વિકિપીડિયા guwiki https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%AE%E0%AB%81%E0%AA%96%E0%AA%AA%E0%AB%83%E0%AA%B7%E0%AB%8D%E0%AA%A0 MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter દ્રશ્ય-શ્રાવ્ય (મિડિયા) વિશેષ ચર્ચા સભ્ય સભ્યની ચર્ચા વિકિપીડિયા વિકિપીડિયા ચર્ચા ચિત્ર ચિત્રની ચર્ચા મીડિયાવિકિ મીડિયાવિકિ ચર્ચા ઢાંચો ઢાંચાની ચર્ચા મદદ મદદની ચર્ચા શ્રેણી શ્રેણીની ચર્ચા TimedText TimedText talk વિભાગ વિભાગ ચર્ચા Event Event talk 0 20386 900120 899745 2026-04-16T14:51:04Z ~2026-23591-75 87040 900120 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction | type = ગામ | native_name = પેથાપુર | state_name = ગુજરાત | district = ગાંધીનગર | taluk_names = ગાંધીનગર | latd = 23.22482 | longd= 72.646377 | area_total = | altitude = | population_total = ૨૩૪૯૭ | population_as_of = ૨૦૧૧ | population_density = | leader_title_1 = | leader_name_1 = | leader_title_2 = | leader_name_2 = | footnotes = | blank_title_1 = સગવડો | blank_value_1 = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી | blank_title_2 = મુખ્ય વ્યવસાય | blank_value_2 = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]] | blank_title_3 = મુખ્ય ખેત-ઉત્પાદનો | blank_value_3 = [[ઘઉં]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી]], <br />[[રાઇ]], [[તમાકુ]] તેમજ [[શાકભાજી]] | blank_title_4 = પિન કોડ | blank_value_4 = ૩૮૨૬૧૦ }} '''પેથાપુર (તા. ગાંધીનગર)''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત| ગુજરાત રાજ્ય]]ના મધ્ય ભાગમાં આવેલા [[ગાંધીનગર જિલ્લો| ગાંધીનગર જિલ્લા]]માં આવેલા કુલ ૪ (ચાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા [[ગાંધીનગર તાલુકો| ગાંધીનગર તાલુકા]]માં આવેલું એક ગામ છે. પેથાપુર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી]], [[રાઇ]], [[તમાકુ]] તેમ જ [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. પેથાપુર ગામમાં નગરપાલિકા આવેલી હતી, જેનો સમાવેશ હવે ગાંધીનગર મ્યુનિસિપલ (GMC) માં થયેલ છે.{{When}} ==ઈતિહાસ== પેથાપુરની સ્થાપના ૧૩મી સદીમાં પેથાસિંહ ગોર (પરમાર)દ્વારા કરવામાં આવી હતી. અહીંયા વાઘેલા વંશનું શાસન હતું, જેઓ મૂળ રાજપૂત વંશના હતા.{{સંદર્ભ}} {{ગાંધીનગર તાલુકાના ગામ}} {{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}} [[શ્રેણી:ગાંધીનગર તાલુકો]] jlequt0o33iatcvufe8bhsac5culptl 900121 900120 2026-04-16T15:20:27Z Snehrashmi 41463 [[Special:Contributions/~2026-23591-75|~2026-23591-75]] ([[User talk:~2026-23591-75|talk]])એ કરેલો ફેરફાર [[Special:Diff/900120|900120]] પાછો વાળ્યો 900121 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction | type = ગામ | native_name = પેથાપુર | state_name = ગુજરાત | district = ગાંધીનગર | taluk_names = ગાંધીનગર | latd = 23.22482 | longd= 72.646377 | area_total = | altitude = | population_total = ૨૩૪૯૭ | population_as_of = ૨૦૧૧ | population_density = | leader_title_1 = | leader_name_1 = | leader_title_2 = | leader_name_2 = | footnotes = | blank_title_1 = સગવડો | blank_value_1 = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી | blank_title_2 = મુખ્ય વ્યવસાય | blank_value_2 = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]] | blank_title_3 = મુખ્ય ખેત-ઉત્પાદનો | blank_value_3 = [[ઘઉં]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી]], <br />[[રાઇ]], [[તમાકુ]] તેમજ [[શાકભાજી]] | blank_title_4 = પિન કોડ | blank_value_4 = ૩૮૨૬૧૦ }} '''પેથાપુર (તા. ગાંધીનગર)''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત| ગુજરાત રાજ્ય]]ના મધ્ય ભાગમાં આવેલા [[ગાંધીનગર જિલ્લો| ગાંધીનગર જિલ્લા]]માં આવેલા કુલ ૪ (ચાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા [[ગાંધીનગર તાલુકો| ગાંધીનગર તાલુકા]]માં આવેલું એક ગામ છે. પેથાપુર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી]], [[રાઇ]], [[તમાકુ]] તેમ જ [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. પેથાપુર ગામમાં નગરપાલિકા આવેલી હતી, જેનો સમાવેશ હવે ગાંધીનગર મ્યુનિસિપલ (GMC) માં થયેલ છે.{{When}} ==ઈતિહાસ== પેથાપુરની સ્થાપના ૧૩મી સદીમાં પેથાસિંહ ઠાકોર દ્વારા કરવામાં આવી હતી. અહીંયા વાઘેલા ઠાકોર વંશનું શાસન હતું, જેઓ મૂળ રાજપૂત વંશના હતા.{{સંદર્ભ}} {{ગાંધીનગર તાલુકાના ગામ}} {{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}} [[શ્રેણી:ગાંધીનગર તાલુકો]] 2mbd1xxp0472hjo8n86h4tzry0ewgh2 0 121401 900124 862555 2026-04-17T05:10:15Z ~2026-99402-5 87044 added artist 900124 wikitext text/x-wiki [[ચિત્ર:Rogan-art-Tree-of-Life-Abdul-Gafur-Khatri-29-12-2013.jpg|thumb|અબ્દુલ ગફુર ખત્રી દ્વારા ''ટ્રી ઓફ લાઇફ'' મોટિફ સાથે રોગન ચિત્રકળા.]] [[ચિત્ર:Rogan_painting.jpg|thumb|ભારતના કચ્છના નિરોણા ગામમાં રોગાન ચિત્રકળા]] '''રોગન ચિત્રકળા''', [[ભારત|ભારતના]] [[ગુજરાત|ગુજરાતના]] [[કચ્છ જિલ્લો|કચ્છ જિલ્લામાં]] પ્રચલિત કાપડ પર ચિત્રકારીની એક કળા છે. આ હસ્તકલામાં, બાફેલા તેલ અને વનસ્પતિજન્ય રંગોમાંથી બનેલા રંગો, ધાતુના બીબાં (પ્રિન્ટિંગ માટેના) અને સ્ટાઇલસ્ (ચિત્રકળાનું એક ઓજાર) નો ઉપયોગ કરીને કાપડ પર ચિત્રકારી કરવામાં આવે છે. આ કળા નામ શેષ થવા પર છે, ૨૦ મી સદીના અંતમાં લગભગ એક જ ગામમાં બે કુટુંબો દ્વારા રોગન ચિત્રકારી કરવામાં આવી હતી. == ઇતિહાસ == ''રોગન'' શબ્દ [[ફારસી ભાષા|ફારસીમાંથી]] ઉતરી આવ્યો છે, જેનો અર્થ વાર્નિશ અથવા તેલ એવો થાય છે.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/pnjbdictionary00clargoog|title=The Panjábí Dictionary|last=Singh|first=Maya|last2=Clark|first2=Henry Martyn|publisher=Munshi Gulab Singh & sons|year=1895}}</ref> પાકિસ્તાનના [[સિંધ|સિંધથી]] ભારત આવેલા ખાત્રી નામના એક [[મુસલમાન|મુસ્લિમ]] સમુદાય દ્વારા આ તેલ આધારિત રંગને કાપડ પર લગાડવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરવામાં આવી હતી. જો કે તેનું રોગન એવું નામ (અને કેટલીક પરંપરાગત રચનાઓ), [[ઈરાન|ઇરાનમાં]] આ કળાનું મૂળ સૂચવે છે, તેમ છતાં આ વાત સાબિત કરવા માટે કોઈ વિશ્વસનીય ઐતિહાસિક સ્રોત મળતો નથી.<ref name="mahurkar2005">{{Cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/kutch-family-that-kept-alive-rogan-art-form-hopes-to-benefit-from-tourist-attention/1/192417.html|title=Kutch family that kept alive Rogan art form hopes to benefit from tourist attention|last=Mahurkar|first=Uday|date=12 December 2005|website=India Today|archive-url = https://web.archive.org/web/20140507095026/http://indiatoday.intoday.in/story/kutch-family-that-kept-alive-rogan-art-form-hopes-to-benefit-from-tourist-attention/1/192417.html|archive-date=7 May 2014|access-date=21 August 2017}}</ref> શરૂઆતમાં [[કચ્છ જિલ્લો|કચ્છ]] વિસ્તારમાં ઘણા સ્થળોએ રોગન ચિત્રકળા કરવામાં આવતી હતી. ચિત્રકારી કરેલ કાપડ મોટે ભાગે નીચલી જાતિની મહિલાઓ દ્વારા ખરીદવામાં આવતી હતી જેઓ તેમના લગ્ન માટે કપડાં અને પલંગની ચાદરો આ કળા દ્વારા સજાવતી હતી.<ref name="spiegel2012"/> તેથી, આ એક મોસમી કળા હતી, તેનો મોટા ભાગનો ઉપાડ લગ્નના મહિનાઓ દરમિયાન થતો હતો. બાકીના વર્ષ દરમિયાન, કારીગરો કૃષિ જેવા અન્ય પ્રકારનાં કામો તરફ વળાતા. <ref>{{Cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2002/20020901/spectrum/heritage.htm|title=Rogan artists abandoning their art|last=Pandey|first=Priya|date=September 1, 2002|website=The Sunday Tribune, India|archive-url = https://web.archive.org/web/20041106073003/http://www.tribuneindia.com/2002/20020901/spectrum/heritage.htm|archive-date=6 November 2004|access-date=22 August 2017}}</ref> ૨૦ મી સદીના અંતમાં સસ્તા, મશીન દ્વારા બનાવેલા કાપડની ઉપલબ્ધતા સાથે, રોગન ચિત્રકારી કરેલા કાપડ ઉત્પાદનો પ્રમાણમાં વધુ ખર્ચાળ બન્યા, અને ઘણા કલાકારો આ કળા છોડી અન્ય વ્યવસાય તરફ વળ્યા. આખરે, એક જ કુટુંબ, ગુજરાતના નિરોણાના ખત્રીઓએ આ કળા જીવંત રાખી. <ref name="spiegel2012"/> == કલાનું પુનરુત્થાન == [[ચિત્ર:Ashish kansara.jpg|thumb|માધાપર ગામમાં રોગાન ચિત્રકળા ના કારીગર આશિષ કંસારા]] ૨૦મી સદીના અંતમાં અને ૨૧મી સદીની શરૂઆતમાં, રોગન કળા ખાસ કરીને પેઇન્ટિંગમાં નવી રસ ઉત્પન્ન કરનાર ઘણા પરિબળો ભેગા થયા. પ્રથમ, [[૨૦૦૧ ગુજરાત ધરતીકંપ|૨૦૦૧ના ગુજરાત ભૂકંપ]] પછી, જ્યારે આ પ્રદેશનો મોટાભાગનો વિનાશ થયો, પાણી અને વીજળીના માળખામાં સુધારો થયો, નવા રસ્તાઓ બનાવવામાં આવ્યા, અને આ ક્ષેત્રમાં ફ્લાઇટ્સની સંખ્યામાં વધારો થયો, આ બધાના કારણે પર્યટન વધ્યું.<ref name="spiegel2012">{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2012/09/08/arts/08iht-sckutch08.html|title=In Northwest Corner of India, the Work of Centuries|last=Spiegel|first=Claire|date=7 September 2012|website=The New York Times|access-date=21 August 2017}}</ref> બીજું, સ્થાનિક સહકારી મંડળ અને નફાકારક જૂથોએ શહેરી સંપર્કો અને ઑનલાઇન વેચાણ કરીને તેમનું બજાર વધારવામાં રોગન કલાકારો સહિતના અન્ય સ્થાનિક કારીગરોને મદદ કરી.<ref name="zeenews">{{Cite web|url=http://zeenews.india.com/entertainment/art-theatre/rogan-painting-revived-at-dastkar-basant_1548785.html|title=Rogan painting revived at 'Dastkar Basant'|date=18 February 2015|website=Zee News|language=en|archive-url = https://web.archive.org/web/20170110022522/http://zeenews.india.com/entertainment/art-theatre/rogan-painting-revived-at-dastkar-basant_1548785.html|archive-date=10 January 2017|access-date=22 August 2017}}</ref> ત્રીજું, ખત્રી પરિવારના ઘણા સભ્યોએ તેમની કળા માટે રાજ્ય અને રાષ્ટ્રીય પુરસ્કારો જીત્યા, આમ તેમનું કાર્ય અને પ્રતિષ્ઠા વધી.<ref name="mahurkar2005"/> છેવટે, ૨૦૧૪ માં, વડા પ્રધાન [[નરેન્દ્ર મોદી|નરેન્દ્ર મોદીએ]] યુ.એસ. વ્હાઇટ હાઉસની મુલાકાત લીધી હતી, અને [[બરાક ઓબામા|રાષ્ટ્રપતિ બરાક ઓબામાને]] જીવનના વૃક્ષ સહિતના બે રોગાન ચિત્રો આપ્યા હતા. તેઓને રાષ્ટ્રીય એવોર્ડ વિજેતા અબ્દુલ ગફુર ખત્રી દ્વારા દોરાયેલા ચિત્રો આપવામાં આવ્યા હતા.<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/PM-Modi-gives-Obama-rare-Rogan-paintings-made-by-Gujarat-based-Muslim-family/articleshow/44251860.cms|title=PM Modi gives Obama rare Rogan paintings made by Gujarat-based Muslim family|last=Parashar|first=Sachin|date=3 October 2014|website=The Times of India|archive-url = https://web.archive.org/web/20150709210449/http://timesofindia.indiatimes.com/india/PM-Modi-gives-Obama-rare-Rogan-paintings-made-by-Gujarat-based-Muslim-family/articleshow/44251860.cms|archive-date=9 July 2015|access-date=21 August 2017}}</ref> નિરોણામાં, ખત્રી બંધુઓએ પ્રવાસીઓને આકર્ષિત કરે એવા વધુ સમકાલીન ઉત્પાદનો રજૂ કર્યા, જેમ કે બેગ, તકીયાના કવર, ટેબલ ક્લોથ, દિવાલના સુશોભન માટેના બૉલ ક્લોથ. જીવનનું વૃક્ષ એક મુખ્ય મોટીફ બની રહ્યું છે.<ref name="tripathi2011">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/arts/crafts/ready-for-rogan/article2741704.ece|title=Ready for Rogan|last=Tripathi|first=Shailaja|date=December 24, 2011|website=The Hindu|language=en|archive-url = https://web.archive.org/web/20170110022848/http://www.thehindu.com/arts/crafts/ready-for-rogan/article2741704.ece|archive-date=10 January 2017|access-date=22 August 2017}}</ref> ખત્રી વર્કશોપમાં પ્રવાસીઓની સંખ્યા ૨૦૧૦ ના દાયકામાં સતત વધી અને ૪૦૦ જેટલા લોકો દરરોજ, આવતા જે ગામમાં ટ્રાફિક જામનું કારણ બન્યું.<ref name="times">{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/Rogan-fame-Nirona-to-get-tourist-centre/articleshow/50464108.cms|title=Rogan fame Nirona to get tourist centre - Times of India|date=January 6, 2016|website=The Times of India|archive-url = https://web.archive.org/web/20170110022308/http://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/Rogan-fame-Nirona-to-get-tourist-centre/articleshow/50464108.cms|archive-date=10 January 2017|access-date=22 August 2017}}</ref> વધતી માંગને ધ્યાનમાં રાખીને, ૨૦૧૦ માં ખાત્રીઓએ પ્રથમ વખત મહિલાઓને તાલીમ આપવાનું શરૂ કર્યું. (પહેલાં, એવી આશંકા હતી કે મહિલાઓ જ્યારે કુટુંબની બહાર લગ્ન કરે છે ત્યારે સ્ત્રીઓ આ કળાના રહસ્યો ફેલાવશે છે.) ૨૦૧૫માં, નિરોણામાં વીસ મહિલાઓ પરિવાર સાથે કામ કરતી હતી.<ref name="zeenews"/> == રોગન ચિત્રકળાની પ્રક્રિયા == રોગન રંગને લગભગ બે દિવસ માટે [[દિવેલ|એરંડાના તેલ]]ને ઉકાળીને બનાવવામાં આવે છે અને પછી વનસ્પતિ રંગદ્રવ્યો અને બંધનકર્તા પદાર્થ ઉમેરીને બનાવવામાં આવે છે. આને પરિણામે રંગ જાડા અને ચળકતા બને છે. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=pwZUAAAAMAAJ|title=The glory of Indian handicrafts|last=Kamaladevi Chattopadhyaya|publisher=Indian Book Co.|year=1976|page=34}}</ref> આ રંગોને કાપડ પર દોરવામાં અથવા છાપવામાં આવે છે તે સામાન્ય રીતે ઘેરા રંગ હોય છે, જે તીવ્ર રંગો હોવાથી ઉઠાવ આપે છે. રોગન પ્રિન્ટિંગમાં, ધાતુના બીબા વાપરી ભાત છાપવામાં આવે છે. રોગન પેઇન્ટિંગમાં, વિસ્તૃત ડિઝાઈન મુક્ત હસ્તથી બનાવવામાં આવે છે, જેમાં સ્ટાઇલસથી રંગના ચીકણા રેલાની સેર બનાવવી રંગો ભરવામાં આવે છે.<ref name="spiegel2012"/> મોટેભાગે, કાપડના અડધા ભાગમાં ડિઝાઇનને દોરવામાં આવે છે, પછી બાકીના અડધા કાપડને તેની ઉપર ઉંધો વાળી દાબી દેવામાં આવે છે, આથી તેની ઉલ્ટી ભાત આપોઆપ બાકીના ઉલટા ભાગ પર ઉપસી આવે છે. તેની ભાતમાં ફૂલોના મોટિફ, પ્રાણીઓ અને સ્થાનિક લોક કલાનો સમાવેશ થાય છે.<ref name="mahurkar2005"/> == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == * [http://www.thebetterindia.com/60969/gujarat-rogan-art-modi-obama-nirona/ મોદી, ઓબામા અને કચ્છના નિરોણા ગામ વચ્ચેની કડી!] * [http://traditionalroganart.com નિર્વાણ ખત્રી પરિવારની સત્તાવાર વેબસાઇટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220929151257/https://traditionalroganart.com/ |date=2022-09-29 }} * [https://vimeo.com/125575458 રોગન પેઇન્ટિંગની પ્રક્રિયા દર્શાવતી એક વિડિઓ] {{કચ્છ જિલ્લો}} [[શ્રેણી:ગુજરાતી સંસ્કૃતિ]] emystf19ygaargjg3omz6rylli2e78k 900125 900124 2026-04-17T05:12:09Z ~2026-99402-5 87044 900125 wikitext text/x-wiki [[ચિત્ર:Rogan-art-Tree-of-Life-Abdul-Gafur-Khatri-29-12-2013.jpg|thumb|અબ્દુલ ગફુર ખત્રી દ્વારા ''ટ્રી ઓફ લાઇફ'' મોટિફ સાથે રોગન ચિત્રકળા.]] [[ચિત્ર:Rogan_painting.jpg|thumb|ભારતના કચ્છના નિરોણા ગામમાં રોગાન ચિત્રકળા]] '''રોગન ચિત્રકળા''', [[ભારત|ભારતના]] [[ગુજરાત|ગુજરાતના]] [[કચ્છ જિલ્લો|કચ્છ જિલ્લામાં]] પ્રચલિત કાપડ પર ચિત્રકારીની એક કળા છે. આ હસ્તકલામાં, બાફેલા તેલ અને વનસ્પતિજન્ય રંગોમાંથી બનેલા રંગો, ધાતુના બીબાં (પ્રિન્ટિંગ માટેના) અને સ્ટાઇલસ્ (ચિત્રકળાનું એક ઓજાર) નો ઉપયોગ કરીને કાપડ પર ચિત્રકારી કરવામાં આવે છે. આ કળા નામ શેષ થવા પર છે, ૨૦ મી સદીના અંતમાં લગભગ એક જ રાજયમાં બે કુટુંબો દ્વારા રોગન ચિત્રકારી કરવામાં આવી હતી, એક કંસારા પરિવાર અને એક ખત્રી પરિવાર. == ઇતિહાસ == ''રોગન'' શબ્દ [[ફારસી ભાષા|ફારસીમાંથી]] ઉતરી આવ્યો છે, જેનો અર્થ વાર્નિશ અથવા તેલ એવો થાય છે.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/pnjbdictionary00clargoog|title=The Panjábí Dictionary|last=Singh|first=Maya|last2=Clark|first2=Henry Martyn|publisher=Munshi Gulab Singh & sons|year=1895}}</ref> પાકિસ્તાનના [[સિંધ|સિંધથી]] ભારત આવેલા ખાત્રી નામના એક [[મુસલમાન|મુસ્લિમ]] સમુદાય દ્વારા આ તેલ આધારિત રંગને કાપડ પર લગાડવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરવામાં આવી હતી. જો કે તેનું રોગન એવું નામ (અને કેટલીક પરંપરાગત રચનાઓ), [[ઈરાન|ઇરાનમાં]] આ કળાનું મૂળ સૂચવે છે, તેમ છતાં આ વાત સાબિત કરવા માટે કોઈ વિશ્વસનીય ઐતિહાસિક સ્રોત મળતો નથી.