વિકિપીડિયા guwiki https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%AE%E0%AB%81%E0%AA%96%E0%AA%AA%E0%AB%83%E0%AA%B7%E0%AB%8D%E0%AA%A0 MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter દ્રશ્ય-શ્રાવ્ય (મિડિયા) વિશેષ ચર્ચા સભ્ય સભ્યની ચર્ચા વિકિપીડિયા વિકિપીડિયા ચર્ચા ચિત્ર ચિત્રની ચર્ચા મીડિયાવિકિ મીડિયાવિકિ ચર્ચા ઢાંચો ઢાંચાની ચર્ચા મદદ મદદની ચર્ચા શ્રેણી શ્રેણીની ચર્ચા TimedText TimedText talk વિભાગ વિભાગ ચર્ચા Event Event talk 3 1401 900396 888909 2026-04-28T18:33:32Z MediaWiki message delivery 18151 /* You may be an eligible candidate for the U4C election */ નવો વિભાગ 900396 wikitext text/x-wiki <div style="float:right; border:3px double DodgerBlue;margin-left:3em; margin-top:3em;margin-bottom:3em;margin-right:0em;"> {|class="wkitable" style="align:center;" !<center><big>[[સભ્યની ચર્ચા:Aniket/પટારો | '''પટારો''' ]]</big></center> |-align="center" |{{:સભ્યની ચર્ચા:Aniket/પટારો}} |-align="center" |<small><small>વાતોના વડા જે વાસી થઇ ચૂક્યા હોય તે આ પટારામાં મુક્યા છે.</small></small> |- |} </div> == A barnstar for you! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Asia medal.svg|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''The Asian Month Barnstar''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | Thanks for your great contribution in [[પરિયોજના: વિકિપીડિયા એશિયન મહિનો ૨૦૧૫|Wikipedia Asian Month]] 2015! [[સભ્ય:AddisWang|AddisWang]] ([[સભ્યની ચર્ચા:AddisWang|ચર્ચા]]) ૦૮:૩૨, ૫ ડિસેમ્બર ૨૦૧૫ (IST) |} :You can send this barnstar to whoever submitted one article in the event.--[[સભ્ય:AddisWang|AddisWang]] ([[સભ્યની ચર્ચા:AddisWang|ચર્ચા]]) ૦૮:૩૨, ૫ ડિસેમ્બર ૨૦૧૫ (IST) == આપના માટે બાર્ન-સ્ટાર == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Asia medal.svg|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''The Asian Month Barnstar''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | [[પરિયોજના: વિકિપીડિયા એશિયન મહિનો ૨૦૧૫]]નું સફળતાપૂર્વક સંચાલન કરીને ગુજરાતી વિકિપીડિયામાં અનેક નવા લેખો ઉમેરવામાં નિમિત્ત બનવા બદલ હૃદયપૂર્વક આભાર અને અભિનંદન.--[[સભ્ય:YmKavishwar|યોગેશ કવીશ્વર]] ([[સભ્યની ચર્ચા:YmKavishwar|ચર્ચા]]) ૧૧:૫૭, ૫ ડિસેમ્બર ૨૦૧૫ (IST) |} == Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey == Dear Community Members, I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity. We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal. This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference. Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6 We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations. Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025 Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input. Warm regards,<br> [[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]] <!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&oldid=28078122 --> == આપના નીચેના લેખોની ચકાસણી કરવામાં આવી છે == છેલ્લી અપડેટ બાદ નીચેના નવા લેખોની ચકાસણી કરવામાં આવી છે: * [[મેના ગુર્જરી (ગુજરાતી ચલચિત્ર)]] ( Dsvyas એ ચકાસણી કરી; સ્થિતિ = approved) જો આપે હા કહી હશે તો જ કેમ્પવિઝ બોટ આ યાદી મોકલશે. Please look [[User:CampWiz Bot/Templates/CampWiz Bot Subscription/doc|here]] for more info. - [[સભ્ય:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[સભ્યની ચર્ચા:CampWiz Bot|ચર્ચા]]) ૧૬:૩૦, ૨૭ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૫ (IST) == આભાર! == માનનીય અનિકેતભાઈ, [[વિકિપીડિયા:નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૫|નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૫]] સંપાદન ઉત્સવમાં આપના વિશેષ યોગદાન માટે ખૂબ ખૂબ આભાર. ભવિષ્યના સંસ્કરણોમાં પણ આપના તરફથી ઉત્સાહવર્ધક યોગદાન મળતું રહેશે તેવી અભિલાષા સાથે ધન્યવાદ...[[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૨૧:૩૯, ૧ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST) == તારી પ્રશાસકીય શક્તિનો દુરુપયોગ == એકદમ્ મૂર્ખતાભર્યું સૂચન. તૂને શી તકલીફ છે? જો તારી વાતમાં રત્તીભર પણ સાર હોય, તો તૂ જઈને આ અંગ્રેજી સંસ્કરણને રદ્દ કરાવવાની માંગ કર [[:en:Paramananda_(Hinduism)|Paramananda (Hinduism) - Wikipedia]]! [[સભ્ય:Harsh dave34|Harsh dave34]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Harsh dave34|ચર્ચા]]) ૧૩:૩૩, ૭ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST) :: {{Ping|Harsh dave34}}પ્રથમ તો એ જણાવવાનું કે અન્ય વિકિનો હવાલો આપીને "ત્યાં છે એટલે અહીં રાખવું છે" એમ કહેવું એ સ્વીકાર્ય બાબત નથી. બીજી વાત એ કે તમે જે લેખનો હવાલો આપી રહ્યા છો ત્યાં એ સ્થળે એ લેખમાં જરુરી સંદર્ભો હોવાથી એ ત્યાં ટકી રહ્યો છે. અહી એક પણ સંદર્ભ નથી એટલે ડીલીશન ટેગ મુકીને તમને લેખને સુધારવાની તક અપાઈ રહી છે. જો તક ન આપવી હોત અને મારા અધીકારોનો દુરુપયોગ કરવો જ હોત તો હું લેખને સીધો ડીલીટ કરીને કચરાટોપલીમાં નાખી શકતો હતો, પણ એમ કરવાને બદલે મેં તમને લેખ સુધારવાની તક આપી છે. --[[સભ્ય:Aniket|અ ને કાંઈ નહી અ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૩:૫૨, ૭ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ૦૦:૦૩, ૨૯ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471754 --> 6wzgab2d6uo97t20vhtagujg6vo62g4 3 4481 900397 899837 2026-04-28T18:33:32Z MediaWiki message delivery 18151 /* You may be an eligible candidate for the U4C election */ નવો વિભાગ 900397 wikitext text/x-wiki {{:User:Dsvyas/Archive}} == px → upright == Hello! I've changed images because setting them in pixels is deprecated. It overrides user preferences, which means that people with poor vision or with high-definition monitors cannot customize how they see WP. Better to have nothing (which defaults to the user-preferred size) or to set a relative size, e.g. upright=1.5 (150% of the user-preferred default). Best, [[સભ્ય:Kwamikagami|Kwamikagami]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Kwamikagami|ચર્ચા]]) ૦૫:૩૧, ૮ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૪ (IST) :Hi, thanks for your message. Yes, we prefer to have nothing there, just thumb should suffice. I reverted your changes where you had inserted upright=1.5 and/or had made changes to frame. I will take care of the rest. Thanks once again.--[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૦૫:૩૫, ૮ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૪ (IST) == Organising Feminism and Folklore == [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg | 350px | right]] Hello Community Organizers, Thank you for organising Feminism and Folklore writing competition on your wiki. We congratulate you in joining and celebrating our cultural heritage and promoting gender equality on Wikipedia. To encourage boost for the contributions of the participants, we're offering prizes for Feminism and Folklore local prizes. Each Wikipedia will have three local winners: *First Prize: $15 USD *Second Prize: $10 USD *Best Jury Article: $5 USD All this will be in '''gift voucher format only'''. Kindly inform your local community regarding these prizes and post them on the local project page The Best Jury Article will be chosen by the jury based on how unique the article is aligned with the theme. The jury will review all submissions and decide the winner together, making sure it's fair. These articles will also be featured on our social media handles. We're also providing internet and childcare support to the first 50 organizers and Jury members for who request for it. Remember, only 50 organizers will get this support, and it's given on a first-come, first-served basis. The registration form will close after 50 registrations, and the deadline is March 15, 2024. This support is optional and not compulsory, so if you're interested, fill out the form [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdnytyact-HR6DvsWwnrVeWuzMfuNH1dSjpF24m6od-f3LzZQ/viewform here]. Each organizer/jury who gets support will receive $30 USD in gift voucher format, even if they're involved in more than one wiki. No dual support will be provided if you have signed up in more than one language. This support is meant to appreciate your volunteer support for the contest. We also invite all organizers and jury members to join us for office hours on '''Saturday, March 2, 2024'''. This session will help you understand the jury process for both contests and give you a chance to ask questions. More details are on [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Folklore_2024_Office_Hour_2 meta page]. Let's celebrate our different cultures and work towards gender equality on Wikipedia! Best regards, Rockpeterson [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૧:૨૬, ૨૯ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૪ (IST) <!-- Message sent by User:Rockpeterson@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/fnf2024golbal&oldid=26304232 --> ==Copy of article== Wondering if you can send me a copy of this[https://gu.wikipedia.org/wiki/Paracetamol] If you could just drop it on my talk page that would be great. Best Thanks. [[સભ્ય:Doc James|Doc James]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Doc James|ચર્ચા]]) ૦૮:૫૨, ૪ એપ્રિલ ૨૦૨૪ (IST) :{{પત્યું}} [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૪:૦૨, ૪ એપ્રિલ ૨૦૨૪ (IST) == A new member's curiosity about removal of an article == Greetings! I've recently joined gu.wikipedia, however I've been a language professional for 5+ years, and work closely with Mr. Andrew Morris at Proz Pro Bono which is a platform that has collaborated to work for Dr. Heilman's project. As a part of this, I had published a Gujarati version of the article Paracetamol (after careful editing), The page, however, has been removed by @[[સભ્ય:Dsvyas|Dsvyas]]. Kindly let me know the related issues, so that I may be watchful about the same in my future work. Thanks! --Shruti (shrutiba5282@gmail.com) [[સભ્ય:ShrutiJ179|ShrutiJ179]] ([[સભ્યની ચર્ચા:ShrutiJ179|ચર્ચા]]) ૧૩:૫૭, ૪ એપ્રિલ ૨૦૨૪ (IST) :આ ગુજરાતી વિકિપીડિયા છે, જો આપને ગુજરાતી ભાષાનું જ્ઞાન ન હોય (જે તમારા આ અંગ્રેજીમાં લખેલા સંદેશા પરથી શક્ય લાગે છે) તો તમારે ગુજરાતી વિકિપીડિયા પર યોગદાન કરતા પહેલા કે દૂર કરવામાં આવેલા લેખો વિષે પૃચ્છા કરતા પહેલા વિચારવું જોઈએ. જો તમે એમ કહેતા હોવ કે તમે "careful editing" કર્યું હતું તો શું તમે તમારો આ સંદેશો ગુજરાતીમાં અહીં લખી શકો છો? ગુજરાતીમાં લખશો તો હું આગળ વિસ્તારપૂર્વક જવાબ આપીશ. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૪:૦૬, ૪ એપ્રિલ ૨૦૨૪ (IST) ::આ લેખને દૂર કરવાની વિનંતી મારા દ્વારા કરવામાં આવી હતી. જે કારણો વગર નહોતી, ::૧. શીર્ષક અંગ્રેજીમાં હતું. ::૨. લેખમાં ઢગલાબંધ લાલ કડીઓ હતી. ::૩. ગુજરાતી ભાષાંતરની ગુણવત્તા લેખ રાખવા લાયક નહોતી. ::-- [[User:KartikMistry|કાર્તિક]] ^{[[User talk:KartikMistry|ચર્ચા]]} ૧૪:૧૬, ૪ એપ્રિલ ૨૦૨૪ (IST) :::અને વળી સંદર્ભો [૧], [૨] એમ લખેલા હતાં (જુઓ: [[સભ્યની ચર્ચા:Doc James#વિનંતિનો_પ્રત્યુત્તર|અહિં, '''સભ્ય:Doc James'''એ મૂળ લેખ માંગતા એમને મોકલ્યો છે તે]]), જે બતાવે છે કે લેખ બનાવનારને વિકિપીડિયાનું કોઈ જ્ઞાન નથી. અને ભાષાનું જ્ઞાન હોય હોવું પણ લાગતું નથી. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૫:૩૧, ૪ એપ્રિલ ૨૦૨૪ (IST) :::આપનો આભાર. હું ધ્યાનમાં રાખીશ. :::--''શ્રુતિ'' [[સભ્ય:ShrutiJ179|ShrutiJ179]] ([[સભ્યની ચર્ચા:ShrutiJ179|ચર્ચા]]) ૦૦:૫૦, ૫ એપ્રિલ ૨૦૨૪ (IST) ::આભાર. ::--''શ્રુતિ'' [[સભ્ય:ShrutiJ179|ShrutiJ179]] ([[સભ્યની ચર્ચા:ShrutiJ179|ચર્ચા]]) ૦૦:૪૮, ૫ એપ્રિલ ૨૦૨૪ (IST) == નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૪ == નમસ્તે ધવલભાઈ, [[વિકિપીડિયા:નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૪|નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૪]] પ્રતિયોગિતામાં નિર્ણાયક તરીકેની જવાબદારીનું વહન કરવા બદલ આપશ્રીનો આભાર વ્યક્ત કરું છું. આપશ્રીને નમ્ર નિવેદન હતું કે, પ્રતિયોગિતા દરમિયાન રજૂ કરવામાં આવેલા લેખોની મૂલ્યાંકન પ્રક્રિયા પૂર્ણ થઈ ગઈ હોય તો [[વિકિપીડિયા:નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૪/અહેવાલ|અહેવાલ]] પાના પર આપના મંતવ્યો તેમજ ટીકા-ટીપ્પણી રજૂ કરી પ્રતિયોગિતાનું પરિણામ જાહેર કરશો. [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૦૮:૦૪, ૫ એપ્રિલ ૨૦૨૪ (IST) :નમસ્કાર. નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૪ પ્રતિયોગિતાનું મૂલ્યાંકન કરી પરિણામ જાહેર કરવા બદલ સ્પર્ધાના સંયોજક તરીકે આપનો આભાર વ્યક્ત કરું છું. આપશ્રીને નિવેદન હતું કે સ્પર્ધા અંતર્ગત રજૂ કરવામાં આવેલા લેખો પૈકી '''શ્રેષ્ઠ લેખ'''નું [[વિકિપીડિયા:નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૪#ઇનામ|ઈનામ]] જાહેર કરવાનું હજુ બાકી છે. જો આપના દ્વારા આ દિશામાં ઝડપથી કામગીરી કરી શકાય તો મને મેટા પેજ પર ગુજરાતી પ્રકલ્પનું પરિણામ જાહેર કરવામાં સાનુકૂળતા રહેશે. [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૦૯:૧૧, ૧૮ એપ્રિલ ૨૦૨૪ (IST) ::એ લેખ પસંદ કરવામાં મોડું કરવા બદલ ક્ષમાપ્રાર્થી છું. હવે બધાં જ વિજેતાઓની જાહેરાત કરી દીધી છે અને અહેવાલ તથા પ્રતિયોગિતાનું મુખ્યપૃષ્ઠ પણ જે તે વિગતો સાથે અપડેટ કરી દીધું છે. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૫:૪૦, ૧૮ એપ્રિલ ૨૦૨૪ (IST) :::ઘણો ઘણો આભાર ધવલભાઈ. આશા રાખું કે ભવિષ્યમાં પણ નિર્ણાયક તરીકે આપશ્રીની અવિરત સેવા-સહકારનો લાભ ગુજરાતી વિકિપીડિયાને મળતો રહેશે. [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૦૮:૨૯, ૧૯ એપ્રિલ ૨૦૨૪ (IST) == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Reminder to vote now to select members of the first U4C</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear Wikimedian, You are receiving this message because you previously participated in the UCoC process. This is a reminder that the voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) ends on May 9, 2024. Read the information on the [[m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|voting page on Meta-wiki]] to learn more about voting and voter eligibility. The Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members were invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. On behalf of the UCoC project team,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] ૦૪:૪૧, ૩ મે ૨૦૨૪ (IST) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2024/Previous_voters_list_2&oldid=26721207 --> == Aodai ([[એઓ ડાઈ]]) == @[[સભ્ય:Dsvyas|Dsvyas]] I am a Vietnamese. I want to write an Aodai post with the Gujarati version, it might take a long time. Please don't delete my post. It's similar to your country's Kurti, please consider this. Tell me, how many bytes does it take to keep my post from being deleted? [[વિશેષ:પ્રદાન/27.3.1.90|27.3.1.90]] ૦૮:૫૫, ૨૩ મે ૨૦૨૪ (IST) :Hi, it is not just about bites and size, it is more about readable and meaningful content. Google translation tool or any other machine translation tools out there are still not capable enough to properly translate simple English to Gujarati, probably due to lack of their interest in the language. Hence, if you are solely relying on any such automated translations, the article will not be considered worth here. We have several articles marked for deletion which are over 30,000 bytes, reason is simple. They are written in Gujarati that no Gujarati can understand. The great example of this is the page title, Aodai is one word, but here you have used it as two words in Gujarati, એઓ ડાઈ, and that too might be just a machine transliteration of letters A and O. In reality the actual word for your garment could transliterate in Gujarati as આઓડાઈ, ઓડાઈ, ઓડૈ, ઑડાઈ, ઑડૈ, ઑડૅ, આઓદૈ, એઓડાઈ, એઓદૈ, આઓડૈ, એઓડૈ or anything else. Unless you have a proper knowledge of Gujarati langauge and how letters are pronounced, it will be useless. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૪:૧૫, ૨૩ મે ૨૦૨૪ (IST) ::@[[સભ્ય:Dsvyas|Dsvyas]] I have no knowledge of Gujarati, translating English into Gujarati is all I can do. The reason I do this is not for promotion but because I see Ao-dai (actually Ao-djai, "d = đ") and Kurti as similar. I think the language barrier is not too difficult a problem, but the difficulty here is that speakers of that language do not know how to support speakers of other languages ​​in the editing process. I will rewrite this post but please don't delete it and give me 7 days and I will write a complete post. [[વિશેષ:પ્રદાન/27.3.1.90|27.3.1.90]] ૧૫:૪૨, ૨૩ મે ૨૦૨૪ (IST) :::Please create complete article in your username space or sandbox first and then paste it here as new article, that is the best way to prevent it from deletion. Moreover, if the language knowledge and understanding is missing while creating the article, it stands very slim chance of survival not only here on gu.wiki but on any wikipedia. I will advise you to seek help of someone who knows the language in translating/reviewing the article instead of relying on machine translation despite my advise above that they do not work for Gujarati language. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૫:૫૦, ૨૩ મે ૨૦૨૪ (IST) ::@[[સભ્ય:Dsvyas|Dsvyas]] "Aodai" is different "Ao dai". Cannot write closely, Aodai does not exist ! I am sorry. [[વિશેષ:પ્રદાન/27.3.1.90|27.3.1.90]] ૧૫:૪૮, ૨૩ મે ૨૦૨૪ (IST) :::You wrote "I want to write an Aodai post with the Gujarati version" in your original message above. Anyways, apart from everythign else my first advise is to use your username while messaging and contributing here, i.e. make contribution after logging in with your ursername and password, that is the first step to gain trust on wiki. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૫:૫૨, ૨૩ મે ૨૦૨૪ (IST) ::::@[[સભ્ય:Dsvyas|Dsvyas]] Looks like "dai" /d/ might not be logically "jai" /z/, In Vietnamese, it is read as "jai". I think I should name it Aodjai instead Aodai. [[વિશેષ:પ્રદાન/27.3.1.90|27.3.1.90]] ૧૬:૦૧, ૨૩ મે ૨૦૨૪ (IST) :::::Please log in before contributing, or else risk the deletion of content. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૬:૧૯, ૨૩ મે ૨૦૨૪ (IST) ::::::@[[સભ્ય:Dsvyas|Dsvyas]] I can name it Vietnamese kurta ([[વિયેતનામીસ ઝભ્ભો]]) ? I'll log in later, don't ban me. [[વિશેષ:પ્રદાન/27.3.1.90|27.3.1.90]] ૧૬:૩૫, ૨૩ મે ૨૦૨૪ (IST) :::::::Sorry, there is no reason to continue editing but not logging in. I have blocked the IP address. Please log in before making any new edits if you genuinely want to contribute. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૬:૪૯, ૨૩ મે ૨૦૨૪ (IST) == ઝીંઝુવાડા == ઝીંઝુવાડા ગામ ઝાંઝ ભરવાડ જે હૈહય વંશી યાદવ હતા તેમને વસાવ્યું હતું તેથી આ ગામનું નામ ઝીંઝુવાડા પડેલું છે plzz add this history [[વિશેષ:પ્રદાન/2409:40C1:26:2E9B:E0E0:79FF:FE2E:A4BB|2409:40C1:26:2E9B:E0E0:79FF:FE2E:A4BB]] ૧૮:૪૭, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST) :એ ઇતિહાસનો ઉલ્લેખ ક્યાં થયેલો છે? તે સંદર્ભ આપો. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૮:૪૭, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST) ::ભાઈ ઝીંઝુવાડા ગામ ના પાદર માં હાલ માં પણ ઝાંઝ આપા નો પાળિયો છે હાલ માં પણ ગામ માં જઈને પુસી જોવો ૬ મહિના ના સોકરાને પણ ખબર છે છતાં પણ હું તમને જલ્દી થી સંદર્ભ મોકલવાનો પ્રયત્ન કરીશ [[વિશેષ:પ્રદાન/2409:40C1:26:2E9B:E0E0:79FF:FE2E:A4BB|2409:40C1:26:2E9B:E0E0:79FF:FE2E:A4BB]] ૧૮:૫૧, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST) ::આ લેખ ઇંગ્લિશ માં લખેલો છે ને એમાં જોવો ઝાંઝ લાંબરિયા નામના વ્યક્તિએ ઝીંઝુવાડા ની સ્થાપના કરેલી છે એવું લખેલું છે અને લાંબરિયા એ ભરવાડ ની જ એક શાખા છે જે હૈહય વંશી યાદવ છે [[વિશેષ:પ્રદાન/2409:40C1:26:2E9B:E0E0:79FF:FE2E:A4BB|2409:40C1:26:2E9B:E0E0:79FF:FE2E:A4BB]] ૧૮:૫૪, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST) :::અંગ્રેજી વિકિપીડિયામાં પણ એ માટેનો કોઈ સંદર્ભ આપેલો નથી. ધ્યાન દોરવા બદલ આભાર, મેં ત્યાં પણ સંદર્ભની માંગણી કરી છે. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૯:૦૬, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST) ::::ભાઈ તમે સમજતા નથી ઇતિહાસ તમે ગામ માં જઈને જોઈ લ્યો ને પણ બધી ખબર પડી જશે [[વિશેષ:પ્રદાન/2409:40C1:102B:D7FF:48EF:38FF:FE68:79F6|2409:40C1:102B:D7FF:48EF:38FF:FE68:79F6]] ૨૦:૧૮, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST) ::::પરંતુ મને જાણકારી મળી છે કે હેમચંદ્ર ગ્રંથ માં તેનો ઉલ્લેખ છે પણ pdf મળતી નથી તમે મારી મદદ કરી શકો છો આમાં [[વિશેષ:પ્રદાન/2409:40C1:102B:D7FF:48EF:38FF:FE68:79F6|2409:40C1:102B:D7FF:48EF:38FF:FE68:79F6]] ૨૦:૧૯, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST) :::::એમ ગામમાં જઈ ને પૂછીએ અને લોકો કહે એને ઇતિહાસ ન કહેવાય મારા ભાઈ. હેમચંદ્ર ગ્રંથનું પૂરું નામ અને પ્રકરણ કહો તો કદાચ ક્યાંકથી શોધી ને ખરાઈ કરી શકાય. