહીં દેખા’ બે ચલચિત્રોએ તેમને માટે નવાં દ્વાર ખોલી આપ્યાં.&lt;ref name=&quot;ગુવિકો&quot; /&gt; [[એપ્રિલ ૧૨|૧૨ એપ્રિલ]] ૨૦૨૬ના રોજ ૯૨ વર્ષની વયે મુંબઈ ખાતે તેમનું અવસાન થયું હતું.&lt;ref&gt;{{cite news |first= |last= |title= સૂર સામ્રાજ્ઞી 'આશા ભોસલે' 92 વર્ષે સૂરોમાં સમાઈ ગયા|url= https://www.gujaratsamachar.com/news/entertainment/the-queen-of-music-asha-bhosle-passed-away-at-the-age-of-92-55679607367.html|work= |publisher= [[ગુજરાત સમાચાર]]|date= ૧૨ એપ્રિલ ૨૦૨૬|access-date=૧૩ એપ્રિલ ૨૦૨૬}}&lt;/ref&gt;

== પ્રારંભિક જીવન ==
આશાલતા દીનાનાથ મંગેશકરનો જન્મ સાંગલીના ગોઅર નામના નાનકડા ગામમાં થયો હતો, જે તે સમયે સાંગલી (હવે મહારાષ્ટ્ર)ના રજવાડાનો ભાગ હતું. તેમનો જન્મ પંડિત દીનાનાથ મંગેશકરના સંગીત પ્રેમી પરિવારમાં થયો હતો. પંડિત દીનાનાથ મરાઠી અને કોંકણી મૂળના હતા, જ્યારે તેમની પત્ની શેવંતી ગુજરાતી હતાં. પંડિત દીનાનાથ મરાઠી સંગીતમંચના ખ્યાતનામ અભિનેતા અને શાસ્ત્રીય ગાયક હતા. જ્યારે તેઓ નવ વર્ષના હતા, ત્યારે તેમના પિતાનું અવસાન થયું. પરિવાર પુણેથી કોલ્હાપુર અને પછી મુંબઈ રહેવા ગયો. તેમણે અને તેમની મોટી બહેન લતા મંગેશકરે તેમના પરિવારનું ગુજરાન ચલાવવા માટે ફિલ્મોમાં ગાવાનું અને અભિનય કરવાનું શરૂ કર્યું. તેમણે મરાઠી ફિલ્મ 'માઝા બાલ' (૧૯૪૩) માટે તેમનું પહેલું ફિલ્મ ગીત &quot;ચલા ચલા નવ બાલા&quot; ગાયું હતું. ફિલ્મનું સંગીત દત્તા દાવજેકરે આપ્યું હતું. તેમણે હિન્દી ફિલ્મોમાં પદાર્પણ હંસરાજ બહેલની ફિલ્મ 'ચુનરિયા' (૧૯૪૮) ના ગીત &quot;સાવન આયા&quot; થી કર્યું હતું.&lt;ref name=&quot;rediff_70&quot;&gt;{{cite web |url=http://ia.rediff.com/movies/2003/sep/05ms1.htm |title=Asha, 70 years, 70 landmarks |date=8 September 2003 |access-date=2006-11-11 | archive-url= https://web.archive.org/web/20061108074820/http://ia.rediff.com/movies/2003/sep/05ms1.htm| archive-date= 8 November 2006 | url-status= live}}&lt;/ref&gt; જોકે, તે જ વર્ષે 'ચુનરિયા' પહેલા તેમની અન્ય એક ફિલ્મ 'અંધોં કી દુનિયા' રિલીઝ થઈ હતી. આ બંને ફિલ્મોમાં તેમણે ત્રણ-ત્રણ ગીતો ગાયા હતા. એક પાર્શ્વગાયિકા તરીકે તેમનું પ્રથમ સોલો (એકલ) હિન્દી ગીત ફિલ્મ 'રાત કી રાની' (૧૯૪૯) માટે ગાયું હતું.

આશા ભોંસલેએ પોતાની જાતને એક &quot;આકસ્મિક ગાયિકા&quot; (Accidental Singer) તરીકે વર્ણવી છે. તેમણે સંગીતની તાલીમ કોઈ વિધિવત ક્લાસ દ્વારા નહીં, પરંતુ તેમના પિતા દીનાનાથ મંગેશકર, તેમના શિષ્યો અને પોતાની મોટી બહેન લતા મંગેશકરને ધ્યાનથી સાંભળીને મેળવી હતી. વધતી ઉંમર છતાં તેમણે દૈનિક રિયાઝ (અભ્યાસ)નો ક્રમ જાળવી રાખ્યો હતો અને તેઓ માનતા કે સંગીત તેમના માટે &quot;શ્વાસ લેવા જેટલું જ અનિવાર્ય&quot; છે.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; પશ્ચિમી સંગીત શૈલી અપનાવવા પાછળ તેમણે એલ્વિસ પ્રેસ્લી અને બિલ હેલી જેવા કલાકારોના પ્રભાવનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો.

તેમની બહેનો, લતા અને ઉષા મંગેશકર પ્રખ્યાત પાર્શ્વગાયિકાઓ રહી છે. જ્યારે તેમની મોટી બહેન મીના મંગેશકર અને નાના ભાઈ હૃદયનાથ મંગેશકર સંગીત દિગ્દર્શક તરીકે જાણીતા છે.&lt;ref name=&quot;u507&quot;&gt;{{cite web | last=Haniffa | first=Aziz | title='The new singers can't sing good' | website=Rediff | date=2016-07-11 | url=https://m.rediff.com/movies/report/exclusive-asha-bhosle-to-retire/20160711.htm | access-date=2026-04-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;e139&quot;&gt;{{cite web | title=Asha Bhosle on turning 92: I'm far from done. There's so much to learn, so little time | website=The Times of India | date=2025-09-08 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/asha-bhosle-on-turning-92-im-far-from-done-theres-so-much-to-learn-so-little-time/articleshow/123752708.cms | access-date=2026-04-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;v580&quot;&gt;{{cite web | title=Asha Bhosle: I sing every song like it's my first | website=EasternEye | date=2019-02-22 | url=https://www.easterneye.biz/i-sing-every-song-like-its-my-first/ | access-date=2026-04-12}}&lt;/ref&gt;

== કારકિર્દી ==
[[File:Asha Bhosle - still 47160 crop.jpg|thumb|right|આશા ભોંસલે (૨૦૦૮માં)]]
૧૯૪૦ના દાયકાના અંતથી ૧૯૫૦ના દાયકાની શરૂઆત સુધી, ગીતા દત્ત, શમશાદ બેગમ અને લતા મંગેશકર જેવી અગ્રણી પાર્શ્વગાયિકાઓનું મુખ્ય અભિનેત્રીઓ અને મોટી ફિલ્મોના ગાયન પર પ્રભુત્વ હતું. જોકે, ૧૯૫૦ના દાયકા દરમિયાન, આશા ભોંસલેએ હિન્દી ફિલ્મોમાં મોટાભાગની અન્ય પાર્શ્વગાયિકાઓ કરતા વધુ ગીતો ગાયા હતા.

આમાંના મોટાભાગના ગીતો ઓછા બજેટની ફિલ્મોમાં હતા. તેમના શરૂઆતના ગીતો એ. આર. કુરેશી, સજ્જાદ હુસૈન, એસ. મોહિન્દર, સરદાર મલિક, ગુલામ મોહમ્મદ અને અન્ય કેટલાક સંગીતકારો દ્વારા સ્વરબદ્ધ કરવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;rediff_70&quot;/&gt; ૧૯૫૨માં સજ્જાદ હુસૈનના સંગીત નિર્દેશન હેઠળ ફિલ્મ 'સંગદિલ' માં ગાયેલા ગીતોથી તેમને સારી એવી ઓળખ મળી. તે જ વર્ષે ઓ. પી. નૈયરના માર્ગદર્શન હેઠળ ફિલ્મ 'છમ છમા છમ' માં તેમને મુખ્ય ગાયિકા તરીકે તક મળી, જેમાં તેમણે ૧૧ માંથી ૧૦ ગીતો ગાયા હતા. પરિણામસ્વરૂપ, ફિલ્મ નિર્દેશક બિમલ રોયે તેમને 'પરિણીતા' (૧૯૫૩) માં ગાવાની તક આપી. ત્યારબાદ રાજ કપૂરે તેમને 'બૂટ પોલિશ' (૧૯૫૪) ના તમામ ગીતો ગાવા માટે સાઈન કર્યા, જેનાથી તેમની લોકપ્રિયતામાં ઘણો વધારો થયો.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Rao|first=Gayatri|date=2016-11-14|title=Nanhe munne bachche teri muthi mein kya hai – Rafi/Asha – Shankar–Jaikishan {{!}} Boot Polish (1954)|url=https://lemonwire.com/2016/11/14/nanhe-munne-bachche-teri-muthi-mein-kya-hai-rafiasha-shankar-jaikishan-boot-polish-1954/|access-date=2020-09-21|website=LemonWire|language=en-US}}&lt;/ref&gt; 

ઓ. પી. નૈયરે ૧૯૫૨ થી ૧૯૫૬ દરમિયાન આશા ભોંસલેને અનેક ગીતો આપ્યા હતા, પરંતુ તેમને સાચી સફળતા ૧૯૫૭માં બી. આર. ચોપરાની ફિલ્મ 'નયા દૌર' થી મળી, જેનું સંગીત પણ નૈયરે જ આપ્યું હતું. સાહિર લુધિયાનવી દ્વારા લખાયેલા અને મોહમ્મદ રફી સાથેના તેમના યુગલ ગીતો જેવા કે &quot;માંગ કે સાથ તુમ્હારા&quot;, &quot;સાથી હાથ બઢાના&quot; અને &quot;ઉડે જબ જબ ઝુલ્ફે તેરી&quot; એ તેમને ભારે ખ્યાતિ અપાવી. આમ, પ્રથમવાર તેમણે ફિલ્મની મુખ્ય અભિનેત્રી માટેના તમામ ગીતો ગાયા હતા. ત્યારબાદ બી. આર. ચોપરાએ તેમની ઘણી ફિલ્મો માટે આશાજીનો સંપર્ક કર્યો, જેમાં 'ધૂલ કા ફૂલ', 'ગુમરાહ' (૧૯૬૩), 'વક્ત' (૧૯૬૫), 'હમરાજ' (૧૯૬૭), 'આદમી ઔર ઈન્સાન' (૧૯૬૯), 'ધુંધ' (૧૯૭૩) અને અન્ય ઘણી ફિલ્મોનો સમાવેશ થાય છે. ઓ. પી. નૈયર સાથેના તેમના સહયોગને પણ મોટી સફળતા મળી. ધીરે ધીરે, તેમણે પોતાની એક મજબૂત ઓળખ બનાવી અને તેમને સચિન દેવ બર્મન તથા રવિ જેવા દિગ્ગજ સંગીતકારોનું પણ માર્ગદર્શન અને સમર્થન મળ્યું. જોકે, ૧૯૭૦ના દાયકામાં આશા ભોંસલે અને ઓ. પી. નૈયર વ્યાવસાયિક અને વ્યક્તિગત રીતે એકબીજાથી અલગ થયા હતા.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=The stubborn note of O P Nayyar|url=https://www.rediff.com/movies/2003/feb/04dinesh.htm|access-date=2020-09-21|website=Rediff.com}}&lt;/ref&gt; ૧૯૬૬માં, સંગીત નિર્દેશક આર. ડી. બર્મનના સંગીતથી સજ્જ ફિલ્મ 'તીસરી મંઝિલ' ના યુગલ ગીતોમાં આશા ભોંસલેના પર્ફોર્મન્સને ભારે લોકપ્રિયતા મળી હતી. અહેવાલો અનુસાર, જ્યારે તેમણે પહેલીવાર ડાન્સ નંબર &quot;આજા આજા&quot; સાંભળ્યું, ત્યારે તેમને લાગ્યું કે તેઓ આ વેસ્ટર્નાઈઝ્ડ (પશ્ચિમી ઢબની) ધૂન ગાઈ શકશે નહીં. બર્મને સંગીતમાં ફેરફાર કરવાની તૈયારી બતાવી હોવા છતાં, આશાજીએ તેને એક પડકાર તરીકે સ્વીકારીને તેમ કરવાની ના પાડી દીધી હતી. દસ દિવસના સખત રિયાઝ પછી તેમણે આ ગીત પૂર્ણ કર્યું. &quot;આજા આજા&quot;, &quot;ઓ હસીના ઝુલ્ફોંવાલી&quot; અને &quot;ઓ મેરે સોના રે&quot; (આ ત્રણેય રફી સાથેના યુગલ ગીતો) અત્યંત સફળ રહ્યા. આ ફિલ્મના મુખ્ય અભિનેતા શમ્મી કપૂરે એકવાર કહ્યું હતું કે, &quot;જો મારી પાસે ગાવા માટે મોહમ્મદ રફી ન હોત, તો મેં આ કામ આશા ભોંસલે પાસે કરાવ્યું હોત.&quot; આર. ડી. બર્મન સાથેના તેમના સહયોગથી અસંખ્ય હિટ ગીતો મળ્યા અને પરિણામે તેઓ લગ્નગ્રંથિથી જોડાયા. ૧૯૬૦ અને ૧૯૭૦ના દાયકા દરમિયાન, તેઓ હિન્દી ફિલ્મોની અભિનેત્રી અને નૃત્યાંગના હેલનનો અવાજ બન્યા હતા, જેમના પર &quot;ઓ હસીના ઝુલ્ફોં વાલી&quot; ફિલ્માવવામાં આવ્યું હતું. એવું કહેવાય છે કે હેલન તેમના રેકોર્ડિંગ સત્રોમાં હાજર રહેતી હતી જેથી તે ગીતને વધુ સારી રીતે સમજી શકે અને તે મુજબ નૃત્યના સ્ટેપ્સ આયોજિત કરી શકે.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Asha Unplugged over the years|url=http://movies.indiatimes.com/articleshow/msid-3457219,prtpage-1.cms|date=8 September 2008|author=Malani, Gaurav|publisher=Indiatimes|access-date=2009-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20080912143433/http://movies.indiatimes.com/articleshow/msid-3457219,prtpage-1.cms|archive-date=12 September 2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; તેમના અન્ય લોકપ્રિય ગીતોમાં &quot;પિયા તુ અબ તો આજા&quot; (કારવાં) અને &quot;યે મેરા દિલ&quot; (ડોન) વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.

== જાણીતા ગુજરાતી ગીતો ==
* છેલાજી રે, મારે હાટું પાટણથી પટોળાં મોઘા લાવજો.
* મહેંદી તે વાવી માળવે ને એનો રંગ ગયો ગુજરાત.
* તારી વાંકી રે પાઘલડીનું ફુમતું રે, મને ગમતું રે.
* માડી તારું કંકુ ખર્યું ને સૂરજ ઊગ્યો.
* દૂધે તે ભરી તલાવડી ને મોતીડે બાંધી પાળ રે.
* ઘોર અંધારી રાતલડીમાં નીકળ્યા ચાર અસવાર.
* ઉંચી તલાવડીની કોર, પાણી ભરતાં.
* સોના વાટકડી રે કેસર ઘોળ્યા વાલમીયા.
* દાદા હો દીકરી.
* છાનું રે છપનું કંઇ થાય નહિં.
* ખમ્મા મારા નંદજીના લાલ.
* પિયરને પિપળેથી આવ્યું પારેવડું.
* મારા રામ તમે સિતાજીની તોલે ન આવો.

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડી ==
* {{ગુજરાતી વિશ્વકોશ}}

{{દાદાસાહેબ ફાળકે પુરસ્કાર}}

{{સ્ટબ}}

[[શ્રેણી:બોલીવુડ]]
[[શ્રેણી:ભારતીય મહિલા ગાયકો]]
[[શ્રેણી:૧૯૩૩માં જન્મ]]
[[શ્રેણી:પદ્મવિભૂષણ પુરસ્કાર વિજેતાઓ]]
[[શ્રેણી:દાદાસાહેબ ફાળકે પુરસ્કાર વિજેતા]]
[[શ્રેણી:ફિલ્મફેર પુરસ્કારોના વિજેતાઓ]]
[[શ્રેણી:મરાઠી લોકો]]
[[શ્રેણી:૨૦૨૬માં મૃત્યુ]]</text>
      <sha1>8raeut9fifh83z6ed2eaj5fwaajfwka</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>900069</id>
      <parentid>900067</parentid>
      <timestamp>2026-04-15T04:38:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>/* કારકિર્દી */</comment>
      <origin>900069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27496" sha1="k7ix3ufo363bbamz4v64a07uu0bzx10" xml:space="preserve">{{સંદર્ભ આપો}}
{{infobox person/Wikidata
 | fetchwikidata = ALL
 | onlysourced = no
}}
'''આશા ભોંસલે''' (૧૯૩૩-૨૦૨૬) હિન્દી ફિલ્મ સંગીતની ખ્યાતનામ પાર્શ્વ ગાયિકા હતાં. તેઓ પાર્શ્વગાયિકા [[લતા મંગેશકર]]ના નાના બહેન અને દીનાનાથ મંગેશકરની પુત્રી હતા. તેમણે ફિલ્મોમાં અને ફિલ્મોની બહાર કુલ મળીને ૧૪ હજારથી વધુ ગાયનો ગાયાં છે.

૧૯૪૪માં તેમનાં ભાઈબહેનો લતા, મીના, ઉષા અને હૃદયનાથ મરાઠી ફિલ્મ ‘માઝં બાળ’માં તેમણે સૌપ્રથમ વાર પાર્શ્વગાયન કર્યું હતું.&lt;ref name=&quot;ગુવિકો&quot;&gt;{{cite web |url= https://gujarativishwakosh.org/ભોંસલે-આશા|title= ભોસલે, આશા|last= વ્યાસ|first= પીયૂષ|date= જાન્યુઆરી ૨૦૦૧|publisher= [[ગુજરાતી વિશ્વકોશ]]|access-date=૧૪ એપ્રિલ ૨૦૨૬ }}&lt;/ref&gt; તેમણે [[શાસ્ત્રીય સંગીત]], [[ગઝલ]] અને પૉપ સંગીત એ તમામ ક્ષેત્રોમાં પોતાની સિદ્ધી પુરવાર કરી છે. આ ઉપરાંત તેમણે ગુજરાતી સહિત ભારતીય ઉપખંડની ઘણી ભાષાઓમાં તેમ જ અંગ્રેજી, રશિયન અને ચેકોસ્લોવેકિયન ભાષામાં પણ પોતાના અનેરા કંઠ વડે ગીતો ગાયેલાં છે.

[[સપ્ટેમ્બર ૮|૮ સપ્ટેમ્બર]] ૧૯૩૩ના દિવસે [[મહારાષ્ટ્ર]]ના [[સાંગલી]]માં દીનાનાથ મંગેશકરના ઘરે તેમનો જન્મ થયો હતો. લગ્ન પછીની શરૂઆતની કારકિર્દીમાં તેમણે ઓછા બજેટવાળાં ચલચિત્રોમાં પાર્શ્વગાયિકા તરીકે ગીતો ગાઈને પોતાના કુટુંબનું ભરણપોષણ કર્યું હતું, પરંતુ ૧૯૫૭માં ઓ. પી. નય્યરના સંગીતનિર્દેશન હેઠળનાં ‘નયા દૌર’ અને ‘તુમ સા નહીં દેખા’ બે ચલચિત્રોએ તેમને માટે નવાં દ્વાર ખોલી આપ્યાં.&lt;ref name=&quot;ગુવિકો&quot; /&gt; [[એપ્રિલ ૧૨|૧૨ એપ્રિલ]] ૨૦૨૬ના રોજ ૯૨ વર્ષની વયે મુંબઈ ખાતે તેમનું અવસાન થયું હતું.&lt;ref&gt;{{cite news |first= |last= |title= સૂર સામ્રાજ્ઞી 'આશા ભોસલે' 92 વર્ષે સૂરોમાં સમાઈ ગયા|url= https://www.gujaratsamachar.com/news/entertainment/the-queen-of-music-asha-bhosle-passed-away-at-the-age-of-92-55679607367.html|work= |publisher= [[ગુજરાત સમાચાર]]|date= ૧૨ એપ્રિલ ૨૦૨૬|access-date=૧૩ એપ્રિલ ૨૦૨૬}}&lt;/ref&gt;

== પ્રારંભિક જીવન ==
આશાલતા દીનાનાથ મંગેશકરનો જન્મ સાંગલીના ગોઅર નામના નાનકડા ગામમાં થયો હતો, જે તે સમયે સાંગલી (હવે મહારાષ્ટ્ર)ના રજવાડાનો ભાગ હતું. તેમનો જન્મ પંડિત દીનાનાથ મંગેશકરના સંગીત પ્રેમી પરિવારમાં થયો હતો. પંડિત દીનાનાથ મરાઠી અને કોંકણી મૂળના હતા, જ્યારે તેમની પત્ની શેવંતી ગુજરાતી હતાં. પંડિત દીનાનાથ મરાઠી સંગીતમંચના ખ્યાતનામ અભિનેતા અને શાસ્ત્રીય ગાયક હતા. જ્યારે તેઓ નવ વર્ષના હતા, ત્યારે તેમના પિતાનું અવસાન થયું. પરિવાર પુણેથી કોલ્હાપુર અને પછી મુંબઈ રહેવા ગયો. તેમણે અને તેમની મોટી બહેન લતા મંગેશકરે તેમના પરિવારનું ગુજરાન ચલાવવા માટે ફિલ્મોમાં ગાવાનું અને અભિનય કરવાનું શરૂ કર્યું. તેમણે મરાઠી ફિલ્મ 'માઝા બાલ' (૧૯૪૩) માટે તેમનું પહેલું ફિલ્મ ગીત &quot;ચલા ચલા નવ બાલા&quot; ગાયું હતું. ફિલ્મનું સંગીત દત્તા દાવજેકરે આપ્યું હતું. તેમણે હિન્દી ફિલ્મોમાં પદાર્પણ હંસરાજ બહેલની ફિલ્મ 'ચુનરિયા' (૧૯૪૮) ના ગીત &quot;સાવન આયા&quot; થી કર્યું હતું.&lt;ref name=&quot;rediff_70&quot;&gt;{{cite web |url=http://ia.rediff.com/movies/2003/sep/05ms1.htm |title=Asha, 70 years, 70 landmarks |date=8 September 2003 |access-date=2006-11-11 | archive-url= https://web.archive.org/web/20061108074820/http://ia.rediff.com/movies/2003/sep/05ms1.htm| archive-date= 8 November 2006 | url-status= live}}&lt;/ref&gt; જોકે, તે જ વર્ષે 'ચુનરિયા' પહેલા તેમની અન્ય એક ફિલ્મ 'અંધોં કી દુનિયા' રિલીઝ થઈ હતી. આ બંને ફિલ્મોમાં તેમણે ત્રણ-ત્રણ ગીતો ગાયા હતા. એક પાર્શ્વગાયિકા તરીકે તેમનું પ્રથમ સોલો (એકલ) હિન્દી ગીત ફિલ્મ 'રાત કી રાની' (૧૯૪૯) માટે ગાયું હતું.

આશા ભોંસલેએ પોતાની જાતને એક &quot;આકસ્મિક ગાયિકા&quot; (Accidental Singer) તરીકે વર્ણવી છે. તેમણે સંગીતની તાલીમ કોઈ વિધિવત ક્લાસ દ્વારા નહીં, પરંતુ તેમના પિતા દીનાનાથ મંગેશકર, તેમના શિષ્યો અને પોતાની મોટી બહેન લતા મંગેશકરને ધ્યાનથી સાંભળીને મેળવી હતી. વધતી ઉંમર છતાં તેમણે દૈનિક રિયાઝ (અભ્યાસ)નો ક્રમ જાળવી રાખ્યો હતો અને તેઓ માનતા કે સંગીત તેમના માટે &quot;શ્વાસ લેવા જેટલું જ અનિવાર્ય&quot; છે.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; પશ્ચિમી સંગીત શૈલી અપનાવવા પાછળ તેમણે એલ્વિસ પ્રેસ્લી અને બિલ હેલી જેવા કલાકારોના પ્રભાવનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો.

તેમની બહેનો, લતા અને ઉષા મંગેશકર પ્રખ્યાત પાર્શ્વગાયિકાઓ રહી છે. જ્યારે તેમની મોટી બહેન મીના મંગેશકર અને નાના ભાઈ હૃદયનાથ મંગેશકર સંગીત દિગ્દર્શક તરીકે જાણીતા છે.&lt;ref name=&quot;u507&quot;&gt;{{cite web | last=Haniffa | first=Aziz | title='The new singers can't sing good' | website=Rediff | date=2016-07-11 | url=https://m.rediff.com/movies/report/exclusive-asha-bhosle-to-retire/20160711.htm | access-date=2026-04-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;e139&quot;&gt;{{cite web | title=Asha Bhosle on turning 92: I'm far from done. There's so much to learn, so little time | website=The Times of India | date=2025-09-08 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/asha-bhosle-on-turning-92-im-far-from-done-theres-so-much-to-learn-so-little-time/articleshow/123752708.cms | access-date=2026-04-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;v580&quot;&gt;{{cite web | title=Asha Bhosle: I sing every song like it's my first | website=EasternEye | date=2019-02-22 | url=https://www.easterneye.biz/i-sing-every-song-like-its-my-first/ | access-date=2026-04-12}}&lt;/ref&gt;

== કારકિર્દી ==
[[File:Asha Bhosle - still 47160 crop.jpg|thumb|right|આશા ભોંસલે (૨૦૦૮માં)]]
૧૯૪૦ના દાયકાના અંતથી ૧૯૫૦ના દાયકાની શરૂઆત સુધી, ગીતા દત્ત, શમશાદ બેગમ અને લતા મંગેશકર જેવી અગ્રણી પાર્શ્વગાયિકાઓનું મુખ્ય અભિનેત્રીઓ અને મોટી ફિલ્મોના ગાયન પર પ્રભુત્વ હતું. જોકે, ૧૯૫૦ના દાયકા દરમિયાન, આશા ભોંસલેએ હિન્દી ફિલ્મોમાં મોટાભાગની અન્ય પાર્શ્વગાયિકાઓ કરતા વધુ ગીતો ગાયા હતા.

આમાંના મોટાભાગના ગીતો ઓછા બજેટની ફિલ્મોમાં હતા. તેમના શરૂઆતના ગીતો એ. આર. કુરેશી, સજ્જાદ હુસૈન, એસ. મોહિન્દર, સરદાર મલિક, ગુલામ મોહમ્મદ અને અન્ય કેટલાક સંગીતકારો દ્વારા સ્વરબદ્ધ કરવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;rediff_70&quot;/&gt; ૧૯૫૨માં સજ્જાદ હુસૈનના સંગીત નિર્દેશન હેઠળ ફિલ્મ 'સંગદિલ' માં ગાયેલા ગીતોથી તેમને સારી એવી ઓળખ મળી. તે જ વર્ષે ઓ. પી. નૈયરના માર્ગદર્શન હેઠળ ફિલ્મ 'છમ છમા છમ' માં તેમને મુખ્ય ગાયિકા તરીકે તક મળી, જેમાં તેમણે ૧૧ માંથી ૧૦ ગીતો ગાયા હતા. પરિણામસ્વરૂપ, ફિલ્મ નિર્દેશક બિમલ રોયે તેમને 'પરિણીતા' (૧૯૫૩) માં ગાવાની તક આપી. ત્યારબાદ રાજ કપૂરે તેમને 'બૂટ પોલિશ' (૧૯૫૪) ના તમામ ગીતો ગાવા માટે સાઈન કર્યા, જેનાથી તેમની લોકપ્રિયતામાં ઘણો વધારો થયો.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Rao|first=Gayatri|date=2016-11-14|title=Nanhe munne bachche teri muthi mein kya hai – Rafi/Asha – Shankar–Jaikishan {{!}} Boot Polish (1954)|url=https://lemonwire.com/2016/11/14/nanhe-munne-bachche-teri-muthi-mein-kya-hai-rafiasha-shankar-jaikishan-boot-polish-1954/|access-date=2020-09-21|website=LemonWire|language=en-US}}&lt;/ref&gt; 

ઓ. પી. નૈયરે ૧૯૫૨ થી ૧૯૫૬ દરમિયાન આશા ભોંસલેને અનેક ગીતો આપ્યા હતા, પરંતુ તેમને સાચી સફળતા ૧૯૫૭માં બી. આર. ચોપરાની ફિલ્મ 'નયા દૌર' થી મળી, જેનું સંગીત પણ નૈયરે જ આપ્યું હતું. સાહિર લુધિયાનવી દ્વારા લખાયેલા અને મોહમ્મદ રફી સાથેના તેમના યુગલ ગીતો જેવા કે &quot;માંગ કે સાથ તુમ્હારા&quot;, &quot;સાથી હાથ બઢાના&quot; અને &quot;ઉડે જબ જબ ઝુલ્ફે તેરી&quot; એ તેમને ભારે ખ્યાતિ અપાવી. આમ, પ્રથમવાર તેમણે ફિલ્મની મુખ્ય અભિનેત્રી માટેના તમામ ગીતો ગાયા હતા. ત્યારબાદ બી. આર. ચોપરાએ તેમની ઘણી ફિલ્મો માટે આશાજીનો સંપર્ક કર્યો, જેમાં 'ધૂલ કા ફૂલ', 'ગુમરાહ' (૧૯૬૩), 'વક્ત' (૧૯૬૫), 'હમરાજ' (૧૯૬૭), 'આદમી ઔર ઈન્સાન' (૧૯૬૯), 'ધુંધ' (૧૯૭૩) અને અન્ય ઘણી ફિલ્મોનો સમાવેશ થાય છે. ઓ. પી. નૈયર સાથેના તેમના સહયોગને પણ મોટી સફળતા મળી. ધીરે ધીરે, તેમણે પોતાની એક મજબૂત ઓળખ બનાવી અને તેમને સચિન દેવ બર્મન તથા રવિ જેવા દિગ્ગજ સંગીતકારોનું પણ માર્ગદર્શન અને સમર્થન મળ્યું. જોકે, ૧૯૭૦ના દાયકામાં આશા ભોંસલે અને ઓ. પી. નૈયર વ્યાવસાયિક અને વ્યક્તિગત રીતે એકબીજાથી અલગ થયા હતા.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=The stubborn note of O P Nayyar|url=https://www.rediff.com/movies/2003/feb/04dinesh.htm|access-date=2020-09-21|website=Rediff.com}}&lt;/ref&gt; ૧૯૬૬માં, સંગીત નિર્દેશક આર. ડી. બર્મનના સંગીતથી સજ્જ ફિલ્મ 'તીસરી મંઝિલ' ના યુગલ ગીતોમાં આશા ભોંસલેના પર્ફોર્મન્સને ભારે લોકપ્રિયતા મળી હતી. અહેવાલો અનુસાર, જ્યારે તેમણે પહેલીવાર ડાન્સ નંબર &quot;આજા આજા&quot; સાંભળ્યું, ત્યારે તેમને લાગ્યું કે તેઓ આ વેસ્ટર્નાઈઝ્ડ (પશ્ચિમી ઢબની) ધૂન ગાઈ શકશે નહીં. બર્મને સંગીતમાં ફેરફાર કરવાની તૈયારી બતાવી હોવા છતાં, આશાજીએ તેને એક પડકાર તરીકે સ્વીકારીને તેમ કરવાની ના પાડી દીધી હતી. દસ દિવસના સખત રિયાઝ પછી તેમણે આ ગીત પૂર્ણ કર્યું. &quot;આજા આજા&quot;, &quot;ઓ હસીના ઝુલ્ફોંવાલી&quot; અને &quot;ઓ મેરે સોના રે&quot; (આ ત્રણેય રફી સાથેના યુગલ ગીતો) અત્યંત સફળ રહ્યા. આ ફિલ્મના મુખ્ય અભિનેતા શમ્મી કપૂરે એકવાર કહ્યું હતું કે, &quot;જો મારી પાસે ગાવા માટે મોહમ્મદ રફી ન હોત, તો મેં આ કામ આશા ભોંસલે પાસે કરાવ્યું હોત.&quot; આર. ડી. બર્મન સાથેના તેમના સહયોગથી અસંખ્ય હિટ ગીતો મળ્યા અને પરિણામે તેઓ લગ્નગ્રંથિથી જોડાયા. ૧૯૬૦ અને ૧૯૭૦ના દાયકા દરમિયાન, તેઓ હિન્દી ફિલ્મોની અભિનેત્રી અને નૃત્યાંગના હેલનનો અવાજ બન્યા હતા, જેમના પર &quot;ઓ હસીના ઝુલ્ફોં વાલી&quot; ફિલ્માવવામાં આવ્યું હતું. એવું કહેવાય છે કે હેલન તેમના રેકોર્ડિંગ સત્રોમાં હાજર રહેતી હતી જેથી તે ગીતને વધુ સારી રીતે સમજી શકે અને તે મુજબ નૃત્યના સ્ટેપ્સ આયોજિત કરી શકે.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Asha Unplugged over the years|url=http://movies.indiatimes.com/articleshow/msid-3457219,prtpage-1.cms|date=8 September 2008|author=Malani, Gaurav|publisher=Indiatimes|access-date=2009-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20080912143433/http://movies.indiatimes.com/articleshow/msid-3457219,prtpage-1.cms|archive-date=12 September 2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; તેમના અન્ય લોકપ્રિય ગીતોમાં &quot;પિયા તુ અબ તો આજા&quot; (કારવાં) અને &quot;યે મેરા દિલ&quot; (ડોન) વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.

૧૯૮૧માં, આશા ભોંસલેએ રેખા અભિનીત ફિલ્મ 'ઉમરાવ જાન' માટે કેટલીક ગઝલો ગાઈને એક અલગ જ પ્રકારના સંગીત (શૈલી)માં પદાર્પણ કર્યું. જેમાં &quot;દિલ ચીઝ ક્યા હૈ&quot;, &quot;ઈન આંખો કી મસ્તી કે&quot;, &quot;યે ક્યા જગહ હૈ દોસ્તોં&quot; અને &quot;જુસ્તજૂ જિસકી થી&quot; જેવી ગઝલોનો સમાવેશ થાય છે. આ ફિલ્મના સંગીત નિર્દેશક ખય્યામે આશાજીના અવાજની પિચ (સૂર) અડધો નોટ જેટલી નીચે ઉતારી હતી. પોતે આટલી અલગ રીતે ગાઈ શકે છે તે જોઈને આશાજીએ સ્વયં આશ્ચર્ય વ્યક્ત કર્યું હતું. આ ગઝલો માટે તેમને તેમના કરિયરનો પ્રથમ રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ પુરસ્કાર મળ્યો. તેના થોડા વર્ષો પછી, ૧૯૮૭માં રિલીઝ થયેલી ફિલ્મ 'ઈજાઝત' ના ગીત &quot;મેરા કુછ સામાન&quot; માટે તેમણે રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ પુરસ્કાર જીત્યો હતો.

૧૯૯૫માં, ૬૨ વર્ષની વયે આશા ભોંસલેએ ફિલ્મ 'રંગીલા' માં અભિનેત્રી ઉર્મિલા માતોંડકર માટે ગીતો ગાયા હતા. આ ફિલ્મના &quot;તન્હા તન્હા&quot; અને &quot;રંગીલા રે&quot; જેવા ગીતો તેમણે ગાયા હતા અને તેનું સંગીત એ. આર. રહેમાને આપ્યું હતું, જેમણે આગળ જતાં આશાજી સાથે અનેક ગીતો રેકોર્ડ કર્યા.
૨૦૦૦ના દાયકા દરમિયાન પણ આશા ભોંસલેના અનેક ગીતો ચાર્ટબસ્ટર (સુપરહિટ) સાબિત થયા, જેમાં 'લગાન' (૨૦૦૧)નું &quot;રાધા કૈસે ના જલે&quot;, 'પ્યાર તુને ક્યા કિયા' (૨૦૦૧)નું &quot;કમ્બખ્ત ઈશ્ક&quot;, 'ફિલહાલ' (૨૦૦૨)નું &quot;યે લમ્હા&quot; અને 'લકી' (૨૦૦૫)નું &quot;લકી લિપ્સ&quot; મુખ્ય છે. ઓક્ટોબર ૨૦૦૪માં, 'ધ વેરી બેસ્ટ ઓફ આશા ભોંસલે: ધ ક્વીન ઓફ બોલિવૂડ' નામનું એક કમ્પાઈલેશન આલ્બમ રિલીઝ કરવામાં આવ્યું હતું, જેમાં ૧૯૬૬ થી ૨૦૦૩ દરમિયાન તેમણે આલ્બમ્સ અને હિન્દી ફિલ્મો માટે ગાયેલા શ્રેષ્ઠ ગીતોનો સંગ્રહ કરવામાં આવ્યો હતો.

૨૦૧૩માં, ૭૯ વર્ષની વયે આશા ભોંસલેએ ફિલ્મ 'માઈ' માં શીર્ષક ભૂમિકા દ્વારા અભિનય ક્ષેત્રે પદાર્પણ કર્યું હતું. આ ફિલ્મમાં તેમણે ૬૫ વર્ષની એક એવી માતાનું પાત્ર ભજવ્યું હતું જે અલ્ઝાઈમર (સ્મૃતિભ્રંશ)ની બીમારીથી પીડાય છે અને તેના બાળકો દ્વારા તેની ઉપેક્ષા કરવામાં આવે છે.&lt;ref name=Only&gt;{{cite news | url=http://daily.bhaskar.com/article/ENT----mai-will-be-my-only-experiment-with-acting----asha-bhosle-4163843-NOR.html | archive-url=https://web.archive.org/web/20160122233652/http://daily.bhaskar.com/article/ENT----mai-will-be-my-only-experiment-with-acting----asha-bhosle-4163843-NOR.html | url-status=dead | archive-date=22 January 2016 | title='Mai' will be my only experiment with acting: Asha Bhosle | newspaper=Dainik Bhaskar | date=30 January 2013 | access-date=3 February 2013 | author=Jha, Subhash K}}&lt;/ref&gt; તેમના આ અભિનયને વિવેચકો દ્વારા પણ ખૂબ જ સકારાત્મક પ્રતિસાદ મળ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://movies.ndtv.com/movie-reviews/movie-review-i-mai-i-780 | title=Movie review: Mai | publisher=NDTV | date=1 February 2013 | access-date=3 February 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine | url=http://www.filmfare.com/reviews/movie-review-mai-2269.html | title=Movie Review: Mai | magazine=[[Filmfare]] | date=2 February 2013 | access-date=3 February 2013 | author=Gupta, Rachit}}&lt;/ref&gt;

મે ૨૦૨૦માં, આશા ભોંસલેએ પોતાની યુટ્યુબ ચેનલ, &quot;આશા ભોંસલે ઓફિશિયલ&quot; લોન્ચ કરી હતી.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/asha-bhosle-launches-youtube-channel-and-unveil-main-hoon-a-birthday-song-for-sri-sri-ravishankar/article31590129.ece |title=Asha Bhosle launches YouTube channel, egged on by her granddaughter |work=The Hindu |date=15 May 2020 |access-date=15 July 2021}}&lt;/ref&gt;

૨૦૨૩માં 'ધ ઈન્ડિયન એક્સપ્રેસ' ને આપેલા એક ઈન્ટરવ્યુમાં આશા ભોંસલેએ જણાવ્યું હતું કે: &quot;મારી સંગીત સફરનો સૌથી મુશ્કેલ ભાગ સભાનપણે મારી પોતાની એક આગવી ઓળખ ઊભી કરવાનો હતો. આજે મને એ વાતનો આનંદ છે કે મારી સંગીત શૈલી 'આશા ભોંસલે સ્ટાઈલ' તરીકે ઓળખાય છે.&quot;
તે જ ઈન્ટરવ્યુમાં તેમણે એ પણ ઉમેર્યું હતું કે ઉંમર વધવાની સાથે સંગીત સાથેનો તેમનો નાતો વધુ ગાઢ બન્યો છે: &quot;હવે હું માત્ર ધૂન નથી ગાતી, પણ હું મારા લોહીમાં સૂરના તરંગોને વહેતા અનુભવું છું. મને એવું લાગે છે કે જાણે હું સંગીતને જોઈ શકું છું.&quot;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== જાણીતા ગુજરાતી ગીતો ==
* છેલાજી રે, મારે હાટું પાટણથી પટોળાં મોઘા લાવજો.
* મહેંદી તે વાવી માળવે ને એનો રંગ ગયો ગુજરાત.
* તારી વાંકી રે પાઘલડીનું ફુમતું રે, મને ગમતું રે.
* માડી તારું કંકુ ખર્યું ને સૂરજ ઊગ્યો.
* દૂધે તે ભરી તલાવડી ને મોતીડે બાંધી પાળ રે.
* ઘોર અંધારી રાતલડીમાં નીકળ્યા ચાર અસવાર.
* ઉંચી તલાવડીની કોર, પાણી ભરતાં.
* સોના વાટકડી રે કેસર ઘોળ્યા વાલમીયા.
* દાદા હો દીકરી.
* છાનું રે છપનું કંઇ થાય નહિં.
* ખમ્મા મારા નંદજીના લાલ.
* પિયરને પિપળેથી આવ્યું પારેવડું.
* મારા રામ તમે સિતાજીની તોલે ન આવો.

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડી ==
* {{ગુજરાતી વિશ્વકોશ}}

{{દાદાસાહેબ ફાળકે પુરસ્કાર}}

{{સ્ટબ}}

[[શ્રેણી:બોલીવુડ]]
[[શ્રેણી:ભારતીય મહિલા ગાયકો]]
[[શ્રેણી:૧૯૩૩માં જન્મ]]
[[શ્રેણી:પદ્મવિભૂષણ પુરસ્કાર વિજેતાઓ]]
[[શ્રેણી:દાદાસાહેબ ફાળકે પુરસ્કાર વિજેતા]]
[[શ્રેણી:ફિલ્મફેર પુરસ્કારોના વિજેતાઓ]]
[[શ્રેણી:મરાઠી લોકો]]
[[શ્રેણી:૨૦૨૬માં મૃત્યુ]]</text>
      <sha1>k7ix3ufo363bbamz4v64a07uu0bzx10</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>900070</id>
      <parentid>900069</parentid>
      <timestamp>2026-04-15T04:39:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>/* બાહ્ય કડી */ {{સ્ટબ}} ઢાંચો હટાવ્યો</comment>
      <origin>900070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27478" sha1="qvl5oh8e5pmea79fjv36z1a48oetafm" xml:space="preserve">{{સંદર્ભ આપો}}
{{infobox person/Wikidata
 | fetchwikidata = ALL
 | onlysourced = no
}}
'''આશા ભોંસલે''' (૧૯૩૩-૨૦૨૬) હિન્દી ફિલ્મ સંગીતની ખ્યાતનામ પાર્શ્વ ગાયિકા હતાં. તેઓ પાર્શ્વગાયિકા [[લતા મંગેશકર]]ના નાના બહેન અને દીનાનાથ મંગેશકરની પુત્રી હતા. તેમણે ફિલ્મોમાં અને ફિલ્મોની બહાર કુલ મળીને ૧૪ હજારથી વધુ ગાયનો ગાયાં છે.

૧૯૪૪માં તેમનાં ભાઈબહેનો લતા, મીના, ઉષા અને હૃદયનાથ મરાઠી ફિલ્મ ‘માઝં બાળ’માં તેમણે સૌપ્રથમ વાર પાર્શ્વગાયન કર્યું હતું.&lt;ref name=&quot;ગુવિકો&quot;&gt;{{cite web |url= https://gujarativishwakosh.org/ભોંસલે-આશા|title= ભોસલે, આશા|last= વ્યાસ|first= પીયૂષ|date= જાન્યુઆરી ૨૦૦૧|publisher= [[ગુજરાતી વિશ્વકોશ]]|access-date=૧૪ એપ્રિલ ૨૦૨૬ }}&lt;/ref&gt; તેમણે [[શાસ્ત્રીય સંગીત]], [[ગઝલ]] અને પૉપ સંગીત એ તમામ ક્ષેત્રોમાં પોતાની સિદ્ધી પુરવાર કરી છે. આ ઉપરાંત તેમણે ગુજરાતી સહિત ભારતીય ઉપખંડની ઘણી ભાષાઓમાં તેમ જ અંગ્રેજી, રશિયન અને ચેકોસ્લોવેકિયન ભાષામાં પણ પોતાના અનેરા કંઠ વડે ગીતો ગાયેલાં છે.

[[સપ્ટેમ્બર ૮|૮ સપ્ટેમ્બર]] ૧૯૩૩ના દિવસે [[મહારાષ્ટ્ર]]ના [[સાંગલી]]માં દીનાનાથ મંગેશકરના ઘરે તેમનો જન્મ થયો હતો. લગ્ન પછીની શરૂઆતની કારકિર્દીમાં તેમણે ઓછા બજેટવાળાં ચલચિત્રોમાં પાર્શ્વગાયિકા તરીકે ગીતો ગાઈને પોતાના કુટુંબનું ભરણપોષણ કર્યું હતું, પરંતુ ૧૯૫૭માં ઓ. પી. નય્યરના સંગીતનિર્દેશન હેઠળનાં ‘નયા દૌર’ અને ‘તુમ સા નહીં દેખા’ બે ચલચિત્રોએ તેમને માટે નવાં દ્વાર ખોલી આપ્યાં.&lt;ref name=&quot;ગુવિકો&quot; /&gt; [[એપ્રિલ ૧૨|૧૨ એપ્રિલ]] ૨૦૨૬ના રોજ ૯૨ વર્ષની વયે મુંબઈ ખાતે તેમનું અવસાન થયું હતું.&lt;ref&gt;{{cite news |first= |last= |title= સૂર સામ્રાજ્ઞી 'આશા ભોસલે' 92 વર્ષે સૂરોમાં સમાઈ ગયા|url= https://www.gujaratsamachar.com/news/entertainment/the-queen-of-music-asha-bhosle-passed-away-at-the-age-of-92-55679607367.html|work= |publisher= [[ગુજરાત સમાચાર]]|date= ૧૨ એપ્રિલ ૨૦૨૬|access-date=૧૩ એપ્રિલ ૨૦૨૬}}&lt;/ref&gt;

== પ્રારંભિક જીવન ==
આશાલતા દીનાનાથ મંગેશકરનો જન્મ સાંગલીના ગોઅર નામના નાનકડા ગામમાં થયો હતો, જે તે સમયે સાંગલી (હવે મહારાષ્ટ્ર)ના રજવાડાનો ભાગ હતું. તેમનો જન્મ પંડિત દીનાનાથ મંગેશકરના સંગીત પ્રેમી પરિવારમાં થયો હતો. પંડિત દીનાનાથ મરાઠી અને કોંકણી મૂળના હતા, જ્યારે તેમની પત્ની શેવંતી ગુજરાતી હતાં. પંડિત દીનાનાથ મરાઠી સંગીતમંચના ખ્યાતનામ અભિનેતા અને શાસ્ત્રીય ગાયક હતા. જ્યારે તેઓ નવ વર્ષના હતા, ત્યારે તેમના પિતાનું અવસાન થયું. પરિવાર પુણેથી કોલ્હાપુર અને પછી મુંબઈ રહેવા ગયો. તેમણે અને તેમની મોટી બહેન લતા મંગેશકરે તેમના પરિવારનું ગુજરાન ચલાવવા માટે ફિલ્મોમાં ગાવાનું અને અભિનય કરવાનું શરૂ કર્યું. તેમણે મરાઠી ફિલ્મ 'માઝા બાલ' (૧૯૪૩) માટે તેમનું પહેલું ફિલ્મ ગીત &quot;ચલા ચલા નવ બાલા&quot; ગાયું હતું. ફિલ્મનું સંગીત દત્તા દાવજેકરે આપ્યું હતું. તેમણે હિન્દી ફિલ્મોમાં પદાર્પણ હંસરાજ બહેલની ફિલ્મ 'ચુનરિયા' (૧૯૪૮) ના ગીત &quot;સાવન આયા&quot; થી કર્યું હતું.&lt;ref name=&quot;rediff_70&quot;&gt;{{cite web |url=http://ia.rediff.com/movies/2003/sep/05ms1.htm |title=Asha, 70 years, 70 landmarks |date=8 September 2003 |access-date=2006-11-11 | archive-url= https://web.archive.org/web/20061108074820/http://ia.rediff.com/movies/2003/sep/05ms1.htm| archive-date= 8 November 2006 | url-status= live}}&lt;/ref&gt; જોકે, તે જ વર્ષે 'ચુનરિયા' પહેલા તેમની અન્ય એક ફિલ્મ 'અંધોં કી દુનિયા' રિલીઝ થઈ હતી. આ બંને ફિલ્મોમાં તેમણે ત્રણ-ત્રણ ગીતો ગાયા હતા. એક પાર્શ્વગાયિકા તરીકે તેમનું પ્રથમ સોલો (એકલ) હિન્દી ગીત ફિલ્મ 'રાત કી રાની' (૧૯૪૯) માટે ગાયું હતું.

આશા ભોંસલેએ પોતાની જાતને એક &quot;આકસ્મિક ગાયિકા&quot; (Accidental Singer) તરીકે વર્ણવી છે. તેમણે સંગીતની તાલીમ કોઈ વિધિવત ક્લાસ દ્વારા નહીં, પરંતુ તેમના પિતા દીનાનાથ મંગેશકર, તેમના શિષ્યો અને પોતાની મોટી બહેન લતા મંગેશકરને ધ્યાનથી સાંભળીને મેળવી હતી. વધતી ઉંમર છતાં તેમણે દૈનિક રિયાઝ (અભ્યાસ)નો ક્રમ જાળવી રાખ્યો હતો અને તેઓ માનતા કે સંગીત તેમના માટે &quot;શ્વાસ લેવા જેટલું જ અનિવાર્ય&quot; છે.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; પશ્ચિમી સંગીત શૈલી અપનાવવા પાછળ તેમણે એલ્વિસ પ્રેસ્લી અને બિલ હેલી જેવા કલાકારોના પ્રભાવનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો.

તેમની બહેનો, લતા અને ઉષા મંગેશકર પ્રખ્યાત પાર્શ્વગાયિકાઓ રહી છે. જ્યારે તેમની મોટી બહેન મીના મંગેશકર અને નાના ભાઈ હૃદયનાથ મંગેશકર સંગીત દિગ્દર્શક તરીકે જાણીતા છે.&lt;ref name=&quot;u507&quot;&gt;{{cite web | last=Haniffa | first=Aziz | title='The new singers can't sing good' | website=Rediff | date=2016-07-11 | url=https://m.rediff.com/movies/report/exclusive-asha-bhosle-to-retire/20160711.htm | access-date=2026-04-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;e139&quot;&gt;{{cite web | title=Asha Bhosle on turning 92: I'm far from done. There's so much to learn, so little time | website=The Times of India | date=2025-09-08 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/asha-bhosle-on-turning-92-im-far-from-done-theres-so-much-to-learn-so-little-time/articleshow/123752708.cms | access-date=2026-04-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;v580&quot;&gt;{{cite web | title=Asha Bhosle: I sing every song like it's my first | website=EasternEye | date=2019-02-22 | url=https://www.easterneye.biz/i-sing-every-song-like-its-my-first/ | access-date=2026-04-12}}&lt;/ref&gt;

== કારકિર્દી ==
[[File:Asha Bhosle - still 47160 crop.jpg|thumb|right|આશા ભોંસલે (૨૦૦૮માં)]]
૧૯૪૦ના દાયકાના અંતથી ૧૯૫૦ના દાયકાની શરૂઆત સુધી, ગીતા દત્ત, શમશાદ બેગમ અને લતા મંગેશકર જેવી અગ્રણી પાર્શ્વગાયિકાઓનું મુખ્ય અભિનેત્રીઓ અને મોટી ફિલ્મોના ગાયન પર પ્રભુત્વ હતું. જોકે, ૧૯૫૦ના દાયકા દરમિયાન, આશા ભોંસલેએ હિન્દી ફિલ્મોમાં મોટાભાગની અન્ય પાર્શ્વગાયિકાઓ કરતા વધુ ગીતો ગાયા હતા.