<ref name="mahurkar2005">{{Cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/kutch-family-that-kept-alive-rogan-art-form-hopes-to-benefit-from-tourist-attention/1/192417.html|title=Kutch family that kept alive Rogan art form hopes to benefit from tourist attention|last=Mahurkar|first=Uday|date=12 December 2005|website=India Today|archive-url = https://web.archive.org/web/20140507095026/http://indiatoday.intoday.in/story/kutch-family-that-kept-alive-rogan-art-form-hopes-to-benefit-from-tourist-attention/1/192417.html|archive-date=7 May 2014|access-date=21 August 2017}}</ref> શરૂઆતમાં [[કચ્છ જિલ્લો|કચ્છ]] વિસ્તારમાં ઘણા સ્થળોએ રોગન ચિત્રકળા કરવામાં આવતી હતી. ચિત્રકારી કરેલ કાપડ મોટે ભાગે નીચલી જાતિની મહિલાઓ દ્વારા ખરીદવામાં આવતી હતી જેઓ તેમના લગ્ન માટે કપડાં અને પલંગની ચાદરો આ કળા દ્વારા સજાવતી હતી.<ref name="spiegel2012"/> તેથી, આ એક મોસમી કળા હતી, તેનો મોટા ભાગનો ઉપાડ લગ્નના મહિનાઓ દરમિયાન થતો હતો. બાકીના વર્ષ દરમિયાન, કારીગરો કૃષિ જેવા અન્ય પ્રકારનાં કામો તરફ વળાતા. <ref>{{Cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2002/20020901/spectrum/heritage.htm|title=Rogan artists abandoning their art|last=Pandey|first=Priya|date=September 1, 2002|website=The Sunday Tribune, India|archive-url = https://web.archive.org/web/20041106073003/http://www.tribuneindia.com/2002/20020901/spectrum/heritage.htm|archive-date=6 November 2004|access-date=22 August 2017}}</ref> ૨૦ મી સદીના અંતમાં સસ્તા, મશીન દ્વારા બનાવેલા કાપડની ઉપલબ્ધતા સાથે, રોગન ચિત્રકારી કરેલા કાપડ ઉત્પાદનો પ્રમાણમાં વધુ ખર્ચાળ બન્યા, અને ઘણા કલાકારો આ કળા છોડી અન્ય વ્યવસાય તરફ વળ્યા. આખરે, એક જ કુટુંબ, ગુજરાતના નિરોણાના ખત્રીઓએ આ કળા જીવંત રાખી. <ref name="spiegel2012"/> == કલાનું પુનરુત્થાન == [[ચિત્ર:Ashish kansara.jpg|thumb|માધાપર ગામમાં રોગાન ચિત્રકળા ના કારીગર આશિષ કંસારા]] ૨૦મી સદીના અંતમાં અને ૨૧મી સદીની શરૂઆતમાં, રોગન કળા ખાસ કરીને પેઇન્ટિંગમાં નવી રસ ઉત્પન્ન કરનાર ઘણા પરિબળો ભેગા થયા. પ્રથમ, [[૨૦૦૧ ગુજરાત ધરતીકંપ|૨૦૦૧ના ગુજરાત ભૂકંપ]] પછી, જ્યારે આ પ્રદેશનો મોટાભાગનો વિનાશ થયો, પાણી અને વીજળીના માળખામાં સુધારો થયો, નવા રસ્તાઓ બનાવવામાં આવ્યા, અને આ ક્ષેત્રમાં ફ્લાઇટ્સની સંખ્યામાં વધારો થયો, આ બધાના કારણે પર્યટન વધ્યું.<ref name="spiegel2012">{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2012/09/08/arts/08iht-sckutch08.html|title=In Northwest Corner of India, the Work of Centuries|last=Spiegel|first=Claire|date=7 September 2012|website=The New York Times|access-date=21 August 2017}}</ref> બીજું, સ્થાનિક સહકારી મંડળ અને નફાકારક જૂથોએ શહેરી સંપર્કો અને ઑનલાઇન વેચાણ કરીને તેમનું બજાર વધારવામાં રોગન કલાકારો સહિતના અન્ય સ્થાનિક કારીગરોને મદદ કરી.<ref name="zeenews">{{Cite web|url=http://zeenews.india.com/entertainment/art-theatre/rogan-painting-revived-at-dastkar-basant_1548785.html|title=Rogan painting revived at 'Dastkar Basant'|date=18 February 2015|website=Zee News|language=en|archive-url = https://web.archive.org/web/20170110022522/http://zeenews.india.com/entertainment/art-theatre/rogan-painting-revived-at-dastkar-basant_1548785.html|archive-date=10 January 2017|access-date=22 August 2017}}</ref> ત્રીજું, ખત્રી પરિવારના ઘણા સભ્યોએ તેમની કળા માટે રાજ્ય અને રાષ્ટ્રીય પુરસ્કારો જીત્યા, આમ તેમનું કાર્ય અને પ્રતિષ્ઠા વધી.<ref name="mahurkar2005"/> છેવટે, ૨૦૧૪ માં, વડા પ્રધાન [[નરેન્દ્ર મોદી|નરેન્દ્ર મોદીએ]] યુ.એસ. વ્હાઇટ હાઉસની મુલાકાત લીધી હતી, અને [[બરાક ઓબામા|રાષ્ટ્રપતિ બરાક ઓબામાને]] જીવનના વૃક્ષ સહિતના બે રોગાન ચિત્રો આપ્યા હતા. તેઓને રાષ્ટ્રીય એવોર્ડ વિજેતા અબ્દુલ ગફુર ખત્રી દ્વારા દોરાયેલા ચિત્રો આપવામાં આવ્યા હતા.<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/PM-Modi-gives-Obama-rare-Rogan-paintings-made-by-Gujarat-based-Muslim-family/articleshow/44251860.cms|title=PM Modi gives Obama rare Rogan paintings made by Gujarat-based Muslim family|last=Parashar|first=Sachin|date=3 October 2014|website=The Times of India|archive-url = https://web.archive.org/web/20150709210449/http://timesofindia.indiatimes.com/india/PM-Modi-gives-Obama-rare-Rogan-paintings-made-by-Gujarat-based-Muslim-family/articleshow/44251860.cms|archive-date=9 July 2015|access-date=21 August 2017}}</ref> નિરોણામાં, ખત્રી બંધુઓએ પ્રવાસીઓને આકર્ષિત કરે એવા વધુ સમકાલીન ઉત્પાદનો રજૂ કર્યા, જેમ કે બેગ, તકીયાના કવર, ટેબલ ક્લોથ, દિવાલના સુશોભન માટેના બૉલ ક્લોથ. જીવનનું વૃક્ષ એક મુખ્ય મોટીફ બની રહ્યું છે.<ref name="tripathi2011">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/arts/crafts/ready-for-rogan/article2741704.ece|title=Ready for Rogan|last=Tripathi|first=Shailaja|date=December 24, 2011|website=The Hindu|language=en|archive-url = https://web.archive.org/web/20170110022848/http://www.thehindu.com/arts/crafts/ready-for-rogan/article2741704.ece|archive-date=10 January 2017|access-date=22 August 2017}}</ref> ખત્રી વર્કશોપમાં પ્રવાસીઓની સંખ્યા ૨૦૧૦ ના દાયકામાં સતત વધી અને ૪૦૦ જેટલા લોકો દરરોજ, આવતા જે ગામમાં ટ્રાફિક જામનું કારણ બન્યું.<ref name="times">{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/Rogan-fame-Nirona-to-get-tourist-centre/articleshow/50464108.cms|title=Rogan fame Nirona to get tourist centre - Times of India|date=January 6, 2016|website=The Times of India|archive-url = https://web.archive.org/web/20170110022308/http://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/Rogan-fame-Nirona-to-get-tourist-centre/articleshow/50464108.cms|archive-date=10 January 2017|access-date=22 August 2017}}</ref> વધતી માંગને ધ્યાનમાં રાખીને, ૨૦૧૦ માં ખાત્રીઓએ પ્રથમ વખત મહિલાઓને તાલીમ આપવાનું શરૂ કર્યું. (પહેલાં, એવી આશંકા હતી કે મહિલાઓ જ્યારે કુટુંબની બહાર લગ્ન કરે છે ત્યારે સ્ત્રીઓ આ કળાના રહસ્યો ફેલાવશે છે.) ૨૦૧૫માં, નિરોણામાં વીસ મહિલાઓ પરિવાર સાથે કામ કરતી હતી.<ref name="zeenews"/> == રોગન ચિત્રકળાની પ્રક્રિયા == રોગન રંગને લગભગ બે દિવસ માટે [[દિવેલ|એરંડાના તેલ]]ને ઉકાળીને બનાવવામાં આવે છે અને પછી વનસ્પતિ રંગદ્રવ્યો અને બંધનકર્તા પદાર્થ ઉમેરીને બનાવવામાં આવે છે. આને પરિણામે રંગ જાડા અને ચળકતા બને છે. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=pwZUAAAAMAAJ|title=The glory of Indian handicrafts|last=Kamaladevi Chattopadhyaya|publisher=Indian Book Co.|year=1976|page=34}}</ref> આ રંગોને કાપડ પર દોરવામાં અથવા છાપવામાં આવે છે તે સામાન્ય રીતે ઘેરા રંગ હોય છે, જે તીવ્ર રંગો હોવાથી ઉઠાવ આપે છે. રોગન પ્રિન્ટિંગમાં, ધાતુના બીબા વાપરી ભાત છાપવામાં આવે છે. રોગન પેઇન્ટિંગમાં, વિસ્તૃત ડિઝાઈન મુક્ત હસ્તથી બનાવવામાં આવે છે, જેમાં સ્ટાઇલસથી રંગના ચીકણા રેલાની સેર બનાવવી રંગો ભરવામાં આવે છે.<ref name="spiegel2012"/> મોટેભાગે, કાપડના અડધા ભાગમાં ડિઝાઇનને દોરવામાં આવે છે, પછી બાકીના અડધા કાપડને તેની ઉપર ઉંધો વાળી દાબી દેવામાં આવે છે, આથી તેની ઉલ્ટી ભાત આપોઆપ બાકીના ઉલટા ભાગ પર ઉપસી આવે છે. તેની ભાતમાં ફૂલોના મોટિફ, પ્રાણીઓ અને સ્થાનિક લોક કલાનો સમાવેશ થાય છે.<ref name="mahurkar2005"/> == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == * [http://www.thebetterindia.com/60969/gujarat-rogan-art-modi-obama-nirona/ મોદી, ઓબામા અને કચ્છના નિરોણા ગામ વચ્ચેની કડી!] * [http://traditionalroganart.com નિર્વાણ ખત્રી પરિવારની સત્તાવાર વેબસાઇટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220929151257/https://traditionalroganart.com/ |date=2022-09-29 }} * [https://vimeo.com/125575458 રોગન પેઇન્ટિંગની પ્રક્રિયા દર્શાવતી એક વિડિઓ] {{કચ્છ જિલ્લો}} [[શ્રેણી:ગુજરાતી સંસ્કૃતિ]] a4ylkt16md5hgs3q46y1nw6k9ur08st 900126 900125 2026-04-17T05:15:49Z ~2026-99402-5 87044 900126 wikitext text/x-wiki [[ચિત્ર:Rogan-art-Tree-of-Life-Abdul-Gafur-Khatri-29-12-2013.jpg|thumb|અબ્દુલ ગફુર ખત્રી દ્વારા ''ટ્રી ઓફ લાઇફ'' મોટિફ સાથે રોગન ચિત્રકળા.]] [[ચિત્ર:Rogan_painting.jpg|thumb|ભારતના કચ્છના નિરોણા ગામમાં રોગાન ચિત્રકળા]] '''રોગન ચિત્રકળા''', [[ભારત|ભારતના]] [[ગુજરાત|ગુજરાતના]] [[કચ્છ જિલ્લો|કચ્છ જિલ્લામાં]] પ્રચલિત કાપડ પર ચિત્રકારીની એક કળા છે. આ હસ્તકલામાં, બાફેલા તેલ અને વનસ્પતિજન્ય રંગોમાંથી બનેલા રંગો, ધાતુના બીબાં (પ્રિન્ટિંગ માટેના) અને સ્ટાઇલસ્ (ચિત્રકળાનું એક ઓજાર) નો ઉપયોગ કરીને કાપડ પર ચિત્રકારી કરવામાં આવે છે. આ કળા નામ શેષ થવા પર છે, ૨૦ મી સદીના અંતમાં લગભગ એક જ રાજયમાં બે કુટુંબો દ્વારા રોગન ચિત્રકારી કરવામાં આવી હતી, એક કંસારા પરિવાર અને એક ખત્રી પરિવાર. == ઇતિહાસ == ''રોગન'' શબ્દ [[ફારસી ભાષા|ફારસીમાંથી]] ઉતરી આવ્યો છે, જેનો અર્થ વાર્નિશ અથવા તેલ એવો થાય છે.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/pnjbdictionary00clargoog|title=The Panjábí Dictionary|last=Singh|first=Maya|last2=Clark|first2=Henry Martyn|publisher=Munshi Gulab Singh & sons|year=1895}}</ref> પાકિસ્તાનના [[સિંધ|સિંધથી]] ભારત આવેલા ખાત્રી નામના એક [[મુસલમાન|મુસ્લિમ]] સમુદાય દ્વારા આ તેલ આધારિત રંગને કાપડ પર લગાડવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરવામાં આવી હતી. જો કે તેનું રોગન એવું નામ (અને કેટલીક પરંપરાગત રચનાઓ), [[ઈરાન|ઇરાનમાં]] આ કળાનું મૂળ સૂચવે છે, તેમ છતાં આ વાત સાબિત કરવા માટે કોઈ વિશ્વસનીય ઐતિહાસિક સ્રોત મળતો નથી.<ref name="mahurkar2005">{{Cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/kutch-family-that-kept-alive-rogan-art-form-hopes-to-benefit-from-tourist-attention/1/192417.html|title=Kutch family that kept alive Rogan art form hopes to benefit from tourist attention|last=Mahurkar|first=Uday|date=12 December 2005|website=India Today|archive-url = https://web.archive.org/web/20140507095026/http://indiatoday.intoday.in/story/kutch-family-that-kept-alive-rogan-art-form-hopes-to-benefit-from-tourist-attention/1/192417.html|archive-date=7 May 2014|access-date=21 August 2017}}</ref> શરૂઆતમાં [[કચ્છ જિલ્લો|કચ્છ]] વિસ્તારમાં ઘણા સ્થળોએ રોગન ચિત્રકળા કરવામાં આવતી હતી. ચિત્રકારી કરેલ કાપડ મોટે ભાગે નીચલી જાતિની મહિલાઓ દ્વારા ખરીદવામાં આવતી હતી જેઓ તેમના લગ્ન માટે કપડાં અને પલંગની ચાદરો આ કળા દ્વારા સજાવતી હતી.<ref name="spiegel2012"/> તેથી, આ એક મોસમી કળા હતી, તેનો મોટા ભાગનો ઉપાડ લગ્નના મહિનાઓ દરમિયાન થતો હતો. બાકીના વર્ષ દરમિયાન, કારીગરો કૃષિ જેવા અન્ય પ્રકારનાં કામો તરફ વળાતા. <ref>{{Cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2002/20020901/spectrum/heritage.htm|title=Rogan artists abandoning their art|last=Pandey|first=Priya|date=September 1, 2002|website=The Sunday Tribune, India|archive-url = https://web.archive.org/web/20041106073003/http://www.tribuneindia.com/2002/20020901/spectrum/heritage.htm|archive-date=6 November 2004|access-date=22 August 2017}}</ref> ૨૦ મી સદીના અંતમાં સસ્તા, મશીન દ્વારા બનાવેલા કાપડની ઉપલબ્ધતા સાથે, રોગન ચિત્રકારી કરેલા કાપડ ઉત્પાદનો પ્રમાણમાં વધુ ખર્ચાળ બન્યા, અને ઘણા કલાકારો આ કળા છોડી અન્ય વ્યવસાય તરફ વળ્યા. આખરે, બે જ કુટુંબ, ગુજરાતના માધાપરના આશિષ કંસારા પરિવાર, અને ખત્રીએ આ કળા જીવંત રાખી. <ref name="spiegel2012"/> == કલાનું પુનરુત્થાન == [[ચિત્ર:Ashish kansara.jpg|thumb|માધાપર ગામમાં રોગાન ચિત્રકળા ના કારીગર આશિષ કંસારા]] ૨૦મી સદીના અંતમાં અને ૨૧મી સદીની શરૂઆતમાં, રોગન કળા ખાસ કરીને પેઇન્ટિંગમાં નવી રસ ઉત્પન્ન કરનાર ઘણા પરિબળો ભેગા થયા. પ્રથમ, [[૨૦૦૧ ગુજરાત ધરતીકંપ|૨૦૦૧ના ગુજરાત ભૂકંપ]] પછી, જ્યારે આ પ્રદેશનો મોટાભાગનો વિનાશ થયો, પાણી અને વીજળીના માળખામાં સુધારો થયો, નવા રસ્તાઓ બનાવવામાં આવ્યા, અને આ ક્ષેત્રમાં ફ્લાઇટ્સની સંખ્યામાં વધારો થયો, આ બધાના કારણે પર્યટન વધ્યું.<ref name="spiegel2012">{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2012/09/08/arts/08iht-sckutch08.html|title=In Northwest Corner of India, the Work of Centuries|last=Spiegel|first=Claire|date=7 September 2012|website=The New York Times|access-date=21 August 2017}}</ref> બીજું, સ્થાનિક સહકારી મંડળ અને નફાકારક જૂથોએ શહેરી સંપર્કો અને ઑનલાઇન વેચાણ કરીને તેમનું બજાર વધારવામાં રોગન કલાકારો સહિતના અન્ય સ્થાનિક કારીગરોને મદદ કરી.<ref name="zeenews">{{Cite web|url=http://zeenews.india.com/entertainment/art-theatre/rogan-painting-revived-at-dastkar-basant_1548785.html|title=Rogan painting revived at 'Dastkar Basant'|date=18 February 2015|website=Zee News|language=en|archive-url = https://web.archive.org/web/20170110022522/http://zeenews.india.com/entertainment/art-theatre/rogan-painting-revived-at-dastkar-basant_1548785.html|archive-date=10 January 2017|access-date=22 August 2017}}</ref> ત્રીજું, ખત્રી પરિવારના ઘણા સભ્યોએ તેમની કળા માટે રાજ્ય અને રાષ્ટ્રીય પુરસ્કારો જીત્યા, આમ તેમનું કાર્ય અને પ્રતિષ્ઠા વધી.<ref name="mahurkar2005"/> છેવટે, ૨૦૧૪ માં, વડા પ્રધાન [[નરેન્દ્ર મોદી|નરેન્દ્ર મોદીએ]] યુ.એસ. વ્હાઇટ હાઉસની મુલાકાત લીધી હતી, અને [[બરાક ઓબામા|રાષ્ટ્રપતિ બરાક ઓબામાને]] જીવનના વૃક્ષ સહિતના બે રોગાન ચિત્રો આપ્યા હતા. તેઓને રાષ્ટ્રીય એવોર્ડ વિજેતા અબ્દુલ ગફુર ખત્રી દ્વારા દોરાયેલા ચિત્રો આપવામાં આવ્યા હતા.<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/PM-Modi-gives-Obama-rare-Rogan-paintings-made-by-Gujarat-based-Muslim-family/articleshow/44251860.cms|title=PM Modi gives Obama rare Rogan paintings made by Gujarat-based Muslim family|last=Parashar|first=Sachin|date=3 October 2014|website=The Times of India|archive-url = https://web.archive.org/web/20150709210449/http://timesofindia.indiatimes.com/india/PM-Modi-gives-Obama-rare-Rogan-paintings-made-by-Gujarat-based-Muslim-family/articleshow/44251860.cms|archive-date=9 July 2015|access-date=21 August 2017}}</ref> આશિષ કંસારાએ પ્રવાસીઓને આકર્ષિત કરે એવા વધુ સમકાલીન ઉત્પાદનો રજૂ કર્યા, જેમ કે બેગ, તકીયાના કવર, ટેબલ ક્લોથ, દિવાલના સુશોભન માટેના બૉલ ક્લોથ. જીવનનું વૃક્ષ એક મુખ્ય મોટીફ બની રહ્યું છે.<ref name="tripathi2011">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/arts/crafts/ready-for-rogan/article2741704.ece|title=Ready for Rogan|last=Tripathi|first=Shailaja|date=December 24, 2011|website=The Hindu|language=en|archive-url = https://web.archive.org/web/20170110022848/http://www.thehindu.com/arts/crafts/ready-for-rogan/article2741704.ece|archive-date=10 January 2017|access-date=22 August 2017}}</ref> ખત્રી વર્કશોપમાં પ્રવાસીઓની સંખ્યા ૨૦૧૦ ના દાયકામાં સતત વધી અને ૪૦૦ જેટલા લોકો દરરોજ, આવતા જે ગામમાં ટ્રાફિક જામનું કારણ બન્યું.