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૨૧:૩૧, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST) ::::::હા હું શોધું જ છું મળે એટલે મોકલીશ પણ એક બીજું કામ હતું તમારું વિકિપીડિયા નું જ તમે મારી મદદ કરશો? [[વિશેષ:પ્રદાન/2409:40C1:401B:3369:E03E:12FF:FE20:4F17|2409:40C1:401B:3369:E03E:12FF:FE20:4F17]] ૨૧:૩૭, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST) :::::::કહો, જો શક્ય હશે તો ચોક્કસ મદદ કરીશ. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૨૧:૪૩, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST) ::::::::અંગ્રેજી વિકિપીડિયા માં ભરવાડ ને ગાડરિયા કીધા સે કારણ કે ગુજરાત ના કાસ્ટ લીસ્ટ માં ભરવાડ અને ગાડરિયા નું નામ એક સાથે છે . ::::::::1) પરંતુ ભરવાડ નો સંબંધ ગોપ યાદવો સાથે છે તેઓ વાસ્તવ માં નંદ વંશી છે દાદરા નગર હવેલી ના કાસ્ટ લીસ્ટ માં ભરવાડ નું નામ યાદવ સાથે છે. ::::::::2)Transactions of the Medical and Physical Society of Bombay, Volume 11 નામના પુસ્તક નાં ૨૦૧ પૃષ્ઠ પર માં ભરવાડ ને ગોપાલક કીધા છે. ::::::::3) વિશાલ સબ્દકોષ નામ ના પુસ્તક માં આભિર્ નો અર્થ ભરવાડ લખેલો છે. ::::::::4) Sanskrit vinit kosh નામની પુસ્તક માં ભરવાડ ને આભિર ગોવાળ કહ્યા છે. ::::::::5)journal of the oriental institute નામની પુસ્તક માં ભરવાડ ને ગોપાલક કીધા છે. ::::::::6) શ્રી સાંબ - પ્રદ્યુમન ચરિત્ર ગુજરાતી પુસ્તક માં ભગવાન કૃષ્ણ ગોકુળ માં ભરવાડ અને ભરવાડણ સાથે મોટા થયા એવો ઉલ્લેખ છે. ::::::::7) દ્ધયાશ્રય માં હેમચંદ્રચાર્ય એ અણહિલ ભરવાડ ના પિતા સાખડ નો પરિચય આપતાં તેમના નામ પાછળ ગોપાલ લગાવ્યું છે. [[સભ્ય:Devendra gop bharvad|Devendra gop bharvad]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Devendra gop bharvad|ચર્ચા]]) ૨૩:૫૩, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST) ::::::જેની નોંધ જર્મન ઈતિહાસકાર લીધી છે.તેના પુસ્તક Hinduistische viehzuchter im nord-westlichen indien by Sigrid westphal-Hellbusch, Heinz westphal मा ज्यु छे से जींजा ભરવાડ પરથી ઝીંઝુવાડા નામ પડયુ છે. ::::::જર્મન મા લખેલ લખાણ- ::::::જેક્સનના જણાવ્યા મુજબ, ઝીંઝુવાડાનું નામ ભરવાડ ઝુંઝાના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે, જેમણે પ્રાચીન સમયમાં પાટણની રાણીને એક પુત્રને જન્મ આપવામાં મદદ કરી હતી જેને તેના ગર્ભમાં જાદુઈ શક્તિઓ દ્વારા રાખવામાં આવી હતી. ::::::संहर्भग्रंथ=સિગ્રિડ વેસ્ટફાલ-હેલબુશ, હેઈન્ઝ વેસ્ટફાલ દ્વારા ઉત્તર-પશ્ચિમ ભારતમાં હિંદુ પશુપાલકો [[સભ્ય:Devendra gop bharvad|Devendra gop bharvad]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Devendra gop bharvad|ચર્ચા]]) ૨૩:૫૩, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST) :::::::ગુજરાતી કે અંગ્રેજી પુસ્તક જણાવવા વિનંતી કેમકે જર્મન ભાષામાંથી અનુવાદ કરી ને સંદર્ભ ચકાસી શકાય તેવી સુવિધા મારી પાસે નથી. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૨૩:૫૭, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST) ::::::::એક બીજો પણ સંદર્ભ આપ્યો છે મને એમાં ખાસ ખબર નથી પડતી પણ : majmudar ,chronology s.221 છે જે પુસ્તક ની નામ જ છે. [[સભ્ય:Devendra gop bharvad|Devendra gop bharvad]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Devendra gop bharvad|ચર્ચા]]) ૦૬:૧૮, ૨૫ મે ૨૦૨૪ (IST) ::::::::એ જર્મન પુસ્તક નું અંગ્રેજી પુસ્તક પણ છે સંદર્ભ: vgl. westphal IV, s. 133 [[સભ્ય:Devendra gop bharvad|Devendra gop bharvad]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Devendra gop bharvad|ચર્ચા]]) ૦૭:૨૯, ૨૫ મે ૨૦૨૪ (IST) == ઝીંઝુવાડા == જેની નોંધ જર્મન ઈતિહાસકાર લીધી છે.તેના પુસ્તક Hinduistische viehzuchter im nord-westlichen indien by Sigrid westphal-Hellbusch, Heinz westphal मा ज्यु छे से जींजा ભરવાડ પરથી ઝીંઝુવાડા નામ પડયુ છે. જર્મન મા લખેલ લખાણ- જેક્સનના જણાવ્યા મુજબ, ઝીંઝુવાડાનું નામ ભરવાડ ઝુંઝાના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે, જેમણે પ્રાચીન સમયમાં પાટણની રાણીને એક પુત્રને જન્મ આપવામાં મદદ કરી હતી જેને તેના ગર્ભમાં જાદુઈ શક્તિઓ દ્વારા રાખવામાં આવી હતી. संहर्भग्रंथ=સિગ્રિડ વેસ્ટફાલ-હેલબુશ, હેઈન્ઝ વેસ્ટફાલ દ્વારા ઉત્તર-પશ્ચિમ ભારતમાં હિંદુ પશુપાલકો [[સભ્ય:Devendra gop bharvad|Devendra gop bharvad]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Devendra gop bharvad|ચર્ચા]]) ૨૩:૪૭, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST) == Bharwad == અંગ્રેજી વિકિપીડિયા માં ભરવાડ ને ગાડરિયા કીધા સે કારણ કે ગુજરાત ના કાસ્ટ લીસ્ટ માં ભરવાડ અને ગાડરિયા નું નામ એક સાથે છે . 1) પરંતુ ભરવાડ નો સંબંધ ગોપ યાદવો સાથે છે તેઓ વાસ્તવ માં નંદ વંશી છે દાદરા નગર હવેલી ના કાસ્ટ લીસ્ટ માં ભરવાડ નું નામ યાદવ સાથે છે. 2)Transactions of the Medical and Physical Society of Bombay, Volume 11 નામના પુસ્તક નાં ૨૦૧ પૃષ્ઠ પર માં ભરવાડ ને ગોપાલક કીધા છે. 3) વિશાલ સબ્દકોષ નામ ના પુસ્તક માં આભિર્ નો અર્થ ભરવાડ લખેલો છે. 4) Sanskrit vinit kosh નામની પુસ્તક માં ભરવાડ ને આભિર ગોવાળ કહ્યા છે. 5)journal of the oriental institute નામની પુસ્તક માં ભરવાડ ને ગોપાલક કીધા છે. 6) શ્રી સાંબ - પ્રદ્યુમન ચરિત્ર ગુજરાતી પુસ્તક માં ભગવાન કૃષ્ણ ગોકુળ માં ભરવાડ અને ભરવાડણ સાથે મોટા થયા એવો ઉલ્લેખ છે. 7) દ્ધયાશ્રય માં હેમચંદ્રચાર્ય એ અણહિલ ભરવાડ ના પિતા સાખડ નો પરિચય આપતાં તેમના નામ પાછળ ગોપાલ લગાવ્યું છે. [[સભ્ય:Devendra gop bharvad|Devendra gop bharvad]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Devendra gop bharvad|ચર્ચા]]) ૨૩:૫૧, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST) :માફ કરશો, પણ અંગ્રેજી વિકિપીડિયાના ઉલ્લેખ માટે તમારે ત્યાં તે લેખના ચર્ચાના પાને દલીલો રજૂ કરવી પડશે. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૨૩:૫૮, ૨૪ મે ૨૦૨૪ (IST) == ઝીંઝુવાડા == ભાઈ ઝુંઝાં ભરવાડ ના નામ પરથી ઝીંઝુવાડા નામ પડેલું છે હું સંદર્ભ પણ આપુ છું છતાં પણ કેમ હટાવવામાં આવે છે જવાબ આપો [[સભ્ય:Devendra gop bharvad|Devendra gop bharvad]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Devendra gop bharvad|ચર્ચા]]) ૧૩:૩૯, ૩૦ મે ૨૦૨૪ (IST) :તમે [[ઝીંઝુવાડા (તા. દસાડા)]] લેખ જોયો ખરો? જોયાજાણ્યા વગર શું પાછળ પડી ગયા છો? અને આ જાતિવાદ-ફાતિવાદની પિપુડી અહીં વિકિપીડીયામાં વગાડવી નહીં, આ કોઈ રાજકીય અખાડો નથી. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૩:૪૩, ૩૦ મે ૨૦૨૪ (IST) ::તો જોવો ને તમે લખેલું છે એ જર્મની માં લખ્યું હોય તો એ મારો પ્રશ્ન નથી તમે આખો ઈતિહાસ ફેરવવાની કોશિશ ના કરશો મહેરબાની કરીને [[સભ્ય:Devendra gop bharvad|Devendra gop bharvad]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Devendra gop bharvad|ચર્ચા]]) ૧૩:૪૪, ૩૦ મે ૨૦૨૪ (IST) :::તમને ગુજરાતીમાં લખેલું નથી વંચાતું? તમને ગુજરાતી ભાષા ન આવડતી હોય અને ફક્ત જર્મન ભાષા જ આવડતી હોય તો મહેરબાની કરી ને જર્મન ભાષાના વિકિપીડીયા પર જાઓ.્્ [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૩:૪૬, ૩૦ મે ૨૦૨૪ (IST) ::::એવું ના હોય એમ તમે ખોટો ઇતિહાસ ના મૂકો ઝૂઝો ભરવાડ જ હતો [[સભ્ય:Devendra gop bharvad|Devendra gop bharvad]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Devendra gop bharvad|ચર્ચા]]) ૧૩:૪૭, ૩૦ મે ૨૦૨૪ (IST) ::વિકિપીડિયા છે તો ગમે તે ના ઇતિહાસ ના ચોરી કરો પેલા મારો સંદર્ભ જોવો [[સભ્ય:Devendra gop bharvad|Devendra gop bharvad]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Devendra gop bharvad|ચર્ચા]]) ૧૩:૪૫, ૩૦ મે ૨૦૨૪ (IST) :::તમને બીજાના સંદર્ભો વંચાતા નથી? જાવ, કોર્ટમાં જઈ ને જાતિવાદ, ચોરી, વગેરે વગેરે જે ફરિયાદો કરવી હોય તે ફરિયાદોને આધારે કેસ નોંધાવી આવો. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૩:૪૭, ૩૦ મે ૨૦૨૪ (IST) ::::તમે જાવ કોર્ટ માં કેસ કરવા ખોટા ખોટા સંદર્ભ લઈને હલયા આવો છો તો બધા જાતિવાદી જ કે [[સભ્ય:Devendra gop bharvad|Devendra gop bharvad]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Devendra gop bharvad|ચર્ચા]]) ૧૩:૪૯, ૩૦ મે ૨૦૨૪ (IST) == ઝીંઝુવાડા == અંગ્રેજી ભાષા માં જુંઝાં ભરવાડ અંગેના 3 બુક ના સંદર્ભ મળ્યા છે તેથી હું બદલી સકું છું હવે તેથી તમે જવાબ આપો શું કરું હવે? [[સભ્ય:Devendra gop bharvad|Devendra gop bharvad]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Devendra gop bharvad|ચર્ચા]]) ૧૭:૪૭, ૩૦ મે ૨૦૨૪ (IST) == સમુદાય તકનિકી પરામર્શ પ્રક્રિયા 2024 == પ્રિય મિત્રો, [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|The Indic MediaWiki Developers User Group]] is facilitating a community technical consultation process to understand the needs of the community members on various technical issues while contributing to Wikimedia projects. The goal is to better understand the challenges across communities, understand common problems, and streamline future technical development activities. The first step is a survey where to report your common issues, ideas etc. Please fill the survey (in a language of your choice) at https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfvVFtXWzSEL4YlUlxwIQm2s42Tcu1A9a_4uXWi2Q5jUpFZzw/viewform?usp=sf_link સર્વે ફોર્મ ભરવાની '''છેલ્લી તારીખ છે ૨૧ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૪'''. અમારી આ પહેલ વિષે વધુ જાણવા માટે મુલાકાત લો: https://w.wiki/AV78 સર્વે તમે ઉપરની કડી પર ગુજરાતી ભાષામાં પણ વાંચી શકો છો. જો તમારી પાસે એક કરતા વધુ આઇડિયા કે સમસ્યાઓ હોય તો તમે આ સર્વે ફોર્મ એક કરતા વધુ વખત ભરી શકો છો. આપ સૌના યોગદાન માટે આગોતરો આભાર! [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૨૨:૫૬, ૧૦ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૪ (IST), on behalf of Indic MediaWiki Developers UG <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_Tech_Consults_2024/gu&oldid=27434526 --> == Translation request == Hello, Dsvyas. Can you translate and upload the article about the national currency [[:en:Azerbaijani manat]] in Gujarati Wikipedia? Yours sincerely, [[સભ્ય:Oirattas|Oirattas]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Oirattas|ચર્ચા]]) ૦૧:૩૫, ૧૩ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૪ (IST) == Translation request == Hello, Dsvyas. Can you create the article [[:en:Phlegraean Fields]], which is Europe's only [[:en:supervolcano|supervolcano]] and which is [[:simple:Dormant volcano|dormant]], in Gujarati Wikipedia? Can you use (and transliterate) the Italian title, ''Campi Flegrei'', not the English title of the article, since the volcano is not located in an English-speaking country? Yours sincerely, [[સભ્ય:Oirattas|Oirattas]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Oirattas|ચર્ચા]]) ૦૧:૩૯, ૧૩ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૪ (IST) == પાનાંને દૂર ન કરવાની વિનંતિ == કૃપા કરીને [[ચીમન મારુ]] આ પેજને દૂર ન કરો, કેમ કે આ પાનું દૂર થવા લાયક નથી. જો તમને લાગે છે કે તેમાં કોઈ 'જાહેરાત અથવા સ્વપ્રશંસા' જેવી બાબતો છે, તો કૃપા કરીને તે વાક્ય, શબ્દ અથવા પાસાને દૂર કરો, અથવા બદલવા માટે વિચારો. અમે આ પેજ વિકિપીડિયાની માર્ગદર્શિકાઓ પ્રમાણે લખ્યું છે અને આ લેખ ન્યૂટ્રલ પોઈન્ટ ઓફ વિયુ (NPOV) પર આધારિત છે. નોંધપાત્રતાના માપદંડમાં 'YourStory' જેવી જાણીતી ન્યૂઝ વેબસાઈટે આ વિષયને કવર કર્યું છે. ઉપરાંત, આ લેખના વીકિક્વોટ અને વિકિડેટા પર પણ નોંધ છે. જો આ લેખને સુધારવાની જરૂર હોય, તો અમે તે સુધારણા કરવા માટે પણ તૈયાર છીએ.@[[સભ્ય:Dsvyas|Dsvyas]] @[[સભ્ય:Brihaspati|Brihaspati]] [[વિશેષ:પ્રદાન/61.246.56.170|61.246.56.170]] ૧૮:૧૭, ૨૧ ઓક્ટોબર ૨૦૨૪ (IST) :અમે એટલે કેટલા લોકોએ ભેગા મળી ને લખ્યું હતું એ પાનું? તમે લેખ બનાવો ત્યારે તમારી જવાબદારી છે તેને સ્વપ્રશસ્તિ કે જાહેરાત ન બનવા દેવી, તમે એ કામ કરી ને અન્યો પર ન છોડી દઈ શકો કે "તમને લાગે છે તો દૂર કરો". અમને લાગ્યું એટલે જ તમને કહ્યું. અન્ય ચર્ચામાં જણાવ્યું તે પ્રમાણે યોરસ્ટોરી જેવી અજાણી વેબસાઇટને તમે જાણીતી ન્યૂઝ સાઇટ જાહેર ન કરી શકો અને વિકિડેટા પર કશાનો ઉલ્લેખ હોવિ એનો અર્થ એમ નથી થતો કે તે નોંધપાત્ર છે. અન્ય પ્રબંધકે જો કે આ લેખ દૂર કરી દીધો છે એટલે હવે કોઈ ચર્ચાને અવકાશ નથી. પણ તમારી ગેંગ કેટલા લોકોની બનેલી છે અને તેનો મુખિયો કોણ છે તે જાણવાની ઉત્કંઠા રહેશે. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૬:૩૫, ૨૨ ઓક્ટોબર ૨૦૨૪ (IST) == ઢાંચામાં ફેરફાર == આ [[વિકિપીડિયા:આજનું ચિત્ર/૨૦૨૪ પ્રસ્તાવના| પાના પરના લેટેસ્ટ ફેરફાર]] મુજબ સંલગ્ન ઢાંચામાં તારીખનો ફેરફાર કરવા વિનંતી. [[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|^{મારી સાથે વાત કરો}]] ૧૬:૧૬, ૩૧ ઓક્ટોબર ૨૦૨૪ (IST) :{{પત્યું}} [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૬:૫૧, ૩૧ ઓક્ટોબર ૨૦૨૪ (IST) == ઝંડ હનુમાન ! == શ્રદ્ધેય સાહેબ, હું <nowiki>''ઝંડ હનુમાન''</nowiki> (Gujarati Wikipage)ને અંગ્રેજી વિકિમાં ઉમેરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યો છું, પરંતુ તે સ્વીકારવામાં આવી રહ્યું નથી. એપ્રુવર્સ કહે છે કે મને યોગ્ય સ્રોતો અને ઉલ્લેખો જોઈએ, જ્યાંથી આ માહિતી આવી રહી છે. મને ઓનલાઇન માત્ર એક જ સ્રોત મેળવ્યો છે, જે વડોદરાની વેબસાઈટનો છે. જો તમે ફુરસદમાં હોવ તો, કૃપા કરીને આ લેખને યોગ્ય રીતે લખવામાં અને જરૂરી માહિતી ઉમેરીને મદદ કરી શકો છો? આપની મદદ માટે આભાર. [[સભ્ય:Druvx13|Druvx13]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Druvx13|ચર્ચા]]) ૧૯:૪૭, ૩૧ ઓક્ટોબર ૨૦૨૪ (IST) :માફ કરશો, મને પણ એ કહેતા સંકોચ થાય છે પણ હકીકત એ જ છે કે અંગ્રેજી વિકિપીડિયા એના માપદંડો પ્રમાણેના માહિતીસ્રોતો અને સંદર્ભો ન મળે તો લેખ ટકવા દેશે નહીં. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૨૦:૧૦, ૩૧ ઓક્ટોબર ૨૦૨૪ (IST) == Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey == Dear Community Members, I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity. We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal. This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference. Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6 We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations. Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025 Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input. Warm regards,<br> [[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]] <!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&oldid=28078122 --> ==જયશ્રી ચૌધરી== Dsvyad Sir, Namste . આ અન્ય લેખ , વિગતવાર માહિતી જયશ્રી ચૌધરી લેખક તરીકે કઈ રીતે મૂકવી ? આપના માર્ગદર્શન અનુસાર લખીશ.--[[સભ્ય:Ash7979|Ash7979]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Ash7979|ચર્ચા]]) ૦૪:૧૪, ૨૩ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (GMT) :{{ping|Ash7979}}, અહીં તમે તમારા પોતાના વિષે લેખ ન લખી શકો. વિકિપીડીયાના કોઈ સભ્યને તમાર્રું લેખક તરીકેનું યોગદાન નોંઢપાત્ર લાગે, એની જાહેર પ્રકાશન માધ્યમોમાં નોંધ લેવાએલી હોય તો કોઈ અન્ય તમારો લેખ તરીકેનો લેખ બનાવી શકે. બાકી તમે પોતે તમારા વિષે લખો તે તો સ્વપ્રશસ્તિ હોય અને વિકિપીડિયાનો તટસ્થતાનો માપદંડ જળવાય નહીં.--[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૫:૨૨, ૨૩ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (IST) == નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૫ == માનનીય ધવલભાઈ, [[વિકિપીડિયા:નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૫|નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૫]] પ્રતિયોગિતા તા. ૩૧ માર્ચ ૨૦૨૫ના રોજ પૂર્ણ થયેલ છે. આ સંપાદન ઉત્સવમાં નિર્ણાયક તરીકેની જવાબદારીનું વહન કરવા બદલ આપનો વિશેષ આભાર. આપશ્રીને નમ્ર નિવેદન હતું કે, પ્રતિયોગિતા દરમિયાન રજૂ કરવામાં આવેલા લેખોની મૂલ્યાંકન પ્રક્રિયા આપની અનુકૂળતાએ પૂર્ણ કરી દેશો તથા [[વિકિપીડિયા:નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૫/અહેવાલ|અહેવાલ]] પાના પર આપના મંતવ્યો તેમજ ટીકા-ટીપ્પણી રજૂ કરી પ્રતિયોગિતાનું પરિણામ જાહેર કરશો. સ્પર્ધા અંતર્ગત રજૂ કરવામાં આવેલા લેખો પૈકી '''શ્રેષ્ઠ લેખ'''નું [[વિકિપીડિયા:નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૫#ઇનામ|ઈનામ]] પણ જાહેર કરવાનું હોઈ આ વિષયમાં પણ આપનો નિર્ણય પ્રસિદ્ધ કરશો. પુનઃ આપની નિર્ણાયક તરીકેની ભૂમિકા બદલ આભાર.[[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૨૧:૪૯, ૧ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST) == My edits reverted by you == કેમ છો @[[સભ્ય:Dsvyas|Dsvyas]], [[ગૃહમંત્રી]] પર તમે મારા સંપાદનો શા માટે પાછા ખેંચ્યા તે સમજાવવા માંગો છો? મેં ફક્ત માહિતી બોક્સ અને સૂચિ બંનેમાં વધુ સારી અને તાજેતરની છબીઓ અપડેટ કરી. સામાન્ય રીતે તમારી પાસેથી સંપાદન સારાંશમાં પાછા ખેંચવાનું કારણ સમજાવવાની અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે. આભાર. [[સભ્ય:Shaan Sengupta|Shaan Sengupta]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Shaan Sengupta|ચર્ચા]]) ૧૧:૫૧, ૧૫ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST) :પહેલી વાત તો એ કે અહીં કોઈએ પોતાના ફેરફારો જ યથાવત રહે એવો આગ્રહ રાખવો જોઈએ નહીં, ખાસ કરી ને ત્યારે કે જ્યારે તમે પહેલી જ વખત કોઈ ફેરફાર કરતા હોવ. તમે બે પાનાઓમાં ફેરફાર કર્યા, મેં એકને જ ઉલટાવ્યા, કેમ? એ તમે ન વિચાર્યું? તમે કેમ એમ ન પૂછ્યું કે તમે [[અમિત શાહ]] પર કરેલા તમારા ફેરફારો મેં કેમ ન પાછા વાળ્યા? હું નથી માનતો કે ગૃહમંત્રીની એક જ તસવીર બધી જગ્યાએ હોવી જોઈએ, અને આ પાના પર જે તસવીર છે તે યોગ્ય જ છે, બધી જગ્યાએ એકની એક તસવીર ન દેખાય એ માટે મેં એક પાના પર તમારી મનપસંદ તસવીર રહેવા દીધી અને બીજેથી એ દૂર કરી. વળી હું એ તસવીર દૂર કરતો હોઉં તો મારે એ તસવીરનું વર્ણન પણ દૂર કરવું જ પડે ને? [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૩:૩૧, ૧૫ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST) ::I would communicate in English as it would be easy for me to understand and will rescue us from any possible variations that may happen in google translations. What I meant is that I couldn't get the reason as to why do you insist on keeping an old image Amit Shah when we have a new one. Normally we require new images of any living person if its of a good quality. And the ones I used satisfy them. Now the reason I didn't mention about the article on Amit Shah is bcoz I saw no action from you there. So its not worth mentioning that. Now coming to ''Grihmantri.'' I put two different images. The one I put in infobox shows Shah in office which is quite ok for a ministry page and in the infobox, I put the latest available image which again is a general practice. Regarding the description part, I meant that normally its expected from the one reverting to provide a description in the edit summary as to why what was done was done. My only concern here is that we should give people the best possible thing we can. The image is the list of ministers is a decade old. Shah's look has changed much with time. The one in infobox is from June 2019. That's roughly 6 years. I expect a reply with reason as to why should we go with old images when we have new good quality image with better view. Thank you and I appreciate your work here. '''[[User:Shaan Sengupta|<span style="text-shadow:grey 1px 1px 1px;"><span style="color:#FF7518;">શાન સેનગુપ્તા</span></span>]]^{[[User talk:Shaan Sengupta|<span style="text-shadow:grey 1px 1px 1px;"><i style="color:#FF7518">વાત</i></span>]]}''' ૨૧:૨૬, ૧૭ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST) :::Also just one more thing. There is no favouritism here. (You use the word manpasand). Cheers! '''[[User:Shaan Sengupta|<span style="text-shadow:grey 1px 1px 1px;"><span style="color:#FF7518;">શાન સેનગુપ્તા</span></span>]]^{[[User talk:Shaan Sengupta|<span style="text-shadow:grey 1px 1px 1px;"><i style="color:#FF7518">વાત</i></span>]]}''' ૨૧:૨૭, ૧૭ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST) :::Who do you refer to as "we" here? Is there any written rule that applies to all wikis? I do not see that and hence, I do not need to further justify my action. If you have objection with the image used on the page, please mark it gor deletion on commons and that will ensure that it is not used here. :::I am not compelled to use the image that you put on the page, so please do not try to imply any rules by generalising statements. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૦૧:૧૮, ૧૮ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST) ::::You are getting me all wrong. I am not saying that it is a rule or something. Its just that it is very general to use new images bcoz a person's appearance changes with time. Also I have no objection with the image itself that will compel me to nominate it with deletion. Also thats not how commons work. And I never said that you are compelled to use any image of my choice. The only thing I am not able to understand is what possible objection one might have with a new image when it is a lot better than the old one. Especially the one in the list of ministers. Also as much as I understand this is a volunteer project where collective work is appreciated. ::::Please tell me which one is a better image according to you. [[:ચિત્ર:Amit Shah.Jpg]] (used currently in list, from 2015) or [[:ચિત્ર:Shri Amit Shah in Raigad.jpg]] (suggested by me, from 2025). Also for infobox, [[:ચિત્ર:Shri Amit Shah taking charge as the Union Minister for Home Affairs, in New Delhi on June 01, 2019.jpg]] (2019, in use) or [[:ચિત્ર:Union Minister for Home Affairs.jpg]] (2023, suggested by me). If you don't like these and want any other, please let me know I can search and give more good and recent images and you choose which one to have in the article. Thank you. '''[[User:Shaan Sengupta|<span style="text-shadow:grey 1px 1px 1px;"><span style="color:#FF7518;">શાન સેનગુપ્તા</span></span>]]^{[[User talk:Shaan Sengupta|<span style="text-shadow:grey 1px 1px 1px;"><i style="color:#FF7518">વાત</i></span>]]}''' ૦૯:૪૬, ૧૮ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST) :::@[[સભ્ય:Shaan Sengupta|Shaan Sengupta]] Yes, I have also noticed here few people reverting changes without providing any reason, I think they should provide clear reasons while reverting the changes. Otherwise how the new editors are supposed to know the rules or how experience people here interpret them! Afterall what we all want is wider editorbase while maintaining quality of Articles. [[સભ્ય:Crazy Court 651|Crazy Court 651]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Crazy Court 651|ચર્ચા]]) ૨૨:૫૩, ૬ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) ::::વાહ, શું વાત છે! તમારા પોતાના ચર્ચાના પાને થયેલી ચર્ચા તમે ભૂલી ગયા? [[સભ્યની ચર્ચા:Crazy Court 651#ચેતવણી]] જોઈ લેશો, અને ભવિષ્યમાં આમ બળતામાં ઘી હોમવાની કોશિષ કરવાનું માંડી વાળજો. ૨૬ ઓક્ટોબરથી આજ સુધીમાં તમે આ બીજું યોગદાન આપ્યું છે, અને અહીં તમને છેક એપ્રિલ મહિનામાં થયેલી ચર્ચા દેખાઈ ગઈ પણ બીજું કશું યોગદાન કરવાનું ન મળ્યું? કશો વાંધો નહીં, ચાલુ રાખો. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૦૨:૦૦, ૭ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) :::::મૂળ વાત એમ છે કે, ફેરફારો ઉલટાવતી વખતે કારણ આપવુ જોઈએ જેથી લાંબી ચર્ચાઓની જરૂર ન રહે.આભાર. [[સભ્ય:Crazy Court 651|Crazy Court 651]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Crazy Court 651|ચર્ચા]]) ૦૭:૦૯, ૭ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) == Jay Mataji == Jay Mataji Dhavalbhai... Kem Chho Badha Wiki Mitro... [[વિશેષ:પ્રદાન/103.78.204.118|103.78.204.118]] ૧૫:૦૧, ૧૩ જુલાઇ ૨૦૨૫ (IST) :{{ping|જીતેન્દ્રસિંહ}}જી, ઘણા વખતે દેખાયા? તમે કેમ છો બાપુ? [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૩:૫૦, ૧૪ જુલાઇ ૨૦૨૫ (IST) == Special Action Force (SAF) == નમસ્કા… મારા તરફથી [[Special Action Force (SAF)]] ને [[સ્પેશિયલ એક્શન ફોર્સ (એસએએફ)]] પર વાળવાનુ એક માત્ર ઉદ્દેશ્ય એ હતો કે જ્યારે બ્રાઉઝર મા Special Action Force, સ્પેશિયલ એક્શન ફોર્સ (એસએએફ), Special Action Force gujarat police વગેરે જેવા નામોથી સેર્ચ કરવામા આવે એટલે [[Special Action Force (SAF)]] આ પાનુ સર્ચ રિઝ્લ્ટ મા દેખાય છે. પરંતુ આ પાનુ અસ્તિત્વમાં જ નથી, તો ક્રુપા કરીને આનો કઇ ઉપાય હોય તો જણાવજો. - તમે તમારા બ્રાઉઝરમાં "Special Action Force gujarat police" સર્ચ કરી જુવો. આ માટે જ મે [[Special Action Force (SAF)]] આ પાના ને [[સ્પેશિયલ એક્શન ફોર્સ (એસએએફ)]] આ પાના પર રીડાયરેક્ટ કરેલ હતું. [[સભ્ય:ArvindKarad|ArvindKarad]] ([[સભ્યની ચર્ચા:ArvindKarad|ચર્ચા]]) ૨૦:૦૭, ૨૪ જુલાઇ ૨૦૨૫ (IST) :જેને ગુજરાતીમાં વાંચવું હોય તે ગુજરાતીમાં સર્ચ કરે, અથવા તો special action force gujarati એમ લખી ને સર્ચ કરે. તમે આ બન્ને વાક્યો સર્ચ કરી જુઓ, તમને ગુજરાતી વિકિપીડીયા સર્ચ રિઝલ્ટમાં જોવા મળશે. :બાકી તો આપણે મંદિરમાં દેવલા ઓછા ને પૂજારી ઝાઝા જેવી પરિસ્થિતિ ઊભી થાય. આ એક જ લેખ માટે નીચે લખ્યા છે એટલા રિડાયરેક્ટ પાના બનાવવા પડે, :Special Action Force (SAF) :Special Action Force :SAF :સ્પેશિયલ એક્શન ફોર્સ (એસએએફ) :સ્પેશિયલ એક્શન ફોર્સ :સ્પેશીયલ એક્શન ફોર્સ (એસએએફ) :સ્પેશીયલ એક્શન ફોર્સ :એસએએફ :સ્પેશ્યલ એક્શન ફોર્સ (એસએએફ) :સ્પેશ્યલ એક્શન ફોર્સ :અને વળી એક્શનને એકસન, એકશન, વગેરે રીતે લખનારાઓ માટે વળી એના કોમ્બિનેશનો. :માટે જ આપણે અહીં નીતિ રાખી છે કે લેખનું નામ ફક્ત ગુજરાતી લિપિમાં જ અને શક્ય હોય ત્યાં ગુજરાતી ભાષામાં જ રાખવું (દા.ત.: [[એલ.ડી. એન્જીનિયરીંગ કોલેજ]]). અન્ય ભાષા/લિપિમાં નામો ધરાવતાં પાનાં બનાવવા નહીં. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૨૨:૨૦, ૨૪ જુલાઇ ૨૦૨૫ (IST) ::જી ધન્યવાદ [[સભ્ય:ArvindKarad|ArvindKarad]] ([[સભ્યની ચર્ચા:ArvindKarad|ચર્ચા]]) ૦૯:૨૬, ૨૫ જુલાઇ ૨૦૨૫ (IST) == Clarification for Dawoodi Bohra page == Hi @[[સભ્ય:Dsvyas|Dsvyas]], I need to clarify one thing regarding Dawoodi bohra page. I have been trying to make the Gujarati version aligned with English page of Dawoodi bohra. But i could see that you were reverted the same for all modifications. Can you please guide me what is the issue with my update. [[સભ્ય:AstridDreams|AstridDreams]] ([[સભ્યની ચર્ચા:AstridDreams|ચર્ચા]]) ૧૫:૨૨, ૨૧ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST) :યાદ રાખો કે આ ગુજરાતી ભાષાનું વિકિપીડિયા સંસ્કરણ છે. અહીં આવતા વાચકો ગુજરાતી ભાષામાં માહિતી મેળવવાના ઉદ્દેશથી આવે છે. જો એમને લખાણ સમજાય નહીં તો એને અહીં રાખવાનો કોઈ ફાયદો નથી. તમે જે પણ ઉમેરો તે સમજી શકાય તેવી ગુજરાતી ભાષામાં લખેલું હોવું જોઈએ. વળી એ જરુરી નથી કે અહિંનું લખાણ અંગ્રેજી વિકિપીડિયા સાથે શબ્દશઃ મેળ ખાય જ, તમે કરેલા ફેરફારો જે મેં ઉલટાવ્યા છે એમાંનું એક ઉદાહરણ જુઓ, ::'''ફાતેમી રાજવંશે પહેલા મદીના શહેરમાં વસવાટ કર્યો અને પછી ઉત્તર આફ્રિકા અને મિસ્ર સહિત ૧૦મી અને ૧૧મી સદી દરમિયાન ઇસ્લામી ક્ષેત્રના મોટા ભાગો પર મોહમ્મદ દ્વારા સ્થાપિત ધાર્મિક પરંપરાઓને પ્રોત્સાહન અને મજબૂત બનાવવાના હેતુથી શાસન કર્યું. ફાતેમી રાજવંશના ઇમામોએ તેમની રાજકીય, આર્થિક, સાહિત્યિક અને કલાત્મક સિદ્ધિઓની દ્રષ્ટિએ ઇસ્લામી ઇતિહાસમાં એક અનોખા સમયનો અનન્ય દાખલો બેસાડ્યો.''' ::'''''(આ મૂળ લખાણ હતું)''''' :::'''ફાતિમીઓ, જે પયગંબર મુહમ્મદના વંશજ હતા, તેમણે 10મી અને 11મી સદી દરમ્યાન ઉત્તર આફ્રિકા, ઈજિપ્ત, હિજાઝ અને લેવાંત પર શાસન કર્યું હતું. મોરિસ લોમ્બાર્ડ દ્વારા જણાવાયેલા "ઇસ્લામના સુવર્ણ યુગ" દરમિયાન તેઓ વિફળ્યા અને કલા, વિજ્ઞાન અને શીખવાની પ્રોત્સાહક હતા.''' :::'''''(તમે એના બદલે આમ લખ્યું)''''' :હવે જો તમે ભાષા જાણતા હોવ તો તમે જ મને જણાવો કે જે મૂળ લખાણ હતું એને બદલે તમે જે લખ્યું તેનાથી લેખને ફાયદો થયો કે નુકસાન? [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૬:૩૯, ૨૧ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST) ::આ મિસ્ત્રીની કડી કેમ અહીં ઉમેરાઇ છે. મિસ્ર અને મિસ્ત્રીમાં જમીન આકાશનો નહી ભૂગર્ભ અને ૧૩ અબજ પ્રકાશવર્ષ દૂર આવેલી આકાશગંગા જેટલો ફરક છે! -- [[User:KartikMistry|કાર્તિક]] ^{[[User talk:KartikMistry|ચર્ચા]]} ૧૯:૫૬, ૨૧ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST) :::મૂળ લેખમાં એ ખોટા પાનાને જોડતી કડી હતી, ત્યાં પણ સુધારી દીધું છે. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૨૦:૧૨, ૨૧ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST) == આજનું ચિત્ર == [[વિકિપીડિયા:ચોતરો#આજનું ચિત્ર|આજનું ચિત્ર - ચોતરા પર]] == બનાસકાંઠા જિલ્લા બાબત == વ્યાસજી તમારા જણાવ્યા મુજબ હજી સુધી બનાસકાંઠાના તાલુકાના વિકિપીડિયા પેજમાં ફેરફાર કરવામાં આવ્યા નથી જેના માટે તમે બ્લોક કર્યો હતો !! તો શું હું એમાં ફેરફાર કરી શકું છું? [[સભ્ય:Dinesh P Purohit|DP Purohit]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Dinesh P Purohit|ચર્ચા]]) ૨૦:૪૪, ૧૭ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) :પ્રતિબંધ માટે માફી માગું છું પુરોહિત સાહેબ, થોડો સમય હજુ થોભી જાવ. જે પ્રમાણે વાવ તાલુકામાંથી ધરણીધર તાલુકામાં અને માંડવી તાલુકામાંથી અરેઠ તાલુકામાં ગામો ખસેડ્યાં છે એ જ રીતે બાકીના ગામોને પણ હાથ પર લેવાના છે. પરંતુ યારે ધરણીધર તાલુકાનું કામ હાથ પર લીધું હતું ત્યારે જ ધાનેરા અને કાંકરેજને પાછા બનાસકાંઠામાં લઈ જવાની જાહેરાત થઈ હતી. સરકારનો કોઈ દૃઢ નિર્ણય ત્યારે પણ જણાતો ન હતો, એટલે વારંવાર આપણૅ ફેરબદલ કરવામાંથી બચીએ એ આશયથી આ કામને થોડૉ વિરામ આપ્યો હતો. પણ હવે બધી જાહેરાતો થયે મહિના ઉપરનો સમય થઈ ગયો છે એટલે આ કામ ફરીથી શરુ કરી શકું તેમ છું. તમે લેખોમાં ફેરફાર કરવાને બદલે અન્ય કોઈ રીતે મદદરુપ થઈ શકો છો, દા.ત. એવો કોઈ માહિતીનો સ્રોત હોય જ્યાંથી સરકારના આખરી નિર્ણય મુજબના ગામો/તાલુકાની વહેંચણી ફાઇનલ થઈ છે તો એ મને જણાવો જેથી એનો સહારો લઈ ને હું જથ્થાબંધ ફેરફારો કરું અને તમને લૂપમાં રાખું. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૨૧:૩૬, ૧૭ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) == Category:Gujarati-language novels missing on Gujarati Wikipedia == Hello! It's rather funny that https://en.wikipedia.org/wiki/Category:Gujarati-language_novels has some presence on Urdu Wikipedia: https://w.wiki/GY$2 but is surprisingly missing on Gujarathi Wikipedia. It'll be great if the community tries to fulfill this missing gap. [[સભ્ય:Hindustanilanguage|Hindustanilanguage]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Hindustanilanguage|ચર્ચા]]) ૧૮:૩૪, ૮ ડિસેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) :Sure, will pick up this task. The reason some of them are in Urdu wikipedia is that the subject had prominent contribution in Urdu and/or the authors hailed from what is now Pakistan. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૯:૨૨, ૮ ડિસેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) == mira bai == 1499 ma barth thayo hato bhai. hu spardhatmak exam ma study karavi chu darek book ma 1499 j che. 1498 nathi so sudharva vinanti loko miss gide thay che. [[સભ્ય:Bhargavraval111|Bhargavraval111]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Bhargavraval111|ચર્ચા]]) ૨૧:૪૮, ૧૧ ડિસેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) :તમે કહો છો તે બધી બુકોમાંથી કોઈ સારી બે-ત્રણ બુકોના નામ જણાવજો અને તેમાં જ્યાં મીરાબાઈનો જન્મ ૧૪૯૯માં થયો હતો એવું લખ્યું હોય તે પાનાનો ઉલ્લેખ કરશો તો એની ખરાઈ કરી ને લેખમાં સુધારી લેવામાં આવશે. હાલમાં તો [https://gujarativishwakosh.org/મીરાં/ ગુજરાતી વિશ્વકોશ]માં લખ્યા મુજબ આપણે ૧૪૯૮ રાખ્યું છે. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૨૩:૦૭, ૧૧ ડિસેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) == Feminism and Folklore 2026 – Community Organisers & Jury == Hello {{PAGENAME}}!, Thank you for taking the lead in organising '''Feminism and Folklore 2026''' in your community. We truly appreciate your efforts! To ensure a smooth and successful campaign, please make sure you have: * Fully completed all details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Feminism and Folklore 2026 Project Page]]: * Started promoting the campaign within your community. * Requested a local administrator to place a '''sitenotice''' about the campaign so users are notified. * Used the '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/fnf/ Article List Generator Tool]''' and shared the generated article lists with your community. === Internet & Childcare Support === Community organisers and jury members who require '''internet and childcare support''' (non-mandatory, opt-in, request-only support) should fill the support request form '''by 22 February 2026'''. '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeutXEF1yTnJfExWUYPIf6SkhcnTgul07BeI-biqT4RE_vsrA/viewform Link to the form]''' Requests submitted after this date will not be entertained. === Important Participation Guidelines === * Minimum article size: '''3000 bytes and 300 words''' (final decision may be set by local organisers). * If your country is not listed on the Article list generator tool, please contact us. === Community Engagement === * Keep your community active and motivated throughout the campaign. * Share your achievements and notable articles with us so we can highlight them globally. * In the support form, please indicate if you would like a '''quick coordination call after the campaign'''. Let’s make '''Feminism and Folklore''', under the banner of '''#WeTogether''', help bridge the '''gender gap''' and '''folklore gap''' on Wikipedia worldwide. 🌍✊ Thank you for your collaboration! ''If someone from your community organisers or jury has missed this message feel free to share this message with them.'' Feminism and Folklore International Team. –[[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૦:૪૭, ૧૬ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30083330 --> == છબિ હટાવવા વિશે == છબિ હટાવવાનુ કોઈ ચોક્કસ કારણ? આ છબિ મને વિકીપિડીયાના એડિટિંગ સાધને સૂચવી હતી, અને તે લેખને આનુષંગિક જણાઈ, તો હટાવવા પાછળનુ ચોક્કસ કારણ જાણી શકું? [[સભ્ય:Crazy Court 651|Crazy Court 651]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Crazy Court 651|ચર્ચા]]) ૨૧:૨૬, ૧૮ માર્ચ ૨૦૨૬ (IST) :જી, માફ કરજો ગઈ કાલે છબી દૂર કરતી વખતે જ તમને સંદેશો મોકલવાનો હતો પણ કામની વ્યસ્તતાને કારણે મોકલી શક્યો નહીં. તમે જે છબી ઉમેરી હતી તે ભગવદ ગીતાના લેખને અનુરુપ છે, એ જ છબી ભગવદ્ ગીતાના અઢારે અઢાર અધ્યાયને લાગુ પડે એમ છે કારણ કે તેમાં અર્જુનને સંબોધી રહેલા શ્રી કૃષ્ણ દર્શાવેલા છે, જે આખી ગીતાને લાગુ પડે છે આ એક માત્ર [[:અર્જુનવિષાદ યોગ]] અધ્યાયને નહીં. એટલે જો એ છબી [[:અર્જુનવિષાદ યોગ]] લેખમાં ઉમેરીએ તો પ્રશ્ન ઊભો થાય કે કેમ એ જ છબી અન્ય ૧૭ લેખોમાં ન ઉમેરવી? અને એ કારણે છબી દૂર કરી છે. લેખમાં કોઈ છબી ન હોય તો તેનું કદ કે મહત્ત્વ ઓછું થતું નથી. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૪:૨૩, ૧૯ માર્ચ ૨૦૨૬ (IST) ::તમારી વાત સાચી છે, પણ મારો ઉદ્દેશ્ય માત્ર લેખને થોડો વધુ જીવંત અને આકર્ષક બનાવવાનો હતો. એકાદ પ્રસ્તુત છબીથી વાચકને લેખ વધુ માહિતીપ્રદ લાગે છે. જો અત્યારે આ છબી અન્ય ૧૭ લેખોમાં પણ સમાન રીતે લાગુ પડતી હોય, તો પણ તે રાખવી યોગ્ય નથી? બાકી, આપના અનુભવ મુજબ જે યોગ્ય જણાય તેમ કરી શકાય [[સભ્ય:Crazy Court 651|Crazy Court 651]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Crazy Court 651|ચર્ચા]]) ૨૦:૫૯, ૨૦ માર્ચ ૨૦૨૬ (IST) :::'''વાચકને લેખ વધુ માહિતીપ્રદ લાગે છે''' આવું કોણે અને ક્યારે સિદ્ધ કર્યું છે? છાપામાં પહેલા પાને એક મોટી છબી હોય અને એની નીચે ચાર જ લીટી લખેલી હોય. એ સીવાય, મોટી હેડલાઇનમાં આજના મુખ્ય સમાચાર હોય, એમાં કોઈ છબી ન હોય તો પણ લોકોને એ વધુ માહિતીપ્રદ લાગે છે. આ છબીઓની ઘેલછા મનનો વહેમ છે. અને જે વાત મેં ઉપર કહી એ જ તમારા તર્કમાં છે, "એકાદ '''''પ્રસ્તુત છબીથી''''' વાચકને લેખ વધુ માહિતીપ્રદ લાગે છે", સવાલ છે પ્રસ્તુત અને અપ્રસ્તુતનો. ગીતાના અઢાર અધ્યાયના ૧૮ લેખોમાં એકની એક છબી મૂકી ને આપણે કશું વિશેષ ઉપલબ્ધ નથી કરી લેવાના. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૫:૦૬, ૨૩ માર્ચ ૨૦૨૬ (IST) ::::સમજાયું. આપનો દ્રષ્ટિકોણ વ્યાજબી છે. વિગતવાર સમજૂતી અને માર્ગદર્શન બદલ આભાર! [[સભ્ય:Crazy Court 651|Crazy Court 651]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Crazy Court 651|ચર્ચા]]) ૨૨:૦૮, ૨૩ માર્ચ ૨૦૨૬ (IST) == નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૬ == '''માનનીય ધવલભાઈ,''' સાદર પ્રણામ. '''‘[[વિકિપીડિયા:નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૬|નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૬]]’''' લેખન પ્રતિયોગિતા ગત તા. ૩૧ માર્ચ ૨૦૨૬ના રોજ સફળતાપૂર્વક સંપન્ન થઈ છે. આ સંપાદન ઉત્સવમાં નિર્ણાયક તરીકેની મહત્વપૂર્ણ જવાબદારી સ્વીકારવા બદલ આપનો હૃદયપૂર્વક આભાર માનું છું. આપને નમ્ર વિનંતી છે કે, પ્રતિયોગિતા અંતર્ગત પ્રાપ્ત થયેલા લેખોની મૂલ્યાંકન પ્રક્રિયા આપની અનુકૂળતા મુજબ પૂર્ણ કરી આપશો. સાથે જ, પ્રતિયોગિતાના '''[[વિકિપીડિયા:નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૬/અહેવાલ|અહેવાલ પાના]]''' પર આપના પ્રતિભાવો અને મંતવ્યો રજૂ કરી પ્રતિયોગિતાનું સત્તાવાર પરિણામ જાહેર કરવા વિનંતી છે. આ સ્પર્ધામાં રજૂ થયેલા લેખોમાંથી '''<nowiki/>'શ્રેષ્ઠ લેખ'''' પસંદ કરી વિજેતાનું નામ જાહેર કરવાનું હોઈ, તે અંગે પણ આપનો અંતિમ નિર્ણય પ્રસિદ્ધ કરશો. આપના માર્ગદર્શન અને સહયોગ બદલ અમે આપનો આભાર. [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૨૨:૧૨, ૧ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST) == Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Dear Wikimedian, We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner. [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026. * You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]] * '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST''' With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply. For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page. Warm regards, <br> on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team ''This message was sent with [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) on ૦૦:૦૦, ૧૨ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST)'' </div> <!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&oldid=30389801 --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ૦૦:૦૩, ૨૯ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471754 --> nzdcuexfgf3ex66h5fkqos12yug1p1o 0 12596 900405 872484 2026-04-29T01:27:05Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 900405 wikitext text/x-wiki {{Redirect|HP7|the postal district for [[Amersham]]|HP postcode area}} {{Dablink|"Deathly Hallows" redirects here. For other uses, see [[Deathly Hallows (disambiguation)]].}} {{sprotected2}} <!-- PLEASE USE BRITISH ENGLISH THROUGHOUT THIS ARTICLE, AS DIRECTED BY THE WIKIPEDIA MANUAL OF STYLE. --> {{HPBooks | image = <!--Please do NOT alter the cover image to the U.S. version, or the UK adult version, as per the format of all other HP book pages. See the talk page before making any changes.-->[[ચિત્ર:Harry Potter and the Deathly Hallows.jpg|200px]] | Illustrator =Jason Cockcroft (Bloomsbury)<br />[[Mary GrandPré]] (Scholastic) | name = Harry Potter and the Deathly Hallows | Release date = 21 July 2007| | Number in series = Seven | Chapter Count = 36 chapters and an epilogue | Page Count = 607 <small>(UK)<small/><br />759 <small>(US)<small/> | Sales = 44 million (worldwide)<ref>[http://www.forbes.com/lists/2008/53/celebrities08_JK-Rowling_CRTT.html The Celebrity 100 #9: J. K. Rowling] [Forbes.com, 2008-06-11] "The final one, Harry Potter and the Deathly Hallows, has sold 44 million since it was published last July, including 15 million in the first 24 hours."</ref> | Story timeline = [[Chronology of the Harry Potter stories|July 1997&nbsp; – May 1998]] and [[Chronology of the Harry Potter stories|1 September 2017]] | Preceded by = ''[[Harry Potter and the Half-Blood Prince]]'' }} [[યુનાઈટેડ કિંગ્ડમ|બ્રિટીશ]] ([[:en:United Kingdom|British]])લેખિકા [[જે કે રોઉલિંગ]] ([[:en:J. K. Rowling|J. K. Rowling]]) દ્વારા લખવામાં આવેલી [[હેરી પોટર]] ([[:en:Harry Potter|Harry Potter]]) ''નવલકથાની સાતમી અને અંતિમ'' નવલકથા''''' હેરી પોટર અને ધ ડેથ હેલોવ''''' છે. 21 જુલાઈન 2007ના રોજ આ પુસ્તક રીલીઝ થયું જે 1997માં શરૃ થયેલી હારમાળાનો અંત હતો. પહેલું પુસ્તક હતું'' [[હેરીપોટર એન્ડ ફિલોસોફરનો પથ્થર|હેરી પોટર એન્ડ ધ ફિલોસોફર્સ સ્ટોન]] ([[:en:Harry Potter and the Philosopher's Stone|Harry Potter and the Philosopher's Stone]])''આ બુકમાં'' [[હેરી પોટર એન્ડ ધ હાફ બલ્ડ પ્રિન્સ|હેરી પોટર અને હાફ બ્લ્ડ પ્રિન્સ]] ([[:en:Harry Potter and the Half-Blood Prince|Harry Potter and the Half-Blood Prince]])ની ''2005ની વાર્તાને આગળ વધારવામાં આવી છે અને અંતે [[લોર્ડ વોલ્ડેમોર્ટ]] ([[:en:Lord Voldemort|Lord Voldemort]]) અને [[હેરી પોટર(પાત્ર)|હેરી પોટર]] ([[:en:Harry Potter (character)|Harry Potter]]) વચ્ચે સંધર્ષ થાય છે. [[બ્લુમ્સબરી પબ્લિશિંગ]] ([[:en:Bloomsbury Publishing|Bloomsbury Publishing]]) દ્વારા ''ડેથલી હેલોવ ''યુનાઈટેડ કિંગ્ડમમાં પ્રગટ કરવામાં આવી રહી છે જ્યારે અમેરિકામાં [[સ્કોલાસ્ટીક કોર્પોરેશન|સ્કોલાસ્ટીક]] ([[:en:Scholastic Corporation|Scholastic]])દ્વારા, કેનેડામાં [[રેઈનકોસ્ટ બુક|રેઈનકોસ્ટ બુક્સ]] ([[:en:Raincoast Books|Raincoast Books]]) દ્વારા અને ઓસ્ટ્રેલિયા તેમજ ન્યુઝીલેન્ડમાં [[એલેન એન્ડ અનવીન|એલેન અને અનવીન]] ([[:en:Allen & Unwin|Allen & Unwin]]) દ્વારા રીલીઝ કરવામાં આવી રહી છે. 93 દેશોમાં પ્રકાશિત કરવામાં આવેલી ''ડેથલી હેલોવે ''ઝડપથી વેચાતા પુસ્તકનો રેકોર્ડ તોડી દીધો છે. બુક રીલીઝ થયાના 24 કલાકની અંદર જ તેની 11 મિલિયન(એક કરોડ 10 લાખ) કોપીઓ વેંચાઈ ગઈ હતી. આ પહેલાનો રેકોર્ડ ''હાફ બ્લ્ડ પ્રિન્સ''ના નામે હતો. આ બુકની પહેલા દિવસે નવ મિલિયન નકલો ખપી ગઈ હતી. <ref name="sales">{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/6912529.stm|title=Harry Potter finale sales hit 11m|access-date= 2007-07-27 |publisher=BBC |date=23 July 2007}}</ref>આ ઉપરાંત ધ ''ડેથલી હેલોવ''નો વિશ્વની અલગ અલગ ભાષાઓમાં અનુવાદ થયો છે. જેમાં [[યુક્રેનિયન ભાષા|યુક્રેનિયન]] ([[:en:Ukrainian language|Ukrainian]]),<ref name="Ukrainian">{{cite web|url=http://www.kyivpost.com/guide/general/27427/|title=Kyiv Post|title=Ukrainian Potter comes first|access-date= 2007-07-29 |publisher=Kyiv Post |date=27 July 2007}}</ref>[[સ્વિડીશ ભાષા|સ્વિડીશ]] ([[:en:Swedish language|Swedish]]), <ref name="tiden"/>[[પોર્ટુગીઝ ભાષા|પૉલીસ]] ([[:en:Polish language|Polish]]) <ref name="Polish">{{cite web|url=http://www.the-leaky-cauldron.org/2008/1/26/cover-art-for-spanish-deathly-hallows-translation-released-novel-hits-stores-in-poland|title=Translated Edition of Deathly Hallows Hits Stores in Poland|access-date= 2008-01-25 |publisher=Leaky Cauldron website |date=25 January 2008}}</ref>અને [[હિન્દી ભાષા]] ([[:en:Hindi language|Hindi]])નો સમાવેસ થાય છે. <ref name="Hindi">{{cite web|url=http://www.indore360.com/portal/index.php?option=com_content&task=view&id=211|title=Harry Potter aur Maut Ke Tohfe - Hindi Version of the Deathly Hallows|publisher=Indore City Portal|access-date=2008-07-04|archive-date=2008-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20081020043659/http://www.indore360.com/portal/index.php?option=com_content&task=view&id=211|url-status=dead}}</ref> == પ્રકાશિત પહેલાનો ઇતિહાસ == <!