આમાંના મોટાભાગના ગીતો ઓછા બજેટની ફિલ્મોમાં હતા. તેમના શરૂઆતના ગીતો એ. આર. કુરેશી, સજ્જાદ હુસૈન, એસ. મોહિન્દર, સરદાર મલિક, ગુલામ મોહમ્મદ અને અન્ય કેટલાક સંગીતકારો દ્વારા સ્વરબદ્ધ કરવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;rediff_70&quot;/&gt; ૧૯૫૨માં સજ્જાદ હુસૈનના સંગીત નિર્દેશન હેઠળ ફિલ્મ 'સંગદિલ' માં ગાયેલા ગીતોથી તેમને સારી એવી ઓળખ મળી. તે જ વર્ષે ઓ. પી. નૈયરના માર્ગદર્શન હેઠળ ફિલ્મ 'છમ છમા છમ' માં તેમને મુખ્ય ગાયિકા તરીકે તક મળી, જેમાં તેમણે ૧૧ માંથી ૧૦ ગીતો ગાયા હતા. પરિણામસ્વરૂપ, ફિલ્મ નિર્દેશક બિમલ રોયે તેમને 'પરિણીતા' (૧૯૫૩) માં ગાવાની તક આપી. ત્યારબાદ રાજ કપૂરે તેમને 'બૂટ પોલિશ' (૧૯૫૪) ના તમામ ગીતો ગાવા માટે સાઈન કર્યા, જેનાથી તેમની લોકપ્રિયતામાં ઘણો વધારો થયો.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Rao|first=Gayatri|date=2016-11-14|title=Nanhe munne bachche teri muthi mein kya hai – Rafi/Asha – Shankar–Jaikishan {{!}} Boot Polish (1954)|url=https://lemonwire.com/2016/11/14/nanhe-munne-bachche-teri-muthi-mein-kya-hai-rafiasha-shankar-jaikishan-boot-polish-1954/|access-date=2020-09-21|website=LemonWire|language=en-US}}&lt;/ref&gt; 

ઓ. પી. નૈયરે ૧૯૫૨ થી ૧૯૫૬ દરમિયાન આશા ભોંસલેને અનેક ગીતો આપ્યા હતા, પરંતુ તેમને સાચી સફળતા ૧૯૫૭માં બી. આર. ચોપરાની ફિલ્મ 'નયા દૌર' થી મળી, જેનું સંગીત પણ નૈયરે જ આપ્યું હતું. સાહિર લુધિયાનવી દ્વારા લખાયેલા અને મોહમ્મદ રફી સાથેના તેમના યુગલ ગીતો જેવા કે &quot;માંગ કે સાથ તુમ્હારા&quot;, &quot;સાથી હાથ બઢાના&quot; અને &quot;ઉડે જબ જબ ઝુલ્ફે તેરી&quot; એ તેમને ભારે ખ્યાતિ અપાવી. આમ, પ્રથમવાર તેમણે ફિલ્મની મુખ્ય અભિનેત્રી માટેના તમામ ગીતો ગાયા હતા. ત્યારબાદ બી. આર. ચોપરાએ તેમની ઘણી ફિલ્મો માટે આશાજીનો સંપર્ક કર્યો, જેમાં 'ધૂલ કા ફૂલ', 'ગુમરાહ' (૧૯૬૩), 'વક્ત' (૧૯૬૫), 'હમરાજ' (૧૯૬૭), 'આદમી ઔર ઈન્સાન' (૧૯૬૯), 'ધુંધ' (૧૯૭૩) અને અન્ય ઘણી ફિલ્મોનો સમાવેશ થાય છે. ઓ. પી. નૈયર સાથેના તેમના સહયોગને પણ મોટી સફળતા મળી. ધીરે ધીરે, તેમણે પોતાની એક મજબૂત ઓળખ બનાવી અને તેમને સચિન દેવ બર્મન તથા રવિ જેવા દિગ્ગજ સંગીતકારોનું પણ માર્ગદર્શન અને સમર્થન મળ્યું. જોકે, ૧૯૭૦ના દાયકામાં આશા ભોંસલે અને ઓ. પી. નૈયર વ્યાવસાયિક અને વ્યક્તિગત રીતે એકબીજાથી અલગ થયા હતા.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=The stubborn note of O P Nayyar|url=https://www.rediff.com/movies/2003/feb/04dinesh.htm|access-date=2020-09-21|website=Rediff.com}}&lt;/ref&gt; ૧૯૬૬માં, સંગીત નિર્દેશક આર. ડી. બર્મનના સંગીતથી સજ્જ ફિલ્મ 'તીસરી મંઝિલ' ના યુગલ ગીતોમાં આશા ભોંસલેના પર્ફોર્મન્સને ભારે લોકપ્રિયતા મળી હતી. અહેવાલો અનુસાર, જ્યારે તેમણે પહેલીવાર ડાન્સ નંબર &quot;આજા આજા&quot; સાંભળ્યું, ત્યારે તેમને લાગ્યું કે તેઓ આ વેસ્ટર્નાઈઝ્ડ (પશ્ચિમી ઢબની) ધૂન ગાઈ શકશે નહીં. બર્મને સંગીતમાં ફેરફાર કરવાની તૈયારી બતાવી હોવા છતાં, આશાજીએ તેને એક પડકાર તરીકે સ્વીકારીને તેમ કરવાની ના પાડી દીધી હતી. દસ દિવસના સખત રિયાઝ પછી તેમણે આ ગીત પૂર્ણ કર્યું. &quot;આજા આજા&quot;, &quot;ઓ હસીના ઝુલ્ફોંવાલી&quot; અને &quot;ઓ મેરે સોના રે&quot; (આ ત્રણેય રફી સાથેના યુગલ ગીતો) અત્યંત સફળ રહ્યા. આ ફિલ્મના મુખ્ય અભિનેતા શમ્મી કપૂરે એકવાર કહ્યું હતું કે, &quot;જો મારી પાસે ગાવા માટે મોહમ્મદ રફી ન હોત, તો મેં આ કામ આશા ભોંસલે પાસે કરાવ્યું હોત.&quot; આર. ડી. બર્મન સાથેના તેમના સહયોગથી અસંખ્ય હિટ ગીતો મળ્યા અને પરિણામે તેઓ લગ્નગ્રંથિથી જોડાયા. ૧૯૬૦ અને ૧૯૭૦ના દાયકા દરમિયાન, તેઓ હિન્દી ફિલ્મોની અભિનેત્રી અને નૃત્યાંગના હેલનનો અવાજ બન્યા હતા, જેમના પર &quot;ઓ હસીના ઝુલ્ફોં વાલી&quot; ફિલ્માવવામાં આવ્યું હતું. એવું કહેવાય છે કે હેલન તેમના રેકોર્ડિંગ સત્રોમાં હાજર રહેતી હતી જેથી તે ગીતને વધુ સારી રીતે સમજી શકે અને તે મુજબ નૃત્યના સ્ટેપ્સ આયોજિત કરી શકે.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Asha Unplugged over the years|url=http://movies.indiatimes.com/articleshow/msid-3457219,prtpage-1.cms|date=8 September 2008|author=Malani, Gaurav|publisher=Indiatimes|access-date=2009-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20080912143433/http://movies.indiatimes.com/articleshow/msid-3457219,prtpage-1.cms|archive-date=12 September 2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; તેમના અન્ય લોકપ્રિય ગીતોમાં &quot;પિયા તુ અબ તો આજા&quot; (કારવાં) અને &quot;યે મેરા દિલ&quot; (ડોન) વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.

૧૯૮૧માં, આશા ભોંસલેએ રેખા અભિનીત ફિલ્મ 'ઉમરાવ જાન' માટે કેટલીક ગઝલો ગાઈને એક અલગ જ પ્રકારના સંગીત (શૈલી)માં પદાર્પણ કર્યું. જેમાં &quot;દિલ ચીઝ ક્યા હૈ&quot;, &quot;ઈન આંખો કી મસ્તી કે&quot;, &quot;યે ક્યા જગહ હૈ દોસ્તોં&quot; અને &quot;જુસ્તજૂ જિસકી થી&quot; જેવી ગઝલોનો સમાવેશ થાય છે. આ ફિલ્મના સંગીત નિર્દેશક ખય્યામે આશાજીના અવાજની પિચ (સૂર) અડધો નોટ જેટલી નીચે ઉતારી હતી. પોતે આટલી અલગ રીતે ગાઈ શકે છે તે જોઈને આશાજીએ સ્વયં આશ્ચર્ય વ્યક્ત કર્યું હતું. આ ગઝલો માટે તેમને તેમના કરિયરનો પ્રથમ રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ પુરસ્કાર મળ્યો. તેના થોડા વર્ષો પછી, ૧૯૮૭માં રિલીઝ થયેલી ફિલ્મ 'ઈજાઝત' ના ગીત &quot;મેરા કુછ સામાન&quot; માટે તેમણે રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ પુરસ્કાર જીત્યો હતો.

૧૯૯૫માં, ૬૨ વર્ષની વયે આશા ભોંસલેએ ફિલ્મ 'રંગીલા' માં અભિનેત્રી ઉર્મિલા માતોંડકર માટે ગીતો ગાયા હતા. આ ફિલ્મના &quot;તન્હા તન્હા&quot; અને &quot;રંગીલા રે&quot; જેવા ગીતો તેમણે ગાયા હતા અને તેનું સંગીત એ. આર. રહેમાને આપ્યું હતું, જેમણે આગળ જતાં આશાજી સાથે અનેક ગીતો રેકોર્ડ કર્યા.
૨૦૦૦ના દાયકા દરમિયાન પણ આશા ભોંસલેના અનેક ગીતો ચાર્ટબસ્ટર (સુપરહિટ) સાબિત થયા, જેમાં 'લગાન' (૨૦૦૧)નું &quot;રાધા કૈસે ના જલે&quot;, 'પ્યાર તુને ક્યા કિયા' (૨૦૦૧)નું &quot;કમ્બખ્ત ઈશ્ક&quot;, 'ફિલહાલ' (૨૦૦૨)નું &quot;યે લમ્હા&quot; અને 'લકી' (૨૦૦૫)નું &quot;લકી લિપ્સ&quot; મુખ્ય છે. ઓક્ટોબર ૨૦૦૪માં, 'ધ વેરી બેસ્ટ ઓફ આશા ભોંસલે: ધ ક્વીન ઓફ બોલિવૂડ' નામનું એક કમ્પાઈલેશન આલ્બમ રિલીઝ કરવામાં આવ્યું હતું, જેમાં ૧૯૬૬ થી ૨૦૦૩ દરમિયાન તેમણે આલ્બમ્સ અને હિન્દી ફિલ્મો માટે ગાયેલા શ્રેષ્ઠ ગીતોનો સંગ્રહ કરવામાં આવ્યો હતો.

૨૦૧૩માં, ૭૯ વર્ષની વયે આશા ભોંસલેએ ફિલ્મ 'માઈ' માં શીર્ષક ભૂમિકા દ્વારા અભિનય ક્ષેત્રે પદાર્પણ કર્યું હતું. આ ફિલ્મમાં તેમણે ૬૫ વર્ષની એક એવી માતાનું પાત્ર ભજવ્યું હતું જે અલ્ઝાઈમર (સ્મૃતિભ્રંશ)ની બીમારીથી પીડાય છે અને તેના બાળકો દ્વારા તેની ઉપેક્ષા કરવામાં આવે છે.&lt;ref name=Only&gt;{{cite news | url=http://daily.bhaskar.com/article/ENT----mai-will-be-my-only-experiment-with-acting----asha-bhosle-4163843-NOR.html | archive-url=https://web.archive.org/web/20160122233652/http://daily.bhaskar.com/article/ENT----mai-will-be-my-only-experiment-with-acting----asha-bhosle-4163843-NOR.html | url-status=dead | archive-date=22 January 2016 | title='Mai' will be my only experiment with acting: Asha Bhosle | newspaper=Dainik Bhaskar | date=30 January 2013 | access-date=3 February 2013 | author=Jha, Subhash K}}&lt;/ref&gt; તેમના આ અભિનયને વિવેચકો દ્વારા પણ ખૂબ જ સકારાત્મક પ્રતિસાદ મળ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://movies.ndtv.com/movie-reviews/movie-review-i-mai-i-780 | title=Movie review: Mai | publisher=NDTV | date=1 February 2013 | access-date=3 February 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine | url=http://www.filmfare.com/reviews/movie-review-mai-2269.html | title=Movie Review: Mai | magazine=[[Filmfare]] | date=2 February 2013 | access-date=3 February 2013 | author=Gupta, Rachit}}&lt;/ref&gt;

મે ૨૦૨૦માં, આશા ભોંસલેએ પોતાની યુટ્યુબ ચેનલ, &quot;આશા ભોંસલે ઓફિશિયલ&quot; લોન્ચ કરી હતી.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/asha-bhosle-launches-youtube-channel-and-unveil-main-hoon-a-birthday-song-for-sri-sri-ravishankar/article31590129.ece |title=Asha Bhosle launches YouTube channel, egged on by her granddaughter |work=The Hindu |date=15 May 2020 |access-date=15 July 2021}}&lt;/ref&gt;

૨૦૨૩માં 'ધ ઈન્ડિયન એક્સપ્રેસ' ને આપેલા એક ઈન્ટરવ્યુમાં આશા ભોંસલેએ જણાવ્યું હતું કે: &quot;મારી સંગીત સફરનો સૌથી મુશ્કેલ ભાગ સભાનપણે મારી પોતાની એક આગવી ઓળખ ઊભી કરવાનો હતો. આજે મને એ વાતનો આનંદ છે કે મારી સંગીત શૈલી 'આશા ભોંસલે સ્ટાઈલ' તરીકે ઓળખાય છે.&quot;
તે જ ઈન્ટરવ્યુમાં તેમણે એ પણ ઉમેર્યું હતું કે ઉંમર વધવાની સાથે સંગીત સાથેનો તેમનો નાતો વધુ ગાઢ બન્યો છે: &quot;હવે હું માત્ર ધૂન નથી ગાતી, પણ હું મારા લોહીમાં સૂરના તરંગોને વહેતા અનુભવું છું. મને એવું લાગે છે કે જાણે હું સંગીતને જોઈ શકું છું.&quot;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== જાણીતા ગુજરાતી ગીતો ==
* છેલાજી રે, મારે હાટું પાટણથી પટોળાં મોઘા લાવજો.
* મહેંદી તે વાવી માળવે ને એનો રંગ ગયો ગુજરાત.
* તારી વાંકી રે પાઘલડીનું ફુમતું રે, મને ગમતું રે.
* માડી તારું કંકુ ખર્યું ને સૂરજ ઊગ્યો.
* દૂધે તે ભરી તલાવડી ને મોતીડે બાંધી પાળ રે.
* ઘોર અંધારી રાતલડીમાં નીકળ્યા ચાર અસવાર.
* ઉંચી તલાવડીની કોર, પાણી ભરતાં.
* સોના વાટકડી રે કેસર ઘોળ્યા વાલમીયા.
* દાદા હો દીકરી.
* છાનું રે છપનું કંઇ થાય નહિં.
* ખમ્મા મારા નંદજીના લાલ.
* પિયરને પિપળેથી આવ્યું પારેવડું.
* મારા રામ તમે સિતાજીની તોલે ન આવો.

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડી ==
* {{ગુજરાતી વિશ્વકોશ}}

{{દાદાસાહેબ ફાળકે પુરસ્કાર}}

[[શ્રેણી:બોલીવુડ]]
[[શ્રેણી:ભારતીય મહિલા ગાયકો]]
[[શ્રેણી:૧૯૩૩માં જન્મ]]
[[શ્રેણી:પદ્મવિભૂષણ પુરસ્કાર વિજેતાઓ]]
[[શ્રેણી:દાદાસાહેબ ફાળકે પુરસ્કાર વિજેતા]]
[[શ્રેણી:ફિલ્મફેર પુરસ્કારોના વિજેતાઓ]]
[[શ્રેણી:મરાઠી લોકો]]
[[શ્રેણી:૨૦૨૬માં મૃત્યુ]]</text>
      <sha1>qvl5oh8e5pmea79fjv36z1a48oetafm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>દિપડો</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12310</id>
    <revision>
      <id>900068</id>
      <parentid>889348</parentid>
      <timestamp>2026-04-15T04:37:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>900068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7264" sha1="rrjjiiynyrh8m0db02ll93w7x6l9f12" xml:space="preserve">{{માહિતીચોકઠું સસ્તન પ્રાણીઓ
|પ્રાણી = દિપડો
|ફોટો = Panther.jpg
|ફોટોસાઇઝ = 250px 
|ફોટોનોંધ = ભારતીય દિપડો
|સ્થાનિક નામ = દિપડો, 'ખડે' ([[ડાંગ જિલ્લો|ડાંગ]]માં)
|અંગ્રેજી નામ = Leopard કે Panther
|વૈજ્ઞાનિક નામ = Panthera pardus
|આયુષ્ય  = ૧૫ વર્ષ
|લંબાઇ = ૨૦૦ થી ૨૨૦ સેમી.
|ઉંચાઇ = ૭૫ સેમી.
|વજન = નર: ૫૦ થી ૯૦ કિલો&lt;br /&gt;માદા: ૩૫ થી ૭૦ કિલો
|સંવનનકાળ    = વર્ષનો કોઇપણ સમય.
|ગર્ભકાળ = ૩ માસ, ૨ બચ્ચા.
|પુખ્તતા = નર : ૩.૫ વર્ષ, માદા : ૩ વર્ષ
|દેખાવ = સોનેરી રંગનાં શરીર પર કાળા રંગનાં ગોળાકાર પોલાં ટપકાં.
|ખોરાક = બધાજ પ્રકારનાં [[તૃણાહારી પ્રાણીઓ]],[[વાંદરું|વાંદરાં]],[[હરણ]],પક્ષીઓ,[[સરીસૃપો]] અને જીવડાંઓ પણ.
|વ્યાપ = [[ગુજરાત]]નાં રણ સિવાયનાં તમામ વિસ્તારોમાં
|રહેણાંક = પાંખા જંગલો, ઝાડી, વીડી, વગડો, પહાડી પથરાળ વિસ્તાર
|ઉપસ્થિતિ ના ચિન્હો = પગલાંથી ચોક્કસ ઓળખી શકાય છે. ઝાડનાં થડ પર નખ ઘસવાનાં નિશાન તથા ઝાડ પર ખાધેલું મારણ લટકતું જોવા મળ્યે પણ ઉપસ્થીતિ જાણી શકાય છે. શિકાર કરેલ પ્રાણીનાં ગળા પર દાંતનાં નિશાન પણ ગળાનું હાડકું સાજું હોય તો પણ દિપડાનું મારણ તરીકે ઓળખી શકાય, દિપડો ગામ નજીક આવે ત્યારે કુતરાઓનાં ભસવાનાં અવાજથી અને દિપડાની ગર્જનાથી પણ ઓળખી શકાય.
|ગુજરાતમાં વસ્તી = ૧૦૩૮ (૨૦૦૨), ભારતમાં અંદાજે ૧૦,૦૦૦.
|નોંધ = આ માહિતી 'વન વિભાગ ગુજરાત' દ્વારા પ્રકાશીત &quot;ગુજરાતના સસ્તન વન્ય પ્રાણીઓ&quot; પુસ્તક,પાના ક્રમાંક-૬ ના આધારે અપાયેલ છે.
}}
[[File:Leopard.ogv|જંગલમાં દીપડાનો વીડિયો|thumb]]

'''દિપડો''', એક સમયે સંપૂર્ણ દક્ષિણ [[એશિયા]] અને [[આફ્રિકા]]માં, કોરિયાથી [[દક્ષિણ આફ્રિકા]] સુધી, જોવા મળતો હતો. પરંતુ શિકાર અને આવાસનાં કારણોસર હવે આ પ્રાણી ફક્ત આફ્રિકાનાં સહારાનાં થોડા વિસ્તારમાં [[ભારત]], [[પાકિસ્તાન]], મલેશિયા અને [[ચીન]]માં જોવા મળે છે.

દિપડાને શરીરનાં પ્રમાણમાં ટુંકા પગ અને મોટું માથું હોય છે. આ પાણી [[ચિત્તો|ચિત્તા]]ને મળતું આવે છે.

==વર્તણૂક==
દિપડો જંગલ તથા સીમમાં એમ ગમે ત્યાં ફરતો જોવા મળી શકે છે. સાંજથી સવાર સુધીમાં શિકાર કરે છે, પરંતુ જો રાત્રે શિકાર ન મળ્યો તો દિવસે પણ શિકાર કરે છે. જંગલની આસપાસની માનવ વસ્તીની નજીક રાત્રે જોઇ શકાય છે. આ પ્રાણી શિકારની આગળની તરફથી હુમલો કરે છે. તેની મારણની પસંદગી આંખ, કાન, કિડની, રુધિર, યકૃત, નાક વગેરે છે.

== બાહ્ય કડીઓ ==
{{commons|category:Panthera pardus}}
{{Wikispecies|Panthera pardus}}
* [http://www.theanimalfiles.com/mammals/carnivores/leopard.html Pictures and Information on Leopards]
* [http://leopards.wild-cat.org/ Leopards at wild-cat.org]
* [http://www.landmarkfoundation.org.za/leopard.htm South African Leopard and Predator Conservation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090627073443/http://www.landmarkfoundation.org.za/leopard.htm |date=2009-06-27 }}
* [http://www.awf.org/wildlives/147 Leopard: Wildlife summary from the African Wildlife Foundation]
* [http://about-south-africa.com/html/leopard.html African leopard] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060709022402/http://about-south-africa.com/html/leopard.html |date=2006-07-09 }}
* [http://www.nature.org/animals/mammals/animals/leopard.html The Nature Conservatory's Species Profile: Leopard] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090112065857/http://www.nature.org/animals/mammals/animals/leopard.html |date=2009-01-12 }}
* [http://www.persianleopardcs.org/  Persian Leopard Conservation Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160121211542/http://www.persianleopardcs.org/ |date=2016-01-21 }}
* [http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Panthera_pardus_nimr/ Images and movies of the South Arabian leopard ''(Panthera pardus nimr)''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080915165434/http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Panthera_pardus_nimr/ |date=2008-09-15 }} from ARKive
* [http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Panthera_pardus_kotiya/ Images and movies of the Sri Lankan leopard ''(Panthera pardus kotiya)''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080725063918/http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Panthera_pardus_kotiya/ |date=2008-07-25 }} from ARKive
* [http://www.bigcatcare.org/ Center for Animal Research and Education] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100815081640/http://www.bigcatcare.org/ |date=2010-08-15 }} Providing Sanctuary for over 50 big cats
* [http://www.sandiegozoo.org/animalbytes/t-leopard.html Leopards and spots on ears and tail] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200604081626/https://animals.sandiegozoo.org/ |date=2020-06-04 }} San Diego zoo

{{સ્ટબ}}

[[શ્રેણી:ગુજરાતનાં વન્યજીવો]]
[[શ્રેણી:વન્ય]]
[[શ્રેણી:સસ્તન પ્રાણીઓ]]</text>
      <sha1>rrjjiiynyrh8m0db02ll93w7x6l9f12</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પાંચવાડા (તા. ગરબાડા)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17991</id>
    <revision>
      <id>900054</id>
      <parentid>896205</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T18:26:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-23056-11</username>
        <id>87018</id>
      </contributor>
      <comment>હાલ પાંચવાડામાં સરકારી પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્ર, મત્સ્ય ઉદ્યોગ, વિશ્રામ ગૃહ બધું છે</comment>
      <origin>900054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2418" sha1="qdd3y6cxjr7w5jrkzqccv2zkiir38ro" xml:space="preserve">{{Infobox Indian jurisdiction
| type = ગામ
| native_name = પાંચવાડા
| state_name = ગુજરાત
| district = દાહોદ
| taluk_names = ગરબાડા
| latd = 22.684444
| longd = 74.3125
| area_total = 
| population_total = 
| population_density = 
| leader_name_1 = 
| leader_name_2 = 
| blank_title_1 = સગવડો
| blank_value_1 = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી
| blank_title_2 = મુખ્ય વ્યવસાય
| blank_value_2 = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]]
| blank_title_3 = મુખ્ય ખેત-ઉત્પાદનો
| blank_value_3 = [[મકાઈ]], [[ઘઉં]], [[ડાંગર]], [[મગ]]&lt;br /&gt; [[શાકભાજી]]
| blank_title_4 = 
}}

'''પાંચવાડા (તા. ગરબાડા)''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત| ગુજરાત રાજ્ય]]ના મધ્ય ભાગમાં આવેલા [[દાહોદ જિલ્લો|દાહોદ જિલ્લા]]માં આવેલા કુલ ૯ (નવ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા [[ગરબાડા તાલુકો| ગરબાડા તાલુકા]]માં આવેલું એક  ગામ છે. પાંચવાડા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[મકાઈ]], [[ઘઉં]], [[ડાંગર]], [[મગ]], [[અડદ]], [[કઠોળ| અન્ય કઠોળ]] તેમ જ [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્ર, વિશ્રામ ગૃહ, મત્સ્ય ઉદ્યોગ તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.

{{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}}


[[શ્રેણી:ગરબાડા તાલુકો]]</text>
      <sha1>qdd3y6cxjr7w5jrkzqccv2zkiir38ro</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>દક્ષિણ એશિયા</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24429</id>
    <revision>
      <id>900053</id>
      <parentid>894281</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T16:13:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>900053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="99575" sha1="97nkiz891t83j1s80bc241g1dypjpt0" xml:space="preserve">{{Infobox continent
|title               = દક્ષિણ એશિયા
|image               = South Asia (orthographic projection).svg
|area                = {{convert|5134641|km2|sqmi|abbr=on}}
|population          = 1,814,014,121 (૨૦૧૮){{UN_Population|South Asia}} ([[List of continents by population#Regional and continental .28sub.29totals in 2016|1st]])&lt;ref name = &quot;UN WPP 2019&quot;/&gt;&lt;ref name = &quot;UN WPP 2019 2&quot;/&gt;
|density             = {{convert|362.3|/km2|abbr=on}}
|GDP_nominal         = $3.461&amp;nbsp;ટ્રિલિયન (૨૦૧૮)&lt;ref name=&quot;IMF&quot; /&gt;
|GDP_PPP             = $12.752&amp;nbsp;ટ્રિલિયન (૨૦૧૮)&lt;ref name=&quot;IMF&quot; /&gt;
|GDP_per_capita      = $1,908 (nominal)&lt;ref name=&quot;IMF&quot;/&gt; &lt;br /&gt; $7,029 (PPP)&lt;ref name=&quot;IMF&quot;/&gt;
|HDI                 = {{Increase}}0.642 (''&lt;span style=&quot;color:orange&quot;&gt;મધ્યમ&lt;/span&gt;'')&lt;ref name=&quot;UNDP2019&quot;&gt;{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr_2019_overview_-_english.pdf |title= Human Development Report 2019 – &quot;Human Development Indices and Indicators&quot;|publisher=[[Human Development Report|HDRO (Human Development Report Office)]] [[United Nations Development Programme]]|pages=22–25 |access-date=10 December 2019}}&lt;/ref&gt;
|ethnic_groups       = ઇન્ડો-આર્યન, ઇરાની, દ્વવિડિયન, સિનો-તિબેટી, એસ્ટ્રો-એશિયન વગેરે
|religions           = [[હિંદુ ધર્મ]], [[ઇસ્લામ]], [[ખ્રિસ્તી ધર્મ]], [[બૌદ્ધ ધર્મ]], [[શીખ]], [[જૈન ધર્મ]], [[પારસી]]
|demonym             = દક્ષિણ એશિયન&lt;br /&gt;દેશી (બોલચાલમાં)
|countries           = {{collapsible list
| title = ૮ દેશો
| {{flag|અફઘાનિસ્તાન}}
| {{flag|બાંગ્લાદેશ}}
| {{flag|ભૂતાન}}
| {{flag|ભારત}}
| {{flag|માલદીવ્સ}}
| {{flag|નેપાળ}}
| {{flag|પાકિસ્તાન}}
| {{flag|શ્રીલંકા}}
     }}
|list_countries      = 
|dependencies        = 
{{flag|British Indian Ocean Territory}}
|unrecognized        =
|languages           = {{collapsible list
  | title = અધિકૃત ભાષાઓ
  | [[બંગાળી ભાષા|બંગાળી]]
  | [[ફારસી ભાષા|દારી]]
  | [[ઝોંખા ભાષા|ઝોંખા]]
  | [[અંગ્રેજી ભાષા|અંગ્રેજી]]
  | [[હિંદી ભાષા|હિંદી]]
  | માલદીવીયન
  | [[નેપાળી ભાષા|નેપાળી]]
  | [[પશ્તો ભાષા|પશ્તો]]
  | [[સિંહાલા ભાષા|સિંહાલા]]
  | [[તમિલ ભાષા|તમિલ]]
  | [[ઉર્દૂ ભાષા|ઉર્દૂ]]
 }}
 {{collapsible list
  | title       = અન્ય ભાષાઓ
  | titlestyle  = text-align:left;padding-right:4em;font-weight:normal;background-color:white;
  | bullets     = true
  | expand      = false
  | '''આફ્રો-એશિયાટિક''':
   {{hlist
    | [[અરબી ભાષા|અરબી]]
   }}
  | '''એસ્ટ્રોએશિયાટિક''':
   {{hlist
    | [[ખાસી ભાષા|ખાસી]]
    | [[સંથાલી ભાષા|સંથાલી]]
   }}
  | '''એસ્ટ્રોએશિયન''':
   {{hlist
    | જા બાસાવા
   }}
  | '''દ્રવિડિયન''':
   {{hlist
    | બેરી
    | બ્રાહુઇ
    | ગોંડી
    | [[કન્નડ ભાષા|કન્નડ]]
    | કોડવા
    | [[મલયાળમ ભાષા|મલયાળમ]]
    | [[તમિલ ભાષા|તમિલ]]
    | [[તેલુગુ ભાષા|તેલુગુ]]
    | [[તુલુ ભાષા|તુલુ]]
   }}
  | '''ઇન્ડો-યુરોપિયન''':
   {{hlist
    | [[આસામીઝ ભાષા|આસામીઝ]]
    | [[બલોચી ભાષા|બલોચી]]
    | [[ભીલી ભાષા|ભીલી]]
    | [[ડોગરી ભાષા|ડોગરી]]
    | [[ગઢવાલી ભાષા|ગઢવાલી]]
    | [[ગુજરાતી ભાષા|ગુજરાતી]]
&lt;br /&gt;
    | હિંદુસ્તાની બોલીઓ
    | હિંડકો
    | [[કાશ્મીરી ભાષા|કાશ્મીરી]]
    | [[કોંકણી ભાષા|કોંકણી]]
    | [[કુમાઉની ભાષા|કુમાઉની]]
    | [[કચ્છી ભાષા|કચ્છી]]
&lt;br /&gt;
    | લાહન્ડા
    | [[મૈથિલી ભાષા|મૈથિલી]]
    | [[મરાઠી ભાષા|મરાઠી]]
    | મારવાડી
    | [[ઓડિયા ભાષા|ઓડિયા]]
    | [[પંજાબી ભાષા|પંજાબી]]
&lt;br /&gt;
    | રંગપુરી
    | [[સંસ્કૃત]]
    | સરાઇકી
    | સતગૈયા
    | [[સિંધી ભાષા|સિંધી]]
    | સિલ્હટી
   }}
  | '''સિનો-તિબેટિયન''':
   {{hlist
    | [[તમાંગ ભાષા|તમાંગ]]
   }}
  | '''તુર્કીક ભાષાઓ''':
   {{hlist
    | તુર્કમેન
    | ઉઝબેક
   }}
 }}
|time           = {{collapsible list
  | title       = ૫ સમય વિસ્તારો
  | titlestyle  = text-align:left;padding-right:4em;font-weight:normal;background-color:white;
  | bullets     = true
  | '''UTC+૦૪:૩૦''':
   {{hlist
    | અફઘાનિસ્તાન
   }}
  | '''UTC+૦૫:૦૦''':
   {{hlist
    | માલદીવ્સ
    | પાકિસ્તાન
   }}
  | '''[[UTC+૫:૩૦]]''':
   {{hlist
    | ભારત
    | શ્રીલંકા
   }}
  | '''UTC+૦૫:૪૫''':
   {{hlist
    | નેપાળ
   }}
  | '''UTC+૦૬:૦૦''':
   {{hlist
    | બાંગ્લાદેશ
    | ભૂતાન
   }}
 }}
|internet            = .af, .bd, .bt, .in,&lt;br /&gt;.lk, .mv, .np, .pk
|calling_code        = ૮ થી ૯ વચ્ચે
|cities              = &lt;!-- PLEASE LIMIT THE CITIES LISTED HERE TO CITIES LISTED IN [[List of urban areas by population]], AND LIST IN ALPHABETICAL ORDER. THANKS! --&gt;
{{collapsible list
 | title = યાદી
 | titlestyle = text-align:left;padding-right:4em;font-weight:normal;background-color:white;
 | bullets = true
  | {{flagicon|India}} [[અમદાવાદ]]
  | {{flagicon|India}} [[બેંગ્લોર]]
  | {{flagicon|India}} [[ચેન્નઈ]]
  | {{flagicon|India}} [[દિલ્હી]]
  | {{flagicon|Bangladesh}} [[ઢાકા]]
  | {{flagicon|Pakistan}} ફૈસલાબાદ
  | {{flagicon|India}} [[હૈદરાબાદ]]
  | {{flagicon|Pakistan}} [[કરાચી]]
  | {{flagicon|India}} [[કોલકાતા]]
  | {{flagicon|Pakistan}} [[લાહોર]]
  | {{flagicon|India}} [[મુંબઈ]]
}}{{refn|group=note|Among the top 100 [[List of urban areas by population|urban areas of the world by population]].}}
&lt;!-- PLEASE LIMIT THE CITIES LISTED HERE TO CITIES LISTED IN [[List of urban areas by population]], AND LIST IN ALPHABETICAL ORDER. THANKS! --&gt;
|m49                 = &lt;code&gt;૦૩૪&lt;/code&gt; – દક્ષિણ એશિયા&lt;br /&gt;&lt;code&gt;૧૪૨&lt;/code&gt; – એશિયા&lt;br /&gt;&lt;code&gt;૦૦૧&lt;/code&gt; – વિશ્વ
|footnotes           = 
}}
'''દક્ષિણ એશિયા''' , અંગ્રેજીમાં '''સધર્ન એશિયા''' તરીકે પણ ઓળખાય છે અને તે [[એશિયા]] [[ખંડ]]નું [[દક્ષિણ]]નું [[ક્ષેત્ર]] છે. જેમાં [[હિમાલય]]ની આસપાસ આવેલા દેશો, કેટલીક સત્તાઓ (નીચે જુઓ) અને પૂર્વ અને પશ્ચિમ પર આવેલા પડોશી દેશોનો સમાવેશ થાય છે. સ્થાનિક ભૂગોળની દ્રષ્ટિએ તેમાં [[ભારતીય પ્લેટ]]નું મહત્વ છે અને તે દરીયાના સ્તરથી ઉંચે જતા હિમાલય અને [[હિન્દુ કુશ]]ના દક્ષિણમાં આવેલા [[ભારતીય ઉપખંડ]] તરીકે ઓળખાય છે. દક્ષિણ એશિયાની આસપાસ આવેલા ક્ષેત્રોમાં (ઘડીયાળના કાંટાની દિશામાં [[પશ્ચિમ]]થી [[પૂર્વ]] તરફ) [[પશ્ચિમ એશિયા]], [[મધ્ય એશિયા]], [[પૂર્વીય એશિયા]], [[અગ્નિ એશિયા]] અને [[હિન્દ મહાસાગર]]નો સમાવેશ થાય છે.

દક્ષિણ એશિયા [[બાંગ્લાદેશ]], [[ભૂતાન]], [[ભારત]], [[માલદિવ્સ ના ટાપુઓ|માલદીવ]], [[નેપાળ]], [[પાકિસ્તાન]] અને [[શ્રીલંકા]]નું બનેલું છે. કેટલીક વ્યાખ્યાઓ [[અફઘાનિસ્તાન]], [[બર્મા]], [[તિબેટ]], અને [[બ્રિટીશ હિન્દ મહાસાગર ક્ષેત્ર]]ને પણ દક્ષિણ એશિયામાં સમાવે છે.&lt;ref&gt;[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/region/region_sas.html CIA World Fact Book] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100527222002/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/region/region_sas.html |date=2010-05-27 }}ના જણાવ્યા મુજબ દક્ષિણ એશિયામાં [[અફઘાનિસ્તાન]], [[બાંગ્લાદેશ]], [[ભુતાન]], બ્રિટીશ હિન્દ મહાસાગર ક્ષેત્ર, [[ભારત]], [[માલદીવ]], [[નેપાળ]], [[પાકિસ્તાન]], અને [[શ્રીલંકા]]નો સમાવેશ થાય છે.&lt;/ref&gt;

દક્ષિણ એશિયા દુનિયાની પાંચમાં ભાગની વસતીનું ઘર છે જેને પગલે તે વિશ્વનો સૌથી વધુ વસતી ધરાવતો અને સૌથી વધુ વસતી ગીચતા ધરાવતો [[ભૌગૌલિક ક્ષેત્ર]] બન્યું છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sardeg.org/marketana.asp |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-06-15 |archive-date=2008-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081121043924/http://www.sardeg.org/marketana.asp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; આ ખંડમાં અવારનવાર સંઘર્ષ થયા છે અને રાજકીય અસ્થિરતા પણ સર્જાઈ છે, જેમાં આ ખંડના [[અણુ સત્તા]] ધરાવતા બે દેશો [[ભારત]] અને [[પાકિસ્તાન]] વચ્ચેનું [[યુદ્ધ]] પણ સામેલ છે. આ પ્રદેશમાં આર્થિક સહકાર સંગઠન તરીકે [[સાઉથ એશિયન એસોસિયેશન ફોર રિજનલ કો-ઓપરેશન]]ની પણ સ્થાપના કરવામાં આવી છે.

== વ્યાખ્યાઓ ==
મુખ્ય દેશોની સાથે દક્ષિણ એશિયા વિવિધ દેશોના મિશ્રણને કારણે અલગ પડે છે. જો કે તે મોટે ભાગે [[બ્રિટીશ ભારતીય સામ્રાજ્ય]]ના એક ભાગ હતા જેમાં અત્યારના ભારત, પાકિસ્તાન અને બાંગ્લાદેશ જેવા મુખ્ય દેશોનો સમાવેશ થાય છે. તેમાં [[સિલોન]] (અત્યારનું શ્રીલંકા), [[બર્મા]] (સત્તાવાર મ્યાનમાર) અને [[સિક્કિમ]]નો પણ સમાવેશ થાય છે.&lt;ref&gt;આર્થર બેરીડેલ કીથ, ''ભારતનો બંધારણીય ઇતિહાસ: 1600-1935'' , પાના 440-444, મેથ્યુન એન્ડ કંપની, 1936&lt;/ref&gt; [[એડન કોલોની]], [[બ્રિટીશ સોમાલીલેન્ડ]] અને [[સિંગાપોર]], પર અંગ્રેજોએ રાજ કર્યું હતું તેમ છતાં તેને ક્યારેય દક્ષિણ એશિયાના કોઇ ભાગ ગણવામાં નથી આવ્યા.&lt;ref&gt;સંયુક્ત રાષ્ટ્રો, ''સંયુક્ત રાષ્ટ્રોનું વાર્ષિક પુસ્તક'' ‎, પાનાં 297, જાહેર માહિતી કચેરી, 1947, સંયુક્ત રાષ્ટ્ર&lt;/ref&gt; 

બ્રિટીશ રાજમાં 562 સુરક્ષિત રજવાડાંનો સમાવેશ પણ થાય છે, જેનો વહીવટ પ્રત્યક્ષ રીતે વહીવટ રાજ દ્વારા થતો નહોતો. તેમાંથી કેટલાક રજવાડા [[ભારત સંઘરાજ્ય]]માં જોડાયા હતા જેમાં ([[હૈદરાબાદ રાજ્ય]], [[મૈસોર રાજ્ય]], [[વડોદરા]], [[ગ્વાલિયર]] અને [[જમ્મુ કાશ્મીર રાજ્યના કેટલાક ભાગ]]નો સમાવેશ થાય છે), જ્યારે કેટલાક રજવાડાં [[પાકિસ્તાન સંસ્થાન]] સાથે જોડાયા હતા (જેમાં [[બહવાલપુર]], [[કલાટ]], [[ખૈરપુર]], [[સ્વાત]] અને જમ્મુ અને કાશ્મીર રજવાના કેટલાક ભાગનો સમાવેશ થાતો હતો).&lt;ref&gt;ઇયાન કોપલેન્ડ, ''ધ પ્રિન્સેસ ઓફ ઇન્ડિયા ઇન ધ એન્ડગેમ ઓફ એમ્પાયર: 1917-1947'' ,‎ પાનાં 263, કેમ્બ્રીજ યુનિવર્સિટી પ્રેસ, 2002, ISBN 0-521-89436-0&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | last=Cahoon | first=Ben | title=Pakistan Princely States to 1955 | website=World Statesmen.org | date=1955-10-14 | url=https://worldstatesmen.org/Pakistan_princes.html | access-date=2025-11-19}}&lt;/ref&gt; [[સિક્કમ]] 1975માં ભારતમાં જોડાયું હતું.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sikkimipr.org/GENERAL/HISTORY/history_of_sikkim.htm|title=History of Sikkim|access-date=2006-10-12|date=2005-09-29|publisher=Department of Information and Public Relations, Government of Sikkim|archive-date=2008-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20080422210449/http://www.sikkimipr.org/GENERAL/HISTORY/history_of_sikkim.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; જમ્મુ અને કાશ્મીરનો એક ભાગ ચીનનો [[એક ભાગ]] બન્યો હતો.

પાસપાસે જોડાયેલા દેશોના જૂથ એટલે કે [[સાઉથ એશિયન એસોસિયેશન ફોર રિજનલ કોઓપરેશન]] (સાર્ક)ની 1985 શરૂઆત થઇ ત્યારે તેમાં સાત દેશો (બાંગ્લાદેશ, ભૂતાન, ભારત, માલદીવ, નેપાળ, પાકિસ્તાન અને શ્રીલંકા) હતું, પરંતુ 2006માં આઠમા સભ્ય તરીકે આ જૂથમાં [[અફઘાનિસ્તાન]]નો પણ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref&gt;[http://www.isn.ethz.ch/isn/Current-Affairs/Security-Watch/Detail/?ots591=4888CAA0-B3DB-1461-98B9-E20E7B9C13D4&amp;amp;lng=en&amp;amp;id=53216 આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધઓ અને સુરક્ષા માળખું], સ્વીસ ફેડરલ ઇન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ ટેકનોલોજી ઝુરીચ&lt;/ref&gt; [[વિશ્વ બેન્ક]] ગ્રૂપિંગે મૂળ સાત સભ્યોનો જ સમાવેશ કર્યો છે અને અફઘાનિસ્તાનને બહાર રાખ્યું છે.&lt;ref&gt;[http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/0,,pagePK:158889~piPK:146815~theSitePK:223547,00.html દક્ષિણ એશિયા: માહિતી, પ્રોજેક્ટ અને સંશોધન] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120716183002/web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/0,,pagePK:158889~piPK:146815~theSitePK:223547,00.html |date=2012-07-16 }}, વિશ્વ બેન્ક&lt;/ref&gt; વિવિધ દેશોનાં આ જૂથમાં બ્રિટીશ શાસન હેઠળ સામેલ નહોતા તેવા ત્રણ સ્વતંત્ર દેશો (નેપાળ, ભુતાન અને અફઘાનિસ્તાન) પણ સમાવેશ થાય છે. સાર્ક દ્વારા સ્વીકૃત [[સાઉથ એશિયા ફ્રી ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ]] પર આ જૂથના મૂળ સાત સભ્યો દ્વારા હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા છતાં તેમાં માલદીવ માટે ખાસ જોગવાઈ છે.&lt;ref&gt;[http://www.saarc-sec.org/data/agenda/economic/safta/SAFTA%20AGREEMENT.pdf દક્ષિણ એશિયા મુક્ત વેપાર ક્ષેત્ર અંગે સમજૂતિ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090324213611/http://www.saarc-sec.org/data/agenda/economic/safta/SAFTA%20AGREEMENT.pdf |date=2009-03-24 }}, સાર્ક સચિવાલય, સાઉથ એશિયન એસોસિયેશન ફોર રિજનલ કોઓપરેશન&lt;/ref&gt;

ધી [[યુનાઈટેડ નેશન્સ]] પોપ્યુલેશન્સ ઈન્ફર્મેશન નેટવર્ક (પોપિન)માં અફઘાનિસ્તાન, બાંગ્લાદેશ, બર્મા, ભારત, નેપાળ, પાકિસ્તાન અને શ્રીલંકાનો દક્ષિણ એશિયાના ભાગ તરીકે સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે જ્યારે પોતાની લાક્ષણિક્તાને ધ્યાનમાં લઈને માલદીવનો સમાવેશ પેસિફિક પોપિન પેટાપ્રદેશ નેટવર્કના સભ્ય દેશ તરીકે કરવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref&gt;[http://www.un.org/Depts/escap/pop/bulletin/v07n2ft1.htm એશિયા-પેસિફિક POPIN કન્સલ્ટેટિવ વર્કશોપ રિપોર્ટt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090827225948/http://www.un.org/Depts/escap/pop/bulletin/v07n2ft1.htm |date=2009-08-27 }}, એશિયા-પેસિફિક POPIN બુલેટિન, ભાગ 7, નંબર 2 (1995), પાનાં 7-11&lt;/ref&gt; રાજકીય નહીં પરંતુ સાંસ્કૃતિક દ્રષ્ટિએ [[તિબેટ]]ને દક્ષિણ એશિયાનો એક ભાગ ગણવામાં આવે છે&lt;ref&gt;શેલ્ડન આઇ. પોલોક, ''લિટરરી કલ્ચર્સ ઇન હિસ્ટ્રી'' , પાનાં 748-749, યુનિવર્સિટી ઓફ કેલિફોર્નિયા પ્રેસ, 2003, ISBN 0-520-22821-9&lt;/ref&gt; જ્યારે [[બ્રિટીશ હિન્દ મહાસાગર ક્ષેત્ર]] સુરક્ષાના કારણોસર જોડાયેલું છે.&lt;ref&gt;{{cite web | author=Jane's Information Group Ltd | title=ક્ષેત્રો (બ્રિટીશ હિન્દ મહાસાગર ક્ષેત્ર)], જેન્સ ઇન્ફર્મેશન ગ્રૂપ | website=janes.com | url=http://www.janes.com/articles/Janes-Sentinel-Security-Assessment-South-Asia/Territories-British-Indian-Ocean-Territory.html | access-date=2025-11-19}}&lt;/ref&gt; ધી યુનાઈટેડ નેશન્સની પેટા-પ્રદેશની યોજનામાં ઈરાન સહિતના સાર્ક જૂથના તમામ આઠ સભ્યોને દક્ષિણ એશિયાના ભાગ તરીકે સમાવી લેવાયા છે.&lt;ref&gt;[http://millenniumindicators.un.org/unsd/methods/m49/m49regin.htm#asia ભૌગોલિક ક્ષેત્ર અને સંરચના] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110713041240/http://millenniumindicators.un.org/unsd/methods/m49/m49regin.htm#asia |date=2011-07-13 }}, મેક્રો ભોગોલિક ક્ષેત્રોની રચના, ભૌગોલિક પેટાક્ષેત્રો, અને પસંદ કરેલા અર્થતંત્રો અને અન્ય જૂથો, યુનાઇટેડ નેશન્સ&lt;/ref&gt; જ્યારે [[યુનાઈટેડ નેશન્સ ઇકોનોમી એન્ડ સોશિયલ કમિશન ફોર એશિયા એન્ડ ધી પેસિફિક]]ના હર્શમેન-હર્ફિન્ડહલ ઈન્ડેક્સ (સૂચકાંક)માં સાર્ક જૂથ માટે હસ્તાક્ષર કરનાર મૂળ સાત સભ્યોનો જ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.&lt;ref&gt;[http://www.unescap.org/tid/projects/agrnego_sama.pdf દક્ષિણ એશિયામાં કૃષિ વેપાર ઉદારીકરણના મેપિંગ અને વિશ્લેષણ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090319013359/http://www.unescap.org/tid/projects/agrnego_sama.pdf |date=2009-03-19 }}, વેપાર અને રોકાણ વિભાગ (ટીઆઇડી), યુનાઇટેડ નેશન્સ ઇકોનોમિક એન્ડ સોશિયલ કમિશન ફોર એશિયા એન્ડ પેસિફિક&lt;/ref&gt; 

અફઘાનિસ્તાનની ગણના નહીંતર, [[મધ્ય એશિયા]] અથવા [[મધ્ય-પૂર્વીય]] દેશ તરીકે, બર્માની ગણતરી [[અગ્નિ એશિય]]ન દેશ તરીકે અને તિબેટની ગણના [[મધ્ય એશિયન]] અથવા [[પૂર્વ એશિયન]] દેશ તરીકે થાય છે.&lt;ref&gt;અઝીઝ-ઉલ-હક,[http://www.kas.de/wf/doc/kas_15831-544-1-30.pdf દક્ષિણ અને મધ્ય એશિયા: આર્થિક અને રાજકીય સંબંધોનું નિર્માણ], ઇન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ રિજનલ સ્ટડીઝ (આઇઆરએસ), પાકિસ્તાન, ISBN 978-969-8020-20-0&lt;/ref&gt; દક્ષિણ એશિયા માટેની સુસંગત કે અખંડ હોય તેવી વ્યાખ્યાના અભાવને કારણે આ પ્રદેશનો શૈક્ષણિક અભ્યાસ થયો નથી તેમજ આવા અભ્યાસ હાથ ધરવામાં પણ કોઇના રસની ગેરહાજરી છે.&lt;ref&gt;વર્નોન માર્સ્ટન હેવીટ, ''દક્ષિણ એશિયાનું આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણ'' , પાનું xi, માન્ચેસ્ટર યુનિવર્સિટી પ્રેસ, 1992, ISBN 0-7190-3392-6&lt;/ref&gt; બાંગ્લાદેશ, ભારત, નેપાળ, પાકિસ્તાન અને શ્રીલંકામાં બે વર્ષમાં હાથ ધરવામાં આવેલા સરવેમાં તેમની દશ્રિણ એશિયા સાથેની ઓળખ પણ ઘણી ઓછી જણાઇ હતી.&lt;ref&gt;કિશોર સી દાશ, ''દક્ષિણ એશિયામાં ક્ષેત્રવાદ'' , પાનાં 172-175, રાઉટલેજ, 2008, ISBN 0-415-43117-4&lt;/ref&gt;

=== ભારતીય ઉપખંડ ===
{{Main|ભારતીય ઉપખંડ}}
[[ચિત્ર:Indian subcontinent.JPG|thumb|&quot;ભારતીય ઉપખંડ&quot; એક ભૌગોલિક શબ્દ છે જેનો મોટા, સ્વ-સમાવિષ્ટ ભૂપ્રદેશનો ઉલ્લેખ કરવા ઉપયોગ થાય છે. ભારતીય ઉપખંડ દક્ષિણ એશિયાનો મોટા ભાગનો વિસ્તાર આવરી લે છે.]]