<ref name="times">{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/Rogan-fame-Nirona-to-get-tourist-centre/articleshow/50464108.cms|title=Rogan fame Nirona to get tourist centre - Times of India|date=January 6, 2016|website=The Times of India|archive-url = https://web.archive.org/web/20170110022308/http://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/Rogan-fame-Nirona-to-get-tourist-centre/articleshow/50464108.cms|archive-date=10 January 2017|access-date=22 August 2017}}</ref> વધતી માંગને ધ્યાનમાં રાખીને, ૨૦૧૦ માં ખાત્રીઓએ પ્રથમ વખત મહિલાઓને તાલીમ આપવાનું શરૂ કર્યું. (પહેલાં, એવી આશંકા હતી કે મહિલાઓ જ્યારે કુટુંબની બહાર લગ્ન કરે છે ત્યારે સ્ત્રીઓ આ કળાના રહસ્યો ફેલાવશે છે.) ૨૦૧૫માં, નિરોણામાં વીસ મહિલાઓ પરિવાર સાથે કામ કરતી હતી.<ref name="zeenews"/> == રોગન ચિત્રકળાની પ્રક્રિયા == રોગન રંગને લગભગ બે દિવસ માટે [[દિવેલ|એરંડાના તેલ]]ને ઉકાળીને બનાવવામાં આવે છે અને પછી વનસ્પતિ રંગદ્રવ્યો અને બંધનકર્તા પદાર્થ ઉમેરીને બનાવવામાં આવે છે. આને પરિણામે રંગ જાડા અને ચળકતા બને છે. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=pwZUAAAAMAAJ|title=The glory of Indian handicrafts|last=Kamaladevi Chattopadhyaya|publisher=Indian Book Co.|year=1976|page=34}}</ref> આ રંગોને કાપડ પર દોરવામાં અથવા છાપવામાં આવે છે તે સામાન્ય રીતે ઘેરા રંગ હોય છે, જે તીવ્ર રંગો હોવાથી ઉઠાવ આપે છે. રોગન પ્રિન્ટિંગમાં, ધાતુના બીબા વાપરી ભાત છાપવામાં આવે છે. રોગન પેઇન્ટિંગમાં, વિસ્તૃત ડિઝાઈન મુક્ત હસ્તથી બનાવવામાં આવે છે, જેમાં સ્ટાઇલસથી રંગના ચીકણા રેલાની સેર બનાવવી રંગો ભરવામાં આવે છે.<ref name="spiegel2012"/> મોટેભાગે, કાપડના અડધા ભાગમાં ડિઝાઇનને દોરવામાં આવે છે, પછી બાકીના અડધા કાપડને તેની ઉપર ઉંધો વાળી દાબી દેવામાં આવે છે, આથી તેની ઉલ્ટી ભાત આપોઆપ બાકીના ઉલટા ભાગ પર ઉપસી આવે છે. તેની ભાતમાં ફૂલોના મોટિફ, પ્રાણીઓ અને સ્થાનિક લોક કલાનો સમાવેશ થાય છે.<ref name="mahurkar2005"/> == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == * [http://www.thebetterindia.com/60969/gujarat-rogan-art-modi-obama-nirona/ મોદી, ઓબામા અને કચ્છના નિરોણા ગામ વચ્ચેની કડી!] * [http://traditionalroganart.com નિર્વાણ ખત્રી પરિવારની સત્તાવાર વેબસાઇટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220929151257/https://traditionalroganart.com/ |date=2022-09-29 }} * [https://vimeo.com/125575458 રોગન પેઇન્ટિંગની પ્રક્રિયા દર્શાવતી એક વિડિઓ] {{કચ્છ જિલ્લો}} [[શ્રેણી:ગુજરાતી સંસ્કૃતિ]] 04c7i9iz4woaypopm699vcv60kjyx0h 900127 900126 2026-04-17T05:19:16Z ~2026-99402-5 87044 900127 wikitext text/x-wiki [[ચિત્ર:Rogan-art-Tree-of-Life-Abdul-Gafur-Khatri-29-12-2013.jpg|thumb|અબ્દુલ ગફુર ખત્રી દ્વારા ''ટ્રી ઓફ લાઇફ'' મોટિફ સાથે રોગન ચિત્રકળા.]] [[ચિત્ર:Rogan_painting.jpg|thumb|ભારતના કચ્છના નિરોણા ગામમાં રોગાન ચિત્રકળા]] '''રોગન ચિત્રકળા''', [[ભારત|ભારતના]] [[ગુજરાત|ગુજરાતના]] [[કચ્છ જિલ્લો|કચ્છ જિલ્લામાં]] પ્રચલિત કાપડ પર ચિત્રકારીની એક કળા છે. આ હસ્તકલામાં, બાફેલા તેલ અને વનસ્પતિજન્ય રંગોમાંથી બનેલા રંગો, ધાતુના બીબાં (પ્રિન્ટિંગ માટેના) અને સ્ટાઇલસ્ (ચિત્રકળાનું એક ઓજાર) નો ઉપયોગ કરીને કાપડ પર ચિત્રકારી કરવામાં આવે છે. આ કળા નામ શેષ થવા પર છે, ૨૦ મી સદીના અંતમાં લગભગ એક જ રાજયમાં બે કુટુંબો દ્વારા રોગન ચિત્રકારી કરવામાં આવી હતી, એક કંસારા પરિવાર અને એક ખત્રી પરિવાર. == ઇતિહાસ == ''રોગન'' શબ્દ [[ફારસી ભાષા|ફારસીમાંથી]] ઉતરી આવ્યો છે, જેનો અર્થ વાર્નિશ અથવા તેલ એવો થાય છે.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/pnjbdictionary00clargoog|title=The Panjábí Dictionary|last=Singh|first=Maya|last2=Clark|first2=Henry Martyn|publisher=Munshi Gulab Singh & sons|year=1895}}</ref> પાકિસ્તાનના [[સિંધ|સિંધથી]] ભારત આવેલા ખાત્રી નામના એક [[મુસલમાન|મુસ્લિમ]] સમુદાય દ્વારા આ તેલ આધારિત રંગને કાપડ પર લગાડવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરવામાં આવી હતી. જો કે તેનું રોગન એવું નામ (અને કેટલીક પરંપરાગત રચનાઓ), [[ઈરાન|ઇરાનમાં]] આ કળાનું મૂળ સૂચવે છે, તેમ છતાં આ વાત સાબિત કરવા માટે કોઈ વિશ્વસનીય ઐતિહાસિક સ્રોત મળતો નથી.<ref name="mahurkar2005">{{Cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/kutch-family-that-kept-alive-rogan-art-form-hopes-to-benefit-from-tourist-attention/1/192417.html|title=Kutch family that kept alive Rogan art form hopes to benefit from tourist attention|last=Mahurkar|first=Uday|date=12 December 2005|website=India Today|archive-url = https://web.archive.org/web/20140507095026/http://indiatoday.intoday.in/story/kutch-family-that-kept-alive-rogan-art-form-hopes-to-benefit-from-tourist-attention/1/192417.html|archive-date=7 May 2014|access-date=21 August 2017}}</ref> શરૂઆતમાં [[કચ્છ જિલ્લો|કચ્છ]] વિસ્તારમાં ઘણા સ્થળોએ રોગન ચિત્રકળા કરવામાં આવતી હતી. ચિત્રકારી કરેલ કાપડ મોટે ભાગે નીચલી જાતિની મહિલાઓ દ્વારા ખરીદવામાં આવતી હતી જેઓ તેમના લગ્ન માટે કપડાં અને પલંગની ચાદરો આ કળા દ્વારા સજાવતી હતી.<ref name="spiegel2012"/> તેથી, આ એક મોસમી કળા હતી, તેનો મોટા ભાગનો ઉપાડ લગ્નના મહિનાઓ દરમિયાન થતો હતો. બાકીના વર્ષ દરમિયાન, કારીગરો કૃષિ જેવા અન્ય પ્રકારનાં કામો તરફ વળાતા. <ref>{{Cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2002/20020901/spectrum/heritage.htm|title=Rogan artists abandoning their art|last=Pandey|first=Priya|date=September 1, 2002|website=The Sunday Tribune, India|archive-url = https://web.archive.org/web/20041106073003/http://www.tribuneindia.com/2002/20020901/spectrum/heritage.htm|archive-date=6 November 2004|access-date=22 August 2017}}</ref> ૨૦ મી સદીના અંતમાં સસ્તા, મશીન દ્વારા બનાવેલા કાપડની ઉપલબ્ધતા સાથે, રોગન ચિત્રકારી કરેલા કાપડ ઉત્પાદનો પ્રમાણમાં વધુ ખર્ચાળ બન્યા, અને ઘણા કલાકારો આ કળા છોડી અન્ય વ્યવસાય તરફ વળ્યા. આખરે, બે જ કુટુંબ, ગુજરાતના માધાપરના આશિષ કંસારા પરિવાર, અને ખત્રીએ આ કળા જીવંત રાખી. <ref name="spiegel2012"/> == કલાનું પુનરુત્થાન == [[ચિત્ર:Ashish kansara.jpg|thumb|માધાપર ગામમાં રોગાન ચિત્રકળા ના કારીગર આશિષ કંસારા]] ૨૦મી સદીના અંતમાં અને ૨૧મી સદીની શરૂઆતમાં, રોગન કળા ખાસ કરીને પેઇન્ટિંગમાં નવી રસ ઉત્પન્ન કરનાર ઘણા પરિબળો ભેગા થયા. પ્રથમ, [[૨૦૦૧ ગુજરાત ધરતીકંપ|૨૦૦૧ના ગુજરાત ભૂકંપ]] પછી, જ્યારે આ પ્રદેશનો મોટાભાગનો વિનાશ થયો, પાણી અને વીજળીના માળખામાં સુધારો થયો, નવા રસ્તાઓ બનાવવામાં આવ્યા, અને આ ક્ષેત્રમાં ફ્લાઇટ્સની સંખ્યામાં વધારો થયો, આ બધાના કારણે પર્યટન વધ્યું.<ref name="spiegel2012">{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2012/09/08/arts/08iht-sckutch08.html|title=In Northwest Corner of India, the Work of Centuries|last=Spiegel|first=Claire|date=7 September 2012|website=The New York Times|access-date=21 August 2017}}</ref> બીજું, સ્થાનિક સહકારી મંડળ અને નફાકારક જૂથોએ શહેરી સંપર્કો અને ઑનલાઇન વેચાણ કરીને તેમનું બજાર વધારવામાં રોગન કલાકારો સહિતના અન્ય સ્થાનિક કારીગરોને મદદ કરી.<ref name="zeenews">{{Cite web|url=http://zeenews.india.com/entertainment/art-theatre/rogan-painting-revived-at-dastkar-basant_1548785.html|title=Rogan painting revived at 'Dastkar Basant'|date=18 February 2015|website=Zee News|language=en|archive-url = https://web.archive.org/web/20170110022522/http://zeenews.india.com/entertainment/art-theatre/rogan-painting-revived-at-dastkar-basant_1548785.html|archive-date=10 January 2017|access-date=22 August 2017}}</ref> ત્રીજું, ખત્રી પરિવારના ઘણા સભ્યોએ તેમની કળા માટે રાજ્ય અને રાષ્ટ્રીય પુરસ્કારો જીત્યા, આમ તેમનું કાર્ય અને પ્રતિષ્ઠા વધી.<ref name="mahurkar2005"/> છેવટે, ૨૦૧૪ માં, વડા પ્રધાન [[નરેન્દ્ર મોદી|નરેન્દ્ર મોદીએ]] યુ.એસ. વ્હાઇટ હાઉસની મુલાકાત લીધી હતી, અને [[બરાક ઓબામા|રાષ્ટ્રપતિ બરાક ઓબામાને]] જીવનના વૃક્ષ સહિતના બે રોગાન ચિત્રો આપ્યા હતા. તેઓને રાષ્ટ્રીય એવોર્ડ વિજેતા અબ્દુલ ગફુર ખત્રી દ્વારા દોરાયેલા ચિત્રો આપવામાં આવ્યા હતા.<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/PM-Modi-gives-Obama-rare-Rogan-paintings-made-by-Gujarat-based-Muslim-family/articleshow/44251860.cms|title=PM Modi gives Obama rare Rogan paintings made by Gujarat-based Muslim family|last=Parashar|first=Sachin|date=3 October 2014|website=The Times of India|archive-url = https://web.archive.org/web/20150709210449/http://timesofindia.indiatimes.com/india/PM-Modi-gives-Obama-rare-Rogan-paintings-made-by-Gujarat-based-Muslim-family/articleshow/44251860.cms|archive-date=9 July 2015|access-date=21 August 2017}}</ref> આશિષ કંસારાએ પ્રવાસીઓને આકર્ષિત કરે એવા વધુ સમકાલીન ઉત્પાદનો રજૂ કર્યા, જેમ કે બેગ, તકીયાના કવર, ટેબલ ક્લોથ, દિવાલના સુશોભન માટેના બૉલ ક્લોથ. જીવનનું વૃક્ષ એક મુખ્ય મોટીફ બની રહ્યું છે.<ref name="tripathi2011">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/arts/crafts/ready-for-rogan/article2741704.ece|title=Ready for Rogan|last=Tripathi|first=Shailaja|date=December 24, 2011|website=The Hindu|language=en|archive-url = https://web.archive.org/web/20170110022848/http://www.thehindu.com/arts/crafts/ready-for-rogan/article2741704.ece|archive-date=10 January 2017|access-date=22 August 2017}}</ref> આશિષ કંસારા વર્કશોપમાં પ્રવાસીઓની સંખ્યા ૨૦૧૦ ના દાયકામાં સતત વધી અને ૪૦૦ જેટલા લોકો દરરોજ, આવતા જે ગામમાં ટ્રાફિક જામનું કારણ બન્યું.<ref name="times">{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/Rogan-fame-Nirona-to-get-tourist-centre/articleshow/50464108.cms|title=Rogan fame Nirona to get tourist centre - Times of India|date=January 6, 2016|website=The Times of India|archive-url = https://web.archive.org/web/20170110022308/http://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/Rogan-fame-Nirona-to-get-tourist-centre/articleshow/50464108.cms|archive-date=10 January 2017|access-date=22 August 2017}}</ref> વધતી માંગને ધ્યાનમાં રાખીને, ૨૦૧4 માં આશિષ કંસારાએ પ્રથમ વખત મહિલાઓને તાલીમ આપવાનું શરૂ કર્યું. ૨૦૧૫માં, માધાપરમાં વીસ મહિલાઓ પરિવાર સાથે કામ કરતી હતી.<ref name="zeenews"/> આશિષ કંસારા ના પત્ની કોમલ કંસારા સૌ પ્રથમ રોગાન કળા ના મહિલા કારીગર છે. == રોગન ચિત્રકળાની પ્રક્રિયા == રોગન રંગને લગભગ બે દિવસ માટે [[દિવેલ|એરંડાના તેલ]]ને ઉકાળીને બનાવવામાં આવે છે અને પછી વનસ્પતિ રંગદ્રવ્યો અને બંધનકર્તા પદાર્થ ઉમેરીને બનાવવામાં આવે છે. આને પરિણામે રંગ જાડા અને ચળકતા બને છે. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=pwZUAAAAMAAJ|title=The glory of Indian handicrafts|last=Kamaladevi Chattopadhyaya|publisher=Indian Book Co.|year=1976|page=34}}</ref> આ રંગોને કાપડ પર દોરવામાં અથવા છાપવામાં આવે છે તે સામાન્ય રીતે ઘેરા રંગ હોય છે, જે તીવ્ર રંગો હોવાથી ઉઠાવ આપે છે. રોગન પ્રિન્ટિંગમાં, ધાતુના બીબા વાપરી ભાત છાપવામાં આવે છે. રોગન પેઇન્ટિંગમાં, વિસ્તૃત ડિઝાઈન મુક્ત હસ્તથી બનાવવામાં આવે છે, જેમાં સ્ટાઇલસથી રંગના ચીકણા રેલાની સેર બનાવવી રંગો ભરવામાં આવે છે.<ref name="spiegel2012"/> મોટેભાગે, કાપડના અડધા ભાગમાં ડિઝાઇનને દોરવામાં આવે છે, પછી બાકીના અડધા કાપડને તેની ઉપર ઉંધો વાળી દાબી દેવામાં આવે છે, આથી તેની ઉલ્ટી ભાત આપોઆપ બાકીના ઉલટા ભાગ પર ઉપસી આવે છે. તેની ભાતમાં ફૂલોના મોટિફ, પ્રાણીઓ અને સ્થાનિક લોક કલાનો સમાવેશ થાય છે.<ref name="mahurkar2005"/> == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == * [http://www.thebetterindia.com/60969/gujarat-rogan-art-modi-obama-nirona/ મોદી, ઓબામા અને કચ્છના નિરોણા ગામ વચ્ચેની કડી!] * [http://traditionalroganart.com નિર્વાણ ખત્રી પરિવારની સત્તાવાર વેબસાઇટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220929151257/https://traditionalroganart.com/ |date=2022-09-29 }} * [https://vimeo.com/125575458 રોગન પેઇન્ટિંગની પ્રક્રિયા દર્શાવતી એક વિડિઓ] {{કચ્છ જિલ્લો}} [[શ્રેણી:ગુજરાતી સંસ્કૃતિ]] 7bzrs4yfrwcicm8xktowhrtgks9phxa 900128 900127 2026-04-17T05:22:37Z ~2026-99402-5 87044 link added 900128 wikitext text/x-wiki [[ચિત્ર:Rogan-art-Tree-of-Life-Abdul-Gafur-Khatri-29-12-2013.jpg|thumb|અબ્દુલ ગફુર ખત્રી દ્વારા ''ટ્રી ઓફ લાઇફ'' મોટિફ સાથે રોગન ચિત્રકળા.]] [[ચિત્ર:Rogan_painting.jpg|thumb|ભારતના કચ્છના નિરોણા ગામમાં રોગાન ચિત્રકળા]] '''રોગન ચિત્રકળા''', [[ભારત|ભારતના]] [[ગુજરાત|ગુજરાતના]] [[કચ્છ જિલ્લો|કચ્છ જિલ્લામાં]] પ્રચલિત કાપડ પર ચિત્રકારીની એક કળા છે. આ હસ્તકલામાં, બાફેલા તેલ અને વનસ્પતિજન્ય રંગોમાંથી બનેલા રંગો, ધાતુના બીબાં (પ્રિન્ટિંગ માટેના) અને સ્ટાઇલસ્ (ચિત્રકળાનું એક ઓજાર) નો ઉપયોગ કરીને કાપડ પર ચિત્રકારી કરવામાં આવે છે. આ કળા નામ શેષ થવા પર છે, ૨૦ મી સદીના અંતમાં લગભગ એક જ રાજયમાં બે કુટુંબો દ્વારા રોગન ચિત્રકારી કરવામાં આવી હતી, એક કંસારા પરિવાર અને એક ખત્રી પરિવાર. == ઇતિહાસ == ''રોગન'' શબ્દ [[ફારસી ભાષા|ફારસીમાંથી]] ઉતરી આવ્યો છે, જેનો અર્થ વાર્નિશ અથવા તેલ એવો થાય છે.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/pnjbdictionary00clargoog|title=The Panjábí Dictionary|last=Singh|first=Maya|last2=Clark|first2=Henry Martyn|publisher=Munshi Gulab Singh & sons|year=1895}}</ref> પાકિસ્તાનના [[સિંધ|સિંધથી]] ભારત આવેલા ખાત્રી નામના એક [[મુસલમાન|મુસ્લિમ]] સમુદાય દ્વારા આ તેલ આધારિત રંગને કાપડ પર લગાડવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરવામાં આવી હતી. જો કે તેનું રોગન એવું નામ (અને કેટલીક પરંપરાગત રચનાઓ), [[ઈરાન|ઇરાનમાં]] આ કળાનું મૂળ સૂચવે છે, તેમ છતાં આ વાત સાબિત કરવા માટે કોઈ વિશ્વસનીય ઐતિહાસિક સ્રોત મળતો નથી.<ref name="mahurkar2005">{{Cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/kutch-family-that-kept-alive-rogan-art-form-hopes-to-benefit-from-tourist-attention/1/192417.html|title=Kutch family that kept alive Rogan art form hopes to benefit from tourist attention|last=Mahurkar|first=Uday|date=12 December 2005|website=India Today|archive-url = https://web.archive.org/web/20140507095026/http://indiatoday.intoday.in/story/kutch-family-that-kept-alive-rogan-art-form-hopes-to-benefit-from-tourist-attention/1/192417.html|archive-date=7 May 2014|access-date=21 August 2017}}</ref> શરૂઆતમાં [[કચ્છ જિલ્લો|કચ્છ]] વિસ્તારમાં ઘણા સ્થળોએ રોગન ચિત્રકળા કરવામાં આવતી હતી. ચિત્રકારી કરેલ કાપડ મોટે ભાગે નીચલી જાતિની મહિલાઓ દ્વારા ખરીદવામાં આવતી હતી જેઓ તેમના લગ્ન માટે કપડાં અને પલંગની ચાદરો આ કળા દ્વારા સજાવતી હતી.<ref name="spiegel2012"/> તેથી, આ એક મોસમી કળા હતી, તેનો મોટા ભાગનો ઉપાડ લગ્નના મહિનાઓ દરમિયાન થતો હતો. બાકીના વર્ષ દરમિયાન, કારીગરો કૃષિ જેવા અન્ય પ્રકારનાં કામો તરફ વળાતા. <ref>{{Cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2002/20020901/spectrum/heritage.htm|title=Rogan artists abandoning their art|last=Pandey|first=Priya|date=September 1, 2002|website=The Sunday Tribune, India|archive-url = https://web.archive.org/web/20041106073003/http://www.tribuneindia.com/2002/20020901/spectrum/heritage.htm|archive-date=6 November 2004|access-date=22 August 2017}}</ref> ૨૦ મી સદીના અંતમાં સસ્તા, મશીન દ્વારા બનાવેલા કાપડની ઉપલબ્ધતા સાથે, રોગન ચિત્રકારી કરેલા કાપડ ઉત્પાદનો પ્રમાણમાં વધુ ખર્ચાળ બન્યા, અને ઘણા કલાકારો આ કળા છોડી અન્ય વ્યવસાય તરફ વળ્યા. આખરે, બે જ કુટુંબ, ગુજરાતના માધાપરના આશિષ કંસારા પરિવાર, અને ખત્રીએ આ કળા જીવંત રાખી. <ref name="spiegel2012"/> == કલાનું પુનરુત્થાન == [[ચિત્ર:Ashish kansara.jpg|thumb|માધાપર ગામમાં રોગાન ચિત્રકળા ના કારીગર આશિષ કંસારા]] ૨૦મી સદીના અંતમાં અને ૨૧મી સદીની શરૂઆતમાં, રોગન કળા ખાસ કરીને પેઇન્ટિંગમાં નવી રસ ઉત્પન્ન કરનાર ઘણા પરિબળો ભેગા થયા. પ્રથમ, [[૨૦૦૧ ગુજરાત ધરતીકંપ|૨૦૦૧ના ગુજરાત ભૂકંપ]] પછી, જ્યારે આ પ્રદેશનો મોટાભાગનો વિનાશ થયો, પાણી અને વીજળીના માળખામાં સુધારો થયો, નવા રસ્તાઓ બનાવવામાં આવ્યા, અને આ ક્ષેત્રમાં ફ્લાઇટ્સની સંખ્યામાં વધારો થયો, આ બધાના કારણે પર્યટન વધ્યું.