-- BRITISH ENGLISH ONLY, AS PER WIKIPEDIA MANUAL OF STYLE. --> {{details|Harry Potter fandom}} === ટાઈટલની પસંદગી === બુક પ્રકાશિત થયા બાદ જ જે કે રોઉલિંગે જાહેર કર્યું કે તેમણે આ બુક માટે ત્રણ ટાઈટલ પસંદ કર્યા હતા. <ref name="webchat">{{cite news|url=http://www.bloomsbury.com/harrypotter/content.asp?sec=3&sec2=1|access-date=2007-07-31|publisher=[[Bloomsbury Publishing]]|title=Webchat with J.K. Rowling, 30 July 2007|archive-date=2007-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20071012230751/http://www.bloomsbury.com/harrypotter/content.asp?sec=3&sec2=1|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.jkrowling.com/textonly/en/news_view.cfm?id=93|access-date=2007-04-23|title=J.K.Rowling Official Site|publisher=News Archive|archive-date=2007-04-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20070415224736/http://www.jkrowling.com/textonly/en/news_view.cfm?id=93|url-status=dead}}</ref>21 ડિસેમ્બર 2006ના રોજ અંતિમ ટાઈટલ,'' હેરી પોટલ એન્ડ ધ ડેથલી હેલોવ'' નાતાલની [[હેંગમેન(ગેમ)|હેંગમેગ]] ([[:en:hangman (game)|hangman]])કોયડા આધારિત થીમ પર રોઉલિંગની વેબસાઈટ પર આ ટાઈટલ જાહેર કરાયું. આ બાદ બુકના પ્રકાશકે આ વાતને સમર્થન આપ્યું હતું.<ref name=book-7-title>{{cite web|url=http://www.bloomsbury.com/harrypotter/cont_text.asp?sec=4&unart=yes&artTitle=Harry%20Potter%20and%20the%20Deathly%20Hallows|title=Harry Potter and the Deathly Hallows|publisher=[[Bloomsbury Publishing]]|date=2006-12-21|access-date=2006-12-21|archive-date=2007-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20070203070649/http://www.bloomsbury.com/harrypotter/cont_text.asp?sec=4&unart=yes&artTitle=Harry%20Potter%20and%20the%20Deathly%20Hallows|url-status=dead}}</ref>જીવંત વાતચીત દરમિયાન પુછવામાં આવ્યું કે અન્ય ક્યા ટાઈટલ તેઓ વિચારતા હતા તેના જવાબમાં રોઉલિંગે કહ્યું હતું કે તેઓ ''હેરી પોટર એન્ડ ધ એલ્ડર વાન્ડ'' અને'' હેરી પોટર એન્ડ ધ પેરવેરલ ક્વેસ્ટ''નો વિચાર કર્યો હતો. <ref name="webchat"/> === માર્કેટિંગ કેમ્પેન === [[ચિત્ર:Hpdeathlyhallowsscholastic fullcover.gif[[સ્કોલાસ્ટિક કોર્પોરેશન|સ્કોલાસ્ટિક ]] ([[:en:Scholastic Corporation|Scholastic]])અમેરિકાની આવૃતિનું|thumb|right|300px| જેકેટ આર્ટ. ]] {| class="infobox bordered" style="width: 25em; text-align: left; font-size: 90%;" |- |કોલસ્પાન="2" સ્ટાઈલ="ટેક્સ્ટ- એલાઈન:સેન્ટર; ફ્રન્ટ સાઈઝ: લાર્જ;"|''સ્કોલાસ્ટિકના છ પ્રશ્નો'' |- |કોલસ્પાન="2" સ્ટાઈલ="ટેક્સ્ટ-એલાન:લેફ્ટ"|આ અંતર્ગત અમેરિકાના પબ્લિશર [[સ્કોલાસ્ટિક કોર્પોરેશન|સ્કોલાસ્ટિકે]] ([[:en:Scholastic Corporation|Scholastic]])સાત પ્રશ્નો રીલિઝ કર્યા અને પુસ્તકના પ્રશંસકોએ અંતિમ પુસ્તકમાંથી તેના જવાબ શોધવાના હતા. <ref>{{cite web |url=http://www.scholastic.com/harrypotter/activities/shriekingshack/ |title=Harry Potter: Shrieking Shack Poll|publisher=Scholastic|access-date = 2007-08-18}}</ref><br /> # કોણ જીવશે ?કોણ મરશે? # શું [[સેવેરિયસ સ્નેપ|સ્નેપ]] ([[:en:Severus Snape|Snape]])સારો કે રાક્ષસ ? # શુ [[હોગવાર્ટ]] ([[:en:Hogwarts|Hogwarts]])ફરી ખોલી શકશે ? # કોણ કોને ખતમ કરશે ? # [[હોર્ક્યુઅસ]] ([[:en:Horcrux|Horcrux]]) ક્યાં છે ? # શુ [[વોલ્ડેમોર્ટ]] ([[:en:Voldemort|Voldemort]])ની હાર થશે ? # [[ડેથલી હેલોવ(વસ્તુ)|ડેથલી હેલોવ]] ([[:en:Deathly Hallows (objects)|Deathly Hallows]])શુ છે.? |} [[લંડન]] ([[:en:London|London]])માં આવેલા [[નેચરલ હેસ્ટ્રી મ્યુઝીયમ|નેચરલ હિસ્ટ્રી મ્યુઝીયમ]] ([[:en:Natural History Museum|Natural History Museum]])માં આ પુસ્તકને પ્રકાશિત કરાયું જે દરમિયાન આખી રાત પુસ્તકનું વાંચન કરાયું હતું તેમજ બુક પર હસ્તાક્ષર કરાયા હતા. આ પ્રસંગે જે કે રોઉલિંગ બેલેટ દ્વારા પસંદ કરાયેલા 1700 મહેમાનો સહિત હાજર હતા. <ref>{{cite web|url=http://www.bloomsbury.com/jkrevent/|title=Harry Potter|publisher=Scholastic|access-date=2007-05-25|archive-date=2007-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20070525033940/http://www.bloomsbury.com/jkrevent/|url-status=dead}}</ref>ઓક્ટોબર 2007માં રોઉલિંગે અમેરિકાનો પ્રવાસ કર્યો, જ્યા આવા જ પ્રકારની ઉજવણી ન્યુયોર્કના [[કાર્નેગી હોલ]] ([[:en:Carnegie Hall|Carnegie Hall]])ખાતે રાખવામાં આવી જેની ટીકીટ સ્વીપસ્ટેક દ્વારા ફાળવવામાં આવી. <ref name="sweepstake">{{cite web|url=http://www.jkrowling.com/textonly/en/news_view.cfm?id=99|title=The Open Book Tour, October 2007|access-date=2007-07-14|publisher=J.K.Rowling Official Site|date=14 July 2007|archive-date=2007-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20070707140702/http://www.jkrowling.com/textonly/en/news_view.cfm?id=99|url-status=dead}}</ref> હેરી પોટર શ્રેણીના અમેરિકાના પ્રકાશક [[સ્કોલાસ્ટીક કોર્પોરેશન|સ્કોલાસ્ટિક ઈન્કે]] ([[:en:Scholastic Corporation|Scholastic Inc.]]) લાખો ડોલરનું " ધેર વિલ બી સુન બી 7" માર્કેટિંગ કેમ્પેન લોંચ કર્યું. આ કેમ્પેનમાં નાઈટ બસ અમેરિકાની વિવિધ લાયબ્રેરીમાં ફરી હતી, આ ઉપરાંત ઓનલાઈન ચર્ચા અને સ્પર્ધા, બુકમાર્ક, ટાટુ અને પ્રશંસકો દ્વારા ચર્ચવામાં આવેલા ''ડેથલી હેલોવ''ને લગતા 7 પ્રશ્નો પણ પ્રસિદ્ધ કરવામાં આવ્યા. <ref>{{cite web | url=http://www.scholastic.com/aboutscholastic/news/press_03142007_BA.htm | date=14 March 2007 | access-date=2007-07-09 | title=Scholastic announces record breaking 12 million first printing in United States of Harry Potter and the Deathly Hallows | publisher=Scholastic | archive-date=2007-06-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070623091107/http://www.scholastic.com/aboutscholastic/news/press_03142007_BA.htm | url-status=dead }}</ref> આ ઉપરાંત, સ્કોલોસ્ટિકે ન્યુયોર્ક ખાતેના પોતાના વડા મથકે હેરી પોટર પ્લેસ એન્ડ મડાસ નામની જાદુઈ અને ઈન્ટરએક્ટીવ સ્ટ્રીટ ઉજવણી રાખી હતી. જ્યા 20 જુલાઈ 2007ના રોજ હસ્તાક્ષર કરાયેલી અમેરિકાની'' ડેથલી હેલોવ''ની પ્રથમ આવૃતિ લોંચ કરવામાં આવી.. આ ફેસ્ટીવલમાં {{convert|20|ft|m|0}}હાઈ હુમપિંગ વિલો, ફેશ પેઈન્ટીંગ, વાન્ડ મેકિંગ, ફાયર-ઈટર, જાદુગરો, અને સ્ટિલ્ટ પણ હાજર હતા. <ref>{{cite web|url=http://www.earthtimes.org/articles/show/news_press_release,129035.shtml|date=2007-06-26|access-date=2007-06-26|title=Scholastic to Host 'Harry Potter Place'|publisher=Scholastic|archive-date=2011-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20110520043244/http://www.earthtimes.org/articles/show/news_press_release,129035.shtml|url-status=dead}}</ref> [[જે કે રોઉલિંગ|જે કે રોઉલિંગે]] ([[:en:J. K. Rowling|J. K. Rowling]]) તેમના પ્રકાશક સાથે એક પોસ્ટર ડીઝાઈન કરાવ્યું હતું જેમાં [[બ્રિટિશ પ્રજા|બ્રિટીશ]] ([[:en:British people|British]])બાળક [[મેડિલિનના મેકકેન લુપ્ત બન્યો|મેડેલેઈન મેકકેન]] ([[:en:Disappearance of Madeleine McCann|Madeleine McCann]])નો ચહેરો બતાવવામાં આવ્યો હતો. અને જ્યારે 21 જુલાઈ 2007ના રોજ ''ડેથલી હેલોવ ''પુસ્તક પ્રગટ થયું ત્યારે આ પુસ્તક વિક્રેતાઓને આ પોસ્ટર આપવામાં આવ્યું. તેમણે આશા વ્યકત કરી હતી કે જ્યારે વિશ્વમાં આ પુસ્તક પ્રગટ થશે ત્યારે દરેક પુસ્તક વિક્રેતા આ પોસ્ટર પોતાની દુકાન બહાર લગાવશે. <ref>{{cite news | title = Rowling in Madeleine poster plea | publisher = [[BBC News]] | date = [[2007-07-16]]| access-date = 2007-07-17 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/6901845.stm}}</ref> === પુસ્તક સમાપ્ત કરતી વખતે રોઉલિંગ === જે કે રોઉલિંગ જ્યારે જાન્યુઆરી 2007માં [[એડિનબર્ગ]] ([[:en:Edinburgh|Edinburgh]])માં આવેલી [[બાલમોરલ હોટલ]] ([[:en:Balmoral Hotel|Balmoral Hotel]])માં રોકાયા હતા ત્યારે તેમણે આ પુસ્તક સમાપ્ત કર્યું હતું. આ બાદ તેમણે પોતાના હસ્તાક્ષરવાળું એક નિવેદન રૃમમાં આવેલા માર્બલના [[હેરમેસ]] ([[:en:Hermes|Hermes]])ના [[બસ્ટ(શિલ્પ)|બસ્ટ]] ([[:en:bust (sculpture)|bust]])(શિલ્પ) પર લાગાવ્યું જેમાં લખ્યું હતું.'' "જે કે રોઉલિંગે હેરી પોટર એન્ડ ધ ડેથલી હેલોવ પુસ્તક આ રૂમમાં(652)માં 11 જાન્યુઆરી 2007ના રોજ પૂરુ કર્યું. "''<ref>{{cite web|url=http://news.scotsman.com/topics.cfm?tid=3&id=181062007|title=Finish or bust&nbsp; — J. K. Rowling's unlikely message in an Edinburgh hotel room|publisher=[[The Scotsman]]|date = 2007-02-03|access-date= 2007-03-29|last=Cornwell|first=Tim}}</ref>તેમની વેબસાઈટ પર કરેલા નિવેદનમાં રોઉલિંગે કહ્યું હતું કે "મને મારી જીંદગીમાં આ પ્રકારની મિશ્ર લાગણીઓ થઈ નથી. હું કલ્પી પણ શકતી નથી કે એક સાથે ભગ્ન હૃદય અને સારી લાગણી હું અનુભવી શકુ છું."તેમણે પોતાની આ લાગણી [[ચાર્લ્સ ડિકન્સ]] ([[:en:Charles Dickens|Charles Dickens]])દ્વારા 1850માં પ્રકાશિત કરાયેલી'' [[ડેવિડ કોપરફિલ્ડ(નવલકથા)|ડેવિડ કોપરફિલ્ડ]] ([[:en:David Copperfield (novel)|David Copperfield]])''ના લોચ વખતે અનુભવેલી લાગણી સાથે સરખાવી હતી. ડિકન્સે કહ્યું હતું કે આ "બે વર્ષની કલ્પાનું કામ છે. ""તે અંગે "તેમણે ઉમેર્યું હતું કે "હું માત્ર નિરાશા વ્યકત કરી શકું, 17 વર્ષ સુધી પ્રયત્ન કર્યો ચાર્લ્સ"તેમણે પોતાનો સંદેશાનો અંત આણ્યો, ''ડેથલી હેલોવ ''એ મને પ્રિય છે અને આ શ્રેણીનો અંત આ પુસ્તક દ્વારા લાવવાનો સુંદર રસ્તો હતો. <ref name="End">{{cite news|url=http://www.usatoday.com/life/books/news/2007-02-06-rowling_x.htm|title=Rowling reacts to Potter's end|publisher=[[Associated Press]]|work=[[USA Today]]|date=2007-02-06|access-date= 2007-07-21}}</ref> તેમની આવનારા પુસ્તક પહેલા તેમના પુછવામાં આવેલા પ્રશ્નના જવાબમાં રોઉલિંગે કહ્યું હતું કે તે ઈચ્છે તો પણ તેનો અંત હુમ બદલી શકું નહીં. "''આ પુસ્તક ઘણા લાંબા સમય દરમિયાન રચવામાં આવી અને છ પુસ્તકો દરેક પોતાની એક અલગ દિશામાં જાય છે. જેથી, હું ખરેખર એ ના કરી શકીં.''"<ref name=Owen-Jones>{{cite news|url=http://www.accio-quote.org/articles/2005/0705-edinburgh-jones-official.html|access-date= 2007-06-16|title=One-on-one interview with J.K. Rowling|date=2005-07-17|publisher=[[ITV]]|format=reprint}}</ref>તેમણે એમ પણ ટીપ્પણી કરી હતી કે નવું પુસ્તક આ શ્રેણીના જુના પુસ્તક'' [[હેરી પોટર એન્ડ ધ હાફ-બ્લડ પ્રિન્સ|હેરી પોટર અને હાફ બ્લડ પ્રિન્સ]] ([[:en:Harry Potter and the Half-Blood Prince|Harry Potter and the Half-Blood Prince]])''થી નજીક છે. " એક જ નવલકથાના બે ભાગ જેવા લાગે છે. ‌"<ref name=book-six-progress>{{cite web|url=http://www.jkrowling.com/textonly/en/news_view.cfm?id=62|date=2004-03-15|access-date=2006-12-23|title=Progress on Book Six|publisher=J. K. Rowling Official Site|last=Rowling|first=J. K.|archive-date=2012-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20120107025239/http://www.jkrowling.com/textonly/en/news_view.cfm?id=62|url-status=dead}}</ref>તેમણે કહ્યું હતું કે પુસ્તકનું છેલ્લુ પ્રકરણ જાણે 1990ના દાયકામાં લખાતું હોય તેવું લાગતું હતું. આ દરમિયાન જ તેમણે આ સીરીઝના પહેલા પુસ્તકો લખ્યા હતા. <ref name="last chapter">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/5119836.stm|title="Rowling to kill two in final book"|publisher=[[BBC News]]|date=2006-06-27|access-date= 2007-07-25}}</ref> === સ્પોઈલર એમ્બાર્ગો === રોઉલિંગે જાહેર વિનંતી કરી હતી કે અન્ય વાચકોનો રસભંગ ન થાય તે માટે આ પુસ્તકને લગતી માહીતી કોઈ વાચક પાસે હોય તો તે વિષય વસ્તુને ગુપ્ત રાખે.<ref>{{cite web|url=http://www.jkrowling.com/textonly/en/|title=J.K.Rowling Official Site|author=J K Rowling|access-date=2007-05-18|date=14 May 2007|archive-date=2005-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20051230024256/http://www.jkrowling.com/textonly/en/|url-status=dead}}</ref> આ માટે બ્લુમ્સબરીએ [[પાઉન્ડ સ્ટર્લિંગ|જીબીપાઉન્ડ]] ([[:en:Pound sterling|GB£]]) 10 અને લાખો ડોલર પુસ્તકનો વિષય વસ્તુ લોંચના દિવસ 21 જુલાઈ સુધી ગુપ્ત રહે તે માટે ખર્ચયા. <ref>{{cite web|url=http://inhome.rediff.com/movies/2007/jul/16harry.htm|title=10 million pounds to guard 7th Harry Potter book|publisher=Rediff News|access-date= 2007-07-16|date=16 July 2007}}</ref>''હેરિ પોટર ''શ્રેણીના અમેરિકાના સંપાદક આર્થર લેવિને ''ડેથલી હેલોવ ''પુસ્તકની કોઈ નકલ પ્રેસ સમિક્ષા માટે વહેંચી હોવની વાતનો ઈન્કાર કર્યો. પરંતુ અમેરિકાના બે સમાચારપત્રોએ પુસ્તકની સમિક્ષા છાપવામાં સફળ રહ્યા. <ref>{{cite web|url=http://www.mtv.com/overdrive/?vid=163195|title=Editor Says 'Deathly Hallows' Is Unleakable|publisher=MTV Overdrive (video)|access-date=2007-07-19|date=17 July 2007|archive-date=2007-08-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20070810054922/http://www.mtv.com/overdrive/?vid=163195|url-status=dead}}</ref><ref>એવું અનુમાન લગાવવામાં આવતું હતું કે દુકાનદારો પુસ્તકની નકલોને વહેલી વેચી દેશે, કારણ કે પહેલા પુસ્તક વિક્રેતાઓ પર લાદવામાં આવેલા પ્રતિબંધનો જેવા કે આ સિરીઝની નવી નકલો તેઓને નહીં આપવામાં આવે તેમજ અન્ય દંડ પણ એટલા અસરકારક લાગતા ન હતા. {{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/6292128.stm|title=Potter embargo 'could be broken'|publisher=BBC News|access-date= 2007-07-17|date=12 July 2007}}</ref> === ઓનલાઈન લિક અને પહેલી ડિલિવરી === પુસ્તકના રિલીઝના એક અઠવાડિયા પહેલા, આ પુસ્તકની હોવાની મનાતી કેટલીય ટેક્સ્ટ વિવિધ પ્રકારમાં પ્રસિદ્ધ થઈ. 16 જુલાઈના રોજ 759 પાન્નાની અમેરિકન આવૃતિના ફોટોગ્રાફ લિક થઈ ગયા અને રિલિઝની તારીખ પહેલા સંપુર્ણ [[ટ્રૅન્સક્રિપ્શન(ભાષાશાસ્ત્ર)|ટ્રાન્સક્રિપ્ટ]] ([[:en:Transcription (linguistics)|transcribed]])કરાયા હતા. <ref>{{cite web|url=http://torrentfreak.com/harry-potter-fans-transcribe-book-from-photos/|title=Harry Potter Fans Transcribe Book from Photos|publisher=TorrentFreak|access-date= 2007-07-19|date=18 July 2007}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.smh.com.au/news/web/new-potter-book-leaked/2007/07/18/1184559825094.html|title=New Potter book leaked online|publisher=Sydney Morning Herald, Fairfax newspapers|access-date= 2007-07-18|date=18 July 2007}}</ref><ref>{{cite web|url=http://torrentfreak.com/harry-potter-and-the-deathly-hallows-leaked-to-bittorrent/|title=Harry Potter and the Deathly Hallows leaked to BitTorrent|publisher=TorrentFreak|access-date= 2007-07-19|date=17 July 2007}}</ref><ref>{{cite web|url=http://opinion.latimes.com/bitplayer/2007/07/harry-potter-sp.html|title=Harry Potter Spoiler Count|publisher=Los Angeles Times|access-date= 2007-07-20|date=20 July 2007}}</ref> બાદમાં આ ફોટગ્રાફ વેબસાઈટ અને [[પીઅર-ટૂ-પીઅર|પીઅર ટૂ પીઅર]] ([[:en:peer-to-peer|peer-to-peer]])નેટવર્કમાં રીલીઝ થયા. આ માટે [[સ્કોલોસ્ટીક કોર્પોરેશન|સ્કોલાસ્ટીકે]] ([[:en:Scholastic Corporation|Scholastic]]) ફોટોગ્રાફના સ્ત્રોતનો પત્તો મળે તે માટે [[કોર્ટના સમન્સ]] ([[:en:subpoena|subpoena]])માટે અરજી કરી. <ref name="nyt20070717">{{cite web|url=http://publiceditor.blogs.nytimes.com/2007/07/19/did-the-times-betray-harry-potter-fans/|title=Did the Times Betray Harry Potter Fans?|publisher=New York Times|access-date= 2007-07-30|date=30 July 2007}}</ref>આ કિસ્સો હેરી પોટર શ્રેણીના પુસ્તકના ઇતિહાસમાં સૌથી ગંભીર સુરક્ષાભંગ સમાન બન્યો હતો.<ref name="ref1">{{cite web|url=http://www.ft.com/cms/s/0fe8abcc-34aa-11dc-8c78-0000779fd2ac.html|title=Web abuzz over Potter leak claims|author=Ben Fenton|date=17 July 2007|access-date= 2007-07-20}}</ref>રોઉલિંગ અને તેમના વકીલે કબુલ કર્યું કે ઓનલાઈન લિક થયું છે. <ref>{{cite web|url=http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/books/article2100186.ece|title=Harry Potter and the great web leak|author=Jack Malvern|date=2007-07-19|access-date=2007-07-19|archive-date=2008-07-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20080706142250/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/books/article2100186.ece|url-status=dead}}</ref>''[[ધ બાલ્ટીમોર સન]] ([[:en:The Baltimore Sun|The Baltimore Sun]])''અને ''[[ધ ન્યુયોર્ક ટાઈમ્સ]] ([[:en:The New York Times|The New York Times]])''માં 18 જુલાઈ 2007ના રોજ સમિક્ષા છાપવામાં આવી હતી. જેમાં લિક કરાયેલા ઘણા પ્લોટનો અહેવાલ આપવામાં આવ્યો હતો અને રિલીઝના એક દિવસ પહેલા ''ધ ન્યુયોર્ક ટાઈમ્સે ''કબુલ કર્યું કે લિક કરાયેલું સાહિત્ય સાચૂં હતું. <ref name="ref1"/> સ્કોલાસ્ક્ટિકે જાહેર કર્યુ કે અમેરિકાની કુલ કોપીની 0.0001 ટકા જેટલી કોપી એટલે ક 1200 જેટલી કોપી વહેલી મોકલવામાં આવી હતી. મેરિલેન્ડના એક વાચકને આ પુસ્તકની નકલ પુસ્તકના સત્તાવાર લોંચના ચાર દિવસ પહેલા ડીપડિસ્કાઉન્ડ.કોમ દ્વારા મળી હતી. જે દ્વારા સ્કોલાસ્ટીક અને ડીપડિસ્કાઉન્ડ બન્ને શંકાના દાયરામાં આવી ગયા હતા. સ્કોલાસ્ટિકે પહેલા એવું કહ્યું કે તેઓ સંતુષ્ઠ છે, આ એક" માનવીય ભૂલ" હતી અને તેઓ સંભવિત દંડ અંગે કોઈ ચર્ચા કરવા માંગતા નથી. <ref>{{cite web|url=http://www.baltimoresun.com/news/bal-te.to.potter18jul18,0,394574,print.story?coll=bal_tab01_layout|title=The spell is broken|access-date=2007-07-18|date=18 July 2007|publisher=The Baltimore Sun|archive-date=2021-05-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506015616/https://www.baltimoresun.com/|url-status=dead}}</ref>જો કે , એ દિવસ બાદ જ સ્કોલાસ્ટિકે જાહેર કર્યું કે તેઓ ડીપડિસ્કાઉન્ડ.કોમ અને તેના વિક્રેતા લેવી હોમ એન્ટરટેઈમેન્ટ સામે કાયદેસરના પગલા લઈશું. <ref>{{cite web|url=http://www.prnewswire.com/cgi-bin/stories.pl?ACCT=104&STORY=/www/story/07-18-2007/0004628143&EDATE=|title=Press release from Scholastic|publisher=PR Newswire (from Scholastic)|access-date= 2007-07-18|date=18 July 2007}}</ref>કુક કંટ્રીમાં આવેલી શિકાગો સરકીટ કોર્ટમાં સ્કોલાસ્ટિકે નુકશાન બદલ વળતરની માંગ પણ કરી. અરજીમાં કહ્યુ કે" ડીપડિસ્કાઉન્ડે આ પુસ્તક અંગે તેમની વચ્ચે થયેલી સમજૂતીનો સંપુર્ણભંગ કર્યો છે. "<ref>{{cite web|url=http://www.msnbc.msn.com/id/19816389/|title=Distributor mails final Potter book early|publisher=MSNBC Interactive|access-date=2007-07-18|date=18 July 2007|archive-date=2007-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20070811063950/http://www.msnbc.msn.com/id/19816389/|url-status=dead}}</ref>આ બાદ રિલિઝ પહેલાના કેટલાક પુસ્તકો [[ઈબે]] ([[:en:eBay|eBay]])પર પણ દેખાવા લાગ્યા, એક કેસમાં ''[[પબ્લિસર્સ વિકલી|પબ્લિશર્સ વિકલી]] ([[:en:Publishers Weekly|Publishers Weekly]])''માટે18 અમેરિકન ડોલરની પ્રાથમિક કિંમત ધરાવતું આ પુસ્તક 250 [[યુનાઈટેડ સ્ટેટ ડોલર|અમેરિકન ડોલર]] ([[:en:United States dollar|US$]])માં વેચવામાં આવ્યું. <ref>{{cite web|url=http://article.nationalreview.com/?q=OTYxYmE5Y2UzNDMyNWQ2YzFmYTk3NzY1MTkxZGFhNzI=|title=I Was an eBay Voldemort|access-date=2007-07-20|date=20 July 2007|publisher=National Review Online|archive-date=2007-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20070805002906/http://article.nationalreview.com/?q=OTYxYmE5Y2UzNDMyNWQ2YzFmYTk3NzY1MTkxZGFhNzI=|url-status=dead}}</ref> === કિંમત યુદ્ધ અને અન્ય વિવાદો === [[એએસડીએ|એસ્ડા]] ([[:en:ASDA|ASDA]]) અને<ref>યુકેમાં સુપરમાર્કેટ ચેન [[એએસડીએ|એસ્ડા]] ([[:en:Asda|Asda]])એ દાવો કર્યો કે પુસ્તકની છુટક કિંમત(જીબી પાઉન્ડ 17.99, 37 અમેરિકન ડોલર બરાબર)" બાળકો પાસે ખંડણી માંગવા સમાન છે." આ બાદ પ્રકાશકે એસ્ડાને જુનુ દેવું બાકી હોવાની ધમકી આપીને કહ્યું કે તેઓ પુસ્તકની વધુ નકલો આપશે નહીં. {{cite web|url=http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/books/article2089458.ece|title=Potter book firm clashes with supermarket over price|publisher=Times Newspapers|date=2007-07-17|access-date=2009-06-10|archive-date=2008-07-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20080706141331/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/books/article2089458.ece|url-status=dead}}એસ્ડાએ માફીમાંગી અને દેવા અંગે સમાધાન કરી લીધું.અને પ્રકાશકે પુસ્તકનો પુરવઠો ફરીથી શરૂ કર્યો [http://books.guardian.co.uk/news/articles/0,,2128891,00.html http://books.guardian.co.uk/news/articles/0,,2128891,00.html]</ref> યુકેના અન્ કેટલાક સુપરમાર્કેટોએ ભારે ડિસ્કાઉન્ડ આપીને રીલીઝ પહેલા જ પુસ્તકની નકલોના ઓર્ડર લીધા હતા. એસ્ડાએ આ બાદ વધુ એક કિંમત યુદ્ધ ખેલવાની જાહેરાત કરી.એસ્ડાએ પુસ્તકના લોંચના બે દિવસ પહેલા કર્યું કે તેઓ એક કોપી માત્ર પાંચ પાઉન્ડમાં વેંચશે(10 અમેરિકન ડોલર)અન્ય રીટેલ ચેનોએ પણ પુસ્તક પર ભારે ડિસ્કાઉન્ટ જાહેર કર્યા.<ref>પુસ્તકની કિંમત [[ખોટ તરફ|ખોટમાં વધારો]] ([[:en:loss leader|loss leader]]) કરે તેવી હતી પરંતુ ગ્રાહકો આ પુસ્તકને લઈને દુકાનો તરફ આકર્ષાતા હતા. આને કારણે યુકેના પરંપરાગત પુસ્તક વિક્રેતાઓએ બુમરાણ માચવી અને દલિલ કરી કે આ શરતોમાં સ્પર્ધા કરી શકશે નહીં. [http://www.accesshollywood.com/news/ah6148.shtml http://www.accesshollywood.com/news/ah6148.shtml Access Hollywood] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071230070743/http://www.accesshollywood.com/news/ah6148.shtml |date=2007-12-30 }}.સ્વતંત્ર દુકાન માલિકોએ પોતાનો વિરોધ વ્યકત કર્યો પરંતુ યુકેની પુસ્તકો માટેના સૌથી મોટા ચેન બુકસ્ટોર્સ[[વોટરસ્ટોન્સ]] ([[:en:Waterstone's|Waterstone's]]) પણ સુપરમાર્કેટના ભાવને કારણે હરીફાઈ કરી શક્યો નહીં. કેટલાક નાના પુસ્તક વિક્રેતાઓએ પોતાના હોલસેલરો પાસેથી પુસ્તક લેવાને બદલે સુપરમાર્કેટમાંથી જ પુસ્તકો ખરીદવાનું પસંદ કર્યું. વધુ પ્રમાણમાં પુસ્તકો લઈ જતા રોકવા માટે એસ્ડાએ ગ્રાહક દિઠ માત્ર બે જ પુસ્તકો આપવાનો કાયદો બનાવ્યો.