&quot;ભારતીય ઉપખંડ&quot; શબ્દનો ઉપયોગ વિશાળ જમીની વિસ્તાર દર્શાવવા માટે કરવામાં આવે છે, જે એશિયન ઉપખંડના અન્ય પ્રદેશો કરતાં ભૌગોલિક રીતે અલગ પડે છે.&lt;ref name=&quot;McLeod&quot;&gt;[http://books.google.com/books?id=Y8Y3MH3dj6MC&amp;amp;pg=PA1&amp;amp;dq=indian+subcontinent+asia+continent&amp;amp;as_brr=3&amp;amp;client=firefox-a ભારતનો ઇતિહાસ- જોહન મેકલિઓડ કૃત]&lt;/ref&gt; સમાન અવકાશને કારણે કેટલાક વિદ્વાનો &quot;દક્ષિણ એશિયા&quot; અને &quot;ભારતીય ઉપખંડ&quot; શબ્દોનો એકબીજાના સ્થાને ઉપયોગ કરે છે.&lt;ref name=&quot;McLeod&quot;/&gt;&lt;ref&gt;મિલ્ટન વોલ્ટર મેયર, ''દક્ષિણ એશિયા: ઉપખંડનો ટૂંકો ઇતિહાસ'' , પાનાં 1, અદામ્સ લિટલફીલ્ડ, 1976, ISBN 0-8226-0034-X&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;જીમ નોર્વિન અને આલફોન્ઝો ગોન્ઝાલીઝ, ''ધ થર્ડ વર્લ્ડઃ સ્ટેટ્સ ઓફ માઇન્ડ એન્ડ બીઇંગ'' ,‎ પાનાં 209, ટેલર એન્ડ ફ્રાન્સિસ, 1988, ISBN 0-04-910121-8&lt;/ref&gt; રાજકીય સંવેદનશીલતાને કારણે, કેટલાક લોકો &quot;દક્ષિણ એશિયન ઉપખંડ&quot;,&quot;ઈન્ડો-પાક ઉપખંડ&quot; અથવા સરળ &quot;દક્ષિણ એશિયા&quot; અથવા &quot;ઉપખંડ&quot; શબ્દનો ઉપયોગ કરવાનું પસંદ કરે છે. કેટલાક વિદ્વાનોના કહેવા પ્રમાણે, યુરોપ અને ઉત્તર અમેરિકામાં &quot;ઉપખંડ&quot; અથવા &quot;ભારતીય ઉપખંડ&quot; શબ્દોનો ઉપયોગ કરવા કરતાં &quot;દક્ષિણ એશિયા&quot; શબ્દ વધારે પ્રચલિત છે.&lt;ref&gt;જ્યુડિથ સ્કોટ એન્ડ એલિક્સ હેનલી, ''કલ્ચર, રિજન એન્ડ ચાઇલ્ડબેરીંગ ઇન મલ્ટિરેસિયલ સોસાયટી'' , પાનાં 274, એલ્સવીયર હેલ્થ સાયન્સ, 1996, ISBN 0-7506-2050-1&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;રાજ એસ. ભોપાલ, ''એથનિસિટી, રેસ, એન્ડ હેલ્થ ઇન મલ્ટિકલ્ચર સોસાયટીઝ'' , પાનાં 33, ઓક્સફર્ડ યુનિવર્સિટી પ્રેસ, 2007, ISBN 0-19-856817-7&lt;/ref&gt; [[ઈન્ડોલોજિસ્ટ]] (ભારતીય વિદ્યાના જાણકાર) રોનાલ્ડ બી. ઈન્ડેનની દલીલ છે કે &quot;દક્ષિણ એશિયા&quot; શબ્દનો ઉપયોગ કરવો એ વધારે વ્યાપક અર્થનું પ્રતિબિંબ સૂચવે છે, કારણ કે તેમાં [[પૂર્વ એશિયા]]થી અલગ હોવાનો સ્પષ્ટ સંદેશ મળે છે.&lt;ref&gt;[http://books.google.com/books?id=JxSSdU8btwIC&amp;amp;pg=PA51&amp;amp;dq=indian+subcontinent+asia+continent&amp;amp;lr=&amp;amp;as_brr=3&amp;amp;client=firefox-a ઇમેજિનિંગ ઇન્ડિયા - રોનાલ્ડ બી ઇન્ડેન કૃત]&lt;/ref&gt; જોકે, આ મંતવ્ય સાથે તમામ લોકો સહમત નથી.&lt;ref&gt;[http://books.google.com/books?id=c46i9jr9mhgC&amp;amp;pg=PA344&amp;amp;dq=indian+subcontinent+asia+continent&amp;amp;as_brr=3&amp;amp;client=firefox-a વર્લ્ડવાઇડ ડેસ્ટિનેશન્સ - બ્લાયન જી. બોનિફેસ,, ક્રિસ્ટોફર  પી. કૂપર કૃત]&lt;/ref&gt;

શબ્દકોષની માહિતી પ્રમાણે, [[ઉપખંડ]] એટલે &quot;ખંડના બાકીના પ્રદેશોથી અલગ ચોક્કસ ભૌગોલિક અથવા રાજકીય સ્વતંત્રતા હોવી&quot;&lt;ref&gt;''ઓક્સફર્ડ ઇંગ્લિશ ડિક્શનરી''  બીજી આવૃત્તિ, ઓક્સફર્ડ યુનિવર્સિટી પ્રેસ, 1989&lt;/ref&gt; અથવા &quot;ખંડના વિશાળ અને વધારે અથવા ઓછા પોતે મેળવેલા પેટાવિભાગ.&quot;&lt;ref&gt;''[http://unabridged.merriam-webster.com વેબસ્ટરનો ત્રીજો નવો આંતરરાષ્ટ્રીય ડિક્શનરી, યુનાબ્રીજ્ડ]'' , મેરિયમ-વેબસ્ટર, 2002, 11 માર્ચ 2007ના રોજ સુધારો&lt;/ref&gt; અહીં નોંધવું જોઈએ કે [[જિયોફિઝિકલી]] (ભૂસ્તર-ભૌતિક રીતે) તિબેટની [[સાંગ પો]] નદી ઉપખંડીય માળખાની સરહદની બહાર આવેલી છે જ્યારે [[તજિકિસ્તાન]]માં [[પામિર પર્વત]] સરહદની અંદરની બાજુએ આવેલો છે.

દેશોના સમન્વય મુજબ તે દક્ષિણ એશિયાના તમામ ભાગનો આવરે છે જેમાં [[કોન્ટિનેન્ટલ ક્રસ્ટ]] પર આવેલા ([[બાંગ્લાદેશ]], [[ભુતાન]], [[ભારત]], [[નેપાળ]], અને [[પાકિસ્તાન]]), [[ખંડના છેડે આવેલા]] [[દ્વીપ]] રાષ્ટ્ર ([[શ્રીલંકા]]), અને [[દરીયાઇ ક્રસ્ટ]]માંથી બનેલા [[દ્વીપ]] રાષ્ટ્ર ([[માલદીવ]])નો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref&gt;સ્ટિફન એડોલ્ફ વર્મ, પિટર મલહસ્લર અને ડેરિલ ટી. ટ્રાયોન, ''એટલાસ ઓફ લેન્ગ્લેજ ઓફ ઇન્ટરકલ્ચરલ કમ્યુનિકેશન ઇન ધ પેસિફિક, એશિયા એન્ડ અમેરિકાસ'' , પાનાં 787, ઇન્ટરનેશનલ કાઉન્સિલ ફોર ફિલોસોફી એન્ હ્યુમનિસ્ટિક સ્ટડીઝ, વોલ્ટર દી ગ્યુટર દ્વારા પ્રકાશિત, 1996, ISBN 3-11-013417-9&lt;/ref&gt; અન્ય સમન્વયમાં માત્ર બાંગ્લાદેશ, ભારત અને પાકિસ્તાનનો ઉપખંડ તરીકે સમાવેશ થાય છે જે [[બ્રિટીશ રાજ]]ના મુખ્ય શાસન હતા.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/629/629/6922293.stm વિભાજન બાદ: ભારત, પાકિસ્તાન, બાંગ્લાદેશ], બીબીસી, 2007-08-08&lt;/ref&gt; 

આ રજૂઆતમાં [[અક્સાઈ ચીન]]ના વિવાદાસ્પદ પ્રદેશનો પણ સમાવેશ થાય છે, જે બ્રિટીશ ભારતીય રજવાડું [[જમ્મુ અને કાશ્મીર]]નો ભાગ હતું, પરંતુ હવે તેનો વહીવટ [[ઝિનજિએંગ]]ના ચીની સ્વાયત્ત પ્રદેશ તરીકે કરવામાં આવે છે. 1959માં [[યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ સ્ટેટ]] દ્વારા પ્રકાશિત કરવામાં આવેલી પુસ્તિકામાં અફઘાનિસ્તાન, સિલોન (શ્રીલંકા), ભારત, નેપાળ અને પાકિસ્તાનનો સમાવેશ &quot;દક્ષિણ એશિયાના ઉપખંડ&quot; તરીકે કરવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref&gt;સુપ્રિટેન્ડન્ટ ઓફ ડોક્યુમેન્ટ્સ, યુનાઇટેડ સ્ટેટ ગવર્નમેન્ટ પ્રિન્ટિંગ ઓફિસ, ''દક્ષિણ એશિયાના ઉપખંડ: અફઘાનિસ્તાન, સિલોન, ભારત, નેપાળ અને પાકિસ્તાન'' , યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ સ્ટેટ, પબ્લિક સર્વિસિસ ડિવિઝન, 1959&lt;/ref&gt; જ્યારે દક્ષિણ એશિયાનો અર્થ બતાવવા માટે ભારતીય ઉપખંડ શબ્દનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો ત્યારે ક્યારેક ક્યારેક શ્રીલંકાના ટાપુ દેશો અને ધી માલદીવનો સમાવેશ કરવામાં આવતો નથી.&lt;ref&gt;જોન મેકલીઓડ, ''ભારતનો ઇતિહાસ'' , પાનાં 1, ગ્રીનવૂડ પબ્લિશિંગ ગ્રૂપ, 2002, ISBN 0-313-31459-4&lt;/ref&gt; જ્યારે તિબેટ અને નેપાળનો સંદર્ભને આધારે સમાવેશ&lt;ref&gt;જેમ્સ સી. હાર્લી, ''ભારતીય ઉપખંડના કળા અને સ્થાપત્યકળા'' , પાનાં 214, યેલ યુનિવર્સિટી પ્રેસ, 1994, ISBN 0-300-06217-6&lt;/ref&gt;, બાદબાકી&lt;ref&gt;જોસેફ હેકિન અને પૌલન લુઇસ કૌચુડ, ''પૂર્વની પુરાણવિદ્યા: ભારતીય ઉપખંડ, મધ્ય પૂર્વ, નેપાળ અને તિબેટ, ઇન્ડો-ચીન અને જાવા'' , પાનાં 1, આર્યન બુક્સ ઇન્ટરનેશનલ, 1996, ISBN 81-7305-018-X&lt;/ref&gt; થતાં રહ્યાં છે.

=== સાઉથ એશિયા સ્ટડીઝ પ્રોગ્રામની વ્યાખ્યાઓ ===
1964માં જ્યારે યુનિવર્સિટી ઓફ કેમ્બ્રિજના સેન્ટર ઓફ સાઉથ એશિયન સ્ટડીઝની સ્થાપના કરવામાં આવી ત્યારે ભારત, પાકિસ્તાન, શ્રીલંકા, [[બાંગ્લાદેશ]], હિમાલયન રાજ્યો ([[નેપાળ]], [[ભુતાન]], અને સિક્કીમ&lt;ref&gt;ગ્રોલીયર ઇનકોર્પોરેટેડ, ''ધ એનસાયક્લોપેડીયા અમેરિકાના''  (ભાગ 14), પાનાં 201, ગ્રોલીયર, 1988, ISBN 0-7172-0119-8&lt;/ref&gt;), અને બર્મા (અત્યારે સત્તાવાર મ્યાનમાર)નો સમાવેશ કરાયો હતો. પરંતુ વર્ષો જતાં તેણે તેની પ્રવૃત્તિઓનું વિસ્તરણ કર્યું જેમાં [[થાઇલેન્ડ]], [[મલેશિયા]], [[સિંગાપોર]], [[વિયેટનામ]], [[કમ્બોડીયા]], [[લાઓસ]], [[ઇન્ડોનેશિયા]], [[ફિલિપાઇન્સ]] અને [[હોંગ કોંગ]]નો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref&gt;[http://www.s-asian.cam.ac.uk/about.html અમારા વિશે] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090226095732/http://www.s-asian.cam.ac.uk/about.html |date=2009-02-26 }}, સેન્ટર ફોર સાઉથ એશિયન સ્ટડીઝ, યુનિવર્સિટી ઓફ કેમ્બ્રીજ&lt;/ref&gt; [[યુનિવર્સિટી ઓફ મિશિગન]] અને [[યુનિવર્સિટી ઓફ વર્જિનિયા]] એમ બંને યુનિવર્સિટીના સાઉથ એશિયન સ્ટડીઝનાં સેન્ટર્સમાં સાર્કના સાત સભ્યોની સાથે તિબેટનો સમાવેશ દક્ષિણ એશિયન દેશ તરીકે કરવામાં આવ્યો હતો અને માલદીવને બહાર રાખવામાં આવ્યું છે.&lt;ref&gt;[http://www.ii.umich.edu/csas/aboutus/contactus CSAS વિશે ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100605015037/http://www.ii.umich.edu/csas/aboutus/contactus |date=2010-06-05 }}, સેન્ટર ફોર સાઉથ એશિયન સ્ટડીઝ, યુનિવર્સિટી ઓફ મિશિગન&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://artsandsciences.virginia.edu/soasia/about/index.html અમારા વિશે] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718064009/http://artsandsciences.virginia.edu/soasia/about/index.html |date=2011-07-18 }}, સેન્ટર ફોર સાઉથ એશિયન સ્ટડીઝ, યુનિવર્સિટી ઓફ વર્જિનીયા&lt;/ref&gt; [[રુટજર્સ યુનિવસિર્ટી]] અને [[યુનિવર્સિટી ઓફ કેલિફોર્નિયા, બર્કલી]]ના સાઉથ એશિયન સ્ટડીઝ પ્રોગ્રામમાં સેન્ટર ફોર સાઉથ એશિયન સ્ટડીઝે પણ આવું જ કર્યું હતું પરંતુ માલદીવને બહાર રાખ્યું નહોતું, &lt;ref&gt;{{cite web | title=સાઉથ એશિયન સ્ટડીઝ પ્રોગ્રામ | website=રુટજર્સ યુનિવર્સિટી | url=https://southasia.rutgers.edu/ | access-date=2025-11-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Berkeley&quot;&gt;[http://southasia.berkeley.edu/what_we_do.php સેન્ટર ફોર સાઉથ એશિયન સ્ટડીઝ: યુનિવર્સિટી ઓફ કેલિનફોર્નિયા, બર્કલી]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;જ્યારે [[બ્રાન્ડીસ યુનિવર્સિટી]]ના સાઉથ એશિયન સ્ટડીઝ પ્રોગ્રામે આ પ્રદેશને &quot;ભારત, પાકિસ્તાન, બાંગ્લાદેશ, શ્રીલંકા, નેપાળ, ભૂતાન અને અફઘાનિસ્તાન, બર્મા, માલદીવ અને તિબેટના ચોક્કસ સંદર્ભો&quot;ની સમાવેશ કરીને વ્યાખ્યાયિત કર્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite web | title=સાઉથ એશિયન સ્ટડીઝ {{!}} An Interdepartmental Program in South Asian Studies | website=બ્રાન્ડીઝ યુનિવર્સિટી | date=2025-08-14 | url=https://www.brandeis.edu:443/registrar/bulletin/provisional/courses/subjects/6550.html | access-date=2025-11-19}}&lt;/ref&gt; [[કોલમ્બિયા યુનિવર્સિટી]]ના આવા જ પ્રોગ્રામમાં પણ તિબેટનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ અફઘાનિસ્તાન અને માલદીવને બાકાત રાખવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.columbia.edu/cu/gsas/departments/south-asian-studies/department.html|title=લિબરલ સ્ટડીઝ એમ. એ. પ્રોગ્રામ: સાઉથ એશિયન સ્ટડીઝ], કોલમ્બિયા યુનિવર્સિટી|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20031122104139/https://www.columbia.edu/cu/gsas/departments/south-asian-studies/department.html|archive-date=2003-11-22|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ભૂગોળ ==
[[ File:India and South Asia Köppen climate map with legend.jpg|thumb|right|દક્ષિણ એશિયાના કોપ્પેન આબોહવા વર્ગીકરણ નકશો.&lt;ref name=&quot;Peel&quot;&gt;{{cite journal | author=Peel, M. C. and Finlayson, B. L. and McMahon, T. A. | year=2007 | title= Updated world map of the Köppen–Geiger climate classification | journal=Hydrol. Earth Syst. Sci. | volume=11 | pages=1633–1644 |doi=10.5194/hess-11-1633-2007 | url=http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html | issn = 1027-5606}} ''(direct: [http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.pdf Final Revised Paper])''&lt;/ref&gt;]]

દક્ષિણ એશિયાની વ્યાખ્યા કે ઓળખ ક્યારેય [[ભૌગોલિક-રાજકીય]] ક્ષેત્ર તરીકે ચોક્કસ રહી ન હોવાથી તે ભિન્ન ભૌગોલિક ઓળખ ધરાવે છે.&lt;ref&gt;સાઉલ બર્નાર્ડ કોહેન, ''જીયોપોલિટિક્સ ઓફ ધ વર્લ્ડ સિસ્ટમ'' , પાનાં 304, રોમેન એન્ડ લિટલફીલ્ડ, 2003, ISBN 0-8476-9907-2&lt;/ref&gt; દક્ષિણ એશિયાની ઓળખ કેવી રીતે આપવામાં આવી છે તેના આધારે તેની સરહદોનો બદલાય છે. જે વ્યાખ્યાનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે તેના આધારે દક્ષિણ એશિયાની ઉત્તર, પૂર્વ અને પશ્વિમ સરહદોનો બદલાય છે. દક્ષિણ એશિયાની દક્ષિણ સરહદે [[હિંદ મહાસાગર]] છે. 

મોટા ભાગનો પ્રદેશ [[ભારતીય પ્લેટ]] ([[ઈન્ડો-ઓસ્ટ્રેલિયન પ્લેટ]]નો ઉત્તરનો ભાગ) પર આવેલો [[ઉપખંડ]] છે અને તે બાકીના [[યુરેશિયા]]થી છુટો પડે છે. 50-55 મિલિયન વર્ષો પૂર્વે ભારતીય પ્લેટ અને [[યુરેશિયન પ્લેટ]] સાથે અથડાઈ તેની પહેલાં તે નાનો [[ખંડ]] હતો અને આ અથડામણથી [[હિમાલય પર્વતમાળા]] અને [[તિબેટીયન ઉચ્ચપ્રદેશ]]નો જન્મ થયો હતો. તે [[દ્વીપકલ્પ]]ને લગતો પ્રદેશ છે જેની દક્ષિણે [[હિમાલય]] અને [[ક્યુએન લુન]] પર્વતમાળાઓ અને પૂર્વે [[સિંધુ નદી]] અને [[ઈરાનિયન ઉચ્ચપ્રદેશ]] આવેલા છે, દક્ષિણ દિશામાં વધુ આગળ વધીએ નૈઋત્યુમાં [[અરબી સમુદ્ર]] અને અગ્નિ દિશામાં [[બંગાળની ખાડી]]ની વચ્ચે હિંદ મહાસાગર આવેલો છે.

આ પ્રદેશ હેરત પમાડે તેવી ભૌગોલિક લાક્ષણિક્તાઓથી ભરેલો છે, જેવી કે, [[હિમનદી]]ઓ, [[વર્ષાજંગલો]], [[ખીણો]], [[રણ પ્રદેશો]] અને [[ઘાસના વિશાળ મેદાનો]], જે સામાન્ય રીતે આ ખંડને વિશાળ ખંડ બનાવે છે. તે ત્રણ સમુદ્ર પ્રદેશથી ઘેરાયેલો છે જેમાં[[બંગાળની ખાડી]], [[હિંદ મહાસાગર]] અને [[અરબી સમુદ્ર]]નો સમાવેશ થાય છે. આ વિશાળ ખંડનું હવામાન અલગ-અલગ પ્રદેશ પ્રમાણે ઘણી ભિન્નતા ધરાવે છે, જેમ કે દક્ષિણમાં ઉષ્ણકટિબંધનું ચોમાસાથી ઉત્તરમાં ગરમીનું વર્ચસ્વ છે.  હવામાનમાં જોવા મળતા તફાવત પાછળ માત્ર દરિયાઈ સપાટીથી તે વિસ્તારની ઊંચાઈ જ જવાબદાર નથી, પરંતુ તે વિસ્તાર દરિયાકિનારાથી કેટલો નજીક છે તેના આધારે [[ચોમાસા]]ની મોસમ સાથે બદલાતી અસર વરતાય છે.  

દક્ષિણમાં આવેલા પ્રદેશો ઉનાળામાં મોટા ભાગે ગરમ રહે છે અને ત્યાં ચોમાસાની ઋતુમાં વરસાદ થાય છે. [[ગંગાના મેદાનો]]નો ઉત્તરીય પટ્ટો ઉનાળામાં ગરમ રહે છે, પરંતુ શિયાળામાં ઠંડો રહે છે. પર્વતમાળાથી ઘેરાયેલો ઉત્તર વિસ્તાર ઠંડો રહે છે અને હિમાલય પર્વતમાળાના અતિ ઊંચાઈ પર આવેલા વિસ્તારોમાં બરફ પડે છે. [[હિમાલય]]માં તીવ્ર ઠંડા પવનોનો મારો રહે છે જ્યારે તેની નીચેના પ્રદેશમાં તાપમાન ઘણું સામાન્ય રહે છે. મોટા ભાગનાં પ્રદેશોમાં હવામાનને [[ચોમાસું]] હવામાન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, જે આવા પ્રદેશને ઉનાળામાં ભેજવાળો અને શિયાળામાં સૂકો રાખે છે, જે આ પ્રદેશમાં [[શણ]], [[ચા]] અને [[ચોખા]] જેવા પાકો અને વિવિધ શાકભાજી માટે લાભદાયક વાતાવરણ પૂરું પાડે છે.

== ઇતિહાસ ==
[[ચિત્ર:Cultural regional areas of India.png|thumb|300px|ક્ષેત્રીય સાંસ્કૃતિક સીમાડા અને વિસ્તારની સ્થિરતા અને ઐતિહાસિક કાયમી વ્યવસ્થા દર્શાવતો દક્ષિણ એશિયાનો નકશો ]]
દક્ષિણ એશિયાના ઇતિહાસના મૂળ [[સિંધુ નદીના ખીણપ્રદેશની સંસ્કૃતિ]]માં રહેલા છે. ત્યારબાદનો સમય પ્રાચીન [[વેદિક સમયગાળા]]નો રહ્યો હોવાની દંતકથા છે અને પ્રાદેશિક રાજ્ય અને બાદમાં પ્રાચીન બાદશાહી શાસનના મુલકના અગ્રદૂત એટલે કે [[મહાજનપદ]]ના ચઢાવ-ઉતારના આછોતરા સંદર્ભો ઉપલબ્ધ છે અને અંતમાં મધ્યયુગીન બાદશાહના શાસનના ઐતિહાસિક હિસાબો છે અને યુરોપિયન વેપારીઓના આગમનની માહિતી છે, આ વેપારીઓ બાદમાં શાસક બન્યા હતા.

દક્ષિણ એશિયાના લગભગ તમામ દેશો કેટલાક મુદ્દે, સીધા કે આડકતરી રીતે યુરોપિયન [[કોલોનીયલ]] (વસાહતી)ના તાબા હેઠળ આવ્યા હતા.  ભારત, પાકિસ્તાન, બાંગ્લાદેશ અને મ્યાનમારનો ઘણોખરો આધુનિક ભાગ ધીમે ધીમે [[ગ્રેટ બ્રિટન]] દ્વારા લઈ લેવામાં આવ્યો હતો, જેની શરૂઆત 1757થી થઈ હતી, 1857માં પરાકાષ્ઠાએ પહોંચી હતી અને 1947 સુધી તેમનું શાસન રહ્યું હતું. બીજા વિશ્વ યુદ્ધ પછી કેટલાક ક્ષેત્રોમાં ભૂતાન અને નેપાળના કારીભારીનો હોદ્દો [[ગ્રેટ બ્રિટન]] પાસે રહ્યો હતો. દક્ષિણ એશિયાના ઘણા લાંબા સુવર્ણયુગના ઇતિહાસમાં આ યુરોપિયન શાસિત સમયગાળો ઘણો નાનો હતો, પરંતુ તેની નિકટતા વર્તમાન સમયમાં પણ જોવા મળે છે અને પ્રદેશ પર પડેલી તેની કાયમી અસરથી તે આગળ પડતો પ્રદેશ બન્યો છે. 

પરિવહન અને માહિતીસંચાર તેમજ બેન્કિંગ અને જરૂરી માનવબળની તાલીમનો અર્થ રજૂ કરતું માળખું અને વર્તમાન રેલવે, પોસ્ટ, ટેલિગ્રાફ અને શિક્ષણ સુવિધાઓ કોલોનીયલ (વસાહતી) સમયગાળા એટલે કે [[બ્રિટીશ રાજ]]ના મૂળ સ્થાપિત થયા હતા અને બાદમાં વિકાસ પામ્યા હતા.  [[બીજા વિશ્વ યુદ્ધ]]ના ખરાબ પ્રત્યાઘાત બાદ, 1940ના દાયકાના અંત ભાગમાં મોટા ભાગના પ્રદેશોએ યુરોપના શાસન હેઠળથી સ્વતંત્રતા મેળવી હતી.  

અમુક સમયે તિબેટ તેનો વહીવટ પોતે સ્વતંત્ર રાજ્ય તરીકે કરતું હતું અને અન્ય સમયે તેના વહીવટમાં વિવિધ સ્તરે ચીન સાથે ભાગીદારી થઈ હતી,&lt;ref&gt;એમએસએન એનકાર્ટા-[http://encarta.msn.com/encyclopedia_761567065/Tibet.html તિબેટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091028031513/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761567065/Tibet.html |date=2009-10-28 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;EB&quot;&gt;એનસાયક્લોપિડીયા બ્રિટનિકા - [http://www.1911encyclopedia.org/China,_Asia &quot;ચીન, એશિયા&quot;], 1911, ભાગમાં વાંચો: &quot;''ચીન, પૂર્વીય એશિયાનો એક દેશ, ચીની સામ્રાજ્યનું મુખ્ય વિભાગ. '' ''મૂળ ચીન ઉપરાંત ચીન સામ્રાજ્યમાં મન્ચુરીયા, મોંગોલિયા, તિબેટ અને સિનકિયાંગનો સમાવેશ થાય છે. (પૂર્વ તુર્કિસ્તાન, કુલજા, ડીઝુંગારીયા અને સી. માટે તમામ તમામ ચીન આશ્રિત દેશો '' ''ઉત્તરમાં મોંગોલિયા અને દક્ષિણમાં તિબેટની વચ્ચે આવેલા છે.)'' &quot;&lt;/ref&gt; 18મી સદીમાં તે ચીનના અંકુશ હેઠળ આવ્યું હતું,&lt;ref name=&quot;EB&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NYT&quot;&gt;[http://query.nytimes.com/mem/archive-free/pdf?_r=1&amp;amp;res=9C06E4DC1F3DEE32A25752C2A9609C946297D6CF&amp;amp;oref=slogin ''તિબેટના હાર્દમાં '' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151102175808/http://query.nytimes.com/mem/archive-free/pdf?_r=1&amp;res=9C06E4DC1F3DEE32A25752C2A9609C946297D6CF&amp;oref=slogin |date=2015-11-02 }}, [[ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ]], 1903&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MCG&quot;&gt;ગોલ્ડસ્ટીન, એમ.સી., ''આધુનિક તિબેટનો ઇતિહાસ: લામા શાસનનો અંત'' , યુનિવર્સિટી ઓફ કેલિફોર્નિયા પ્રેસ, 1989, પાનું 44: &quot;''તિબેટ અને ચીન વચ્ચેના પ્રાચીન સંબંધો જટીલ રહ્યાં છે અને આ અભ્યાસની પહોંચના બહારના છે ત્યારે અઢારમી સદીના પ્રથમ દાયકામાં છઠ્ઠાં અને સાતમાં દલાઇ લામાના અસ્થિર સમયને પગલે તિબેટના માંચુ શાસિત ચીનના તાબામાં હોવા અંગે કોઇ સવાલ હોઇ ના શકે....'' ''તિબેટીયન રાજકીય સિદ્ધાંતને કારણે ચીન-તિબેટના સંબંધો વધુ જટીલ બન્યાં છે, જે ચીન સાથેના સંબંધને કોયોન તરીકે ગણાવે છે. કોયોન એટલે ધાર્મિક નેતા અને આશ્રયદાતા વચ્ચેના પરાવલંબી સંબંધો....'' ''આમ તિબેટીયન માટે દલાઇ લામા અને મન્ચુ સમ્રાટની ગણતરી અનુક્રમે ધાર્મિક શિક્ષણ અને આશ્રયદાતા તરીકે છે નહીં કે પદાર્થ અને ઇશ્વર તરીકે'' &quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;પેટેક એલ.,''18મી સદીમાં ચીન અને તિબેટ: તિબેટને ચીનના રક્ષણનો ઇતિહાસ'' , 1972, પાનું 260: &quot;''1751માં રક્ષિત રાજ્યના સંગઠને અંતિમ આકાર લીધો હતો અને 1912માં તેના અંત સુધી 1792ના કેટલાક સુધારાને બાકાત રાખીને જાળવી રાખ્યું હતું'' ''અબાન્સને અંકુશ અને દેખરેખની સત્તા આપવામાં આવી હતી અને 1792થી તેમને તિબેટીયન સરકારમા સીધી ભાગીદારીનો અધિકાર પણ આપવામાં આવ્યો હતો.'' &quot;&lt;/ref&gt; 20મી સદીની શરૂઆતમાં ચીની શાસન દ્વારા રક્ષણ મેળવતા આ પ્રદેશનો કબજો લેવા માટે બ્રિટીશ રાજે પ્રયાસો કર્યા હતા.&lt;ref&gt;ગર્નેટ, જે., ફોસ્ટર, જે.આર. અને હાર્ટમેન સી., ''ચીની સંસ્કૃતિનો ઇતિહાસ'' , કેમ્બ્રીજ યુનિવર્સિટી પ્રેસ, 1982, પાનું 481, ભાગમાં વાંચો: &quot;''1751 બાદ તિબેટ પર ચીનનો અંકુશ કાયમી બન્યો હતો અને વીસની સદીની શરૂઆતમાં અંગ્રેજોએ આ ચીની રક્ષિત રાજ્ય પર કબજો જમાવવાનો પ્રયાસ કર્યો હોવા છતાં તેના પર ચીનનો અંકુશ વધતે-ઘટતે અંશે જળવાઇ રહ્યો હતો.'' &quot;&lt;/ref&gt; સાઈનો-તિબેટીયન સંબંધો અંગે તિબેટિયન અને ચાઈનીઝ અવલોકનમાં ઘણી ભિન્નતા છે. મંચુ શાસક સાથે દલાઈ લામાના સંબંધોને તિબેટીયનો રાજકીય(60) રીતે જોવા કરતાં ધાર્મિક પરિપ્રેક્ષ્યથી વધારે જુએ છે.&lt;ref name=&quot;MCG&quot;/&gt;

1947થી દક્ષિણ એશિયાનાં મોટા ભાગનાં દેશોએ તમામ ક્ષેત્રોમાં વિપુલ પ્રગતિ હાંસલ કરી હતી.{{citation needed|date=May 2009}} [[શિક્ષણ]]; [[ઉદ્યોગો]]; [[હેલ્થ કેર]]; [[ઈન્ફર્મેશન ટેકનોલોજી]] અને અન્ય [[સેવાઓ]] જેવા ક્ષેત્રોમાં દક્ષિણ એશિયાએ ઘણી નોંધપાત્ર સિદ્ધિઓ હાંસલ કરી છે, જેનો આધાર તેની અરજીઓ; વિજ્ઞાન અને તકનીકી ક્ષેત્રોમાં થયેલા સંશોધનો; સંરક્ષણ સંબંધિત સ્વ-ભરોસાપાત્ર પ્રોજેક્ટ્સ; આંતરરાષ્ટ્રીય વૈશ્વિક વેપાર અને બિઝનેસ એન્ટરપ્રાઈઝીસ અને [[માનવ સંસાધનો]]ના આઉટસોર્સિંગ પર રહેલો છે. જોકે, કેટલાક ક્ષેત્રે હજુ પણ મુશ્કેલીઓ રહેલી છે, જેની પાછળના કારણો ધાર્મિક આંત્યતિક્તા, ભ્રષ્ટાચારનું ઊંચું પ્રમાણ, રાજકીય સરહદો અંગે મતભેદ અને સંપત્તિનું અસમાંતર વિતરણ જેવા છે. 
== પ્રાન્ત અને ક્ષેત્રના આંકડા ==

2009ના સંદર્ભવાળા વસતીના આંકડા, જ્યાં નોંધ કરાઇ છે તેને બાદ કરતાં.

=== મુખ્ય દેશો ===
આ દેશોનું જૂથ એશિયન ઉપખંડનો 44,80,000 ચોરસ કિલોમિટર (1,729,738 ચોરસ માઇલ) અથવા 10 ટકા વિસ્તાર ધરાવે છે. અને એશિયાની કુલ વસતીમાં તેનો 40 ટકા હિસ્સો છે.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;font-size:100%&quot;
|- style=&quot;background:#ececec&quot;
! [[દેશ]]
! [[વિસ્તાર]]&lt;br /&gt;(ચો.કિમી)
! [[વસતી]](2009)
! [[વસતીગીચતા]]&lt;br /&gt;(/ચોકિમી)
! [[જીડીપી (સામાન્ય)]]&lt;br /&gt;(2009)
! [[માથાદીઠ આવક]]&lt;br /&gt;(2009)
! [[રાજધાની]]
! [[ચલણી નાણું]]
! [[સરકાર]]
! [[સત્તાવાર ભાષા]]
! [[રાષ્ટ્ર ચિહ્ન]]
|-
|  {{flag|Bangladesh}}
|  align=&quot;right&quot;| 147,570
|  align=&quot;right&quot;| 162,221,000&lt;ref name=&quot;census&quot;/&gt;
|  align=&quot;right&quot;| 1,099
|  align=&quot;right&quot;| $92.1 અબજ
|  align=&quot;right&quot;| $600
|  [[ઢાકા]]
|  [[ટકા]]
|  [[સંસદીય ગણતંત્ર]]
|  [[બંગાળી]]
|  [[ચિત્ર:Coat of arms of Bangladesh.svg|50px]]
|-
|  {{flag|Bhutan}}
|  align=&quot;right&quot;| 38,394
|  align=&quot;right&quot;| 697,000&lt;ref name=&quot;census&quot;/&gt;
|  align=&quot;right&quot;| 18
|  align=&quot;right&quot;| $1.5 અબજ
|  align=&quot;right&quot;| $2,200
|  [[થિમ્ફુ]]
|  [[એનગલ્ટ્રમ]], [[ભારતીય રૂપિયો]]
|  [[બંધારણીય રાજાશાહી]]
|  [[ડીઝંગખા]]
|  [[ચિત્ર:Emblem_of_Bhutan.svg|50px]]
|-
|  {{flag|India}}
|  align=&quot;right&quot;| 3,287,240
|  align=&quot;right&quot;| 1,198,003,000&lt;ref name=&quot;census&quot;/&gt;
|  align=&quot;right&quot;| 365
|  align=&quot;right&quot;| $1,243 અબજ
|  align=&quot;right&quot;| 1,000
|  [[નવી દિલ્હી]]
|  [[ભારતીય રૂપિયો]]
|  [[કેન્દ્રીય પ્રજાસત્તાક]], [[સંસદીય લોકશાહી]]
|  [[22 સત્તાવાર ભાષા]]
|  [[ચિત્ર:Emblem of India.svg|50px]]
|-
|  {{flag|Maldives}}
|  align=&quot;right&quot;| 298
|  align=&quot;right&quot;| 396,334&lt;ref name=&quot;census&quot;/&gt;
|  align=&quot;right&quot;| 1,330
|  align=&quot;right&quot;| $807.5 મિલિયન
|  align=&quot;right&quot;| $2,000
|  [[માલે]]
|  [[રુફિયા]]
|  [[ગણતંત્ર]]
|  [[ધિવેહી]]
|  [[ચિત્ર:Coat of arms of Maldives.png|50px]]
|-
|  {{flag|Nepal}}
|  align=&quot;right&quot;| 147,181
|  align=&quot;right&quot;| 29,331,000&lt;ref name=&quot;census&quot;/&gt;
|  align=&quot;right&quot;| 200
|  align=&quot;right&quot;| $12.4 અબજ
|  align=&quot;right&quot;| $400
|  [[કાઠમંડુ]]
|  [[નેપાળી રૂપિયો]]
|  [[લોકશાહી ગણતંત્ર]]
|  [[નેપાળી]]
| 
|-
|  {{flag|Pakistan}}
|  align=&quot;right&quot;| 803,940 
|  align=&quot;right&quot;| 180,808,000&lt;ref name=&quot;census&quot;/&gt;
|  align=&quot;right&quot;| 225
|  align=&quot;right&quot;| $166.5 અબજ
|  align=&quot;right&quot;| $900
|  [[ઇસ્લામાબાદ]]
|  [[પાકિસ્તાની રૂપિયો]]
|  [[ઇસ્લામિક ગણતંત્ર]]
|  [[ઉર્દૂ]], [[અંગ્રેજી]], [[બલોચી]], [[પશ્તો]], [[પંજાબી]], [[સિરાઇકી]], [[સિંધી]]&lt;ref name=&quot;mothertongues&quot;&gt;{{cite web| url=http://www.statpak.gov.pk/depts/pco/statistics/other_tables/pop_by_mother_tongue.pdf| title=Population by Mother Tongue| publisher=Population Census Organization, Government of Pakistan| access-date=2008-05-31| format=PDF| archive-date=2006-02-17| archive-url=https://web.archive.org/web/20060217220529/http://www.statpak.gov.pk/depts/pco/statistics/other_tables/pop_by_mother_tongue.pdf| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|  [[ચિત્ર:Coat of arms of Pakistan.svg|50px]]
|-
|  {{flag|Sri Lanka}}
|  align=&quot;right&quot;| 65,610
|  align=&quot;right&quot;| 20,238,000&lt;ref name=&quot;census&quot;/&gt;
|  align=&quot;right&quot;| 309
|  align=&quot;right&quot;| $41.3 અબજ
|  align=&quot;right&quot;| $2,000
|  [[શ્રી જયવર્દનાપુરા-કોટ્ટે]]
|  [[શ્રીલંકન રૂપિયો]]
|  [[લોકશાહી સમાજવાદી]] [[ગણતંત્ર]]
|  [[સિંહાલા]], [[તામિલ]], [[અંગ્રેજી]]
|  [[ચિત્ર:Coat of arms of Sri Lanka.svg|50px]]
|}

=== વ્યાપક વ્યાખ્યા મુજબ દેશો અને પ્રાંતો ===
અફઘાનિસ્તાનનો દક્ષિણ એશિયાના દેશોના જૂથની યાદીમાં અન્ય કોઇ પણ દેશ કરતા ઘણી વખત સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.

{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;references-small&quot; style=&quot;border:1px solid #aaa;border-collapse:collapse&quot;
|- bgcolor=&quot;#ECECEC&quot;
! [[દેશ]] અથવા [[પ્રાંત]]
! [[વિસ્તાર]]&lt;br /&gt;(ચોકિમી)
! [[વસ્તી]]
! [[વસતીગીચતા]]&lt;br /&gt;(પ્રતિ ચોકિમી)
! [[જીડીપી (સામાન્ય)]]&lt;br /&gt;(2009)
! [[માથાદીઠ આવક]]&lt;br /&gt;(2009)
! [[રાજધાની]]
! [[ચલણી નાણું]]
! [[સરકાર]]
! [[સત્તાવાર ભાષા]]
! [[રાષ્ટ્ર ચિહ્ન]]
|-
|  {{flag|Afghanistan}}
|  align=&quot;right&quot;| 647,500
|  align=&quot;right&quot;| 33,609,937&lt;ref name=&quot;census&quot;&gt;[http://www.census.gov/cgi-bin/ipc/idbrank.pl યુએસસેન્સસબ્યુરો:વસતીની દ્રષ્ટિએ દેશોનો ક્રમ, 2009]&lt;/ref&gt;
|  align=&quot;right&quot;| 52
|  align=&quot;right&quot;| $13.3 અબજ
|  align=&quot;right&quot;| $400
|  [[કાબુલ]]
|  [[અફઘાન અફઘાની]]
|  [[ઇસ્લામિક ગણતંત્ર]]
|  [[દારી (પર્શિયન)]], [[પશ્તો]] &lt;ref name=&quot;AfgCIA&quot;/&gt;
| 
|-
|  {{flag|British Indian Ocean Territory}}
|  align=&quot;right&quot;| 60
|  align=&quot;right&quot;| 3,500
|  align=&quot;right&quot;| 59
|  align=&quot;right&quot;| N/A
|  align=&quot;right&quot;| N/A
|  [[ડીએગો ગાર્સીયા]]
|  [[પાઉન્ડ સ્ટર્લિંગ]]
|  [[બ્રિટીશ ઓવરસીઝ ટેરીટરી]]
|  [[અંગ્રેજી]]
|  [[ચિત્ર:Coat_of_arms_of_the_British_Indian_Ocean_Territory.svg|50px]]
|-
|  {{flag|Burma}}
|  align=&quot;right&quot;| 676,578
|  align=&quot;right&quot;| 48,137,141&lt;ref name=&quot;census&quot;/&gt;&lt;ref&gt;બર્મામાં ઘણા દાયકાઓ સુધી વસતી ગણતરી થઇ નથી અને જે પણ આંકડા ઉપલબ્ધ છે તે ધારણાઓ આધારિત છે.&lt;/ref&gt;
|  align=&quot;right&quot;| 71
|  align=&quot;right&quot;| $26.5 અબજ
|  align=&quot;right&quot;| 500
|  [[યાંગોન]]
|  [[મ્યામા ક્યાટ]]
|  [[લશ્કરી શાસન]]
|  [[બર્મીઝ]]; [[જીંગફો]], [[શાન]], [[કારેન]], [[મોન]], (બર્માના સ્વાયત્ત રાજ્યોમાં બોલાય છે.)
|  [[ચિત્ર:State_seal_of_Burma_(1974-2008).svg|50px]]
|-
|  {{flag|PRC}} - [[તિબેટ સ્વાયત્ત પ્રદેશ]]
|  align=&quot;right&quot;| 1,228,400
|  align=&quot;right&quot;| 2,740,000
|  align=&quot;right&quot;| 2
|  align=&quot;right&quot;| $6.4 અબજ
|  align=&quot;right&quot;| $2,300
|  [[લ્હાસા]]
|  [[ચાઇનીઝ યેન]]
|  [[ચીનનો સ્વાયત્ત પ્રદેશ]]
|  [[મેન્ડરીન ચાઇનીઝ]], [[તિબેટન]]
| 
|}

=== દેશોના ક્ષેત્રીય જૂથો ===

{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;references-small&quot; style=&quot;border:1px solid #aaa;border-collapse:collapse&quot;
|- bgcolor=&quot;#ECECEC&quot;
! [[દેશ]]/[[ક્ષેત્ર]],નું [[રાષ્ટ્રધ્વજ]] સાથે નામ
! [[વિસ્તાર]]&lt;br /&gt;(ચોકિમી)
! વસ્તી
! [[વસતીગીચતા]]&lt;br /&gt;(પ્રતિ ચોકિમી)
! [[રાજધાની]] અથવા સચિવાલય
! [[ચલણી નાણું]]
! સમાવિષ્ટ રાષ્ટ્રો
! [[સત્તાવાર ભાષા]]
! [[રાષ્ટ્ર ચિહ્ન]]
|-
|  દક્ષિણ એશિયાનું [[યુએન પેટાક્ષેત્ર]]
|  align=&quot;right&quot;| 6,285,724
|  align=&quot;right&quot;| 1,653,457,908
|  align=&quot;right&quot;| 263.04
|  N/A
|  N/A
|  અફઘાનિસ્તાન, બાંગલાદેશ, ભુતાન, ભારત, ઇરાન, માલદીવ, નેપાળ, પાકિસ્તાન, શ્રીલંકા 
|  N/A
|  N/A
|-
|  [[SAARC (સાર્ક)]]
|  align=&quot;right&quot;| 3,989,969
|  align=&quot;right&quot;| 1,549,348,689
|  align=&quot;right&quot;| 388.31
|  [[કાઠમંડુ]]
|  N/A
|  અફઘાનિસ્તાન, બાંગલાદેશ, ભુતાન, ભારત, ઇરાન, માલદીવ, નેપાળ, પાકિસ્તાન, શ્રીલંકા 
|  -
|  
|}

== વસ્તી-વિષયક માહિતી ==
=== વંશીય જૂથો ===
[[ચિત્ર:States of South Asia.png|thumb|right|250px|માતૃભાષામાં દક્ષિણ એશિયાનો નકશો]]
[[બાંગ્લાદેશ]], [[ભુતાન]], [[ભારત]], [[માલદીવ]], [[નેપાળ]], [[પાકિસ્તાન]], અને [[શ્રીલંકા]] ધરાવતો દક્ષિણ એશિયા અનેક [[વંશીય]] વિવિધતા ધરાવે છે. કેટલાક વંશો અબજોની વસતી ધરાવે છે તો કેટલાક માત્ર નાના આદિવાસી જૂથ ધરાવે છે. સદીઓથી દક્ષિણ એશિયા પર ઘણા વંશીય જૂથો દ્વારા આક્રમણ થયાં છે અને તેઓ અહીં સ્થાયી થયા જેમાં [[દ્વવિડીયન]], [[ભારતીય આર્ય]] અને [[ઇરાનીયન]] જૂથોનો સમાવેશ થાય છે. દ્રવિડીયન, ભારતીય આર્ય અને મૂળ સમાજોએ ઘણી સમાન પરંપરા અને માન્યતાઓ સાથે એક સંયુક્ત સંસ્કૃતિની રચના કરી છે. પરંતુ દક્ષિણ એશિયામાં વિવિધ વંશીય જૂથોની પરંપરા છેક જૂના સમયથી અલગ રહેલી છે. જે ઘણીવાર મજબૂત સ્થાનિક પરંપરાઓનો ઉદભવ કરે છે જેમ કે [[દક્ષિણ ભારત]]ની એકદમ અલગ સંસ્કૃતિ. 

મધ્ય એશિયા અને ઇરાનમાંથી સફળતાપૂર્વક સ્થાયી થયેલા અન્ય વંશીય જૂથો દા.ત. [[સક]], [[કુશાણ]], [[હુણ]] વગેરેએ દક્ષિણ એશિયાની પહેલેથી અસ્તિત્વ ધરાવતી સંસ્કૃતિઓ પર પ્રભાવ પાડ્યો હતો. દક્ષિણ એશિયામાં પ્રવેશનારા છેલ્લા વંશીય જૂથોમાં [[આરબ]], [[તુર્કી]], [[પશ્તુન]] અને [[મોઘલ]]નો સમાવેશ થાય છે. જો કે આરબનો પ્રભાવ તુર્ક, પશ્તુન અને મોઘલની તુલનાએ મર્યાદિત રહ્યો હતો. આ વંશોએ ઘણો સાંસ્કૃતિક પ્રભાવ ઉભો કર્યો હતો અને [[ઉર્દુ]] ભાષાને જન્મ આપ્યો હતો. આ ભાષા ઇન્ડો-પર્શિયન વારસાની સંયુક્ત ભાષા છે અને આજે પણ તે વ્યાપક રીતે બોલાય છે. બે સદીના શાસન બાદ વંશીય અંગ્રજો અને અન્ય [[બ્રિટન્સ]]ની અહીં અત્યારે ગેરહાજરી જોવા મળે છે જો કે તેઓ વિશિષ્ટ સમાજમાં પશ્ચિમી સંસ્કૃતિની છાપ છોડી ગયા છે.

=== ભાષાઓ ===
આ ક્ષેત્રની સૌથી વધુ બોલાતી ભાષા [[હિન્દી]] છે. આ ક્ષેત્રમાં 42.2 કરોડ લોકો હિન્દી ભાષા બોલે છે.&lt;ref&gt;http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Language/Statement1.htm&lt;/ref&gt; ત્યાર બાદની સૌથી વધુ બોલાતી ભાષા [[બંગાળી]] છે. આ ક્ષેત્રમાં 21 કરોડ લોકો બંગાળી ભાષા બોલે છે.&lt;ref name=&quot;encarta-table&quot;&gt;{{cite web|url=http://encarta.msn.com/media_701500404/Languages_Spoken_by_More_Than_10_Million_People.html|title=Languages Spoken by More Than 10 Million People|access-date=2009-06-27|work=MSN Encarta|archive-date=2007-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20071203134724/http://encarta.msn.com/media_701500404/Languages_Spoken_by_More_Than_10_Million_People.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
[[ઉર્દુ]] પણ આ ઉપખંડની એક મુખ્ય ભાષા છે, ખાસ કરીને [[પાકિસ્તાન]] અને [[ભારત]]માં. તે [[હિન્દી]] સાથે સમાનતા ધરાવે છે. હિન્દી અને ઉર્દુ ભાષા ભેગી થઇને [[હિન્દુસ્તાની]] ભાષા બને છે. [[હિન્દી]] [[ભારત]]ના ઘણા રાજ્યોમાં બોલાય છે અને તે [[ઉર્દુ]] ભાષા સાથે ઘણી સમાનતા ધરાવે છે. ઘણા લોકો તે હકીકતથી વાકેફ નથી કે મોટા ભાગના ભારતીયો તેમની સ્થાનિક ભાષા બોલે છે અને તેઓ હિન્દી ભાષા જાણતા નથી. આ ક્ષેત્રની અન્ય ભાષાઓ ચાર મુખ્ય ભાષાકીય જૂથમાં વહેંચી શકાય, જે છેઃ [[દ્વવિડીયન ભાષા]] અને [[ભારતીય-આર્યન ભાષા]], [[ઇન્ડો-યુરોપીયન ભાષાઓ]]ની શાખાની પેટા શાખા [[ઇન્ડો-ઇરાનીયન]]. 

[[ઇન્ડો-ઇરાનીયન]], [[ઇરાનીયન ભાષાઓ]]ની અન્ય મુખ્ય પેટા શાખાઓ [[પશ્તુ]], [[બલુચી]] સાથે દક્ષિણ એશિયામાં લઘુમતિ પ્રતિનિધિત્વ ધરાવે છે અને આ ક્ષેત્રની વાયવ્ય સરહદ, અત્યારના [[પાકિસ્તાન]]માં વ્યાપક રીતે બોલાય છે. ઘણા [[તિબેટ-બર્મન]] વંશીય જૂથો કે જેઓ તેમની ભાષા બોલે છે તેઓ ભારતના ઇશાન પ્રદેશ, તિબેટ, નેપાણ અને ભુતાનમાં જોવા મળે છે. [[ઓસ્ટ્રો-એશિયાટિક ભાષા]] બોલતા અન્ય નાના જૂથો પણ દક્ષિણ એશિયામાં હાજર છે. [[અગ્રેજી]] દક્ષિણ એશિયામાં પ્રભુત્વ ધરાવતી અન્ય ભાષા છે, ખાસ કરીને ઉચ્ચ શિક્ષણ અને સરકારી વહીવટના માધ્યમ તરીકે.

મોટા ભાગના એશિયનો [[બ્રાહ્મી]] મૂળની વિવિધ [[અબુગિડા]]નો ઉપયોગ કરીને લખે જ્યારે ઉર્દુ, પશ્તો અને સિંધી જેવી ભાષા [[પર્સો-અરેબિક લિપિ]]ના સંસ્કરણોનો ઉપયોગ કરે છે. જો કે દક્ષિણ એશિયાની તમામ ભાષાઓ આ દ્વિમુખી પદ્ધતિનું ચુસ્ત પાલન કરતી નથી. દાખલા તરીકે [[કાશ્મીરી]] ભાષા [[પર્સો-અરેબિક લિપિ]] અને [[દેવનાગરી લિપિ]] એમ બંનેમાં લખી શકાય છે. આવું જ [[પંજાબી]] ભાષા માટે છે તે [[શાહમુખી]] અને [[ગુરુમુખી]] બંનેમાં લખી શકાય છે. [[ધિવેહી]] [[તાના]] નામની લિપિમાં લખાય છે જે [[આરબ મૂળાક્ષર]] અને [[અબુગીડા]] બંનેના લક્ષણો ધરાવે છે.