<ref name="spiegel2012">{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2012/09/08/arts/08iht-sckutch08.html|title=In Northwest Corner of India, the Work of Centuries|last=Spiegel|first=Claire|date=7 September 2012|website=The New York Times|access-date=21 August 2017}}</ref> બીજું, સ્થાનિક સહકારી મંડળ અને નફાકારક જૂથોએ શહેરી સંપર્કો અને ઑનલાઇન વેચાણ કરીને તેમનું બજાર વધારવામાં રોગન કલાકારો સહિતના અન્ય સ્થાનિક કારીગરોને મદદ કરી.<ref name="zeenews">{{Cite web|url=http://zeenews.india.com/entertainment/art-theatre/rogan-painting-revived-at-dastkar-basant_1548785.html|title=Rogan painting revived at 'Dastkar Basant'|date=18 February 2015|website=Zee News|language=en|archive-url = https://web.archive.org/web/20170110022522/http://zeenews.india.com/entertainment/art-theatre/rogan-painting-revived-at-dastkar-basant_1548785.html|archive-date=10 January 2017|access-date=22 August 2017}}</ref> ત્રીજું, ખત્રી પરિવારના ઘણા સભ્યોએ તેમની કળા માટે રાજ્ય અને રાષ્ટ્રીય પુરસ્કારો જીત્યા, આમ તેમનું કાર્ય અને પ્રતિષ્ઠા વધી.<ref name="mahurkar2005"/> છેવટે, ૨૦૧૪ માં, વડા પ્રધાન [[નરેન્દ્ર મોદી|નરેન્દ્ર મોદીએ]] યુ.એસ. વ્હાઇટ હાઉસની મુલાકાત લીધી હતી, અને [[બરાક ઓબામા|રાષ્ટ્રપતિ બરાક ઓબામાને]] જીવનના વૃક્ષ સહિતના બે રોગાન ચિત્રો આપ્યા હતા. તેઓને રાષ્ટ્રીય એવોર્ડ વિજેતા અબ્દુલ ગફુર ખત્રી દ્વારા દોરાયેલા ચિત્રો આપવામાં આવ્યા હતા.<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/PM-Modi-gives-Obama-rare-Rogan-paintings-made-by-Gujarat-based-Muslim-family/articleshow/44251860.cms|title=PM Modi gives Obama rare Rogan paintings made by Gujarat-based Muslim family|last=Parashar|first=Sachin|date=3 October 2014|website=The Times of India|archive-url = https://web.archive.org/web/20150709210449/http://timesofindia.indiatimes.com/india/PM-Modi-gives-Obama-rare-Rogan-paintings-made-by-Gujarat-based-Muslim-family/articleshow/44251860.cms|archive-date=9 July 2015|access-date=21 August 2017}}</ref> આશિષ કંસારાએ પ્રવાસીઓને આકર્ષિત કરે એવા વધુ સમકાલીન ઉત્પાદનો રજૂ કર્યા, જેમ કે બેગ, તકીયાના કવર, ટેબલ ક્લોથ, દિવાલના સુશોભન માટેના બૉલ ક્લોથ. જીવનનું વૃક્ષ એક મુખ્ય મોટીફ બની રહ્યું છે.<ref name="tripathi2011">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/arts/crafts/ready-for-rogan/article2741704.ece|title=Ready for Rogan|last=Tripathi|first=Shailaja|date=December 24, 2011|website=The Hindu|language=en|archive-url = https://web.archive.org/web/20170110022848/http://www.thehindu.com/arts/crafts/ready-for-rogan/article2741704.ece|archive-date=10 January 2017|access-date=22 August 2017}}</ref> આશિષ કંસારા વર્કશોપમાં પ્રવાસીઓની સંખ્યા ૨૦૧૦ ના દાયકામાં સતત વધી અને ૪૦૦ જેટલા લોકો દરરોજ, આવતા જે ગામમાં ટ્રાફિક જામનું કારણ બન્યું.<ref name="times">{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/Rogan-fame-Nirona-to-get-tourist-centre/articleshow/50464108.cms|title=Rogan fame Nirona to get tourist centre - Times of India|date=January 6, 2016|website=The Times of India|archive-url = https://web.archive.org/web/20170110022308/http://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/Rogan-fame-Nirona-to-get-tourist-centre/articleshow/50464108.cms|archive-date=10 January 2017|access-date=22 August 2017}}</ref> વધતી માંગને ધ્યાનમાં રાખીને, ૨૦૧4 માં આશિષ કંસારાએ પ્રથમ વખત મહિલાઓને તાલીમ આપવાનું શરૂ કર્યું. ૨૦૧૫માં, માધાપરમાં વીસ મહિલાઓ પરિવાર સાથે કામ કરતી હતી.<ref name="zeenews"/> આશિષ કંસારા ના પત્ની કોમલ કંસારા સૌ પ્રથમ રોગાન કળા ના મહિલા કારીગર છે. == રોગન ચિત્રકળાની પ્રક્રિયા == રોગન રંગને લગભગ બે દિવસ માટે [[દિવેલ|એરંડાના તેલ]]ને ઉકાળીને બનાવવામાં આવે છે અને પછી વનસ્પતિ રંગદ્રવ્યો અને બંધનકર્તા પદાર્થ ઉમેરીને બનાવવામાં આવે છે. આને પરિણામે રંગ જાડા અને ચળકતા બને છે. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=pwZUAAAAMAAJ|title=The glory of Indian handicrafts|last=Kamaladevi Chattopadhyaya|publisher=Indian Book Co.|year=1976|page=34}}</ref> આ રંગોને કાપડ પર દોરવામાં અથવા છાપવામાં આવે છે તે સામાન્ય રીતે ઘેરા રંગ હોય છે, જે તીવ્ર રંગો હોવાથી ઉઠાવ આપે છે.<ref>{{Cite web|date=2025-08-17|title=રોગાન કલા - આશીષ કંસારાની પરંપરાગત રોગાન ચિત્રકળા|url=https://roganart.com/%e0%aa%b0%e0%ab%8b%e0%aa%97%e0%aa%be%e0%aa%a8-%e0%aa%95%e0%aa%b2%e0%aa%be-%e0%aa%86%e0%aa%b6%e0%ab%80%e0%aa%b7-%e0%aa%95%e0%aa%82%e0%aa%b8%e0%aa%be%e0%aa%b0%e0%aa%be/|access-date=2026-04-17|language=en-US}}</ref> રોગન પ્રિન્ટિંગમાં, ધાતુના બીબા વાપરી ભાત છાપવામાં આવે છે. રોગન પેઇન્ટિંગમાં, વિસ્તૃત ડિઝાઈન મુક્ત હસ્તથી બનાવવામાં આવે છે, જેમાં સ્ટાઇલસથી રંગના ચીકણા રેલાની સેર બનાવવી રંગો ભરવામાં આવે છે.<ref name="spiegel2012"/> મોટેભાગે, કાપડના અડધા ભાગમાં ડિઝાઇનને દોરવામાં આવે છે, પછી બાકીના અડધા કાપડને તેની ઉપર ઉંધો વાળી દાબી દેવામાં આવે છે, આથી તેની ઉલ્ટી ભાત આપોઆપ બાકીના ઉલટા ભાગ પર ઉપસી આવે છે. તેની ભાતમાં ફૂલોના મોટિફ, પ્રાણીઓ અને સ્થાનિક લોક કલાનો સમાવેશ થાય છે.<ref name="mahurkar2005"/> == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == * [http://www.thebetterindia.com/60969/gujarat-rogan-art-modi-obama-nirona/ મોદી, ઓબામા અને કચ્છના નિરોણા ગામ વચ્ચેની કડી!] * [http://traditionalroganart.com નિર્વાણ ખત્રી પરિવારની સત્તાવાર વેબસાઇટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220929151257/https://traditionalroganart.com/ |date=2022-09-29 }} * [https://vimeo.com/125575458 રોગન પેઇન્ટિંગની પ્રક્રિયા દર્શાવતી એક વિડિઓ] {{કચ્છ જિલ્લો}} [[શ્રેણી:ગુજરાતી સંસ્કૃતિ]] 155eu7kg8ytnx12zhwtzcokywr0vkwo 900129 900128 2026-04-17T05:23:11Z ~2026-99402-5 87044 900129 wikitext text/x-wiki [[ચિત્ર:Rogan-art-Tree-of-Life-Abdul-Gafur-Khatri-29-12-2013.jpg|thumb|અબ્દુલ ગફુર ખત્રી દ્વારા ''ટ્રી ઓફ લાઇફ'' મોટિફ સાથે રોગન ચિત્રકળા.]] [[ચિત્ર:Ashish kansara.jpg|thumb|માધાપર ગામમાં રોગાન ચિત્રકળા ના કારીગર આશિષ કંસારા]] [[ચિત્ર:Rogan_painting.jpg|thumb|ભારતના કચ્છના નિરોણા ગામમાં રોગાન ચિત્રકળા]] '''રોગન ચિત્રકળા''', [[ભારત|ભારતના]] [[ગુજરાત|ગુજરાતના]] [[કચ્છ જિલ્લો|કચ્છ જિલ્લામાં]] પ્રચલિત કાપડ પર ચિત્રકારીની એક કળા છે. આ હસ્તકલામાં, બાફેલા તેલ અને વનસ્પતિજન્ય રંગોમાંથી બનેલા રંગો, ધાતુના બીબાં (પ્રિન્ટિંગ માટેના) અને સ્ટાઇલસ્ (ચિત્રકળાનું એક ઓજાર) નો ઉપયોગ કરીને કાપડ પર ચિત્રકારી કરવામાં આવે છે. આ કળા નામ શેષ થવા પર છે, ૨૦ મી સદીના અંતમાં લગભગ એક જ રાજયમાં બે કુટુંબો દ્વારા રોગન ચિત્રકારી કરવામાં આવી હતી, એક કંસારા પરિવાર અને એક ખત્રી પરિવાર. == ઇતિહાસ == ''રોગન'' શબ્દ [[ફારસી ભાષા|ફારસીમાંથી]] ઉતરી આવ્યો છે, જેનો અર્થ વાર્નિશ અથવા તેલ એવો થાય છે.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/pnjbdictionary00clargoog|title=The Panjábí Dictionary|last=Singh|first=Maya|last2=Clark|first2=Henry Martyn|publisher=Munshi Gulab Singh & sons|year=1895}}</ref> પાકિસ્તાનના [[સિંધ|સિંધથી]] ભારત આવેલા ખાત્રી નામના એક [[મુસલમાન|મુસ્લિમ]] સમુદાય દ્વારા આ તેલ આધારિત રંગને કાપડ પર લગાડવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરવામાં આવી હતી. જો કે તેનું રોગન એવું નામ (અને કેટલીક પરંપરાગત રચનાઓ), [[ઈરાન|ઇરાનમાં]] આ કળાનું મૂળ સૂચવે છે, તેમ છતાં આ વાત સાબિત કરવા માટે કોઈ વિશ્વસનીય ઐતિહાસિક સ્રોત મળતો નથી.<ref name="mahurkar2005">{{Cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/kutch-family-that-kept-alive-rogan-art-form-hopes-to-benefit-from-tourist-attention/1/192417.html|title=Kutch family that kept alive Rogan art form hopes to benefit from tourist attention|last=Mahurkar|first=Uday|date=12 December 2005|website=India Today|archive-url = https://web.archive.org/web/20140507095026/http://indiatoday.intoday.in/story/kutch-family-that-kept-alive-rogan-art-form-hopes-to-benefit-from-tourist-attention/1/192417.html|archive-date=7 May 2014|access-date=21 August 2017}}</ref> શરૂઆતમાં [[કચ્છ જિલ્લો|કચ્છ]] વિસ્તારમાં ઘણા સ્થળોએ રોગન ચિત્રકળા કરવામાં આવતી હતી. ચિત્રકારી કરેલ કાપડ મોટે ભાગે નીચલી જાતિની મહિલાઓ દ્વારા ખરીદવામાં આવતી હતી જેઓ તેમના લગ્ન માટે કપડાં અને પલંગની ચાદરો આ કળા દ્વારા સજાવતી હતી.<ref name="spiegel2012"/> તેથી, આ એક મોસમી કળા હતી, તેનો મોટા ભાગનો ઉપાડ લગ્નના મહિનાઓ દરમિયાન થતો હતો. બાકીના વર્ષ દરમિયાન, કારીગરો કૃષિ જેવા અન્ય પ્રકારનાં કામો તરફ વળાતા. <ref>{{Cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2002/20020901/spectrum/heritage.htm|title=Rogan artists abandoning their art|last=Pandey|first=Priya|date=September 1, 2002|website=The Sunday Tribune, India|archive-url = https://web.archive.org/web/20041106073003/http://www.tribuneindia.com/2002/20020901/spectrum/heritage.htm|archive-date=6 November 2004|access-date=22 August 2017}}</ref> ૨૦ મી સદીના અંતમાં સસ્તા, મશીન દ્વારા બનાવેલા કાપડની ઉપલબ્ધતા સાથે, રોગન ચિત્રકારી કરેલા કાપડ ઉત્પાદનો પ્રમાણમાં વધુ ખર્ચાળ બન્યા, અને ઘણા કલાકારો આ કળા છોડી અન્ય વ્યવસાય તરફ વળ્યા. આખરે, બે જ કુટુંબ, ગુજરાતના માધાપરના આશિષ કંસારા પરિવાર, અને ખત્રીએ આ કળા જીવંત રાખી. <ref name="spiegel2012"/> == કલાનું પુનરુત્થાન == ૨૦મી સદીના અંતમાં અને ૨૧મી સદીની શરૂઆતમાં, રોગન કળા ખાસ કરીને પેઇન્ટિંગમાં નવી રસ ઉત્પન્ન કરનાર ઘણા પરિબળો ભેગા થયા. પ્રથમ, [[૨૦૦૧ ગુજરાત ધરતીકંપ|૨૦૦૧ના ગુજરાત ભૂકંપ]] પછી, જ્યારે આ પ્રદેશનો મોટાભાગનો વિનાશ થયો, પાણી અને વીજળીના માળખામાં સુધારો થયો, નવા રસ્તાઓ બનાવવામાં આવ્યા, અને આ ક્ષેત્રમાં ફ્લાઇટ્સની સંખ્યામાં વધારો થયો, આ બધાના કારણે પર્યટન વધ્યું.<ref name="spiegel2012">{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2012/09/08/arts/08iht-sckutch08.html|title=In Northwest Corner of India, the Work of Centuries|last=Spiegel|first=Claire|date=7 September 2012|website=The New York Times|access-date=21 August 2017}}</ref> બીજું, સ્થાનિક સહકારી મંડળ અને નફાકારક જૂથોએ શહેરી સંપર્કો અને ઑનલાઇન વેચાણ કરીને તેમનું બજાર વધારવામાં રોગન કલાકારો સહિતના અન્ય સ્થાનિક કારીગરોને મદદ કરી.<ref name="zeenews">{{Cite web|url=http://zeenews.india.com/entertainment/art-theatre/rogan-painting-revived-at-dastkar-basant_1548785.html|title=Rogan painting revived at 'Dastkar Basant'|date=18 February 2015|website=Zee News|language=en|archive-url = https://web.archive.org/web/20170110022522/http://zeenews.india.com/entertainment/art-theatre/rogan-painting-revived-at-dastkar-basant_1548785.html|archive-date=10 January 2017|access-date=22 August 2017}}</ref> ત્રીજું, ખત્રી પરિવારના ઘણા સભ્યોએ તેમની કળા માટે રાજ્ય અને રાષ્ટ્રીય પુરસ્કારો જીત્યા, આમ તેમનું કાર્ય અને પ્રતિષ્ઠા વધી.<ref name="mahurkar2005"/> છેવટે, ૨૦૧૪ માં, વડા પ્રધાન [[નરેન્દ્ર મોદી|નરેન્દ્ર મોદીએ]] યુ.એસ. વ્હાઇટ હાઉસની મુલાકાત લીધી હતી, અને [[બરાક ઓબામા|રાષ્ટ્રપતિ બરાક ઓબામાને]] જીવનના વૃક્ષ સહિતના બે રોગાન ચિત્રો આપ્યા હતા. તેઓને રાષ્ટ્રીય એવોર્ડ વિજેતા અબ્દુલ ગફુર ખત્રી દ્વારા દોરાયેલા ચિત્રો આપવામાં આવ્યા હતા.<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/PM-Modi-gives-Obama-rare-Rogan-paintings-made-by-Gujarat-based-Muslim-family/articleshow/44251860.cms|title=PM Modi gives Obama rare Rogan paintings made by Gujarat-based Muslim family|last=Parashar|first=Sachin|date=3 October 2014|website=The Times of India|archive-url = https://web.archive.org/web/20150709210449/http://timesofindia.indiatimes.com/india/PM-Modi-gives-Obama-rare-Rogan-paintings-made-by-Gujarat-based-Muslim-family/articleshow/44251860.cms|archive-date=9 July 2015|access-date=21 August 2017}}</ref> આશિષ કંસારાએ પ્રવાસીઓને આકર્ષિત કરે એવા વધુ સમકાલીન ઉત્પાદનો રજૂ કર્યા, જેમ કે બેગ, તકીયાના કવર, ટેબલ ક્લોથ, દિવાલના સુશોભન માટેના બૉલ ક્લોથ. જીવનનું વૃક્ષ એક મુખ્ય મોટીફ બની રહ્યું છે.<ref name="tripathi2011">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/arts/crafts/ready-for-rogan/article2741704.ece|title=Ready for Rogan|last=Tripathi|first=Shailaja|date=December 24, 2011|website=The Hindu|language=en|archive-url = https://web.archive.org/web/20170110022848/http://www.thehindu.com/arts/crafts/ready-for-rogan/article2741704.ece|archive-date=10 January 2017|access-date=22 August 2017}}</ref> આશિષ કંસારા વર્કશોપમાં પ્રવાસીઓની સંખ્યા ૨૦૧૦ ના દાયકામાં સતત વધી અને ૪૦૦ જેટલા લોકો દરરોજ, આવતા જે ગામમાં ટ્રાફિક જામનું કારણ બન્યું.<ref name="times">{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/Rogan-fame-Nirona-to-get-tourist-centre/articleshow/50464108.cms|title=Rogan fame Nirona to get tourist centre - Times of India|date=January 6, 2016|website=The Times of India|archive-url = https://web.archive.org/web/20170110022308/http://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/Rogan-fame-Nirona-to-get-tourist-centre/articleshow/50464108.cms|archive-date=10 January 2017|access-date=22 August 2017}}</ref> વધતી માંગને ધ્યાનમાં રાખીને, ૨૦૧4 માં આશિષ કંસારાએ પ્રથમ વખત મહિલાઓને તાલીમ આપવાનું શરૂ કર્યું. ૨૦૧૫માં, માધાપરમાં વીસ મહિલાઓ પરિવાર સાથે કામ કરતી હતી.<ref name="zeenews"/> આશિષ કંસારા ના પત્ની કોમલ કંસારા સૌ પ્રથમ રોગાન કળા ના મહિલા કારીગર છે. == રોગન ચિત્રકળાની પ્રક્રિયા == રોગન રંગને લગભગ બે દિવસ માટે [[દિવેલ|એરંડાના તેલ]]ને ઉકાળીને બનાવવામાં આવે છે અને પછી વનસ્પતિ રંગદ્રવ્યો અને બંધનકર્તા પદાર્થ ઉમેરીને બનાવવામાં આવે છે. આને પરિણામે રંગ જાડા અને ચળકતા બને છે. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=pwZUAAAAMAAJ|title=The glory of Indian handicrafts|last=Kamaladevi Chattopadhyaya|publisher=Indian Book Co.|year=1976|page=34}}</ref> આ રંગોને કાપડ પર દોરવામાં અથવા છાપવામાં આવે છે તે સામાન્ય રીતે ઘેરા રંગ હોય છે, જે તીવ્ર રંગો હોવાથી ઉઠાવ આપે છે.<ref>{{Cite web|date=2025-08-17|title=રોગાન કલા - આશીષ કંસારાની પરંપરાગત રોગાન ચિત્રકળા|url=https://roganart.com/%e0%aa%b0%e0%ab%8b%e0%aa%97%e0%aa%be%e0%aa%a8-%e0%aa%95%e0%aa%b2%e0%aa%be-%e0%aa%86%e0%aa%b6%e0%ab%80%e0%aa%b7-%e0%aa%95%e0%aa%82%e0%aa%b8%e0%aa%be%e0%aa%b0%e0%aa%be/|access-date=2026-04-17|language=en-US}}</ref> રોગન પ્રિન્ટિંગમાં, ધાતુના બીબા વાપરી ભાત છાપવામાં આવે છે. રોગન પેઇન્ટિંગમાં, વિસ્તૃત ડિઝાઈન મુક્ત હસ્તથી બનાવવામાં આવે છે, જેમાં સ્ટાઇલસથી રંગના ચીકણા રેલાની સેર બનાવવી રંગો ભરવામાં આવે છે.