યુકેના બુકસેલર એસોસિયેશનના પ્રવક્તા ફિલિપ વિક્સે કહ્યું કે " આ યુદ્ધમાં અમે ભાગ પણ લઈ શકતા નથી. આ એક ધૃણાસ્પદ કાર્ય છે. સુપરમાર્કેર્ટોએ આને ખોટના ધંધા તરીકે ચલાવી રહી છે. "સિમ્બા ઈન્ફોર્મેશનના વિશ્લેષક માઈકેલ નોરિસે કહ્યું કે " તમે માત્ર પુસ્તકની કિંમત જ નીચે નથી લાવતાતમે આ જ સમયે વાંચનની કિંમત પણ ઘટાડી રહ્યા છો. " [https://web.archive.org/web/20070822145746/http://www.iht.com/articles/2007/07/20/arts/0721potter-asda.php બ્રિટનના રીટેલરો હેરી પોટર સિરિઝની આ બુકને 10 ડોલરમાં વેંચી રહ્યા હતા જે અમેરિકાના માર્કેટ માટે ભયંકર વસ્તુ હતી.]</ref> [[મલેશિયા]] ([[:en:Malaysia|Malaysia]])માં પણ આવું જ ભાવ યુદ્ધ ચાલ્યુ હતું અને અંતે તે વિવાદોમાં પરિણામ્યું હતું.<ref name="pricewars">{{cite web| url=http://www.thestar.com.my/news/story.asp?file=/2007/7/21/nation/18369076&sec=nation| title=Harry Potter and the ugly price war| access-date=2007-07-21| date=21 July 2007| publisher=The Star Malaysia| archive-date=2007-09-09| archive-url=https://web.archive.org/web/20070909065204/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2007%2F7%2F21%2Fnation%2F18369076&sec=nation| url-status=dead}}</ref>મલેશિયાની ચાર મોટી બુકસ્ટોર ચેન [[એમપીએચ બુકસ્ટોર]] ([[:en:MPH Bookstores|MPH Bookstores]]), [[પોપ્યુલર બુકસ્ટોર]] ([[:en:Popular Bookstore|Popular Bookstore]]), ટીમ્સ એન્ડ હેરિસે [[ટેસ્કો]] ([[:en:Tesco|Tesco]]) અને [[કારેફોર|કેરેફોર]] ([[:en:Carrefour|Carrefour]]) હાઈપરમાર્કેટ સામે વિરોધને કારણે ''હેરી પોટર એન્ડ ધ ડેથલી હેલોવ''નું વેચાણ બંધ કર્યું મલેશિયામાં તેની છૂટક કિંમત હતી [[મલેશિયન રિન્જિટ|એમવાયઆર]] ([[:en:Malaysian ringgit|MYR]])109.90(16 પાઉન્ડ જેટલા) જ્યારે હાઈપર માર્કેટ [[ટેસ્કો]] ([[:en:Tesco|Tesco]])અને [[કારેફોર|કેરેફોર]] ([[:en:Carrefour|Carrefour]])પુસ્તકને માત્ર એમવાયઆર 69.90(10 પાઉન્ડ જેટલી)કિંમતે વેંચતા હતા. બુક સ્ટોર દ્વારા ડીસ્ટ્રીબ્યુટર [[પેગ્વિન બુક્સ|પેન્ગિન બુક]] ([[:en:Penguin Books|Penguin Books]]) પર દબાણ લાવવાનો હેતું એ હતો કે દબાણમાં આવીને પેન્ગિન હાઈપર માર્કેટમાં અપાતો પુસ્તકોનો પુરવઠો બંધ કરે. જો કે, 24 જુલાઈ 2007ના રોજ ભાવયુદ્ધ પુરૂ થયું અને ચારેય બુકસ્ટોરે ડિસ્કાઉન્ટ હેઠળ પુસ્તકનું વેચાણ શરૂ કર્યું. પેન્ગિન બુકે કહ્યું કે ટેસ્કો અને કેરેફોર ખોટ ખાઈને પણ પુસ્તકનું વેચાણ કરતા હતા પરંતુ સારા વેપાર માટે આ એક સામાન્ય પ્રેક્ટીશ હતી. <ref>{{cite web| url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2007/7/24/nation/18386712&sec=nation| title=Bookstores end ‘Harry Potter’ boycott| access-date=2007-07-24| date=24 July 2007| publisher=The Star Malaysia| archive-date=2007-10-11| archive-url=https://web.archive.org/web/20071011154619/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2007%2F7%2F24%2Fnation%2F18386712&sec=nation| url-status=dead}}</ref> [[ઈઝરાયલ]] ([[:en:Israel|Israel]])માં શનિવારની વહેલી સવારે આ પુસ્તક રીલીઝ કરવામાં આવ્યું પરંતુ તે [[શાબાટ]] ([[:en:Shabbat|Sabbath]])નો ભંગ કરતું હોવાની ટીકા થઈ. વેપાર અને ઉદ્યોગ પ્રધાન [[ઈલી યીશાઈ]] ([[:en:Eli Yishai|Eli Yishai]])એ ટિપ્પણી કરી કે "આ વર્જિત છે, યહુદી મુલ્ય અને યહુદી સંસ્કૃતિ મુજબ પુસ્તક સવારે બે વાગ્યે રિલીઝ કરવું જોઈતું હતું. તેમને બીજા દિવસે કરવા દો"<ref>{{cite web|url=http://www.iht.com/articles/2007/07/18/arts/0719potter-israel.php|title=Plans for Sabbath sales of Harry Potter draw threats of legal action in Israel|publisher=International Herald Tribune|access-date=2007-07-18|date=17 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070919145737/http://www.iht.com/articles/2007/07/18/arts/0719potter-israel.php|archive-date=2007-09-19|url-status=live}}</ref>યશાઈએ ઈશારો કર્યો કે કામના કલાકો અને અન્ય કાયદા હેઠળ કાર્યવાહી થઈ શકે છે. <ref>{{cite web|url=http://www.haaretz.com/hasen/spages/882972.html|title=Yishai warns stores over Harry Potter book launch on Shabbat|publisher=Haaretz|access-date=2007-07-18|date=21 July 2007|archive-date=2007-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20070829172834/http://www.haaretz.com/hasen/spages/882972.html|url-status=dead}}</ref> == અર્પણ અને શિલાલેખ == અર્પણના પન્નાનો અલગ પ્રકારનો લેઆઉટ હતો જે હેરીના વાગ્યાના નિશાન જેવો લાગતો હતો. જેમાં વંચાતું હતું." આ પુસ્તક સાત અલગ અલગ માર્ગોથી અર્પણ કરાયું છે, નીલને, જેસિકા, ડેવિડ, કેન્ઝી, ડી, અન્ને, અને તમને, જો તમે હેરી સાથે છેલ્લા સમય સુધી રહેશો તો." હેરી પોટર શ્રેણીની બધા જ પુસ્તકો સમર્પિત કરાયા છે પરંતુ ''હેરિ પોટર એન્ડ ધ ડેથલી હેલોવ ''માં જ માત્ર [[શિલાલેખ(સાહિત્ય)|શિલાલેખ-ઉત્કીર્ણ લેખ]] ([[:en:epigraph (literature)|epigraph]]) છે. આ બે અવતરણો મૃત્યુ અને મિત્રતાને લગતા છે. અંગ્રેજી અનુવાદમાં પહેલા અવતરણો [[પ્રાચીન ગ્રીક|પ્રાચીન ગ્રીસ]] ([[:en:Ancient Greek|Ancient Greek]])ના ''[[ઓરેસ્ટ્રીયા, ધ લાઈબેશન બેઅરર|ધ લાઈબેશન બેઅરર]] ([[:en:Oresteia#The Libation Bearers|The Libation Bearers]])''માંથી લેવામાં આવ્યા છે. ઈ.સ. પુર્વે પાંચમી સદીમાં નાટ્યકાર [[એશચ્યુલસ|એશેશ્યુલસે]] ([[:en:Aeschylus|Aeschylus]])લખેલા નાટકમાં તે વપરાયા છે. <ref>''[http://www.theoi.com/Text/AeschylusLibation.html ધ લાઈબેશન બેઅરર]''એ [[ધ ઓરેસ્ટ્રીયા|ધ ઓરેસ્ટ્રિયા]] ([[:en:The Oresteia|The Oresteia]])ની કહેવાતી [[કરૂણાંતિકા]] ([[:en:tragedy|tragedies]])ની ટ્રાયોલોજીનું બીજુ પુસ્તક હતું. જુઓ [[ઓરેસ્ટ્રીયા, ધ લાઈબેશન બેઅરર|ઓરેસ્ટ્રીયા ધ લાઈબેશન બેઅરર]] ([[:en:Oresteia#The Libation Bearers|Oresteia#The Libation Bearers]])જે અવતરણો લેવામાં આવ્યા છે તે અનુવાદ પર આધારિત છે.-[[પેન્ગિન ક્લાસિક|પેગ્વિન કલાસિકે]] ([[:en:Penguin Classics|Penguin Classics]]) જે અનુવાદ પ્રક્ટ કર્યો છે તેમાં રોઉલિંગે [[રોબર્ટ ફેગલેસ|રોબર્ટ ફેગલેશ]] ([[:en:Robert Fagles|Robert Fagles]])નો ઉપયોગ કર્યો છે. </ref>જ્યારે બીજા અવતરણો [[વિલિયમ પેન]] ([[:en:William Penn|William Penn]])ના ''મોર ફ્રુટ ઓફ સોલિટ્યુડ''(1682)માંથી લેવાયા છે. પેન [[ક્વેકર|ધ ક્વેકર]] ([[:en:Quaker|Quaker]]) [[અમેરિકાનું રાજ્ય|અમેરિકન કોમનવેલ્થ]] ([[:en:U.S. state|American Commonwealth]]) ઓફ [[પેનસેલ્વેનિયા]] ([[:en:Pennsylvania|Pennsylvania]])નો લેખક અને સ્થાપક હતો. <ref>''[http://www.fordham.edu/halsall/mod/1682penn-solitude.html ફ્રુટસ્ ઓફ સોલિટ્યુડ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090330023155/http://www.fordham.edu/halsall/mod/1682penn-solitude.html |date=2009-03-30 }}''નો બીજો ભાગ હતો ''મોર ફ્રુટ ઓફ સોલિ્ટ્યુડ'', 1682માં આ કહેવતો વિલિયમ પેને સંપાદિત કરીને બહાર પાડી હતી. ''હેરી પોટર એન્ડ ધ ડેથલી હેલોવ''માં પેનના અવતરણો લેવામાં આવ્યા છે. જે ''[http://www.bartleby.com/1/3/210.html યુનિયન ઓફ ફ્રેન્ડ્સ]''ના પ્રકરણની છેલ્લી ચાર લાઈન આ પુસ્તકમાં લેવાઈ છે.</ref> == પ્લોટ(કથાવસ્તુ) == જ્યારે મેલફોય મનોર [[લોર્ડ વોલ્ડેમોર્ટ]] ([[:en:Lord Voldemort|Lord Voldemort]]) અને તેના [[ડેથ ઈટર્સ]] ([[:en:Death Eaters|Death Eaters]])જ્યારે [[હેરી પોટર(પાત્ર)|હેરી પોટર]] ([[:en:Harry Potter (character)|Harry Potter]]) [[ડ્યુર્સલેય કુંટુંબ|ડ્યુર્સલેય]] ([[:en:Dursley family|Dursley]]) ઘર છોડીને અંતિમ વાર [[ઓર્ડર ઓફ ધ ફીનિક્સ(સંગઠન)|ઓર્ડર ઓફ ધ ફિનીક્સ]] ([[:en:Order of the Phoenix (organisation)|Order of the Phoenix]])માં જોડાવવા જાય છે ત્યારે હુમલો કરવાની યોજના બનાવે છે. વોલ્ડમોર્ટ [[લ્યુસિયસ મેલફોય|લ્યુસિયસ માલફોય]] ([[:en:Lucius Malfoy|Lucius Malfoy]])ની જાદુઈ લાકડી લે છે, તે માને છે કે હેરીને મારવા માટે આ ઉપયોગી થશે. દરમિયાન, હેરીને લાગે છે કે હોગવાર્ટ, નોંધનીય રીતે [[ક્વીદિચ]] ([[:en:Quidditch|Quidditch]])રોબમાં ભણવા જવાની જરૂર નથી, ખરેખર તો, હેરી પાસે ક્વીદિચ રમવા માટે યોગ્ય પ્રસંગ નથી, જો કે ત્રણ મુખ્ય પ્રસંગોએ હુફલેપફ કપ અને રેવેનકલાવ ડાઈડેમ અને વોલ્ડેમોર્ટ સાથેની લડાઈમાં હવામાંથી વસ્તુ ખેંચી નાખવામાં હેરીને આ કળા કામમાં આવે છે. જ્યારે હેરીને ડ્યુર્સલેયથી સલામત જગ્યાઓએ તેના [[ઓર્ડર ઓફ ધ ફીનિક્સ(સંગઠન)|ઓર્ડર ઓફ ધ ફીનીક્સ]] ([[:en:Order of the Phoenix (organisation)|Order of the Phoenix]])ના સાથીદારો લઈ જતા હોય છે ત્યારે ડેથ ઈટર્સ તેઓ પર હુમલો કર્રે છે.હેરીની જાદુઈ લાકડીને જ્યારે વોલ્ડેમોર્ટ હુમલો કરે છે ત્યારે હેરી ભાગી છુટવામાં સફળ રહે છે. [[હેડવિગ(હેરી પોટર)|હેડવિગ]] ([[:en:Hedwig (Harry Potter)|Hedwig]]) અને [[એલાસ્ટોર મુડી|મેડ આઈઈ મુડી]] ([[:en:Alastor Moody|Mad-Eye Moody]])ના મોત થાય છે અને [[ફ્રેડ અને જયોર્જ વેસ્લી|જયોર્જ વેસ્લી]] ([[:en:Fred and George Weasley|George Weasley]]) કાન ગુમાવે છે. આ ત્રણેય [[ધ બુરોવ(હેરી પોટર)|ધ બુરોવ]] ([[:en:The Burrow (Harry Potter)|The Burrow]])ગયા જ્યા [[જાદુનું મંત્રાલય|જાદુના પ્રધાન]] ([[:en:Ministry of Magic|Minister for Magic]]) [[રુફુસ સ્ક્રીમજ્ઓર|રુફસ સ્ક્રિમિનોર]] ([[:en:Rufus Scrimgeour|Rufus Scrimgeour]]) હેરીને [[અલબ્સ ડમ્બલેડોર|અલબસ ડમબ્લેડોર]] ([[:en:Albus Dumbledore|Albus Dumbledore]])નું વીલ વિલ [[રોન વેસ્લી]] ([[:en:Ron Weasley|Ron Weasley]])અને [[હેરમિઓન ગ્રેગર|હેરીમિઓન ગ્રેગર]] ([[:en:Hermione Granger|Hermione Granger]])ની વસિયત આપવા માટે આવે છે. રોનને [[હેરી પોટરમાં જાદુઈ વસ્તુઓ|ડેલુમિનેટર]] ([[:en:Magical objects in Harry Potter#Deluminator (Put-Outer)|Deluminator]])મળે છે, હેરમિનોર બાળકોનું પુસ્તક છોડી જાય છે. ''[[ધ ટેલ્સ ઓફ બીડલ ધ બાર્ડ|ધ ટેલ ઓફ બિડલ ધ બર્ડ]] ([[:en:The Tales of Beedle the Bard|The Tales of Beedle the Bard]])''અને હેરીને [[ગોડરિક ગ્રેફિન્ડોર|ગોડરીક ગ્રેફિન્ડોર]] ([[:en:Godric Gryffindor|Godric Gryffindor]])ની [[હેરી પોટરમાં જાદુઈ વસ્તુઓ, ગ્રેફિન્ડોરની તલવાર|તલવાર]] ([[:en:Magical objects in Harry Potter#Gryffindor's Sword|Sword]]) અને [[ક્વીદિચ ધ ગોલ્ડન સ્નીચ|સ્નીચ]] ([[:en:Quidditch#The Golden Snitch|Snitch]])મળે છે. જેમાં એક રહસ્યમય વાક્ય પણ હોય છે " હું બંધને ખુલ્લું કરું છું. "મંત્રાલય કહે છે કે "તલવાર એ ઐતિહાસિક વસ્તુ છે. " તેથી ગમે તે રીતે તેને પોતાની પાસે રાખજે. [[બિલ વેસ્લી]] ([[:en:Bill Weasley|Bill Weasley]])ખાતે અને [[ફ્લેઉર ડેલાકોર|ફ્લેઉર ડિલાકોર]] ([[:en:Fleur Delacour|Fleur Delacour]])ના લગ્નના રિશેપ્શન વખતે [[પેટ્રોનસ ચાર્મ|પેટ્રોનોસ]] ([[:en:Patronus Charm|Patronus]])ને [[કિંગ્સલે શેક્લબેલ્ટ|કિંગ્સલે શેકલબેલ્ટ]] ([[:en:Kingsley Shacklebolt|Kingsley Shacklebolt]])બોલાવે છે. અને જાહેરાત કરી છે કે હવે [[જાદુનું મંત્રાલય|જાદુ મંત્રાલય]] ([[:en:Ministry of Magic|Ministry of Magic]])વોલ્ડેર્મોટના નેજા હેઠળ આવે છે, અને મંત્રાલયના અધિકારીઓ અને ડેથ ઈટર્સ ગમે તે ઘડીએ અંહી આવી પહોંચશે. લગ્નમાં અરાજકતા વ્યાપી જાય છે, ડેથ ઈટર્સ એપ્રોચ કરે છે, અને હેરી, રોન, અને હેરનિમોન [[જાદૂ(હેરી પોટર) છાયા અને ઓછાયા|અદ્રશ્ય]] ([[:en:Magic (Harry Potter)#Apparition and Disapparition|disapparate]]) થાય છે અને [[ટોટેનહામ કોર્ટ રોડ|ટોટેનપાર્મ કોર્ટ રોડ]] ([[:en:Tottenham Court Road|Tottenham Court Road]])પહોંચે છે જ્યાં તેઓ પોતાના આગામી પગલા માટે એક કાફેમાં સંતાઈ જાય છે. જો કે, ડેથ ઈટર્સ તેમને શોધી લે છે અને તેઓ બચીને ભાગી જાય છે.તેઓ [[12 નંબર ગ્રિમ્મ્લડ પ્લેસ|12 ગ્રીમ્મુલ્ડ પેલેસ]] ([[:en:Number Twelve, Grimmauld Place|12 Grimmauld Place]]) ખાતે આસરો લે છે. ગ્રીમ્મુલ્ડ પેલેખ ખાતે હેરી અનુમાન લગાવે છે કે સિરિયસ બ્લેક બ્રધર [[રીગુલસ બ્લેક|રીગુલસ]] ([[:en:Regulus Black|Regulus]])એ જ આર એ બી છે જેમણે દરિયાઈ ગુફામાંથી હોરક્રકસ [[હોરકરસ સાલાઝારનું સ્લાથરીન લોકેટ|લોકેટ]] ([[:en:Horcrux#Salazar Slytherin's Locket|Locket]])ગાયબ કરી દીધું હતું. {{HP6}}હેરમિઓન યાદ કરે છે કે ઘર સાફ કરતી વખતે લોકેટ જોયું હતું. અને તેમને [[હાઉસ એલ્ફ]] ([[:en:house-elf|house-elf]])માં [[ક્રેચર|ક્રેચરે]] ([[:en:Kreacher|Kreacher]])લોકેટ ચોર્યાનું ખબર પડે છે. ક્રેચર કહે છે કે તેણે વોલ્ડેમોર્ટની આજ્ઞા મુદૂ લોકેટ [[હોરક્રક્સ]] ([[:en:Horcrux|Horcrux]])દરિયાઈ ગુફામાં મુકી દીધુ છે. આ બાદ લોકેટ મેળવ્યા બાદ રીગુલુસ મૃત્યુ પામ્યો. ક્રેચર અને મુડુનગુસ ફ્લેચરની મદદ બાદ તેઓને ખબર પડે છે કે લોકેટ હવે [[ડોલોરેસ અમ્બ્રીજ]] ([[:en:Dolores Umbridge|Dolores Umbridge]])ના કબ્જામાં છે. આ ત્રણે જાદુ મંત્રાલયમાં ઘુસી જાય છે અને લોકેટ મેળવી લે છે.જો કે, પરત ફર્યા બાદ તેઓને લાગે છે કે ગ્રીમ્માઉલ્ડ જોખમી છે જેથી તેઓ તેનાથી દુર ભાગી જાય છે. આ ત્રણે હવે દેશમાં ફરવા લાગે છે અને હોરોક્રક્સને શોધી રહ્યા છે જેથી તેને ખતમ કરી શકાય.આ બાદ તેઓ [[ગ્રિપહુક|ગ્રીપહુક]] ([[:en:Griphook|Griphook]])પિશાચ [[ડમ્બ્લેડોરની સેના, ડીન થોમસ|ડીન થોમસ]] ([[:en:Dumbledore's Army#Dean Thomas|Dean Thomas]])[[ટેડ ટોન્કસ|ટેડ ટોન્ક્સ]] ([[:en:Ted Tonks|Ted Tonks]]) ડીર્ક ક્રેસવેલ અને ગોર્નુક(અન્ય પિશાચ)ની વાતો સાંભળી લે છે અને તેમને ખબર પડે છે કે હોગવાર્ટમાં રાખેલી ગ્રેફિન્ડોરની તલવાર ખોટી છે. હેરી હોરક્રક્સને મારી નાંખવા માટે સાચી તલવાર શોધી કાઢવાનું નક્કી કરે છે. થોડા સમય પછી રોન અને હેરી, યોજના બનાવવાની હેરીની અણઆવડત અંગે દલિલ કરે છે અને રોન ગ્રુપ છોડીને જતો રહે છે. હેરી અને હેરમિનોર સાચી તલવાર [[હેરી પોટરમાં સ્થળો, ગોડ્રીક હેલોવ|ગોડરિક હેલોવ]] ([[:en:Places in Harry Potter#Godric's Hollow|Godric's Hollow]])માં શોધી કાઢે છે તેમજ હેરીનું જૂનુ ઘર પણ તેઓને મળે છે. જ્યારે તેઓ આ ઘર જોઈ રહ્યા હોય છે ત્યારે હેરી અને હેરીમિનોરને [[બાથિલ્ડા બાગશોટ]] ([[:en:Bathilda Bagshot|Bathilda Bagshot]])તેના ઘરે બોલાવે છે. કંઈ ખોટુ થઈ રહ્યાનું જાણ્યા બાદ, હેરી સીડી ઉપર ચડે છે, જ્યાં તે [[હોરક્રક્સ, નાગિની|નાગિની]] ([[:en:Horcrux#Nagini|Nagini]]) બની જાય છે. આના બાદ તરત જ વોલ્ડેમોર્ટ આવે છે. હેરીમિનોર ત્યાર બાદ ઘરમાં કંઈક વસ્તુ ઉછાળે છે જેથી તેઓ ભાગી શકે, પરંતુ તેના દ્વારા હેરીની જાદુઈ લાકડીને નુકશાન થાય છે. જ્યારે વોલ્ડેમોર્ટને ખબર પડે છે કે તેઓ ભાગી ચુક્યા છે, ત્યારે હેરીને બળપુર્વક વોલ્ડેમોર્ટની મેમરીને જોવી પડે છે અને જોમાં રાત્રે હેરીના માતાપિતાની હત્યા કરતો દેખાય છે જેથી હેરી બેભાન બની જાય છે. હેરીમિઓને [[ડીનનું જંગલ|ડીનના જંગલ]] ([[:en:Forest of Dean|Forest of Dean]])માં લઈ જાય છે. જ્યારે તેઓ જોઈ રહ્યા હોય છે ત્યારે સિલ્વર કલરમાં [[હરણ]] ([[:en:deer#doe|doe]])નો આકાર ધરાવતા [[પેટ્રોનસ ચાર્મ|પેટ્રોનાસ]] ([[:en:Patronus Charm|Patronus]])ને જોવે છે. જે હેરીને બરફના સરોવર તરફ લઈ જાય છે જ્યાં તેને ગ્રેફિનડોરની સાચી તલવાર દેખાય છે. હેરી થીજેલા પાણીમાં તેને મેળવવા માટે કુદકો માર છે, હોરક્રક્સ લોકેટ ત્યારે તેને મુંઝવવાનું શરૂ કરે છે. રોન ડમ્બલડોરે તેને આપેલું ડેલુમિનેટોર દ્વારા પરત રે છે અને તેમને બચાવે છે. રોન સાચી તલવારને મેળવી લે છે અને તેની સાથેના લોકેટનો નાશ કરે છે. રોન ચેતવે છે કે વોલ્ડેમોર્ટનું નામ હવે [[હેરી પોટરમાં મંત્ર|ટાબુઉડ]] ([[:en:Spells in Harry Potter#T|Tabooed]])થયું છે અને જે પણ પણ આ નામ બોલે તેનું સ્થાન વોલ્ડમોર્ટ અને ડેથ ઈટર્સને ખબર પડી જાય છે. [[ચિત્ર:Deathly Hallows Sign.svg|thumb|રહસ્યમય સિમ્બોલ સુપ્રસિદ્ધ [[ડેથલી હેલોવ(વસ્તુઓ)|ડેથલી હેલોવ]] ([[:en:Deathly Hallows (objects)|Deathly Hallows]])નું પ્રતિનિધત્વ કરે છે. ]] [[ક્ષેનોફિલસ લવગુડ]] ([[:en:Xenophilius Lovegood|Xenophilius Lovegood]]) પાસેથી આ ત્રણેયને જાણ થાય છે કે આ સિમ્બોલ [[ડેથલી હેલોવ(વસ્તુઓ)|ડેથલી હેલોવ]] ([[:en:Deathly Hallows (objects)|Deathly Hallows]]), ધ એલ્ડર વાન્ડ, ધ રીસ્યુરેસન સ્ટોન અને ધ ઈન્વિઝિબલ ક્લોકનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. ક્ષેનોફિલસ તેમને ડેથલી હેલોવ અંગે કહે છે અને ત્રણ ભાઈઓને વાર્તા કહે છે જેમાં તેઓને મૃત્યુ તરફથી ભેટ મળી હોય છે તેની વાત કરે છે. જ્યારે તેઓ લુના અંગે પુછે છે ત્યારે લવગુડ કબુલ કરે છે કે ડેથ ઈટર્સ તેને ઉઠાવી ગયા છે.લુનાના પરત ફરવાની આશા રાખે છે. પરંતુ ડેથ ઈટર્સને તેમનું ઠેકાણું મળી જાય છે. જો કે આ ત્રણેય ભાગી નીકળે છે. ભાગી છુટ્યા બાદ, હેરી અદ્રશ્ય ઘડિયા તરફ ઈશારો કરે છે અને તે એક ડેથલી હેલોવ હોવાનું કહે છે. ત્યાર બાદ, હેરી આકસ્મિક રીતે વોલ્ડેમોર્ટનું નામ વાપરે છે અને તેઓને સ્નેચર્સ દ્વારા પકડી લેવામાં આવેય છે. સ્નેચર્સ વોલ્ડેમોર્ટના સેવકો હોય છે. આ ત્રણેયને તેઓ માલફોય મનોર પાસે લઈ જાય છે જ્યા તેઓને લુના ડીન [[મીસ્ટર ઓલિવેન્ડર|મીસ્ટર ઓલિવિન્ડર]] ([[:en:Mr Ollivander|Mr Ollivander]]) અને [[ગ્રિપહુક|ગ્રીપહુક]] ([[:en:Griphook|Griphook]])ની સાથે કેદ કરવામાં આવે છે. આ ત્રણેય પાસેથી ગ્રેફિન્ડોરની તલવાર મળે છે, [[બેલેક્ટ્રીકક્ષ લેસ્ટ્રેજ|બેલાટ્રીક્સ લેસ્ટ્રેન્જ]] ([[:en:Bellatrix Lestrange|Bellatrix Lestrange]])ને ભય લાગે છે કે તેઓ [[ગ્રિનગોટ્ટટાસ|ગ્રીગગોટા]] ([[:en:Gringotts|Gringotts]])ની જેલ તોડી નાખશે જેથી તે હેરમિઓનને માહિતી માટે ખુબ મારે છે. [[ડોબી, નાનકડી પરી, પિશાચ|ડોબી]] ([[:en:Dobby the house elf|Dobby]])ના રૃપમાં મદદ આવે છે. ડોબી જેલમાં આવીને લુના, ડીન અને ઓલિવેન્ડરને બચાવી લે છે. આને કારણે લ્યુસિયર માલફોયનું ધ્યાન ખેચાય છે અને તે [[વોર્મટેલ]] ([[:en:Wormtail|Wormtail]])ને બોલાવે છે અને કેદખાનું ચેક કરવાનો આદેશ આપે છે. જ્યારે વોર્મટેલ કેદમાં પ્રવેશે છે હેરી અને રોન તેના પર હુમલો કરે છે. {{HP4}}હેરી તેને પોતાનું ઋણ યાદ કરાવે છે. હેરીએ વોર્મટેલનો જીવ બચાવ્યો હોય છે. {{HP3}}વોર્મટેલ ખચકાય છે. પરંતુ વિશ્વાસઘાત માટે તેનો જ ચાંદીના કલરનો હાથ તેનું ગળું દબાવી દે છે. હેરી અને રોન હેરમિઓનને બચાવવા માટે ઉપર જાય છે. રોન બેલાક્ટ્રીક્સ પાસેથી શસ્ત્રો લઈ લે છે અને હેરી [[ડ્રરાકો માલફોય|ડ્રાકો માલફોય]] ([[:en:Draco Malfoy|Draco Malfoy]])ની જાદુઈ લાકડી લઈ લે છે. હવે ફરી વખત ડોબી આવે છે અને બિલ અને ફ્લેઉરના [[શેલ કોટેજ]] ([[:en:Shell Cottage|Shell Cottage]])માં અદ્રશ્ય થાય છે. ડોબી ભાગતી હોય છે ત્યારે બેલાટ્રીકસના ચાકુથી ઘાયલ થાય છે અને મૃત્યુ પામે છે. હેરી ભાગી જાય છે અને બાકીને ડેથ ઈટર્સને ખુબ માર મારે છે. ત્યાર બાદ માલફોય મેનોર આવે છે. વોલ્ડેમોર્ટ હેરીને શરણે આવી જવાનો આદેશ આપે છે. પછી તે બધું છોડીને તેઓ હોગવાર્ટ જવા નિકળે છે અને ડમ્બલેડોરની કબર પાસેથી જાદુઈ લાકડી લે છે. કોટજમાં ઓલિવાન્ડર મોટી જાદુઈ લાકડીનું અસ્તિત્વ સ્વીકારે છે અને કહે છે કે જાદુઈ લાકડી તેનો માલિક હારી જાય કે શસ્ત્રો વિહોણો થઈ જાય ત્યારે તે રાજદંડમાં ફેરવાઈ જાય છે. જો કે ઓલિવેન્ડર ચેતવણી પણ આપે છે કે મોટી જાદુઈ લાકડીને કોઈ પણ હરાવી શકે નહીં પણ તેનો માલિક હારી શકે છે. બેલાટ્રિક્સનુંવ વર્તનને કારણે આ ત્રણેય સમજે છે કે અન્ય હોરક્રકસ લેસ્ટરાન્જના વોલ્ટમાં છુપાવવામાં આવ્યો છે. ગ્રિપહુકની મદદથી ગ્રિનગોટ્ટામાં તેઓ પ્રવેશે છે અને [[હોગવાર્ટના સ્થાપક, હેલ્ગા હુફલેપફ|હુફેલેપફ]] ([[:en:Hogwarts founders#Helga Hufflepuff|Hufflepuff's]])[[હોરક્રક્સ, , હેલ્ગા હુફલેપફ કપ|કપ]] ([[:en:Horcrux#Helga Hufflepuff's Cup|Cup]])ને પાછો મેળવી લે છે જો કે આ પ્રક્રિયામાં તેઓ તલવાર ગ્રિપહુક પાસે ગુમાવી દે છે. આ ત્રણેય ગ્રીનગોટ્ટાના રક્ષક એવા [[ડ્રેગન]] ([[:en:dragon|dragon]])ને વટાવીને ભાગી છુટે છે. આ બાદ વોલ્ડેમોર્ટને કપની ચોરીની જાણ કરવામાં આવે છે. અને તેને થાય છે કે તેની પાસેની હોરક્રુક્સ નાશ પામી છે. આમ છંતા તે હેરીના મન સાથે કન્કેશન મેળવે છે અને તેને ખબર પડે છે કે અન્ય હોરક્રકસ હોગવોર્ટમાં છુપાવેલી છે. હોગ્સમેડેમાં, ડમ્બલેડોર આ ત્રણેયને હોગ્સમેડેમાંથી બહાર નિકાળીને હોગવાર્ટમાં લઈ જાય છે. ત્યાર બાદ હેરી બધાને ચેતવે છે કે વોલ્ડેમોર્ટ ગમે ત્યારે આવી શકે છે. લુના લવગુડ કહે છે કે પાંચમી હોરક્રુક્સ એ રાવેનકોઉનો ખોવાયેલો મુઘટ હોઈ શકે છે. હેરીને યાદ આવે છે કે તેણે મુઘટ જરૂરી રૂમના અંદર જોયો હતો જ્યારે તે ગત વર્ષે પુસ્તક મુકવા ત્યાં ગયો હતો. દરમિયાન, હેરમિઓન સાપ વડે કપ હોરક્ર્કસનો નાશ કરે છે. હેરીના ઘણા બધા સાથીઓ શાળામાં ભેગા થાય છે જ્યાં [[હોગવાર્ટનું યુદ્ધ]] ([[:en:Battle of Hogwarts|Battle of Hogwarts]])શરૂ થાય છે. જરૂરી રૂમમાં રોન માછલીના બચ્ચુ એલ્વેશ અંગે ઉલ્લેખ કરે છે જે હજૂ પણ રસોડામાં છે અને તકલીફમાં છે. આ બાદ હેરિમિઓર ભાગે છે અને રોનને ચુંબન કરી દે છે. જ્યારે આ ત્રણેય જરૂરી રૂમમાં હોય છે ત્યારે ડ્રાકો માલફોય, ક્રેબે અને ગોયલ તેમના પર હુમલો કરે છે. ક્રેબે ફ્લેનડાયર સાથે યુદ્ધ કરે છે અને તેને મારી નાંખે છે અને મુઘટનો નાશ કરે છે. જો કે બીજા લોકો આ દરમિયાન ભાગી છુટે છે. સંધર્ષના સમય દરમિયાન, જાદુ મંત્રાલયના સભ્યો એવા વેસ્લી ભાઈઓ યુદ્ધની સ્પર્ધા કરતા હોય છે. પર્સિ અને ફ્રેડ ભ્રષ્ટાચારી પ્રધાન પ્લસ થિકેન્સે સાથે લડાઈ કરતા હોય છે. અને ત્યાં જ દરવાજા આગળ જોરદાર ઘડાકાનો અવાજ સંભાળ છે. જેથી એક દિવસ ઘસી પડે છે અને ફ્રેડનું મૃત્યુ થાય છે. હેરીને મગજમાં વોલ્ડેમોર્ટની છબી દેખાય છે, અને આ ત્રણે ત્યાંથી દુર જવા લાગે છે. જ્યા તેઓ જુએ છે કે વોલ્ડેમોર્ટે સ્નેપને મારી નાંખે છે. વોલ્ડેમાર્ટ માને છે કે હવે તે મોટી જાદુઈ લાકડીનો માલિક તે બનશે. વોલ્ડેમોર્ટ ઝુંપડી છોડી જાય છે અને આ ત્રણેય લોકો મરી રહેલા સ્નેપ પાસે જાય છે. સ્નેપ મરી જાય છે ત્યારે તે પોતાની યાદદાસ્ત હેરીને આપે છે જે દ્વારા ખબર પડે છે કે સ્નેપ ડમ્બ્લડોરનો વફાદાર સૈનિક હતો અને તે હેરીની માતા લીલીને ખુબ પ્રેમ કરતો હતો. ગોન્ટના રિંગ હોરક્રક્સના શાપથી ડમ્બલડોમ તકલીફ આવી જાય છે અને તે સ્નેપને આદેશ કરે છે કે મને મારી નાંખે. વોલ્ડેમોર્ટે પણ ડમ્બલડોરને મારી નાખવાનો ડ્રાકોને આદેશ કર્યો હોય છે. આ સ્મરણમાં એ પણ ખુલવા પામે છે કે હેરી જાતે હોરક્રક્સ છે, અને વોલ્ડેમોર્ટને મારવા માટે તેને મરવું પડશે. પોતાના મોતથી ડર્યા વગર વોલ્ડેમોરને મારવા માટે હેરી ફોરબિડન ફોરેસ્ટમાં જાય છે અને નેવેલી લોંગબોટમને મળે છે, અને તક મળે તો લોંગબોટે નાગિનીને પણ મારવાનું કહે છે. રસ્તામાં તેને લાગે છે કે સ્નીચે તેની પાસે નવુંજીવન આપે તેવો પથ્થર છે.