=== ધર્મ ===
દક્ષિણ એશિયામાં [[હિન્દુ]] અને [[મુસ્લિમ]] ધર્મ મુખ્ય ધર્મ છે જ્યારે તેના કેટલાક ક્ષેત્રોમાં [[બૌદ્ધ]] ધર્મનું પ્રભુત્વ છે. નોંધપાત્ર પ્રમાણમાં [[અન્ય ભારતીય ધર્મો]] અને [[ખ્રિસ્તી]] ધર્મનું અનુસરણ થાય છે.

ઐતિહાસિક રીતે, ભારતીય આર્યન [[વેદિક ધર્મ]]નું મૂળ દક્ષિણ એશીયાઇ બિન-વેદિક [[શ્રમણા]] પરંપરા સાથે [[મિશ્રણ]] અને અન્ય દ્રવિડીયન અને સ્થાનિક આદિવાસી માન્યતાઓએ પ્રાચીન [[હિન્દુ]], [[જૈન]], [[બૌદ્ધ]] અને [[શીખ]] ધર્મનો ઉદભવ કર્યો છે જ્યારે ઇસ્લામની [[સુફી]] પરંપરા શીખ ધર્મ અને તેના ગ્રંથોમાં પણ નજીવી અસર ધરાવે છે. પરીણામે આ ચાર ધર્મો ઘણી સમાન સાંસ્કૃતિક વિધિ, તહેવારો અને પરંપરા ધરાવે છે.

[[આરબ]] [[ઇસ્લામ]]ના [[અબ્રાહમિક ધર્મ]]ને દક્ષિણ એશિયામાં લાવ્યા હતા. આ ધર્મ સૌપ્રથમ અત્યારના [[કેરળ]] અને [[માલદીવ ટાપુ]] પર ફેલાયો હતો અને ત્યાર બાદ [[સિંધ]], [[બલોચિસ્તાન]] અને [[પંજાબ]]ના કેટલાક વિસ્તારોમાં ફેલાયો હતો. બાદમાં મુસ્લિમ, તુર્ક/પશ્તુન/મોઘલ [[પંજાબી]] અને [[કાશ્મીરી લોકો]] સુધી પહોંચવા ઉપરાંત સમગ્ર [[ભારતીય ગંગાના મેદાનપ્રદેશ]] સુધી ફેલાયો હતો અને છેક [[દક્ષિણ ભારત]] સુધી તેનો વ્યાપ પહોંચ્યો હતો.
{| class=&quot;wikitable&quot;
| [[અફઘાનિસ્તાન]]&lt;ref name=&quot;AfgCIA&quot;/&gt;
| સુન્ની મુસ્લિમ (80%), શિયા મુસ્લિમ (19%), અન્ય (1%)
|-
| [[બાંગ્લાદેશ]]&lt;ref name=&quot;BanCIA&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.banbeis.gov.bd/bd_pro.htm |title=બાંગ્લાદેશ : એક ઉડતી નજરે |access-date=2010-06-15 |archive-date=2011-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110706132048/http://www.banbeis.gov.bd/bd_pro.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| મુસ્લિમ (90%), હિન્દુ (9%), ખ્રિસ્તી (.5%), બૌદ્ધ (.5%), આદિવાસી આસ્થામાં માનનારા લોકો(0.1%)
|-
| [[બ્રિટીશ હિન્દ મહાસાગર ક્ષેત્ર]]&lt;ref name=&quot;IOTCIA&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.thearda.com/internationalData/countries/Country_32_1.asp |title=ધ એસોસિયેશન ઓફ રિજનલ ડેટા આર્કાઇવ {{!}} નેશનલ પ્રોફાઇલ્સ |access-date=2010-06-15 |archive-date=2010-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100707054143/http://www.thearda.com/internationalData/countries/Country_32_1.asp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| ખ્રિસ્તી (45.55%), હિન્દુ (38.55%), મુસ્લિમ (9.25%), બિન-ધાર્મિક (6.50%), નાસ્તિક (0.10%), અન્ય (0.05%)
|-
| [[ભુતાન]]&lt;ref name=&quot;BhuCIA&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bt.html |title=CIA - The World Factbook |access-date=2010-06-15 |archive-date=2010-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101228202246/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bt.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| બૌદ્ધ (75%), હિન્દુ (25%)
|-
| [[બર્મા]]&lt;ref name=&quot;MyaCIA&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bm.html#People |title=CIA - The World Factbook - Burma |access-date=2010-06-15 |archive-date=2010-11-04 |archive-url=https://www.webcitation.org/5tygEnlqv?url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bm.html#People |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| થેરાવડા બૌદ્ધ (89%), મુસ્લિમ (4%), ખ્રિસ્તી (4%) (બાપ્ટિસ્ટ 3%, રોમન કેથલિક 1%), જીવવાદ (1%), અન્ય (હિન્દુ સહિત) (2%)
|-
| [[ભારત]]&lt;ref name=&quot;IndCIA&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bt.html |title=CIA - The World Factbook |access-date=2010-06-15 |archive-date=2010-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101228202246/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bt.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.censusindia.gov.in/ ભારતીય વસતી ગણતરી]&lt;/ref&gt;
| હિન્દુ (80.5%), મુસ્લિમ (13.4%), ખ્રિસ્તી (2.3%), શીખ (1.9%), બૌદ્ધ (0.8%), જૈન (0.4%), અન્ય (0.6%)
|-
| માલદીવ[[]]&lt;ref name=&quot;MdvCIA&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.themaldives.com/Maldives/Maldives_Religion.htm |title=માલદીવ - માલદીવ ક્ષેત્ર |access-date=2010-06-15 |archive-date=2007-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928220750/http://www.themaldives.com/Maldives/Maldives_Religion.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| સુન્ની મુસ્લિમ (100%) (માલદીવના નાગરિક બનાવા સુન્ની મુસ્લિમ હોવું જરૂરી છે&lt;ref name=&quot;EmoryLaw&quot;&gt;[http://www.law.emory.edu/ifl/legal/maldives.htm માલદીવ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://countrystudies.us/maldives/7.htm માલદીવ - ક્ષેત્ર], ''countrystudies.us'' &lt;/ref&gt;) 
|-
| [[નેપાળ]]&lt;ref name=&quot;NepCIA&quot;&gt;[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Nepal.pdf નેપાળ]&lt;/ref&gt;
| હિન્દુ (80.6%), બૌદ્ધ (10.7%), મુસ્લિમ (4.2%), [[કિરાટ]] (3.6%)
|-
| [[પાકિસ્તાન]]&lt;ref name=&quot;PakCIA&quot;&gt;[http://www.statpak.gov.pk/depts/pco/statistics/other_tables/pop_by_religion.pdf ધર્મને આધારે વસતી ગણતરી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060617205811/http://www.statpak.gov.pk/depts/pco/statistics/other_tables/pop_by_religion.pdf |date=2006-06-17 }}, [[સ્ટેટિસ્ટિક્સ ડિવિઝન ઓફ ધ ગવર્નમેન્ટ ઓફ પાકિસ્તાન]]&lt;/ref&gt;
| મુસ્લિમ (96.28%), હિન્દુ (1.85%), ખ્રિસ્તી (1.59%), [[એહમદી]] (0.22%)
|-
| [[શ્રીલંકા]]&lt;ref name=&quot;SriCIA&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.statistics.gov.lk/census2001/population/ds_div/t001b.htm |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2007-05-13 |archive-date=2007-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070513050552/http://www.statistics.gov.lk/census2001/population/ds_div/t001b.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| થેરાવાડા બૌદ્ધ (70.42%), હિન્દુ (10.89%), મુસ્લિમ (8.78%), કેથોલિક (7.77%), અન્ય ખ્રિસ્તી (1.96%), અન્ય (0.13%)
|-
| [[તિબેટ]]
| [[તિબેટીયન બૌદ્ધ]], [[બોન]], અન્ય
|}

== અર્થતંત્ર ==
દક્ષિણ એશિયા સમગ્ર વિશ્વ તેમજ ઉપ-સહારા આફ્રિકાનો સૌથી ગરીબ દેશ છે અને તે સૌથી નીચો માથાદીઠ જીડીપી ધરાવે છે. આ ક્ષેત્રમાં ગરીબી વ્યાપક રીતે ફેલાયેલી છે. વિશ્વ બેન્કના ગરીબી અંગેના આંકડા મુજબ, 2005માં આ ક્ષેત્રની 40 ટકાથી વધુ વસતી દૈનિક 1.25 ડોલરની આવક ધરાવતી હતી. જ્યારે ઉપ-સહારા આફ્રિકાની 50 ટકા વસતી આટલી આવક ધરાવતી હતી.&lt;ref&gt;http://iresearch.worldbank.org/PovcalNet/povDuplic.html world bank data&lt;/ref&gt;. 

આ ક્ષેત્રમાં ભુતાન સૌથી ઊંચો [[માથાદીઠ જીડીપી]] ધરાવે છે જ્યારે નેપાળનો સૌથી ઓછો છે. ભારત આ ક્ષેત્રનું સૌથી મોટું અર્થતંત્ર છે.તે ખરીદ શક્તિની દ્રષ્ટિએ [[વિશ્વનો 12માં ક્રમનો સૌથી મોટો]] અને વિનિમયની દ્રષ્ટિએ [[ચોથા ક્રમનો સૌથી મોટો દેશ]] છે. ભારત બાદ પાકિસ્તાનનું અર્થતંત્ર સૌથી મોટું છે. તે માથાદીઠ જીડીપીની દ્રષ્ટિએ આ ક્ષેત્રમાં પાંચમાં ક્રમે છે&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/0,,pagePK:158889~piPK:146815~theSitePK:223547,00.html |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-06-15 |archive-date=2012-07-16 |archive-url=https://archive.today/20120716183002/web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/0,,pagePK:158889~piPK:146815~theSitePK:223547,00.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; અને ત્યાર બાદના ક્રમે બાંગ્લાદેશનું સ્થાન આવે છે. જો ઇરાનની ગણતરી કરવામાં આવે તો તે આ ક્ષેત્રનું સૌથી સમૃદ્ધ અને બીજા ક્રમનું સૌથી મોટું અર્થતંત્ર છે. [[વિશ્વ બેન્ક]]ના 2007ના અહેવાલ મુજબ, દક્ષિણ એશિયા વિશ્વનો સૌથી ઓછો સંકલિત ક્ષેત્ર છે. દક્ષિણ એશિયાના દેશો વચ્ચેનો વેપાર આ ક્ષેત્રના સંયુક્ત જીડીપીના માત્ર 2 ટકા જેટલો જ છે જ્યારે [[પૂર્વ એશિયા]]નો વેપાર 20 ટકા છે.&lt;ref name=&quot;neighbourhood&quot;&gt;[http://www.economist.com/specialreports/displaystory.cfm?story_id=12749743 ભારત પર વિશેષ અહેવાલ: ભારત અન્ય સ્થાને: એક અણઘડ પડોશી મુશ્કેલીજનક પડોશમાં] 11 ડિસેમ્બર 2008 [[ધ ઇકોનોમિસ્ટ]]&lt;/ref&gt;

== રાજકારણ ==
[[ભારત]] આ ક્ષેત્રની અગ્રણી રાજકીય સત્તા છે.&lt;ref&gt;[http://www.europarl.europa.eu/parliament/expert/displayFtu.do?language=en&amp;amp;id=74&amp;amp;ftuId=FTU_6.4.11.html ]&lt;/ref&gt; આ બાબત તે હકીકત પરથી સાબિત થાય છે કે તે ઉપખંડનો ચોથા ભાગની જમીન ધરાવતો સૌથી મોટો દેશ છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mrdowling.com/612india.html |title=mrdowling.com: ઉપખંડ |access-date=2010-06-15 |archive-date=2021-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210211060332/https://www.mrdowling.com/612india.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ભારતની વસતી ઉપખંડના અન્ય છ દેશોની કુલ વસતીથી છ ગણીથી પણ વધુ છે. તે ઉપખંડનો સૌથી વધુ વસતી ધરાવતો દેશ છે.&lt;ref&gt;[http://www.infoplease.com/ipa/A0004379.html ઇન્ફોપ્લીઝ: દેશોના વિસ્તાર અને વસતી (મધ્ય-2006નો અંદાજ)]&lt;/ref&gt; ભારત વિશ્વનો સૌથી વસતી ધરાવતો [[લોકશાહી]] દેશ છે &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.un.org/esa/population/pubsarchive/india/ind1bil.htm |title=યુનાઇટેડ નેશન્સ પોપ્યુલેશન ડિવિઝન ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ ઇકોનોિમક એન્ડ સોસિયલ અફેર્સ |access-date=2010-06-15 |archive-date=2011-08-21 |archive-url=https://www.webcitation.org/6174XlNpl?url=http://www.un.org/esa/population/pubsarchive/india/ind1bil.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;અને તે [[અણુ મહાસત્તા]] છે. વિસ્તાર અને વસતીની દ્રષ્ટિએ ઉપખંડનો બીજા ક્રમનો સૌથી મોટો દેશ [[પાકિસ્તાન]] છે અને તે [[અરબ રાષ્ટ્રો]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.jubileeresearch.org/worldnews/asia/saudi_oil_pakistan.htm |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-06-15 |archive-date=2011-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719060852/http://www.jubileeresearch.org/worldnews/asia/saudi_oil_pakistan.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; અને પડોશી દેશ [[ચીન]] સાથે વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીને કારણે ઉપખંડમાં સત્તાનું સંતુલન જાળવી રાખ્યું છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.cfr.org/publication/10070 |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-06-15 |archive-date=2010-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100331143213/http://www.cfr.org/publication/10070 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[પાકિસ્તાન]] વિશ્વમાં છટ્ઠા ક્રમનો સૌથી વધુ વસતી ધરાવતો દેશ છે&lt;ref&gt;[[વસતીવાર દેશોની યાદી]]&lt;/ref&gt; અને તે [[પરમાણુ મહાસત્તા]] પણ છે.

== આરોગ્ય અને પોષણ ==
વિશ્વ બેન્કના જણાવ્યા મુજબ, દક્ષિણ એશિયાની 70% વસતી અને દક્ષિણ એશિયાના 75% ગરીબો ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં વસે છે અને તેમની આજીવીકા માટે મોટે ભાગે કૃષિ પર નભે છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/EXTSAREGTOPAGRI/0,,contentMDK:20750711~menuPK:452772~pagePK:34004173~piPK:34003707~theSitePK:452766,00.html|title=Agriculture in South Asia|publisher=World Bank|access-date=2010-06-15|archive-date=2008-07-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20080706154611/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/EXTSAREGTOPAGRI/0,,contentMDK:20750711~menuPK:452772~pagePK:34004173~piPK:34003707~theSitePK:452766,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[ગ્લોબલ હંગર ઇન્ડેક્સ]]ના જણાવ્યા મુજબ, દક્ષિણ એશિયામાં વિશ્વનો સૌથી વધુ બાળ[[કુપોષણ]]નો દર છે.&lt;ref name=&quot;ghi2008&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ifpri.org/media/200610GHI/GHIFindings.asp|title=2008 Global Hunger Index Key Findings &amp; Facts|year=2008}}&lt;/ref&gt; વૈશ્વિક ભૂખમરા પર યુનિસેફ દ્વારા 2008માં પ્રસિદ્ધ કરવામાં આવેલો છેલ્લો અહેવાલ દર્શાવે છે કે બાળ મૃત્યુનો વાસ્તવિક આંક 21 લાખનો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://ibnlive.in.com/news/child-mortality-rate-highest-in-india-unicef/57174-17.html |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-06-15 |archive-date=2009-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090807050557/http://ibnlive.in.com/news/child-mortality-rate-highest-in-india-unicef/57174-17.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 2008માં વૈશ્વિક ભૂખમરા સૂચકાંકમાં ભારતનું સ્થાન 66માં ક્રમે છે.&lt;ref&gt;http://en.wikipedia.org/wiki/Global_Hunger_Index&lt;/ref&gt; 2006નો અહેવાલ સૂચવે છે કે, &quot;દક્ષિણ એશિયાના દેશોમાં મહિલાઓનો ઉતરતો દરજ્જો અને તેમનામાં પોષણ બાબતે જ્ઞાનનો અભાવ આ ક્ષેત્રમાં ઓછું વજન ધરાવતા બાળકો મોટી સંખ્યામાં હોવા માટેના મુખ્ય કારણો છે&quot;. ભ્રષ્ટાચાર અને સરકાર તરફથી પહેલાનો અભાવ ભારતમાં પોષણ માટે મુખ્ય સમસ્યા છે. ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં નિરક્ષરતા એક મોટી સમસ્યા જણાઇ છે અને સરકારે તેના પર વધુ ધ્યાન આપવું જોઇએ. અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે, દક્ષિણ એશિયામાં [[હરિત ક્રાંતિ]]ને કારણે કુપોષણમાં ઘટાડો નોંધાયો છે તેમ છતાં દક્ષિણ એશિયા યુવા બાળકો માટે અયોગ્ય પોષણ અને આરોગ્ય પદ્ધતિઓ ધરાવે છે&quot;.&lt;ref name=&quot;southasiahunger&quot;&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6046718.stm|title='Hunger critical' in South Asia|publisher=BBC|year=2006 | date=2006-10-13 | access-date=2010-01-04}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભો ==
{{reflist|2}}

== નોંધ ==
&lt;references group=&quot;note /&gt;

== બાહ્ય કડીઓ ==
* [http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/0,,pagePK:158889~piPK:146815~theSitePK:223547,00.html  વિશ્વ બેન્ક, દક્ષિણ એશિયા ક્ષેત્ર] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120716183002/web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/0,,pagePK:158889~piPK:146815~theSitePK:223547,00.html |date=2012-07-16 }}
* [http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/default.stm બીબીસી ન્યૂઝ દક્ષિણ એશિયા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170506024419/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia///default.stm |date=2017-05-06 }}
* [http://www.birding.in/ દક્ષિણ એશિયામાં પક્ષીદર્શન]
* [http://www.saanconf.org/ દક્ષિણ એશિયાઇ જાગૃતિ નેટવર્ક કોન્ફરન્સ વેબસાઇટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111008142622/http://www.saanconf.org/ |date=2011-10-08 }}
* [http://dsal.uchicago.edu/ ડિજીટલ દક્ષિણ એશિયા ગ્રંથાલય]

{{GeoSouthAsia}}

[[શ્રેણી:દક્ષિણ એશિયા]]</text>
      <sha1>97nkiz891t83j1s80bc241g1dypjpt0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ધ અંડરટેકર</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24461</id>
    <revision>
      <id>900071</id>
      <parentid>888478</parentid>
      <timestamp>2026-04-15T05:37:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>900071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="157498" sha1="qtt2t33y5ht6elg7luvzwr9znp9cmve" xml:space="preserve">{{સુધારો}}
{{Infobox wrestler
|name        = The Undertaker
|names       = Cain The Undertaker&lt;ref name=owwprofile/&gt;&lt;br /&gt;&quot;Mean&quot; Mark Callous&lt;ref name=owwprofile/&gt;&lt;br /&gt;The Punisher&lt;ref&gt;Steve Austin. ''The Stone Cold Truth'' (p.72)&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;Texas Red&lt;ref name=owwprofile/&gt;&lt;br /&gt;'''(The) Undertaker'''&lt;ref name=&quot;WWEProfile&quot;/&gt;r
|image       = Undertaker Milwaukee WI 031008.jpg&lt;!---Please do not change this picture unless it is to a better free use image---&gt;
|height      = {{height|ft=6|in=10.5}}&lt;ref name=&quot;WWEProfile&quot;/&gt;
|weight      = {{convert|299|lb|kg|abbr=on}}&lt;ref name=&quot;WWEProfile&quot;/&gt;
|birth_date  = {{birth date and age|1965|3|24}}&lt;ref name=&quot;birth&quot;/&gt;
|birth_place = [[Houston|Houston, Texas]]
|resides     = [[Austin, Texas]]
|billed      = '''[[Death Valley]]'''&lt;ref name=&quot;WWEProfile&quot;/&gt; (1990–1999, 2004–present)&lt;br /&gt;Houston, Texas (1984–1990, 2000–2003)
|trainer     = [[Don Jardine]]&lt;ref name=owwprofile/&gt;
|debut       = 1984&lt;ref name=&quot;accelerator&quot;/&gt;
|retired     =
}}
'''માર્ક વિલિયમ કેલવે'''  (24 મી માર્ચ, 1965 માં જન્મ)&lt;ref name=&quot;birth&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.familytreelegends.com/records/txbirths?c=search&amp;first=Mark&amp;last=Calaway&amp;spelling=Exact&amp;11_year=&amp;11_month=0&amp;11_day=0&amp;4=&amp;14=&amp;SubmitSearch.x=23&amp;SubmitSearch.y=8&amp;SubmitSearch=Submit|title=&quot;Texas Births 1926–1995|publisher=&quot;Family Tree Networks&quot;|access-date=2010-06-16|archive-date=2011-07-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20110710223854/http://www.familytreelegends.com/records/txbirths?c=search&amp;first=Mark&amp;last=Calaway&amp;spelling=Exact&amp;11_year=&amp;11_month=0&amp;11_day=0&amp;4=&amp;14=&amp;SubmitSearch.x=23&amp;SubmitSearch.y=8&amp;SubmitSearch=Submit|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; એક અમેરિકન [[વ્યાવસાયિક કુસ્તીબાજ]] છે, જેઓ વિશેષ તો તેમના [[રિંગના નામ]] '''ધ અંડરટેકર''' થી વધુ જાણીતા છે. તેમણે [[વર્લ્ડ રેસલિંગ એન્ટરટેઇનમેન્ટ]] (ડબલ્યુડબલ્યુઇ (WWE)) માં, હાલના [[સ્મેકડાઉન]] બ્રાન્ડ પર કુસ્તી માટે કામ સ્વીકાર્યું છે, જ્યાં તેઓ અત્યારે [[વર્લ્ડ હેવીવેઈટ ચેમ્પિયન]] છે. 

કેલવેએ તેમની કુસ્તીબાજની કારર્કિદી 1984માં [[વર્લ્ડ કલાસ ચેમ્પિયનશિપ રેસલિંગ]]થી શરૂ કરી હતી. તેઓ 1989માં ' મીન '  માર્ક કેલોસ તરીકે [[વર્લ્ડ ચેમ્પિયનશિપ રેસલિંગ]] (ડબલ્યુડબલ્યુસી (WWC)) માં જોડાયા હતા. 1990માં ડબલ્યુડબલ્યુસી (WWC) એ કેલવેનો કરાર રિન્યુ ન કરતાં, તેઓ વર્લ્ડ રેસલિંગ ફેડરેશન (જે પાછળથી 2002માં [[વર્લ્ડ રેસલિંગ એન્ટરટેઈનમેન્ટ]] બન્યું) માં તે વર્ષના નવેમ્બરમાં અંડરટેકર તરીકે જોડાયા. ત્યારથી તેઓ કંપનીમાં રહ્યા હોવાથી, કેલવે હાલમાં ડબલ્યુડબલ્યુઇ (WWE) માં સિનિયર પરફોર્મર પૈકીના એક છે. અંડરટેકર, [[શોન માયકલ્સ]]ની સાથે રહેલ છે, જે બે વર્ષ પૂરા સમયના કુસ્તીબાજો પૈકીના એક છે તેઓ ''[[મન્ડે નાઇટ રો]]'' માં પ્રથમ પ્રસંગોમાં રજૂ થયા હતા, જેઓ આજે પણ હજુ કંપનીની સાથે છે..

અંડરટેકર બે વિરોધાભાસી [[ગુપ્ત યુકિતઓ]] ધરાવે છે : ડેડમેન અને અમેરિકન બેડ એસ. અંડરટેકર સાથે સંકળાયેલ વિશેષતયા મેચો (અથવા વિશેષ તો ખાસ કરીને તેમનું ‘ ડેડમેન ’ વ્યકિતત્વ) કાસ્કેટ મેચ, બરિડ એલાઈવ મેચ, સેલમાં પ્રખ્યાત હેલ ઈન અ સેલ, અને લાસ્ટ રાઈડ મેચ છે. અંડરટેકરના વાર્તાના સાવકાભાઈ [[કેન]] છે, જેને તેઓએ [[બ્રધર્સ ઓફ ડિસ્ટ્રકશન]] તરીકે ટીમમાં સાથે રાખેલ છે. અંડરટેકર [[રેસલ મેનિયા]] ખાતે 17-0 ના રેકોર્ડ સાથે હાર્યા વગર રહ્યા હતા અને ડબલ્યુડબલ્યુઇ (WWE) એ તેમને સાત વખત [[વિશ્વ ચેમ્પિયન]] તરીકે સ્વીકાર્યા છે, જેમણે [[ડબલ્યુડબલ્યુઇ (WWE) ચેમ્પિયનશિપ]] ચાર વખત અને [[વર્લ્ડ હેવીવેઈટ ચેમ્પિયનશિપ]] ત્રણ વખત જીતી છે. તેઓ એક વખતના [[ડબલ્યુડબલ્યુએફ (WWF) હાર્ડકોર ચેમ્પિયન]] પણ છે અને [[ડબલ્યુડબલ્યુએફ (WWF) ટેગ ટીમ ચેમ્પિયનશિપ]] છ વખત જીતી છે અને [[ડબલ્યુડબલ્યુસી (WWC) ટેગ ચેમ્પિયનશિપ]] એક વખત જીત્યા છે.  અંડરટેકર [[2007 રોયલ રમ્બલ]] વિજેતા બન્યા હતા અને 30મા નંબરે રમ્બલમાં જીત મેળવનાર તેઓ પ્રથમ વ્યકિત હતા.

== વ્યાવસાયિક કુસ્તી કારકિર્દી ==
=== પ્રારંભિક કારકિર્દી (1984-1990) ===
કેલવેએ ‘ ટેકસાસ રેડ ’ રિંગ નામથી 1984 માં [[વર્લ્ડ ક્લાસ ચેમ્પિયનશિપ રેસલિંગ]]માં કારકિર્દીની શરૂઆત કરી હતી.&lt;ref name=&quot;accelerator&quot;&gt;{{cite web|title=Bio|publisher=Accelerator|url=http://www.accelerator3359.com/Wrestling/bios/undertaker.html|access-date=2008-05-06}}&lt;/ref&gt; તેમણે કુસ્તી કરી અને [[બ્રુઈસર બ્રોડી]] સામેની પ્રથમ મેચમાં હારી ગયા.&lt;ref name=&quot;accelerator&quot;/&gt; 1988માં, બઢતીના ચાર વર્ષ બાદ, ત્યાંથી છૂટા થઈને તેઓ [[કોન્ટિનેન્ટલ રેસલિંગ એસોસિએશન]]માં ([[જેરી જેરેટે]] સીડબલ્યુએ (CWA) ને ડબલ્યુસીસીડબલ્યુ (WCCW) માં વિલીન કર્યા પછી જે [[યુનાઈટેડ સ્ટેટસ રેસલિંગ એસોસિએશન]] બન્યું) જોડાયા અને અનેક [[ગુપ્ત યુકિતઓ]] અન્વયે કુસ્તી કરી. 1લી એપ્રિલ, 1989ના રોજ તેમણે સ્ટેજના નામ ' ધ માસ્ટર ઓફ પેઈન ' અન્વયે [[જેરી ‘ ધ કિંગ ’ લોલર]]ને હરાવીને પોતાનો પ્રથમ વ્યાવસાયિક ખિતાબ, [[યુએસડબલ્યુએ (USWA) યુનિફાઈડ વર્લ્ડ હેવીવેઈટ ચેમ્પિયનશિપ]] [[મેળવ્યો]]. ‘ ધ પનિશર ’ તરીકે ભજવણી કરીને, કેલવે એ 5 ઓકટોબર, 1989ના રોજ [[ડબલ્યુસીડબલ્યુએ (WCWA) ટેકસાસ હેવીવેઈટ ચેમ્પિયનશિપ]]ના વિજેતા બન્યા, જ્યારે [[એરિક એમ્બ્રી]]એ ખિતાબ ગુમાવ્યો.&lt;ref name=&quot;wcwa&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.wrestling-titles.com/us/tx/tx-h.html|title=Texas Heavyweight Title history|publisher=Wrestling-Titles.com|access-date=2008-04-09}}&lt;/ref&gt;

1989 ના અંતમાં [[વર્લ્ડ ચેમ્પિયનશિપ રેસલિંગ]]માં તેઓ જોડાયા ત્યારે તેઓ પ્રથમ વખત તેઓ કોઇ મુખ્ય પ્રસંગમાં દેખાયા હતા. તેઓ ત્યાં હતા ત્યારે ' મીન ' માર્ક કેલસ તરીકે જાણીતા હતા અને [[ટેડી લોન્ગ]] દ્વારા સંચાલિત ‘ ડેન્જરસ ’ [[ડેન સ્પીવે]] સાથે ‘ સ્કાયસ્ક્રેપર્સ ’ ટેગ ટીમના ભાગ તરીકે કુસ્તી કરી હતી.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.wrestling-titles.com/wcw/wcw-us-h.html|title=NWA/WCW United States Heavyweight Title history|publisher=wrestling-titles.com}}&lt;/ref&gt; સ્કાયસ્ક્રેપર્સ તરીકેના તેમના સમય દરમિયાન, તે અને સ્પીવે, [[રોડ વોરિયર્સ]] સાથે બે ટુકડીઓ વચ્ચેના [[સંઘર્ષ]]માં સામેલ થયા હતા,&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.prowrestlinghistory.com/supercards/usa/wcw/clash.html#X|title=NWA Clash of the Champions Results (X)|access-date=2007-04-16}}&lt;/ref&gt; પરંતુ સ્પીવે સંઘર્ષના અંત આવે તે પહેલા છોડી ગયા.

તેઓ સિંગલ્સ સ્પર્ધામાં ગયા ત્યારે કેલવે [[પોલ ઈ. ડેન્જરસલી]]ના માર્ગદર્શન હેઠળ હતાં અને [[કેપિટલ કોમ્બેટ]]માં [[જહોની એક]]ને હરાવ્યો તથા [[ક્લેશ ઓફ ધ ચેમ્પિયન્સ]]માં [[બ્રિયાન પિલમેન]]ને હરાવ્યો. જુલાઈ 1990માં, તે [[ગ્રેટ અમેરિકન બેશ]] ખાતે [[એનડબલ્યુએ (NWA) યુનાઈટેડ સ્ટેટસ હેવીવેઈટ ચેમ્પિયનશિપ]] માટે [[લેકસ લુગર]]ની સામે કુસ્તી લડયા, પરંતુ લુગરે [[કલોથ્સલાઈન]] પછી તેને પછાડયો ત્યારે તે હારી ગયા. 1 લી સપ્ટેમ્બર, 1990ના રોજ [[જીવંત પ્રસારણે]] [[એનડબલ્યુએ (NWA) વર્લ્ડ હેવીવેઈટ ચેમ્પિયન]] [[સ્ટિંગ]]ની છેલ્લી મેચ હારી ગયા પછી, ડબલ્યુડબલ્યુસી (WWC) એ કેલવેનો કોન્ટ્રાકટ ફરી રિન્યુ કરવાનો ઈન્કાર કર્યો હતો.

તેમની ડબલ્યુસીડબલ્યુ (WCW) માં કામગીરી દરમિયાન, કેલવેએ ત્યારબાદ પનિશર ડાઈસ મોર્ગન તરીકે [[ન્યૂ જાપાન પ્રો રેસલિંગ]]માં ટૂંકા સમય માટે કુસ્તી કરી હતી. ડબલ્યુસીડબલ્યુ (WCW) છોડયા પછી, નવી યુએસડબલ્યુએ (USWA) યુનિફાઈડ વર્લ્ડ હેવીવેઈટ ચેમ્પિયન તરીકે નક્કી કરવા ટુર્નામેન્ટમાં ભાગ લેવા ટૂંક સમય માટે તે યુએસડબલ્યુએ (USWA) માં પાછા ફર્યા, પ્રથમ વારામાં તેણે [[બિલ ડુંડે]]ને હરાવ્યો, પરંતુ કવાર્ટર ફાઈનલમાં જેરી લોલર સામે હારી ગયા. ઓકટોબર 1990માં, તેમણે [[વર્લ્ડ રેસલિંગ ફેડરેશન]] (ડબલ્યુડબલ્યુએફ (WWF)) સાથે કામ શરું કર્યું. 

=== વર્લ્ડ રેસલિંગ ફેડરેશન / એન્ટરટેઈનમેન્ટ (1990-હાલ) ===
==== પ્રારંભ અને વિવિધ સંઘર્ષો (1990-1994) ====
કેલવેએ 19 નવેમ્બર, 1990ના રોજ ''[[ડબલ્યુડબલ્યુએફ (WWF) સુપરસ્ટાર્સ]]'' ની શોધમાં ‘ કેન ધ અંડરટેકર ’ તરીકે ડબલ્યુડબલ્યુએફ (WWF) માં પોતાનો પ્રારંભ કર્યો.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.angelfire.com/wrestling/cawthon777/90.htm |title=ડબલ્યુડબલ્યુઇનો ઇતિહાસ - 1990 પરિણામો |access-date=2003-02-01 |archive-date=2003-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030201224012/http://www.angelfire.com/wrestling/cawthon777/90.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; રાખોડી મોજાં અને બુટ કવર સાથે [[ટ્રેન્ચ કોટ]] તથા કાળી ટોપી પહેરીને, જૂની [[પશ્ચિમી ફિલ્મો]]માંથી [[દફનાવવાની વિધિ]] કરનાર વ્યક્તિ તરીકે અંડરટેકરની પ્રથમ ડેડમેન તરીકેની રજૂઆત થઇ બની. આ ડેડમેન વ્યકિતત્વ હેઠળ, તે ' દર્દ પ્રત્યે અભેદ્ય ' બન્યા હતા, જે કેલ્વેએ તેમના પ્રતિસ્પર્ધીના હુમલાના [[નો-સેલિંગ]] દ્વારા સિદ્ધ કર્યું હતું. તે [[ટેડ ડિબિયાસ]]ની મિલિયન ડોલર ટીમના રહસ્યમય ભાગીદાર તરીકે હતા, ત્યારે કેલવેએ [[હીલ]] તરીકે [[સર્વાઈવર સિરિઝ]]માં 22 નવેમ્બરના રોજ તેમની સત્તાવાર જાહેરમાં પ્રથમ વાર રજુ થયાં, જ્યાં તેમને માત્ર અંડરટેકર કહેવામાં આવતા.&lt;ref name=&quot;pwi89&quot;&gt;2007 રેસલિંગ અલ્માનક એન્ડ બુક ઓફ ફેક્ટ્સ.  &quot;રેસલિંગ હિસ્ટોરિકલ કાર્ડ્સ&quot;, પૃ. 88–89.&lt;/ref&gt; મેચમાં અંદાજે એક મિનિટમાં અંડરટેકરે, તેમના [[ફિનિશર]], [[ટોમ્બસ્ટોન પાઈલડ્રાઈવર]] સાથે [[કોકો બી. વેર]]ને દૂર કર્યા. તેઓ ગણતરી કરાય તે પહેલાં તેમણે [[ડસ્ટી રહોડસ]]ને પણ દૂર કર્યા. સર્વાઈવર સિરિઝના થોડાક સમય બાદ, તેમના નામમાંથી ‘ કેન ’ નામ પડતું મૂકાયું, અને તેમને માત્ર અંડરટેકર કહેવામાં આવ્યા હતા. આ તે સમય હતો જ્યારે અંડરટેકર [[બ્રધર લવ]]માંથી [[પોલ બેરર]]માં મેનેજરો બદલ્યા - જે નાટકી, ભૂતિયું પાત્ર હતું, જે હંમેશા [[અસ્થિપાત્ર]]સાથે દેખાતું, જેમાંથી અંડરટેકર રહસ્યમય શકિત મેળવીને તેની મેચો દરમિયાન પોતાનું સાર્મથ્ય પુર્નજીવિત કરતા. રીંગમાં પોતાના વિરોધીઓને હરાવ્યા પછી, તે મેચ પશ્ચાત વિધિની કાર્યવાહી કરતા, જેમાં તે તેના હારેલા પ્રતિસ્પર્ધીને [[બોડીબેગ]]માં મૂકીને પરત લઈ જતા.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://prowrestling.about.com/od/thewrestlers/tp/scarywrestlers.htm |title=About.com: ટોચના 10 સૌથી ભયજનક કુસ્તીબાજો |access-date=2010-06-16 |archive-date=2011-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110707075052/http://prowrestling.about.com/od/thewrestlers/tp/scarywrestlers.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

તેમણે તેમના [[રેસલમેનિયા VII]] ખાતેના [[રેસલમેનિયા]] પ્રારંભમાં, ઝડપથી [[' સુપરફલાય ' જિમ્મી સ્નુકા]]ને હરાવ્યાં.&lt;ref name=&quot;legacy&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.wwe.com/superstars/smackdown/undertaker/wrestlemanialegacy/|title=WrestleMania Legacy|access-date=2008-07-10|publisher=[[World Wrestling Entertainment]]|archive-date=2016-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413111249/http://www.wwe.com/superstars/smackdown/undertaker/wrestlemanialegacy/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; આ પ્રસંગે તેમનો વિજય એ તેમની અપરાજિત સ્ટ્રેકમાં પ્રથમ હતો. ત્યારબાદ તેમણે તેમનો પ્રથમ મુખ્ય [[સંઘર્ષ]] [[અલ્ટિમેટ વોરિયર]] સાથે કર્યો, જ્યારે તેમણે વોરિયર પર હુમલો કર્યો અને તેના મેનેજર પોલ બેરરના ''ફયુનરલ પાર્લર''  ઈન્ટરવ્યૂ વિભાગના સેટ પર એરટાઇટ [[કાસ્કેટ]]માં તેન લોક કરી દીધો.  વોરિયર, [[રેન્ડિ સેવેજ]],&lt;ref name=&quot;pwi89&quot;/&gt; [[સાર્જન્ટ સ્લોટર]], અને [[હલ્ક હોગન]] સાથેની લડાઈના એક વર્ષ બાદ, તેમણે હોગનને હરાવીને [[સર્વાઈવર સિરિઝ]]માં પ્રથમ [[ડબલ્યુડબલ્યુએફ (WWF) ચેમ્પિયનશિપ]]માં જીત મેળવી.&lt;ref name=&quot;pwi90&quot;&gt;પીડબલ્યુઆઇ સ્ટાફ. 2007 રેસલિંગ અલ્માનક એન્ડ બુક ઓફ ફેક્ટ્સ. &quot;રેસલિંગ હિસ્ટોરિકલ કાર્ડ્સ&quot;, પૃ. 89–90.&lt;/ref&gt; ડબલ્યુડબલ્યુએફ (WWF) ના પ્રમુખ [[જેક ટની]]એ છ દિવસ બાદ [[ધીઝ ટ્યુઝડે ઇન ટેકસાસમાં]] ફરીથી મેચ રમવા આદેશ આપ્યો, જેમાં અંડરટેકરે ખિતાબ હોગનની સામે ખિતાબ ગુમાવ્યો. &lt;ref name=&quot;pwi90&quot;/&gt;

ફેબ્રુઆરી 1992માં, અંડરટેકરનાં સાથીદાર [[જેક ‘ ધ સ્નેક ’ રોબર્ટસે]] સ્ટીલની ખુરશીથી રેન્ડિ સેવેજના મેનેજર/પત્ની [[મિસ એલિઝાબેથ]] પર હુમલો કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો, ત્યારે અંડરટેકરે તેને અટકાવ્યો, અને તે પ્રથમ વખત [[લોકપ્રિય]] બન્યો. ત્યારબાદ, અંડરટેકરે [[રેસલમેનિયા VIII]] માં રોર્બટસને હરાવ્યો.&lt;ref name=&quot;legacy&quot;/&gt; ત્યારબાદ, 1992 અને 1993 દરમિયાન [[હાર્વે વિપલમેન]] દ્વારા આયોજિત કુસ્તીબાજો સાથે વ્યાપકપણે લડાઈ લડયો, જેમાં [[કમાલા]]નો સમાવેશ થતો હતો, &lt;ref name=&quot;pwi90&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;pwi91&quot;&gt;2007 રેસલિંગ અલ્માનક એન્ડ બુક ઓફ ફેક્ટ્સ. &quot;રેસલિંગ હિસ્ટોરિકલ કાર્ડ્સ&quot;, પૃ. 90–91.&lt;/ref&gt;જેમાં [[સર્વાઈવર સિરિઝ]]માં ડબલ્યુડબલ્યુએફ (WWF) ના ઇતિહાસમાં પ્રથમ ટેલિવિઝનમાં દર્શાવાયેલ [[કોફિન મેચ]]માં તેણે સામનો કર્યો અને હરાવ્યો, [[રેસલમેનિયા IX]] ખાતે ગેરલાયકાતને લીધે અને ‘ રેસ્ટ ઈન પીસ ’ મેચમાં [[સમરસ્લેમ]] ખાતે પિનફોલ દ્વારા [[જાયન્ટ ગોન્જાલેઝ]]ને હરાવ્યો.&lt;ref name=&quot;legacy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;pwi91&quot;/&gt; જાન્યુઆરી 1994માં, તેમણે [[રોયલ રમ્બલ]] ખાતે કાસ્કેટ મેચમા ડબલ્યુડબલ્યુએફ (WWF) ચેમ્પિયન [[યોકોઝુના]]ને પડકાર્યા. રોયલ રમ્બલ ખાતે યોકોઝુનાએ બીજા અનેક [[દ્વેષી]] કુસ્તીબાજોની સહાયથી અંડરટેકરને કાસ્કેટમાં સીલ કરીને મેચ જીતી. વિડીયો સ્ક્રીન પર કાસ્કેટની અંદરથી અંડરટેકરેનું ' સ્પીરીટ ' દેખાયું અને તે પાછો આવશે એવી ચેતવણી આપી. &lt;ref name=&quot;pwi92&quot;&gt;પીડબલ્યુઆઇ સ્ટાફ. 2007 રેસલિંગ અલ્માનક એન્ડ બુક ઓફ ફેક્ટ્સ. &quot;રેસલિંગ હિસ્ટોરિકલ કાર્ડ્સ&quot;, પૃ. 92–94.&lt;/ref&gt;

==== પરત આવવું; મેનકાઇન્ડ સાથે સંઘર્ષ (1994-1997) ====
[[ચિત્ર:Paul Bearer in 1996.jpg|thumb|right|અહીં જે અસ્થિપાત્ર પકડીને દેખાતા પોલ બેરરે, અંડરટેકરને તેનાથી મારીને તેની સાથે દગો કર્યો હતો.]]
[[રેસલમેનિયા X]] પછી, [[ટેડ ડિબિયાસે]] અંડરટેકરને પાછા ડબલ્યુડબલ્યુએફ (WWF) માં દાખલ કર્યા. આ અન્ડરટેકર, જો કે, [[બ્રેઈન લી]] દ્વારા રમતા હતા, જે અન્ડરટેકરનો ઢોંગ કરતા હતા (તેમના ચાહકો દ્વારા ' અન્ડર''ફકર''  ' ના નામે રજૂ થયા હતા) અને તેના પરિણામે [[સમરસ્લેમ]] ખાતે સાચા અંડરટેકર તરીકે પાછા ફર્યા, રાખોડી રંગની જગ્યાએ જાંબલી રંગમાં, તેમના અસલ ડેડમેનના વ્યકિતત્વની નવી આવૃત્તિ તરીકે દેખા દીધી. અંડરટેકરે ત્રણ ટોમ્બસ્ટોન પિલડ્રાઈવર્સ પછી ઢોંગી કુસ્તીબાજને હરાવ્યો.&lt;ref name=&quot;pwi92&quot;/&gt; [[સર્વાઇવર સિરિઝ]] ખાતે, ફરીથી રમાતી મેચમાં અંડરટેકરે અન્ય કાસ્કેટ મેચમાં યોકોઝુનાને હરાવ્યો. મોટાભાગના 1995ના વર્ષ દરમિયાન, અંડરટેકરે ટેડ ડિબિયાસેના [[મિલિયન ડોલર કોર્પોરેશન]]ના સભ્યો સાથે સંઘર્ષ કર્યો. [[રેસલમેનિયા XI]] ખાતે, અંડરટેકર, કિંગ કોંગ બન્ડી સામે લડી રહ્યા હતા ત્યારે [[કામા]]એ અંડરટેકરના અસ્થિપાત્રને અચાનક લઈને નીકળી ગયો, અને મોટા સોનાના નેકલેસમાં તેને ઓગાળીને અને અન્ડરટેકર પર હુમલો કરીને દુશ્મની વહોરી લીધી.&lt;ref name=&quot;pwi92&quot;/&gt; પાછળથી, અંડરટેકરે [[સમરસ્લેમ]] ખાતે કાસ્કેટ મેચમાં કામાને હરાવ્યો.&lt;ref name=&quot;pwi92&quot;/&gt; ઘણા અઠવાડિયા પછી, અંડરટેકરને તેની આંખ નજીક આંખના ગોખલાના હાડકાને ઈજા થતાં, તે સર્વાઈવર શ્રેણીમાં પાછા આવે ત્યાં સુધી, શસ્ત્રક્રિયા માટે ગેરહાજર રહેવાની ફરજ પડી. 

અંડરટેકર 1995ની સર્વાઈવર સિરિઝમાં ઉપરનું રાખોડી રંગનું [[ફેન્ટમ]]નું મ્હોરું પહેરીને પરત આવ્યો.&lt;ref name=&quot;pwi92&quot;/&gt; [[રોયલ રમ્બલ]] ખાતે, અંડરટેકરે [[બ્રેટ હાર્ટ]] સામે ડબલ્યુડબલ્યુએફ (WWF) ચેમ્પિયનશિપ મેચમાં મ્હોરું દૂર હટાવ્યું હતું, ત્યારે [[ડિઝલે]] મેચમાં દખલગીરી કરી અને અંડરટેકરને ચેમ્પિયનશિપ ગુમાવવી પડી હતી. &lt;ref name=&quot;pwi95&quot;&gt;2007 રેસલિંગ અલ્માનક એન્ડ બુક ઓફ ફેક્ટ્સ.  &quot;રેસલિંગ હિસ્ટોરિકલ કાર્ડ્સ&quot;, (પૃ.95)&lt;/ref&gt; એક મહિના પછી, [[ઈન યોર હાઉસ: રેજ ઈન ધ કેજ]] ખાતે ડિઝલ સ્ટીલ કેજ મેચમાં હાર્ટનો સામનો કરતા હતા, ત્યારે અંડરટેકરે રિંગની અંદર એકદમ હુમલો કર્યો, નીચેથી ડિઝલને ખેંચ્યો, અને હાર્ટને વિજયી થવા દીધો.&lt;ref name=&quot;pwi95&quot;/&gt; આ સંઘર્ષ, [[રેસલમેનિયા XII]] ખાતે ડિઝલ અને અંડરટેકર વચ્ચેની મેચમાં ટોચે પહોચ્યો, જેમાં અન્ડરટેકર વિજયી બન્યા હતાં.&lt;ref name=&quot;legacy&quot;/&gt;

તેમનો બીજો સંઘર્ષ, અંડરટેકરની [[જસ્ટિન હોક બ્રેડશો]] સાથેની મેચમાં દખલ કરીને [[મેનકાઈન્ડે]] જ્યારે પ્રથમ પ્રવેશ કર્યો ત્યારે તરત બીજી રાત્રે જ શરૂ થયો. બીજા થોડાક મહિના પછી, મેનકાઈન્ડે અંડરટેકરની ઘણી મેચોમાં સંતાઇને હુમલો કર્યો અને મેચો ગુમાવી.&lt;ref name=&quot;pwi95&quot;/&gt; સંઘર્ષ તીવ્ર બન્યો, અને તેઓને તેમની લડાઈને, ટોળામાં, સ્ટેજના પાછલા વિસ્તારો અને અલગ અલગ મંચોના બોઈલર રૂમોમાં ફેરવી નાંખી. પરિણામે, [[સમરસ્લેમ]] ખાતે બેની વચ્ચે પ્રથમ [[બોઈલર રુમ બ્રોઉલ]] [[નક્કી]] કરી. મેચ દરમિયાન, અંડરટેકર પોલ બેરરના અસ્થિપાત્ર માટે પહોંચ્યો, ત્યારે બેરરે અંડરટેકરને દગો દઈને તેનાથી માર્યો અને મેનકાઈન્ડે તેના [[મેન્ડિબલ કલો]]થી અંડરટેકરને ’અક્ષમ’ બનાવી વિજય મેળવ્યો.&lt;ref name=&quot;pwi95&quot;/&gt; બેરરની દગાખોરી બાદ, અંડરટેકરે મેનકાઈન્ડ સાથે નવા સ્તરે પોતાની દુશ્મની લીધી, જેને પરિણામે [[ઈન યોર હાઉસ : બરિડ એલાઈવ]] ખાતે [[બરિડ એલાઇવ મેચ]] થઇ. અંડરટેકરે ખુલ્લી કબરમાં [[ચોકસ્લેમ]] સાથે મેચમાં જીત મેળવી, પરંતુ [[એકિઝકયુશનર]]ની દખલગીરી બાદ, તેમજ અન્ય સુપર સ્ટાર્સની મદદથી અંડરટેકરને બરિડ એલાઇવ (જીવતો દાટી) કરી દીધો.&lt;ref name=&quot;pwi95&quot;/&gt; બરિડ એલાઇવ પછી, અંડરટેકરે [[સર્વાઈવર સિરિઝ]]માં મેનકાઈન્ડ સામે પોતાને મુકીને, પરંતુ અદ્વિતીય શરત સાથે, સ્ટીલના પાંજરામાં પૂરાયેલા પોલ બેરરને રિંગની ઉપર લટકાવીને{{convert|20|ft|m|abbr=on}} પાછા ફર્યા. જો અંડરટેકર મેચ જીત્યા હોત તો તે બેરર પર તેનો હાથ ઉપાડી શક્યો હોત. અંડરટેકર મેચ જીત્યા હોત તો પણ એકિઝકયુશનરની દખલગીરીથી બેરર, અંડરટેકરની પકડમાંથી છટકી શકયો હોત.&lt;ref name=&quot;pwi97&quot;&gt;પીડબલ્યુઆઇ સ્ટાફ. 2007 રેસલિંગ અલ્માનક એન્ડ બુક ઓફ ફેક્ટ્સ.  &quot;રેસલિંગ હિસ્ટોરિકલ કાર્ડ્સ&quot; (પૃ.96–97)&lt;/ref&gt; અંડરટેકરે પછી થોડાક સમય પોતાનું ધ્યાન એકિઝકયુશનર તરફ આપ્યું, જેઓ તેમનું આગમન થયું ત્યારથી તેના પક્ષમાં કાંટારૂપ બન્યા હતા. [[એટ યોર ઈન હાઉસ : ઇટ્સ ટાઇમ]] ખાતે, અંડરટેકરે [[આર્માગેડન નિયમોની મેચ]]માં એકિઝકયુશનરને હરાવ્યો.&lt;ref name=&quot;pwi97&quot;/&gt; 1996ના અંતે, અંડરટેકરે [[વેડર]] સાથે સંઘર્ષ શરૂ કર્યો, જેમાં બેરરે તેના નવા આશ્રિત વતી દખલગીરી કર્યા પછી, [[રોયલ રમ્બલ]] ખાતે ભારે હાર મેળવી. &lt;ref name=&quot;pwi97&quot;/&gt; આ હાર પછી, અંડરટેકરે પોતાનું ધ્યાન ડબલ્યુડબલ્યુએફ ચેમ્પિનશિપ તરફ કેન્દ્રિત કર્યું.