<ref name="spiegel2012"/> મોટેભાગે, કાપડના અડધા ભાગમાં ડિઝાઇનને દોરવામાં આવે છે, પછી બાકીના અડધા કાપડને તેની ઉપર ઉંધો વાળી દાબી દેવામાં આવે છે, આથી તેની ઉલ્ટી ભાત આપોઆપ બાકીના ઉલટા ભાગ પર ઉપસી આવે છે. તેની ભાતમાં ફૂલોના મોટિફ, પ્રાણીઓ અને સ્થાનિક લોક કલાનો સમાવેશ થાય છે.<ref name="mahurkar2005"/> == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == * [http://www.thebetterindia.com/60969/gujarat-rogan-art-modi-obama-nirona/ મોદી, ઓબામા અને કચ્છના નિરોણા ગામ વચ્ચેની કડી!] * [http://traditionalroganart.com નિર્વાણ ખત્રી પરિવારની સત્તાવાર વેબસાઇટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220929151257/https://traditionalroganart.com/ |date=2022-09-29 }} * [https://vimeo.com/125575458 રોગન પેઇન્ટિંગની પ્રક્રિયા દર્શાવતી એક વિડિઓ] {{કચ્છ જિલ્લો}} [[શ્રેણી:ગુજરાતી સંસ્કૃતિ]] sqwlemuomkjelcc3bozxgykvpjea80t 900130 900129 2026-04-17T05:25:32Z ~2026-99402-5 87044 added painting 900130 wikitext text/x-wiki [[ચિત્ર:Rogan-art-Tree-of-Life-Abdul-Gafur-Khatri-29-12-2013.jpg|thumb|અબ્દુલ ગફુર ખત્રી દ્વારા ''ટ્રી ઓફ લાઇફ'' મોટિફ સાથે રોગન ચિત્રકળા.]] [[ચિત્ર:Ashish kansara.jpg|thumb|[[ચિત્ર:Ashish shantilal kansara rogan art 2.jpg|thumb|ભગવાન શ્રી તિરુપતિ બાલાજીની રોગાન કલાકૃતિ ]]માધાપર ગામમાં રોગાન ચિત્રકળા ના કારીગર આશિષ કંસારા]] '''રોગન ચિત્રકળા''', [[ભારત|ભારતના]] [[ગુજરાત|ગુજરાતના]] [[કચ્છ જિલ્લો|કચ્છ જિલ્લામાં]] પ્રચલિત કાપડ પર ચિત્રકારીની એક કળા છે. આ હસ્તકલામાં, બાફેલા તેલ અને વનસ્પતિજન્ય રંગોમાંથી બનેલા રંગો, ધાતુના બીબાં (પ્રિન્ટિંગ માટેના) અને સ્ટાઇલસ્ (ચિત્રકળાનું એક ઓજાર) નો ઉપયોગ કરીને કાપડ પર ચિત્રકારી કરવામાં આવે છે. આ કળા નામ શેષ થવા પર છે, ૨૦ મી સદીના અંતમાં લગભગ એક જ રાજયમાં બે કુટુંબો દ્વારા રોગન ચિત્રકારી કરવામાં આવી હતી, એક કંસારા પરિવાર અને એક ખત્રી પરિવાર. == ઇતિહાસ == ''રોગન'' શબ્દ [[ફારસી ભાષા|ફારસીમાંથી]] ઉતરી આવ્યો છે, જેનો અર્થ વાર્નિશ અથવા તેલ એવો થાય છે.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/pnjbdictionary00clargoog|title=The Panjábí Dictionary|last=Singh|first=Maya|last2=Clark|first2=Henry Martyn|publisher=Munshi Gulab Singh & sons|year=1895}}</ref> પાકિસ્તાનના [[સિંધ|સિંધથી]] ભારત આવેલા ખાત્રી નામના એક [[મુસલમાન|મુસ્લિમ]] સમુદાય દ્વારા આ તેલ આધારિત રંગને કાપડ પર લગાડવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરવામાં આવી હતી. જો કે તેનું રોગન એવું નામ (અને કેટલીક પરંપરાગત રચનાઓ), [[ઈરાન|ઇરાનમાં]] આ કળાનું મૂળ સૂચવે છે, તેમ છતાં આ વાત સાબિત કરવા માટે કોઈ વિશ્વસનીય ઐતિહાસિક સ્રોત મળતો નથી.<ref name="mahurkar2005">{{Cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/kutch-family-that-kept-alive-rogan-art-form-hopes-to-benefit-from-tourist-attention/1/192417.html|title=Kutch family that kept alive Rogan art form hopes to benefit from tourist attention|last=Mahurkar|first=Uday|date=12 December 2005|website=India Today|archive-url = https://web.archive.org/web/20140507095026/http://indiatoday.intoday.in/story/kutch-family-that-kept-alive-rogan-art-form-hopes-to-benefit-from-tourist-attention/1/192417.html|archive-date=7 May 2014|access-date=21 August 2017}}</ref> શરૂઆતમાં [[કચ્છ જિલ્લો|કચ્છ]] વિસ્તારમાં ઘણા સ્થળોએ રોગન ચિત્રકળા કરવામાં આવતી હતી. ચિત્રકારી કરેલ કાપડ મોટે ભાગે નીચલી જાતિની મહિલાઓ દ્વારા ખરીદવામાં આવતી હતી જેઓ તેમના લગ્ન માટે કપડાં અને પલંગની ચાદરો આ કળા દ્વારા સજાવતી હતી.<ref name="spiegel2012"/> તેથી, આ એક મોસમી કળા હતી, તેનો મોટા ભાગનો ઉપાડ લગ્નના મહિનાઓ દરમિયાન થતો હતો. બાકીના વર્ષ દરમિયાન, કારીગરો કૃષિ જેવા અન્ય પ્રકારનાં કામો તરફ વળાતા. <ref>{{Cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2002/20020901/spectrum/heritage.htm|title=Rogan artists abandoning their art|last=Pandey|first=Priya|date=September 1, 2002|website=The Sunday Tribune, India|archive-url = https://web.archive.org/web/20041106073003/http://www.tribuneindia.com/2002/20020901/spectrum/heritage.htm|archive-date=6 November 2004|access-date=22 August 2017}}</ref> ૨૦ મી સદીના અંતમાં સસ્તા, મશીન દ્વારા બનાવેલા કાપડની ઉપલબ્ધતા સાથે, રોગન ચિત્રકારી કરેલા કાપડ ઉત્પાદનો પ્રમાણમાં વધુ ખર્ચાળ બન્યા, અને ઘણા કલાકારો આ કળા છોડી અન્ય વ્યવસાય તરફ વળ્યા. આખરે, બે જ કુટુંબ, ગુજરાતના માધાપરના આશિષ કંસારા પરિવાર, અને ખત્રીએ આ કળા જીવંત રાખી. <ref name="spiegel2012"/> == કલાનું પુનરુત્થાન == ૨૦મી સદીના અંતમાં અને ૨૧મી સદીની શરૂઆતમાં, રોગન કળા ખાસ કરીને પેઇન્ટિંગમાં નવી રસ ઉત્પન્ન કરનાર ઘણા પરિબળો ભેગા થયા. પ્રથમ, [[૨૦૦૧ ગુજરાત ધરતીકંપ|૨૦૦૧ના ગુજરાત ભૂકંપ]] પછી, જ્યારે આ પ્રદેશનો મોટાભાગનો વિનાશ થયો, પાણી અને વીજળીના માળખામાં સુધારો થયો, નવા રસ્તાઓ બનાવવામાં આવ્યા, અને આ ક્ષેત્રમાં ફ્લાઇટ્સની સંખ્યામાં વધારો થયો, આ બધાના કારણે પર્યટન વધ્યું.<ref name="spiegel2012">{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2012/09/08/arts/08iht-sckutch08.html|title=In Northwest Corner of India, the Work of Centuries|last=Spiegel|first=Claire|date=7 September 2012|website=The New York Times|access-date=21 August 2017}}</ref> બીજું, સ્થાનિક સહકારી મંડળ અને નફાકારક જૂથોએ શહેરી સંપર્કો અને ઑનલાઇન વેચાણ કરીને તેમનું બજાર વધારવામાં રોગન કલાકારો સહિતના અન્ય સ્થાનિક કારીગરોને મદદ કરી.<ref name="zeenews">{{Cite web|url=http://zeenews.india.com/entertainment/art-theatre/rogan-painting-revived-at-dastkar-basant_1548785.html|title=Rogan painting revived at 'Dastkar Basant'|date=18 February 2015|website=Zee News|language=en|archive-url = https://web.archive.org/web/20170110022522/http://zeenews.india.com/entertainment/art-theatre/rogan-painting-revived-at-dastkar-basant_1548785.html|archive-date=10 January 2017|access-date=22 August 2017}}</ref> ત્રીજું, ખત્રી પરિવારના ઘણા સભ્યોએ તેમની કળા માટે રાજ્ય અને રાષ્ટ્રીય પુરસ્કારો જીત્યા, આમ તેમનું કાર્ય અને પ્રતિષ્ઠા વધી.<ref name="mahurkar2005"/> છેવટે, ૨૦૧૪ માં, વડા પ્રધાન [[નરેન્દ્ર મોદી|નરેન્દ્ર મોદીએ]] યુ.એસ. વ્હાઇટ હાઉસની મુલાકાત લીધી હતી, અને [[બરાક ઓબામા|રાષ્ટ્રપતિ બરાક ઓબામાને]] જીવનના વૃક્ષ સહિતના બે રોગાન ચિત્રો આપ્યા હતા. તેઓને રાષ્ટ્રીય એવોર્ડ વિજેતા અબ્દુલ ગફુર ખત્રી દ્વારા દોરાયેલા ચિત્રો આપવામાં આવ્યા હતા.<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/PM-Modi-gives-Obama-rare-Rogan-paintings-made-by-Gujarat-based-Muslim-family/articleshow/44251860.cms|title=PM Modi gives Obama rare Rogan paintings made by Gujarat-based Muslim family|last=Parashar|first=Sachin|date=3 October 2014|website=The Times of India|archive-url = https://web.archive.org/web/20150709210449/http://timesofindia.indiatimes.com/india/PM-Modi-gives-Obama-rare-Rogan-paintings-made-by-Gujarat-based-Muslim-family/articleshow/44251860.cms|archive-date=9 July 2015|access-date=21 August 2017}}</ref> આશિષ કંસારાએ પ્રવાસીઓને આકર્ષિત કરે એવા વધુ સમકાલીન ઉત્પાદનો રજૂ કર્યા, જેમ કે બેગ, તકીયાના કવર, ટેબલ ક્લોથ, દિવાલના સુશોભન માટેના બૉલ ક્લોથ. જીવનનું વૃક્ષ એક મુખ્ય મોટીફ બની રહ્યું છે.<ref name="tripathi2011">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/arts/crafts/ready-for-rogan/article2741704.ece|title=Ready for Rogan|last=Tripathi|first=Shailaja|date=December 24, 2011|website=The Hindu|language=en|archive-url = https://web.archive.org/web/20170110022848/http://www.thehindu.com/arts/crafts/ready-for-rogan/article2741704.ece|archive-date=10 January 2017|access-date=22 August 2017}}</ref> આશિષ કંસારા વર્કશોપમાં પ્રવાસીઓની સંખ્યા ૨૦૧૦ ના દાયકામાં સતત વધી અને ૪૦૦ જેટલા લોકો દરરોજ, આવતા જે ગામમાં ટ્રાફિક જામનું કારણ બન્યું.<ref name="times">{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/Rogan-fame-Nirona-to-get-tourist-centre/articleshow/50464108.cms|title=Rogan fame Nirona to get tourist centre - Times of India|date=January 6, 2016|website=The Times of India|archive-url = https://web.archive.org/web/20170110022308/http://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/Rogan-fame-Nirona-to-get-tourist-centre/articleshow/50464108.cms|archive-date=10 January 2017|access-date=22 August 2017}}</ref> વધતી માંગને ધ્યાનમાં રાખીને, ૨૦૧4 માં આશિષ કંસારાએ પ્રથમ વખત મહિલાઓને તાલીમ આપવાનું શરૂ કર્યું. ૨૦૧૫માં, માધાપરમાં વીસ મહિલાઓ પરિવાર સાથે કામ કરતી હતી.<ref name="zeenews"/> આશિષ કંસારા ના પત્ની કોમલ કંસારા સૌ પ્રથમ રોગાન કળા ના મહિલા કારીગર છે. == રોગન ચિત્રકળાની પ્રક્રિયા == રોગન રંગને લગભગ બે દિવસ માટે [[દિવેલ|એરંડાના તેલ]]ને ઉકાળીને બનાવવામાં આવે છે અને પછી વનસ્પતિ રંગદ્રવ્યો અને બંધનકર્તા પદાર્થ ઉમેરીને બનાવવામાં આવે છે. આને પરિણામે રંગ જાડા અને ચળકતા બને છે. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=pwZUAAAAMAAJ|title=The glory of Indian handicrafts|last=Kamaladevi Chattopadhyaya|publisher=Indian Book Co.|year=1976|page=34}}</ref> આ રંગોને કાપડ પર દોરવામાં અથવા છાપવામાં આવે છે તે સામાન્ય રીતે ઘેરા રંગ હોય છે, જે તીવ્ર રંગો હોવાથી ઉઠાવ આપે છે.<ref>{{Cite web|date=2025-08-17|title=રોગાન કલા - આશીષ કંસારાની પરંપરાગત રોગાન ચિત્રકળા|url=https://roganart.com/%e0%aa%b0%e0%ab%8b%e0%aa%97%e0%aa%be%e0%aa%a8-%e0%aa%95%e0%aa%b2%e0%aa%be-%e0%aa%86%e0%aa%b6%e0%ab%80%e0%aa%b7-%e0%aa%95%e0%aa%82%e0%aa%b8%e0%aa%be%e0%aa%b0%e0%aa%be/|access-date=2026-04-17|language=en-US}}</ref> રોગન પ્રિન્ટિંગમાં, ધાતુના બીબા વાપરી ભાત છાપવામાં આવે છે. રોગન પેઇન્ટિંગમાં, વિસ્તૃત ડિઝાઈન મુક્ત હસ્તથી બનાવવામાં આવે છે, જેમાં સ્ટાઇલસથી રંગના ચીકણા રેલાની સેર બનાવવી રંગો ભરવામાં આવે છે.<ref name="spiegel2012"/> મોટેભાગે, કાપડના અડધા ભાગમાં ડિઝાઇનને દોરવામાં આવે છે, પછી બાકીના અડધા કાપડને તેની ઉપર ઉંધો વાળી દાબી દેવામાં આવે છે, આથી તેની ઉલ્ટી ભાત આપોઆપ બાકીના ઉલટા ભાગ પર ઉપસી આવે છે. તેની ભાતમાં ફૂલોના મોટિફ, પ્રાણીઓ અને સ્થાનિક લોક કલાનો સમાવેશ થાય છે.<ref name="mahurkar2005"/> == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == * [http://www.thebetterindia.com/60969/gujarat-rogan-art-modi-obama-nirona/ મોદી, ઓબામા અને કચ્છના નિરોણા ગામ વચ્ચેની કડી!] * [http://traditionalroganart.com નિર્વાણ ખત્રી પરિવારની સત્તાવાર વેબસાઇટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220929151257/https://traditionalroganart.com/ |date=2022-09-29 }} * [https://vimeo.com/125575458 રોગન પેઇન્ટિંગની પ્રક્રિયા દર્શાવતી એક વિડિઓ] {{કચ્છ જિલ્લો}} [[શ્રેણી:ગુજરાતી સંસ્કૃતિ]] 7gkpkqwxry96imx91w3r1vkywd716dn 900131 900130 2026-04-17T05:26:18Z ~2026-99402-5 87044 900131 wikitext text/x-wiki [[ચિત્ર:Rogan-art-Tree-of-Life-Abdul-Gafur-Khatri-29-12-2013.jpg|thumb|અબ્દુલ ગફુર ખત્રી દ્વારા ''ટ્રી ઓફ લાઇફ'' મોટિફ સાથે રોગન ચિત્રકળા.]] [[ચિત્ર:Ashish kansara.jpg|thumb|માધાપર ગામમાં રોગાન ચિત્રકળા ના કારીગર આશિષ કંસારા]] '''રોગન ચિત્રકળા''', [[ભારત|ભારતના]] [[ગુજરાત|ગુજરાતના]] [[કચ્છ જિલ્લો|કચ્છ જિલ્લામાં]] પ્રચલિત કાપડ પર ચિત્રકારીની એક કળા છે. આ હસ્તકલામાં, બાફેલા તેલ અને વનસ્પતિજન્ય રંગોમાંથી બનેલા રંગો, ધાતુના બીબાં (પ્રિન્ટિંગ માટેના) અને સ્ટાઇલસ્ (ચિત્રકળાનું એક ઓજાર) નો ઉપયોગ કરીને કાપડ પર ચિત્રકારી કરવામાં આવે છે. આ કળા નામ શેષ થવા પર છે, ૨૦ મી સદીના અંતમાં લગભગ એક જ રાજયમાં બે કુટુંબો દ્વારા રોગન ચિત્રકારી કરવામાં આવી હતી, એક કંસારા પરિવાર અને એક ખત્રી પરિવાર. == ઇતિહાસ == ''રોગન'' શબ્દ [[ફારસી ભાષા|ફારસીમાંથી]] ઉતરી આવ્યો છે, જેનો અર્થ વાર્નિશ અથવા તેલ એવો થાય છે.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/pnjbdictionary00clargoog|title=The Panjábí Dictionary|last=Singh|first=Maya|last2=Clark|first2=Henry Martyn|publisher=Munshi Gulab Singh & sons|year=1895}}</ref> પાકિસ્તાનના [[સિંધ|સિંધથી]] ભારત આવેલા ખાત્રી નામના એક [[મુસલમાન|મુસ્લિમ]] સમુદાય દ્વારા આ તેલ આધારિત રંગને કાપડ પર લગાડવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરવામાં આવી હતી. જો કે તેનું રોગન એવું નામ (અને કેટલીક પરંપરાગત રચનાઓ), [[ઈરાન|ઇરાનમાં]] આ કળાનું મૂળ સૂચવે છે, તેમ છતાં આ વાત સાબિત કરવા માટે કોઈ વિશ્વસનીય ઐતિહાસિક સ્રોત મળતો નથી.<ref name="mahurkar2005">{{Cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/kutch-family-that-kept-alive-rogan-art-form-hopes-to-benefit-from-tourist-attention/1/192417.html|title=Kutch family that kept alive Rogan art form hopes to benefit from tourist attention|last=Mahurkar|first=Uday|date=12 December 2005|website=India Today|archive-url = https://web.archive.org/web/20140507095026/http://indiatoday.intoday.in/story/kutch-family-that-kept-alive-rogan-art-form-hopes-to-benefit-from-tourist-attention/1/192417.html|archive-date=7 May 2014|access-date=21 August 2017}}</ref> શરૂઆતમાં [[કચ્છ જિલ્લો|કચ્છ]] વિસ્તારમાં ઘણા સ્થળોએ રોગન ચિત્રકળા કરવામાં આવતી હતી. ચિત્રકારી કરેલ કાપડ મોટે ભાગે નીચલી જાતિની મહિલાઓ દ્વારા ખરીદવામાં આવતી હતી જેઓ તેમના લગ્ન માટે કપડાં અને પલંગની ચાદરો આ કળા દ્વારા સજાવતી હતી.<ref name="spiegel2012"/> તેથી, આ એક મોસમી કળા હતી, તેનો મોટા ભાગનો ઉપાડ લગ્નના મહિનાઓ દરમિયાન થતો હતો. બાકીના વર્ષ દરમિયાન, કારીગરો કૃષિ જેવા અન્ય પ્રકારનાં કામો તરફ વળાતા. <ref>{{Cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2002/20020901/spectrum/heritage.htm|title=Rogan artists abandoning their art|last=Pandey|first=Priya|date=September 1, 2002|website=The Sunday Tribune, India|archive-url = https://web.archive.org/web/20041106073003/http://www.tribuneindia.com/2002/20020901/spectrum/heritage.htm|archive-date=6 November 2004|access-date=22 August 2017}}</ref> ૨૦ મી સદીના અંતમાં સસ્તા, મશીન દ્વારા બનાવેલા કાપડની ઉપલબ્ધતા સાથે, રોગન ચિત્રકારી કરેલા કાપડ ઉત્પાદનો પ્રમાણમાં વધુ ખર્ચાળ બન્યા, અને ઘણા કલાકારો આ કળા છોડી અન્ય વ્યવસાય તરફ વળ્યા. આખરે, બે જ કુટુંબ, ગુજરાતના માધાપરના આશિષ કંસારા પરિવાર, અને ખત્રીએ આ કળા જીવંત રાખી. <ref name="spiegel2012"/> == કલાનું પુનરુત્થાન == [[ચિત્ર:Ashish shantilal kansara rogan art 2.jpg|thumb|ભગવાન શ્રી તિરુપતિ બાલાજીની રોગાન કલાકૃતિ ]]૨૦મી સદીના અંતમાં અને ૨૧મી સદીની શરૂઆતમાં, રોગન કળા ખાસ કરીને પેઇન્ટિંગમાં નવી રસ ઉત્પન્ન કરનાર ઘણા પરિબળો ભેગા થયા. પ્રથમ, [[૨૦૦૧ ગુજરાત ધરતીકંપ|૨૦૦૧ના ગુજરાત ભૂકંપ]] પછી, જ્યારે આ પ્રદેશનો મોટાભાગનો વિનાશ થયો, પાણી અને વીજળીના માળખામાં સુધારો થયો, નવા રસ્તાઓ બનાવવામાં આવ્યા, અને આ ક્ષેત્રમાં ફ્લાઇટ્સની સંખ્યામાં વધારો થયો, આ બધાના કારણે પર્યટન વધ્યું.<ref name="spiegel2012">{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2012/09/08/arts/08iht-sckutch08.html|title=In Northwest Corner of India, the Work of Centuries|last=Spiegel|first=Claire|date=7 September 2012|website=The New York Times|access-date=21 August 2017}}</ref> બીજું, સ્થાનિક સહકારી મંડળ અને નફાકારક જૂથોએ શહેરી સંપર્કો અને ઑનલાઇન વેચાણ કરીને તેમનું બજાર વધારવામાં રોગન કલાકારો સહિતના અન્ય સ્થાનિક કારીગરોને મદદ કરી.