અને તે તેને મેળવી શકે તેમ છે. આ બાદ તે પોતાના માતાપિતા સિરિયસ બ્લેક અને તાજેતરમાં જ મૃત્યુ પામેલા રીમસ લ્યુપીનની આત્માને બોલાવે છે. આ આત્મા તેઓને વોલ્ડેમોર્ટના અડ્ડા સુધી લઈ જાય છે. વોલ્ડેમોર્ટ હેરી પર પ્રહાર કરે છે. તે જાગે છે ત્યારે તેને કિંગનું ક્રોસ રોડ જેવું સ્થળ લાગે છે. તેને વિશ્વાસ હોતો નથી કે તે જીવે છે કે મૃત્યુ પામ્યો છે. ડમ્બલેડોર તેની સામે પ્રગટ થાય છે અને સમજાવે છે કે વોલ્ડેમોર્ટનો હોરક્રક્સ કે જે હેરીમાં હતો તે નાશ પામ્યો છે. તે કહે છે કે વોલ્ડેમોર્ટ જ્યાં સુધી તેનો આત્માને કશું નથી થયું, વોલ્ડેમોર્ટ હેરીને મારી ન શકે કારણ કે તેણે જીવીત થવા માટે હેરીના લોહીનો ઉપયોગ કર્યો હોય છે. {{HP4}}વોલ્ડેમોર્ટે આપેલા શાપને કારણે હેરીની અંદર રહેલો વોલ્ડેમોર્ટનો આત્મા જ નાશા પામ્યો હતો. ત્યાર બાદ હેરીને વોલ્ડેમોર્ટના અસલ ચહેરાનો ભાસ થાય છે જેમાં તે રડતો હોય છે. જેને ડેમ્બલડોર "આપણી મદદ થી બહાર" હોવાનું કહે છે. ત્યાર બાદ હેરીને રણસંગ્રામમાં પાછો જવાનો સમય આપવામાં આવે છે, અને સલાહ આપવામાં આવે છે કે હવે તે વોલ્ડેમોર્ટનો અંત લાવશે તો તે નાશ પામશે. હેરી જીવે છે પરંતુ મર્યાનો ડોળ કરે છે. વોલ્ડેમોર્ટ નારસિસ્સા માલફોયને હેરીને જોવાનો આદેશ કરે છે. આમ કરતા તેને ખબર પડે છે કે હેરી જીવે છે. અને તે જલ્દીથી તેને પુછે છે કે તેનો પુત્ર ડ્રાકો જીવે છે કે નહીં જેનો જવાબ હેરી હામાં આપે છે. નારસિસ્સા માટે તેનો પુત્ર મહત્વનો હોય છે જેથી તે વોલ્ડેમોર્ટ સામે જાય છે અને કહે છે કે હેરી મૃત્યુ પામ્યો છે. હેરીને હોગવાર્ટ ખાતે લઈ જવામાં આવે છે વોલ્ડેમોર્ટે જીતેલી ટ્રોફીની જેમ. અને તેને સ્કુલના મુખ્ય દરવાજા આગળ પ્રદર્શિત કરવામાં આવે છે. જ્યારે નેવેલી લોંગબોટમ ડેથ ઈટર્સ સાથે જોડાઈ જવાના વોલ્ડેમોર્ટના આમંત્રણનો અસ્વીકાર કરે છે (કારણ કે તેનું લોહી સ્વચ્છ હોય છે.) સ્કુલની દિવાલ આગળ ઉભેલા વિદ્યાર્થીઓના સંબંધીઓ અને હોગમેડના રહેવાસીઓ બુમરાણ મચાવે છે ત્યારે ગ્વાપ, કિન્નરો અને મોટાદેહ ધારીઓ દ્વારા પણ તેમાં વધારો કરવામાં આવે છે. નેવેલી ત્યાર બાદ હેટ ફગાવી દે છે અને તેમાંથી ગ્રેફિડોરની તલવાર દોરે છે અને એક જ ફટકામાં નાગિનીનો શિરચ્છેદ કરી દે છે અને અંતિમ હોરક્રક્સને ખતમ કરે છે. હેરી તેની અદ્રશ્ય થાય તેવી ઘડીયાલ સાથે ફરે છે અને તે યુદ્ધમાં મદદ માટે તૈયાર થાય છે. આ દરમિયાન તેના સમર્થકોએ વોલ્ડેમોર્ટ અને ડેથ ઈટર્સને યુદ્ધ કરવા માટે પડકારે છે. આ બાદ વધુ મદદ હોગવાર્ટમાંથી પરીઓના મદદમાં આવે છે [[ક્રેચર]] ([[:en:Kreacher|Kreacher]])દ્વારા ઝનુન આપવામાં આવ્યું છે તેઓએ ડેથ ઈટર્સ અને નિવ્ઝ પર હુમલો કરે છે. છેવટે, વોલ્ડેમોર્ટ પ્રોફેસર મેકગોંગાલ અને સ્લગહોમ તેમજ કિંગ્સલે શેકલબેલ્ટ સાથે યુદ્ધ એકસાથે કરે છે. તો બેલાટ્રીક્સ હેરીમિઓર અને ગીની અને લુના લડાઈ કરે છે. શાપ દ્વારા ગીનીને મારવાનો બેલાટ્રીક્સ પ્રયાસ કરે છે ત્યારે મીસીઝ વેસ્લી દ્વારા તેના પર પ્રહાર કરાય છે અને તે મૃત્યુ પામે છે. પોતાનો પ્રિય વફાદાર સાથી ગુમાવીને વોલ્ડેમોર્ટ ગુસ્સે ભરાય છે અને આકરા પ્રહાર કરવા લાગે છે.વોલ્ડેમોર્ટના પ્રહારોથી શ્રીમતી વેસ્લીને બચાવવા માટે હેરી ઢાલ તરીકે ઉભો રહી જાય છે. પછી તે જાણે છે કે તે મોટી જાદુઈ લાકડીના સાચા માલિક છે, હેરી અદ્રશ્ય ઘડિયાળ ફગાવી દે છે અને વોલ્ડેમોર્ટ સાથે યુદ્ધ કરે છે.વોલ્ડેમોર્ટને માત્ર પશ્ચાયાતાપની લાગણી જ બચાવી શકે તેમ છે તેમ જાણવાથી હેરી વોલ્ડેમોર્ટને કહે છે કે જ્યારે ડ્રાકોએ ડમ્બલડોરને એસ્ટ્રોનોમી ટાવર પર નિશસ્ત્ર બનાવ્યો ત્યારે તે અજાણપણે મોટી જાદુઈ લાકડીનો માલિક બની ગયો હતો.{{HP6}}આ વસ્તુ ત્યાર બાદ હેરીને મળી હતી જ્યારે તેણે ડ્રાકોની લાકડી માલફોય મેનોર ખાતે જીતી લીધી હતી. તેના પહેલા યુદ્ધમાં {{HP4}}હેરી એક્સપેલારમુસ ફેકે છે જ્યારે વોલ્ડેમોર્ટ અવાડા કેડાવરા ફેંકે છે.મોટી જાદુઈ લાકડીનો રાજધર્મ તેના માલિકને થતું નુકશાન અટકાવે છે અને હેરીને મારવા આવેલો શાપ વોલ્ડેમોર્ટને જ મારી દે છે અને અંતે હેરીનો વિજય થાય છે. આ યુદ્ધમાં ડેથ ઈટર્સ સાથેની લડાઈમાં વેસ્લી, રેમુસ લુપીન, નાયમફોદરા ટોન્કસ, કોલીન ક્રીવેય અને અન્ય 50 લોકો માર્યા જાય છે. તેમજ વોલ્ડેમોર્ટ અને બેલાટ્રીક્સનો પણ ખાત્મો બોલી જાય છે. હેરી તેના સમર્થકોનો આભાર માને છે. ત્યાર બાદ હેરી હેડમાસ્ટર્સની ઓફીસમાં જાય છે અને ભૂતૂપૂર્વ હેડમાસ્ટર્સની છબીઓ તેમજ હજારો સમર્થકો તેને તાલિયોથી વધાવી લે છે. ડમ્બલેડર તેને પોટ્રેઈટ દ્વારા મદદ કરે છે, હેરી નક્કી કરે છે કે મોટી જાદુઈ લાકડી હવે ડમ્બલેડોરની કબર પર પરત મુકી દેવી જોઈએ. કારણ કે જો હેરી હાર્યા વગર મરી જાય તો તેનો બધી શક્તિઓનો નાશ થાય. અને સ્ટોનને ફોરબીડન ફોરેસ્ટમાં મુકી દેવો જોઈએ અને કલ્કોને પોટર કુંટુંબ પાસે રાખવી જોઈએ.મોટી જાદુઈ લાકડીને કબર પર મુક્યા પહેલા હેરી તેને પોતાની તુટેલી લાકડીની મદદ કરવામાં ઉપયોગ કરે છે જે પહેલા ઘણું જ નુકશાન પામી છે. ત્યાર બાદ તે ગ્રેફિડોર ટાવરમાં પોતાના પલંગ પર આડો પડે છે થાય છે કે આ સમયે તેને ક્રેચર સેન્ડવીચ લાવી આપે તો સારૂં. === ઉપસંહાર === 19 વર્ષ બાદ હેરી અને [[ગીની વેસ્લી]] ([[:en:Ginny Weasley|Ginny Weasley]]) લગ્ન કરી દે છે જેમને ત્રણ સંતાનો હોય છે [[હેરી પોટરને સહાયક પાત્રો, જેમ્સ પોટર|જેમ્સ સિરિયસ]] ([[:en:Supporting Harry Potter characters#James Potter|James Sirius]]), [[અલ્બસ પોટર|અલબસ સેવરસ]] ([[:en:Albus Potter|Albus Severus]]) અને [[લીલી લુના પોટર|લીલી લુના]] ([[:en:Lily Luna Potter|Lily Luna]]). રોન હેરીમિઓન સાથે લગ્ન કરે છે અને બે સંતાનો હોય છે [[રોઝ વેસ્લી|રોઝ]] ([[:en:Rose Weasley|Rose]])અને [[હુગો વેસ્લી|હુગો]] ([[:en:Hugo Weasley|Hugo]])આ કુંટુંબ [[લંડનનું કિંગ્સ ક્રોસ રેલવે સ્ટેશન|કિંગ્સ ક્રોસ રેલવે સ્ટેશને]] ([[:en:London King's Cross railway station|King's Cross station]])મળે છે જ્યા ગભરાઈ રહેલો અલબસ હોગવાર્ટમાં પ્રથમ વર્ષ માટે જઈ રહ્યો છે. ડ્રોન માલફોય અને તેની પત્ની પણ પોતાના દિકરા સ્કોરપીયસ સાથે હાજર હોય છે. હેરીનો ગુડસન, [[ટેડી લ્યુપીન]] ([[:en:Teddy Lupin|Teddy Lupin]])[[વિકટોરી વેસ્લી|વિક્ટોરી વેસ્લી]] ([[:en:Victoire Weasley|Victoire Weasley]])ને ટ્રેનમાં ચુંબન કરે છે અને જે [[બિલ વેસ્લી|બીલ]] ([[:en:Bill Weasley|Bill]])અને [[ફ્લેઉર ડેલાકોર|ફ્લેઉર]] ([[:en:Fleur Delacour|Fleur's]])ની પુત્રી હોય છે. નેવેલી લોંગબોટમ હવે હોગવાર્ટમાં [[હોગવાર્ટ|હર્બોલોજી]] ([[:en:Hogwarts#Herbology|Herbology]])ને પ્રોફેસર છે અને આ બે કુંટુંબો વચ્ચે મિત્ર તરીકે કાયમ રહે છે. પુસ્તકમાં છેલ્લા શબ્દો હોય છે કે " હેરીને થયેલા જખ્મએ તેને 19 વર્ષો સુધી કોઈ પરેશાન કર્યો નહીં. "તેમજ બધાને " == રોઉલિંગનું ભાષ્ય અને ઉમેરો == ઓનલાઈન ચેટ <ref name="webchat"/><ref name="chat2">{{cite news|url=http://entertainment.msn.com/news/article.aspx?news=270634&GT1=10150&mpc=1|title=Rowling Answers Fans' Final Questions|publisher=[[MSN|MSN Entertainment]]|date=2007-07-30|access-date=2007-07-31|archive-date=2007-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20071017014927/http://entertainment.msn.com/news/article.aspx?news=270634&GT1=10150&mpc=1|url-status=dead}}</ref>દરમિયાન એક મુલાકાત<ref name="connect">{{cite news|url=http://www.msnbc.msn.com/id/19959323/|date=[[2007-07-25]]|access-date=2007-07-26|publisher=[[MSNBC]]|last=Brown|first=Jen|title=Finished Potter? Rowling tells what happened next.|archive-date=2007-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20070801083035/http://www.msnbc.msn.com/id/19959323/|url-status=dead}}</ref>માં તેમની વેબસાઈટના વિઝાર્ડ ઓફ મંથ વિભાગમાં, તેમની 2007ની અમેરિકા ઓપન બુક પ્રવાસમાં રોઉલિંગે વધારાના પાત્ર પણ ખુલ્લા મુક્યા જે તેણે પોતાના પુસ્તકમાં ઉમેર્યા ન હતા. પહેલી માહીતી એ ત્રણ વિશે હતી અને તેમના કુંટુંબ વિશે હતી જેઓએ હેરી સાથે પ્રવાસ શરૂ કરે છે. તેમણે કહ્યું કે હેરી જાદુના મંત્રાલયનો [[જાદુનું મંત્રાલય, # અરુરોરની ઓફિસ|ઓરોર]] ([[:en:Ministry of Magic#Auror Office|Auror]]) બની ગયો હતો અને તેને અંતે વિભાગનો વડો બનાવવામાં આવ્યો હતો. આ ઉપરાંત તે [[શિરિયસ બ્લેક|શિરિયસ]] ([[:en:Sirius Black|Sirius's]])ની મોટરસાયકલ કે જે [[વેસ્લી ફેમીલી#આર્થર વેસ્લી|આર્થર વેસ્લી]] ([[:en:Weasley family#Arthur Weasley|Arthur Weasley]])એ તેના માટે રીપેર કરાવી હોય છે પરંતુ તે તેનામાં રહેલા વોલ્ડેમોર્ટના આત્માના નાશા બાદ તે [[હેરી પોટરમાં જાદુ|પાર્સેલોંગ]] ([[:en:Magic in Harry Potter#Parselmouths|Parseltongue]])બોલી શકતો નથી. તેમણે કહ્યું કે [[ગીની વેસ્લી]] ([[:en:Ginny Weasley|Ginny Weasley]]) [[ક્વિદીચ|હોલીહેડ હાર્પી]] ([[:en:Quidditch#Holyhead Harpies|Holyhead Harpies]]), [[ક્વિદીચ]] ([[:en:Quidditch|Quidditch]])સાથે કામ કરે છે. ત્યાર બાદ તે હેરી સાથે ઘર વસાવવા માટે જાય છે અને ત્યાર બાદ તે''[[હેરી પોટર યુનિવર્સ# ધ ડેઈલી પ્રોફેટ|ડેઈલી પ્રોફેટ]] ([[:en:Harry Potter universe#The Daily Prophet|Daily Prophet]]) ''માટે ક્વીદીચની [[પત્રકારો|કોરસપોન્ડન્ટ]] ([[:en:Journalist|correspondent]]) બની જાય છે રોન વેસ્લી જયોર્જ ના સ્ટોરમાં થોડા સમય માટે કામ કરે છે. [[હેરી પોટરમાં સ્થળો# વેસ્લીનું વિઝાર્ડ વ્હીઝ|વેસ્લીનો વિઝાર્ડ વ્હીઝ]] ([[:en:Places in Harry Potter#Weasleys' Wizard Wheezes|Weasleys' Wizard Wheezes]])પછી હેરી સાથે ઓરોરમાં જોડાઈ જાય છે. હરમઇનિને તેના માતાપિતા ઓસ્ટ્રેલિયામાં મળી જાય છે અને તેમની સુરક્ષા માટે સ્મરણશક્તિ લઈ લીધી હોય છે તે દુર કરે છે.પહેલા, તે જાદુ મંત્રાલયના જાદુના [[જાદુનું મંત્રાલય# જાદુ પર નિયં6ણ રાખવા માટેનો વિભાગ|નિયંત્રણ અને નિયમન વિભાગ]] ([[:en:Ministry of Magic#Department for the Regulation and Control of Magical Creatures|Department for the Regulation and Control of Magical Creatures]])માં કામ કરે છે. જેમાં તે નાની માછલીઓની જીંદગીને વધુ સુંદર બનાવે છે. ત્યાર બાદ તે જાદુના [[જાદુનો મંત્રાલય# જાદુના કાયદા લાગુ કરવાનો વિભાગ|કાયદાના અમલ વિભાગ]] ([[:en:Ministry of Magic#Department of Magical Law Enforcement|Department of Magical Law Enforcement]])માં જાય છે અને તે જુલ્મીઓ અને શુદ્ધ લોહી તરફીઓનો સફાયો કરે છે. આ ત્રણેયમાં આ જ એક માત્ર વ્યકિત હોય છે જે હોગવાર્ટમાં જાય છે અને સાતમુ વર્ષ પુરૂ કરે છે. રોઉલિંગ ત્યાર બાદ ડમ્બલેડોર અને [[હેરી પોટરને સહાયક પાત્રો# જીલેર્ટ ગ્રીનડેલવર્ટ|જિલેર્ટ ગ્રીન્ડેલવર્ડ]] ([[:en:Supporting Harry Potter characters#Gellert Grindelwald|Gellert Grindelwald]])સાથેનો સંબંધ સમજાવે છે. તે તેને માત્ર મિત્રતાથી વધુ ઉપરનો સંબંધ કરે છે. ખરેખર તો રોઉલિંગ બહાર પાડે છે કે ખરેખર તો "ડમ્બલેડોર [[સજાતીયતા|સમલૈગિક]] ([[:en:Homosexuality|gay]])હોય છે" <ref>{{cite news|url=http://www.newsweek.com/id/50787|title=Rowling says Dumbledore is Gay|date=16 October 2007|access-date= 2007-10-21|publisher=Newsweek}}</ref>અને તેને ગ્રીનડેલવાર્ડ પ્રત્યે કુણી લાગણી હોય છે. <ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/7053982.stm|title=JK Rowling outs Dumbledore as gay|date=2007-10-20|access-date= 2007-10-21|publisher=[[BBC News]]}}</ref> આગળ રોઉલિંગ વોલ્ડેમોર્ટનો અંજામ ખુલ્લો કરે છે. તેના મૃત્યુ બાદ તેને કિંગ ક્રોસ [[લિમ્બો( નર્ક પાસેનો કાલ્પનિક પ્રદેશ)|લિમ્બો]] ([[:en:limbo|limbo]])માંથી બહાર કાઢવામાં આવે છે કારણ કે ભૂત બનાવા કરતા તેના ગુના વધુ ગંભીર હોય છે રોઉલિંગ બીજા પણ કેટલાય પાત્રોનો અંજામ બતાવે છે, [[વેસ્લી]] ([[:en:Weasleys|Weasleys]])થી શરૂઆત કરીને[[વેસ્લીનું કુંટુંબ# ફ્રેડ અને જયોર્જ વેસ્લી|જયોર્જ વેસ્લી]] ([[:en:Weasley family#Fred and George Weasley|George Weasley]]) તેની જોક શોપમાં ચાલુ રહે છે. જયોર્જ તેને ક્વિદીચ સાથી [[એન્જેલીના જ્હોન્સન|એન્જેલેના જ્હોન્સન]] ([[:en:Angelina Johnson|Angelina Johnson]])સાથે લગ્ન કરે છે અને બે બાળકો હોય છે જેમા છોકરાનું નામ ફ્રેડ અને બીજી દિકરીનું નામ રોક્સેન હોય છે. આગળ, રોઉલિંગ [[લુના લવગુડ]] ([[:en:Luna Lovegood|Luna Lovegood]])નું ભવિષ્ય સમજાવે છે. તે કહે છે કે લુના વિશ્વમાં વિકટ અને અલગપ્રકારના હથિયારો કે પ્રાણીઓની શોધ ચલાવે છે. તે રોલ્ફ સાથે લગ્ન કરે છે જે પ્રકૃતિશાસ્ત્રીક [[તેઓને ક્યાં શોધવા# નેવ્ટ સ્કેમડેર|ન્વેટ સ્કામનડેર]] ([[:en:Fantastic Beasts and Where to Find Them#Newt Scamander|Newt Scamander]])નો પૌત્ર હોય છે.<ref name="chat2"/>જેઓએ ''ફેન્ડાસ્ટીક બેટ્સ અને તેમને ક્યા શોધશો લખી હોય છે. ''તેઓને જોડીયા સંતાનો હોય છે જેમનું નામ લોરકાન અને લાયસેન્ડર હોય છે.તેના પિતાનું પ્રકાશન ''[[હેરી પોટર યુનિવર્સ#ધ ક્વીબલર|ધ ક્વિબર]] ([[:en:Harry Potter universe#The Quibbler|The Quibbler]]) ''તેને પરત કરવામાં આવે છે અને તેને તેના હાસ્યરસ માટે પ્રોત્સાહીત કરવામાં આવે છે. નીચે આપવામાં આવેલા કેટલાક નાના પાત્રોને પણ રોઉલિંગ ઇતિહાસ આપે છએ. [[ડ્રાકો માલફોય]] ([[:en:Draco Malfoy|Draco Malfoy]])ની પત્ની અસ્ટોરીયા, ડાફને ગ્રીનગ્રાસની ક્લાસમેટ સ્લાયથીનની નાની બહેન હોય છે. [[વેસ્લી કુંટુંબ# પર્સી વેસ્લી|પેરસી વેસ્લી]] ([[:en:Weasley family#Percy Weasley|Percy Weasley]])ઓડ્રેયનામની મહિલાને પરણે છે તેમને બે દિકરીઓ હોય છે જેમનું નામ મોલી અને લ્યુસી હોય છે. [[ફેન્ઝે(હેરી પોટર)|ફ્રેન્ઝે]] ([[:en:Firenze (Harry Potter)|Firenze]])તેના જાનવરોના ટોળામાં પરત ફરે છે અને જ્યાં તે શિક્ષણ લે છે. [[હોગવાર્ટનો સ્ટાફ# ડોલોરેસ અમ્બ્રીજ|ડોલોરેસ અમ્બ્રીજ]] ([[:en:Hogwarts staff#Dolores Umbridge|Dolores Umbridge]])ની ધરપકડ કરવામાં આવે છે અને પુછપરછ કરવામાં આવે છે અને ગુના માટે જેલમાં ધકેલવામાં આવે છે. [[ડમ્બલડોરનું સૈન્ય # ચો ચેન્ગ|ચો ચાંગ]] ([[:en:Dumbledore's Army#Cho Chang|Cho Chang]])મુઘલને લગ્ન કરવા માટે જાય છે. <ref>{{cite news|url=http://blog.nola.com/living/2007/10/new_orleans_students_give_rowl.html|title=New Orleans students give Rowling a rousing welcome|date=2007-10-18|access-date= 2007-10-18|last=Larson|first=Susan|publisher=The Times-Picayune}}</ref>[[વિક્ટોર ક્રુમ|વિકટોર ક્રમ]] ([[:en:Viktor Krum|Viktor Krum]])તેના જન્મસ્થળ [[બલ્ગેરીયા]] ([[:en:Bulgaria|Bulgaria]])ના પ્રેમમાં પડે છે.<ref>{{Citation |last= |first= |title=J.K. Rowling and the Live Chat, Bloomsbury.com, July 30, 2007 (2.00-3.00pm BST). |url=http://www.accio-quote.org/articles/2007/0730-bloomsbury-chat.html |access-date= 2007-10-09}}</ref> [[નેવેલી લોંગ બોટમ|નેવેલી લોંગબોટમ]] ([[:en:Neville Longbottom|Neville Longbottom]])હોગવાર્ટમાં હેર્બોલોજીના પ્રોફેસર બને છે અને [[હેનાહ અલબોર્ટ|હેન્નાહ એબોર્ટ]] ([[:en:Hannah Abbott|Hannah Abbott]])સાથે લગ્ન કરે છે. જે લેકી કાઉડ્રોનની જમીનદાર હોય છે. <ref>{{Citation |last=Weingarten |first=Tara |title=Rowling Says Dumbledore Is Gay |url=http://www.newsweek.com/id/50787 |access-date= 2007-10-19}}</ref>[[વેસ્લી કુંટુંબ # બિલ વેસ્લી|બિલ]] ([[:en:Weasley family#Bill Weasley|Bill]])અને [[વેસ્લી કુંટુંબ # ફ્લેઉર ડેલાકોર|ફ્લેઉર વેસ્લી]] ([[:en:Weasley family#Fleur Delacour|Fleur Weasley]])ને કુલ ત્રણ સંતાનો હોય છે, નાના પુત્રનું નામ લુઈસ હોય છે અને બે પુત્રીઓનું નામ ડોમિનિક અને [[વેસ્લી કુંટુંબ # વિક્ટોરી વેસ્લી|વિક્ટોરી]] ([[:en:Weasley family#Victoire Weasley|Victoire]]) હોય છે. રોઉલિંગે આ ઉપરાંત ઘણા [[હેરી પોટરની સૃષ્ટિ|જાદુઈ વિશ્વ]] ([[:en:Harry Potter universe|wizarding world]])ના દર્શન કરાવ્યા હતા. [[ઓર્ડર ઓફ ધ ફીનિક્સ(સંગઠન)# કિંગ્સલે શેકલબોલ્ટ|કિંગ્સલે શેકલબોલ્ટ]] ([[:en:Order of the Phoenix (organisation)#Kingsley Shacklebolt|Kingsley Shacklebolt]]) કાયમી [[જાદુનું મંત્રાલય# જાદુના પ્રધાનો|જાદુ પ્રધાન]] ([[:en:Ministry of Magic#Ministers for Magic|Minister of Magic]])બની જાય છે જ્યારે પરસી વેસ્લી તેમની નીચે એક ઉચ્ચ અધિકારી તરીકે કામ કરે છે. આ ઉપરાંત શેકલબોલ્ટે જે પરિવર્તન કર્યા તેમાં [[જાદુઈ વસ્તુઓ(હેરી પોટર)# ડેમેન્ટોર|ડેમેન્ટોર્સ]] ([[:en:Magical creatures (Harry Potter)#Dementors|Dementors]])માટે [[હેરી પોટરમાં સ્થળો# અઝકાબન|અઝબાન]] ([[:en:Places in Harry Potter#Azkaban|Azkaban]])નો ઉપયોગ નહીં.હેરી, રોન, અને હેરમિઓન પણ મંત્રાલયની સુધારણામાં લાગી જાય છે. <ref name="webchat"/>હોગવાર્ટ ખાતે [[સ્લાયથેરિન|સ્લાઈથેરઈન]] ([[:en:Slytherin|Slytherin]]) હાઉસ હવે વધુ સમય સુધી શુદ્ધ લોહીના લોકોનું મથક રહેતું નથી. જોકે તેની કાળી પ્રતિષ્ઠા ઓછી જરૂર થાય છે. <ref name="webchat"/>વોલ્ડેમોર્ટેના મૃત્યુની સાથે જ કાળા જાદુ સામેના રક્ષણ [[જિન્કસ]] ([[:en:jinx|jinx]]) પણ તુટી જાય છે, અને કાળા જાદુ માટે એક કાયમી સંરક્ષણ બનાવવામાં આવે છે. વર્ષમાં કાળા જાદુના રક્ષણમાં હેરી ઘણી વખત આવીને કાળા જાદુના ક્લાસમાં લેક્ચર લે છે. <ref name="connect"/>છેલ્લે, રોઉલિંગ કહે છે કે[[સેરવેસ સ્નેપ|સ્નેપ]] ([[:en:Severus Snape|Snape]])નું ચિત્ર જે થોડા સમય માટે હોગવાર્ટના હેડમાસ્ટર તરીકે કામ કરે છે, તે હવે હેડમાસ્ટરની ઓફિસમાં દેખાતું નથી, કારણ કે તેઓએ પોતાનો હોદ્દો છોડી દીધો હોય છે. ત્યાર બાદ હેરી સ્નેપનું વધુ એક ચિત્ર લગાવે છે અને સ્નેપની સાચી રાજનિષ્ઠાની જાહેરાત કરે છે. <ref name="webchat"/> == ક્રિટીકલ રીસેપ્શન(સ્વીકાર) == ''[[ધ બાલ્ટીમોર સન]] ([[:en:The Baltimore Sun|The Baltimore Sun]])'''ના વિવેચક કારોલ મેકકુલીએ આ શ્રેણીની પ્રશંસા ક્લાસિક "[[બિલ્ડુંગસરોમન]] ([[:en:bildungsroman|bildungsroman]]) અથવા કમિંગ ઓફ એજ ટેલ કહી". તેમણે નોંધ કરી છે કે "સાતમાં પુસ્તકમાં પહેલાના પુસ્તકો જેટલો આકર્ષણ અને હાસ્ય નથી.તેમજ લખાણ વધુ પડતું નિરસ છે." પરંતુ તે પુસ્તકના વિષયનું નિરિક્ષણ કરે છે કે" આનાથી ભિન્ન કેવી રીતે હોઈ શકે"<ref>{{cite web | url=http://www.baltimoresun.com/entertainment/booksmags/bal-2potter0718,0,2741335.story?coll=bal_tab05_layout | title=An inevitable ending to Harry Potter series | author=McCauley, Mary Carole | publisher=Baltimore Sun | access-date=2007-07-21 | date=18 July 2007 | archive-date=2007-09-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070927193029/http://www.baltimoresun.com/entertainment/booksmags/bal-2potter0718,0,2741335.story?coll=bal_tab05_layout | url-status=dead }}</ref> ''[[ધ ટાઈમ્સ]] ([[:en:The Times|The Times]])''ના સમિક્ષક અલિસ ફોર્ડધામે લખ્યું છે કે "રોઉલિંગ પ્રતિભા માત્ર કલ્પનાના પ્રદેશમાં વિહાર કરાવવા પુરતી નથી પરંતુ ,પાત્રોના સર્જનની અને પાત્રો દ્વારા રજૂ થતા આવેગો અને લાગણીઓ જેમ કે પ્રેમ, હિંમત સ્પર્શી જાય છે. " ફોર્ડહામ સમાપન કરે છે " આપણે સાથે ઘણો સમય રહ્યા, રોઉલિંગ કે હેરીએ આપણને અંતમાં પડવા દીધા નથી."<ref>{{cite web | url=http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/books/book_reviews/article2113614.ece | title=Harry Potter and the Deathly Hallows | author=Fordham, Alice | publisher=[[The Times]] | access-date=2007-07-25 | date=21 July 2007 | archive-date=2011-05-17 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110517043702/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/books/book_reviews/article2113614.ece | url-status=dead }}</ref> તો ભિન્ન રીતે,'' [[ક્રિસન સાયન્સ મોનિટર]] ([[:en:Christian Science Monitor|Christian Science Monitor]])''ના જેની સાવયરે કહ્યું કે " હેરી પોટર શ્રેણી માટે માટે બધાને પ્રેમ છે. તેણે જે રીતે જાદુઈ વિશ્વનો પરિચર કરાવ્યો છે તે ઘણો જ સારો રહ્યો છે". જો કે " આ વાર્તા એવી છે કે તેને કોઈ પણ બદલી શકે છે. "અને ઉંમર વધવાની સાથે હેરીમાં ખાસ કોઈ પરિવર્તન આવ્યુ નથી. રોઉલિંગના મતે હેરી સારા માર્ગે ચાલ્યો જેથી વોલ્ડેમોર્ટનો અંત ટાળી શકાય તેવો ન હતો પરંતુ વોલ્ડેમોર્ટનો અંત હેરીનું પવિત્ર કાર્ય હતું. <ref>{{cite web | url=http://www.csmonitor.com/2007/0725/p09s02-coop.html | title=Missing from 'Harry Potter"&nbsp; – a real moral struggle | author=Sawyer, Jenny | publisher=Christian Science Monitor | access-date= 2007-07-25 | date=25 July 2007}} </ref> કેટલાક સમિક્ષકો કે જેમાં મેકકાઉલીનો પણ સમાવેશ થાય છે તેઓ આ પુસ્તક પર પોતાનો અભિપ્રાય જલ્દીથી રજૂ કરી દીધો તેના અંગે [[સ્ટેફન કિંગ|સ્ટેફન કિંગે]] ([[:en:Stephen King|Stephen King]]) કેટલીક ટીકા કરી છે. <ref>{{cite web| url=http://www.ew.com/ew/article/0,,20044270_20044274_20050689,00.html| title=J K Rowling's Ministry of Magic| author=Stephen King| access-date=2007-08-21| publisher=entertainment weekly| archive-date=2007-08-16| archive-url=https://web.archive.org/web/20070816225423/http://www.ew.com/ew/article/0,,20044270_20044274_20050689,00.html| url-status=dead}}</ref>તેઓ અનુભવે છે કે આ ટાળી શકાય તેવું નથી, કારણ કે પુસ્તકના રીલીઝ પહેલા ઘણી બધી સુરક્ષા રાખવામાં આવી હતી જેથી સમિક્ષકોને વાંચવાનો ટાઈમ મળ્યો નથી, પણ ઘણા પહેલાના વિવેચનોમાં ઉંડાણનો અભાવ છે. તેનું લખાણ નિરાશાજનક છે તેવું જોવા કરતા, તેઓ અનુભવે છે કે લખાણ ઘણું જ સુધર્યું છે અને વિકસીત થયું છે.તેઓ કબુલ કરે છે કે પુસ્તકની વિષય વસ્તુ વધુ પુખ્ત થઈ છે અને શ્રેણીના વચલા પુસ્તકોથી રોઉલિંગ પુખ્તવયના લોકોને ધ્યાનમાં રાખીને પણ લખતા રહ્યા છે. તેઓ આ શ્રેણીની તુલના'' [[એડવેન્ચર્સ ઓફ હકલબેરી ફિન|હકલબેરી ફિન]] ([[:en:Adventures of Huckleberry Finn|Huckleberry Finn]])''અને ''[[એલિસ ઈન વન્ડરલેન્ડ]] ([[:en:Alice in Wonderland|Alice in Wonderland]])''સાથે કરે છે જે હાલમાં ક્લાસિક કહેવાય છે, જેમાં કેટલોક ભાગ પુખ્ત વયના લોકોને અપીલ કરે છે જ્યારે કેટલોક ભાગ બાળકોને પસંદ પડે છએ. 12 ઓગસ્ટ 2007,ના રોજ ''ન્યુયોર્ક ટાઈમ્સ''ના ક્રિસ્ટોફર હીચેન્સે બીજા વિશ્વ યુદ્ધ વખતની અંગ્રેજી બોર્ડીંગ સ્કુલની સિરીઝ સાથે આની સરખામણી કરી છે અને લખ્યું છે કે " રોઉલિંગે અવિનાસી વિખ્યાતી પામી છે" જે [[ડયૂસ એક્સ મચિના(યાંત્રિક યુક્તિ)|ડયૂસ એક્સ મચિના]] ([[:en:deus ex machina|deus ex machina]])નો વારંવાર ઉપયોગ કર્યો છે જેની કથાવાર્તા અને ડાયલોગ પર ખરાબ અસર પડી છે." આ પુસ્તકના વચ્ચેના પ્રકરણો વધુ ઉંડા છે અને વોલ્ડેમોર્ડ ઈયાન ફ્લેમિંગના વિલન કરતા વધુ કંટાળાઉપજાવતું પાત્ર બની રહે છે."<ref>{{cite web | url=http://www.nytimes.com/2007/08/12/books/review/Hitchens-t.html?_r=1&pagewanted=2&oref=slogin| title=The Boy Who Lived | author= Hitchens, Christopher| access-date= 2008-04-01 | publisher= The New York Times}}</ref> [[ઝડપી વાંચન]] ([[:en:Speed-reading|Speed-reading]])ના વિશ્વ વિજેતા એન્ને જ્હોન્સે આ પુસ્તકના 199,900 શબ્દો માત્ર 47 મીનીટ અને 1 સેકન્ડમાં વાંચી કાઢ્યા હતા.તેણે કહ્યું હતું, " વધુ પડતા વિવેચનમાં પડ્યા વગર કહી શકાય કે કથાવાર્તા થોડીક ગુંચવાડાભરી છે, પરંતુ મે કોઈ જ શબ્દ બદલ્યો નથી. ''હેરી પોટર એન્ડ ધ ડેથલી હેલોવ'' એ ખરેખર પેજ ટર્નર છે." <ref>{{cite web|url=http://www.news.com.au/dailytelegraph/story/0,22049,22113892-5006506,00.html|title=Deathly Hallows finished in 47min by reviewer|publisher=The Daily Telegraph|author=Mike Collett-White|date=21 July 2007|access-date=2007-12-12|archive-date=2008-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20080221183444/http://www.news.com.au/dailytelegraph/story/0,22049,22113892-5006506,00.html|url-status=dead}}</ref> ''[[ટાઈમ(મેગેઝીન)|ટાઈમ]] ([[:en:Time (magazine)|Time]])''મેગેઝીનના લેવ ગ્રોસમાને આ પુસ્તકને 2007ની ટોચની 10 ફિક્શન પુસ્તકોની યાદીમાં આઠમું સ્થાન આપ્યું છે , અને વૈશ્વિક સમુહ માધ્યમમાં સ્થાનપામનારૂં પુસ્તક આપવા બદલ રોઉલિંગની પ્રશંસા કરી છે. આરંભ કરતા લખે છે " રોઉલિંગની થીમ પ્રેમ અને મૃત્યુની ગીચતામાં આ વાર્તા વણાઈ છે." ગ્રોસમન આ નવલકથાની આજ શ્રેણીની અન્ય પુસ્તકો સાથે સરખામણી કરે છે " પોટર શ્રેણીના અન્ય પુસ્તકો કરતા આ પુસ્તક વધુ સુંદર નથી, પરંતુ તે અંતનો અનુભવ કરાવે છે. જેમાં તે પ્રેમનો પ્રવાહ અને મૃત્યુના ચહેરાનું મહત્વ દર્શાવે છે. "<ref>ગ્રોસમન, લેવ, " 10 શ્રેષ્ઠ કાલ્પનિક કથા ધરાવતા પુસ્તકો" ''[[ટાઈમ(મેગેઝીન)|ટાઈમ મેગેઝીન]] ([[:en:Time (magazine)|Time]])'', 24 ડિસેમ્બર 2007, પેજ 44-45.