==== હેલ ઈન અ સેલ; બ્રધર્સ ઓફ ડિસ્ટ્રકશન (1997-1998) ====
{{See also|Hell in a Cell|Brothers of Destruction}}
[[ચિત્ર:Undertaker primer plano.jpg|thumb|200px|right|અંડરટેકર તેના લોર્ડ ઓફ ડાર્કનેસના પોષાક સાથે]]
[[રેસલમેનિયા 13]] ખાતે અંડરટેકરે ડબલ્યુડબલ્યુએફ ચેમ્પિનશિપ માટે [[સાયકો સિદ]]ને હરાવ્યો અને ડબલ્યુડબલ્યુએફ ચેમ્પિનશિપ તરીકેનો બીજી વાર હોદ્દો મેળવ્યો.&lt;ref name=&quot;pwi98&quot;&gt;2007 રેસલિંગ અલ્માનક એન્ડ બુક ઓફ ફેક્ટ્સ. &quot;રેસલિંગ હિસ્ટોરિકલ કાર્ડ્સ&quot; (પૃ.98–99)&lt;/ref&gt; આ પ્રસંગ પછી, અંડરટેકરની 'સૌથી મોટી ગુપ્તવાત' જાહેર કરવાની ધમકીનો ઉપયોગ કરીને પોલ બેરરે અંડરટેકર સાથે ફરીથી જોડાવાનો પ્રયત્ન કર્યો. આ કથામાં, બેરરે અંડરટેકરને ખૂની હોવાની જાહેરાત કરી, જેમણે બાળક તરીકે કુટુંબના અંત્યેષ્ટિ ક્રિયાના ધંધાના મકાનને (બેરર ત્યાં કામ કરતા હતા) બાળી નાંખીને, તેમના માતા-પિતા અને નાના સાવકા ભાઈની હત્યા કરી હતી. અંડરટેકરે દાવો કર્યો કે બેરર પાસે તે માહિતી સિવાય બીજો કોઈ માર્ગ ન હતો, પરંતુ બેરરે જાહેર કર્યું કે આ હકીકત તેને અંડરટેકરના સાવકા ભાઈને [[કેને]] કરી હતી, જે હજુ જીવે છે પરંતુ સખ્ત રીતે દાઝી ગયેલો અને ડરી ગયેલો હતો. બેરરે આગ બાદ કેનની સંભાળ લીધી હતી અને તેને સંસ્થામાં દાખલ કર્યો હતો. આટલાં વર્ષો પછી કેન હવે બદલો લેવા રાહ જોતો હતો. બચાવમાં, અંડરટેકરે જવાબ આપ્યો કે, કેન, પાયરોમેનિયાક છે, આગ લગાડવા પૈકી એક હતો અને સંભવત: બચી શકયો ન હોત. 

રેફરી [[શોન માઈકલે]] [[બ્રેટ હાર્ટ]]ને મારવા માટેની સ્ટીલની ખુરશી આકસ્મિક રીતે અંડરટેકરને વાગી ત્યારે 1997માં [[સમરસ્લેમ]] ખાતે તેવી બીજી મુખ્ય કથા શરૂ થઈ, જેનાથી અન્ડરટેકરને તેની ડબલ્યુડબલ્યુએફ ચેમ્પિનશિપ ગુમાવવી પડી.&lt;ref name=&quot;pwi98&quot;/&gt; [[ઈન યોર હાઉસ : બેડ બ્લડ]] ખાતે સંઘર્ષ ટોચ પર પહોચ્યોં; જ્યાં અંડરટેકરે [[હેલ ઇન એ સેલ]] મેચમાં પ્રથમ વાર માઈકલને પડકાર્યો. આ મેચ દરમિયાન, અંડરટેકરની કથાના સાવકા ભાઈ કેને સેલનો દરવાજો તોડી નાંખીને પોતાની રજૂઆત કરી અને અંડરટેકરને તેના ટ્રેડમાર્ક ફિનિશર, ટોમ્બસ્ટોન પાઈલડ્રાઈવર આપીને, માઈકલને તેને મારવાની છૂટ આપી.&lt;ref name=&quot;pwi98&quot;/&gt; મેચે [[ડેવ મેલ્ટઝર]] પાસેથી 5 સ્ટાર ક્રમાંક મેળવ્યો. કથા આગળ વધી તેમ, કેને પોલ બેરર સાથે રહીને, અંડરટેકરને લડવા પડકાર ફેંકયો, પરંતુ અન્ડરટેકરે તેના ભાઈ સાથે લડવા સતત ઈન્કાર કર્યો. કેને ડી-જનરેશન-એક્સ દ્વારા થયેલ હુમલાથી અંડરટેકરને બચાવ્યો ત્યારે અન્ડરટેકરે કેન સાથે ટૂંકી ભાગીદારી કરી. [[રોયલ રમ્બલ]] ખાતે કાસ્કેટ મેચમાં પરત આવેલ માઈકલ સાથે અંડરટેકરે છેલ્લો હુમલો કર્યો ત્યારે કેને અન્ડરટેકરને દગો કર્યો અને કોફિનમાં તેને ફસાવીને, કાસ્કેટના ઢાંકણને તાળુ મારીને આગ સળગાવી જેનાથી તે હારી ગયો. કાસ્કેટનું ઢાંકણ ખૂલતાં જો કે અંડરટેકર અદૃશ્ય થઈ ગયાં.&lt;ref name=&quot;pwi100&quot;&gt;પીડબલ્યુઆઇ સ્ટાફ. 2007 રેસલિંગ અલ્માનક એન્ડ બુક ઓફ ફેક્ટ્સ. &quot;રેસલિંગ હિસ્ટોરિકલ કાર્ડ્સ&quot; પૃ. (પૃ.100–101)&lt;/ref&gt; બે મહિનાના અંતરાલ પછી, અંડરટેકર પરત ફર્યા અને [[રેસલમેનિયા XIV]] ખાતે કેનને હરાવ્યો.&lt;ref name=&quot;pwi100&quot;/&gt; બંનેની ફરીથી મેચ શરૂ થઈ, એક મહિના પછી, તે કરાયેલી પ્રથમ [[ઈન્ફર્નો મેચ]] હતી,[[Unforgiven: In Your House]] જે અંડરટેકરે કેનના જમણા હાથને આગમાં મૂકીને મેચ જીતી લીધી. &lt;ref name=&quot;pwi100&quot;/&gt;

અંડરટેકરનો મેનકાઈન્ડ સાથેનો સંઘર્ષ ત્યારપછી ફરી શરૂ થયો, અને તેઓ [[કિંગ ઓફ ધ રિંગ]] ખાતે હેલ ઇન અ સેલ મેચમાં એકબીજાની સામે આવ્યા. મેચ દરમિયાન, અંડરટેકરે મેનકાઈન્ડને સેલના છાપરાની {{convert|16|ft|m|abbr=on}}ઉપરથી જાહેરાત કરનાર સ્પેનિશે ટેબલ પર ફેંકયો, જે પૂર્વ-આયોજિત હિલચાલ હતી. પાછળથી તેણે મેનકાઈન્ડે સેલના છાપરા ઉપરથી ચોકસ્લેમ કરીને રિંગમાં ફેંકયો, જેનાથી મેનકાઈન્ડ [[કાયદેસર]] બેભાન થઈ ગયો અને મેનકાઈન્ડને ટોમ્બસ્ટોન પાઇલડ્રાઈવિંગ કરીને મેચ સમાપ્ત કરી.&lt;ref name=&quot;pwi100&quot;/&gt;

[[ચિત્ર:Kane &amp; Undertaker.jpg|thumb|left|અંડરટેકરે સંખ્યાબંધ વખત તેના સાવકાભાઈ કેન સાથે ઝગડો કર્યો છે અને તેની સાથે ભેગો થયો છે.]]
[[ફુલ્લી લોડેડ]] ખાતે, અંડરટેકર અને [[સ્ટોન કોલ્ડ સ્ટીવ ઓસ્ટિને]] [[ડબલ્યુડબલ્યુએફ ટેગ ટીમ ચેમ્પિયનશિપ]] જીતવા કેન અને મેનકાઈન્ડને હરાવ્યા.&lt;ref name=&quot;pwi100&quot;/&gt; અંડરટેકરે અને ઓસ્ટિનનું ટેગ ચેમ્પિયન તરીકેનું વર્ચસ્વ માત્ર બે અઠવાડિયા રહ્યું, કેમ કે કેન અને મેનકાઈન્ડે ''રો ઈઝ વોર'' ના એપિસોડમાં ખિતાબ પુન:પ્રાપ્ત કર્યો.&lt;ref name=&quot;1998results&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/results/raw/_1998/|title=Raw 1998 results|access-date=2008-07-10|publisher=Online World of Wrestling|archive-date=2012-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20121208191548/http://www.onlineworldofwrestling.com/results/raw/_1998/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; હવે ઓસ્ટિન દ્વારા ધરાવનાર, [[સમરસ્લેમ]] ખાતે ડબલ્યુડબલ્યુએફ ચેમ્પિયનશિપ માટે અંડરટેકર પછીનો એક નંબરના પ્રતિસ્પર્ધી બન્યા. સમરસ્લેમના થોડાક વખત પહેલાં, જો કે, અન્ડરટેકરને જણાવ્યું કે તે અને કેન ભાઈઓ તરીકે ભેગાં મળીને કામ કર્યું હતું. આ જાણકારી છતાં, અંડરટેકરે કેનને કહ્યું કે તે ઓસ્ટિન સાથેની મેચમાં વચ્ચે આવે તેમ ઈચ્છતાં નથી, અને અંડરટેકર મેચ હારી ગયા છતાં, તેણે ઓસ્ટિનને આદર દર્શાવવા મેચ પછી તેનો બેલ્ટ પાછો આપ્યો.&lt;ref name=&quot;pwi100&quot;/&gt; સપ્ટેમ્બરમાં કથા આગળ ચાલુ રહી, અને જ્યારે તેને અને કેને એ હકીકતની જાણ કરી કે [[વિન્સ મેકમોહન]] માટે ખિતાબ મેળવવા ઓસ્ટિનને દુર કરવા તેઓએ ભાગીદારી કરી હતી ત્યારે અંડરટેકરે કેટલાક દુષ્ટ લક્ષણો બતાવવાં શરૂ કર્યાં.  [[Breakdown: In Your House]] ખાતે, અંડરટેકરે અને કેને, તેમની ડબલ્યુડબલ્યુએફ ચેમ્પિયનશિપ માટે ઓસ્ટિન સાથે [[ટ્રિપલ થ્રેટ મેચ]]માં નક્કી કરી કરી હતી; મેકમોહને જણાવ્યું કે ભાઈઓને એકબીજાને હરાવવાની છૂટ ન હતી. અંડરટેકર અને કેને એક પછી એક એમ બેવડા ચોકસ્લેમ પછી સાથોસાથ ઓસ્ટિનને હરાવ્યો, &lt;ref name=&quot;pwi100&quot;/&gt;આથી મેકમોહને ખિતાબ જતો કર્યો. [[Judgment Day: In Your House]] ખાતે આ પ્રસંગને પરિણામે ખાસ અતિથિ રેફરી તરીકે ઓસ્ટિનની સાથે, ખિતાબ માટે બંને ભાઈઓ વચ્ચે મેચ થઈ. મેચના અંતની નજીકમાં, પોલ બેરરે, અંડરટેકરને સ્ટીલની ખુરશી મારવા તેને આપીને કેનને મદદ કરતો જણાયો, પરંતુ કેને જેવી પીઠ ફેરવી કે તરત બેરર અને અંડરટેકરે કેનને ખુરશી ફટકારી. અંડરટેકરે પિન કરવા માટે ગયા, પરંતુ ઓસ્ટિને હારવા માટેની ગણતરી કરવા ઈન્કાર કરીને અંડરટેકર પર હુમલો કર્યો, અને બંને ભાઈઓને બહાર કાઢયા.&lt;ref name=&quot;pwi100&quot;/&gt; છેલ્લે, છ વર્ષમાં પ્રથમ વખત ''રો ઈઝ વોર''  પર બીજી રાત્રિએ અંડરટેકર વિલન બન્યા, બેરર સાથે સમાધાન કર્યું અને દાવો કર્યો કે તે અને બેરર વર્લ્ડ રેસલિંગ ફેડરેશન પર તેમની [[મિનિસ્ટ્રી ઓફ ડાર્કનેસ]]ને છૂટી કરશે.  આ નવી કથાના ભાગ તરીકે તેણે સ્વીકાર્યું કે તેના માતા-પિતાને મારી નાખવા તેણે આગ લગાડી હતી, જે માટે તેણે અગાઉ કેનને દોષિત કરાવેલ.&lt;ref name=&quot;1998results&quot;/&gt;

[[સર્વાઈવર સિરિઝ]] પછી, અંડરટેકરે જજમેન્ટ ડે ખાતે ખિતાબના ભોગે ઓસ્ટિન સાથે તેના અગાઉના સંઘર્ષ તરફ વળતું ધ્યાન આપ્યું, [[ધ રોક]] સાથેની ખિતાબની મેચ દરમિયાન પાવડાથી ઓસ્ટિનના માથામાં દ્વેષપૂર્વક પ્રહાક કર્યો, એક મહિના અગાઉ જે બન્યુ હતું તે માટેની તરફેણ દૂર થઈ. કથામાં વળાંક આવતા, મેકમોહને, [[Rock Bottom: In Your House]] ખાતે અંડરટેકર અને ઓસ્ટિન વચ્ચે બરિડ એલાઈવ મેચ નિયત કરી. અઠવાડિયાઓમાં રોક બોટમ સુધી જતાં, અંડરટેકરે ઓસ્ટિનને જીવતાં મમી બનાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો, કેનને [[મનો રુગ્નાલય]]માં દાખલ કરવા પ્રયત્ન કર્યો, અને તેને તેના નિર્ણાયકો હતા તેમને ઓસ્ટિનને તેના પ્રતીક સાથે સાંકળથી બાંધ્યો અને અરેનામાં તે ઊંચકીને ઊંચો કર્યો. &lt;ref name=&quot;1998results&quot;/&gt; જો કે કેન દ્વારા દખલગીરી કર્યા પછી અંડરટેકર મેચ હારી ગયો. &lt;ref name=&quot;pwi102&quot;&gt;2007 રેસલિંગ અલ્માનક એન્ડ બુક ઓફ ફેક્ટ્સ.  &quot;રેસલિંગ હિસ્ટોરિકલ કાર્ડ્સ&quot; (પૃ.102)&lt;/ref&gt;

==== મિનિસ્ટ્રી ઓફ ડાર્કનેસ (1999) ====
જાન્યુઆરી 1999માં, અંડરટેકર પાછો આવ્યો અને [[મિનિસ્ટ્રી ઓફ ડાર્કનેસ]]ની રચના કરી. જો કે તે પહેલાં કરતાં વધુ દુષ્ટ બન્યો હતો, અને 'સર્વોચ્ચ સત્તા' પાસેથી હુકમો મેળવતો હોવાનું સમજાવતો હતો. તે ઘણીવાર કાળો ઝભ્ભો પહેરીને અને સિંહાસન પર બેસીને દેખાતો હતો. તે પોતાના આશ્રિતોની મદદથી, ઘણીવાર વિવિધ WWE સુપરસ્ટારો માટે બલિ ચઢાવવાની વિધિ કરતો હતો, જેમાં સુપરસ્ટારોના વધુ દુષ્ટ પાસાંઓને બહાર કાઢી ફેંકવાનો હેતુ હતો, જેથી તેઓની મિનિસ્ટ્રીમાં ફરીની ભરતી કરી શકાય. મિનિસ્ટ્રીને છેલ્લે [[કોર્પોરેશન]] સાથે સમજૂતિ કરીને [[કોર્પોરેટ મિનિસ્ટ્રી]]ની રચવા તેમાં ભેળવી દીધી.&lt;ref name=&quot;1999results&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/results/raw/_1999/|title=Raw 1999 Results|access-date=2007-05-01|publisher=Online World of Wrestling|archive-date=2008-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20080607173232/http://www.onlineworldofwrestling.com/results/raw/_1999/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; આ સમય દરમિયાન, અંડરટેકરની ખાસ રેફરી [[શેન મેકમોહન]]ની મદદથી [[ઓવર ધ એજ]] ખાતે તેમની ત્રીજા ડબલ્યુડબલ્યુએફ ચેમ્પિયનશિપ માટે ઓસ્ટિનને હરાવવા નોંધણી કરાઈ હતી.&lt;ref name=&quot;pwi103&quot;&gt;2007 રેસલિંગ અલ્માનક એન્ડ બુક ઓફ ફેક્ટ્સ.  &quot;રેસલિંગ હિસ્ટોરિકલ કાર્ડ્સ&quot; (પૃ. 103)&lt;/ref&gt; બે અઠવાડિયા પછી, ''રો ઈઝ વોર''  પર એમ જાહેર કરાયું કે વિન્સ મેકમોહન, આ સમગ્ર કાર્યવાહી દરમિયાન અંડરટેકરની સર્વોચ્ચ સત્તા હતા. અંડરટેકરે [[કિંગ ઓફ ધ રિંગ]] પછી એક રાત્રે ડબલ્યુડબલ્યુએફ ચેમ્પિયનશિપ ઓસ્ટિનને પરત કરવા [[પડતી મૂકી]],&lt;ref name=&quot;1999results&quot;/&gt; અને [[ફુલ્લી લોડેડ]] ખાતે [[ર્ફસ્ટ બ્લડ મેચ]]માં હાર મેળવી, તેનો મેકમોહન સાથેનો સંબંધ સમાપ્ત થયો અને કોર્પોરેટ મિનિસ્ટ્રી છૂટી થઈ. 

અંડરટેકરે ત્યારબાદ કથા શરૂ કરી, જ્યાં તેણે અનહોલી એલાયન્સ તરીકે જાણીતી [[ટેગ ટીમ]]માં [[ધ બીગ શો]] સાથે ટીમ બનાવી, જેણે [[ડબલ્યુડબલ્યુએફ ટેગ ટીમ ચેમ્પિયનશિપ]]નું બે વખત આયોજન કર્યું.

==== અમેરિકન બેડ એસ/બિગ એવિલ (2000-2003) ====
[[ચિત્ર:The Undertaker at WrestleMania XIX.jpg|right|175px|thumb|રેસલમેનિયા XIX ખાતે તેના &quot;બિગ ઇવિલ&quot; ખેલ સાથે અંડરટેકર.]]
અંડરટેકરે તેની ડબલ્યુડબલ્યુએફ કારર્કિદીના ભાગ દરિમયાન બીજું વ્યકિતત્વ ધારણ કર્યું. તેણે ગોથિક મોર્ટિશિયન વિષયનો પોશાક, તેનું અગ્નિસંસ્કાર સમયનું શોક સંગીત, અધિભૌતિક તત્ત્વોની ઉલ્લેખ, અને તેનો રિંગમાં પ્રવેશ સમયના અભિનય છોડી દીધા. અંડરટેકરે હવે રિંગમાં મોટર સાઈકલ પર સવાર થઈને, સનગ્લાસ પહેરીને અને રેશમી રૂમાલ ગળે બાંધીને બાઈકરનું વ્યકિતત્વ ધારણ કર્યું. હવે તેના રિંગ સંગીતના સ્થાને આજના સમયના લોકપ્રિય રોક ગીતો મૂકયા, જેમકે [[લિમ્પ બિઝકિટ]]ના '[[રોલિન (એર રેઈડ વ્હિકલ)]]' અને [[કિડ રોક]]ના '[[અમેરિકન બેડ એસ]]' (જેના પરથી અંડરટેકરના નવા જિમિકનું નામ શરૂ થયું), જો કે તેની સાથે અન્ડરટેકરની મૂળ વિષય-વસ્તુના વિશિષ્ટ ઓપનિંગ બેલ ગોન્ગ હતો. 

મે 2000માં તેઓ પાછા આવતાં, તેણે [[મેકમોહન હેમસ્લે ફેકશન]]ના બધા સભ્યોને કાઢી નાખ્યા, જેને  કારણે તે એકવાર ફરીથી બધાનો પ્રિય થઈ ગયો. તેણે તેમના નેતા, [[ડબલ્યુડબલ્યુએફ ચેમ્પિયન]] [[ટ્રિપલ એચ]]ને [[કિંગ ઓફ ધ રિંગ]] ખાતે પણ લક્ષ્ય બનાવ્યા, અંડરટેકરે ટ્રિપલ એચ, શેન મેકમોહન અને વિન્સ મેકમોહનની ટીમને હરાવવા રોક અને કેન સાથે ટીમ બનાવી.&lt;ref name=&quot;pwi106&quot;/&gt; પછીથી, ડબલ્યુડબલ્યુએફ ટેગ ટીમ ચેમ્પિયનશિપનો સામનો કરવા કેન સાથે ટીમ નોંધાવી. તેઓએ [[એજ અને કિશ્ચિયન]]ને હરાવ્યા, ટેગ ટાઈટલ માટે પછીના અઠવાડિયે તેઓનો સામનો કરવાનો હક મેળવ્યો જે એજ અને કિશ્ચિયને ટકાવી રાખ્યો. રો ઈઝ વોરના 14 ઓગસ્ટના એપિસોડ પર, કેને બે વખત ચોકસ્લેમ કરીને અંડરટેકરને દગો આપ્યો.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/results/raw/_2000/|title=Raw 2000 Results|access-date=2007-05-01|publisher=Online World of Wrestling|archive-date=2008-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20080607173238/http://www.onlineworldofwrestling.com/results/raw/_2000/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; આ ઘટનાથી [[સમરસ્લેમ]] ખાતે બે વચ્ચે બીજી મેચ થઈ, જેમાં કોઈ હરિફાઈ ન થતાં સમાપ્ત થઈ, કેમ કે અંડરટેકરે કેનનું માસ્ક દૂર કર્યા પછી તે રિંગમાંથી ભાગી ગયો. &lt;ref name=&quot;pwi106&quot;&gt;પીડબલ્યુઆઇ સ્ટાફ. 2007 રેસલિંગ અલ્માનક એન્ડ બુક ઓફ ફેક્ટ્સ.  &quot;રેસલિંગ હિસ્ટોરિકલ કાર્ડ્સ&quot; (પૃ. 106)&lt;/ref&gt;

ત્યારપછી અંડરટેકરે [[સર્વાઈવર સિરિઝ]]માં ડબલ્યુડબલ્યુએફ ચેમ્પિયનશિપ માટે [[કર્ટ એન્ગલ]]ને પડકાર્યો.&lt;ref name=&quot;pwi107&quot;&gt;2007 રેસલિંગ અલ્માનક એન્ડ બુક ઓફ ફેક્ટ્સ.  &quot;રેસલિંગ હિસ્ટોરિકલ કાર્ડ્સ&quot; (પૃ. 107)&lt;/ref&gt; જો કે, કર્ટને બદલે તેના સગા ભાઈ [[એરિક એન્ગલ]]ને બદલીને અંડરટેકરને હરાવ્યો. અંડરટેકરે [[આર્માગેડન]] ખાતે ડબલ્યુડબલ્યુએફ ચેમ્પિયનશિપ માટે સિક્સ મેન [[હેલ ઇન અ સેલ]] મેચની માગણી કરી અને તેની માગણી તરત સ્વીકારવામાં આવી. અંડરટેકરે કોઈકને 'પ્રખ્યાત' બનાવવાનું વચન આપ્યું અને સેલના છાપરા પરથી [[રિકિશી]]ને ચોકસ્લેમ કર્યો ત્યારે આમ કર્યું. &lt;ref name=&quot;pwi107&quot;/&gt;

2001માં, એકવાર ફરીથી ડબલ્યુડબલ્યુએફ ટેગ ટીમ ચેમ્પિયનશિપ પડકારવા અંડરટેકર [[બ્રધર્સ ઓફ ડિસ્ટ્રકશન]] તરીકે કેન સાથે ફરી જોડાયા. તેઓએ એજ અને ક્રિશ્ચિયનનો સામનો કરીને, [[નો વે આઉટ]] ખાતે ટાઈટલમાં શોટ મેળવ્યો અને પછી [[ટેબલ મેચ]]માં [[ડડલે બોઈઝ]] ચેમ્પિયનોનો સામનો કર્યો. બ્રધર્સ ઓફ ડિસ્ટ્રકશને સમગ્ર મેચ પર વર્ચસ્વ મેળવ્યું, પરંતુ વિજેતા ન બન્યા.&lt;ref name=&quot;pwi107&quot;/&gt; અંડરટેકર ત્યારપછી ટ્રિપલ એચને હરાવવા [[રેસલમેનિયા એકસ સેવન]] ખાતે નોંધણી કરાવી, જ્યાં તમેણે પોતાની રેસલમેનિયાની જીતની હારમાળા સુધારીને ૯-0 કરી હતી. &lt;ref name=&quot;legacy&quot;/&gt; તેણે અને કેને કથા ચાલુ રાખી જેમણે ટ્રિપલ એચ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું, જેમણે ડબલ્યુડબલ્યુએફ ચેમ્પિયન [[સ્ટોન કોલ્ડ સ્ટીવ ઓસ્ટિન]] સાથે, 'આશ્ચર્યજનક જોડાણ' કર્યું. બ્રધર્સ ઓફ ડિસ્ટ્રકશનને તેમના ટાઈટલ્સ માટે ટ્રિપલ એચ અને ઓસ્ટિનનો સામનો કરવાની તક અપાઈ. અંડરટેકર અને કેને એજ અને ક્રિશ્ચિયન પાસેથી ડબલ્યુડબલ્યુએફ ટેગ ટાઈટલ મેળવ્યા પછી,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wwe.com/inside/titlehistory/worldtagteam/|title=World Tag Team Title History|publisher=[[World Wrestling Entertainment]]|access-date=2009-06-21}}&lt;/ref&gt; ટ્રીપલ એચે [[બેકલેશ]] ખાતે સ્લેજ હેમરથી તેના પર હુમલો કરીને કેનને માર્યો, જ્યાં બ્રધર્સ ઓફ ડિસ્ટ્રકશને ટાઈટલ પડતું પડયું.&lt;ref name=&quot;pwi108&quot;&gt;2007 રેસલિંગ અલ્માનક એન્ડ બુક ઓફ ફેક્ટ્સ.  &quot;રેસલિંગ હિસ્ટોરિકલ કાર્ડ્સ&quot; (પૃ. 108–109)&lt;/ref&gt; કેનને ઈજા થવાથી, અંડરટેકરે ડબલ્યુડબલ્યુએફ ચેમ્પિયનશિપ માટે સ્ટીવ ઓસ્ટિન સાથે ટૂંકો સંઘર્ષ કર્યો પરંતુ [[જજમેન્ટ ડે]] ખાતે ઓસ્ટિને પોતાનું ટાઈટલ ટકાવી રાખ્યું. &lt;ref name=&quot;pwi108&quot;/&gt;

“ [[ધ ઈનવેઝન]] ” ના એક ભાગના કિસ્સા પ્રમાણે, અંડરટેકરનો બીજો દુશ્મન [[ડાયમંડ ડલાસ પેજ]] હતો, જે સનકી રૂપથી અંડરટેકરની પત્ની સારાનો પીછો કરતો હતો.&lt;ref name=&quot;pwi108&quot;/&gt; [[સમરસ્લેમ]]માં, [[ડબલ્યુડસીબલ્યુ ટેગ ટીમ ચેમ્પિયન્સ]] કેન અને અંડરટેકરે પેજ અને તેના સાથીદાર [[ક્રિશ કેનયોન]]ને ડબલ્યુડબલ્યુએફ ટેગ ટીમ ચેમ્પિયનશિપ જીતવા માટે સ્ટીલના પાંજરામાં હરાવ્યા.&lt;ref name=&quot;pwi108&quot;/&gt; [[સર્વાઇવર સિરિઝ]]માં, અંડરટેકરે કેન, ધ રોક, [[ક્રિશ જેરીક્કો]] અને ધ બીગ શો સાથે ટીમ બનાવી, જેથી [[ધ એલાયન્સ]]ના સ્ટીવ ઓસ્ટિન, [[બુકર ટી]], [[રોબ વેન ડેમ]], [[શેન મેકમોહન]] અને કર્ટ એન્ગલને હરાવી શકાય, (આ 2006 સુધી માટે છેલ્લી વખત અંડરટેકર અને કેને સાથે ટીમ બનાવી). એન્ગલે અંડરટેકરને હરાવવા માટે ઓસ્ટિનની દખલગીરીની મદદથી જકડી રાખ્યો.&lt;ref name=&quot;pwi108&quot;/&gt; પરંતુ એલાયન્સની હાર થયા પછી, અંડરટેકર પાછો વિલન બની ગયો જેણે કમેન્ટેટર [[જીમ રોઝ]]ને વિન્સ મેકમોહનના કૂલાને ચુંબન કરવા મજબૂર કર્યો.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/results/raw/011126.html|title=Raw - November 26, 2001 Results|access-date=2007-05-01|publisher=Online World of Wrestling|archive-date=2007-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930181636/http://www.onlineworldofwrestling.com/results/raw/011126.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; આ એક અંડરટેકરની નવી છબીની શરૂઆત હતી, કારણ કે તેણે તેણા લાંબા વાળ કપાવી દીધા હતા, અને પોતાને “ બીગ એવીલ ” કહેતો હતો. [[વેન્જન્સ]]માં, અંડરટેકરે [[ડબલ્યુડબલ્યુએફ હાર્ડકોર ચેમ્પિયનશિપ]] પર કબજો મેળવવા માટે વેન ડેમને હરાવ્યો હતો. &lt;ref name=&quot;pwi110&quot;&gt;2007 રેસલિંગ અલ્માનક એન્ડ બુક ઓફ ફેક્ટ્સ. &quot;રેસલિંગ હિસ્ટોરિકલ કાર્ડ્સ&quot; (પૃ. 109–110)&lt;/ref&gt;

[[ચિત્ર:Biker Taker.jpg|left|thumb|તેના &quot;બિગ ઇવિલ&quot; વ્યક્તિત્ત્વ સાથે અંડરટેકર]]
અંડરટેકરનો બીજો કિસ્સો 2002માં [[રોયલ રમ્બલ]]માં શરૂ થઇ, જ્યારે [[મેવને]] અંડરટેકરને પાછળથી આવી કુદકો મારીને લાત મારી બહાર કાઢી મૂકયો. એ પછી અંડરટેકરે બદલો વાળતા મેવનને બહાર કાઢી મૂકયો, અને તેણે મંચ પાછળ નિર્દયી રીતે આક્રમણ કર્યું.&lt;ref name=&quot;pwi110&quot;/&gt; ''[[સ્મેક ડાઉન!]]'' ના એક એપિસોડમાં ધ રોકે અંડરટેકરના આ બહાર કાઢી મૂકયાનો ઉલ્લેખ કર્યો અને અંડરટેકરને ગુસ્સે કર્યો અંડરટેકરે વળતો જવાબ આપવા [[ડબલ્યુડબલ્યુએફ અનડિસપ્યુટેડ ચેમ્પિયનશિપ]] માટે પ્રથમ નંબરના પ્રતિયોગીતા તરીકે ધ રોકને હરાવ્યો.&lt;ref&gt;{{cite news|author=Michael McAvennie|title=WWE The Yearbook: 2003 Edition|publisher=Pocket Books|date=2003|page=52}}&lt;/ref&gt; આ કથા ચાલુ જ રહી જ્યારે ધ રોકે હાર્ડકોર ચેમ્પિયનશિપ માટે અંડરટેકરની મેવન સાથેની મેચમાં તેને હરાવ્યો.&lt;ref&gt;{{cite news|author=Michael McAvennie|title=WWE The Yearbook: 2003 Edition|publisher=Pocket Books|date=2003|page=56}}&lt;/ref&gt; બંને [[નો વે આઉટ]] ખાતે ફરી સામે આવ્યાં, જ્યાં અંડરટેકર [[રીક ફલેર]]ની દખલગીરીના કારણે હાર્યો.&lt;ref name=&quot;pwi110&quot;/&gt; આ દખલગીરીથી ફલેર સાથે કથાની શરૂઆત થઇ, જેમાં [[રેસલમેનિયા X8]] માં અંડરટેકર સાથે કુસ્તી કરવાના પડકારનો અસ્વીકાર કર્યો&lt;ref&gt;{{cite news|first=Michael|last=McAvennie|title=WWE The Yearbook: 2003 Edition|publisher=Pocket Books|date=2003|pages=79–80}}&lt;/ref&gt; જેના પરિણામે અંડરટેકરે તેના પુત્ર [[ડેવિડ ફલેર]] પર હુમલો કર્યો.&lt;ref name=&quot;yearbook&quot;&gt;{{cite news|author=Michael McAvennie|title=WWE The Yearbook: 2003 Edition|publisher=Pocket Books|date=2003|pages=80–81}}&lt;/ref&gt; જ્યારે અંડરટેકરે આ જ સજા તેની પુત્રી પર દોહરાવવાની ધમકી આપી ત્યાર પછી આખરે ફલેરે આ મેચનો સ્વીકાર કર્યો.&lt;ref name=&quot;yearbook&quot;/&gt; કોઇ પણ રીતે દેરલાયક ઠરાવવામાં નહી આવે તેવા કરારનો આ મેચમાં ઊમેરો થયો અને મેચમાં અંડરટેકરે ફલેરને હરાવ્યો.&lt;ref name=&quot;legacy&quot;/&gt;

ફલેર સાથેના કિસ્સા પછી, અંડરટેકરે [[બેકલેશ]]માં સ્ટોન કોલ્ડ સ્ટીવ ઓસ્ટિનને ડબલ્યુડબલ્યુએફ અનડિસ્પ્યુટેડ ચેમ્પિયનશિપ માટે નંબર વનની પ્રતિયોગીતામાં હરાવ્યો. તે જ રાત્રે પછી, તેણે [[હલ્ક હોગન]]ને તેની અનડિસ્પ્યુટેડ ચેમ્પિયન ટ્રીપલ એચ સામેની મેચમાં જીતવા માટે મદદ કરી.&lt;ref name=&quot;pwi110&quot;/&gt; અંડરટેકરે પછી હોગનને [[જજમેન્ટ ડે]] ખાતે તેની ચોથી વર્લ્ડ ચેમ્પિયનશિપ માટે હરાવ્યો.&lt;ref name=&quot;pwi111&quot;&gt;પીડબલ્યુઆઇ સ્ટાફ. 2007 રેસલિંગ અલ્માનક એન્ડ બુક ઓફ ફેક્ટ્સ. &quot;રેસલિંગ હિસ્ટોરિકલ કાર્ડ્સ&quot; (પૃ. 110–111)&lt;/ref&gt; ''રો'' ના જુલાઈ 1ના એપિસોડમાં, અંડરટેકર જ્યારે તેણે [[જેફ હાર્ડી]]ને [[લેડરમેચ]]માં હરાવ્યો અને હાર્ડીને માન આપવા માટે વિજેતા તરીકે હાર્ડીનો હાથ ઊંચો કર્યો ત્યારે પાછો ચાહકોનો પ્રિય બન્યો. અંડરટેકરે, જો કે તેણે આ ટાઈટલને [[વેન્જન્સ]]માં એક [[ટ્રીપલ થ્રેટ મેચ]]માં ધ રોકની સામે ગુમાવ્યું, જેમાં કર્ટ એંગલ પણ સામેલ હતો.&lt;ref name=&quot;pwi111&quot;/&gt; અંડરટેકર પછી રો છોડી સ્મેક ડાઉન!માં ગયો, જેમાં રોના બીજા પ્રવીણ ખિલાડીઓ જેમ કે [[બ્રોક લેશ્નર]], [[ક્રિશ બેનોટ]] અને [[એડ્ડી ગરેરો]] તેની સાથે ગયા હતા. અંડરટેકરે [[અનફોરગીવન]]માં એક ટાઈટલ મેચમાં લેશ્નર સામે પડકાર કર્યો જે અંતમાં ડબલ-ડિસ્ક્વોલિફિકેશનમાં પરીણમી.&lt;ref name=&quot;pwi111&quot;/&gt; તેમની શત્રુતા હેલ ઇન એ સેલ મેચમાં [[નો મર્સી]] સુધી પહોંચી ગઈ. અંડરટેકરે આ મેચમાં તેના અસલી ટૂટેલા હાથ સાથે લડાઈ કરી પણ આખરે ચેમ્પિયન સામે હાર્યો.&lt;ref name=&quot;pwi111&quot;/&gt;

ધ બીગ શોએ અંડરટેકરને સ્ટેજની બાહર ફેંકી દીધો ત્યારપછી અંડરટેકરે કુસ્તીમાંથી રજા લીધી, જેણે દુશ્મનાવટની ચિંગારી ઊભી કરી.&lt;ref&gt;{{cite news|last=McAvennie|first=Michael|title=WWE The Yearbook: 2003 Edition|publisher=Pocket Books|date=2003|page=288}}&lt;/ref&gt; 2003માં અંડરટેકર [[રોયલ રમ્બલ]]માં પાછો ફર્યો.&lt;ref name=&quot;pwi112&quot;&gt;2007 રેસલિંગ અલ્માનક એન્ડ બુક ઓફ ફેક્ટ્સ. &quot;રેસલિંગ હિસ્ટોરિકલ કાર્ડ્સ&quot; (પૃ.112–113)&lt;/ref&gt; તેણે તરત જ બીગ શો સાથે સંઘર્ષ ચાલુ રાખ્યો અને બીગ શોને [[નો વે આઉટ]]માં [[ટ્રાયંગલ ચોક]]ની તરકીબ અજમાવી આત્મસમપર્ણ કરાવી તેને હરાવ્યો. મેચ પછી અંડરટેકર પર હુમલો કરવાની કોશિશ કરીને [[એ-ટ્રેન]] આ કિસ્સામાં દાખલ થયો, પરંતુ [[નાથન જોન્સ]] અંડરટેકરની મદદ માટે આવ્યો.&lt;ref name=&quot;pwi112&quot;/&gt; એક નવો કિસ્સો શરૂ થયો, અંડરટેકરે જોન્સને કુસ્તી માટે તાલીમ આપવા લાગ્યો, અને બંનેએ બીગ શો અને એ-ટ્રેન સાથે [[રેસલમેનિયા XIX]] ખાતે ટેગ ટીમ મેચમાં કુસ્તી નિર્ધારીત કરી. &lt;ref name=&quot;legacy&quot;/&gt; જોન્સને, જો કે મેચ પહેલા જ કાઢી મૂકવામાં આવ્યો, જેનાથી એક હેન્ડિકેપ મેચ બની, આ મેચ જોન્સની મદદથી અંડરટેકર જીતી ગયો.&lt;ref name=&quot;pwi112&quot;/&gt;

બાકીના વર્ષમાં, તેણે બે [[ડબલ્યુડબલ્યુઇ ચેમ્પિયનશિપ]] જીતવા માટેની તકો માટે નક્કી કરવામાં આવ્યો. પ્રથમ, 4 સપ્ટેમ્બર ''સ્મેકડાઉન!'' માં, જે કર્ટ એન્ગલની સામે મેચ હતી, જેમાં બ્રોક લેશ્નરની દખલગીરીના કારણે નો કોન્ટેસ્ટ મેચ તરીકે પરીણમી.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/results/smackdown/030904.html|title=SmackDown-September 4, 2003 Results|access-date=2007-05-01|publisher=Online World of Wrestling|archive-date=2007-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20071001004934/http://www.onlineworldofwrestling.com/results/smackdown/030904.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; બીજી, [[નો મર્સી]] ખાતે, જે અંડરટેકર અને લેશ્નર વચ્ચે બાઈકર ચેન મેચ હતી, જે વિન્સ મેકમોહનની મદદથી લેશ્નર જીતી ગયો.&lt;ref name=&quot;pwi114&quot;&gt;પીડબલ્યુઆઇ સ્ટાફ. 2007 રેસલિંગ અલ્માનક એન્ડ બુક ઓફ ફેક્ટ્સ.  &quot;રેસલિંગ હિસ્ટોરિકલ કાર્ડ્સ&quot; (પૃ. 113–114)&lt;/ref&gt; આ મેચ મેકમોહન સાથે દુશ્મનાવટમાં પરિણમી, આ પરાકાષ્ઠા [[સર્વાઇવર સિરિઝ]]માં પહોંચી જ્યારે અંડરટેકર, મેકમોહનની સામે બરિડ એલાઇવ મેચ, કેનની દખલગીરીની સાથે, હાર્યો. &lt;ref name=&quot;pwi114&quot;/&gt; તે મેચમાં પછી અંડરટેકર થોડાક સમય માટે ગાયબ થઈ ગયો જેથી કેને દાવો કર્યો કે અંડરટેકર 'કાયમ માટે મૃત્યુ પામ્યો અને દટાઇ ગયો'. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/results/smackdown/031120.html|title=SmackDown-November 20, 2003 Results|access-date=2007-05-01|publisher=Online World of Wrestling|archive-date=2007-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930210456/http://www.onlineworldofwrestling.com/results/smackdown/031120.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==== ડેડમેનની વાપસી (2004-2006) ====
[[રેસલમેનિયા XX]] ના મહત્વપૂર્ણ કિસ્સામાં, કેન અંડરટેકરની વાપસીની પ્રકાશિત કરતા ચિત્રથી ત્રાસી ગયો હતો. પ્રથમ [[રોયલ રમ્બલ]]માં જ્યારે અંડરટેકરના ઘંટો વાગ્યા અને કેનનું ધ્યાન તે બાજુ ખેંચાયું અને જેથી [[બુકર ટી]] દ્વારા કેનને બહાર કાઢવાનો મોકો મળી ગયો.&lt;ref name=&quot;pwi114&quot;/&gt; રેસલમેનિયા XX માં, અંડરટેકર પોલ બેરરની સાથે પોતાની ‘ ડેડમેન ’ ની છબીમાં પાછો ફર્યો અને કેનને હરાવ્યો.&lt;ref name=&quot;pwi115&quot;&gt;2007 રેસલિંગ અલ્માનક એન્ડ બુક ઓફ ફેક્ટ્સ.  &quot;રેસલિંગ હિસ્ટોરિકલ કાર્ડ્સ&quot; (પૃ.115–116)&lt;/ref&gt; ત્રણ મહિના પછી, બેરરનું [[પોલ હેમન]]ના નિદર્શ મુજબ ડડલી બોયઝ દ્વારા અપહરણ થયું;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/results/smackdown/040527.html|title=SmackDown-May 27, 2004 Results|access-date=2007-05-01|publisher=Online World of Wrestling|archive-date=2007-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927223034/http://www.onlineworldofwrestling.com/results/smackdown/040527.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; જેમણે પછી અંડરટેકર પર કાબૂ મેળવી લીધો.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/results/smackdown/040617.html|title=SmackDown-June 17, 2004 Results|access-date=2007-05-01|publisher=Online World of Wrestling|archive-date=2007-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20070829091129/http://www.onlineworldofwrestling.com/results/smackdown/040617.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[ધ ગ્રેટ અમેરીકન બાશ]]માં અંડરટેકરે ડડલીની સામે હેન્ડિકેપ મેચ રમી, જેમાં એક કરાર મુજબ જો અંડરટેકર મેચ હારી જાય તો હેમન બેરરને સિમેન્ટમાં દફનાવી દેશે. અંડરટેકર જીતી તો ગયો પરંતુ બેરરને કોઇપણ રીતે દફનાવી લીધો, એવું કારણ આપ્યું કે બેરર તેના માટે હવે માત્ર જવાબદારી હતા અને તેને હવે પોતાના માટે કોઈ જરૂર ન હતી.&lt;ref name=&quot;pwi115&quot;/&gt;

[[ચિત્ર:Undertakerentrance.jpg|left|thumb|સ્મેકડાઉનના એક એપિસોડમાં દાખલ થતો અંડરટેકર.]]
ડડલી બોયઝને હરાવ્યા પછી, અંડરટેકરે ડબલ્યુડબલ્યુઇ ચેમ્પિયન [[જોહન ‘ બ્રેડશો ’ લેફીલ્ડ (JBL)]] ને [[સમરસ્લેમ]]માં ટાઈટલ મેચ માટે પડકારી શત્રુતા શરૂ કરી, જે મેચ પછી અંડરટેકર ડિસ્ક્વોલિફિકેશન દ્વારા હારી ગયો.&lt;ref name=&quot;pwi115&quot;/&gt; [[નો મર્સી]]માં અંડરટેકર અને જેબીએલ પ્રથમ વખત “ લાસ્ટ રાઈડ ” મેચમાં એકબીજાના સ્પર્ધક બન્યા, જો કે અંડરટેકર આ મેચ [[હેડનરીચ]]ની દખલગીરીને કારણે હારી ગયો.&lt;ref name=&quot;pwi115&quot;/&gt; હેડનરીચ સાથેના નાના કાર્યક્રમ પછી,&lt;ref name=&quot;pwi117&quot;&gt;પીડબલ્યુઆઇ સ્ટાફ. 2007 રેસલિંગ અલ્માનક એન્ડ બુક ઓફ ફેક્ટ્સ.  &quot;રેસલિંગ હિસ્ટોરિકલ કાર્ડ્સ&quot; (પૃ. 116–117)&lt;/ref&gt; અંડરટેકરે પાછું પોતાનું ધ્યાન ડબલ્યુડબલ્યુઇ ચેમ્પિયનશિપ માટે કેન્દ્રીત કર્યું. એડી ગરેરો બુકર ટી સાથે મળીને, તેણે જેબીએલને [[આર્માગેડન]]માં ફેટલ ફોર વે મેચમાં ચેમ્પિયન્શિપ મેચ માટે ફરી રમવા પડકાર્યો, જેમાં હેડનરીચની દખલગીરીને કારણે અંડરટેકર નિષ્ફળ ગયો હતો.&lt;ref name=&quot;pwi117&quot;/&gt; આ શત્રુતા એ કાસ્કેટ મેચમાં તેની પરકાષ્ઠાએ પહોંચી જે અંડરટેકર અને હેડનરીચ વચ્ચે [[રોયલ રમ્બલ]]માં હતી, જ્યાં અંડરટેકરે હેડનરીચને આ કાસ્કેટમાં વિજય માટે બંધ કરી દીધો.&lt;ref name=&quot;pwi117&quot;/&gt;

તરત પછી, [[રેન્ડી ઓટર્ને]] અંડરટેકરને [[રેસલમેનિયા 21]] માં એક મેચ માટે પડકાર્યો, જેના કિસ્સા પ્રમાણે ઓર્ટને એવો દાવો કર્યો તો કે તે અંડરટેકરનાં રેસલમેનિયાના વિજયી દોરનો અંત લાવશે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/results/raw/050307.html|title=Raw-March 7, 2005 Results|access-date=2007-05-01|publisher=Online World of Wrestling|archive-date=2007-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20071001000018/http://www.onlineworldofwrestling.com/results/raw/050307.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; તેના પિતા [[“ કાઉબોય ” બોબ ઓર્ટન]]ની મદદ હોવા છતાં, રેન્ડી નિષ્ફળ ગયો, અને અંડરટેકર તેના રેસલમેનિયાના રેકોર્ડને 13-0થી વધાર્યો.&lt;ref name=&quot;pwi117&quot;/&gt; તે ''સ્મેકડાઉન!'' ના 16 જુનના એપિસોડમાં પાછો ફર્યો પરંતુ જેબીએલની સામે હાર્યો, રેન્ડી ઓર્ટનની દખલગીરી આ માટે આભારી હતી.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/results/smackdown/050616.html|title=SmackDown-June 16, 2005 Results|access-date=2007-05-01|publisher=Online World of Wrestling|archive-date=2017-12-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20171231173656/http://www.onlineworldofwrestling.com/results/smackdown/050616.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[ધ ગ્રેટ અમેરીકન બાસ]] પછી અંડરટેકર [[વર્લ્ડ હેવીવેઈટ ચેમ્પિયનશિપ]]ના પ્રથમ નંબરનો પ્રતિયોગી બન્યો, એ હોદ્દો જેના માટે જેબીએલનું માનવું હતું કે તેની પાસે હોવો જોઈએ. શત્રુતાના ભાગરૂપે, ''સ્મેકડાઉન!''  પછી, અંડરટેકર જેબીએલની સામે નંબર વન પ્રતિયોગી મેચ ફરીથી ઓર્ટનની દખલગીરીના કારણે હાર્યો.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/results/smackdown/050728.html|title=SmackDown-July 28, 2005 Results|access-date=2007-05-01|publisher=Online World of Wrestling|archive-date=2007-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20070515004335/http://www.onlineworldofwrestling.com/results/smackdown/050728.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; આ સાથે, અંડરટેકરની ઓર્ટન સાથે શત્રુતા આગળ વધી. [[સમરસ્લેમ]]માં, ઓર્ટને રેસલમેનિયા રિમેચમાં અંડરટેકરને હરાવ્યો.&lt;ref name=&quot;pwi118&quot;&gt;પીડબલ્યુઆઇ સ્ટાફ. 2007 રેસલિંગ અલ્માનક એન્ડ બુક ઓફ ફેક્ટ્સ.  &quot;રેસલિંગ હિસ્ટોરિકલ કાર્ડ્સ&quot; (પૃ.118)&lt;/ref&gt; આ કિસ્સો તીવ્ર બન્યો જ્યારે બંને એકબીજા સાથે કાસ્કેટથી લડ્યા જેના પરીણામે &lt;ref name=&quot;pwi118&quot;/&gt;નો મર્સીમાં બંનેની કાસ્કેટ મેચ થઇ, જેમાં અંડરટેકર રેન્ડી અને તેના પિતા “ કાઉબોય ” બોબ ઓર્ટન સામે હાર્યો.&lt;ref name=&quot;pwi118&quot;/&gt; મેચ પછી, ઓર્ટને કાસ્કેટ પર ગેસોલીન છાંટીને તેને સળગાવી દીધું. જ્યારે બળેલું કાસ્કેટ ખોલ્યું, ત્યારે, જો કે, અંડરટેકર ફરી એક વખત ગાયબ થઈ ગયો હતો. તે [[સર્વાઇવર સિરિઝ]]માં બળતા કાસ્કેટમાંથી પાછો પ્રકટ થયો.&lt;ref name=&quot;pwi119&quot;&gt;2007 રેસલિંગ અલ્માનક એન્ડ બુક ઓફ ફેક્ટ્સ.  &quot;રેસલિંગ હિસ્ટોરિકલ કાર્ડ્સ&quot; (પૃ. 119)&lt;/ref&gt; અંડરટેકર ''સ્મેકડાઉન!'' માં ડિસેમ્બરની શરૂઆતમાં ઓર્ટનને ત્રાસ આપવા પાછો ફર્યો અને [[આર્માગેડન]]માં હેલ ઇન એ સેલ મેચ ગોઠવવામાં આવી.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/results/smackdown/051202.html|title=SmackDown-December 2, 2005 Results|access-date=2007-05-01|publisher=Online World of Wrestling|archive-date=2007-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20070517051811/http://www.onlineworldofwrestling.com/results/smackdown/051202.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; આ મેચ જીત્યા પછી,&lt;ref name=&quot;pwi119&quot;/&gt; કેલવે એ કુસ્તીમાંથી થોડા સમય માટે રજા લીધી.

[[ચિત્ર:Taker-WM22.jpg|thumb|right|રેસલમેનિયા 22 ખાતે અંડરટેકરે પોતાની અપરાજિત હારમાળા યથાવત રાખી હતી.]]
2006ની શરૂઆતમાં [[રોયલ રમ્બલ]]માં, [[કર્ટ એન્ગલ]] તેના [[માર્ક હેનરી]]ની સામે વર્લ્ડ ટાઈટલને બચાવી લીધાની ઉજવણીમાં ઘોડા દ્વારા ખેંચાયેલા રથમાં ટાઈટલ શોટનો આદેશ આપી અંડરટેકર પાછો ફર્યો. તેમની શત્રુતાના કિસ્સાના ભાગરૂપે, [[નો વે આઉટ]]માં 30 મિનિટની ઝપાઝપી પછી અંડરટેકર એન્ગલની સામે મેચ હાર્યો.  મેચ પછી અંડરટેકરે એન્ગલને આંતર્યો હતો અને ઘૂર્યા પછી, એન્ગલને કહ્યું કે તે તેની રાહ જોઇ રહ્યો છે અને આ હજી સમાપ્ત નથી થઈ ગયું. અંડરટેકર પાસે ''સ્મેકડાઉન!'' ની એન્ગલની સામે વર્લ્ડ હેવીવેઇટ ચેમ્પિયનશિપ માટે નો વે આઉટની રિમેચ હતી, જેમાં હેનરીએ પાછળથી આવીને અંડરટેકર પર હુમલો કર્યો અને તેણે ટાઈટલ ગુમાવવું પડ્યું. આનાથી આ બંને વચ્ચે એક દુશ્મનાવટ થઇ, અંડરટેકરે હેનરીને [[રેસલમેનિયા 22]]માં કાસ્કેટ મેચ માટે પડકાર્યો, હેનરીએ પણ ઓર્ટનની જેમ એક વર્ષ પહેલા અંડરટેકરના રેસલમેનિયાના વિજયી દોરને ખતમ કરવાની કસમ લીધી હતી. અંડરટેકરે હેનરીને હરાવ્યો અને 14-0ની સાથે રેસલમેનિયામાં પોતાનો વિજયી દોર ચાલુ રાખ્યો. સ્મેકડાઉન!ના બીજા એપિસોડમાં, ફરીથી યોજાયેલી મેચ દરમિયાન [[ધ ગ્રેટ ખલી]]એ તેનો પ્રારંભ કર્યો અને અંડરટેકર પર હુમલો કર્યો, જે એક કિસ્સાના અંતની નિશાની હતી અને બીજા નવા કિસ્સાની શરૂઆત હતી.