<ref name="zeenews">{{Cite web|url=http://zeenews.india.com/entertainment/art-theatre/rogan-painting-revived-at-dastkar-basant_1548785.html|title=Rogan painting revived at 'Dastkar Basant'|date=18 February 2015|website=Zee News|language=en|archive-url = https://web.archive.org/web/20170110022522/http://zeenews.india.com/entertainment/art-theatre/rogan-painting-revived-at-dastkar-basant_1548785.html|archive-date=10 January 2017|access-date=22 August 2017}}</ref> ત્રીજું, ખત્રી પરિવારના ઘણા સભ્યોએ તેમની કળા માટે રાજ્ય અને રાષ્ટ્રીય પુરસ્કારો જીત્યા, આમ તેમનું કાર્ય અને પ્રતિષ્ઠા વધી.<ref name="mahurkar2005"/> છેવટે, ૨૦૧૪ માં, વડા પ્રધાન [[નરેન્દ્ર મોદી|નરેન્દ્ર મોદીએ]] યુ.એસ. વ્હાઇટ હાઉસની મુલાકાત લીધી હતી, અને [[બરાક ઓબામા|રાષ્ટ્રપતિ બરાક ઓબામાને]] જીવનના વૃક્ષ સહિતના બે રોગાન ચિત્રો આપ્યા હતા. તેઓને રાષ્ટ્રીય એવોર્ડ વિજેતા અબ્દુલ ગફુર ખત્રી દ્વારા દોરાયેલા ચિત્રો આપવામાં આવ્યા હતા.<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/PM-Modi-gives-Obama-rare-Rogan-paintings-made-by-Gujarat-based-Muslim-family/articleshow/44251860.cms|title=PM Modi gives Obama rare Rogan paintings made by Gujarat-based Muslim family|last=Parashar|first=Sachin|date=3 October 2014|website=The Times of India|archive-url = https://web.archive.org/web/20150709210449/http://timesofindia.indiatimes.com/india/PM-Modi-gives-Obama-rare-Rogan-paintings-made-by-Gujarat-based-Muslim-family/articleshow/44251860.cms|archive-date=9 July 2015|access-date=21 August 2017}}</ref> આશિષ કંસારાએ પ્રવાસીઓને આકર્ષિત કરે એવા વધુ સમકાલીન ઉત્પાદનો રજૂ કર્યા, જેમ કે બેગ, તકીયાના કવર, ટેબલ ક્લોથ, દિવાલના સુશોભન માટેના બૉલ ક્લોથ. જીવનનું વૃક્ષ એક મુખ્ય મોટીફ બની રહ્યું છે.<ref name="tripathi2011">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/arts/crafts/ready-for-rogan/article2741704.ece|title=Ready for Rogan|last=Tripathi|first=Shailaja|date=December 24, 2011|website=The Hindu|language=en|archive-url = https://web.archive.org/web/20170110022848/http://www.thehindu.com/arts/crafts/ready-for-rogan/article2741704.ece|archive-date=10 January 2017|access-date=22 August 2017}}</ref> આશિષ કંસારા વર્કશોપમાં પ્રવાસીઓની સંખ્યા ૨૦૧૦ ના દાયકામાં સતત વધી અને ૪૦૦ જેટલા લોકો દરરોજ, આવતા જે ગામમાં ટ્રાફિક જામનું કારણ બન્યું.<ref name="times">{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/Rogan-fame-Nirona-to-get-tourist-centre/articleshow/50464108.cms|title=Rogan fame Nirona to get tourist centre - Times of India|date=January 6, 2016|website=The Times of India|archive-url = https://web.archive.org/web/20170110022308/http://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/Rogan-fame-Nirona-to-get-tourist-centre/articleshow/50464108.cms|archive-date=10 January 2017|access-date=22 August 2017}}</ref> વધતી માંગને ધ્યાનમાં રાખીને, ૨૦૧4 માં આશિષ કંસારાએ પ્રથમ વખત મહિલાઓને તાલીમ આપવાનું શરૂ કર્યું. ૨૦૧૫માં, માધાપરમાં વીસ મહિલાઓ પરિવાર સાથે કામ કરતી હતી.<ref name="zeenews"/> આશિષ કંસારા ના પત્ની કોમલ કંસારા સૌ પ્રથમ રોગાન કળા ના મહિલા કારીગર છે. == રોગન ચિત્રકળાની પ્રક્રિયા == રોગન રંગને લગભગ બે દિવસ માટે [[દિવેલ|એરંડાના તેલ]]ને ઉકાળીને બનાવવામાં આવે છે અને પછી વનસ્પતિ રંગદ્રવ્યો અને બંધનકર્તા પદાર્થ ઉમેરીને બનાવવામાં આવે છે. આને પરિણામે રંગ જાડા અને ચળકતા બને છે. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=pwZUAAAAMAAJ|title=The glory of Indian handicrafts|last=Kamaladevi Chattopadhyaya|publisher=Indian Book Co.|year=1976|page=34}}</ref> આ રંગોને કાપડ પર દોરવામાં અથવા છાપવામાં આવે છે તે સામાન્ય રીતે ઘેરા રંગ હોય છે, જે તીવ્ર રંગો હોવાથી ઉઠાવ આપે છે.<ref>{{Cite web|date=2025-08-17|title=રોગાન કલા - આશીષ કંસારાની પરંપરાગત રોગાન ચિત્રકળા|url=https://roganart.com/%e0%aa%b0%e0%ab%8b%e0%aa%97%e0%aa%be%e0%aa%a8-%e0%aa%95%e0%aa%b2%e0%aa%be-%e0%aa%86%e0%aa%b6%e0%ab%80%e0%aa%b7-%e0%aa%95%e0%aa%82%e0%aa%b8%e0%aa%be%e0%aa%b0%e0%aa%be/|access-date=2026-04-17|language=en-US}}</ref> રોગન પ્રિન્ટિંગમાં, ધાતુના બીબા વાપરી ભાત છાપવામાં આવે છે. રોગન પેઇન્ટિંગમાં, વિસ્તૃત ડિઝાઈન મુક્ત હસ્તથી બનાવવામાં આવે છે, જેમાં સ્ટાઇલસથી રંગના ચીકણા રેલાની સેર બનાવવી રંગો ભરવામાં આવે છે.<ref name="spiegel2012"/> મોટેભાગે, કાપડના અડધા ભાગમાં ડિઝાઇનને દોરવામાં આવે છે, પછી બાકીના અડધા કાપડને તેની ઉપર ઉંધો વાળી દાબી દેવામાં આવે છે, આથી તેની ઉલ્ટી ભાત આપોઆપ બાકીના ઉલટા ભાગ પર ઉપસી આવે છે. તેની ભાતમાં ફૂલોના મોટિફ, પ્રાણીઓ અને સ્થાનિક લોક કલાનો સમાવેશ થાય છે.<ref name="mahurkar2005"/> == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == * [http://www.thebetterindia.com/60969/gujarat-rogan-art-modi-obama-nirona/ મોદી, ઓબામા અને કચ્છના નિરોણા ગામ વચ્ચેની કડી!] * [http://traditionalroganart.com નિર્વાણ ખત્રી પરિવારની સત્તાવાર વેબસાઇટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220929151257/https://traditionalroganart.com/ |date=2022-09-29 }} * [https://vimeo.com/125575458 રોગન પેઇન્ટિંગની પ્રક્રિયા દર્શાવતી એક વિડિઓ] {{કચ્છ જિલ્લો}} [[શ્રેણી:ગુજરાતી સંસ્કૃતિ]] opxkmscu69vedb7m7w0odymzrcjkre0 900132 900131 2026-04-17T05:33:56Z ~2026-99402-5 87044 900132 wikitext text/x-wiki [[ચિત્ર:Rogan-art-Tree-of-Life-Abdul-Gafur-Khatri-29-12-2013.jpg|thumb|અબ્દુલ ગફુર ખત્રી દ્વારા ''ટ્રી ઓફ લાઇફ'' મોટિફ સાથે રોગન ચિત્રકળા.]] [[ચિત્ર:Ashish kansara.jpg|thumb|માધાપર ગામમાં રોગાન ચિત્રકળા ના કારીગર આશિષ કંસારા]] '''રોગન ચિત્રકળા''', [[ભારત|ભારતના]] [[ગુજરાત|ગુજરાતના]] [[કચ્છ જિલ્લો|કચ્છ જિલ્લામાં]] પ્રચલિત કાપડ પર ચિત્રકારીની એક કળા છે. આ હસ્તકલામાં, બાફેલા તેલ અને વનસ્પતિજન્ય રંગોમાંથી બનેલા રંગો, ધાતુના બીબાં (પ્રિન્ટિંગ માટેના) અને સ્ટાઇલસ્ (ચિત્રકળાનું એક ઓજાર) નો ઉપયોગ કરીને કાપડ પર ચિત્રકારી કરવામાં આવે છે. આ કળા નામ શેષ થવા પર છે, ૨૦ મી સદીના અંતમાં લગભગ એક જ રાજયમાં બે કુટુંબો દ્વારા રોગન ચિત્રકારી કરવામાં આવી હતી, એક કંસારા પરિવાર અને એક ખત્રી પરિવાર. == ઇતિહાસ == ''રોગન'' શબ્દ [[ફારસી ભાષા|ફારસીમાંથી]] ઉતરી આવ્યો છે, જેનો અર્થ વાર્નિશ અથવા તેલ એવો થાય છે.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/pnjbdictionary00clargoog|title=The Panjábí Dictionary|last=Singh|first=Maya|last2=Clark|first2=Henry Martyn|publisher=Munshi Gulab Singh & sons|year=1895}}</ref> પાકિસ્તાનના [[સિંધ|સિંધથી]] ભારત આવેલા ખાત્રી નામના એક [[મુસલમાન|મુસ્લિમ]] સમુદાય દ્વારા આ તેલ આધારિત રંગને કાપડ પર લગાડવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરવામાં આવી હતી. જો કે તેનું રોગન એવું નામ (અને કેટલીક પરંપરાગત રચનાઓ), [[ઈરાન|ઇરાનમાં]] આ કળાનું મૂળ સૂચવે છે, તેમ છતાં આ વાત સાબિત કરવા માટે કોઈ વિશ્વસનીય ઐતિહાસિક સ્રોત મળતો નથી.<ref name="mahurkar2005">{{Cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/kutch-family-that-kept-alive-rogan-art-form-hopes-to-benefit-from-tourist-attention/1/192417.html|title=Kutch family that kept alive Rogan art form hopes to benefit from tourist attention|last=Mahurkar|first=Uday|date=12 December 2005|website=India Today|archive-url = https://web.archive.org/web/20140507095026/http://indiatoday.intoday.in/story/kutch-family-that-kept-alive-rogan-art-form-hopes-to-benefit-from-tourist-attention/1/192417.html|archive-date=7 May 2014|access-date=21 August 2017}}</ref> શરૂઆતમાં [[કચ્છ જિલ્લો|કચ્છ]] વિસ્તારમાં ઘણા સ્થળોએ રોગન ચિત્રકળા કરવામાં આવતી હતી. ચિત્રકારી કરેલ કાપડ મોટે ભાગે નીચલી જાતિની મહિલાઓ દ્વારા ખરીદવામાં આવતી હતી જેઓ તેમના લગ્ન માટે કપડાં અને પલંગની ચાદરો આ કળા દ્વારા સજાવતી હતી.<ref name="spiegel2012"/> તેથી, આ એક મોસમી કળા હતી, તેનો મોટા ભાગનો ઉપાડ લગ્નના મહિનાઓ દરમિયાન થતો હતો. બાકીના વર્ષ દરમિયાન, કારીગરો કૃષિ જેવા અન્ય પ્રકારનાં કામો તરફ વળાતા. <ref>{{Cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2002/20020901/spectrum/heritage.htm|title=Rogan artists abandoning their art|last=Pandey|first=Priya|date=September 1, 2002|website=The Sunday Tribune, India|archive-url = https://web.archive.org/web/20041106073003/http://www.tribuneindia.com/2002/20020901/spectrum/heritage.htm|archive-date=6 November 2004|access-date=22 August 2017}}</ref> ૨૦ મી સદીના અંતમાં સસ્તા, મશીન દ્વારા બનાવેલા કાપડની ઉપલબ્ધતા સાથે, રોગન ચિત્રકારી કરેલા કાપડ ઉત્પાદનો પ્રમાણમાં વધુ ખર્ચાળ બન્યા, અને ઘણા કલાકારો આ કળા છોડી અન્ય વ્યવસાય તરફ વળ્યા. આખરે, બે જ કુટુંબ, ગુજરાતના માધાપરના આશિષ કંસારા પરિવાર, અને ખત્રીએ આ કળા જીવંત રાખી. <ref name="spiegel2012"/> == કલાનું પુનરુત્થાન == [[ચિત્ર:Ashish shantilal kansara rogan art 2.jpg|thumb|ભગવાન શ્રી તિરુપતિ બાલાજીની રોગાન કલાકૃતિ ]]૨૦મી સદીના અંતમાં અને ૨૧મી સદીની શરૂઆતમાં, રોગન કળા ખાસ કરીને પેઇન્ટિંગમાં નવી રસ ઉત્પન્ન કરનાર ઘણા પરિબળો ભેગા થયા. પ્રથમ, [[૨૦૦૧ ગુજરાત ધરતીકંપ|૨૦૦૧ના ગુજરાત ભૂકંપ]] પછી, જ્યારે આ પ્રદેશનો મોટાભાગનો વિનાશ થયો, પાણી અને વીજળીના માળખામાં સુધારો થયો, નવા રસ્તાઓ બનાવવામાં આવ્યા, અને આ ક્ષેત્રમાં ફ્લાઇટ્સની સંખ્યામાં વધારો થયો, આ બધાના કારણે પર્યટન વધ્યું.<ref name="spiegel2012">{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2012/09/08/arts/08iht-sckutch08.html|title=In Northwest Corner of India, the Work of Centuries|last=Spiegel|first=Claire|date=7 September 2012|website=The New York Times|access-date=21 August 2017}}</ref> બીજું, સ્થાનિક સહકારી મંડળ અને નફાકારક જૂથોએ શહેરી સંપર્કો અને ઑનલાઇન વેચાણ કરીને તેમનું બજાર વધારવામાં રોગન કલાકારો સહિતના અન્ય સ્થાનિક કારીગરોને મદદ કરી.<ref name="zeenews">{{Cite web|url=http://zeenews.india.com/entertainment/art-theatre/rogan-painting-revived-at-dastkar-basant_1548785.html|title=Rogan painting revived at 'Dastkar Basant'|date=18 February 2015|website=Zee News|language=en|archive-url = https://web.archive.org/web/20170110022522/http://zeenews.india.com/entertainment/art-theatre/rogan-painting-revived-at-dastkar-basant_1548785.html|archive-date=10 January 2017|access-date=22 August 2017}}</ref> ત્રીજું, ખત્રી પરિવારના ઘણા સભ્યોએ તેમની કળા માટે રાજ્ય અને રાષ્ટ્રીય પુરસ્કારો જીત્યા, આમ તેમનું કાર્ય અને પ્રતિષ્ઠા વધી.<ref name="mahurkar2005"/> છેવટે, ૨૦૧૪ માં, વડા પ્રધાન [[નરેન્દ્ર મોદી|નરેન્દ્ર મોદીએ]] યુ.એસ. વ્હાઇટ હાઉસની મુલાકાત લીધી હતી, અને [[બરાક ઓબામા|રાષ્ટ્રપતિ બરાક ઓબામાને]] જીવનના વૃક્ષ સહિતના બે રોગાન ચિત્રો આપ્યા હતા. તેઓને રાષ્ટ્રીય એવોર્ડ વિજેતા અબ્દુલ ગફુર ખત્રી દ્વારા દોરાયેલા ચિત્રો આપવામાં આવ્યા હતા.<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/PM-Modi-gives-Obama-rare-Rogan-paintings-made-by-Gujarat-based-Muslim-family/articleshow/44251860.cms|title=PM Modi gives Obama rare Rogan paintings made by Gujarat-based Muslim family|last=Parashar|first=Sachin|date=3 October 2014|website=The Times of India|archive-url = https://web.archive.org/web/20150709210449/http://timesofindia.indiatimes.com/india/PM-Modi-gives-Obama-rare-Rogan-paintings-made-by-Gujarat-based-Muslim-family/articleshow/44251860.cms|archive-date=9 July 2015|access-date=21 August 2017}}</ref> આશિષ કંસારાએ પ્રવાસીઓને આકર્ષિત કરે એવા વધુ સમકાલીન ઉત્પાદનો રજૂ કર્યા, જેમ કે બેગ, તકીયાના કવર, ટેબલ ક્લોથ, દિવાલના સુશોભન માટેના બૉલ ક્લોથ. જીવનનું વૃક્ષ એક મુખ્ય મોટીફ બની રહ્યું છે.<ref name="tripathi2011">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/arts/crafts/ready-for-rogan/article2741704.ece|title=Ready for Rogan|last=Tripathi|first=Shailaja|date=December 24, 2011|website=The Hindu|language=en|archive-url = https://web.archive.org/web/20170110022848/http://www.thehindu.com/arts/crafts/ready-for-rogan/article2741704.ece|archive-date=10 January 2017|access-date=22 August 2017}}</ref> આશિષ કંસારા વર્કશોપમાં પ્રવાસીઓની સંખ્યા ૨૦૧૦ ના દાયકામાં સતત વધી અને ૪૦૦ જેટલા લોકો દરરોજ, આવતા જે ગામમાં ટ્રાફિક જામનું કારણ બન્યું.<ref name="times">{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/Rogan-fame-Nirona-to-get-tourist-centre/articleshow/50464108.cms|title=Rogan fame Nirona to get tourist centre - Times of India|date=January 6, 2016|website=The Times of India|archive-url = https://web.archive.org/web/20170110022308/http://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/Rogan-fame-Nirona-to-get-tourist-centre/articleshow/50464108.cms|archive-date=10 January 2017|access-date=22 August 2017}}</ref> વધતી માંગને ધ્યાનમાં રાખીને, ૨૦૧4 માં આશિષ કંસારાએ પ્રથમ વખત મહિલાઓને તાલીમ આપવાનું શરૂ કર્યું. ૨૦૧૫માં, માધાપરમાં વીસ મહિલાઓ પરિવાર સાથે કામ કરતી હતી.<ref name="zeenews"/> આશિષ કંસારા ના પત્ની કોમલ કંસારા સૌ પ્રથમ રોગાન કળા ના મહિલા કારીગર છે. == રોગન ચિત્રકળાની પ્રક્રિયા == રોગન રંગને લગભગ બે દિવસ માટે [[દિવેલ|એરંડાના તેલ]]ને ઉકાળીને બનાવવામાં આવે છે અને પછી વનસ્પતિ રંગદ્રવ્યો અને બંધનકર્તા પદાર્થ ઉમેરીને બનાવવામાં આવે છે. આને પરિણામે રંગ જાડા અને ચળકતા બને છે. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=pwZUAAAAMAAJ|title=The glory of Indian handicrafts|last=Kamaladevi Chattopadhyaya|publisher=Indian Book Co.|year=1976|page=34}}</ref> આ રંગોને કાપડ પર દોરવામાં અથવા છાપવામાં આવે છે તે સામાન્ય રીતે ઘેરા રંગ હોય છે, જે તીવ્ર રંગો હોવાથી ઉઠાવ આપે છે.<ref>{{Cite web|date=2025-08-17|title=રોગાન કલા - આશીષ કંસારાની પરંપરાગત રોગાન ચિત્રકળા|url=https://roganart.com/%e0%aa%b0%e0%ab%8b%e0%aa%97%e0%aa%be%e0%aa%a8-%e0%aa%95%e0%aa%b2%e0%aa%be-%e0%aa%86%e0%aa%b6%e0%ab%80%e0%aa%b7-%e0%aa%95%e0%aa%82%e0%aa%b8%e0%aa%be%e0%aa%b0%e0%aa%be/|access-date=2026-04-17|language=en-US}}</ref> રોગન પ્રિન્ટિંગમાં, ધાતુના બીબા વાપરી ભાત છાપવામાં આવે છે. રોગન પેઇન્ટિંગમાં, વિસ્તૃત ડિઝાઈન મુક્ત હસ્તથી બનાવવામાં આવે છે, જેમાં સ્ટાઇલસથી રંગના ચીકણા રેલાની સેર બનાવવી રંગો ભરવામાં આવે છે.<ref name="spiegel2012"/> મોટેભાગે, કાપડના અડધા ભાગમાં ડિઝાઇનને દોરવામાં આવે છે, પછી બાકીના અડધા કાપડને તેની ઉપર ઉંધો વાળી દાબી દેવામાં આવે છે, આથી તેની ઉલ્ટી ભાત આપોઆપ બાકીના ઉલટા ભાગ પર ઉપસી આવે છે. તેની ભાતમાં ફૂલોના મોટિફ, પ્રાણીઓ અને સ્થાનિક લોક કલાનો સમાવેશ થાય છે.