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.time.com/time/specials/2007/top10/article/0,30583,1686204_1686244_1691862,00.html|author=Grossman, Lev|publisher=time.com|title=Top 10 Fiction Books|access-date=2007-12-24|date=24 December 2007|archive-date=2007-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20071222075454/http://www.time.com/time/specials/2007/top10/article/0,30583,1686204_1686244_1691862,00.html|url-status=dead}}</ref> == અનુવાદ == {{main|Harry Potter in translation}} ''હેરી પોટર એન્ડ ધ ડેથલી હેલોવ''' વિશ્વમાં પ્રખ્યાત થઈ હતી જેથી તેનો ઘણી ભાષાઓમાં અનુવાદ થયો છે. 25 સપ્ટેમ્બર, 2007ના રોજ [[યુક્રેનિયન ભાષા]] ([[:en:Ukrainian language|Ukrainian]])માં આ પુસ્તકનો સૌપ્રથમ અનુવાદ થયો. (Гаррі Поттер і смертельні реліквії).<ref name="Ukrainian"/>સ્વિડીશ ભાષામાં પુસ્તકનું ટાઈટલ રોઉલિંગે બહા પાડ્યું, ''''' હેરી પોટર એન્ડ ધ રેલિક્સ ઓફ ડેથ''''', કારણ કે સ્વિડીશ પ્રકાશકોએ રીલીઝ પહેલા બે શબ્દોના અનુવાદને લઈને વાંચ્યા વગર અનુવાદ કરવામાં મુશકેલી રજૂ કરી હતી. આ શબ્દો હતો." ''ડેથલી હેલો ''"<ref name="tiden">{{cite web|url=http://www.panorstedt.se/templates/Tiden/News.aspx?id=46232|title=Släppdatum för sjunde Harry Potter-boken klar!|publisher=Tiden|access-date=2007-07-24|archive-date=2007-07-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20070704152102/http://www.panorstedt.se/templates/Tiden/News.aspx?id=46232|url-status=dead}}</ref>26 જાન્યુઆરી 2008<ref name="Polish"/>ના રોજ [[પોર્ટુગીઝ ભાષા|પોલિસ]] ([[:en:Polish language|Polish]])ભાષામાં તેનો અનુવાદ થયો ટાઈટલ હતું.''Harry Potter i Insygnia Śmierci'' - ''Harry Potter and the Insignia of Death''.<ref>{{cite web|url=http://pl.librarything.com/work/3577382|publisher=LibraryThing|title=Harry Potter i insygnia śmierci|access-date=2007-12-24|date=24 December 2007|archive-date=2016-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160108034344/http://pl.librarything.com/work/3577382|url-status=dead}}</ref>27 જુન 2008ના રોજ મંજુલ પબ્લિકેશન દ્વારા આ પુસ્તકનો [[હિન્દી ભાષા|હિન્દી]] ([[:en:Hindi language|Hindi]]) અનુવાદમાં પ્રસિદ્ધ કરાયો, આનું ટાઈટલ હતું. "Harry Potter aur Maut ke Tohfe" (हैरी पॉटर और मौत के तोहफे) જેનો અનુવાદ થાય છે. "હેરી પોટર અને મોતની ભેટો"<ref name="Hindi"/> == ફિલ્મમાં અપનાવેયલ == :''મુખ્ય, [[હેરી પોટર એન્ડ ધ ડેથલી હેલોવ (ફિલ્મ)]] ([[:en:Harry Potter and the Deathly Hallows (film)|Harry Potter and the Deathly Hallows (film)]])'' ''હેરી પોટર એન્ડ ડેથલી હેલોવ''ને બે ભાગમાં વહેંચીને [[ફિલ્મમાં અપનાવેલ|ફિલ્મ]] ([[:en:film adaptation|film adaptation]]) બનાવવાનું નક્કી થુંય જેનું દિગ્દર્શન [[ડેવિડ યાટ્સ]] ([[:en:David Yates|David Yates]])ને સોંપવાનું નક્કી થયું, તેઓએ આ શ્રેણીની આગલી બે ફિલ્મોનું પણ ડીરેક્શન કર્યું હતું. પહેલો ભાગ 19 નવેમ્બર 2010માં અને બીજો ભાગ મે 2011માં રજૂ કરવાનું નક્કી કરાયું. <ref>{{cite web|url=http://www.the-leaky-cauldron.org/2008/3/12/la-times-says-official-two-parts-for-harry-potter-and-deathly-hallows-movie|publisher=The LA Times|title=Official: Two Parts for Deathly Hallows Movie|access-date= 2008-04-24|date=12 March 2008}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=44442|publisher=ComingSoon.net|title=Release Date Set for Harry Potter 7: Part I|access-date=2008-05-25|date=25 April 2008|archive-date=2008-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20080518110305/http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=44442|url-status=dead}}</ref>[[અમેરિકા સ્ટ્રાઈકની રાઈટર્સ ગિલ્ડ 2007-2008|અમેરિકા સ્ટ્રાઈકની રાઈટર્સ ગિલ્ડ]] ([[:en:2007–2008 Writers Guild of America strike|2007–2008 Writers Guild of America strike]])2007-08નો અંત ન આવે ત્યા સુધી [[સ્ટીવ ક્લોવ્સ]] ([[:en:Steve Kloves|Steve Kloves]]) વાર્તા પર કામ કરી શક્યા નહીં.જેથી વિલંબ થયો. <ref name=empireonline>{{cite web|url=http://www.empireonline.com/news/story.asp?NID=21781|publisher=[[Empire (magazine)|''Empire'']]|title=About Those Harry Potter Rumours|access-date=2008-02-14|date=14 January 2008|archive-date=2015-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924104513/http://www.empireonline.com/news/story.asp?NID=21781|url-status=dead}}</ref>ફિલ્મનું શુટીંગ ફ્રેબ્રુઆરી 2009થી શરૂ થયું અને જે એક વર્ષ સુધી ચાલશે. <ref>{{cite news | author = Olly Richards | title = Potter Producer Talks Deathly Hallows | publisher = [[Empire (magazine)|''Empire'']] | date = [[2008-03-14]] | url = http://www.empireonline.com/news/story.asp?NID=22200 | access-date= 2008-03-15}}</ref>પહેલી ત્રણ ફિલ્મોમાં સ્કોર આપનાર [[જ્હોન વિલિયમ્સ|જ્હોન વિલિયમ્સે]] ([[:en:John Williams|John Williams]])આ ફિલ્મમાં પણ સ્કોર આપવામાં રસ દાખવ્યો. <ref name=williams-hpana-august>{{cite news |url=http://www.jwfan.com/index.php?option=com_content&task=view&id=856&Itemid=1 |title=Williams Might be Back for Last 'Potter' Film |date=2007-08-22 |access-date= 2007-08-25 |publisher=JWFAN}}</ref> == એડિશન(આવૃતિઓ) == <!-- Deleted image removed: [[Image:Harry Potter Deathly Hallows stack.JPG|thumb|200px|Stack of the Scholastic version displayed at [[Comic-Con International|Comic Con]] 2007.]] --> ;બ્લુમબરી(અમેરિકા, ઓસ્ટ્રેલિયા, બ્રાઝિલ, ન્યુઝીલેન્ડ, કેનેડા, દક્ષિણ આફ્રિકા, વગેરે) * ISBN 0-7475-9105-9 હાર્ડકવર * ISBN 0-7475-9106-7હાર્ડકવર(પુખ્ત વયના લોકો માટે) * ISBN 0-7475-9107-5 હાર્ડકવર (વિશેષ આવૃતિ) * ISBN 0-7475-9583-6 પેપરબેક * ISBN 0-7475-9582-8 પેપરબેક (પુખ્તવયના લોકો માટેની આવૃતિ ) ;સ્કોલોસ્ટીક(અમેરિકા, વગેરે) * ISBN 0-545-01022-5 હાર્ડકવર * ISBN 0-545-02937-6 ડીલક્સ હાર્ડકવર * ISBN 1-55192-976-7 હાર્ડકવર * ISBN 1-55192-978-3 હાર્ડ કવર(પુખ્ત વયના લોકો માટેની આવૃતિ) ;રેઈનકોસ્ટ(કેનેડા વગેરે, બ્લુમબરીની આવૃતિ મુજબ) == સંદર્ભો == <!-- this 'empty' section displays references defined elsewhere --> {{reflist|3}} == એક્સટર્નલ લિંક == {{wikinews|Final Harry Potter book goes on sale}} {{wikiquote}} {{wikibooks|Muggles' Guide to Harry Potter|Books/Deathly Hallows|Harry Potter and the Deathly Hallows}} * [http://www.jkrowling.com/ જે. કે રોઉલિંગની સત્તાવાર વેબસાઈટ] * [http://www.bloomsbury.com/harrypotter Bloomsbury.comની વેબસાઈટ પર હેરી પોટર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090517083911/http://www.bloomsbury.com/harrypotter/ |date=2009-05-17 }}, યુ કે ના પ્રકાશકની પુસ્તક અંગેની માહિતી * [http://www.scholastic.com/harrypotter Scholastic.com પર હેરી પોટર], અમેરિકાના પ્રકાશકની પુસ્તક અંગેની માહિતી * [http://raincoast.com/harrypotter/index.html Raincoast.com પર હેરી પોટર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070716234834/http://www.raincoast.com/harrypotter/index.html |date=2007-07-16 }}, કેનેડાના પ્રકાશકની પુસ્તક અંગેની માહિતી * [http://harrypotter.allenandunwin.com/ એલેન એન્ડ અનવીનની વેબસાઈટ પર હેરી પોટર]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070807134346/http://harrypotter.allenandunwin.com/ |date=2007-08-07 }}, ઓસ્ટ્રેલિયા અને ન્યુઝીલેન્ડના પ્રકાશકની પુસ્તક અંગેની માહિતી {{harrypotter}} [[શ્રેણી:Harry Potter books|07]] [[શ્રેણી:2007 novels|હેરી પોટર એન્ડ ધ ડેથલી હેલોવ]] [[શ્રેણી:Sequel novels|Harry Potter and the Deathly Hallows]] [[શ્રેણી:Novels by J. K. Rowling]] awgiqnjynak37ghmka85tgiwaacolke 0 17194 900385 899416 2026-04-28T13:15:13Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 900385 wikitext text/x-wiki {{માહિતીચોકઠું દેશ |native_name = ''રોમૅનિયા'' |conventional_long_name = રોમૅનિયા |common_name = રોમૅનિયા |image_flag = Flag of Romania.svg |image_coat = Coat of arms of Romania.svg |image_map = LocationRomania.png |national_motto = કાંઈ નહીં |national_anthem = ''[[Deşteaptă-te, române!]]'') |official_languages = [[રોમૅનિયન ભાષા|રોમૅનિયન]]^૧ |government_type = [[સંસદીય લોકશાહી]] |capital = [[બુખારેસ્ટ]] |coordinates = {{Coord|44|25|N|26|06|E|type:city}} |largest_city = બુખારેસ્ટ |leader_titles = [[રોમૅનિયાના રાષ્ટ્રપતિ|રાષ્ટ્રપતિ]] <br /> [[રોમૅનિયાના વડાપ્રધાન|વડાપ્રધાન]] |leader_names = [[ટ્રાઈઆન બૉસેસ્કુ]] <br /> [[કૉલીન પૉપેસ્કુ-ત્ઑરિસેનુ]] |area_rank = ૮૧મો |area_km2 = 238,397 |percent_water = ૩% |population_estimate_year = જુલાઈ ૨૦૦૬ |population_estimate = ૨૨,૩૦૩,૫૫૨ <!--CIA Factbook estimate for ૨૦૦૬--> |population_estimate_rank = ૫૦મો <!--CIA Factbook ranking--> |population_census_year = ૨૦૦૨ |population_census = ૨૧,૬૮૦,૯૭૪ |population_density = ૯૩.૭ |population_densitymi² = ૨૪૨.૬<!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --> |population_density_rank = ૭૯મો |GDP_PPP_year= ૨૦૦૬ |GDP_PPP = $૨૫૩.૪ બિલિયન{{fact}} <!-- from EU report on ROMANIA, regular annual report--> <!--Please put link to source since it is not consistent with the data used in the countries list--> |GDP_PPP_rank = ૪૩rd |GDP_PPP_per_capita = ૧૧,૫૫૧{{fact}} <!-- from EU report on ROMANIA, regular annual report --> |GDP_PPP_per_capita_rank = ૬૭મો |HDI_year = ૨૦૦૫ | |HDI = 0.792 | |HDI_rank = ૬૪મો | |HDI_category = <font color="#ffcc૦૦">medium</font> | |sovereignty_type = [[સ્વતંત્રતા]] |established_events = - Declared<br /> - માન્યતા |established_dates = [[૧૦ મે]], [[૧૮૭૭]] ^૨<br />[[૧૩ જુલાઈ]], [[૧૮૭૮]] ^૩ |currency = [[રોમૅનિયન લ્યુ|લ્યુ]] |currency_code = RON |time_zone= [[Eastern European Time|EET]] |utc_offset= +૨ |time_zone_DST= [[Eastern European Summer Time|EEST]] |utc_offset_DST= +૩ |cctld= [[.ro]] |calling_code = ૪૦ |footnotes= <sup>૧<sup>Other languages, such as [[Hungarian language|Hungarian]], [[રોમાની]], [[Ukrainian language|Ukrainian]] and [[Serbian language|Serbian]], are co-official at various local levels.<br /> ^૨ [[Romanian War of Independence]]<br /> ^૩ [[Treaty of Berlin, ૧૮૭૮|Treaty of Berlin]] }} '''રોમાનિયા''' (પ્રાચીન: '''રુમાનીયા''' , '''રોઉમેનીયા''') જે દક્ષિણપૂર્વ અને મધ્‍ય યુરોપમાં, બાલ્‍કન દ્વિપકલ્‍પની ઉત્તરમાં, દાન્યુબના નીચેના વિસ્‍તારમાં, કાર્પેથીયન આર્કની અંદર અને બહારના ભાગમાં, [[કાળો સમુદ્ર|કાળા સમુદ્ર]]ની સીમા પર સ્‍થિત દેશ છે. દાન્યુબ ડેલ્ટાનો લગભગ સમગ્ર પ્રદેશ તેના વિસ્તારમાં આવેલો છે. પશ્ચિમે તેની સરહદો [[હંગેરી]] અને સર્બિયા સાથે, ઉત્તર-પૂર્વમાં [[યૂક્રેઇન]] અને રીપબ્લિક ઓફ મોલ્ડોવા સાથે અને દક્ષિણમાં [[બલ્ગેરિયા]] સાથે જોડાયેલી છે. પ્રદેશના નોંધાયેલા ઇતિહાસમાં ડેસિઅન્સ, રોમન સામ્રાજ્ય, બલ્ગેરિયન સામ્રાજ્ય, હંગેરીયન રાજ્ય અને ઓટ્ટોમન સામ્રાજ્યના શાસનકાળનો સમાવેશ થાય છે. 1859માં મોલ્ડેવિયા અને વલ્લાચિયાના વિલિનિકરણ દ્વારા રાષ્ટ્ર-રાજ્ય તરીકે દેશની રચના થઈ અને 1878માં તેણે પોતાના સ્વાતંત્ર્યની સ્વીકૃતિ મેળવી. બાદમાં 1918 ટ્રાન્સિલ્વેનિયા, બુકોવિના અને બેસ્સાર્બિયા તેઓ સાથે જોડાયા. બીજા વિશ્વ યુદ્ધના અંત વખતે તેના પ્રદેશના વિસ્તારો (હાલના [[મોલ્ડોવા|મોલ્ડેવા]] પ્રદેશો) પર USSRનો કબજો હતો અને રોમાનિયા વોર્સો સંધિનું સભ્ય બન્યુ હતું. 1989માં લોખંડી દીવાલના પતન સાથે રોમાનિયાએ રાજકીય તથા આર્થિક સુધારાઓની શ્રેણીબદ્ધ શરૂઆત કરી. ક્રાંતિ બાદની આર્થિક સમસ્યાઓના એક દસકા બાદ રોમાનિયાએ 2005માં સપાટ કર દર જેવા નિમ્ન આર્થિક સુધારા કર્યા અને જાન્યુઆરી 1, 2007માં યુરોપીયન યુનિયનમાં જોડાયુ. યુરોપીયન સંઘના દેશો પૈકી રોમાનિયામાં આવકનું પ્રમાણ ઘણુ નીચુ હતું ત્યારે સુધારાઓથી વૃદ્ધિની ઝડપ વધી. હવે રોમાનિયા ઉચ્ચ-મધ્યમ આવક ધરાવતા અર્થતંત્રનો દેશ છે. યુરોપીય સંઘના સભ્ય દેશોમાં રોમાનિયા પાસે 9મો સૌથી મોટો વિસ્તાર અને 7મા ક્રમે સૌથી વિશાળ વસતી (21.5 મિલિયન લોકો)<ref name="population">{{Citeweb|publisher=Romanian National Institute of Statistics|title=Romanian Statistical Yearbook|year=2007|url=http://www.insse.ro/cms/files/pdf/en/cp2.pdf|format=PDF|access-date=2008-01-20}}</ref> છે. તેનું પાટનગર અને સૌથી મોટુ શહેર બુકારેસ્ટ છે ({{lang-ro|Bucureşti}} {{IPA-ro|bukuˈreʃtʲ||Ro-Bucureşti.ogg}}), જે યુરોપીય સંઘમાં છઠ્ઠુ સૌથી મોટુ શહેર છે અને ત્યાં 1.9 મિલિયન લોકો વસે છે. 2007માં ટ્રાન્સીલ્વેનિયાના શહેર સિબિઉની સંસ્કૃતિના યુરોપીયન પાટનગર તરીકે પસંદગી કરવામાં આવી હતી.<ref>{{citeweb|publisher=The Selection Panel for the European Capital of Culture (ECOC) 2007|title=Report on the Nominations from Luxembourg and Romania for the European Capital of Culture 2007|date=2004-04-05|url=http://ec.europa.eu/culture/pdf/doc670_en.pdf|format=pdf|access-date=2008-08-31}}</ref> રોમાનિયા માર્ચ 29, 2004ના રોજ નાટો (NATO)માં પણ જોડાયુ હતુ અને તે લેટિન યુનિયન, OSCEના ફ્રાન્કોફોનીનું, લેટિન સંઘનું સભ્ય પણ છે અને CPLPનું સહયોગી સભ્ય છે. રોમાનિયા એ અર્ધ-પ્રમુખશાહી સંઘીય રાજ્ય છે. == વ્યુત્પત્તિ == ''રોમાનિયા'' નું નામ ({{lang-ro|România}}) {{lang-lat|Romanus}} ([[પ્રાચીન રોમ|રોમન]]) પરથી આવ્યુ છે {{lang-ro|român}}.<ref> [http://dexonline.ro/search.php?cuv=rom%C3%A2n રોમાનિયન ભાષાની સમજ આપતી ડિક્શનરી, 1998; ન્યૂ એક્સપ્લેનેટરી ડિક્શનરી ઓફ રોમાનિયન લેન્ગવેજ, 2002]</ref> રોમાનિયાનો પોતાની જાતને ''રોમાનુસ'' ના વંશજ કહે છે ({{lang-ro|Român/Rumân}}) તે હકીકતનો ઉલ્લેખ 16મી સદીમાં ઘણા લેખકોએ કર્યો છે, જેમાં ટ્રાન્સિલ્વેનિયા, મોલ્ડેવિયા અને વાલ્લેચિયામાં પ્રવાસ કરતા ઈટાલિયન માનવશાસ્ત્રીઓનો પણ સમાવેશ થાય છે.<ref>{{citebook|quote="nunc se Romanos vocant"|author=Andréas Verres|title=Acta et Epistolae|volume=I|pages=243}}</ref><ref>{{cite journal|quote="...si dimandano in lingua loro Romei...se alcuno dimanda se sano parlare in la lingua valacca, dicono a questo in questo modo: Sti Rominest ? Che vol dire: Sai tu Romano,..."|author=Cl. Isopescu|title=Notizie intorno ai romeni nella letteratura geografica italiana del Cinquecento|journal=Bulletin de la Section Historique|volume=XVI|year=1929|pages=1–90}}</ref><ref>{{cite book|quote=“Anzi essi si chiamano romanesci, e vogliono molti che erano mandati quì quei che erano dannati a cavar metalli...”|author=Maria Holban|title=Călători străini despre Ţările Române|language=Romanian|publisher=Ed. Ştiinţifică şi Enciclopedică|year=1983|volume=II|pages=158–161}}</ref><ref>{{citebook|quote="Tout ce pays la Wallachie et Moldavie et la plus part de la Transivanie a esté peuplé des colonie romaines du temps de Traian l’empereur…Ceux du pays se disent vrais successeurs des Romains et nomment leur parler romanechte, c'est-à-dire romain … "|title=Voyage fait par moy, Pierre Lescalopier l’an 1574 de Venise a Constantinople, fol 48|author=Paul Cernovodeanu|journal=Studii si materiale de istorie medievala|volume=IV|year=1960|pages=444|language=Romanian}}</ref> રોમાનિયન ભાષામાં લખાયેલ સૌથી જૂનો હયાત પત્ર 1521નો છે, જેને "કેમ્પુલંગમાંથી નીએકસ પત્ર " તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.<ref> {{Cite book|last =Iorga|first =N.|title =Neacsu's Letter from Campulung|editor-last =Hurmuzachi|editor-first =Apud|volume = Documente, XI|url = http://cimec.ro/Istorie/neacsu/rom/scrisoare.htm|pages = 843|access-date=2008-08-31}}</ref> રોમાનિયનમાં લિખિત સંદર્ભોમાં "રુમાનિયન"ના સૌ પ્રથમ ઉદભવ માટે પણ આ દસ્તાવેજ નોંધપાત્ર છે, વોલ્લેચિયાને અહીંયા રુમાનિયન ભૂમિ – ''ટીએરા રુમાનીએસ્કા'' (ભૂમિમાંથી ''ટીએરા'' {{lang-la|Terra}})નું નામ આપવામાં આવ્યું છે. પાછળની સદીઓમાં રોમેનિયન દસ્તાવેજોએ બે શબ્દોનો એકબીજાના પર્યાય તરીકે ઉપયોગ થયો છે: ''રોમન'' અને ''રુમન'' .<ref group="note">''"am scris aceste sfente cǎrţi de învăţături, sǎ fie popilor rumânesti... sǎ înţeleagǎ toţi oamenii cine-s rumâni creştini"'' "Întrebare creştineascǎ" (1559), Bibliografia româneascǎ veche, IV, 1944, p. 6. <br />''"...că văzum cum toate limbile au şi înfluresc întru cuvintele slǎvite a lui Dumnezeu numai noi românii pre limbă nu avem. '' ''Pentru aceia cu mare muncǎ scoasem de limba jidoveascǎ si greceascǎ si srâbeascǎ pre limba româneascǎ 5 cărţi ale lui Moisi prorocul si patru cărţi şi le dăruim voo fraţi rumâni şi le-au scris în cheltuială multǎ... şi le-au dăruit voo fraţilor români,... şi le-au scris voo fraţilor români"'' Palia de la Orǎştie (1581–1582), Bucureşti, 1968. <br />''În Ţara Ardealului nu lăcuiesc numai unguri, ce şi saşi peste seamă de mulţi şi români peste tot locul...'' , Grigore Ureche, Letopiseţul Ţării Moldovei, p. 133–134.</ref> 17મી સદીના પાછલા ભાગમાં સામાજિક-ભાષાશાસ્ત્રના ક્રમિક વિકાસની સાથે અર્થને લગતા ફેરફારની પ્રક્રિયા આવી અને: ''"રુમન"'' સ્વરૂપે, કદાચ નિમ્ન વર્ગમાં સામાન્ય રીતે બોલાતુ હશે, "બોન્ડ્સમેન"(ગુલામ)નો અર્થ મેળવ્યો, જ્યારે કે ''રોમન'' સ્વરૂપે દેશી-ભાષાકીય અર્થ રાખ્યો.<ref> {{cite book|last = Brezeanu|first = Stelian|title =Romanitatea Orientalǎ în Evul Mediu|publisher =Editura All Educational|year=1999|location =Bucharest|pages =229–246 }}</ref> 1745માં ગુલામીપ્રથાની નાબૂદી બાદ કાળક્રમે "રુમન" સ્વરૂપ નાબૂદ થયુ અને ''"રોમન", "રોમનેસ્ક"'' સ્વરૂપ પર સ્પેલિંગ નિશ્ચિતપણે સ્થિર થયો.<ref group="note"> તેમના પ્રખ્યાત સાહિત્યિક સંસ્મરણમાં [[ઈએનાશિતા વાકારેસ્કુ|ઈએનાશિતા વેકારેસ્કુ]] લખે છે: "Urmaşilor mei Văcăreşti!/Las vouă moştenire:/Creşterea limbei româneşti/Ş-a patriei cinstire." <br />In the ''"Istoria faptelor lui Mavroghene-Vodă şi a răzmeriţei din timpul lui pe la 1790"'' a Pitar Hristache writes: "Încep după-a mea ideie/Cu vreo câteva condeie/Povestea mavroghenească/Dela Ţara Românească.</ref> "{0રોમાનિયા{/0}" નામ 19મી સદીના પ્રારંભિક સમયમાં તમામ રોમાનિયનો માટેની સામૂહિક ગૃહભૂમિ તરીકે દસ્તાવેજિત છે.<ref group="note"> આધુનિક અર્થમાં "રોમાનિયા" શબ્દનો સૌ પ્રથમ ઉલ્લેખ 1816માં જોવા મળે છે, ગ્રીક વિદ્વાન [[ડિમિટ્રી ડેનિઅલ ફિલિપિડ|ડિમિટ્રી ડેનિઅલ ફિલિપ્પિડિ]]એ તેમનું લખાણ "રોમાનિયાની ભૌગોલિકતા"ની પાછલ "રોમાનિયાનો ઇતિહાસ" [[લેઈપઝિગ]]માં પ્રકાશિત કર્યુ હતું. <br />[[એવરિગ|એવ્રિગ]]માં [[ઘેરોગ લાઝાર|ઘેરોઘ લાઝાર]]ની [[હેડસ્ટોન|કબરના પત્થર]] પર (1823માં બંધાયેલ) એક લખાણ છે: "Precum Hristos pe Lazăr din morţi a înviat/Aşa tu România din somn ai deşteptat."</ref> ડિસેમ્બર 11, 1861 સુધી આ નામ અધિકૃત રીતે ઉપયોગમાં લેવાતુ હતું.<ref>{{citeweb|url=http://www.fotw.net/flags/ro-wm.html|title=Wallachia and Moldavia, 1859-61|access-date=2008-01-05}}</ref> અંગ્રેજી-ભાષાના સ્રોતો હજુ પણ બીજા વિશ્વ યુદ્ધના સમય સુધી "રુમાનિયા" અથવા "રાઉમેનિયા" શબ્દનો ઉપયોગ કરતા હતા, જે ફ્રેન્ચ સ્પેલિંગ "''રાઉમેનિઅ'' "માંથી લેવામાં આવ્યો હતો, <ref>{{cite web|url=http://www.lib.utexas.edu/maps/historical/s_approaches_1942-1945.jpg|title=Map of Southern Europe, 1942-1945|publisher=United States Army Center of Military History via the [[University of Texas at Austin]] Perry-Castañeda Library Map Collection|access-date=2008-08-31}}</ref> પરંતુ ત્યાર બાદ તે શબ્દોની જગ્યાએ મોટાભાગે અધિકૃત<ref>{{cite web|url=http://www.cdep.ro/pls/dic/site.page?den=act2_2&par1=1#t1c0s0a1|title=General principles|publisher=cdep.ro|language=Romanian|access-date=2009-09-07|archive-date=2017-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170907214119/http://www.cdep.ro/pls/dic/site.page?den=act2_2&par1=1#t1c0s0a1|url-status=dead}}</ref> "''રોમાનિયા'' " સ્પેલિંગ આવ્યો. == ઇતિહાસ == === પ્રાગ-ઐતિહાસિક અને પ્રાચીન === યુરોપના સૌથી જૂના માનવીય અવશેષો હાલના રોમાનિયામાં આવેલ "[[પેસ્ટેરા કુ ઓએસ|કેવ વિથ બોન્સ]]"માંથી મળ્યા હતા.<ref>{{cite journal|last=Trinkaus|first =E.|title=Early Modern Human Cranial remains from the Peştera cu Oase|journal =Journal of Human Evolution|volume=45|pages=245–253|year=2003| access-date=2008-01-10|doi=10.1016/j.jhevol.2003.08.003 |issn=0047-2484 }}</ref> અવશેષો અંદાજે 42,000 વર્ષ જૂના છે અને યુરોપના સૌથી જૂના ''[[હોમો સેપિઅન્સ|માનવ અવશેષો]]'' હોવાના કારણે ખંડમાં પ્રવેશ કરનાર આ પ્રકારના પ્રથમ લોકોનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા હોવાની સંભાવના છે.<ref>{{Cite journal|last=Zilhão|first=João|title=Neanderthals and Moderns Mixed and It Matters|journal=Evolutionary Anthropology|volume =15|pages=183–195|date=|year=2006|access-date=2008-01-10|doi=10.1002/evan.20110}}</ref> હાલના રોમાનિયા વિસ્તારમાં વસવાટ કરનાર લોકોના સૌથી જૂના લિખિત પુરાવા ઈસ પૂર્વે 440માં લખાયેલ [[હેરોડોટસ|હીરોડોટસ]]ના [[હીસ્ટ્રીસ (હેરોડોટસ)|હીસ્ટ્રીસ-Histories (હીરોડોટસ)]]માંથી મળે છે, જેમાં તેમણે [[ગેટે]] આદિવાસીઓ વિશે લખ્યુ છે.