સ્મેકડાઉન! ના 5 મે સુધીના એપિસોડ સુધી અંડરટેકર તરફથી કઈ સાંભળવામાં ના આવ્યું, પ મીએ ''સ્મેકડાઉન!'' ના એપિસોડમાં થિયોદર લોન્ગે અંડરટેકર તરફથી ખલીને [[જ્જમેન્ટ ડે]]માં મેચ માટે પડકારનો સંદેશ આપ્યો.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/results/smackdown/060505.html|title=SmackDown-May 5, 2006 Results|access-date=2007-05-01|publisher=Online World of Wrestling|archive-date=2010-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20100101060818/http://www.onlineworldofwrestling.com/results/smackdown/060505.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; અંડરટેકર ખલી સામે હારી ગયો,&lt;ref name=&quot;pwi121&quot;&gt;2007 રેસલિંગ અલ્માનક એન્ડ બુક ઓફ ફેક્ટ્સ.  &quot;રેસલિંગ હિસ્ટોરિકલ કાર્ડ્સ&quot; (પૃ. 121)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/judgmentday/history/2006/matches/23848443/results/|title=The Great Khali makes Undertaker rest in peace|date=2006-05-21|author=Ed Williams III|access-date=2008-01-05|publisher=[[World Wrestling Entertainment]]|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305143550/http://www.wwe.com/shows/judgmentday/history/2006/matches/23848443/results|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; અને તે ફરી 4 જુલાઈના ''સ્મેકડાઉન!'' ના એપિસોડ સુધી દેખાયો નહીં, જ્યારે તેણે [[ધ ગ્રેટ અમેરીકન બાશ]]માં ખલીની [[પંજાબી પ્રિઝનની મેચ]]નો પડકાર સ્વીકાર્યો.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/results/smackdown/060704.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20080110205041/http://www.onlineworldofwrestling.com/results/smackdown/060704.html|archive-date=2008-01-10|title=SmackDown-July 4, 2006 Results|access-date=2007-05-01|publisher=Online World of Wrestling|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; જો કે, ખલીને મેચમાંથી કાઢી મૂકવામાં આવ્યો અને તેની જગ્યાએ [[ઇસીડબલ્યુ ચેમ્પિયન]] [[ધ બીગ શો]]ને ગોઠવવામાં આવ્યો, જેના પર અંડરટેકર વિજય પામ્યો. આ કિસ્સામાં, મેચ પહેલાંના ટૂંક સમયમાં અંડરટેકર પર હુમલો કરવા માટેની સજા તરીકે ટેડી લોંગને ખલીની જગ્યાએ બીગ શો સાથે મુકવામાં આવ્યો.&lt;ref name=&quot;pwi121&quot;/&gt; અંડરટેકરની વર્લ્ડ હેવી વેઇટ ચેમ્પિયન [[કિંગબુકર]] સાથેની મેચમાં દખલગીરી પછી [[સમરસ્લેમ]]માં [[લાસ્ટ મેન સ્ટેન્ડીંગ મેચ]]માં ખલીને પછી પડકારવામાં આવ્યો.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/results/smackdown/060804.html|title=SmackDown-August 4, 2006 Results|access-date=2007-05-01|publisher=Online World of Wrestling|archive-date=2008-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080829233838/http://www.onlineworldofwrestling.com/results/smackdown/060804.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; આ મેચ ''સ્મેકડાઉન!'' ના ઓગષ્ટ 18 ના એપિસોડ માટે લોંગે આ મેચ સત્તાવાર બનાવી હોવા છતા ખલીએ સમરસ્લેમ માટે પડકારનો  અસ્વીકાર કર્યો. અંડરટેકરે ખલીને સ્ટીલની સીડીથી, ઘણી વખત ખુરશીથી ફટકા મારીને, અને ચોકસ્લેમથી તેને મારીને મેચ જીતી ગયો.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/results/smackdown/060818.html|title=SmackDown-April 18,2007 Results|access-date=2007-05-01|publisher=Online World of Wrestling|archive-date=2008-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20080906171132/http://www.onlineworldofwrestling.com/results/smackdown/060818.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==== બ્રધર્સ ઓફ ડિસ્ટ્રકશનનું ફરીથી જોડાણ (2006-2007) ====
{{See also|Brothers of Destruction}}
[[ચિત્ર:Brothers of Destruction.jpg|thumb|right|બ્રધ્રસ ઓફ ડિસ્ટ્રકશનનો ફેરમિલાપ]]
અંડરટેકરની બીજી મેચ [[ડબલ્યુડબલ્યુઇ યુનાઈટેડ સ્ટેટસ ચેમ્પિયન]] [[મિ. કેનેડી]] સાથે [[નો મર્સી]]માં હતી પરંતુ કેનેડીને વિજેતા બેલ્ટથી મારવાના કારણે અંડરટેકર આ મેચ માટે ગેરલાયક બની ગયો.&lt;ref name=&quot;pwi122&quot;&gt;પીડબલ્યુઆઇ સ્ટાફ. 2007 રેસલિંગ અલ્માનક એન્ડ બુક ઓફ ફેક્ટ્સ.  &quot;રેસલિંગ હિસ્ટોરિકલ કાર્ડ્સ&quot; (પૃ. 122)&lt;/ref&gt; ''સ્મેકડાઉન!'' ના 3 નવેમ્બરના એડિશનમાં, પાંચ વર્ષમાં પ્રથમ વખત [[બ્રધર્સ ઓફ ડિસ્ટ્રકશન]] બનાવવા અંડરટેકર પાછો કેન સાથે મળી ગયો, અને વિરોધી ટીમ કેનેડી અને [[એમવીપી]]ને હરાવી શકે; આ સમય દરમિયાન કેનેડીની પણ કેન જોડે દુશ્મનાવટ ચાલુ હતી&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/results/smackdown/061103.html|title=SmackDown-November 3, 2006 Results|access-date=2007-05-01|publisher=Online World of Wrestling|archive-date=2015-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906083809/http://www.onlineworldofwrestling.com/results/smackdown/061103.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; આ કિસ્સાના ભાગરૂપે, એમવીપીની દખલગીરી પછી કેનેડીએ અંડરટેકરને [[સર્વાઇવર સિરિઝ]]માં [[ર્ફસ્ટ બ્લડ મેચ]]માં હરાવ્યો,&lt;ref name=&quot;pwi122&quot;/&gt; પણ અંતે અંડરટેકરે [[આર્માગેડન]]માં લાસ્ટ રાઈડ મેચમાં કેનેડીને હરાવ્યો.&lt;ref name=&quot;pwi122&quot;/&gt; બંનેની શત્રુતા 2007માં ચાલુ જ રહી, કારણ કે [[રોયલ રમ્બલ]]માં ચેમ્પિયનશિપ માટે બે વખત વર્લ્ડ હેવીવેઇટ ચેમ્પિયનશિપની તકો કેનેડીને કારણે અંડરટેકરે ગુમાવી. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/results/smackdown/070112.html|title=SmackDown-January 12, 2007 Results|access-date=2007-05-01|publisher=Online World of Wrestling|archive-date=2007-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20070521170228/http://www.onlineworldofwrestling.com/results/smackdown/070112.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pwi130&quot;&gt;2007 રેસલિંગ અલ્માનક એન્ડ બુક ઓફ ફેક્ટ્સ.  &quot;રેસલિંગ હિસ્ટોરિકલ કાર્ડ્સ&quot; (પૃ. 130)&lt;/ref&gt;

==== વર્લ્ડ હેવીવેઇટ ચેમ્પિયન (2007-2008) ====
અંડરટેકરે તેની પ્રથમ રોયલ રમ્બલ મેચ [[2007 ના પ્રસંગ]]માં જીતી,&lt;ref name=&quot;pwi130&quot;/&gt; તે રમ્બલમાં નંબર 30 પર દાખલ થવાવાળો પ્રથમ વ્યકિત બન્યો અને મેચ જીત્યો.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/royalrumble/history/2007/matches/35535102/results/|publisher=[[World Wrestling Entertainment]].com|title=A Phenom-enal Rumble|last=Dee|first=Louie|date=2007-01-28|access-date=2007-08-23|archive-date=2016-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413104705/http://www.wwe.com/shows/royalrumble/history/2007/matches/35535102/results/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; તેણે પછી તેની કથા [[બટીસ્ટા]] સાથે શરૂ કરી, [[રેસલમેનિયા 23]]માં પ્રથમ [[વર્લ્ડ હેવીવેઇટ ચેમ્પિયનશિપ]] જીતવા માટે અંડરટેકરે બટીસ્ટાને હરાવ્યો હતો. [[બેકલેશ]]માં, લાસ્ટ મેન સ્ટેન્ડીંગ મેચમાં, તેઓએ ફરીથી મેચ રમી જેનો અંત ડ્રો તરીકે થયો કારણ કે એક પણ જણ દસની ગણતરી સુધી જવાબ આપી ના શકયો, પરિણામે અંડરટેકરે ચેમ્પિયનશિપ જાળવી રાખી. ''સ્મેકડાઉન!'' ના 11 મેના એપિસોડમાં, અંડરટેકર અને બટીસ્ટાએ સ્ટીલના પીંજરાની મેચમાં ભાગ લીધો જેનો ડ્રો મેચ તરીકે અંત થયો કારણ કે બંને વ્યકિતના પગ એક સાથે જ એક જ સમયમાં ફ્લોર પર સ્પર્શી ગયા હતા. મેચ પછી, માર્ક હેનરી પાછો ફર્યો અને અંડરટેકર પર હુમલો કર્યો. હુમલા પછી તરત જ, એજે અંડરટેકર સામે [[મની ઇન ધ બેન્ક]] ટાઇટલ મેચ કરી અને અંડરટેકરે વર્લ્ડ હેવીવેઇટ ચેમ્પિયનશિપ એજ સામે ગુમાવી. અંડરટેકર રીંગની અંદર જ સૂઈ ગયો, પુરોહિતો આવ્યા અને તેને સ્ટેજના પાછળના વિભાગમાં ઊંચકીને લઈ ગયા.

[[ચિત્ર:Undertaker WHC.jpg|thumb|left|અંડરટેકર, રેસલમેનિયા XXIV ખાતે એજને હરાવ્યા પછી.]]
કેલવેના [[પુન: સુધાર]] દરમિયાન, જ્યાં સુધી ચિત્રકારોએ અંડરટેકરની વાપસીનો પ્રચાર કરવાનો શરૂ કર્યો ત્યાં સુધી, હેનરીએ ઝડપથી [[સ્થાનિક વ્યાપારી કુસ્તીબાજો]]ને હરાવ્યા અને પોતે કરેલા અંડરટેકર પરના હુમલાની પ્રશંસા કરવા લાગ્યો. અંડરટેકર [[અનફોરગીવન]]માં પાછો ફર્યો, સફળતાપૂર્વક હેનરીને હરાવ્યો અને બે અઠવાડિયા પછી ''સ્મેકડાઉન!'' માં હેનરીને હરાવ્યો.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/unforgiven/matches/|title=Unforgiven 2007 Results|access-date=2007-09-16|publisher=[[World Wrestling Entertainment]]|archive-date=2006-09-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20060902112331/http://www.wwe.com/shows/unforgiven/matches/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; બટીસ્ટા અને અંડરટેકરે તેમની શત્રુતાને પાછી [[સાયબર સન્ડે]]માં ફરી શરૂ કરી, જ્યાં ચાહકો તેમના [[ખાસ અતિથિ રેફરી]] સ્ટોન કોલ્ડ ઓસ્ટિનને નક્કી કર્યો હતો, પરંતુ બટીસ્ટાએ વર્લ્ડ ટાઈટલ જાળવી રાખ્યું.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.pwwew.net/ppv/wwf/october/cyber2007.htm|title=Cyber Sunday 2007 Results|access-date=2007-11-19|publisher=PWWEW.net|archive-date=2010-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20100612165937/http://pwwew.net/ppv/wwf/october/cyber2007.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; તેઓ [[સર્વાઇવર સિરિઝ]] વખતે હેલ ઇન એ સેલમાં ફરી લડયા, જ્યાં એજ પાછો ફર્યો અને બટીસ્ટાને તેનું વર્લ્ડ હેવીવેઇટ ચેમ્પિયન્શિપને જાળવી રાખવા માટે તેણે દખલગીરી કરી.&lt;ref&gt;{{cite web|first=Louie|last=Dee|url=http://www.wwe.com/shows/survivorseries/history/2007/matches/4334964/results/|title=On the Edge of Hell|access-date=2007-11-19|date=2007-11-18|publisher=[[World Wrestling Entertainment]]|archive-date=2016-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306041539/http://www.wwe.com/shows/survivorseries/history/2007/matches/4334964/results|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; આની પ્રતિક્રિયા રૂપે, આગામી ''સ્મેકડાઉન!'' માં, અંડરટેકરે [[જનરલ મેનેજર]] [[વિકી ગરેરો]] પર ટોમ્બસ્ટોન પાઈલટ્રાઈવર તરકીબથી મારી અને તેણીને દવાખાનામાં મોકલી. પાછા ફરેલા આસિસ્ટન્ટ જનરલ મેનેજર થિયોદર લોન્ગે ટ્રીપલ થ્રેટ મેચની [[આર્માગેડન]]માં ઘોષણા કરી જે એજ જીત્યો.

[[નો વે આઉટ]]માં, અંડરટેકરે [[રેસલમેનિયા XXIV]] માં એજના વર્લ્ડ હેવીવેઇટ ચેમ્પિયનશિપના પ્રથમ નંબરના પ્રતિયોગી બનવા માટે [[એલિમિનેશન ચેમ્બર]]માં બટીસ્ટા, [[ફીનલે]], ધ ગ્રેટ ખલી, મોન્ટેલ વોન્ટાવીયસ પોર્ટર, અને [[બીગ ડેડી વી]]ને હરાવ્યા હતા. તેણે [[રેસલમેનિયા]]માં તેના ‘ હેલ્સ ગેટ ’ ની તરકીબથી જકડીને બીજી વિશ્વ હેવીવેઇટ ચેમ્પિયનશિપ જીતવા માટે એજને હરાવ્યો, અને પોતાનો સફળ દોર રેસલમેનિયામાં 16-0ની સાથે ચાલુ જ રાખ્યો.&lt;ref name=&quot;NoWayOut08&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/nowayout/history/2008/matches/6364982/results/|title=No Way Out Match results|access-date=2008-02-17|first=Louie|last=Dee|date=2008-02-17|publisher=[[World Wrestling Entertainment]]|archive-date=2009-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090225063218/http://www.wwe.com/shows/nowayout/history/2008/matches/6364982/results/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; રેસલમેનિયામાં રિમેચમાં, અંડરટેકરે [[બેકલેશ]]માં પોતાની વર્લ્ડ હેવીવેઇટ ચેમ્પિયનશિપને જાળવી રાખવા ફરી એકવાર એજને હરાવ્યો.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/backlash/matches/6347966/results/|access-date=2008-05-02|title=Second verse, same as the first|last=Dee|first=Louie|publisher=[[World Wrestling Entertainment]]|date=2008-04-27|archive-date=2008-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20080501145452/http://www.wwe.com/shows/backlash/matches/6347966/results|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; વિકી ગરેરા એ જાહેર કર્યું કે અંડરટેકરની ‘ હેલ્સ ગેટ ’ તરકીબ ગેરકાયદેસર પકડ હતી આથી તેની પાસેથી આ ટાઈટલ પાછું ખેંચી લેવામાં આવ્યું. અંડરટેકર એજ સાથે [[જજમેન્ટ ડે]]માં ખાલી પડેલા ટાઈટલ માટે લડયો, જે તે [[કાઉન્ટઆઉટ]] દ્વારા જીતી ગયો. વિક્કીએ હુકમ કર્યો કે આ ટાઈટલ ખાલી જ રહેશે, કારણ કે ટાઈટલ આ રીતે એક પાસેથી બીજા પાસે ના જઇ શકે. એજ અને અંડરટેકરે [[ટેબલ, સીડી, અને ખુરશીની મેચ]]માં [[વન નાઈટ સ્ટેડ]]માં ખાલી પડેલ ચેમ્પિયનશિપ જીતવા માટે પાછો એકબીજાને સામનો કર્યો, જેમાં અંડરટેકર [[લા ફેમીલીયા]]ની દખલગીરીના કારણે હારી ગયો.  કરારના પરિણામે, અંડરટેકરને ડબલ્યુડબલ્યુઇમાંથી બહાર કાઢી મુક્યો.

==== વિવિધ શત્રુતા (2008-2009) ====
[[ચિત્ર:Undertaker at Wrestlemania 25 cropped.jpg|thumb|અંડરટેકર, રેસલમેનિયા XXV ખાતે શોમ માઈકલ્સને હરાવ્યા પછી.]]
''સ્મેકડાઉન!'' ના 25 જુલાઈ 2008માં એપિસોડમાં, વિકી ગરેરોએ જાહેર કર્યું કે એજ અને અંડરટેકર [[સમરસ્લેમ]]માં હેલ ઇન એ સેલમેચમાં એકબીજાનો સામનો કરશે, &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/smackdown/archive/07252008/|title=SmackDown: A woman's scorn, a Deadman reborn|access-date=2008-06-25}}&lt;/ref&gt; જેમાં પછી અંડરટેકર જીતી ગયો. મેચ પછી, અંડરટેકરે સીડીની ટોચ પરથી અને રીંગ કેનવાસમાંથી ચોકસ્લેમ તરકીબથી એજ પર પ્રહાર કર્યો.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/summerslam/matches/6541940/results/|title=Unleashed in Hell|last=DiFino|first=Lennie|date=2008-08-17|publisher=[[World Wrestling Entertainment]]|access-date=2008-08-18|archive-date=2008-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20080822055025/http://www.wwe.com/shows/summerslam/matches/6541940/results/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; આ મેચ પછી, ગરેરોએ અંડરટેકર સાથે ''સ્મેકડાઉન!'' માં માફી માંગીને શાંતિ માટે પ્રસ્તાવ મૂકયો, પરંતુ અંડરટેકરે જવાબ આપ્યો કે તે કોઈને માફી આપે તેવો પાત્ર નથી. [[અનફોરગીવન]]માં, અંડરટેકર “ ગરેરોના આત્માને લેવા ” રીંગ પાસે પહોંચ્યો, અને તેણીને [[કાસ્કેટ]]માં લઇ ગયો, પરંતુ બીગ શો જે પહેલા અંડરટેકરને મદદ કરવા આવ્યો, પરંતુ તેણે દગો કર્યો અને અંડરટેકર પર હુમલો કર્યો. &lt;ref name=&quot;ShowknocksTaker&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/unforgiven/matches/bigshowspeaks/results/|title=Big Show lends Guerrero a giant hand|date=2008-09-07|publisher=[[World Wrestling Entertainment]]|access-date=2008-09-07|archive-date=2008-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20080910044919/http://www.wwe.com/shows/unforgiven/matches/bigshowspeaks/results/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; આ ઝગડાના કારણે, [[નો મર્સી]]માં અંડરટેકર અને બીગ શોએ એકબીજાનો મેચમાં સામનો કર્યો, જ્યાં બીગ શોએ અંડરટેકરના માથાના પાછળના ભાગમાં મુક્કાથી પ્રહાર કર્યો અને તેને [[હરાવ્યો]].&lt;ref name=&quot;ShowvsTaker&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/nomercy/matches/8101498/results/|title=The knockout heard ‘round the WWE Universe|last=Burdick|first=Michael|date=2008-10-05|publisher=[[World Wrestling Entertainment]]|access-date=2008-10-06|archive-date=2008-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20081008104418/http://www.wwe.com/shows/nomercy/matches/8101498/results/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[સાયબર સન્ડે]]માં, અંડરટેકરે લાસ્ટ મેન સ્ટેડન્ડીંગ મેચમાં [[હેલ્સ-ગેટ]]ની તરકીબ અપનાવીને બીગ શોને હરાવ્યો.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/cybersunday/matches/8320770/results/|access-date=2009-09-17|3=2008-10-26|last=Passero|first=Mitch|title=Deadman’s revenge|publisher=[[World Wrestling Entertainment]]|archive-date=2009-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20090630182014/http://www.wwe.com/shows/cybersunday/matches/8320770/results/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; શત્રુતા ખતમ કરવા માટે અંડરટેકરે બીગ શોને [[સર્વાઇવર સિરિઝ]]માં કાસ્કેટ મેચમાં હરાવ્યો.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/survivorseries/matches/8641756/results/|access-date=2009-09-16|date=2008-11-23|last=DiFino|first=Lennie|title=Beantown burial|publisher=[[World Wrestling Entertainment]]|archive-date=2009-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20090602012546/http://www.wwe.com/shows/survivorseries/matches/8641756/results/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

[[નો વે આઉટ]]માં, અંડરટેકર WWE ચેમ્પિયનશિપ એલિમિનેશન ચેમ્બર મેચનો ભાગ હતો, જે ટ્રીપલ એચ દ્વારા જીતાઇ હતી. તે પછી તેની એ હકીકત કે અંડરટેકરે કયારેય શોન માઈકલને પહેલા એકલ મેચમાં હરાવી ના શકયો અને તે રેસલમેનિયાની સફળતાના દોરને લઈને શોન માઈકલ સાથેની પોતાની લાંબી દુશ્મનાવટમાં ઉલઝેલો રહ્યો. આ દુશ્મનાવટ તેની પરાકાષ્ઠાએ [[રેસલમેનિયા XXV]] ની મેચમાં પહોંચી, અંડરટેકરે પોતાનો ચોક્કસ રેકોર્ડ 17-0ની સાથે વધારી સફળતાનો દોર ચાલુ રાખ્યો.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/wrestlemania/matches/9074020/results/|access-date=2009-09-17|date=2009-05-09|last=Adkins|first=Greg|title=Deadman Alive|publisher=[[World Wrestling Entertainment]]|archive-date=2009-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20090601203659/http://www.wwe.com/shows/wrestlemania/matches/9074020/results/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; રેસલમેનિયાની મેચ પછી, તેણે થોડા સમય માટે રજા લીધી.

==== ત્રીજી વર્લ્ડ હેવીવેઇટ ચેમ્પિયનશિપનું શાસન (2009-હાલ) ====
[[ચિત્ર:The Undertaker Wins!.jpg|thumb|left|અંડરટેકર પોતાના વર્લ્ડ હેવીવેઈટ ચેમ્પિયન તરીકેના ત્રીજા શાસનમાં.]]
ચાર મહિનાની ગેરહાજરી પછી, અંડરટેકર ઓગસ્ટમાં [[સમરસ્લેમ]]માં [[સીએમ પન્ક]] પર આક્રમણ કરીને પાછો ફર્યો, જેણે તે જ સમયે જેફ હાર્ડી પાસેથી [[ટેબલ, સીડી, અને ખુરશીની મેચ]]માં વર્લ્ડ હેવીવેઇટ ચેમ્પિયનશિપ જીતી હતી.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/summerslam/matches/hardypunk/results/?cid=2009EP-00|access-date=2009-09-17|date=2009-08-23|last=Murphy|first=Ryan|title=CM Punk comes out on top|publisher=[[World Wrestling Entertainment]]|archive-date=2009-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20090827095942/http://www.wwe.com/shows/summerslam/matches/hardypunk/results/?cid=2009EP-00|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[બ્રેકીંગ પોઈન્ટ]]માં, અંડરટેકરે [[સબમીશન મેચ]]માં પન્કનો સામનો કર્યો. અંડરટેકરે મૂળરૂપથી પોતાની [[હેલ્સ ગેટ]]ની પકડ તરકીબથી મેચ જીતી લીધી હતી, પરંતુ આ મેચ [[સ્મેકડાઉનના જનરલ મેનેજર]] [[થિયોદર લોન્ગ]] દ્વારા પાછી શરૂ કરવામાં, એવું કારણ આપ્યું કે જે ચાલ કે તરકીબ પર વિકી ગરેરો દ્વારા પ્રતિબંધ કરવામાં આવ્યો હતો તે હજી પણ લાગુ પડે છે. અંડરટેકરે આત્મસમર્પણ ન હતું કર્યું છતાં પણ રેફરી [[સ્કોટ આર્મસ્ટ્રોંગે]] ઘંટ માટે કહેતો હતો ત્યારે પન્ક તેના [[એનાકોન્ડા વાઇસ]]ની સાથે મેચ જીત્યો (જે [[મોન્ટ્રલ સ્કુજોબ]]ની યાદ કરાવતું હતું, જે આજ સ્થાન પર 1997 માં બન્યું હતું).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/wwebreakingpoint/matches/11460100/results/|access-date=2009-09-26|date=2009-09|4=13|last=Tello|first=Craig|title=Hell's Gate-crasher|publisher=[[World Wrestling Entertainment]]|archive-date=2016-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20161101043437/http://www.wwe.com/shows/wwebreakingpoint/matches/11460100/results|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; સપ્ટેમ્બર 25 એ સ્મેકડાઉનના એપિસોડમાં થિયોદર લોન્ગે જાહેર કર્યું કે તે પ્રતિબંધ સત્તાવારરૂપથી પાછો ખેંચી લેવામાં આવ્યો છે; કાસ્કેટમાંથી નીકાળવામાં આવ્યા પછી અંડરટેકરે જ કદાચ તેને એમાં બંધ કરી દીધો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/hellinacell/matches/11798344/preview/|access-date=2009-10-04|date=2009-10-04|title=Preview:Undertaker vs. World Heavyweight Champion CM Punk (Hell in a Cell Match)|publisher=[[World Wrestling Entertainment]]|archive-date=2009-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20090929073507/http://www.wwe.com/shows/hellinacell/matches/11798344/preview/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; બે વચ્ચેની શત્રુતા ચાલુ જ રહી અને હેલ ઇન એ સેલ પે પર વ્યૂમાં, [[હેલ ઇન એ સેલ]] મેચમાં અંડરટેકર વર્લ્ડ હેવીવેઇટ ચેમ્પિયનશિપ પન્ક પાસેથી જીતી લીધી.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/PPVReports/2009/10/05/11300786.html|title=Title changes highlight Hell in a Cell|date=2009-10-05|last=Sokol|first=Brian|coauthors=Sokol, Chris|access-date=2009-10-05|work=Slam Wrestling|publisher=[[Canadian Online Explorer]]|archive-date=2015-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20150419051350/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/PPVReports/2009/10/05/11300786.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; અંડરટેકર ''સ્મેકડાઉન'' માં ફરીથી રમાયેલી મેચમાં, [[બ્રેગીંગ રાઈટસ]]ની ફેટલ ફોર વે મેચમાં, અને [[સર્વાઇવર સિરિઝ]]ની ત્રીપલ થ્રેટ મેચમાં સીએમ પન્કની સામે ટાઈટલની રક્ષા કરવામાં સફળ રહ્યો. તેણે ચેમ્પિયનશિપ માટે [[WWE TLC: Tables, Ladders &amp; Chairs|ટીએલસી : ટેબલ, સીડી અને ખુરશી]]માં બટીસ્ટાનો સામનો કર્યો અને બટીસ્ટાએ મૂળરૂપથી [[લો બ્લો]]ની તરકીબનો ઉપયોગ કરી જીતી લીધી હતી તે પછી, લોન્ગ દ્વારા ફરીથી શરૂ કરવામાં આવ્યા પછી જીતી ગયો. 

== અન્ય મીડિયા ==
કેલવે 1991માં ફિલ્મ ''[[સબરબર્ન કમાન્ડો]]'' માં દેખાયો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.artistdirect.com/nad/store/movies/cast/0,,1868784,00.html|title=Suburban Commando cast|publisher=Artist Direct|access-date=2010-06-16|archive-date=2010-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20101029050038/http://www.artistdirect.com/nad/store/movies/cast/0,,1868784,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; તે 1999માં ''[[Poltergeist: The Legacy]]'' &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://olympia.fortunecity.com/undertaker/692/poltergeistpics.html|title=Poltergeist: The Legacy|publisher=Fortune City|access-date=2010-06-16|archive-date=2008-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20081225113513/http://olympia.fortunecity.com/undertaker/692/poltergeistpics.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; અને ''[[સેલિબ્રેટી ડેથ મેચ]]'' ના એપિસોડમાં દેખાયો હતો. 

ઘણી સંખ્યામાં અંડરટેકરના પાત્રને [[અલગ રીતે]] રજૂ કરવામાં આવ્યું છે. [[આશ્ચર્ય રૂપથી!]] [[કોમિક્સે]] [[અંડરટેકર કોમિક|''અંડરટેકર''  કોમિક]] પણ પ્રકાશિત કરી.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4191/is_19990919/ai_n9959543?lstpn=article_results&amp;lstpc=search&amp;lstpr=external&amp;lstprs=other&amp;lstwid=1&amp;lstwn=search_results&amp;lstwp=body_middle|title=Proessional wrestling slams into comics|last=Radford|first=Bill|date=1999-09-19|publisher=[[The Gazette (Colorado Springs)|Colorado Springs Gazette]]/[[FindArticles]]|access-date=2010-06-16|archive-date=2010-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20100814184003/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4191/is_19990919/ai_n9959543/?lstpn=article_results&amp;lstpc=search&amp;lstpr=external&amp;lstprs=other&amp;lstwid=1&amp;lstwn=search_results&amp;lstwp=body_middle|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2005 માં [[પોકેટ બુકસે]] નોવેલ પ્રકાશિત કરી,''[[Journey into Darkness: An Unauthorized History of Kane]]''  જે મોટાભાગે કેન સાથે સંબંધિત હતી પરંતુ અંડરટેકરને પણ તેના ભાઈ તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો, ભલે અસલ જિંદગીમાં તેઓ એકબીજા સાથે જોડાયેલ નથી. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.textbookx.com/product_detail.php?upc=9781416507475&amp;type=book&amp;affiliate=froogle|last=Chiappetta|first=Michael|title=Journey Into Darkness The Unauthorized History Of Kane|publisher=TexbookX.com}}&lt;/ref&gt;

અંડરટેકરનું પાત્ર હિન્દી મુવી [[ખિલાડીયો કા ખિલાડી]]માં પણ હાજર હતું જે વિલન તરીકેનું હતું જે [[બ્રેન લી]] દ્વારા ભજવવામાં આવ્યું હતું (જે ડબલ્યુડબલ્યુએફ માં નકલી અંડકટેકર તરીકે રમે છે). તેણે ફિલ્મના જે અંડરટેકર દ્વારા 1990થી 1993 સુધી પશ્ચિમી મોરિટિશ્યન વેશ ગ્રહણ કરવામાં આવ્યો હતો તે રીતે કપડાં પહેર્યા હતા, અને ફિલ્મમાં અંતિમ ચાલ તરીકે ટોમ્બસ્ટોન પાઈલટ્રાઈવરની તરકીબનો ઉપયોગ કર્યો હતો. નવેમ્બર 6એ, એવું જાહેર થયું કે અંડરટેકર પર તેને પોતાને પ્રકાશિત કરતી એક ફિલ્મ બનશે જે તેના મૂળ અને વધારે તેની શકિત પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે. તે કેલવે પોતાનેજ તારાંકિત કરશે.&lt;ref&gt;[http://www.dreadcentral.com/news/34445/wwe-undertaker-origin-film-coming ડબલ્યુડબલ્યુઇ અંડરટેકરની મૂળ ફિલ્મ આવી રહી છે]&lt;/ref&gt;

== અંગત જીવન ==
[[ચિત્ર:Undertaker with Fire.jpg|thumb|અંડરટેકર, રો ના 800 માં એપિસોડના ઉત્સવમાં દાખલ થતો.]]
તે [[વાલટ્રીપ હાઈ સ્કૂલ]]માંથી 1983માં સ્નાતક થયો છે, જ્યાં તે [[બાસ્કેટબોલ]] ટીમનો સભ્ય પણ હતો.&lt;ref name=&quot;HS&quot;&gt;{{cite web|url=http://hs.houstonisd.org/WaltripHS/TriviaFolder/trivia.htm|title=Waltrip trivia page|publisher=[[Waltrip High School]]|access-date=2010-06-16|archive-date=2012-08-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20120831194046/http://hs.houstonisd.org/WaltripHS/TriviaFolder/trivia.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; કેલવે 1989માં પ્રથમ જોડી લીન સાથે લગ્ન કર્યા હતા, અને તેઓનો એક પુત્ર છે, ગ્યુનર જેનો જન્મ 1993માં થયો હતો, તેઓનું લગ્નજીવન 1999માં સમાપ્ત થયું. કેલવે તેની બીજી પત્ની સારાને ડબલ્યુડબલ્યુએફ ઓટોગ્રાફ સાઈનીંગના પ્રસંગમાં [[સેન ડિયાગો]], [[કેલિફોર્નિયા]]માં મળ્યો.{{Citation needed|date=August 2009}} છેવટે તેણે તેની સાથે 21 જુલાઈ 2000ના રોજ [[ફલોરિડામાં સેન્ટ. પિટર્સબર્ગ]]ના પ્રસંગમાં લગ્ન કરી દીધા. માર્ક અને સારાને બે દિકરીઓ છે : ચેસી (જેનો જન્મ 21 નવેમ્બર 2002માં થયો) અને ગ્રેસી (જેનો જન્મ 15મે 2005માં થયો). &lt;ref name=&quot;owwprofile&quot;&gt;{{cite web|title=Wrestler Profiles: The Undertaker|work=Online World of Wrestling|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/profiles/u/undertaker.html|access-date=2007-12-09}}&lt;/ref&gt;

લગ્નની ભેંટ તરીકે, કેલવે એ તેની પત્ની સારાનું નામનું [[ટેટુ]] તેના ગળા પર કોતર્યું હતું, અને તેના માટે કહ્યું કે આ તેના માટે આજ સુધીનું સૌથી વધુ પીડાદાયક ટેટુ હતું. અંડરટેકરે તેના શરીર પર ઘણા ટેટુ કોતરાવ્યા છે : જેમાં એક કબર ખોદનારનું, જેણે તે ‘ મૂળરૂપે ડેડમેન ’ સાથે સંબંધિત કરે છે, હાડપિંજરો, કિલ્લો અને જાદુગર. તેના શરીર પરની શારીરિક કલા માટે તે કહે છે, તેના હાથ ઉપર કોઈક જાતની મધ્યકાલિનયુગની વસ્તુ ચાલતી રહેતી હોય છે. તેના ગળાના પાછળના ભાગમાં નાચતું હાડપિંજર પણ છે અને તેના પેટ પર પણ ટેટુ છે જે બીએસકે પ્રાઈડ એવું કહેતા હોય છે.&lt;ref&gt;[http://www.angelfire.com/me4/wrestlertattoos/undertaker.html અંડરટેકરના ટેટુના ચિત્રો.]&lt;/ref&gt;

કુસ્તીની સાથે સાથે, કેલવેને બીજા ઘણામાં રસ અને શોખ છે. તે [[હાર્લે-ડેવીડસન]], અને [[વેસ્ટ કોસ્ટ ચોપર્સ]]ની [[મોટરસાયકલ]] ભેગી કરે છે અને [[1991માં સર્વાઇવર સિરિઝ]]માં [[હલ્ક હોગન]]ને [[ડબલ્યુડબલ્યુએફ ચેમ્પિયનશિપ]]માં હરાવ્યા પછી તેણે તેની પ્રથમ તદ્ન નવી મોટરસાયકલ ખરીદી હતી. કેલવે પાસે વેસ્ટ કોસ્ટ ચોપર્સનું સ્થાપન કરનાર [[જેસ્સી જેમ્સ]] દ્વારા તેના માટે બનાવેલી કસ્ટમ મોટરસાઇકલ છે. તે [[નીક કેવ]]નો અને તેના બધા સંગીતમય પ્રયત્નોનો જબરજસ્ત મોટો ચાહક છે ([[ધ બર્થડે પાર્ટી]] અને [[ધ બેડ શીટ્સ]]). તે [[ઝેડઝેડ ટોપ્સ]], [[એસી/ડેસી]], [[કીસ]], [[બ્લેક સાબ્બાથ]], [[ગન્સ એન્ડ રોઝિસ]], [[મેટાલિકા]], [[જુદાસ પ્રિસ્ટ]], [[આયર્ન મેડન]] અને [[બ્લેક લેબલ સોસાયટી]] જેવી બ્રાન્ડને સાંભળવાનું પણ માણે છે. તેના બીજા પ્રકારના પ્રિય સંગીતમાં કંટ્રી અને બ્લુસનો સમાવેશ થાય છે. એક અતિ ઉત્સુક બોક્ષીંગના ચાહક તરીકે, કેલવે એક એવો વ્યકિત છે જેણે 2005માં પેકવીઓ વિ. વેલાઝક્વિઝની લડાઈ દરમિયાન [[પેક્વીનો]] ટીમને રીંગ સુધી લઇ જવા [[યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સનો ધ્વજ]] પણ લહેરાવેલો.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wrestleview.com/news2005/1125678703.shtml|last=Martin|first=Adam|title=The Undertaker to lead Pacquiao's entourage|publisher=WrestleView|date=2005-09-02}}&lt;/ref&gt; આ [[ફિલીપાઈન]]ના સમાચાર કાર્યક્રમ ''[[ટીવી પેટ્રોલ વર્લ્ડ]]''  માટે ટીવી પર મુલાકાત પ્રસારણ કર્યું હતું તેમાં તેના સાથી કુસ્તીબાજ [[બટીસ્ટા]] દ્વારા પણ ચોક્કસ કરાવવામાં આવેલું હતું. કેલવે [[મિશ્ર માર્શલ આર્ટસ]]નો પણ એક ઉત્સુક ચાહક છે અને ઘણી વખત [[અલ્ટીમેટ ફાઈટીંગ ચેમ્પિયનશિપ]]ની રજૂઆતોમાં હાજર રહ્યો છે.

અંડરટેકર તેના હાથની ઈજાના કારણે 2007માં ડબલ્યુડબલ્યુઇમાં ગેરહાજર રહ્યો હતો, ત્યારે કેલવેએ તેના ભાગીદાર સ્કોટ એવરહાર્ટ સાથે સ્થાવર જંગમ મિલ્કતના ધંધામાં પણ શરૂઆત કરી. કેલવે અને એવરહાર્ટે [[કોલોરાડો, લવલેન્ડ]]માં 2.7 મિલિયન ડૉલરના ખર્ચે એક ઈમારતનું બાંધકામ પૂર્ણ કર્યું. ઈમારત જેમાં ઓફિસ માટેની જગ્યા માટે પૂરી કરવામાં આવી, તેનું નામ ‘ કેલહાર્ટ ’ રાખવામાં આવ્યું, જે તેઓ બંને નામના પહેલાં અને છેલ્લા નામનું મિશ્રણ છે. કેલવેએ કહ્યું કે ટેલિવિઝનની દુનિયાનો સિતારો હોવાથી ચોક્કસપણે તેને જંગમ સ્થાવર મિલ્કતના ધંધામાં ખૂબ મદદ મળી અને તેણે કહ્યું કે ‘ તેનો અર્થ એવો નથી આ વ્યવહાર પાકો થઈ ગયો પરંતુ લોકો તમારી સાથે બેસે છે અને વાત કરે છે. તે અમને ઘણા બધા લોકો સાથે મળવા માટે મદદ કરે છે, આપણે શું પૂરું કરવાની કોશિશ કરી રહ્યા છે તે જાણવા માટે મદદ કરે છે. ’ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wrestleview.com/news2006/1182096452.shtml|last=Martin|first=Adam|title=The Undertaker gets involved in real estate venture; his return to WWE|access-date=2007-08-21|date=2007-06- 17|publisher=WrestleView}}&lt;/ref&gt; કેલવે અને તેની પત્ની સારાએ [[ટેક્સાસ એ એન્ડ એમ કોલેજ ઓફ વેટરનરી મેડિસીન અને બાયોમેડિકલ સાયન્સ]]માં ધ ઝયુસ કોમ્પટન કેલવે સેવ ધ એનિમલ્સ ફંડની સ્થાપના કરી છે જેથી વિવિધ જાતના કૂતરાઓની જીવન બચાવી શકે તેવી સારવારમાં મદદરૂપ થઈ શકાય.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cvm.tamu.edu/zeusfund/|title=The Zeus Compton Calaway Save the Animals fund|publisher=[[Texas A&amp;M College of Veterinary Medicine &amp; Biomedical Sciences]]|access-date=2010-06-16|archive-date=2009-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20090412173551/http://www.cvm.tamu.edu/zeusfund/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== કુસ્તીમાં ==
{{Image stack
|align=right
|image_size=175
|image1=TakerTombstone.jpg
|image1_cap=The Undertaker about to perform the [[Piledriver (professional wrestling)#Tombstone piledriver|Tombstone piledriver]] on [[Ric Flair]] at [[WrestleMania X8]].
|image2=Undertaker oldschool.jpg
|image2_cap=The Undertaker performs ''Old School'' (an [[Professional wrestling aerial techniques#Arm twist ropewalk chop|arm twist ropewalk chop]]) on [[Jon Heidenreich|Heidenreich]].
|image3= Undertaker-Gogoplata-Edge.jpg
|image3_cap=The Undertaker locks [[Adam Copeland|Edge]] in the [[Professional wrestling holds#Gogoplata|Hell's Gate]].
|image4= Undertaker-Prepares-To-Legdrop-Edge.jpg
|image4_cap=The Undertaker prepares to legdrop [[Adam Copeland|Edge]].
}}
* '''અંતિમ ચાલ''' 

*
** '''અંડરટેકરની ''' 
*** [[ચોકસસ્લેમ]]&lt;ref name=&quot;owwprofile&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;WWEProfile&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.wwe.com/superstars/smackdown/undertaker/bio/|title=WWE Bio|publisher=[[World Wrestling Entertainment]]|access-date=2008-03-31}}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
*** ''હેલ્સ ગેટ''  ([[ગોગોપ્લાટાનું સુધારેલ સ્વરૂપ]]) &lt;ref name=&quot;jrblog2&quot;&gt;{{cite web|title=Jr's Blog/Said at Cyber Sunday|work=JR/WWE|url=http://www.jrsbarbq.com/blog/florida-daze-raw-and-smackdown-thoughts|access-date=2008-10-28|archive-date=2008-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20081108062352/http://www.jrsbarbq.com/blog/florida-daze-raw-and-smackdown-thoughts|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jrsbarbq.com/blog/jerry-ring-lawlerignorent-fan-feedbackknoxbrodyortonmale-fansswagger|access-date=2009-03-02|date=2008-11-26|title=Jerry &quot;The RING&quot; Lawler...Ignorent, Fan Feedback...Knox/Brody...Orton/Male Fans...Swagger|publisher=JR's BBQ|last=Ross|first=Jim|archive-date=2009-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20090207030340/http://www.jrsbarbq.com/blog/jerry-ring-lawlerignorent-fan-feedbackknoxbrodyortonmale-fansswagger|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2008 થી વર્તમાન )
*** ''ધ લાસ્ટ રાઈડ''  ([[વધારેલો પાવરબોમ્બ]])&lt;ref name=&quot;owwprofile&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;WWEProfile&quot;/&gt; – 2000 થી વર્તમાન
*** ''[[ટોમ્બસ્ટોન પાઈલટ્રાઈવર]]'' &lt;ref name=&quot;owwprofile&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;WWEProfile&quot;/&gt;
** '''‘ મીન ’ માર્ક કેલસ ''' 

*
**
*** ''કેલસ કલચ''  ([[જડબાની પક્કડ]]) &lt;ref name=&quot;owwprofile&quot;/&gt;
*** [[હાર્ટ પન્ચ]]&lt;ref name=&quot;owwprofile&quot;/&gt;

* '''સિગ્નેચર ચાલ''' 

*
** [[બિગ બુટ]]&lt;ref name=&quot;owwprofile&quot;/&gt;
** [[કોર્નર કલોથ્સલાઈન]] &lt;ref name=&quot;owwprofile&quot;/&gt;
** [[ફુજીવારા આર્મબર]]&lt;ref name=&quot;owwprofile&quot;/&gt;
** લટકેલા વિરોધીની છાતી પર [[ગુલોટાઇન લેગ ડ્રોપ]]&lt;ref name=&quot;owwprofile&quot;/&gt;
** [[નો હેન્ડેડ ઓવર ધ ટોપ રોપ સુસાઈડ ડાઈવ]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/wrestlemania/history/wrestlemania22/matches/22203223/results/|access-date=2008-07-15|title=Undertaker def. Mark Henry (Casket Match)|publisher=[[World Wrestling Entertainment]]|archive-date=2008-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20080619035301/http://www.wwe.com/shows/wrestlemania/history/wrestlemania22/matches/22203223/results/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
** ''ઓલ્ડ સ્કૂલ'' &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/smackdown/results/9449292/?cid=2009EP-00|access-date=2009-03-02|date=2009-02-27|title=No Cena Allowed|last=Burdick|first=Michael|publisher=[[World Wrestling Entertainment]]|archive-date=2009-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20090304051004/http://www.wwe.com/shows/smackdown/results/9449292/?cid=2009EP-00|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ([[આર્મ ધ ટ્વિસ્ટ રોપવોક ચોપ]])&lt;ref name=&quot;owwprofile&quot;/&gt;
** [[રીવર્સ એસટીઓ]]&lt;ref name=&quot;owwprofile&quot;/&gt;
** [[રનીંગ ડીડીટી]]&lt;ref name=&quot;owwprofile&quot;/&gt;
** [[રનીંગ જંમ્પીંગ લેગ ડ્રોપ]]&lt;ref name=&quot;owwprofile&quot;/&gt;
** [[રનીંગ લીપીંગ કલોથ્સલાઈન]]&lt;ref name=&quot;owwprofile&quot;/&gt;
** [[સાઈડવોક સ્લેમ]]&lt;ref name=&quot;owwprofile&quot;/&gt;

* '''[[મેનેજર્સ]] ''' 
** [[જનરલ સ્કંદર અકબર]]&lt;ref name=&quot;accelerator&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;wrestling-caricatures&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.wrestling-caricatures.com/id69.html|title=The Undertaker|publisher=Wrestling-Caricatures|access-date=2008-03-31}}&lt;/ref&gt;
** [[પોલ બેરર]]&lt;ref name=&quot;accelerator&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;wrestling-caricatures&quot;/&gt;
** [[પોલ ઈ. ડેન્જરસલી]]&lt;ref name=&quot;accelerator&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;wrestling-caricatures&quot;/&gt;
** [[થિયોદર લેન્ગ]]&lt;ref name=&quot;accelerator&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;wrestling-caricatures&quot;/&gt;
** [[બ્રધર લવ]]&lt;ref name=&quot;accelerator&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;wrestling-caricatures&quot;/&gt;
** [[ડચ મેન્ટલ]]l&lt;ref name=&quot;accelerator&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;wrestling-caricatures&quot;/&gt;
** [[ડાઉનટાઉન બ્રુનો]]&lt;ref name=&quot;accelerator&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;wrestling-caricatures&quot;/&gt;

* '''[[ઉપનામ]]''' 
** '''&quot;ધ ફીનોમ &quot;''' &lt;ref name=&quot;WWEProfile&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;bol21&quot;&gt;{{cite book|title=The WrestleCrap Book of Lists!|last=Reynolds|first=R. D.|year=2007|publisher=ECW Press|isbn=1550227629|page=21}}&lt;/ref&gt;
** '''&quot;ધ ડેડમેન&quot;''' &lt;ref name=&quot;WWEProfile&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;bol21&quot;/&gt;
** &quot;ધ અમેરીકન બેડ એસ&quot;&lt;ref name=&quot;bol21&quot;/&gt;
** “ બુગર રેડ ”&lt;ref name=&quot;bol21&quot;/&gt;
** “ ધ રેડ ડેવિલ ”&lt;ref name=&quot;bol21&quot;/&gt;
** “ બિગ એવિલ ”&lt;ref name=&quot;bol21&quot;/&gt;
** “ ધ મેન ફ્રોમ ધ ડાર્ક સાઈડ ”
** “ ધ લોર્ડ ઓફ ડાર્કનેસ ”&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wwe.com/inside/listthis/maniamatches/maniamatches1|title='Mania Matches That Made Us Sweat: 1: Batista vs. Undertaker|publisher=[[World Wrestling Entertainment]]|access-date=2009-01-14}}&lt;/ref&gt;
** '''&quot;ધ ડેમન ઓફ ડેથ વેલી&quot;''' &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wwe.com/superstars/raw/jimross/sotwarchive/021907sotw|date=2007-02-19|authorlink=Jim Ross|last=Ross|first=Jim|title=J.R.'s Superstar of the Week - Roddy Piper|publisher=[[World Wrestling Entertainment]]|access-date=2010-06-16|archive-date=2007-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20071221170008/http://www.wwe.com/superstars/raw/jimross/sotwarchive/021907sotw|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
** “ ધ કોનસાઈન્સ ઓફ ધ ડબલ્યુડબલ્યુઇ”&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wwe.com/superstars/smackdown/jimross/sotwarchive/101206sotw|date=2006-10-12|authorlink=Jim Ross|last=Ross|first=Jim|title=J.R.'s Superstar of the Week - Mr. McMahon?|publisher=[[World Wrestling Entertainment]]|access-date=2010-06-16|archive-date=2009-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20090604030106/http://www.wwe.com/superstars/smackdown/jimross/sotwarchive/101206sotw|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

* '''[[પ્રવેશની થીમ્સ]] ''' 
** [[ઓઝી ઓર્સ્બોન]] દ્વારા “ [[મિરેકલ મેન]]” (એનજેપીડબલ્યુ)
** [[સ્કોર્પિયન્સ]] દ્વારા “ [[ચાઈના વ્હાઈટ]] ” (એનડબલ્યુએ/ડબલ્યુસીડબલ્યુ)
** [[જીમ જોહન્સ્ટન]] દ્વારા [[“ ધ ગ્રીમ રીપર ”]] 
** જીમ જોહન્સ્ટન દ્વારા “ [[ગ્રેવયાર્ડ સિમ્ફની]] ” (1995-1998)
** જીમ જોહન્સ્ટન દ્વારા “ [[ડાર્ક સાઈડ]] ” (1998–1999)
** જીમ જોહન્સ્ટન દ્વારા “ [[મિનિસ્ટ્રી]] ” (1999)
** [[કિડ રોક]] દ્વારા “ [[અમેરીકન બેડ એસ]] ” (2000)
** [[લીમ્પ બિઝકિટ]] દ્વારા “ [[રોલીન (એર રેઇડ વ્હીકલ)]] ” (2000–2002, 2003)
** જીમ જોહન્સ્ટન દ્વારા “ [[ડેડમેન]] ” (2002)
** જીમ જોહન્સ્ટન દ્વારા “ [[યુ આર ગોન્ના પે]] ” (2002–2003)
** જીમ જોહન્સ્ટન દ્વારા “ [[Raw Greatest Hits: The Music#Track listing|'''ગ્રેવયાર્ડ સિમ્ફની''']]  ” (2004-વર્તમાન)