<ref name="mahurkar2005"/> == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == * [http://www.thebetterindia.com/60969/gujarat-rogan-art-modi-obama-nirona/ મોદી, ઓબામા અને કચ્છના નિરોણા ગામ વચ્ચેની કડી!] * [http://traditionalroganart.com નિર્વાણ ખત્રી પરિવારની સત્તાવાર વેબસાઇટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220929151257/https://traditionalroganart.com/ |date=2022-09-29 }} * [https://vimeo.com/820297295 રોગન પેઇન્ટિંગની પ્રક્રિયા દર્શાવતી એક વિડિઓ] {{કચ્છ જિલ્લો}} [[શ્રેણી:ગુજરાતી સંસ્કૃતિ]] ltwow1uc7yd3sblnw3l8ynajpg4wstc 900133 900132 2026-04-17T05:35:44Z ~2026-99402-5 87044 900133 wikitext text/x-wiki [[ચિત્ર:Rogan-art-Tree-of-Life-Abdul-Gafur-Khatri-29-12-2013.jpg|thumb|અબ્દુલ ગફુર ખત્રી દ્વારા ''ટ્રી ઓફ લાઇફ'' મોટિફ સાથે રોગન ચિત્રકળા.]] [[ચિત્ર:Ashish kansara.jpg|thumb|માધાપર ગામમાં રોગાન ચિત્રકળા ના કારીગર આશિષ કંસારા]] '''રોગન ચિત્રકળા''', [[ભારત|ભારતના]] [[ગુજરાત|ગુજરાતના]] [[કચ્છ જિલ્લો|કચ્છ જિલ્લામાં]] પ્રચલિત કાપડ પર ચિત્રકારીની એક કળા છે. આ હસ્તકલામાં, બાફેલા તેલ અને વનસ્પતિજન્ય રંગોમાંથી બનેલા રંગો, ધાતુના બીબાં (પ્રિન્ટિંગ માટેના) અને સ્ટાઇલસ્ (ચિત્રકળાનું એક ઓજાર) નો ઉપયોગ કરીને કાપડ પર ચિત્રકારી કરવામાં આવે છે. આ કળા નામ શેષ થવા પર છે, ૨૦ મી સદીના અંતમાં લગભગ એક જ રાજયમાં બે કુટુંબો દ્વારા રોગન ચિત્રકારી કરવામાં આવી હતી, એક કંસારા પરિવાર અને એક ખત્રી પરિવાર. == ઇતિહાસ == ''રોગન'' શબ્દ [[ફારસી ભાષા|ફારસીમાંથી]] ઉતરી આવ્યો છે, જેનો અર્થ વાર્નિશ અથવા તેલ એવો થાય છે.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/pnjbdictionary00clargoog|title=The Panjábí Dictionary|last=Singh|first=Maya|last2=Clark|first2=Henry Martyn|publisher=Munshi Gulab Singh & sons|year=1895}}</ref> પાકિસ્તાનના [[સિંધ|સિંધથી]] ભારત આવેલા ખાત્રી નામના એક [[મુસલમાન|મુસ્લિમ]] સમુદાય દ્વારા આ તેલ આધારિત રંગને કાપડ પર લગાડવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરવામાં આવી હતી. જો કે તેનું રોગન એવું નામ (અને કેટલીક પરંપરાગત રચનાઓ), [[ઈરાન|ઇરાનમાં]] આ કળાનું મૂળ સૂચવે છે, તેમ છતાં આ વાત સાબિત કરવા માટે કોઈ વિશ્વસનીય ઐતિહાસિક સ્રોત મળતો નથી.<ref name="mahurkar2005">{{Cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/kutch-family-that-kept-alive-rogan-art-form-hopes-to-benefit-from-tourist-attention/1/192417.html|title=Kutch family that kept alive Rogan art form hopes to benefit from tourist attention|last=Mahurkar|first=Uday|date=12 December 2005|website=India Today|archive-url = https://web.archive.org/web/20140507095026/http://indiatoday.intoday.in/story/kutch-family-that-kept-alive-rogan-art-form-hopes-to-benefit-from-tourist-attention/1/192417.html|archive-date=7 May 2014|access-date=21 August 2017}}</ref> શરૂઆતમાં [[કચ્છ જિલ્લો|કચ્છ]] વિસ્તારમાં ઘણા સ્થળોએ રોગન ચિત્રકળા કરવામાં આવતી હતી. ચિત્રકારી કરેલ કાપડ મોટે ભાગે નીચલી જાતિની મહિલાઓ દ્વારા ખરીદવામાં આવતી હતી જેઓ તેમના લગ્ન માટે કપડાં અને પલંગની ચાદરો આ કળા દ્વારા સજાવતી હતી.<ref name="spiegel2012"/> તેથી, આ એક મોસમી કળા હતી, તેનો મોટા ભાગનો ઉપાડ લગ્નના મહિનાઓ દરમિયાન થતો હતો. બાકીના વર્ષ દરમિયાન, કારીગરો કૃષિ જેવા અન્ય પ્રકારનાં કામો તરફ વળાતા. <ref>{{Cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2002/20020901/spectrum/heritage.htm|title=Rogan artists abandoning their art|last=Pandey|first=Priya|date=September 1, 2002|website=The Sunday Tribune, India|archive-url = https://web.archive.org/web/20041106073003/http://www.tribuneindia.com/2002/20020901/spectrum/heritage.htm|archive-date=6 November 2004|access-date=22 August 2017}}</ref> ૨૦ મી સદીના અંતમાં સસ્તા, મશીન દ્વારા બનાવેલા કાપડની ઉપલબ્ધતા સાથે, રોગન ચિત્રકારી કરેલા કાપડ ઉત્પાદનો પ્રમાણમાં વધુ ખર્ચાળ બન્યા, અને ઘણા કલાકારો આ કળા છોડી અન્ય વ્યવસાય તરફ વળ્યા. આખરે, બે જ કુટુંબ, ગુજરાતના માધાપરના આશિષ કંસારા પરિવાર, અને ખત્રીએ આ કળા જીવંત રાખી. <ref name="spiegel2012"/> == કલાનું પુનરુત્થાન == [[ચિત્ર:Ashish shantilal kansara rogan art 2.jpg|thumb|ભગવાન શ્રી તિરુપતિ બાલાજીની રોગાન કલાકૃતિ ]]૨૦મી સદીના અંતમાં અને ૨૧મી સદીની શરૂઆતમાં, રોગન કળા ખાસ કરીને પેઇન્ટિંગમાં નવી રસ ઉત્પન્ન કરનાર ઘણા પરિબળો ભેગા થયા. પ્રથમ, [[૨૦૦૧ ગુજરાત ધરતીકંપ|૨૦૦૧ના ગુજરાત ભૂકંપ]] પછી, જ્યારે આ પ્રદેશનો મોટાભાગનો વિનાશ થયો, પાણી અને વીજળીના માળખામાં સુધારો થયો, નવા રસ્તાઓ બનાવવામાં આવ્યા, અને આ ક્ષેત્રમાં ફ્લાઇટ્સની સંખ્યામાં વધારો થયો, આ બધાના કારણે પર્યટન વધ્યું.<ref name="spiegel2012">{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2012/09/08/arts/08iht-sckutch08.html|title=In Northwest Corner of India, the Work of Centuries|last=Spiegel|first=Claire|date=7 September 2012|website=The New York Times|access-date=21 August 2017}}</ref> બીજું, સ્થાનિક સહકારી મંડળ અને નફાકારક જૂથોએ શહેરી સંપર્કો અને ઑનલાઇન વેચાણ કરીને તેમનું બજાર વધારવામાં રોગન કલાકારો સહિતના અન્ય સ્થાનિક કારીગરોને મદદ કરી.<ref name="zeenews">{{Cite web|url=http://zeenews.india.com/entertainment/art-theatre/rogan-painting-revived-at-dastkar-basant_1548785.html|title=Rogan painting revived at 'Dastkar Basant'|date=18 February 2015|website=Zee News|language=en|archive-url = https://web.archive.org/web/20170110022522/http://zeenews.india.com/entertainment/art-theatre/rogan-painting-revived-at-dastkar-basant_1548785.html|archive-date=10 January 2017|access-date=22 August 2017}}</ref> ત્રીજું, ખત્રી પરિવારના ઘણા સભ્યોએ તેમની કળા માટે રાજ્ય અને રાષ્ટ્રીય પુરસ્કારો જીત્યા, આમ તેમનું કાર્ય અને પ્રતિષ્ઠા વધી.<ref name="mahurkar2005"/> છેવટે, ૨૦૧૪ માં, વડા પ્રધાન [[નરેન્દ્ર મોદી|નરેન્દ્ર મોદીએ]] યુ.એસ. વ્હાઇટ હાઉસની મુલાકાત લીધી હતી, અને [[બરાક ઓબામા|રાષ્ટ્રપતિ બરાક ઓબામાને]] જીવનના વૃક્ષ સહિતના બે રોગાન ચિત્રો આપ્યા હતા. તેઓને રાષ્ટ્રીય એવોર્ડ વિજેતા અબ્દુલ ગફુર ખત્રી દ્વારા દોરાયેલા ચિત્રો આપવામાં આવ્યા હતા.<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/PM-Modi-gives-Obama-rare-Rogan-paintings-made-by-Gujarat-based-Muslim-family/articleshow/44251860.cms|title=PM Modi gives Obama rare Rogan paintings made by Gujarat-based Muslim family|last=Parashar|first=Sachin|date=3 October 2014|website=The Times of India|archive-url = https://web.archive.org/web/20150709210449/http://timesofindia.indiatimes.com/india/PM-Modi-gives-Obama-rare-Rogan-paintings-made-by-Gujarat-based-Muslim-family/articleshow/44251860.cms|archive-date=9 July 2015|access-date=21 August 2017}}</ref> આશિષ કંસારાએ પ્રવાસીઓને આકર્ષિત કરે એવા વધુ સમકાલીન ઉત્પાદનો રજૂ કર્યા, જેમ કે બેગ, તકીયાના કવર, ટેબલ ક્લોથ, દિવાલના સુશોભન માટેના બૉલ ક્લોથ. જીવનનું વૃક્ષ એક મુખ્ય મોટીફ બની રહ્યું છે.<ref name="tripathi2011">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/arts/crafts/ready-for-rogan/article2741704.ece|title=Ready for Rogan|last=Tripathi|first=Shailaja|date=December 24, 2011|website=The Hindu|language=en|archive-url = https://web.archive.org/web/20170110022848/http://www.thehindu.com/arts/crafts/ready-for-rogan/article2741704.ece|archive-date=10 January 2017|access-date=22 August 2017}}</ref> આશિષ કંસારા વર્કશોપમાં પ્રવાસીઓની સંખ્યા ૨૦૧૦ ના દાયકામાં સતત વધી અને ૪૦૦ જેટલા લોકો દરરોજ, આવતા જે ગામમાં ટ્રાફિક જામનું કારણ બન્યું.<ref name="times">{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/Rogan-fame-Nirona-to-get-tourist-centre/articleshow/50464108.cms|title=Rogan fame Nirona to get tourist centre - Times of India|date=January 6, 2016|website=The Times of India|archive-url = https://web.archive.org/web/20170110022308/http://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/Rogan-fame-Nirona-to-get-tourist-centre/articleshow/50464108.cms|archive-date=10 January 2017|access-date=22 August 2017}}</ref> વધતી માંગને ધ્યાનમાં રાખીને, ૨૦૧4 માં આશિષ કંસારાએ પ્રથમ વખત મહિલાઓને તાલીમ આપવાનું શરૂ કર્યું. ૨૦૧૫માં, માધાપરમાં વીસ મહિલાઓ પરિવાર સાથે કામ કરતી હતી.<ref name="zeenews"/> આશિષ કંસારા ના પત્ની કોમલ કંસારા સૌ પ્રથમ રોગાન કળા ના મહિલા કારીગર છે. == રોગન ચિત્રકળાની પ્રક્રિયા == રોગન રંગને લગભગ બે દિવસ માટે [[દિવેલ|એરંડાના તેલ]]ને ઉકાળીને બનાવવામાં આવે છે અને પછી વનસ્પતિ રંગદ્રવ્યો અને બંધનકર્તા પદાર્થ ઉમેરીને બનાવવામાં આવે છે. આને પરિણામે રંગ જાડા અને ચળકતા બને છે. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=pwZUAAAAMAAJ|title=The glory of Indian handicrafts|last=Kamaladevi Chattopadhyaya|publisher=Indian Book Co.|year=1976|page=34}}</ref> આ રંગોને કાપડ પર દોરવામાં અથવા છાપવામાં આવે છે તે સામાન્ય રીતે ઘેરા રંગ હોય છે, જે તીવ્ર રંગો હોવાથી ઉઠાવ આપે છે.<ref>{{Cite web|date=2025-08-17|title=રોગાન કલા - આશીષ કંસારાની પરંપરાગત રોગાન ચિત્રકળા|url=https://roganart.com/%e0%aa%b0%e0%ab%8b%e0%aa%97%e0%aa%be%e0%aa%a8-%e0%aa%95%e0%aa%b2%e0%aa%be-%e0%aa%86%e0%aa%b6%e0%ab%80%e0%aa%b7-%e0%aa%95%e0%aa%82%e0%aa%b8%e0%aa%be%e0%aa%b0%e0%aa%be/|access-date=2026-04-17|language=en-US}}</ref> રોગન પ્રિન્ટિંગમાં, ધાતુના બીબા વાપરી ભાત છાપવામાં આવે છે. રોગન પેઇન્ટિંગમાં, વિસ્તૃત ડિઝાઈન મુક્ત હસ્તથી બનાવવામાં આવે છે, જેમાં સ્ટાઇલસથી રંગના ચીકણા રેલાની સેર બનાવવી રંગો ભરવામાં આવે છે.<ref name="spiegel2012"/> મોટેભાગે, કાપડના અડધા ભાગમાં ડિઝાઇનને દોરવામાં આવે છે, પછી બાકીના અડધા કાપડને તેની ઉપર ઉંધો વાળી દાબી દેવામાં આવે છે, આથી તેની ઉલ્ટી ભાત આપોઆપ બાકીના ઉલટા ભાગ પર ઉપસી આવે છે. તેની ભાતમાં ફૂલોના મોટિફ, પ્રાણીઓ અને સ્થાનિક લોક કલાનો સમાવેશ થાય છે.<ref name="mahurkar2005"/> == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == * [http://www.thebetterindia.com/60969/gujarat-rogan-art-modi-obama-nirona/ મોદી, ઓબામા અને કચ્છના નિરોણા ગામ વચ્ચેની કડી!] * [https://roganart.com/ કંસારા પરિવારની સત્તાવાર વેબસાઇટ] * [https://vimeo.com/820297295 રોગન પેઇન્ટિંગની પ્રક્રિયા દર્શાવતી એક વિડિઓ] {{કચ્છ જિલ્લો}} [[શ્રેણી:ગુજરાતી સંસ્કૃતિ]] 93nr70t1dpl1chfi5nrsxbjwdd3fa78 900134 900133 2026-04-17T10:40:38Z Dsvyas 561 [[Special:Contributions/~2026-99402-5|~2026-99402-5]] ([[User talk:~2026-99402-5|talk]]) દ્વારા કરેલ ફેરફારોને [[User:Dsvyas|Dsvyas]] દ્વારા કરેલા છેલ્લા સુધારા સુધી ઉલટાવાયા. 857290 wikitext text/x-wiki [[ચિત્ર:Rogan-art-Tree-of-Life-Abdul-Gafur-Khatri-29-12-2013.jpg|thumb|અબ્દુલ ગફુર ખત્રી દ્વારા ''ટ્રી ઓફ લાઇફ'' મોટિફ સાથે રોગન ચિત્રકળા.]] [[ચિત્ર:Rogan_painting.jpg|thumb|ભારતના કચ્છના નિરોણા ગામમાં રોગાન ચિત્રકળા]] '''રોગન ચિત્રકળા''', [[ભારત|ભારતના]] [[ગુજરાત|ગુજરાતના]] [[કચ્છ જિલ્લો|કચ્છ જિલ્લામાં]] પ્રચલિત કાપડ પર ચિત્રકારીની એક કળા છે. આ હસ્તકલામાં, બાફેલા તેલ અને વનસ્પતિજન્ય રંગોમાંથી બનેલા રંગો, ધાતુના બીબાં (પ્રિન્ટિંગ માટેના) અને સ્ટાઇલસ્ (ચિત્રકળાનું એક ઓજાર) નો ઉપયોગ કરીને કાપડ પર ચિત્રકારી કરવામાં આવે છે. આ કળા નામ શેષ થવા પર છે, ૨૦ મી સદીના અંતમાં લગભગ એક જ ગામમાં બે કુટુંબો દ્વારા રોગન ચિત્રકારી કરવામાં આવી હતી. == ઇતિહાસ == ''રોગન'' શબ્દ [[ફારસી ભાષા|ફારસીમાંથી]] ઉતરી આવ્યો છે, જેનો અર્થ વાર્નિશ અથવા તેલ એવો થાય છે.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/pnjbdictionary00clargoog|title=The Panjábí Dictionary|last=Singh|first=Maya|last2=Clark|first2=Henry Martyn|publisher=Munshi Gulab Singh & sons|year=1895}}</ref> પાકિસ્તાનના [[સિંધ|સિંધથી]] ભારત આવેલા ખાત્રી નામના એક [[મુસલમાન|મુસ્લિમ]] સમુદાય દ્વારા આ તેલ આધારિત રંગને કાપડ પર લગાડવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરવામાં આવી હતી. જો કે તેનું રોગન એવું નામ (અને કેટલીક પરંપરાગત રચનાઓ), [[ઈરાન|ઇરાનમાં]] આ કળાનું મૂળ સૂચવે છે, તેમ છતાં આ વાત સાબિત કરવા માટે કોઈ વિશ્વસનીય ઐતિહાસિક સ્રોત મળતો નથી.<ref name="mahurkar2005">{{Cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/kutch-family-that-kept-alive-rogan-art-form-hopes-to-benefit-from-tourist-attention/1/192417.html|title=Kutch family that kept alive Rogan art form hopes to benefit from tourist attention|last=Mahurkar|first=Uday|date=12 December 2005|website=India Today|archive-url = https://web.archive.org/web/20140507095026/http://indiatoday.intoday.in/story/kutch-family-that-kept-alive-rogan-art-form-hopes-to-benefit-from-tourist-attention/1/192417.html|archive-date=7 May 2014|access-date=21 August 2017}}</ref> શરૂઆતમાં [[કચ્છ જિલ્લો|કચ્છ]] વિસ્તારમાં ઘણા સ્થળોએ રોગન ચિત્રકળા કરવામાં આવતી હતી. ચિત્રકારી કરેલ કાપડ મોટે ભાગે નીચલી જાતિની મહિલાઓ દ્વારા ખરીદવામાં આવતી હતી જેઓ તેમના લગ્ન માટે કપડાં અને પલંગની ચાદરો આ કળા દ્વારા સજાવતી હતી.<ref name="spiegel2012"/> તેથી, આ એક મોસમી કળા હતી, તેનો મોટા ભાગનો ઉપાડ લગ્નના મહિનાઓ દરમિયાન થતો હતો. બાકીના વર્ષ દરમિયાન, કારીગરો કૃષિ જેવા અન્ય પ્રકારનાં કામો તરફ વળાતા. <ref>{{Cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2002/20020901/spectrum/heritage.htm|title=Rogan artists abandoning their art|last=Pandey|first=Priya|date=September 1, 2002|website=The Sunday Tribune, India|archive-url = https://web.archive.org/web/20041106073003/http://www.tribuneindia.com/2002/20020901/spectrum/heritage.htm|archive-date=6 November 2004|access-date=22 August 2017}}</ref> ૨૦ મી સદીના અંતમાં સસ્તા, મશીન દ્વારા બનાવેલા કાપડની ઉપલબ્ધતા સાથે, રોગન ચિત્રકારી કરેલા કાપડ ઉત્પાદનો પ્રમાણમાં વધુ ખર્ચાળ બન્યા, અને ઘણા કલાકારો આ કળા છોડી અન્ય વ્યવસાય તરફ વળ્યા. આખરે, એક જ કુટુંબ, ગુજરાતના નિરોણાના ખત્રીઓએ આ કળા જીવંત રાખી. <ref name="spiegel2012"/> == કલાનું પુનરુત્થાન == ૨૦મી સદીના અંતમાં અને ૨૧મી સદીની શરૂઆતમાં, રોગન કળા ખાસ કરીને પેઇન્ટિંગમાં નવી રસ ઉત્પન્ન કરનાર ઘણા પરિબળો ભેગા થયા. પ્રથમ, [[૨૦૦૧ ગુજરાત ધરતીકંપ|૨૦૦૧ના ગુજરાત ભૂકંપ]] પછી, જ્યારે આ પ્રદેશનો મોટાભાગનો વિનાશ થયો, પાણી અને વીજળીના માળખામાં સુધારો થયો, નવા રસ્તાઓ બનાવવામાં આવ્યા, અને આ ક્ષેત્રમાં ફ્લાઇટ્સની સંખ્યામાં વધારો થયો, આ બધાના કારણે પર્યટન વધ્યું.<ref name="spiegel2012">{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2012/09/08/arts/08iht-sckutch08.html|title=In Northwest Corner of India, the Work of Centuries|last=Spiegel|first=Claire|date=7 September 2012|website=The New York Times|access-date=21 August 2017}}</ref> બીજું, સ્થાનિક સહકારી મંડળ અને નફાકારક જૂથોએ શહેરી સંપર્કો અને ઑનલાઇન વેચાણ કરીને તેમનું બજાર વધારવામાં રોગન કલાકારો સહિતના અન્ય સ્થાનિક કારીગરોને મદદ કરી.<ref name="zeenews">{{Cite web|url=http://zeenews.india.com/entertainment/art-theatre/rogan-painting-revived-at-dastkar-basant_1548785.html|title=Rogan painting revived at 'Dastkar Basant'|date=18 February 2015|website=Zee News|language=en|archive-url = https://web.archive.org/web/20170110022522/http://zeenews.india.com/entertainment/art-theatre/rogan-painting-revived-at-dastkar-basant_1548785.html|archive-date=10 January 2017|access-date=22 August 2017}}</ref> ત્રીજું, ખત્રી પરિવારના ઘણા સભ્યોએ તેમની કળા માટે રાજ્ય અને રાષ્ટ્રીય પુરસ્કારો જીત્યા, આમ તેમનું કાર્ય અને પ્રતિષ્ઠા વધી.<ref name="mahurkar2005"/> છેવટે, ૨૦૧૪ માં, વડા પ્રધાન [[નરેન્દ્ર મોદી|નરેન્દ્ર મોદીએ]] યુ.એસ. વ્હાઇટ હાઉસની મુલાકાત લીધી હતી, અને [[બરાક ઓબામા|રાષ્ટ્રપતિ બરાક ઓબામાને]] જીવનના વૃક્ષ સહિતના બે રોગાન ચિત્રો આપ્યા હતા. તેઓને રાષ્ટ્રીય એવોર્ડ વિજેતા અબ્દુલ ગફુર ખત્રી દ્વારા દોરાયેલા ચિત્રો આપવામાં આવ્યા હતા.<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/PM-Modi-gives-Obama-rare-Rogan-paintings-made-by-Gujarat-based-Muslim-family/articleshow/44251860.cms|title=PM Modi gives Obama rare Rogan paintings made by Gujarat-based Muslim family|last=Parashar|first=Sachin|date=3 October 2014|website=The Times of India|archive-url = https://web.archive.org/web/20150709210449/http://timesofindia.indiatimes.com/india/PM-Modi-gives-Obama-rare-Rogan-paintings-made-by-Gujarat-based-Muslim-family/articleshow/44251860.cms|archive-date=9 July 2015|access-date=21 August 2017}}</ref> નિરોણામાં, ખત્રી બંધુઓએ પ્રવાસીઓને આકર્ષિત કરે એવા વધુ સમકાલીન ઉત્પાદનો રજૂ કર્યા, જેમ કે બેગ, તકીયાના કવર, ટેબલ ક્લોથ, દિવાલના સુશોભન માટેના બૉલ ક્લોથ. જીવનનું વૃક્ષ એક મુખ્ય મોટીફ બની રહ્યું છે.<ref name="tripathi2011">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/arts/crafts/ready-for-rogan/article2741704.ece|title=Ready for Rogan|last=Tripathi|first=Shailaja|date=December 24, 2011|website=The Hindu|language=en|archive-url = https://web.archive.org/web/20170110022848/http://www.thehindu.com/arts/crafts/ready-for-rogan/article2741704.ece|archive-date=10 January 2017|access-date=22 August 2017}}</ref> ખત્રી વર્કશોપમાં પ્રવાસીઓની સંખ્યા ૨૦૧૦ ના દાયકામાં સતત વધી અને ૪૦૦ જેટલા લોકો દરરોજ, આવતા જે ગામમાં ટ્રાફિક જામનું કારણ બન્યું.<ref name="times">{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/Rogan-fame-Nirona-to-get-tourist-centre/articleshow/50464108.cms|title=Rogan fame Nirona to get tourist centre - Times of India|date=January 6, 2016|website=The Times of India|archive-url = https://web.archive.org/web/20170110022308/http://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/Rogan-fame-Nirona-to-get-tourist-centre/articleshow/50464108.cms|archive-date=10 January 2017|access-date=22 August 2017}}</ref> વધતી માંગને ધ્યાનમાં રાખીને, ૨૦૧૦ માં ખાત્રીઓએ પ્રથમ વખત મહિલાઓને તાલીમ આપવાનું શરૂ કર્યું. (પહેલાં, એવી આશંકા હતી કે મહિલાઓ જ્યારે કુટુંબની બહાર લગ્ન કરે છે ત્યારે સ્ત્રીઓ આ કળાના રહસ્યો ફેલાવશે છે.) ૨૦૧૫માં, નિરોણામાં વીસ મહિલાઓ પરિવાર સાથે કામ કરતી હતી.<ref name="zeenews"/> == રોગન ચિત્રકળાની પ્રક્રિયા == રોગન રંગને લગભગ બે દિવસ માટે [[દિવેલ|એરંડાના તેલ]]ને ઉકાળીને બનાવવામાં આવે છે અને પછી વનસ્પતિ રંગદ્રવ્યો અને બંધનકર્તા પદાર્થ ઉમેરીને બનાવવામાં આવે છે. આને પરિણામે રંગ જાડા અને ચળકતા બને છે. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=pwZUAAAAMAAJ|title=The glory of Indian handicrafts|last=Kamaladevi Chattopadhyaya|publisher=Indian Book Co.|year=1976|page=34}}</ref> આ રંગોને કાપડ પર દોરવામાં અથવા છાપવામાં આવે છે તે સામાન્ય રીતે ઘેરા રંગ હોય છે, જે તીવ્ર રંગો હોવાથી ઉઠાવ આપે છે. રોગન પ્રિન્ટિંગમાં, ધાતુના બીબા વાપરી ભાત છાપવામાં આવે છે. રોગન પેઇન્ટિંગમાં, વિસ્તૃત ડિઝાઈન મુક્ત હસ્તથી બનાવવામાં આવે છે, જેમાં સ્ટાઇલસથી રંગના ચીકણા રેલાની સેર બનાવવી રંગો ભરવામાં આવે છે.<ref name="spiegel2012"/> મોટેભાગે, કાપડના અડધા ભાગમાં ડિઝાઇનને દોરવામાં આવે છે, પછી બાકીના અડધા કાપડને તેની ઉપર ઉંધો વાળી દાબી દેવામાં આવે છે, આથી તેની ઉલ્ટી ભાત આપોઆપ બાકીના ઉલટા ભાગ પર ઉપસી આવે છે. તેની ભાતમાં ફૂલોના મોટિફ, પ્રાણીઓ અને સ્થાનિક લોક કલાનો સમાવેશ થાય છે.<ref name="mahurkar2005"/> == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == * [http://www.thebetterindia.com/60969/gujarat-rogan-art-modi-obama-nirona/ મોદી, ઓબામા અને કચ્છના નિરોણા ગામ વચ્ચેની કડી!] * [http://traditionalroganart.com નિર્વાણ ખત્રી પરિવારની સત્તાવાર વેબસાઇટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220929151257/https://traditionalroganart.com/ |date=2022-09-29 }} * [https://vimeo.com/125575458 રોગન પેઇન્ટિંગની પ્રક્રિયા દર્શાવતી એક વિડિઓ] {{કચ્છ જિલ્લો}} [[શ્રેણી:ગુજરાતી સંસ્કૃતિ]] g45e71ivr6lnloadryulmbfmt4182w9 900135 900134 2026-04-17T10:44:04Z Dsvyas 561 /* બાહ્ય કડીઓ */ છેલ્લા ઉલટાવેલા ફેરફારોમાંથી બે કડીઓ ઉમેરી 900135 wikitext text/x-wiki [[ચિત્ર:Rogan-art-Tree-of-Life-Abdul-Gafur-Khatri-29-12-2013.jpg|thumb|અબ્દુલ ગફુર ખત્રી દ્વારા ''ટ્રી ઓફ લાઇફ'' મોટિફ સાથે રોગન ચિત્રકળા.]] [[ચિત્ર:Rogan_painting.jpg|thumb|ભારતના કચ્છના નિરોણા ગામમાં રોગાન ચિત્રકળા]] '''રોગન ચિત્રકળા''', [[ભારત|ભારતના]] [[ગુજરાત|ગુજરાતના]] [[કચ્છ જિલ્લો|કચ્છ જિલ્લામાં]] પ્રચલિત કાપડ પર ચિત્રકારીની એક કળા છે. આ હસ્તકલામાં, બાફેલા તેલ અને વનસ્પતિજન્ય રંગોમાંથી બનેલા રંગો, ધાતુના બીબાં (પ્રિન્ટિંગ માટેના) અને સ્ટાઇલસ્ (ચિત્રકળાનું એક ઓજાર) નો ઉપયોગ કરીને કાપડ પર ચિત્રકારી કરવામાં આવે છે. આ કળા નામ શેષ થવા પર છે, ૨૦ મી સદીના અંતમાં લગભગ એક જ ગામમાં બે કુટુંબો દ્વારા રોગન ચિત્રકારી કરવામાં આવી હતી. == ઇતિહાસ == ''રોગન'' શબ્દ [[ફારસી ભાષા|ફારસીમાંથી]] ઉતરી આવ્યો છે, જેનો અર્થ વાર્નિશ અથવા તેલ એવો થાય છે.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/pnjbdictionary00clargoog|title=The Panjábí Dictionary|last=Singh|first=Maya|last2=Clark|first2=Henry Martyn|publisher=Munshi Gulab Singh & sons|year=1895}}</ref> પાકિસ્તાનના [[સિંધ|સિંધથી]] ભારત આવેલા ખાત્રી નામના એક [[મુસલમાન|મુસ્લિમ]] સમુદાય દ્વારા આ તેલ આધારિત રંગને કાપડ પર લગાડવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરવામાં આવી હતી. જો કે તેનું રોગન એવું નામ (અને કેટલીક પરંપરાગત રચનાઓ), [[ઈરાન|ઇરાનમાં]] આ કળાનું મૂળ સૂચવે છે, તેમ છતાં આ વાત સાબિત કરવા માટે કોઈ વિશ્વસનીય ઐતિહાસિક સ્રોત મળતો નથી.<ref name="mahurkar2005">{{Cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/kutch-family-that-kept-alive-rogan-art-form-hopes-to-benefit-from-tourist-attention/1/192417.html|title=Kutch family that kept alive Rogan art form hopes to benefit from tourist attention|last=Mahurkar|first=Uday|date=12 December 2005|website=India Today|archive-url = https://web.archive.org/web/20140507095026/http://indiatoday.intoday.in/story/kutch-family-that-kept-alive-rogan-art-form-hopes-to-benefit-from-tourist-attention/1/192417.html|archive-date=7 May 2014|access-date=21 August 2017}}</ref> શરૂઆતમાં [[કચ્છ જિલ્લો|કચ્છ]] વિસ્તારમાં ઘણા સ્થળોએ રોગન ચિત્રકળા કરવામાં આવતી હતી. ચિત્રકારી કરેલ કાપડ મોટે ભાગે નીચલી જાતિની મહિલાઓ દ્વારા ખરીદવામાં આવતી હતી જેઓ તેમના લગ્ન માટે કપડાં અને પલંગની ચાદરો આ કળા દ્વારા સજાવતી હતી.<ref name="spiegel2012"/> તેથી, આ એક મોસમી કળા હતી, તેનો મોટા ભાગનો ઉપાડ લગ્નના મહિનાઓ દરમિયાન થતો હતો. બાકીના વર્ષ દરમિયાન, કારીગરો કૃષિ જેવા અન્ય પ્રકારનાં કામો તરફ વળાતા. <ref>{{Cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2002/20020901/spectrum/heritage.htm|title=Rogan artists abandoning their art|last=Pandey|first=Priya|date=September 1, 2002|website=The Sunday Tribune, India|archive-url = https://web.archive.org/web/20041106073003/http://www.tribuneindia.com/2002/20020901/spectrum/heritage.htm|archive-date=6 November 2004|access-date=22 August 2017}}</ref> ૨૦ મી સદીના અંતમાં સસ્તા, મશીન દ્વારા બનાવેલા કાપડની ઉપલબ્ધતા સાથે, રોગન ચિત્રકારી કરેલા કાપડ ઉત્પાદનો પ્રમાણમાં વધુ ખર્ચાળ બન્યા, અને ઘણા કલાકારો આ કળા છોડી અન્ય વ્યવસાય તરફ વળ્યા. આખરે, એક જ કુટુંબ, ગુજરાતના નિરોણાના ખત્રીઓએ આ કળા જીવંત રાખી. <ref name="spiegel2012"/> == કલાનું પુનરુત્થાન == ૨૦મી સદીના અંતમાં અને ૨૧મી સદીની શરૂઆતમાં, રોગન કળા ખાસ કરીને પેઇન્ટિંગમાં નવી રસ ઉત્પન્ન કરનાર ઘણા પરિબળો ભેગા થયા. પ્રથમ, [[૨૦૦૧ ગુજરાત ધરતીકંપ|૨૦૦૧ના ગુજરાત ભૂકંપ]] પછી, જ્યારે આ પ્રદેશનો મોટાભાગનો વિનાશ થયો, પાણી અને વીજળીના માળખામાં સુધારો થયો, નવા રસ્તાઓ બનાવવામાં આવ્યા, અને આ ક્ષેત્રમાં ફ્લાઇટ્સની સંખ્યામાં વધારો થયો, આ બધાના કારણે પર્યટન વધ્યું.<ref name="spiegel2012">{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2012/09/08/arts/08iht-sckutch08.html|title=In Northwest Corner of India, the Work of Centuries|last=Spiegel|first=Claire|date=7 September 2012|website=The New York Times|access-date=21 August 2017}}</ref> બીજું, સ્થાનિક સહકારી મંડળ અને નફાકારક જૂથોએ શહેરી સંપર્કો અને ઑનલાઇન વેચાણ કરીને તેમનું બજાર વધારવામાં રોગન કલાકારો સહિતના અન્ય સ્થાનિક કારીગરોને મદદ કરી.<ref name="zeenews">{{Cite web|url=http://zeenews.india.com/entertainment/art-theatre/rogan-painting-revived-at-dastkar-basant_1548785.html|title=Rogan painting revived at 'Dastkar Basant'|date=18 February 2015|website=Zee News|language=en|archive-url = https://web.archive.org/web/20170110022522/http://zeenews.india.com/entertainment/art-theatre/rogan-painting-revived-at-dastkar-basant_1548785.html|archive-date=10 January 2017|access-date=22 August 2017}}</ref> ત્રીજું, ખત્રી પરિવારના ઘણા સભ્યોએ તેમની કળા માટે રાજ્ય અને રાષ્ટ્રીય પુરસ્કારો જીત્યા, આમ તેમનું કાર્ય અને પ્રતિષ્ઠા વધી.<ref name="mahurkar2005"/> છેવટે, ૨૦૧૪ માં, વડા પ્રધાન [[નરેન્દ્ર મોદી|નરેન્દ્ર મોદીએ]] યુ.એસ. વ્હાઇટ હાઉસની મુલાકાત લીધી હતી, અને [[બરાક ઓબામા|રાષ્ટ્રપતિ બરાક ઓબામાને]] જીવનના વૃક્ષ સહિતના બે રોગાન ચિત્રો આપ્યા હતા. તેઓને રાષ્ટ્રીય એવોર્ડ વિજેતા અબ્દુલ ગફુર ખત્રી દ્વારા દોરાયેલા ચિત્રો આપવામાં આવ્યા હતા.<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/PM-Modi-gives-Obama-rare-Rogan-paintings-made-by-Gujarat-based-Muslim-family/articleshow/44251860.cms|title=PM Modi gives Obama rare Rogan paintings made by Gujarat-based Muslim family|last=Parashar|first=Sachin|date=3 October 2014|website=The Times of India|archive-url = https://web.archive.org/web/20150709210449/http://timesofindia.indiatimes.com/india/PM-Modi-gives-Obama-rare-Rogan-paintings-made-by-Gujarat-based-Muslim-family/articleshow/44251860.cms|archive-date=9 July 2015|access-date=21 August 2017}}</ref> નિરોણામાં, ખત્રી બંધુઓએ પ્રવાસીઓને આકર્ષિત કરે એવા વધુ સમકાલીન ઉત્પાદનો રજૂ કર્યા, જેમ કે બેગ, તકીયાના કવર, ટેબલ ક્લોથ, દિવાલના સુશોભન માટેના બૉલ ક્લોથ. જીવનનું વૃક્ષ એક મુખ્ય મોટીફ બની રહ્યું છે.<ref name="tripathi2011">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/arts/crafts/ready-for-rogan/article2741704.ece|title=Ready for Rogan|last=Tripathi|first=Shailaja|date=December 24, 2011|website=The Hindu|language=en|archive-url = https://web.archive.org/web/20170110022848/http://www.thehindu.com/arts/crafts/ready-for-rogan/article2741704.ece|archive-date=10 January 2017|access-date=22 August 2017}}</ref> ખત્રી વર્કશોપમાં પ્રવાસીઓની સંખ્યા ૨૦૧૦ ના દાયકામાં સતત વધી અને ૪૦૦ જેટલા લોકો દરરોજ, આવતા જે ગામમાં ટ્રાફિક જામનું કારણ બન્યું.<ref name="times">{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/Rogan-fame-Nirona-to-get-tourist-centre/articleshow/50464108.cms|title=Rogan fame Nirona to get tourist centre - Times of India|date=January 6, 2016|website=The Times of India|archive-url = https://web.archive.org/web/20170110022308/http://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/Rogan-fame-Nirona-to-get-tourist-centre/articleshow/50464108.cms|archive-date=10 January 2017|access-date=22 August 2017}}</ref> વધતી માંગને ધ્યાનમાં રાખીને, ૨૦૧૦ માં ખાત્રીઓએ પ્રથમ વખત મહિલાઓને તાલીમ આપવાનું શરૂ કર્યું. (પહેલાં, એવી આશંકા હતી કે મહિલાઓ જ્યારે કુટુંબની બહાર લગ્ન કરે છે ત્યારે સ્ત્રીઓ આ કળાના રહસ્યો ફેલાવશે છે.) ૨૦૧૫માં, નિરોણામાં વીસ મહિલાઓ પરિવાર સાથે કામ કરતી હતી.<ref name="zeenews"/> == રોગન ચિત્રકળાની પ્રક્રિયા == રોગન રંગને લગભગ બે દિવસ માટે [[દિવેલ|એરંડાના તેલ]]ને ઉકાળીને બનાવવામાં આવે છે અને પછી વનસ્પતિ રંગદ્રવ્યો અને બંધનકર્તા પદાર્થ ઉમેરીને બનાવવામાં આવે છે. આને પરિણામે રંગ જાડા અને ચળકતા બને છે. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=pwZUAAAAMAAJ|title=The glory of Indian handicrafts|last=Kamaladevi Chattopadhyaya|publisher=Indian Book Co.|year=1976|page=34}}</ref> આ રંગોને કાપડ પર દોરવામાં અથવા છાપવામાં આવે છે તે સામાન્ય રીતે ઘેરા રંગ હોય છે, જે તીવ્ર રંગો હોવાથી ઉઠાવ આપે છે. રોગન પ્રિન્ટિંગમાં, ધાતુના બીબા વાપરી ભાત છાપવામાં આવે છે. રોગન પેઇન્ટિંગમાં, વિસ્તૃત ડિઝાઈન મુક્ત હસ્તથી બનાવવામાં આવે છે, જેમાં સ્ટાઇલસથી રંગના ચીકણા રેલાની સેર બનાવવી રંગો ભરવામાં આવે છે.<ref name="spiegel2012"/> મોટેભાગે, કાપડના અડધા ભાગમાં ડિઝાઇનને દોરવામાં આવે છે, પછી બાકીના અડધા કાપડને તેની ઉપર ઉંધો વાળી દાબી દેવામાં આવે છે, આથી તેની ઉલ્ટી ભાત આપોઆપ બાકીના ઉલટા ભાગ પર ઉપસી આવે છે. તેની ભાતમાં ફૂલોના મોટિફ, પ્રાણીઓ અને સ્થાનિક લોક કલાનો સમાવેશ થાય છે.<ref name="mahurkar2005"/> == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == * [http://www.thebetterindia.com/60969/gujarat-rogan-art-modi-obama-nirona/ મોદી, ઓબામા અને કચ્છના નિરોણા ગામ વચ્ચેની કડી!] * [http://traditionalroganart.com નિર્વાણ ખત્રી પરિવારની સત્તાવાર વેબસાઇટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220929151257/https://traditionalroganart.com/ |date=2022-09-29 }} * [https://roganart.com/ કંસારા પરિવારની સત્તાવાર વેબસાઇટ] * [https://vimeo.com/125575458 રોગન પેઇન્ટિંગની પ્રક્રિયા દર્શાવતી એક વિડિઓ] * [https://vimeo.com/820297295 રોગન પેઇન્ટિંગની પ્રક્રિયા દર્શાવતી એક વિડિઓ] {{કચ્છ જિલ્લો}} [[શ્રેણી:ગુજરાતી સંસ્કૃતિ]] eyh3bqygvtj5vzx5fehfbf9ns70yhbe 3 154305 900117 2026-04-16T12:54:29Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 900117 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=QuechWiki21}} -- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૮:૨૪, ૧૬ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST) jisfrjdqgpmb31berfr7uw2t45xx3sh 3 154306 900118 2026-04-16T13:14:15Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 900118 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Nency malani}} -- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૮:૪૪, ૧૬ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST) at5w6hyi8stknqff3gnbwdu17d92j3n 3 154307 900119 2026-04-16T14:29:47Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 900119 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Razakar24}} -- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૯:૫૯, ૧૬ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST) 88fa5x4a5w47r8so95b8wnlo5dl1b97 3 154308 900122 2026-04-16T18:14:06Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 900122 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=LazyAssed Contender}} -- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૨૩:૪૪, ૧૬ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST) or0bgo37nzaxyshrfojxx76l3eq6n3p 3 154309 900123 2026-04-16T22:40:22Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 900123 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Projekt Welt}} -- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૦૪:૧૦, ૧૭ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST) 97opchz60879s0fg0notwm28fljo7ef