== ચેમ્પિયનશિપ અને સફળતા ==
{{col-start}}
{{col-2}}
* '''[[પ્રો રેસલીંગ ઈલ્યુસ્ટ્રેટેડ]] ''' 
** &lt;small&gt;[[ધ અલ્ટીમેટ વોરિરિયર]] સાથે&lt;/small&gt; [[પીડબલ્યુઆઈ ફયૂડ ઓફ ધ યર]] (1991)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.100megsfree4.com/wiawrestling/pages/pwi/pwifoty.htm|access-date=2009-02-03|title=Pro Wrestling Illustrated Award Winners Feud of the Year|publisher=Wrestling Information Archive|archive-date=2011-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20110707054311/http://www.100megsfree4.com/wiawrestling/pages/pwi/pwifoty.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
** &lt;small&gt;[[કિંગ ઓફ ધ રીંગ]]માં [[હેલ ઇન એ સેલ મેચ]]માં વિ. [[મેનકાઈન્ડ]]&lt;/small&gt; [[પીડબલ્યુઆઈ મેચ ઓફ ધ યર]] (1998) &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.100megsfree4.com/wiawrestling/pages/pwi/pwimoty.htm|access-date=2009-02-03|title=Pro Wrestling Illustrated Award Winners Match of the Year|publisher=Wrestling Information Archive|archive-date=2008-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20080616063308/http://www.100megsfree4.com/wiawrestling/pages/pwi/pwimoty.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
** 2002માં પીડબલ્યુઆઈએ [[પીડબલ્યુઆઈ 500]] શ્રેષ્ઠ એકલ કુસ્તીબાજોમાં #'''2'''  ક્રમ આપ્યો &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.100megsfree4.com/wiawrestling/pages/pwi/pwi50002.htm|access-date=2009-02-03|title=Pro Wrestling Illustrated Top 500 - 2002|publisher=Wrestling Information Archive|archive-date=2009-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20090220233954/http://100megsfree4.com/wiawrestling/pages/pwi/pwi50002.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

* '''[[યુનાઈટેડ સ્ટેટસ રેસલિંગ એસોસિએશન]] ''' 
** [[યુએસડબલ્યુએ યુનિફાઇડ વર્લ્ડ હેવીવેઇટ ચેમ્પિયનશિપ]] ([[1 વખત]])&lt;ref name=&quot;owwprofile&quot;/&gt;

* '''[[વર્લ્ડ કલાસ રેસલિંગ એસોસિએશન]] ''' 
** [[ડબલ્યુસીડબલ્યુએ ટેક્સાસ હેવીવેઇટ ચેમ્પિયનશિપ]] ([[1 વખત]])&lt;ref name=&quot;wcwa&quot;/&gt;

* '''[[વર્લ્ડ રેસલિંગ ફેડરેશન/વર્લ્ડ રેસલિંગ એન્ટરટેઈનમેન્ટ]]''' 
** [[ડબલ્યુસીડબલ્યુ ટેગ ટીમ ચેમ્પિયનશિપ]] ([[1 વખત]]) - [[કેન]] સાથે {{ref|1|1}}&lt;ref&gt;[http://www.wrestling-titles.com/wcw/wcw-t.html ડબલ્યુસીડબલ્યુ વર્લ્ડ ટેગ ટીમ ટાઇટલ ઇતિહાસ] wrestling-titles.com ખાતે&lt;/ref&gt;
** [[વર્લ્ડ હેવીવેઇટ ચેમ્પિયનશિપ]] ([[3 વખત]], હાલમાં જ)&lt;ref&gt;[http://www.wrestling-titles.com/wwe/wwe-world-h.html વર્લ્ડ હેવીવેઇટ ટાઇટલ (ડબલ્યુડબલ્યુઇ સ્મેકડાઉન!)][http://www.wrestling-titles.com/wwe/wwe-world-h.html ઇતિહાસ] wrestling-titles.com ખાતે&lt;/ref&gt;
** [[ડબલ્યુડબલ્યુએફ/ઇ ચેમ્પિયનશિપ]] ([[4 વખત]]) {{ref|2|2}}&lt;ref&gt;[http://www.wrestling-titles.com/wwe/wwf-h.html ડબલ્યુડબલ્યુડબલ્યુએફ/ડબલ્યુડબલ્યુએફ/ડબલ્યુડબલ્યુઇ વર્લ્ડ હેવીવેઇટ ટાઇટલ ઇતિહાસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120324041254/http://www.wrestling-titles.com/wwe/wwe-h.html |date=2012-03-24 }} wrestling-titles.com ખાતે&lt;/ref&gt;
** [[ડબલ્યુડબલ્યુએફ હાર્ડકોર ચેમ્પિયનશિપ]] ([[1 વખત]])&lt;ref&gt;[http://www.wrestling-titles.com/wwe/wwf-hc.html ડબલ્યુડબલ્યુએફ/ડબલ્યુડબલ્યુઇ હાર્ડકોર ટાઇટલ ઇતિહાસ] wrestling-titles.com ખાતે&lt;/ref&gt;
** [[ડબલ્યુડબલ્યુએફ ટેગ ટીમ ચેમ્પિયનશિપ]] ([[6 વખત]]) - [[સ્ટીવ ઓસ્ટિન]] (1), [[ધ બીગ શો]] (2), [[ધ રોક]] (1) અને કેન (2) સાથે &lt;ref&gt;[http://www.wrestling-titles.com/wwe/wwf-t.html ડબલ્યુડબલ્યુડબલ્યુએફ/ડબલ્યુડબલ્યુએફ/ડબલ્યુડબલ્યુઇ વર્લ્ડ ટેગ ટીમ ટાઇટલ ઇતિહાસ] wrestling-titles.com ખાતે&lt;/ref&gt;
** [[રોયલ રમ્બલ]] ([[2007]])
** ડબલ્યુડબલ્યુએફ ગ્રેટેસ્ટ હીટ માટે [[સ્લેમી એવોર્ડ]] ([[1996]]) &lt;small&gt;સકીંગ [[ડીઝલ]] ઈન્ટુ ધ એબીસ&lt;/small&gt; 
** શ્રેષ્ઠ ટેટુ માટે સ્લેમી એવોર્ડ ([[1997]])
** શ્રેષ્ઠ પ્રવેશ સંગીત માટે સ્લેમી એવોર્ડ (1997) 
** સ્ટાર ઓફ ધ હાઇએસ્ટ મેગ્નિટ્યુડ માટે સ્લેમી એવોર્ડ (1997) 
** &lt;small&gt;રેસલમેનિયા XXV ખાતે શોન માઇકલ વિરુદ્ધ&lt;/small&gt; મેચ ઓફ ધ યર માટે સ્લેમી એવોર્ડ ([[2009]]) 

* '''[[રેસલિંગ ઓબ્ઝર્વર ન્યૂઝલેટર એવોર્ડસ]] ''' 
** [[શ્રેષ્ઠ ગીમ્મીક]] (1990–1994)
** [[શ્રેષ્ઠ હીલ]] (1991)
** [[વર્ષની શ્રેષ્ઠ શત્રુતા]] (2007) &lt;small&gt;[[બટિસ્ટા]] સાથે&lt;/small&gt;
** [[મોસ્ટ ઓવરરેટેડ]] (2001) 
** [[રીડર્સ લીસ્ટ ફેવરીટ રેસલર]] (2001)
** [[વર્સ્ટ વર્કડ મેચ ઓફ ધ યર]] (2001) &lt;small&gt;[[અનફોરગીવન]]માં કેન વિ. [[ક્રોનીક]] સાથે&lt;/small&gt;
** [[રેસલિંગ ઓબ્ઝર્વર ન્યૂઝલેટર હોલ ઓફ ફેમ]] ([[2004નો કલાસ]])
** [[વર્સ્ટ ફયૂડ ઓફ ધ યર]] (1993) &lt;small&gt;[[જાયન્ટ ગોન્ઝાલેઝ]] વિરુદ્ધમાં&lt;/small&gt;

* ''[[ધ મિરરે]]''  અંડરટેકરની રેસલમેનિયાના સફળ વિજયી દોરને રમતની દુનિયામાં 7મો મોટો વિજયી દોર તરીકે ક્રમ આપ્યો છે, અને આ વ્યાવસાયિક કુસ્તીબાજનો એક માત્ર ક્રમ અપાયેલ દોર છે.&lt;ref&gt;[http://www.mirror.co.uk/sport/cricket/2009/06/01/rafa-nadal-and-sport-s-top-10-winning-streaks-115875-21406739/ રમત-ગમતોમાં ટોચના ૧૦ જીતવાના બનાવો]ધ Mirror.co.uk ખાતે&lt;/ref&gt;

{{small|1 {{note|1}} Won during [[The Invasion (professional wrestling)|The Invasion]].}}&lt;br /&gt;
{{small|2 {{note|2}} The Undertaker's fourth reign was as [[WWE Championship|WWE Undisputed Champion]].}}

{{col-2}}
=== રેસલમેનિયા રેકોર્ડ ===
{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin:1em 1em 1em 0;background:#FCFDFF;border:1px #aaa solid;border-collapse:collapse;font-size:95%&quot;
|  વર્ષ 
|  કુસ્તીબાજ 
|  નોંધ
|-
| [[VII]]
| 1991
| [[જીમી સ્નૂકા]]
| &lt;ref name=&quot;legacy&quot;/&gt;
|-
| [[VIII]]
| 1992
| [[જેક રોબર્ટ્સ]]
| &lt;ref name=&quot;legacy&quot;/&gt;
|-
| [[IX]]
| 1993
| [[જાયન્ટ ગિન્ઝાલેઝ]]
| {{small|Won via [[Professional wrestling#Disqualification|disqualification]]}}&lt;ref name=&quot;legacy&quot;/&gt;
|-
| [[XI]]
| 1995
| [[કિંગ કોંગ બન્ડી]]
| &lt;ref name=&quot;pwi92&quot;/&gt;
|-
| [[XII]]
| 1996
| [[ડીઝલ]]
| &lt;ref name=&quot;legacy&quot;/&gt;
|-
| [[13]]
| 1997
| [[સાયકો સિડ]]
| {{small|For the [[WWE Championship|WWF Championship]] in a [[Professional wrestling match types#No Disqualification match|No Disqualification match]]}}&lt;ref name=&quot;pwi98&quot;/&gt;
|-
| [[XIV]]
| (૧૯૯૮)
| [[કેન]]
| &lt;ref name=&quot;pwi100&quot;/&gt;
|-
| [[XV]]
| 1999
| [[ધ બીગ બોસ મેન]]
| {{small|[[Hell in a Cell]] match}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=WrestleMania XV|work=Pro Wrestling History|url= http://www.prowrestlinghistory.com/supercards/usa/wwf/mania.html#XV|access-date=2007-12-09}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[X-Seven]]
| 2001
| [[ટ્રીપલ એચ]]
| &lt;ref name=&quot;legacy&quot;/&gt;
|-
| [[X8]]
| 2002
| [[રીક ફ્લેર]]
| {{small|[[Professional wrestling match types#No Disqualification match|No Disqualification match]]}}&lt;ref name=&quot;legacy&quot;/&gt;
|-
| [[XIX]]
| ૨૦૦૩.
| [[ધ બીગ શો]] અને [[એ-ટ્રેન]]
| {{small|[[Professional wrestling match types#Handicap match|Handicap match]]}}&lt;ref name=&quot;legacy&quot;/&gt;
|-
| [[XX]]
| 2004)
| [[કેન]]
| &lt;ref name=&quot;pwi115&quot;/&gt;
|-
| [[21]]
| 2005.
| [[રેન્ડી ઓર્ટન]]
| &lt;ref name=&quot;pwi117&quot;/&gt;
|-
| [[22]]
| 2006.
| [[માર્ક હેનરી]]
| {{small|[[Professional wrestling match types#Container-based variations|Casket match]]}}&lt;ref name=&quot;legacy&quot;/&gt;
|-
| [[23]]
| 2007
| [[બટીસ્ટા]]
| {{small|For the [[World Heavyweight Championship (WWE)|World Heavyweight Championship]]}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=WrestleMania 23|work=Pro Wrestling History|url=http://www.prowrestlinghistory.com/supercards/usa/wwf/mania.html#23|access-date=2007-12-09}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[XXIV]]
| 2008
| [[એજ]]
| {{small|For the World Heavyweight Championship}}&lt;ref name=&quot;NoWayOut08&quot;/&gt;
|-
| [[XXV]]
| 2009
| [[શોન માઇકલ્સ]]
| &lt;ref name=&quot;legacy&quot;/&gt;
|-
|}
{{col-end}}

== સંદર્ભો ==
{{reflist|2}}

== બાહ્ય લિંક્સ ==
{{Portal|Professional wrestling|break=yes}}
{{Commons category|Mark Calaway|The Undertaker}}
* [http://www.wwe.com/superstars/smackdown/undertaker/ ડબલ્યુડબલ્યુઇ પ્રોફાઇલ]
* {{imdb name|id=0130587|name=Mark Calaway}}
* [http://www.onlineworldofwrestling.com/profiles/u/undertaker.html ઓનલાઇન વર્લ્ડ ઓફ રેસલિંગ ખાતે અંડરટેકર]
* [http://prowrestling.wikia.com/wiki/Personas_of_The_Undertaker રેસલિંગ વિકિયા ખાતે પર્સોનસ ઓફ ધ અંડરટેકર આર્ટિકલ]

{{Navboxes|
|list1=
{{World Wrestling Entertainment employees}}
{{World Heavyweight Championship (WWE)}}
{{WWE Championship}}
{{World Tag Team Championship (WWE)}}
{{WWE Hardcore Championship}}
{{Royal Rumble winners}}
}}

{{Persondata
|NAME= Mark Calaway
|ALTERNATIVE NAMES=The Undertaker
|SHORT DESCRIPTION=Professional wrestler
|DATE OF BIRTH=March 24, 1965
|PLACE OF BIRTH= [[Houston|Houston, Texas]]
|DATE OF DEATH=
|PLACE OF DEATH=
}}

{{DEFAULTSORT:Undertaker, The}}


[[શ્રેણી:અમેરીકન વ્યાવસાયિક કુસ્તીબાજો]]

[[શ્રેણી:જીવિત લોકો]]</text>
      <sha1>qtt2t33y5ht6elg7luvzwr9znp9cmve</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સત્રીયા નૃત્ય</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28274</id>
    <revision>
      <id>900055</id>
      <parentid>871937</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T19:29:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Suyash.dwivedi</username>
        <id>31081</id>
      </contributor>
      <comment>/* નૃત્ય */</comment>
      <origin>900055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9472" sha1="6b4asetn6s99fpklwf69unn8j0ezyxr" xml:space="preserve">[[Image:Devika.png|right|thumb|250px|''પ્રાકૃત ઓરા'', ૬૪ માટી અખોરા કે મૂળ સત્રીયા ચાલમાંની એક.]]

'''સત્રીયા''' કે '''સત્રીયા નૃત્ય''' ([[આસામી ભાષા|આસામી]]: সত্ৰীয়া নৃত্য) ભારતના આઠ મુખ્ય શાસ્ત્રીય નૃત્યમાંની એક નૃત્ય શૈલી છે. અન્ય શાસ્ત્રીય નૃત્યોમાં ચડતી પડતી અને પુનર્જીવનના દોર આવ્યાં પણ સત્રીયા નૃત્ય તેના જનક, [[આસામ]]ના વૈષ્ણવ સંત શ્રીમંત શંકરદેવના  સમયથી (૧૫મી સદી) જ એક જીવંત કળા રહી છે.&lt;ref&gt;Sethi, Arshiya ''[https://web.archive.org/web/20070928124027/http://www.janasadharan.com/yat/31.htm સાત્રિય: ધ રીડીફાઈનીંગ ઓફ ટ્રેડિશન]''&lt;/ref&gt; 

શંકરદેવે સત્રીયા નૃત્યની રચના ''અંકીય નાટ'' તરીકે ઓળખાતા આસામી એક-અભિનય નાટકના પૂરક તરીકે કરી. આ કળાને પ્રાય: સત્ર તરીકે ઓળખાતા આસામી મઠમાં પ્રદર્શિત કરાતી. આ પરંપરા સત્રમાં વિકસી અને ફૂલી ફાલી, માટે આ નૃત્યને પણ '''સત્રીયા નૃત્ય''' તારીકે ઓળખવામાં આવ્યું.&lt;ref&gt;Thakur, Sudarsha ''[https://web.archive.org/web/20071015090502/http://janasadharan.com/yat/32.htm કલ્ચરલ રીપોર્ટેજ]''&lt;/ref&gt;  
આજે પણ ભલે સત્રીયા નૃત્ય સત્રની બંધ દીવાલોમાંથી બહાર નીકળી બહુ મોટા ફલક પર પ્રસ્તુતિ પામ્યું હોય, પણ હજુ તેને ધાર્મિક વિધી અએ ક્રિયાઓમાં કે જેમાટે તે ૫૦૦ વર્ષ પહેલાં બનાવવામાં આવ્યું તે જ રીતે તેનો ઉપયોગ થાય છે. 

==નૃત્ય==
સત્રીયા નૃત્યનું હાર્દ મોટેભાગે પુરાણ કથાઓ જ હોય છે. પુરાણ કથાઓ અને તેમાં રહેલ જ્ઞાન લોકોને સરળ, મનોરંજક, તાત્કાલિક અને રોચક શૈલિમાં સમજાવવાનું આ એક ઉત્તમ માધ્યમ હતું. પારંપરિક રીતે સત્રીયા માત્ર ''ભોકોત'' (ભોક્ત કે ભક્ત - પુરુષ સાધુઓ) દ્વારા જ મઠમાં અમુક ખાસ ઉત્સવોએ રજૂ કરાતું. આજે, સત્રીયા નૃત્ય મંચ પર સત્ર સિવાયના સ્ત્રી અને પુરુષ કલાકારો દ્વારા પણ રજૂ કરવામાં આવે છે અને તેમાં પૌરાણિક કથાઓ સિવાયના અન્ય વિષયો પણ આવરી લેવાય છે.   
[[File:Sattriya Dance at Khajuraho Dance Festival 2026 (97).jpg|thumbખજુરાહો ડાન્સ ફેસ્ટિવલ 2026માં સત્રિયા નૃત્ય]]
સત્રીયા નૃત્યની ઘણી શૈલિઓ છે: અપ્સરા નૃત્ય, બેહર નૃત્ય, ચાલી નૃત્ય, દશાવતાર નૃત્ય, મન્ચોક નૃત્ય, નટુઆ નૃત્ય, રાસ નૃત્ય, રાજઘરીયા ચાલી નૃત્ય, ગોસાઈ પ્રબેશ, બાર પ્રબેશ, ગોપી પ્રબેશ, ઝમુરા, નાડુ ભાંગી અને સૂત્રધારા તેમાંની અમુક છે. સત્રીયા નૃત્ય પણ, [[નાટ્યશાસ્ત્ર]], અભિનય દર્પણ, અને સંગીત રત્નાકરની જેમ નિરૂપણ ગ્રંથ અને નાટ્યકલા જેવાં શાસ્ત્રીય નૃત્યનાં આવશ્યક સિદ્ધાંતો ધરાવે છે. જેમકે વિશિષ્ટ નાટ્યશાળા (માર્ગ), અને નૃત્ત (શુદ્ધ નૃત્ય), નૃત્ય (ભાવ નૃત્ય) તથા નાટ્ય (અભિનય)નાં વિવિધ પાસાઓ સત્રીયા નૃત્યનાં અભિન્ન અંગો છે.

સત્રીયા નૃત્યને બોરગીત તરીકે ઓળખાતી સંગીત રચના પર ભજવવામાં આવે છે જેમાંની અમુક રચનાઓ સંકરદેવાએ પણ કરી હતી. આ રચનાઓ [[રાગ]] પર આધારિત હોય છે. આ નૃત્યમાં વપરાતા વાદ્યો છે ખોલ (ઢોલ), તાલ (મંજીરા) અને વાંસળી. અન્ય વાદ્યો જેવાકે વાયોલીન અને હારમોનિયમ હાલમાં ઉમેરાયા છે. તેમના વસ્ત્રો મોટે ભાગે પટ કે આસામ પટ તરીકે ઓળખાતા રેશમમાંથી બનેલાં હોય છે, જેના પર કલાત્મક ગૂંથણ હોય છે. સ્વાભાવિક રીતે જ આ નૃત્યના આભૂષણો પણ પારંપરિક આસામી ઢબના હોય છે.

==ઇતિહાસ==
૧૯મી સદીના ઉત્તરાર્ધમાં સત્રીયા નૃત્ય આસામના સત્રોની ચાર દીવાલોમાંથી નીકળીને બહાર આવ્યું. તે મઠમાંથી નીકળીને મહાનગરોમાં આવ્યું. સત્રો દ્વારા કઠોર શિસ્ત અને સંયમનું પાલન કરવામાં આવતું હતું, જેને કારણે ૧૯મી સદીનાં પૂર્વાર્ધ દરમ્યાન આ નૃત્યને ઉચ્ચ ધાર્મિક ક્રિયાકાંડ તરિકે માત્ર મઠના પુરુષ નર્તકો દ્વારા જ ભજવવામાં આવતું. પારંપરિક રુઢિગતતા, અમુક સિદ્ધાંતો પ્રત્યેનું સખત વળગણ અને અકાદમીક શંશોધન ન થવાને કારણે આ નૃત્ય એક શાસ્ત્રીય નૃત્ય તરીકે ખૂબ મોડે મોડે લોકોની નજરમાં આવ્યું અને તેને ખૂબ મોડે મોડે શાસ્ત્રીય નૃત્ય તરીકે માન્યતા મળી. [[નવેમ્બર ૧૫|૧૫મી નવેમ્બર]] ૨૦૦૦ના રોજ સંગીત નાટક અકાદમીએ આ નૃત્યને ભારતના આઠમાં [[:શ્રેણી:શાસ્ત્રીય નૃત્ય|શાસ્ત્રીય નૃત્ય]] તરીકે માન્યતા આપી.

ભારતીય શાસ્ત્રીય નૃત્ય તરીકે માન્યતા ન મળવા અને કોઈ સંથાનો આધાર ન હોવા છતાં પણ આ નૃત્યએ સદીઓ સુધી પોતાની આગવી શૈલિ, પરંપરા અને સૂક્ષ્મતાઓ જાળવી રાખી છે. સત્રીય નૃત્યની તેમની મઠ પરંપરાને વળગી રહેવાનો એક ફાયદો એ થયો કે તેનું મૂળ તત્વ, વિશિષ્ટ શૈલિ અકબંધ રહ્યાં. હવે આ નૃત્ય શૈલીએ આસામના સત્રોનાં પાવક સંગમાંથી નીકળીને વિશ્વનાં લૌકિક રંગમંચ તરફનો પ્રવાસ આરંભ્યો છે ત્યારે તેની લાક્ષણિકતાઓનું મુલ્યાંકન કરવાનો સમય પાકી રહ્યો છે.

==References==
{{reflist}}

{{ઢાંચો:ભારતના શાસ્ત્રીય નૃત્ય}}

[[શ્રેણી:નૃત્ય]]
[[શ્રેણી:શાસ્ત્રીય નૃત્ય]]</text>
      <sha1>6b4asetn6s99fpklwf69unn8j0ezyxr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>900056</id>
      <parentid>900055</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T19:30:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Suyash.dwivedi</username>
        <id>31081</id>
      </contributor>
      <origin>900056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9473" sha1="cu8h66andkqgcdnn0b75jwnwkw4h9at" xml:space="preserve">[[Image:Devika.png|right|thumb|250px|''પ્રાકૃત ઓરા'', ૬૪ માટી અખોરા કે મૂળ સત્રીયા ચાલમાંની એક.]]

'''સત્રીયા''' કે '''સત્રીયા નૃત્ય''' ([[આસામી ભાષા|આસામી]]: সত্ৰীয়া নৃত্য) ભારતના આઠ મુખ્ય શાસ્ત્રીય નૃત્યમાંની એક નૃત્ય શૈલી છે. અન્ય શાસ્ત્રીય નૃત્યોમાં ચડતી પડતી અને પુનર્જીવનના દોર આવ્યાં પણ સત્રીયા નૃત્ય તેના જનક, [[આસામ]]ના વૈષ્ણવ સંત શ્રીમંત શંકરદેવના  સમયથી (૧૫મી સદી) જ એક જીવંત કળા રહી છે.&lt;ref&gt;Sethi, Arshiya ''[https://web.archive.org/web/20070928124027/http://www.janasadharan.com/yat/31.htm સાત્રિય: ધ રીડીફાઈનીંગ ઓફ ટ્રેડિશન]''&lt;/ref&gt; 

શંકરદેવે સત્રીયા નૃત્યની રચના ''અંકીય નાટ'' તરીકે ઓળખાતા આસામી એક-અભિનય નાટકના પૂરક તરીકે કરી. આ કળાને પ્રાય: સત્ર તરીકે ઓળખાતા આસામી મઠમાં પ્રદર્શિત કરાતી. આ પરંપરા સત્રમાં વિકસી અને ફૂલી ફાલી, માટે આ નૃત્યને પણ '''સત્રીયા નૃત્ય''' તારીકે ઓળખવામાં આવ્યું.&lt;ref&gt;Thakur, Sudarsha ''[https://web.archive.org/web/20071015090502/http://janasadharan.com/yat/32.htm કલ્ચરલ રીપોર્ટેજ]''&lt;/ref&gt;  
આજે પણ ભલે સત્રીયા નૃત્ય સત્રની બંધ દીવાલોમાંથી બહાર નીકળી બહુ મોટા ફલક પર પ્રસ્તુતિ પામ્યું હોય, પણ હજુ તેને ધાર્મિક વિધી અએ ક્રિયાઓમાં કે જેમાટે તે ૫૦૦ વર્ષ પહેલાં બનાવવામાં આવ્યું તે જ રીતે તેનો ઉપયોગ થાય છે. 

==નૃત્ય==
સત્રીયા નૃત્યનું હાર્દ મોટેભાગે પુરાણ કથાઓ જ હોય છે. પુરાણ કથાઓ અને તેમાં રહેલ જ્ઞાન લોકોને સરળ, મનોરંજક, તાત્કાલિક અને રોચક શૈલિમાં સમજાવવાનું આ એક ઉત્તમ માધ્યમ હતું. પારંપરિક રીતે સત્રીયા માત્ર ''ભોકોત'' (ભોક્ત કે ભક્ત - પુરુષ સાધુઓ) દ્વારા જ મઠમાં અમુક ખાસ ઉત્સવોએ રજૂ કરાતું. આજે, સત્રીયા નૃત્ય મંચ પર સત્ર સિવાયના સ્ત્રી અને પુરુષ કલાકારો દ્વારા પણ રજૂ કરવામાં આવે છે અને તેમાં પૌરાણિક કથાઓ સિવાયના અન્ય વિષયો પણ આવરી લેવાય છે.   
[[File:Sattriya Dance at Khajuraho Dance Festival 2026 (97).jpg|thumb|ખજુરાહો ડાન્સ ફેસ્ટિવલ 2026માં સત્રિયા નૃત્ય]]
સત્રીયા નૃત્યની ઘણી શૈલિઓ છે: અપ્સરા નૃત્ય, બેહર નૃત્ય, ચાલી નૃત્ય, દશાવતાર નૃત્ય, મન્ચોક નૃત્ય, નટુઆ નૃત્ય, રાસ નૃત્ય, રાજઘરીયા ચાલી નૃત્ય, ગોસાઈ પ્રબેશ, બાર પ્રબેશ, ગોપી પ્રબેશ, ઝમુરા, નાડુ ભાંગી અને સૂત્રધારા તેમાંની અમુક છે. સત્રીયા નૃત્ય પણ, [[નાટ્યશાસ્ત્ર]], અભિનય દર્પણ, અને સંગીત રત્નાકરની જેમ નિરૂપણ ગ્રંથ અને નાટ્યકલા જેવાં શાસ્ત્રીય નૃત્યનાં આવશ્યક સિદ્ધાંતો ધરાવે છે. જેમકે વિશિષ્ટ નાટ્યશાળા (માર્ગ), અને નૃત્ત (શુદ્ધ નૃત્ય), નૃત્ય (ભાવ નૃત્ય) તથા નાટ્ય (અભિનય)નાં વિવિધ પાસાઓ સત્રીયા નૃત્યનાં અભિન્ન અંગો છે.

સત્રીયા નૃત્યને બોરગીત તરીકે ઓળખાતી સંગીત રચના પર ભજવવામાં આવે છે જેમાંની અમુક રચનાઓ સંકરદેવાએ પણ કરી હતી. આ રચનાઓ [[રાગ]] પર આધારિત હોય છે. આ નૃત્યમાં વપરાતા વાદ્યો છે ખોલ (ઢોલ), તાલ (મંજીરા) અને વાંસળી. અન્ય વાદ્યો જેવાકે વાયોલીન અને હારમોનિયમ હાલમાં ઉમેરાયા છે. તેમના વસ્ત્રો મોટે ભાગે પટ કે આસામ પટ તરીકે ઓળખાતા રેશમમાંથી બનેલાં હોય છે, જેના પર કલાત્મક ગૂંથણ હોય છે. સ્વાભાવિક રીતે જ આ નૃત્યના આભૂષણો પણ પારંપરિક આસામી ઢબના હોય છે.

==ઇતિહાસ==
૧૯મી સદીના ઉત્તરાર્ધમાં સત્રીયા નૃત્ય આસામના સત્રોની ચાર દીવાલોમાંથી નીકળીને બહાર આવ્યું. તે મઠમાંથી નીકળીને મહાનગરોમાં આવ્યું. સત્રો દ્વારા કઠોર શિસ્ત અને સંયમનું પાલન કરવામાં આવતું હતું, જેને કારણે ૧૯મી સદીનાં પૂર્વાર્ધ દરમ્યાન આ નૃત્યને ઉચ્ચ ધાર્મિક ક્રિયાકાંડ તરિકે માત્ર મઠના પુરુષ નર્તકો દ્વારા જ ભજવવામાં આવતું. પારંપરિક રુઢિગતતા, અમુક સિદ્ધાંતો પ્રત્યેનું સખત વળગણ અને અકાદમીક શંશોધન ન થવાને કારણે આ નૃત્ય એક શાસ્ત્રીય નૃત્ય તરીકે ખૂબ મોડે મોડે લોકોની નજરમાં આવ્યું અને તેને ખૂબ મોડે મોડે શાસ્ત્રીય નૃત્ય તરીકે માન્યતા મળી. [[નવેમ્બર ૧૫|૧૫મી નવેમ્બર]] ૨૦૦૦ના રોજ સંગીત નાટક અકાદમીએ આ નૃત્યને ભારતના આઠમાં [[:શ્રેણી:શાસ્ત્રીય નૃત્ય|શાસ્ત્રીય નૃત્ય]] તરીકે માન્યતા આપી.

ભારતીય શાસ્ત્રીય નૃત્ય તરીકે માન્યતા ન મળવા અને કોઈ સંથાનો આધાર ન હોવા છતાં પણ આ નૃત્યએ સદીઓ સુધી પોતાની આગવી શૈલિ, પરંપરા અને સૂક્ષ્મતાઓ જાળવી રાખી છે. સત્રીય નૃત્યની તેમની મઠ પરંપરાને વળગી રહેવાનો એક ફાયદો એ થયો કે તેનું મૂળ તત્વ, વિશિષ્ટ શૈલિ અકબંધ રહ્યાં. હવે આ નૃત્ય શૈલીએ આસામના સત્રોનાં પાવક સંગમાંથી નીકળીને વિશ્વનાં લૌકિક રંગમંચ તરફનો પ્રવાસ આરંભ્યો છે ત્યારે તેની લાક્ષણિકતાઓનું મુલ્યાંકન કરવાનો સમય પાકી રહ્યો છે.

==References==
{{reflist}}

{{ઢાંચો:ભારતના શાસ્ત્રીય નૃત્ય}}

[[શ્રેણી:નૃત્ય]]
[[શ્રેણી:શાસ્ત્રીય નૃત્ય]]</text>
      <sha1>cu8h66andkqgcdnn0b75jwnwkw4h9at</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>900058</id>
      <parentid>900056</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T22:54:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dsvyas</username>
        <id>561</id>
      </contributor>
      <comment>/* નૃત્ય */</comment>
      <origin>900058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9546" sha1="bc40le5jozq2vysaskn9fsbyg2305yg" xml:space="preserve">[[Image:Devika.png|right|thumb|250px|''પ્રાકૃત ઓરા'', ૬૪ માટી અખોરા કે મૂળ સત્રીયા ચાલમાંની એક.]]

'''સત્રીયા''' કે '''સત્રીયા નૃત્ય''' ([[આસામી ભાષા|આસામી]]: সত্ৰীয়া নৃত্য) ભારતના આઠ મુખ્ય શાસ્ત્રીય નૃત્યમાંની એક નૃત્ય શૈલી છે. અન્ય શાસ્ત્રીય નૃત્યોમાં ચડતી પડતી અને પુનર્જીવનના દોર આવ્યાં પણ સત્રીયા નૃત્ય તેના જનક, [[આસામ]]ના વૈષ્ણવ સંત શ્રીમંત શંકરદેવના  સમયથી (૧૫મી સદી) જ એક જીવંત કળા રહી છે.&lt;ref&gt;Sethi, Arshiya ''[https://web.archive.org/web/20070928124027/http://www.janasadharan.com/yat/31.htm સાત્રિય: ધ રીડીફાઈનીંગ ઓફ ટ્રેડિશન]''&lt;/ref&gt; 

શંકરદેવે સત્રીયા નૃત્યની રચના ''અંકીય નાટ'' તરીકે ઓળખાતા આસામી એક-અભિનય નાટકના પૂરક તરીકે કરી. આ કળાને પ્રાય: સત્ર તરીકે ઓળખાતા આસામી મઠમાં પ્રદર્શિત કરાતી. આ પરંપરા સત્રમાં વિકસી અને ફૂલી ફાલી, માટે આ નૃત્યને પણ '''સત્રીયા નૃત્ય''' તારીકે ઓળખવામાં આવ્યું.&lt;ref&gt;Thakur, Sudarsha ''[https://web.archive.org/web/20071015090502/http://janasadharan.com/yat/32.htm કલ્ચરલ રીપોર્ટેજ]''&lt;/ref&gt;  
આજે પણ ભલે સત્રીયા નૃત્ય સત્રની બંધ દીવાલોમાંથી બહાર નીકળી બહુ મોટા ફલક પર પ્રસ્તુતિ પામ્યું હોય, પણ હજુ તેને ધાર્મિક વિધી અએ ક્રિયાઓમાં કે જેમાટે તે ૫૦૦ વર્ષ પહેલાં બનાવવામાં આવ્યું તે જ રીતે તેનો ઉપયોગ થાય છે. 

==નૃત્ય==
સત્રીયા નૃત્યનું હાર્દ મોટેભાગે પુરાણ કથાઓ જ હોય છે. પુરાણ કથાઓ અને તેમાં રહેલ જ્ઞાન લોકોને સરળ, મનોરંજક, તાત્કાલિક અને રોચક શૈલિમાં સમજાવવાનું આ એક ઉત્તમ માધ્યમ હતું. પારંપરિક રીતે સત્રીયા માત્ર ''ભોકોત'' (ભોક્ત કે ભક્ત - પુરુષ સાધુઓ) દ્વારા જ મઠમાં અમુક ખાસ ઉત્સવોએ રજૂ કરાતું. આજે, સત્રીયા નૃત્ય મંચ પર સત્ર સિવાયના સ્ત્રી અને પુરુષ કલાકારો દ્વારા પણ રજૂ કરવામાં આવે છે અને તેમાં પૌરાણિક કથાઓ સિવાયના અન્ય વિષયો પણ આવરી લેવાય છે.   

[[File:Sattriya Dance at Khajuraho Dance Festival 2026 (97).jpg|thumb|ખજુરાહો ડાન્સ ફેસ્ટિવલ ૨૦૨૬માં રજૂ કરવામાં આવેલા સત્રિયા નૃત્યની ઝલક]]
સત્રીયા નૃત્યની ઘણી શૈલિઓ છે: અપ્સરા નૃત્ય, બેહર નૃત્ય, ચાલી નૃત્ય, દશાવતાર નૃત્ય, મન્ચોક નૃત્ય, નટુઆ નૃત્ય, રાસ નૃત્ય, રાજઘરીયા ચાલી નૃત્ય, ગોસાઈ પ્રબેશ, બાર પ્રબેશ, ગોપી પ્રબેશ, ઝમુરા, નાડુ ભાંગી અને સૂત્રધારા તેમાંની અમુક છે. સત્રીયા નૃત્ય પણ, [[નાટ્યશાસ્ત્ર]], અભિનય દર્પણ, અને સંગીત રત્નાકરની જેમ નિરૂપણ ગ્રંથ અને નાટ્યકલા જેવાં શાસ્ત્રીય નૃત્યનાં આવશ્યક સિદ્ધાંતો ધરાવે છે. જેમકે વિશિષ્ટ નાટ્યશાળા (માર્ગ), અને નૃત્ત (શુદ્ધ નૃત્ય), નૃત્ય (ભાવ નૃત્ય) તથા નાટ્ય (અભિનય)નાં વિવિધ પાસાઓ સત્રીયા નૃત્યનાં અભિન્ન અંગો છે.

સત્રીયા નૃત્યને બોરગીત તરીકે ઓળખાતી સંગીત રચના પર ભજવવામાં આવે છે જેમાંની અમુક રચનાઓ સંકરદેવાએ પણ કરી હતી. આ રચનાઓ [[રાગ]] પર આધારિત હોય છે. આ નૃત્યમાં વપરાતા વાદ્યો છે ખોલ (ઢોલ), તાલ (મંજીરા) અને વાંસળી. અન્ય વાદ્યો જેવાકે વાયોલીન અને હારમોનિયમ હાલમાં ઉમેરાયા છે. તેમના વસ્ત્રો મોટે ભાગે પટ કે આસામ પટ તરીકે ઓળખાતા રેશમમાંથી બનેલાં હોય છે, જેના પર કલાત્મક ગૂંથણ હોય છે. સ્વાભાવિક રીતે જ આ નૃત્યના આભૂષણો પણ પારંપરિક આસામી ઢબના હોય છે.

==ઇતિહાસ==
૧૯મી સદીના ઉત્તરાર્ધમાં સત્રીયા નૃત્ય આસામના સત્રોની ચાર દીવાલોમાંથી નીકળીને બહાર આવ્યું. તે મઠમાંથી નીકળીને મહાનગરોમાં આવ્યું. સત્રો દ્વારા કઠોર શિસ્ત અને સંયમનું પાલન કરવામાં આવતું હતું, જેને કારણે ૧૯મી સદીનાં પૂર્વાર્ધ દરમ્યાન આ નૃત્યને ઉચ્ચ ધાર્મિક ક્રિયાકાંડ તરિકે માત્ર મઠના પુરુષ નર્તકો દ્વારા જ ભજવવામાં આવતું. પારંપરિક રુઢિગતતા, અમુક સિદ્ધાંતો પ્રત્યેનું સખત વળગણ અને અકાદમીક શંશોધન ન થવાને કારણે આ નૃત્ય એક શાસ્ત્રીય નૃત્ય તરીકે ખૂબ મોડે મોડે લોકોની નજરમાં આવ્યું અને તેને ખૂબ મોડે મોડે શાસ્ત્રીય નૃત્ય તરીકે માન્યતા મળી. [[નવેમ્બર ૧૫|૧૫મી નવેમ્બર]] ૨૦૦૦ના રોજ સંગીત નાટક અકાદમીએ આ નૃત્યને ભારતના આઠમાં [[:શ્રેણી:શાસ્ત્રીય નૃત્ય|શાસ્ત્રીય નૃત્ય]] તરીકે માન્યતા આપી.

ભારતીય શાસ્ત્રીય નૃત્ય તરીકે માન્યતા ન મળવા અને કોઈ સંથાનો આધાર ન હોવા છતાં પણ આ નૃત્યએ સદીઓ સુધી પોતાની આગવી શૈલિ, પરંપરા અને સૂક્ષ્મતાઓ જાળવી રાખી છે. સત્રીય નૃત્યની તેમની મઠ પરંપરાને વળગી રહેવાનો એક ફાયદો એ થયો કે તેનું મૂળ તત્વ, વિશિષ્ટ શૈલિ અકબંધ રહ્યાં. હવે આ નૃત્ય શૈલીએ આસામના સત્રોનાં પાવક સંગમાંથી નીકળીને વિશ્વનાં લૌકિક રંગમંચ તરફનો પ્રવાસ આરંભ્યો છે ત્યારે તેની લાક્ષણિકતાઓનું મુલ્યાંકન કરવાનો સમય પાકી રહ્યો છે.

==References==
{{reflist}}

{{ઢાંચો:ભારતના શાસ્ત્રીય નૃત્ય}}

[[શ્રેણી:નૃત્ય]]
[[શ્રેણી:શાસ્ત્રીય નૃત્ય]]</text>
      <sha1>bc40le5jozq2vysaskn9fsbyg2305yg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>થાનગઢ (તા. થાનગઢ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51776</id>
    <revision>
      <id>900052</id>
      <parentid>864803</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T16:02:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>900052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15853" sha1="g982n1q9vp3fx0yjcfzlvmiuxbdzdll" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                    = થાનગઢ
| other_name              = થાન
| settlement_type         = શહેર
| image_skyline           = 
| image_alt               = 
| image_caption           = 
| pushpin_map             = India Gujarat
| pushpin_label_position  = 
| pushpin_map_alt         = 
| pushpin_map_caption     = ગુજરાતમાં થાનગઢનું સ્થાન
| coordinates             = {{coord|22|34|N|71|11|E|display=inline}}
| coordinates_display     = 
| subdivision_type        = દેશ
| subdivision_name        = {{flag|ભારત}}
| subdivision_type1       = રાજ્ય
| subdivision_name1       = [[ગુજરાત]]
| subdivision_type2       = જિલ્લો
| subdivision_name2       = [[સુરેન્દ્રનગર જિલ્લો|સુરેન્દ્રનગર]]
| established_title       = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date        = 
| founder                 = 
| named_for               = 
| government_type         = 
| governing_body          = મ્યુનિસિપાલિટી
| unit_pref               = Metric
| area_footnotes          = 
| area_rank               = 
| area_total_km2          = 
| elevation_footnotes     = 
| elevation_m             = 
| population_total        = 42351
| population_as_of        = ૨૦૧૧
| population_rank         = 
| population_density_km2  = auto
| population_demonym      = 
| population_footnotes    = &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.censusindia.co.in/towns/thangadh-population-surendranagar-gujarat-802495|title=Thangadh Population, Caste Data Surendranagar Gujarat - Census India|website=www.censusindia.co.in|language=en-US|access-date=૨૯ જૂન ૨૦૧૭|archive-date=2021-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210928222703/https://www.censusindia.co.in/towns/thangadh-population-surendranagar-gujarat-802495|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| demographics_type1      = ભાષાઓ
| demographics1_title1    = અધિકૃત
| demographics1_info1     = [[ગુજરાતી]], [[હિન્દી]]
| timezone1               = ભારતીય માનક સમય
| utc_offset1             = +૫:૩૦
| postal_code_type        = પિન કોડ
| postal_code             = ૩૬૩૫૩૦
| registration_plate      = 
| website                 = 
| footnotes               = 
}}
[[File:Chattri and Paliyas, Than, Kathiawar, Gujarat, India.jpg|thumb|છત્રી અને [[પાળિયા]]ઓ, થાનગઢ, છબી: જેમ્સ બર્ગ્રેસ, ૧૮૭૪]]
'''થાનગઢ''' ( '''થાન''' [[ભારત|) ભારત]] દેશની પશ્ચિમે આવેલા [[ગુજરાત]] રાજ્યના [[સુરેન્દ્રનગર જિલ્લો|સુરેન્દ્રનગર જિલ્લા]]નું એક ઔધોગિક તથા પૌરાણીક શહેર છે. થાનમાં નગરપાલિકા કાર્યરત છે. 

સૌરાષ્ટ્ર ને એક સમયે સાપ ઉપાસકો દ્વારા પાતાળ પ્રદેશ કહેવાતું હતું, આનું એક ઉદાહરણ થાનમાં આવેલું વાસુકિ મંદિર છે. થાન અને તેની આસપાસમાં સાપના ભગવાન સ્વરૂપ ધરાવતા મંદિરો જોવા મળે છે. તેમના વાસુકિ, બાંડિયાબેલી, ચંદ્ર-લિપિયા, શાપર વગેરે મહત્વ ના સ્થાનો છે. વાસુકિ તક્ષક શેષ-નાગ સર્પ વંશના મુખ્યા હતા. વાસુકિ થાન ના શાહી [[લખતર]] પરિવારના પૂર્વજોના દેવ હતા.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Thangadh – Gujarat Updates|url=http://www.gujaratupdates.com/thangadh/|access-date=2021-10-12|language=en-US|archive-date=2021-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193706/http://www.gujaratupdates.com/thangadh/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; માનવામાં આવે છે કે આ સ્થાન ના મહત્વ પરથી ગામનું નામ થાન પાડવા માં આવ્યું હશે. 

૯ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૩ ના રોજ સુરેન્દ્રનગર જિલ્લાના [[ચોટીલા|ચોટીલા તાલુકા]]માંથી છૂટો પાડીને [[થાનગઢ તાલુકો]] બનાવવામાં આવ્યો અને થાનગઢને તાલુકા મથક બનાવવામાં આવ્યું.

== ઉદ્યોગ ==
અહીં સિરામીક ઉધોગનો ઘણો વિકાસ થયેલો છે. થાનગઢની આજુબાજુ પહેલા કોલસાનું ખનન કરવામાં આવતું હતું, હાલમાં આ ખનન બંધ છે. વર્તમાન સમયમાં થાનમાં મોટી સંખ્યામાં સિરામિક ઉત્પાદન એકમો આવેલા છે. થાનગઢ, વાંકાનેર અને મોરબી સિરામિક ત્રિકોણ બનાવે છે. મુખ્ય ઉત્પાદનો સેનેટરીવેર છે, જેમકે વોશ બેસિન, ટાઇલ્સ, પોખરા, વગેરે. આનો વેપાર આખા દેશભરમાં તથા તેનો નિકાસ મધ્ય પૂર્વ આફ્રિકન દેશો, શ્રીલંકા અને બાંગ્લાદેશ માં થાય છે.આ સિરામિક એકમો પ્રદેશમાં હજારો અકુશળ કામદારોને રોજગારી આપે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Thangadh – Gujarat Updates|url=http://www.gujaratupdates.com/thangadh/|access-date=2021-10-12|language=en-US|archive-date=2021-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193706/http://www.gujaratupdates.com/thangadh/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; હાલ માં ૧૦૦થી વધુ સિરામિક એકમો ધમધમે છે.જેનું વાર્ષિક ટર્ન ઓવર કરોડોમાં છે. 

== મહત્વના સ્થળો ==

* '''વાસુકિ મંદિર:''' થાનગઢની ભૂમિ પર સર્પ કે નાગ પૂજા થાય છે. થાનગઢના ગ્રામ્ય દેવતા તરીકે નાગ દેવતા વાસુકી દાદાની પૂજા થાય છે. વાસુકી દાદા આ ગામના મુખ્ય દેવ ગણાય છે તથા આ વિસ્તાર ''વાસુકી દાદાના થાન'' તરીકે પણ જાણીતો છે. 
* '''તરણેતર:''' અહીંથી નજીકમાં આવેલ [[તરણેતર]] ખાતે વિશ્વ પ્રસિધ્ધ લોકમેળો [[ભાદરવા સુદ ૪|ભાદરવા સુદ ચોથ]], [[ભાદરવા સુદ ૫|પાંચમ]] અને [[ભાદરવા સુદ ૬|છઠ]]ના દિવસોમાં ભરાય છે. પાંચમના દિવસે વહેલી સવારે ગંગાજીનુ આગમન કુંડમા થાય છે તેવી લોકવાયકા છે. એક માન્યતા મુજબ તરણેતર ખાતે આવેલો કુંડ [[દ્રૌપદી]]ના સ્વંયવર માટે માછલી વીંધવા માટે ઉપયોગમાં લેવામાં આવ્યો હતો તે કુંડ છે.
* '''જૂના સૂરજ-દેવળ:''' થાનગઢમાં આવેલું સૂર્યમંદિર રાષ્ટ્રીય મહત્વનું સ્થાનક (N-GJ-185) છે. આ મંદિર ખુબજ જૂનું માનવામાં આવે છે. આ મંદિર થાનગઢ તાલુકાનાં સોનગઢ ગામમાં આવેલું છે.
* '''ગેબીનાથ:''' કાઠિયાવાડ ખાતે પંચાળની સંત પરંપરાના નાથપંથી સિદ્ધ ગેબીનાથ, થાનગઢથી તદન નજીક આવેલા ગામ સોનગઢ પાસે ગેબીનાથનું ભોંયરું આવેલું છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2017-08-25|title=ગુરુ શ્રી ગેબીનાથ મહારાજ|url=https://shareinindia.in/gebinath/|access-date=2021-10-26|website=Share in India|language=gu}}&lt;/ref&gt;
* '''બાંડિયાબેલી:''' થાન નજીક બાંડિયાબેલીનો જંગલ વિસ્તાર આવેલો છે. જ્યાં એક પૌરાણિક મંદિર તેમજ ગૌશાળા પણ કાર્યરત છે જેમાં ૧૦૦થી વધુ ગાયોનો નિભાવ કરવામાં આવે છે.
* '''અન્સોયા માતાજીનું મંદિર:''' આ મંદિર થાનગઢથી ૧૦ કિમી દૂર અમરાપર ગામમાં આવેલું છે. [[ભાદરવા સુદ ૩|ભાદરવા સુદ ત્રીજ]]થી [[ભાદરવા સુદ ૫|પાંચમ]] સુધી ભરાતા મહાદેવના મેળા તથા શ્રાવણ માસના દિવસોમાં આ મંદિરમાં ઘણા શ્રદ્ધાળુઓ આવે છે.

== જાણીતા વ્યક્તિઓ ==
ગુજરાતના પ્રસિધ્ધ હાસ્ય કલાકાર [[શાહબુદ્દીન રાઠોડ]]નું વતન થાન છે. પાણી પીતા નવ સિંહોની તસ્વીર ખેંચીને આંતરરાષ્ટ્રીય કક્ષાએ નામના મેળવનાર વન્યજીવ છબીકાર&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bombaysamachar.com/frmStoryShow.aspx?sNo=85402|title=વનરાજોનું નષ્ટ થતું સામ્રાજ્ય|work=[[મુંબઇ સમાચાર]]|access-date=૭ મે ૨૦૧૬}}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; સુલેમાન પટેલનું વતન થાનગઢ હતું.

== પરિવહન ==
'''થાનગઢ રેલ્વે-સ્ટેશન:''' થાનગઢમાં રેલ્વે સ્ટેશન આવેલું છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://indiarailinfo.com/station/map/than-junction-than/2129|title=Than Railway Station Map/Atlas WR/Western Zone - Railway Enquiry|last=Joshi|first=Yash|website=indiarailinfo.com|access-date=૨૩ જૂન ૨૦૧૮}}&lt;/ref&gt; થાન રેલ્વે સ્ટેશન ગુજરાત રાજ્ય માં પશ્ચિમ રેલ્વે નેટવર્ક પર આવેલું રેલ્વે સ્ટેશન છે. થાન રેલ્વે સ્ટેશનથી સુરેન્દ્રનગર રેલ્વે સ્ટેશન ૪૮ કિમી દૂર છે. પેસેન્જેર, એક્સપ્રેસ અને સુપરફાસ્ટ ટ્રેન અહી અટકે છે. 

'''થાનગઢ બસ સ્ટેશન:''' થાનગઢ માં એસટી બસ સ્ટેશન આવેલું છે જ્યાંથી રાજકોટ, સુરેન્દ્રનગર, હળવદ અને ચોટીલાની રોજ બસ સેવા ચાલે છે. 

થાનગઢ માં લોકલ પરિવહન માટે મુખ્યત્વે છકડા ચાલે છે.

== શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ ==
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
|+થાનગઢ પે સેન્ટરમાં શાળાઓની યાદી - ૧ (સુરેન્દ્રનગર)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Schools in Thangadh Pay Center - 1 Cluster {{!}} List of Schools in Thangadh Pay Center - 1 Cluster, Surendranagar District (Gujrat)|url=https://schools.org.in/gujrat/surendranagar/thangadh/thangadh-pay-center-_-1|access-date=2021-10-12|website=schools.org.in|language=en}}&lt;/ref&gt;
!ક્રમાંક
!થાનગઢ પે સેન્ટરમાં શાળાઓની યાદી
|-
|૧. 
|થાનગઢ પ્રાથમિક શાળા - ૧૨
|-
|૨.
|થાનગઢ પ્રાથમિક શાળા - ૯
|-
|૩.
|શ્રી અજરામર પ્રાથમિક શાળા
|-
|૪.
|લાયન્સ ચે.ફા.તૃ.સંચા. માધ્યમિક શાળા
|-
|૫.
|શ્રી સરસ્વતી વિદ્યામંદિર
|-
|૬.
|માનવ વિકાસ વિદ્યાલય
|-
|૭. 
|થાનગઢ પે સેન્ટાર શાળા - ૧
|-
|૮.
|ઉપરી પ્રાથમિક શાળા - ૧૩
|}

== વસ્તી ==
થાનગઢ ગુજરાતના સુરેન્દ્રનગર જિલ્લાનું નગરપાલિકા શહેર છે. થાનગઢ શહેર ૯ વોર્ડમાં વહેંચાયેલું છે જેના માટે દર ૫ વર્ષે ચૂંટણી યોજાય છે. વર્ષ ૨૦૧૧માં થયેલી વસ્તી ગણતરી મુજબ થાનગઢ નગરપાલિકા ૪૨,૩૫૧ની વસ્તી ધરાવે છે જેમાંથી ૨૨,૧૨૭ પુરુષો છે જ્યારે ૨૦,૨૨૪ મહિલાઓ છે. ૦-૬ વર્ષની વયના બાળકોની વસ્તી ૫,૬૩૪ છે જે થાનગઢની કુલ વસ્તીના ૧૩.૩૦% છે. થાનગઢ નગરપાલિકામાં સ્ત્રી પ્રમાણ રાજ્યની સરેરાશ ૯૧૯ની સામે ૯૧૪નું છે. તદુપરાંત થાનગઢમાં બાળ જાતિ પ્રમાણ ગુજરાત રાજ્યની સરેરાશ ૮૯૦ની સરખામણીમાં ૮૬૫ની આસપાસ છે. થાનગઢ શહેરનો સાક્ષરતા દર ૭૮.૦૦% ઓછો છે. થાનગઢમાં પુરુષ સાક્ષરતા દર લગભગ ૮૬.૬૧% છે જ્યારે સ્ત્રી સાક્ષરતા દર ૬૮.૬૬% છે. થાનગઢ નગરપાલિકાની હદમાં કુલ ૮,૨૨૬ મકાનો છે જેમાં તે પાણી અને ગટર જેવી પ્રાથમિક સુવિધાઓ પૂરી પાડે છે.

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

{{સ્ટબ}}

[[શ્રેણી:ગુજરાતનાં શહેરો અને નગરો]]
[[શ્રેણી:ગુજરાતનાં તાલુકા મથકો]]
[[શ્રેણી:થાનગઢ તાલુકો]]</text>
      <sha1>g982n1q9vp3fx0yjcfzlvmiuxbdzdll</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:Ydhl</title>
    <ns>3</ns>
    <id>66717</id>
    <revision>
      <id>900059</id>
      <parentid>406373</parentid>
      <timestamp>2026-04-15T00:31:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gerges</username>
        <id>81587</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Gergesએ [[સભ્યની ચર્ચા:GeekEmad]]ને [[સભ્યની ચર્ચા:Ydhl]] પર ખસેડ્યું: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/GeekEmad|GeekEmad]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Ydhl|Ydhl]]&quot;</comment>
      <origin>406373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="269" sha1="olbpoqdt07ju0meoetq0ekk5ix7gpl0" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=GeekEmad}}

-- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુ. વ્યાસ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૫:૦૫, ૨૭ જૂન ૨૦૧૫ (IST)</text>
      <sha1>olbpoqdt07ju0meoetq0ekk5ix7gpl0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>દલાલ સ્ટ્રીટ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92142</id>
    <revision>
      <id>900065</id>
      <parentid>885582</parentid>
      <timestamp>2026-04-15T04:06:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>900065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3256" sha1="1nch5pkmdnw0p5gs40y4kd1lfbxfan1" xml:space="preserve">{{coord|18|55|46.08|N|72|49|59.12|E|region:IN_dim:1500|display=title}}
[[ચિત્ર:DalalStreetSign.jpg|thumb|દલાલ સ્ટ્રીટનું નિર્દેશક-બોર્ડ]]
'''દલાલ સ્ટ્રીટ''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલ [[મુંબઈ]] શહેરનો એક વિસ્તાર છે, જેમાં ''બોમ્બે સ્ટોક એક્સચેન્જ'' (ફિરોઝ જીજીભોય ટાવર) અને અન્ય કેટલીક શેરબજાર સંબંધિત નાણાકીય કંપનીઓ અને સંસ્થાઓ આવેલ છે. જ્યારે બોમ્બે સ્ટોક એક્સચેન્જ ''બોમ્બે સમાચાર માર્ગ'' અને ''હમામ શેરી''ને જોડતા માર્ગ પર આ નવી જગ્યા પર ખસેડવામાં આવી હતી, ત્યાર પહેલાં વર્ષ ૧૮૭૪થી આ માર્ગને ''દલાલ પથ'' અથવા ''દલાલ સ્ટ્રીટ'' નામ વર્ષ આપવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://hindi.news18.com/news/history/khabar-history-3-480335.html|title=बरगद के इस पेड़ के नीचे लगता था शेयर बाजार|date=૧૭ મે ૨૦૧૬|publisher=News18India.com|access-date=૦૨ જુન ૨૦૧૮|archive-date=2016-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20161110012832/http://hindi.news18.com/news/history/khabar-history-3-480335.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[મરાઠી ભાષા|મરાઠી]] તેમ જ ગુજરાતી શબ્દ ''દલાલ''નો અર્થ ''ખરીદનાર અને ગ્રાહક વચ્ચેનો માણસ'' (અંગ્રેજી ભાષામાં બ્રોકર) એવો થાય છે.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Oxford Hindi-English dictionary|last=McGregor|first=R. S.|date=૧૯૯૩|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-864317-3|location=Oxford}}&lt;/ref&gt; ન્યૂયોર્ક શહેરમાં આવેલ વોલ સ્ટ્રીટની જેમ જ દલાલ સ્ટ્રીટ શબ્દનો ઉપયોગ બીએસઈના પર્યાયવાચી શબ્દ તરીકે પણ કેટલીક વખત સમગ્ર ભારતીય નાણાકીય સંસ્થાઓ કરતી હોય છે.

== આ પણ જુઓ ==
* [[ભારતીય અર્થતંત્ર]]

== સંદર્ભો ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
* [https://www.bseindia.com/ બોમ્બે સ્ટોક એક્સચેન્જ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210905144543/https://www.bseindia.com/ |date=2021-09-05 }} - સત્તાવાર વેબ સાઇટ
* [https://www.nseindia.com/ નેશનલ સ્ટોક એક્સચેન્જ] - સત્તાવાર વેબ સાઇટ

[[શ્રેણી:મુંબઈ]]</text>
      <sha1>1nch5pkmdnw0p5gs40y4kd1lfbxfan1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>શારદા મહેતા</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101950</id>
    <revision>
      <id>900072</id>
      <parentid>886606</parentid>
      <timestamp>2026-04-15T06:16:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>64201</id>
      </contributor>
      <comment>/* લેખન કાર્ય */</comment>
      <origin>900072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16082" sha1="pqb40tr4lykexi1nckvohpmqn9qjul8" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = શારદા મહેતા
| image              = Sharda Sumant Mehta.jpg
| image_size         = 
| caption            = 
| birth_date         = ૨૬ જૂન ૧૮૮૨
| birth_place        = [[અમદાવાદ]]
| death_date         = ૧૩ નવેમ્બર ૧૯૭૦
| death_place        = 
| other_names        = 
| known_for          = સમાજ સુધારક, શિક્ષણ શાસ્ત્રી અને [[ગુજરાતી]] લેખિકા
| spouse             = [[સુમંત મહેતા]]
| children           = [[રમેશ સુમંત મહેતા]]
| relatives          = [[વિદ્યાગૌરી નીલકંઠ]] (બહેન)
| awards             = 
}}
'''શારદા મહેતા''' (૨૬ જૂન ૧૮૮૨ - ૧૩ નવેમ્બર ૧૯૭૦) એ ભારતીય સમાજ સુધારક, શિક્ષણ શાસ્ત્રી અને [[ગુજરાતી]] લેખિકા હતા. તેઓ [[ગુજરાત]]ના પ્રથમ સ્નાતક મહિલા હતા.&lt;ref name=&quot;Win Entrance Biography&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.winentrance.com/general_knowledge/vidya-gauri-nilkanth.html|title=Win Entrance Biography|access-date=2016-11-10|archive-date=2016-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20161110174644/http://www.winentrance.com/general_knowledge/vidya-gauri-nilkanth.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== જીવન ==
[[File:Gandhi and Tagore 1920.jpg|thumb|શારદા મહેતા (જમણે), મહાત્મા ગાંધી ‍(ડાબે), [[રવિન્દ્રનાથ ટાગોર]] સાથે, મહિલા વિદ્યાલય, અમદાવાદ ખાતે, ૧૯૨૦]]
શારદા મહેતા ન્યાયાધીશ ગોપીલાલ ધ્રુવ અને બાળાબેન નામના નાગર બ્રાહ્મણ પરિવારની પુત્રી હતા.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://gujaratisahityaparishad.com/prakashan/sarjako/savishesh/Savishesh-Vidyagauri-Nilkanth.html|title=વિદ્યાગૌરી નીલકંઠ|last=ભટ્ટ|first=પુષ્પા|date=|website=gujaratisahityaparishad.com|publisher=[[ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ]]|language=gu|archive-url = |archive-date=|access-date= 2019-01-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Forbes20052&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ClNEJwXLNQIC&amp;pg=PA173|title=Women in Colonial India: Essays on Politics, Medicine, and Historiography|last=Geraldine Hancock Forbes|publisher=Orient Blackswan|year=2005|isbn=978-81-8028-017-7|pages=124–142, 173}}&lt;/ref&gt; તેઓ સમાજ સુધારક અને કવિ [[ભોળાનાથ દિવેટિયા]]ની પૌત્રી હતા.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal|last=Sujata|first=Menon|year=2013|editor-last=Sarkar|editor-first=Siddhartha|title=International Journal of Afro-Asian Studies|url=https://books.google.com/books?id=DeaVBAAAQBAJ&amp;pg=PA17|journal=International Journal of Afro-Asian Studies|location=|publisher=Universal-Publishers|volume=4|issue=1|pages=17–18|isbn=978-1-61233-709-8}}&lt;/ref&gt; તેમણે પ્રાથમિક શિક્ષણ રાયબાહાદુર મગનભાઈ ગર્લ્સ હાઇ સ્કૂલમાં કર્યું હતું. તેઓ ૧૮૮૭માં મહાલક્ષ્મી શિક્ષક તાલીમ કોલેજના ઍંગ્લો-સ્થાનિક ભાષા વર્ગમાં જોડાયા હતા.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; તેમણે ૧૯૦૧માં વિનયન સ્નાતક (બેચલર ઑફ આર્ટસ)ની પદવી પ્રાપ્ત કરી હતી. તેમની મોટી બહેન [[વિદ્યાગૌરી નીલકંઠ]] સાથે તેઓ ગુજરાતના પ્રથમ બે મહિલા સ્નાતકો બન્યા હતા.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:20GW&quot;&gt;{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/70200087|title=વીસમી સદીનું ગુજરાતી નારીલેખન|last=|first=|publisher=સાહિત્ય અકાદમી|others=|year=૨૦૦૫|isbn=8126020350|editor-last=ચૌધરી|editor-first=રઘુવીર|editor-link=રઘુવીર ચૌધરી|edition=૧લી|location=New Delhi|pages=349|language=gu|chapter=લેખિકા-પરિચય|oclc=70200087|editor-last2=દલાલ|editor-first2=અનિલા|editor-link2=અનિલા દલાલ}}&lt;/ref&gt; 

વર્ષ ૧૮૯૮માં ૧૪ વર્ષની ઉંમરે શારદાબહેન [[વડોદરા]]ના [[મહારાજા સયાજીરાવ ગાયકવાડ ત્રીજા|મહારાજા સયાજીરાવ ગાયકવાડ]]ના અંગત ડોક્ટર એવા બટુકરામ મહેતાના પુત્ર તેમ જ ગુજરાતના આદિ નવલકથાકાર [[નંદશંકર મહેતા|નંદશંકર તુળજાશંકર મહેતા]]ના દોહિત્ર [[સુમંત મહેતા]] સાથે લગ્નગ્રંથિથી જોડાયા હતાં.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.divyabhaskar.co.in/news/DSHR-MSM-LCL-mahagujarat-special-by-mira-trivedi-in-divyashree-gujarati-news-5863423-PHO.html?seq=2|title=જય જય ગરવી ગુજરાત, દીપે અરુણું પરભાત|last=|first=|date=૩૦ એપ્રિલ ૨૦૧૮|work=|newspaper=[[દિવ્ય ભાસ્કર]]|access-date=૨ મે ૨૦૧૮|via=}}&lt;/ref&gt; પછીથી સુમંત મહેતા વધુ અભ્યાસ માટે ઇંગ્લેંડ ગયા.&lt;ref name=&quot;:20GW&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Forbes20052&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

તેમણે અમદાવાદમાં વનીતા વિશ્રામ મહિલા વિદ્યાલયની સ્થાપના કરી હતી.&lt;ref name=&quot;Forbes20052&quot; /&gt; તેમણે એસ.એન.ડી.ટી. (કર્વે) વિમેન્સ યુનિવર્સિટી સંકળાયેલ કૉલેજની પણ સ્થાપના કરી હતી.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; તેઓ [[મહાત્મા ગાંધી]] દ્વારા પ્રભાવિત હતાં. તેમણે ૧૯૧૭માં બળજબરીથી શ્રમ પ્રથા (ગિરમીટિયા) સામે વિરોધ ઉઠાવ્યો હતો.&lt;ref name=&quot;Stree Shakti1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.streeshakti.com/bookS.aspx?author=20|title=Stree Shakti|last=|first=|date=|website=|archive-url = |archive-date=|access-date= 2016-11-10}}&lt;/ref&gt; વર્ષ ૧૯૧૭માં ગોધરા ખાતે યોજાયેલ નવેમ્બર-૧૯૧૭માં રાજકીય પરિષદની સાથે સંસારસુધારા પરિષદ પણ મળી હતી. આ પરિષદ ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસની સહાયક સંસ્થા તરીકે ગણાતી હતી. આ સંસારસુધારા પરિષદનાં પ્રમુખ શારદાબહેન મહેતા સાથે ગુજરાતના આજીવન સમાજસુધારકો જેમ કે પ્રાણલાલ કીરપાભાઈ દેસાઈ, રમણભાઈ નીલકંઠ, ગટુભાઈ અને ડોક્ટર સુમંત મહેતા ઉપરાંત લગભગ છથી સાત હજાર શ્રોતાઓ હાજર રહ્યા હતા. આ પરિષદની ભૂમિકા આપતા ''સમાલોચક'' માસિકમાં નોંધવામાં આવેલ છે કે 'જે પ્રમાણે રાજકીય સુધારાની આવશ્યકતા છે, તે જ પ્રમાણે સામાજિક સુધારાની આવશ્યકતા છે. બંને એકમેકથી જુદા પાડી શકાય તેમ નથી. તેથી તે પ્રસંગનો લાભ લઈને આ બાબતનો વિચાર કરવો, તે હિલચાલને કાંઈક નવીન દિશામાં વાળવા આ સામાજિક પરિષદનો વિચાર કરવામાં આવ્યો છે.'&lt;ref&gt;{{cite web|date=૧૭ નવેમ્બર ૨૦૧૭|title=પહેલી ગુજરાત રાજકીય પરિષદ — ગોધરા : ૧૯૧૭|url=http://opinionmagazine.co.uk/details/3063/pahelee-gujarat-raajkeeya-parishad-godhra-1917|url-status=live|access-date=૧ મે ૨૦૧૮}}{{Dead link|date=જૂન 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ૧૯૧૯માં તેમણે [[ઇન્દુલાલ યાજ્ઞિક]]ને નવજીવનના સંપાદનમાં મદદ કરી હતી.&lt;ref name=&quot;Forbes20052&quot; /&gt; ૧૯૩૦માં તેમણે એક [[ખાદી]] દુકાનની સ્થાપના કરી અને ૧૯૩૪માં અમદાવાદ નજીક [[શેરથા (તા. ગાંધીનગર)|શેરથા]] ખાતે આવેલા તેમના પતિના આશ્રમમાં કામ કર્યું. ૧૯૩૪માં, તેમણે ''અપના ઘર કી દુકાન'' નામની એક સહકારી દુકાનની સ્થાપના કરી હતી. ૧૯૩૪માં તેમણે મહિલા કલ્યાણ માટે 'જ્યોતિ સંઘ'ની સ્થાપના કરી.&lt;ref name=&quot;Stree Shakti1&quot; /&gt; વડોદરા ખાતે તેમણે ''ચીમનાબાઈ સ્ત્રીસમાજ''ની સ્થાપના&lt;ref&gt;http://www.sahityasetu.co.in/issue24/anita.php સાહિત્યસેતુ ISSN: 2249-2372 વર્ષ-૪, અંક-૬, સળંગ અંક-૨૪, નવેમ્બર-ડિસેમ્બર ૨૦૧૪&lt;/ref&gt; કરી હતી અને મધ્યમ વર્ગની સ્ત્રીઓને સહેલાઇથી આશ્રય મળી શકે તેવી વ્યવસ્થા પણ કરી હતી.

તેમણે વડોદરાના રેલસંકટના સમયમાં, [[મહાગુજરાત આંદોલન]]માં&lt;ref&gt;{{cite web|title=વિદ્યાર્થીનું લોહીલુહાણ- મસ્તક થાળીમાં મૂકી વકીલોને બતાવ્યું|url=http://sandesh.com/student-blood/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414082153/http://sandesh.com/student-blood/|archive-date=૧૪ એપ્રિલ ૨૦૨૧|access-date=૧ મે ૨૦૧૮}}&lt;/ref&gt; કે અન્ય કોઇ પણ સામાજિક કાર્ય વખતે અગ્રેસર રહીને કામ કર્યું હતું.

== લેખન કાર્ય ==
શારદા મહેતા નિબંધલેખક, જીવનકથા લેખક અને અનુવાદક હતા.&lt;ref name=&quot;Datta1988&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=29f0ugEACAAJ|title=Encyclopaedia of Indian Literature: K to Navalram|last=Jani|first=Balvant|publisher=Sahitya Akademi|year=1988|isbn=978-0-8364-2423-2|editor=Datta|editor-first=Amaresh|volume=VIII|location=New Delhi|pages=2658–2659}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:20GW&quot; /&gt; તેમણે [[s:ફ્લૉરેન્સ નાઇટિંગેલનું જીવન ચરિત્ર|''ફ્લોરેન્સ નાઈટીંન્ગલ નું જીવનચરિત્ર'']] (૧૯૦૭), નામે એક જીવનચરિત્ર લખ્યું હતું. ૧૯૩૮માં, તેમણે તેમના જાહેર જીવન વિશે અને મહિલા શિક્ષણ માટે તેમના પ્રયત્નોને આવરી લેતી 'જીવનસંભારણા' નામે આત્મકથા લખી હતી.&lt;ref name=&quot;:20GW&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Srivastava2000&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=AgHEF9QhJo8C&amp;pg=PA157|title=Women's Higher Education in the 19th Century|last=Gouri Srivastava|publisher=Concept Publishing Company|year=2000|isbn=978-81-7022-823-3|page=157}}&lt;/ref&gt; તેમાં તે સમયના રાજકીય, સામાજિક અને ઐતિહાસિક સમયનું અને સાથે સાથે સ્ત્રી જાગૃતિનું વર્ણન પણ છે. તેમણે પુષ્કર ચંદવારકર સાથે ''સંભારણા'' ભાગ ૧-૨ (૧૯૫૫-૫૬) લખ્યા છે. ''પુરાણોની બાળબોધક વાર્તાઓ અને બાળકોનું ગૃહશિક્ષણ'' (૧૯૦૫) બાળકોના વાર્તા દ્વારા વિકાસનો હેતુ ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;Datta1988&quot; /&gt;

તેમની બહેન સાથે મળી, તેમણે રોમેશ ચંદ્ર દત્તના પુસ્તક, ''ધ લેક ઓફ પામ્સ'' (૧૯૦૨) નો ''સુધાસુહાસિની'' (૧૯૦૭)ના નામે અનુવાદ કર્યું; અને બરોડાના મહારાણી (ચિમનબાઇ-૨) લિખિત ''પોઝીશન ઑફ વુમન ઇન્ ઈંડિયા'' નો ''હિન્દુસ્તાનમાં સ્ત્રીઓનું સામાજીક સ્થાન'' અથવા ''હિન્દુસ્તાનના સામાજિક જીવનમાં સ્ત્રીઓનું સ્થાન'' (૧૯૧૫) નામે અનુવાદ કર્યો.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:20GW&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Stree Shakti&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.streeshakti.com/bookV.aspx?author=3|title=Stree Shakti|access-date= 2016-11-10}}&lt;/ref&gt; આ ઉપરાંત તેમણે સાતે અન્નાભાઉની સાઠેની નવલકથા 'વારણેચા વાઘ' (વારણાનો વાઘ) નો ''વરણાને કાંઠે'' નામે અનુવાદ કરેલો.&lt;ref name=&quot;Datta1988&quot; /&gt;

== આ પણ જુઓ ==
* શારદા મહેતા લિખિત [[s:ફ્લૉરેન્સ નાઇટિંગેલનું જીવન ચરિત્ર|ફ્લોરેન્સ નાઈટીંન્ગલનું જીવનચરિત્ર]]

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
{{wikisource|સર્જક:શારદા મહેતા|શારદા મહેતા}}
* [https://sureshbjani.wordpress.com/2011/08/21/%e0%aa%b6%e0%aa%be%e0%aa%b0%e0%aa%a6%e0%aa%be%e0%aa%ac%e0%aa%b9%e0%ab%87%e0%aa%a8-%e0%aa%ae%e0%aa%b9%e0%ab%87%e0%aa%a4%e0%aa%be-shardabahen-mehta/ શારદાબેન મહેતા - પરિચય]
* [https://urvishkothari-gujarati.blogspot.in/2015/03/blog-post_8.html શારદાબહેન મહેતા: જાહેર પ્રવૃત્તિ, શિક્ષણ, લેખન અને સુધારકવૃત્તિનો વીરલ સમન્વય]

[[શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર]]
[[શ્રેણી:૧૯૭૦માં મૃત્યુ]]</text>
      <sha1>pqb40tr4lykexi1nckvohpmqn9qjul8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ઢાંચો:દાદાસાહેબ ફાળકે પુરસ્કાર</title>
    <ns>10</ns>
    <id>139659</id>
    <revision>
      <id>900064</id>
      <parentid>843549</parentid>
      <timestamp>2026-04-15T03:50:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>અપડેટ (૨૦૨૧–વર્તમાન)</comment>
      <origin>900064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4315" sha1="7j3s1wtqzclo34ijupu2tdmr314961s" xml:space="preserve">{{Navbox
|name = દાદાસાહેબ ફાળકે પુરસ્કાર
|title = [[દાદાસાહેબ ફાળકે પુરસ્કાર]]
|state = {{{state|autocollapse}}}
| basestyle = {{National Film Awards/style|base}}
|listclass = hlist

|group1 = ૧૯૬૯–૧૯૮૦
|list1 = 
* [[દેવિકા રાણી]] {{small|(૧૯૬૯)}}
* [[બિરેન્દ્રનાથ સરકાર]] {{small|(૧૯૭૦)}}
* [[પૃથ્વીરાજ કપૂર]] {{small|(૧૯૭૧)}}
* [[પંકજ મલિક]] {{small|(૧૯૭૨)}}
* [[રુબી મેયર્સ]] {{small|(૧૯૭૩)}}
* [[બી. એન. રેડ્ડી]] {{small|(૧૯૭૪)}}
* [[ધીરેન્દ્રનાથ ગાંગુલી]] {{small|(૧૯૭૫)}}
* [[કાનન દેવી]] {{small|(૧૯૭૬)}}
* [[નિતિન બોઝ]] {{small|(૧૯૭૭)}}
* [[રાયચંદ બોરોલ]] {{small|(૧૯૭૮)}}
* [[સોહરાબ મોદી]] {{small|(૧૯૭૯)}}
* [[પૈડી જયરાજ]] {{small|(૧૯૮૦)}}

|group2 = ૧૯૮૧–૨૦૦૦
|list2 = 
* [[નૌશાદ અલી|નૌશાદ]] {{small|(૧૯૮૧)}}
* [[એલ. વી. પ્રસાદ]] {{small|(૧૯૮૨)}}
* [[દુર્ગા ખોટે]] {{small|(૧૯૮૩)}}
* [[સત્યજીત રે]] {{small|(૧૯૮૪)}}
* [[વી. શાંતારામ]] {{small|(૧૯૮૫)}}
* [[બી. નાગી રેડ્ડી]] {{small|(૧૯૮૬)}}
* [[રાજ કપૂર]] {{small|(૧૯૮૭)}}
* [[અશોક કુમાર]] {{small|(૧૯૮૮)}}
* [[લતા મંગેશકર]] {{small|(૧૯૮૯)}}
* [[અક્કિનેની નાગેશ્વર રાવ]] {{small|(૧૯૯૦)}}
* [[ભાલજી પેંઢારકર]] {{small|(૧૯૯૧)}}
* [[ભુપેન હજારિકા]] {{small|(૧૯૯૨)}}
* [[મઝરુહ સુલતાનપુરી]] {{small|(૧૯૯૩)}}
* [[દિલીપ કુમાર]] {{small|(૧૯૯૪)}}
* [[ડૉ. રાજકુમાર]] {{small|(૧૯૯૫)}}
* [[શિવાજી ગણેશન]] {{small|(૧૯૯૬)}}
* [[કવિ પ્રદિપ]] {{small|(૧૯૯૭)}}
* [[બી. આર. ચોપરા]] {{small|(૧૯૯૮)}}
* [[ઋષિકેશ મુખરજી]] {{small|(૧૯૯૯)}}
* [[આશા ભોંસલે]] {{small|(૨૦૦૦)}}

|group3 = ૨૦૦૧–૨૦૨૦
|list3 = 
* [[યશ ચોપરા]] {{small|(૨૦૦૧)}}
* [[દેવ આનંદ]] {{small|(૨૦૦૨)}}
* [[મૃણાલ સેન]] {{small|(૨૦૦૩)}}
* [[અદૂર ગોપાલકૃષ્ણન]] {{small|(૨૦૦૪)}}
* [[શ્યામ બેનેગલ]] {{small|(૨૦૦૫)}}
* [[તપન સિન્હા]] {{small|(૨૦૦૬)}}
* [[મન્ના ડે]] {{small|(૨૦૦૭)}}
* [[વી. કે. મૂર્તિ]] {{small|(૨૦૦૮)}}
* [[ડી. રામાનાયડૂ]] {{small|(૨૦૦૯)}}
* [[કે. બાલાચંદર]] {{small|(૨૦૧૦)}}
* [[સૌમિત્ર ચેટરજી]] {{small|(૨૦૧૧)}}
* [[પ્રાણ (અભિનેતા)|પ્રાણ]] {{small|(૨૦૧૨)}}
* [[ગુલઝાર]] {{small|(૨૦૧૩)}}
* [[શશિ કપૂર]] {{small|(૨૦૧૪)}}
* [[મનોજ કુમાર]] {{small|(૨૦૧૫)}}
* [[કે. વિશ્વનાથ]] {{small|(૨૦૧૬)}}
* [[વિનોદ ખન્ના]] {{small|(૨૦૧૭)}}
* [[અમિતાભ બચ્ચન]] {{small|(૨૦૧૮)}}
* [[રજનીકાંત|રજનીકાન્ત]] {{small|(૨૦૧૯)}}
* [[આશા પારેખ]] {{small|(૨૦૨૦)}}

|group4 = ૨૦૨૧–વર્તમાન
|list4 = 
* [[વહીદા રહેમાન]] {{small|(૨૦૨૧)}}
* [[મિથુન ચક્રવર્તી]] {{small|(૨૦૨૨)}}
* [[મોહનલાલ]] {{small|(૨૦૨૩)}}
}}&lt;noinclude&gt;
[[શ્રેણી:રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ પુરસ્કારના વિજેતાઓ|દાદાસાહેબ ફાળકે પુરસ્કાર]]
{{collapsible option}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7j3s1wtqzclo34ijupu2tdmr314961s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>રોડ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150199</id>
    <revision>
      <id>900075</id>
      <parentid>884487</parentid>
      <timestamp>2026-04-15T08:48:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MasoomJi</username>
        <id>86889</id>
      </contributor>
      <comment>/* નોંધપાત્ર લોકો */</comment>
      <origin>900075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3658" sha1="pywuiekcur9d13v3j2ugbthr2ni9i0r" xml:space="preserve">'''રોડ''' અથવા '''રૉડ''' ({{lang-en|Ror/Rod}}) એ મુખ્યત્વે ભારતીય રાજ્યો [[હરિયાણા]] અને [[ઉત્તર પ્રદેશ]]માં જોવા મળતો એક નૃવંશ સમુદાય (જ્ઞાતિ) છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=sharma|first=dinesh c|date=2018-12-07|title=Haryana’s Rors brought Western flavour to the Indus Valley|url=https://www.downtoearth.org.in/science-technology/haryana-s-rors-brought-western-flavour-to-the-indus-valley-62422|access-date=2025-04-16|website=Down To Earth|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Haryanas Ror youth give up land for dollar dream|url=https://www.tribuneindia.com/news/haryana/haryanas-ror-youth-give-up-land-for-dollar-dream-549256/|access-date=2025-04-16|website=The Tribune|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Rors have roots in Eurasia: Research|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/haryana/rors-have-roots-in-eurasia-research-696480/|access-date=2025-04-16|website=The Tribune|language=en}}&lt;/ref&gt;

==વ્યવસાય અને સંસ્કૃતિ==
હરિયાણા સરકારના ૧૯૯૦ના અહેવાલ મુજબ તેઓ મોટાભાગે ખેતીવાડી સાથે સંકળાએલાં હતાં અને કેટલાક પશુપાલનનો વ્યવસાય કરતાં હતાં. કરનાલ સ્થિત રોડ મહાસભા સામાજિક સુધારા લાવવાનું કાર્ય કરે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ror mahasabha launches drive against dowry, DJ at weddings|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/features/ror-mahasabha-launches-drive-against-dowry-dj-at-weddings-150528|access-date=2025-04-16|website=The Tribune|language=en}}&lt;/ref&gt; રોડ ધર્મે હિન્દુ છે જેમાં આર્યસમાજને અનુસરનારાનો પણ સમાવેશ થઈ જાય છે, જો કે કેટલાક શીખ પણ છે. હોળી અને દિવાળી એ તેમના મુખ્ય તહેવારો છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Members of Ror community protest ‘police inaction’|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/community/members-of-ror-community-protest-police-inaction-54455/|access-date=2025-04-16|website=The Tribune|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Now, Rors and Jat Sikhs up the ante|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/community/now-rors-and-jat-sikhs-up-the-ante-197694/|access-date=2025-04-16|website=The Tribune|language=en}}&lt;/ref&gt;

==કુળો==
રોડ લોકો વિવિધ કુળોમાં વિભાજિત છે, જેમાંથી કેટલાક અન્ય જૂથો, ખાસ કરીને જાટ સાથે બંધબેસતા આવે છે.
* દહિયા
* ચર્તન
* કાદિયન
* લાધર
* મલિક
* મહેલા
* સાંગવાન

==નોંધપાત્ર લોકો==
* મનોજ કુમાર, બોક્સર
* [[નીરજ ચોપરા]], ટ્રેક અને ફિલ્ડ એથ્લીટ, ટોક્યો ઓલિમ્પિક ૨૦૨૦માં સુવર્ણચંદ્રક વિજેતા
* અરજણ પંવાર, ભારતીય અભિનેતા, ગાયક, રેપર, મોડેલ અને ઉદ્યોગપતિ

==સંદર્ભો==
{{Reflist}}

[[શ્રેણી:જ્ઞાતિ]]</text>
      <sha1>pywuiekcur9d13v3j2ugbthr2ni9i0r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>900076</id>
      <parentid>900075</parentid>
      <timestamp>2026-04-15T08:49:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MasoomJi</username>
        <id>86889</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>MasoomJiએ [[રોડ (જ્ઞાતિ)]]ને [[રોડ]] પર ખસેડ્યું: Misspelled title</comment>
      <origin>900075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3658" sha1="pywuiekcur9d13v3j2ugbthr2ni9i0r" xml:space="preserve">'''રોડ''' અથવા '''રૉડ''' ({{lang-en|Ror/Rod}}) એ મુખ્યત્વે ભારતીય રાજ્યો [[હરિયાણા]] અને [[ઉત્તર પ્રદેશ]]માં જોવા મળતો એક નૃવંશ સમુદાય (જ્ઞાતિ) છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=sharma|first=dinesh c|date=2018-12-07|title=Haryana’s Rors brought Western flavour to the Indus Valley|url=https://www.downtoearth.org.in/science-technology/haryana-s-rors-brought-western-flavour-to-the-indus-valley-62422|access-date=2025-04-16|website=Down To Earth|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Haryanas Ror youth give up land for dollar dream|url=https://www.tribuneindia.com/news/haryana/haryanas-ror-youth-give-up-land-for-dollar-dream-549256/|access-date=2025-04-16|website=The Tribune|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Rors have roots in Eurasia: Research|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/haryana/rors-have-roots-in-eurasia-research-696480/|access-date=2025-04-16|website=The Tribune|language=en}}&lt;/ref&gt;

==વ્યવસાય અને સંસ્કૃતિ==
હરિયાણા સરકારના ૧૯૯૦ના અહેવાલ મુજબ તેઓ મોટાભાગે ખેતીવાડી સાથે સંકળાએલાં હતાં અને કેટલાક પશુપાલનનો વ્યવસાય કરતાં હતાં. કરનાલ સ્થિત રોડ મહાસભા સામાજિક સુધારા લાવવાનું કાર્ય કરે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ror mahasabha launches drive against dowry, DJ at weddings|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/features/ror-mahasabha-launches-drive-against-dowry-dj-at-weddings-150528|access-date=2025-04-16|website=The Tribune|language=en}}&lt;/ref&gt; રોડ ધર્મે હિન્દુ છે જેમાં આર્યસમાજને અનુસરનારાનો પણ સમાવેશ થઈ જાય છે, જો કે કેટલાક શીખ પણ છે. હોળી અને દિવાળી એ તેમના મુખ્ય તહેવારો છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Members of Ror community protest ‘police inaction’|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/community/members-of-ror-community-protest-police-inaction-54455/|access-date=2025-04-16|website=The Tribune|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Now, Rors and Jat Sikhs up the ante|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/community/now-rors-and-jat-sikhs-up-the-ante-197694/|access-date=2025-04-16|website=The Tribune|language=en}}&lt;/ref&gt;

==કુળો==
રોડ લોકો વિવિધ કુળોમાં વિભાજિત છે, જેમાંથી કેટલાક અન્ય જૂથો, ખાસ કરીને જાટ સાથે બંધબેસતા આવે છે.
* દહિયા
* ચર્તન
* કાદિયન
* લાધર
* મલિક
* મહેલા
* સાંગવાન

==નોંધપાત્ર લોકો==
* મનોજ કુમાર, બોક્સર
* [[નીરજ ચોપરા]], ટ્રેક અને ફિલ્ડ એથ્લીટ, ટોક્યો ઓલિમ્પિક ૨૦૨૦માં સુવર્ણચંદ્રક વિજેતા
* અરજણ પંવાર, ભારતીય અભિનેતા, ગાયક, રેપર, મોડેલ અને ઉદ્યોગપતિ

==સંદર્ભો==
{{Reflist}}

[[શ્રેણી:જ્ઞાતિ]]</text>
      <sha1>pywuiekcur9d13v3j2ugbthr2ni9i0r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ચર્ચા:રામપાલ દાસ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>152434</id>
    <revision>
      <id>900078</id>
      <parentid>899658</parentid>
      <timestamp>2026-04-15T11:25:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-23034-48</username>
        <id>87025</id>
      </contributor>
      <comment>/* પાનું દૂર કરવાનું કારણ સ્પષ્ટ કરો */ ઉત્તર</comment>
      <origin>900078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12597" sha1="fdijm2rxdhlakmvzylei6mcvalhpzsw" xml:space="preserve">== પાનું દૂર કરવાનું કારણ સ્પષ્ટ કરો ==

આ પાનું દૂર કરવા પાછળ નું કારણ શું છે. [[વિશેષ:પ્રદાન/&amp;#126;2025-29154-73|&amp;#126;2025-29154-73]] ([[સભ્યની ચર્ચા:&amp;#126;2025-29154-73|talk]]) ૨૦:૦૭, ૧૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST)

:મશીન ભાષાંતર. યોગ્ય સંદર્ભોનો અભાવ અને મોટાભાગે પ્રચાર હેતુ માટે લખાયેલો લેખ. -- [[User:KartikMistry|કાર્તિક]] &lt;sup&gt;[[User talk:KartikMistry|ચર્ચા]]&lt;/sup&gt; ૧૦:૨૪, ૨૮ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST)
::આમા તમને શું પ્રચાર લાગ્યો ભાઈ એ બતાવો, મશીન ભાષાંતર કેવી રીતે, અઢળક લેખો મેં જોયા છે વિકી પર ડાયરેક્ટ ગૂગલ ટ્રાન્સલેટ કરેલા એમા તો તમને કોઈ પ્રોબ્લેમ નથી થતો. આ પેજ પેજ પર કેમ તૂટી પડો છો. [[વિશેષ:પ્રદાન/&amp;#126;2025-30116-38|&amp;#126;2025-30116-38]] ([[સભ્યની ચર્ચા:&amp;#126;2025-30116-38|talk]]) ૦૭:૦૧, ૨ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST)
:::તમે એ અઢળક લેખોને પણ દૂર કરવા માટે નામાંકિત કરી શકો છો. -- [[User:KartikMistry|કાર્તિક]] &lt;sup&gt;[[User talk:KartikMistry|ચર્ચા]]&lt;/sup&gt; ૦૯:૧૭, ૩ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST)

::::આ લેખ ટૂંકો નથી, ધીરે ધીરે હજુ માહિતી ઉમેરવામાં આવશે. --[[વિશેષ:પ્રદાન/&amp;#126;2025-30116-38|&amp;#126;2025-30116-38]] ([[સભ્યની ચર્ચા:&amp;#126;2025-30116-38|talk]]) ૦૬:૪૩, ૨૮ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST)

:::::લેખની ભાષા/વાક્યરચના સુધારી છે અને અન્ય સામગ્રી સંદર્ભસહિત ઉમેરી છે અને આખા લેખનું પુનારાવલોકન કર્યા બાદ આજે તેમાંથી ડિલિશન ટેગ દૂર કર્યો છે.--[[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૭:૩૨, ૧ ડિસેમ્બર ૨૦૨૫ (IST)
::::::તમારા દ્વારા ઉમેરવામાં આવેલી માહિતી આધાર વગરની, અફવાઓથી ભરેલી, વાહિયાત અને ભ્રમિત કરનારી છે. તમારા દ્વારા આપવામાં આવેલા સંદર્ભો 1 થી ચાર તથા 6 પાયાવિહોણા અને ભ્રમિત કરનારા છે. તથા સંદર્ભ 5 ની માહિતી મુજબ તેમાં રામપાલ દાસ ને હાઈકોર્ટે દ્વારા સજા રદ કરવામાં આવેલી છે. તમે જૂના સંદર્ભો લઈ લોકો ભ્રમિત થાય એવી માહિતી ઉમેરેલી છે. વાસ્તવિકતા મુજબ રામપાલ દાસ દ્વારા હરિયાણા પ્રદેશ માં ઘણા લોકઉપયોગી કામો કરવામાં આવ્યા છે જેની કોઈ જાણકારી આ લેખ માં તમારા દ્વારા ઉમેરવા દેવામાં આવી નથી. તમે એક તરફી અને પાયાવિહોણી ગોદી મીડિયા દ્વારા ફેલાવવામાં આવેલી અફવાઓ ને આધાર માનેલો છે. જે તદન ખોટી અને પાયાવિહોણી હોવાથી લોકોને સાચી માહિતી મળતી નથી. માટે હવે જે બદલાવ કરવામાં આવશે તે તદન સાચા, સંદર્ભો સાથે અમે જોડીશું. માટે તે ન હટાવવામાં આવે તેવી પ્રાર્થના છે. ધન્યવાદ... [[વિશેષ:પ્રદાન/&amp;#126;2026-23034-48|&amp;#126;2026-23034-48]] ([[સભ્યની ચર્ચા:&amp;#126;2026-23034-48|talk]]) ૧૬:૫૫, ૧૫ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST)

==અજ્ઞાત વ્યક્તિની ફરિયાદ==
માનનીય વિકિપીડિયા સંપાદકો,
(વિશેષ કરીને ગુજરાતી વિકિપીડિયા સમુદાય),

હું, બનાસકાંઠા જિલ્લાના કુન્ડાલિયા ગામના એક વરિષ્ઠ નાગરિક તરીકે, આ સંદેશ અત્યંત ગંભીરતા સાથે તમારા ધ્યાનમાં લાવી રહ્યો છું. અમારા ગામમાં તથા ખેતરોમાં લગભગ 50 વર્ષોથી ભરાયેલા પાણીને કાઢવા માટે Sant Rampal Ji Maharaj ના અનુયાયીઓ દ્વારા વિશાળ સ્તરે રાહત અને સેવા કાર્ય કરવામાં આવ્યું હતું, જેમાં અન્ન વિતરણ, તબીબી સહાય, પશુ-ચારો, નિવાસ વ્યવસ્થા તથા પરિવહન સહાય જેવા મહત્વપૂર્ણ યોગદાન સામેલ હતા. આ સેવા કાર્ય માટે ગામ સ્તરે Sant Rampal Ji Maharaj ને જાહેર રીતે સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા, જેને સ્થાનિક પ્રશાસન, ગ્રામ પંચાયત અને સામાજિક સંસ્થાઓએ પણ સરાહ્યું હતું.

આ સંદર્ભમાં અમને જાણ થઈ છે કે ગુજરાતી વિકિપીડિયામાં Sant Rampal Ji Maharaj ના પેજ પર અનેક ભ્રામક, ખોટા અને અપ્રમાણિત દાવાઓ ઉમેરવામાં આવી રહ્યા છે, જેનો ઐતિહાસિક તથ્યો, દસ્તાવેજીકરણ, ન્યાયિક અભિલેખો તથા સામાજિક ઘટનાઓ સાથે કોઈ મેળ નથી. વિકિપીડિયા એક વૈશ્વિક અને ખુલ્લું જ્ઞાન મંચ છે, જ્યાં માહિતી તટસ્થતા, વિશ્વસનીય સ્ત્રોતો અને તથ્યાત્મક ચોકસાઈના આધાર પર રજૂ થવી જોઈએ. આ અત્યંત ચિંતાજનક છે કે કેટલાક સંપાદકો વ્યક્તિગત પૂર્વગ્રહ અથવા ખોટી ધારણાઓના આધારે સામગ્રી ઉમેરે છે, જે માત્ર વિકિપીડિયાની નીતિઓના વિરુદ્ધ જ નથી, પરંતુ સમાજ પ્રત્યે પણ અયોગ્ય છે.

હું ગુજરાતી વિકિપીડિયા સમુદાયને વિનમ્ર પરંતુ દૃઢ વિનંતી કરું છું કે:
- અસત્ય અને અપ્રમાણિત દાવાઓને તાત્કાલિક દૂર કરવામાં આવે
- માત્ર ન્યાયાલય અભિલેખો, અધિકૃત અહેવાલો અને વિશ્વસનીય સ્ત્રોતો પર આધારિત માહિતી જ રાખવામાં આવે
- ધાર્મિક-મતભેદ, વિચારધારાત્મક પક્ષપાત અથવા સોશિયલ મીડિયા અફવાઓ પર આધારિત સામગ્રીને કોઈ પણ રીતે વિશ્વવિદ્યાલય-સ્તરીય જ્ઞાન સ્ત્રોત પર સ્થાન ન આપવામાં આવે
- જો કોઈ વિવાદિત વિષય પર માહિતી રજૂ કરવામાં આવી રહી હોય તો તેને તટસ્થ ભાષા, સંતુલિત સંદર્ભ અને પ્રમાણિત સ્ત્રોતો સાથે રજૂ કરવામાં આવે.

અમારા વિસ્તારમાં Sant Rampal Ji Maharaj ના સામાજિક કાર્યોના પ્રત્યક્ષ સાક્ષી તરીકે આ સ્પષ્ટ કરવું જરૂરી છે કે ઘણી ખોટી માહિતી વાસ્તવિક પરિસ્થિતિથી વિપરીત છે અને વિકિપીડિયાની વિશ્વસનીયતાને નુકસાન પહોંચાડી રહી છે.

વિકિપીડિયા સમુદાયનો હેતુ સત્ય, જ્ઞાન અને નિષ્પક્ષતાની સેવા કરવો છે. ભ્રમ ફેલાવવો કે કોઈ ધર્મ અથવા વ્યક્તિ વિરુદ્ધ પૂર્વાગ્રહને પ્રોત્સાહન આપવો નહીં.

આશા છે કે તમે આ વિષય પર ગંભીરતાથી વિચાર કરીને જરૂરી સુધારાઓ કરશો.

આભાર
સરપંચ
(બનાસકાંઠા, કુન્ડાલિયા ગ્રામ પંચાયત)

:તમે અહીં કયા દાવાઓ આધાર વગર થયા છે એનો ફોડ પાડ્યો નથી માટે તમારા દાવાઓ પર કોઈ કાર્યવાહી અમે કરી શકીએ તેમ નથી. વિકિપીડિયા એ જ્ઞાનકોશ છે અને જ્ઞાનકોશ કે માહિતીકોશ પુરાવાઓ અને સંદર્ભોથી પ્રમાણિત માહિતી જ પીરસી શકે છે, લોકલાગણી કે અનુયાયીઓની ભાવનાને સંતોષવા માટેનું લખાણ અહીં લખી/ઉમેરી શકાતું નથી. જો તમને આ લેખમાં થયેલા કોઈ ઉલ્લેખ સામે વાંધો હોય તો જેતે વિધાન અહીં જણાવો, અમે એની સત્યાર્થતા ચકાસવાનો પૂરતો પ્રયત્ન કરીશું.

:અને હા, સભ્ય વગરની વ્યક્તિ અહિં સહી કરે અને એમાં વડાપ્રધાન, ભારત ગણતંત્ર કે રાષ્ટ્રપતિ, ભારત એમ અંતે લખી નાખે તો અમે એ સંદેશો ભારતના વડાપ્રધાન કે રાષ્ટ્રપતિએ લખ્યો હશે તેમ સ્વીકારતા નથી. વિકિપીડિયા વ્યક્તિગત યોગદાનો માટે છે, અહિં હોદ્દાનો ઉપયોગ કરી ને કરેલા યોગદાનને આ માધ્યમનો દુરુપયોગ કરેલો ગણવામાં આવે છે.--[[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૬:૦૩, ૨ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>fdijm2rxdhlakmvzylei6mcvalhpzsw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્ય:Crazy Court 651/ક્રિસ્પર જીન એડિટિંગ</title>
    <ns>2</ns>
    <id>154263</id>
    <redirect title="ક્રિસ્પર જીન એડિટિંગ" />
    <revision>
      <id>900061</id>
      <parentid>899964</parentid>
      <timestamp>2026-04-15T02:38:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>4503</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[સભ્ય:Samyak Vidhan/ક્રિસ્પર જીન એડિટિંગ]] to [[ક્રિસ્પર જીન એડિટિંગ]]</comment>
      <origin>900061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70" sha1="56r894vuxs8tcepk3hmiiagj5xwm5iy" xml:space="preserve">#REDIRECT [[ક્રિસ્પર જીન એડિટિંગ]]</text>
      <sha1>56r894vuxs8tcepk3hmiiagj5xwm5iy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્ય:Crazy Court 651/સર્જનાત્મક કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા</title>
    <ns>2</ns>
    <id>154270</id>
    <redirect title="સર્જનાત્મક કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા" />
    <revision>
      <id>900063</id>
      <parentid>899975</parentid>
      <timestamp>2026-04-15T02:39:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>4503</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[સભ્ય:Samyak Vidhan/સર્જનાત્મક કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા]] to [[સર્જનાત્મક કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા]]</comment>
      <origin>900063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="100" sha1="f0ec2co4n7jv9j87s1gx5ptj3uf407a" xml:space="preserve">#REDIRECT [[સર્જનાત્મક કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા]]</text>
      <sha1>f0ec2co4n7jv9j87s1gx5ptj3uf407a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્ય:Crazy Court 651/નાણાકીય સાક્ષરતા</title>
    <ns>2</ns>
    <id>154272</id>
    <redirect title="નાણાકીય સાક્ષરતા" />
    <revision>
      <id>900062</id>
      <parentid>899979</parentid>
      <timestamp>2026-04-15T02:39:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>4503</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[સભ્ય:Samyak Vidhan/નાણાકીય સાક્ષરતા]] to [[નાણાકીય સાક્ષરતા]]</comment>
      <origin>900062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60" sha1="aoqzmnomx5fcfprrap36mo8qmcfc7ga" xml:space="preserve">#REDIRECT [[નાણાકીય સાક્ષરતા]]</text>
      <sha1>aoqzmnomx5fcfprrap36mo8qmcfc7ga</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:Ieneach fan 'e Esk</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154294</id>
    <revision>
      <id>900057</id>
      <timestamp>2026-04-14T20:24:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>900057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="231" sha1="q5m05zebk9huonvpvpmtrjdyrje3khy" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Ieneach fan 'e Esk}}

-- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૦૧:૫૪, ૧૫ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>q5m05zebk9huonvpvpmtrjdyrje3khy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:GeekEmad</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154295</id>
    <redirect title="સભ્યની ચર્ચા:Ydhl" />
    <revision>
      <id>900060</id>
      <timestamp>2026-04-15T00:31:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gerges</username>
        <id>81587</id>
      </contributor>
      <comment>Gergesએ [[સભ્યની ચર્ચા:GeekEmad]]ને [[સભ્યની ચર્ચા:Ydhl]] પર ખસેડ્યું: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/GeekEmad|GeekEmad]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Ydhl|Ydhl]]&quot;</comment>
      <origin>900060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="e0jfxe68ijqjstrkjdfjvo31pfhr5hp" xml:space="preserve">#REDIRECT [[સભ્યની ચર્ચા:Ydhl]]</text>
      <sha1>e0jfxe68ijqjstrkjdfjvo31pfhr5hp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:Jesse Metz</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154296</id>
    <revision>
      <id>900073</id>
      <timestamp>2026-04-15T06:38:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>900073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="223" sha1="p14jovejnvuz2nxgvav0qaom08lfvdd" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Jesse Metz}}

-- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૨:૦૮, ૧૫ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>p14jovejnvuz2nxgvav0qaom08lfvdd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:Santu0802</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154297</id>
    <revision>
      <id>900074</id>
      <timestamp>2026-04-15T07:09:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>900074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="222" sha1="f7o2voj71acjzin9t7ilxxiqrbun77g" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Santu0802}}

-- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૨:૩૯, ૧૫ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>f7o2voj71acjzin9t7ilxxiqrbun77g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>રોડ (જ્ઞાતિ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154298</id>
    <redirect title="રોડ" />
    <revision>
      <id>900077</id>
      <timestamp>2026-04-15T08:49:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MasoomJi</username>
        <id>86889</id>
      </contributor>
      <comment>MasoomJiએ [[રોડ (જ્ઞાતિ)]]ને [[રોડ]] પર ખસેડ્યું: Misspelled title</comment>
      <origin>900077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="n3y23fpolqjuhe6abjeg1y3w8k05mlo" xml:space="preserve">#REDIRECT [[રોડ]]</text>
      <sha1>n3y23fpolqjuhe6abjeg1y3w8k05mlo</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>