<ref>{{Cite book|last =Herodotus|author-link =Herodotus|translation = William Beloe|title =The Ancient History of Herodotus By Herodotus|digitized =Google Book Search|pages =213–217|publisher = Derby & Jackson|year =1859|url =http://books.google.com/books?id=sfHsgNIZum0C&pg=PA215&lpg=PA215&dq=herodotus+dacians+darius&source=web&ots=G4uX7Mnsqb&sig=kYPtXH157JEzuk7V618EreDadqY&hl=en|access-date=2008-01-10}}</ref> [[ડેસિઅન્સ]]ના મતે આ ગેટેના ભાગને [[થ્રેસિઅન્સ|થ્રાસિઅન્સ]]ની શાખા ગણતા, કે જ્યાં [[ડેસિઆ]] (આધુનિક રોમાનિયા, [[મોલ્ડોવા]] અને ઉત્તરી [[બલ્ગેરિયા]] સંદર્ભે) વસવાટ કરતા હતા. રાજા [[બુરેબિસ્ટા|બુરેબિસ્તા]]ના સમય દરમિયાન [[ડેસિઅન રાજાઓની યાદી|ડેસિઅન રાજ્ય]] તેના મહત્તમ વિસ્તરણે પહોંચ્યુ હતું અને તરત જ પડોશના [[રોમન સામ્રાજ્ય]]ની નજરે ચડી ગયુ હતું. ડેસિઅન્સ દ્વારા ઈસ. 87માં [[મોએસિઆ]]ના [[રોમન પ્રાંત]] પર હુમલા બાદ રોમનો સંખ્યાબદ્ધ યુદ્ધો ([[ટ્રાજનના ડેસિઅન યુદ્ધો|ડેસિઅન યુદ્ધો]]) લડ્યા હતા, જેના પરિણામે ઈસ. 106માં સમ્રાટ [[ટ્રાજન]]નો વિજય થયો હતો અને રાજ્ય [[રોમન ડેસિઆ]]નો ભાગ બની ગયુ.<ref>{{Citeweb|title =Assorted Imperial Battle Descriptions|publisher =De Imperatoribus Romanis, An Online Encyclopedia of Roman Emperors|url =http://www.roman-emperors.org/assobd.htm#s-inx|access-date=2008-01-10}}</ref> ખનીજની સમૃદ્ધ અનામતો પ્રદેશમાંથી મળી આવી અને ખાસ કરીને સોના તથા ચાંદીની માત્રા અત્યંત વધારે હતી.<ref>{{citeweb|title=Dacia-Province of the Roman Empire|publisher=United Nations of Roma Victor|url=http://www.unrv.com/provinces/dacia.php|text="and were found in great quantities in the [[Western Carpathians]]. After Trajan's conquest, he brought back to Rome over 165 tons of gold and 330 tons of silver"|access-date=2008-01-10|archive-date=2022-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20220108144454/https://www.unrv.com/provinces/dacia.php/|url-status=dead}}</ref> જેના પરિણામે રોમે આ પ્રાંતનું ભારે સંસ્થાનીકરણ કર્યુ.<ref>{{citebook|last=Deletant|first=Dennis|title=Colloquial Romanian|publisher=Routledge|year=1995|location=New York|pages =1|isbn=9780415129008}}</ref> આનાથી [[વલ્ગર લેટિન|ગ્રામ્ય લેટિન]] આવ્યું અને ગહન[[રોમનીકરણ|રોમન-કરણ]]નો દોર આવ્યો કે જેનાથી મૂળ-[[રોમાનિયન ભાષા|રોમાનિયન]]નો સમય શરૂ થયો.<ref>{{citebook|last=Matley|first=Ian| title=Romania; a Profile |publisher=Praeger|year=1970|pages=85}}</ref><ref>{{citebook|last=Giurescu|first=Constantin C.|title=The Making of the Romanian People and Language|publisher=Meridiane Publishing House|year=1972|location=Bucharest|pages=43, 98–101,141}}</ref> આ ઉપરાંત ઈસ. 3જી સદીમાં [[ગોથ્સ|ગોથોસ]] જેવી સ્થળાંતરિત વસતીનું આક્રમણ વધતા [[રોમન સામ્રાજ્ય]]ને ઈસ. 271ની આસપાસ ડેસિઆમાંથી ખસી જવાની ફરજ પડી, આમ તેના તે રોમનોએ ગુમાવેલ પ્રથમ પ્રાંત બન્યુ.<ref>{{citebook|last =Eutropius|authorlink=Eutropius|coauthors=Justin, Cornelius Nepos|title=Eutropius, Abridgment of Roman History|publisher=George Bell and Sons|year=1886|location=London|url=http://www.ccel.org/p/pearse/morefathers/eutropius_breviarium_2_text.htm|access-date=2008-08-31}}</ref><ref>{{citeweb|last=Watkins|first=Thayer|title=The Economic History of the Western Roman Empire|url=http://www.sjsu.edu/faculty/watkins/barbarians.htm|quote="The Emperor Aurelian recognized the realities of the military situation in Dacia and around 271 A.D. withdrew Roman troops from Dacia leaving it to the Goths. The Danube once again became the northern frontier of the Roman Empire in eastern Europe"|access-date=2008-08-31|archive-date=2008-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20080917041355/http://www.sjsu.edu/faculty/watkins/barbarians.htm|url-status=dead}}</ref> [[રોમાનિયનોનું મૂળ|આધુનિક રોમેનિયનના મૂળ]] માટે અનેક તાર્કિક સિદ્ધાંતો ઉભા કરવામાં આવ્યા છે. ભાષાકીય અને ભૂ-ઐતિહાસિક પૃથક્કરણો સૂચવે છે કે [[રોમાનિયનો|રોમેનિયનો]] [[દાનુબે]] ઉત્તર અને દક્ષિણ બંનેમાં મોટા સમુદાય તરીકે ઉભરી આવ્યા.<ref>{{citeweb|last=Ghyka|first=Matila|title=A Documented Chronology of Roumanian History|place=Oxford|publisher=B. H. Blackwell Ltd.|year=1841|url=http://www.vlachophiles.net/ghika.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20070125091613/http://www.vlachophiles.net/ghika.htm|access-date=2008-08-31|archive-date=2007-01-25|url-status=dead}}</ref> ''વધુ ચર્ચા માટે જુઓ [[રોમાનિયનોનું મૂળ|રોમેનિયનોનું મૂળ]](Origin of Romanians).'' === મધ્ય યુગ === [[ચિત્ર:Bran Castle.jpg|thumb|250px|બ્રાન કિલ્લો 1212માં બંધાયો હતો, વ્લાડ ઇઈઈ ઈમ્પેલરનું ઘર હોવાની દંતકથાઓ બાદ તે ડ્રેક્યુલાના કિલ્લા તરીકે ઓળખાવા માંડ્યો હતો]] રોમન લશ્કર અને વહીવટીતંત્રએ ડેસિઆ છોડ્યા બાદ આ વિસ્તારો પર [[ગોથ્સ|ગોથોસ]] દ્વારા અતિક્રમણ થયુ,<ref>{{cite book|last=Jordanes|authorlink=Jordanes|title = Getica, sive, De Origine Actibusque Gothorum|year =551 A.D.|location =Constantinople|url=http://www.harbornet.com/folks/theedrich/Goths/Goths1.htm|access-date=2008-08-31}}</ref> અને ત્યાર બાદ 4થી સદીમાં [[હૂણો]]એ આક્રમણ કર્યુ.<ref>{{Cite book|last=Iliescu| first=Vl.|last2=Paschale| first2=Chronicon| title=Fontes Historiae Daco-Romanae|volume=II|pages=363, 587|place=Bucureşti|year=1970}}</ref> અન્ય ભટકતી જાતિઓ [[જેપિડો|જેપિડ્સ]],<ref name="gepids"/><ref>{{Cite web|first=István|last=Bóna|editor-last=Köpeczi|editor-first = Béla|title=History of Transylvania: II.3. The Kingdom of the Gepids|volume=1|publisher=Institute of History of the Hungarian Academy of Sciences| distributor=[[Columbia University Press]]|place=New York|year=2001|url=http://mek.oszk.hu/03400/03407/html/33.html|access-date=2008-08-31}}</ref> [[યુરેશિયન અવાર્સ|એવાર્સ]],<ref>{{Cite web| first=István | last=Bóna| editor-last = Köpeczi| editor-first = Béla | title = History of Transylvania: II.4. The Period of the Avar Rule| volume = 1| publisher = Institute of History of the Hungarian Academy of Sciences| distributor = Columbia University Press| place = New York| year = 2001| url = http://mek.oszk.hu/03400/03407/html/41.html|access-date=2008-08-31}}</ref> [[બલ્ગરો|બલ્ગર્સ]],<ref name="gepids">{{cite book|last=Teodor|first=Dan Gh.|title=Istoria României de la începuturi până în secolul al VIII-lea|year =1995|location =Bucureşti|pages=294–325 |volume=2}}</ref> [[પેશેનેજ|પેશેનેજ્સ]],<ref>{{cite book| last =Constantine VII| first =Porphyrogenitus| authorlink =Constantine VII Porphyrogenitus| title =Constantine Porphyrogenitus De Administrando Imperio|date=950| location =Constantinople| url =http://faculty.washington.edu/dwaugh/rus/texts/constp.html|access-date=2008-08-31}}</ref> અને [[ક્યુમનો|ક્યુમન્સે]] પણ તેમનું અનુસરણ કર્યુ.<ref>{{Cite book|last =Xenopol|first =Alexandru D.|title =Histoire des Roumains|place=Paris|year =1896|volume =i|pages=168}}</ref> [[મધ્ય યુગ]]માં રોમાનિયનો ત્રણ અલગ-અલગ હુકુમતોમાં રહેતા હતા: [[વાલ્લેશિયા|વાલ્લેચિયા]] ({{lang-ro|Ţara Românească}}—"રોમાનિયન ભૂમિ"), [[મોલ્ડેવિયા]] ({{lang-ro|Moldova}}) અને [[ટ્રાન્સીલ્વેનિયા]]. 11મી સદી સુધીમાં ટ્રાન્સિલ્વેનિયા મહદઅંશે [[હંગેરીનું રાજ્ય|હંગેરીના રાજ્ય]]નો સ્વાયત્ત ભાગ બન્યુ,<ref>{{Cite web|first=László|last=Makkai|editor-last = Köpeczi|editor-first = Béla |title = History of Transylvania: III. Transylvania in the Medieval Hungarian Kingdom (896–1526)|volume = 1|publisher = Institute of History of the Hungarian Academy of Sciences|distributor = Columbia University Press|place = New York|year = 2001|url = http://mek.oszk.hu/03400/03407/html/57.html|access-date=2008-08-31}}</ref> અને 16 સદીથી<ref>{{Cite web|editor-last = Köpeczi|editor-first = Béla|title = History of Transylvania: IV. The First Period of the Principality of Transylvania (1526–1606) |volume = 1|publisher = Institute of History of the Hungarian Academy of Sciences|distributor = Columbia University Press|place = New York|year = 2001|url=http://mek.oszk.hu/03400/03407/html/97.html|access-date=2008-08-31}}</ref> [[ટ્રાન્સીલ્વેનિયાની હુકુમત|ટ્રાન્સિલ્વેનિયાની હુકુમત]] તરીકે સ્વતંત્ર બન્યું અને 1711 સુધી રહ્યુ.<ref>{{citebook|first=Ágnes R.|last=Várkonyi|editor-last = Köpeczi|editor-first = Béla |title = History of Transylvania: VI. The Last Decades of the Independent Principality (1660–1711)|volume = 2|publisher = Institute of History of the Hungarian Academy of Sciences|distributor = Columbia University Press|place = New York|year = 2001|url=http://mek.oszk.hu/03400/03407/html/221.html|access-date=2008-08-31}}</ref> અન્ય [[રોમાનિયન હુકુમત|રોમાનિયન હુકુમતોમાં]] ઘણા નાના સ્વતંત્ર રાજ્યો હતા, પરંતુ 14મી સદીમાં મોટા રાજ્યો વોલેશિયાની હુકુમત(1310) અને મોલ્ડેવિયાની હુકુમત (1352 આસપાસ) [[ઓટ્ટોમન સામ્રાજય|ઓટ્ટોમન સામ્રાજ્ય]]ના જોખમનો સામનો કરવા અસ્તિત્વમાં આવ્યા.<ref>{{Cite book|last =Ştefănescu|first =Ştefan |title =Istoria medie a României|year =1991|location =Bucharest|volume =I|pages=114}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|last =Predescu|first =Lucian |title =Enciclopedia Cugetarea|year =1940}}</ref> [[વ્લાડ III ધી ઈમ્પેલર|વ્લાડ III ધી ઈમ્પેલરે]] ઓટ્ટોમન સામ્રાજ્ય સંબંધમાં સ્વતંત્ર નીતિ જાળવી રાખી અને 1462માં [[મેહમેડ II|મેહમેદ II]]ના આક્રમણોનો [[રાત્રિ હુમલો|રાત્રિ હુમલાઓ]] પરાજય કર્યો.<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/631524/Vlad-III વ્લાડ III (વોલેશિયાના શાસક)]. બ્રિટાનીકા ઓનલાઈન એનસાઈક્લોપેડીયા</ref> 1541 સુધીમાં સમગ્ર [[બાલ્કન દ્વીપકલ્પ]] અને મોટાભાગનું [[હંગેરી]] ઓટ્ટોમન પ્રાંત બની ગયા. આનાથી વિપરિત મોલ્ડેવિયા, વાલ્લેશિયા અને ટ્રાન્સિલ્વેનિયા ઓટ્ટોમન [[શાસન-વર્ચસ્વ|ખંડિયા]] રાજ્ય બન્યા, પરંતુ અને 18મી સદી સુધી પોતાની આંતરિક સ્વાયત્તતા તથા કેટલુંક બાહ્ય સ્વાતંત્ર્ય જાળવી રાખ્યુ. આ સમયગાળા દરમિયાન ધીમે-ધીમે અલોપ થઈ રહેલી [[સામંતશાહી]] પદ્ધતિ રોમેનિયન ભૂમિની લાક્ષણિકતા હતી; કેટલાક પ્રખ્યાત શાસકોની ઓળખ જેમ કે મોલ્ડેવિયામાં [[મોલ્ડેવિયાના સ્ટીફન III|મહાન સ્ટીફન]], [[વેસિલે લુપુ|વેસાઈલ લુપુ]], અને [[ડિમિટ્રી કેન્ટેમિર]], વોલેશિયામાં [[માટેઈ બાસાર્બ]], [[વ્લાડ III ધી ઈમ્પેલર]], અને [[કોન્સ્ટેન્ટિન બ્રાન્કોવેનુ|કોન્સ્ટેન્ટિન બ્રેન્કોવેનુ]], [[ટ્રાન્સીલ્વેનિયાની હુકુમત|ટ્રાન્સલિવેનિયા]]માં [[ગેબ્રિઅલ બેથલેન]] ; [[ફેનારિઓટ|ફેનેરિઓટ એપોક]]; અને રાજકીય તથા લશ્કરી પ્રભાવ તરીકે [[રશિયન સામ્રાજ્ય]]નો ઉદય.<ref name="cumans">{{cite web|url=http://www.cambridge.org/catalogue/catalogue.asp?isbn=9780511110153&ss=fro|title=Cumans and Tatars|last=István |first=Vásáry|publisher=cambridge.org|access-date=2009-09-07}}</ref> [[ચિત્ર:Mihai 1600.png|thumb|250px|16મી સદીના અંત વખતે મોલ્ડેવિયા, વાલ્લેશિયા અને ટ્રાન્સીલ્વેનિયા]] 1600માં વોલેશિયા, મોલ્ડોવા અને ટ્રાન્સલિવેનિયાની હુકુમતોના સમાંતર વડા [[વાલેશિયાના રાજકુમાર|વોલેશિયન રાજુકમાર]] [[મિહાઈ વિટીઝુલ|માઈલ ધી બ્રેવ]] (''મિહાઈ વિટેઝુલ'' ), [[ઓલ્ટેનિયા]]ના [[બાન (ટાઈટલ)|બાન]] હતા, પરંતુ માત્ર એક વર્ષ બાદ [[હેસબર્ગ રાજાશાહી|ઓસ્ટ્રિયન]] લશ્કરના જનરલ [[ગિઓર્જિઓ બસ્તા|ગિઓર્જિઓ બાસ્તા]] દ્વારા મિહાઈની હત્યા બાદ એકીકરણની શક્યતાઓ નાશ પામી . એક વર્ષ કરતાં ઓછા સમય માટે ટ્રાન્સિલ્વેનિયાના રાજકુમાર રહેલા મિટાઈ વિટેઝુલનો ઈરાદો પ્રથમ વખત ત્રણ હુકુમતોને એક કરવાનો અને આ પ્રદેશમાં આજના રોમાનિયા સાથે સરખાવી શકાય તેવા એક રાજ્યની સ્થાપના કરવાનો હતો.<ref>{{cite journal|language =Romanian|last =Rezachevici|first =Constantin|title =Mihai Viteazul: itinerariul moldovean|year =2000|journal =Magazin istoric|issue =5|url =http://www.itcnet.ro/history/archive/mi2000/current5/mi5.htm|access-date =2008-08-31|archive-date =2007-09-26|archive-url =https://web.archive.org/web/20070926231040/http://www.itcnet.ro/history/archive/mi2000/current5/mi5.htm|url-status =dead}}</ref> તેમના મૃત્યુ બાદ તાબા હેઠળના રાજ્યો તરીકે [[મોલ્ડોવા]] અને [[વાલ્લેશિયા|વોલેશિયા]] પાસે સંપૂર્ણ આંતરિક સ્વાયત્તતા અને બાહ્ય સ્વાતંત્ર્ય હતું, કે જે આખરે 18મી સદીમાં ગુમાવવુ પડ્યુ. [[મોટુ તૂર્કીશ યુદ્ધ|મોટા તૂર્કીશ યુદ્ધ]]માં તુર્કો પર ઓસ્ટ્રિયાના વિજય બાદ 1699માં ટ્રાન્સિલ્વેનિયા ઓસ્ટ્રિયન સામ્રાજ્યના [[હેસબર્ગ રાજાશાહી|હાસબર્ગનો]] ભાગ બન્યુ. ઓસ્ટ્રિયનોએ આના પગલે પોતાના સામ્રાજ્યનો ઝડપી વિસ્તાર કર્યો: 1718માં [[ઓલ્ટેનિયા]] તરીકે ઓળખાતા વોલેશિયાના મહત્વના ભાગને ઓસ્ટ્રિયન રાજાશાહી સાથે ભેળવી દેવામાં આવ્યું અને તે માત્ર 1739માં પાછુ મેળવી શકાયુ. 1775માં ઓસ્ટ્રિયન સામ્રાજ્ય મોલ્ડેવિયાના ઉત્તર-પશ્ચિમી ભાગ પર કબજો ધરાવતુ હતું, જે પાછળથી [[બુકોવિના]] કહેવાતુ હતુ, જ્યારે કે પૂર્વીય હિસ્સાની હુકુમત ( [[બેસ્સાર્બિયા]]) પર 1812 સુધી રશિયાનો કબજો હતો.<ref name="cumans"/> === સ્વાતંત્ર્ય અને રાજાશાહી === [[ચિત્ર:Romanians before WW1.jpg|250px|thumb|વિશ્વયુદ્ધ 1 પહેલા રોમાનિયનોની વસતી ધરાવતા પ્રદેશો]] [[ટ્રાન્સીલ્વેનિયા]] અને [[ઓટ્ટોમન સામ્રાજય|ઓટ્ટોમન]]માં [[ઓસ્ટ્રો-હંગેરિયન સામ્રાજ્ય|ઓસ્ટ્રો-હંગેરિયન]] શાસન દરમિયાન [[વાલ્લેશિયા|વાલ્લેચિયા]] અને [[મોલ્ડેવિયા]] પર આધિપત્ય વધ્યુ હતુ અને પ્રદેશમાં વસતીમાં બહુમતિ હોવા છતાં મોટાભાગના [[રોમાનિયનો]] [[સુપ્પલેક્સ લિબેલુસ વાલેશોરુમ|દ્વિતિય-વર્ગના નાગરિકો]] (અથવા એટલે સુધી કે નાગરિક ના હોય)<ref>{{citeweb|publisher =GenealogyRO Group|title =The Magyarization Process|url =http://www.genealogy.ro/cont/13.htm|access-date =2008-08-31|archive-date =2013-07-26|archive-url =https://web.archive.org/web/20130726014054/http://www.genealogy.ro/cont/13.htm|url-status =dead}}</ref> તેવી સ્થિતિમાં હતા.<ref>{{citebook|last =Kocsis |first =Karoly |last2 =Kocsis-Hodosi |first2 =Eszter| year =1999 |title =Ethnic structure of the population on the present territory of Transylvania (1880-1992)|url =http://www.hungarian-history.hu/lib/hmcb/Tab14.htm|access-date=2008-08-31}}</ref><ref>{{Cite book|last=Kocsis |first =Karoly|last2 =Kocsis-Hodosi |first2 =Eszter|title =Ethnic Geography of the Hungarian Minorities in the Carpathian Basin|year =2001|pages =102|publisher =Simon Publications|isbn =193131375X}}</ref> [[બ્રાસોવ]] જેવા ટ્રાન્સીલ્વેનિયાના કેટલાક શહેરોમાં ([[ટ્રાન્સીલ્વેનિયન સેક્સન્સ|ટ્રાન્સીલ્વેનિયન સેક્સન]] વખતે ક્રોનસ્ટેડ્ટનો ગઢ હતો) તો રોમાનિયનોને શહેરની દિવાલોની અંદર પ્રવેશવાની [[ટ્રાન્સીલ્વેનિયન જનત|મંજૂરી પણ નોહતી]].<ref>{{Cite book|last =Prodan|first =David |title =Supplex Libellus Valachorum= Or, The Politicle Struggle of Romanians in Transylvania During the 18th Century|publisher=Academy of Social Republic of Romania|year =1971|location =Bucharest}}</ref> [[1848ની ક્રાંતિ]]ની નિષ્ફળતા બાદ [[મહા સત્તાઓ]]એ એક જ રાજ્યમાં અધિકૃત રીતે સંમિલિત કરવાની રોમાનિયનોની ઈચ્છાનું સમર્થન કર્યું નહીં, જેના કારણે [[ઓટ્ટોમન સામ્રાજય|ઓટ્ટોમનો]]ના વિરોધમાં એકલા હાથે આગળ વધવા રોમાનિયાને ફરજ પડી. 1859માં [[મોલ્ડેવિયા]] અને [[વાલ્લેશિયા|વાલ્લેચિયા]] બંનેમાં એક જ વ્યક્તિ –[[એલેક્જાન્ડર જ્હોન કુઝા|એલેક્ઝાન્ડ્રુ ઈઓઆન કુઝા]]– ને [[રોમાનિયન રાજ્યના વડાઓ|પ્રિન્સ]] તરીકે ચૂંટવામાં આવી ([[રોમાનિયન ભાષા|રોમાનિયન]]માં ''[[ડોમ્નિટોર]]'' ).<ref>{{Cite book|last =Bobango|first =Gerald J|title =The emergence of the Romanian national State|publisher =Boulder|year =1979|location =New York|isbn = 9780914710516}}</ref> આમ રોમાનિયા અંગત જોડાણ તરીકે રચાયુ, જો કે આ રોમાનિયામાં ટ્રાન્સીલ્વેનિયાનો સમાવેશ થતો નહોતો. ત્યાં ઉચ્ચવર્ગ અને શાસકોમાં મુખ્યત્વે હંગેરિયનો જ હતા અને સ્વાભાવિકપણે 19મી સદીના પાછલા ભાગમાં રોમાનિયન રાષ્ટ્રવાદ હંગેરિયનોની વિરુદ્ધમાં ચાલ્યો. અગાઉના 900 વર્ષોની જેમ ઓસ્ટ્રિયા-હંગેરીની જેમ જ, વિશેષ કરીને 1867ની [[હંગેરીનો ઇતિહાસ|દ્વિમુખી-રાજાશાહી]]એ રોમાનિયનો બહુમતિ ધરાવતા હતા તેવા ટ્રાન્સીલ્વેનિયાના ભાગોમાં પણ હંગેરિયનોને મજબૂત સત્તામાં રાખ્યા. 1866ના ''ડીઈટેટ બળવા'' માં [[એલેક્ઝાન્ડ્રુ ઈઓઆન કુઝા|કુઝા]]ને દેશનિકાલ અપાયો અને તેની જગ્યાએ [[હોહેન્ઝોલેર્ન-સિગ્મારિન્જેન|હોહેન્ઝોલ્લેર્ન-સિગ્મારિન્જેન]]ના પ્રિન્સ કાર્લ આવ્યા, કે જે [[રોમાનિયાના રાજકુમાર કેરોલ|રોમાનિયાના પ્રિન્સ કેરોલ]] તરીકે જાણીતા બન્યા. [[રુસો-તૂર્કીશ યુદ્ધ, 1877-78|રુસો-તૂર્કિશ યુદ્ધ]] દરમિયાન રોમાનિયા રશિયાના પક્ષે રહીને લડ્યુ હતુ,<ref>{{Citeweb|language|Russian|title =San Stefano Preliminary Treaty|year =1878|url =http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/FOREIGN/stefano.htm|access-date=2008-08-31}}</ref> અને [[બર્લિનની સંધિ 1878|1878ની બર્લિનની સંધિ]]માં [[મહા સત્તાઓ|મહાસત્તાઓ]]એ રોમાનિયાને [[સ્વાતંત્ર્યનું રોમાનિયન યુદ્ધ|સ્વતંત્ર]] રાજ્ય તરીકે માન્યતા આપી હતી.<ref>{{Cite book|work=Internet Modern History Sourcebook|title=The Treaty of Berlin, 1878 - Excerpts on the Balkans|date=July 13, 1878|place=Berlin|url=http://www.fordham.edu/halsall/mod/1878berlin.html|access-date=2008-08-31|publisher=Fordham University|archive-date=2008-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20080608120300/http://www.fordham.edu/halsall/mod/1878berlin.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite journal|last =Patterson|first =Michelle|title =The Road to Romanian Independence|journal =Canadian Journal of History|month =August|year =1996|url =http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3686/is_199608/ai_n8755098|access-date =2008-08-31|format ={{Dead link|date=April 2009}} – ^{[http://scholar.google.co.uk/scholar?hl=en&lr=&q=author%3APatterson+intitle%3AThe+Road+to+Romanian+Independence&as_publication=Canadian+Journal+of+History&as_ylo=1996&as_yhi=1996&btnG=Search Scholar search]}|archive-url =https://archive.today/20080324063246/http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3686/is_199608/ai_n8755098|archive-date =2008-03-24|url-status =live}}</ref> જેના બદલામાં રોમાનિયાએ [[બેસ્સાર્બિયા]]ના ત્રણ દક્ષિણી જિલ્લાઓ રશિયાને સોંપ્યા અને [[દોબ્રુજા|ડોબ્રુજા]] મેળવ્યુ. 1881માં [[રાજાશાહી|રાજ્ય]]ની [[હુકુમત]] ઉભી કરવામાં આવી અને પ્રિન્સ કેરોલ [[રાજા]] [[કેરોલ I]] બન્યા. 1878–1914ના સમયગાળા દરમિયાન રોમાનિયાએ [[રોમાનિયાનું રાજ્ય|સ્થિરતા અને વિકાસ]] અનુભવ્યા. [[બીજુ બાલ્કન યુદ્ધ|દ્વિતિય બાલ્કન યુદ્ધ]] દરમિયાન રોમાનિયા [[બલ્ગેરિયા]]ની સામે [[ગ્રીસ]], [[સર્બિયા]], [[મોન્ટેનેગ્રો]] અને [[તુર્કી|તૂર્કી]]ની સાથે જોડાયું અને શાંતિ માટેની [[બુકારેસ્ટની સંધિ (1913)|બુકારેસ્ટની સંધિ(1913)]]માં રોમાનિયાએ [[દક્ષિણી દોબ્રુડ્જા]] મેળવ્યુ.<ref>{{Cite book|last =Anderson|first =Frank Maloy|last2 =Hershey|first2 =Amos Shartle|title =Handbook for the Diplomatic History of Europe, Asia, and Africa 1870-1914|publisher =Government Printing Office|year =1918|location =Washington D.C.}}</ref> === વિશ્વ યુદ્ધો અને ગ્રેટર રોમાનિયા === ;(1916–1945) [[ચિત્ર:Romania territory during 20th century.gif|thumb|250px|20મી સદી દરમિયાન રોમાનિયન પ્રદેશ: જાંબુડિયો રંગ 1913 પહેલાનુ જૂનું રાજ્ય સૂચવે છે, ગુલાબી વિશ્વયુદ્ધ 1માં જોડાયા બાદ રોમાનિયાએ મેળવેલા અને વિશ્વયુદ્ધ 2 બાદ રહેલા મોટા રોમાનિયાના વિસ્તારો સૂચવે છે, રોમાનિયા સાથે વિશ્વયુદ્ધ 1 બાદ જોડાયેલા વિસ્તારો અથવા બીજા બાલ્કન યુદ્ધ બાદ ભેળવેલી દેવાયેલા વિસ્તારો નારંગી સૂચવે છે. નાનો હેર્ટઝા પ્રાંત પણ જાંબુડિયો છે, પરંતુ તે ગુમાવી દેવો પડ્યો હતો, 1913 પહેલા જૂના સામ્રાજ્યનો તે ભાગ હતો, પરંતુ વિશ્વયુદ્ધ 2 પછી તે ભાગ ગુમાવવો પડ્યો હતો.]] ઓગસ્ટ 1914માં [[વિશ્વયુદ્ધ 1|વિશ્વ યુદ્ધ I]] ફાટી નીકળ્યુ ત્યારે રોમાનિયાએ પોતાની [[તટસ્થ દેશ|તટસ્થતા]] જાહેર કરી હતી. બે વર્ષ બાદ સાથીઓના દબાણ બાદ (ખાસ કરીને નવો મોરચો ખોલવા હતાશ બનેલા ફ્રાન્સનું દબાણ) રોમાનિયાએ ઓગસ્ટ 14/27 1916ના રોજ સાથીઓ સાથે જોડાણ કર્યુ અને [[ઓસ્ટ્રીયા-હંગેરી|ઓસ્ટ્રિયા-હંગેરી]] સામે યુદ્ધ જાહેર કર્યુ. આ પગલા માટે [[બુકારેસ્ટની સંધિ (1916)|ગુપ્ત લશ્કરી સમજૂતિ]]ની શરતો અનુસાર રોમાનિયન લોકો માટે રાષ્ટ્રીય અખંડિતતા સ્થાપવાના રોમાનિયાના ધ્યેયમાં સહકારની ખાતરી આપવામાં આવી.<ref>{{Cite web|last =Horne|first =Charles F.|year =Horne|title =Ion Bratianu's Declaration of War Delivered to the Austrian Minister in Romania on August 28, 1916|volume =V|publisher =Source Records of the Great War|url=http://www.firstworldwar.com/source/romaniawardeclaration.htm|access-date=2008-08-31}}</ref> રોમાનિયા માટે [[રોમાનિયન અભિયાન (વિશ્વયુદ્ધ I)|રોમાનિયન લશ્કરી અભિયાન]]નો અંત વિનાશક રહ્યો કારણ કે ચાર મહિનાની અંદર [[મધ્ય સત્તાઓ]]એ દેશના બે-તૃતિયાંશ ભાગ પર વિજય મેળવ્યો હતો અને મોટા ભાગનું [[રોમાનિયન લશ્કર|લશ્કર]] કેદ પકડાયુ અથવા હણાયુ હતું. આમ છતાં 1917માં આક્રમક દળોને અટકાવી દેવાયા બાદ [[મોલ્ડેવિયા]] રોમાનિયાના હાથમાં રહ્યું. યુદ્ધના અંત સુધીમાં ઓસ્ટ્રિયા-હંગેરી અને રશિયન સામ્રાજ્ય વિઘટિત થયા અને ભાંગી પડ્યા; [[બેસ્સાર્બિયા]], [[બુકોવિના]] અને [[ટ્રાન્સીલ્વેનિયા]]એ 1918માં [[રોમાનિયાનું રાજ્ય|રોમાનિયાના રાજ્ય]] સાથે અખંડિતતાનો સ્વીકાર કર્યો. 1914થી 1918 સુધીમાં તત્કાલિન સરહદોની અંદર કુલ લશ્કરી અને નાગરિક [[વિશ્વયુદ્ધ 1 મૃત્યુઓ|મૃ્ત્યુ]]નો આંકડો 748,000 હોવાનો અંદાજ છે.<ref>{{cite book |title=Poteri narodonaseleniia v XX veke : spravochnik |last=Erlikman |first=Vadim |authorlink= |coauthors= |year= 2004 |publisher= |location= Moscow |isbn= 5-93165-107-1 }} </ref> 1920 સુધીમાં [[ત્રીપક્ષિય સંધિ|ટ્રિએનોન સંધિ]] મુજબ [[હંગેરી]]એ [[ટ્રાન્સીલ્વેનિયા]] પરના [[ઓસ્ટ્રો-હંગેરીયન રાજાશાહી|ઓસ્ટ્રો-હંગેરિયન રાજાશાહી]]ના દાવા પડતા મૂક્યા.<ref>{{citeweb|url=http://wwi.lib.byu.edu/index.php/Treaty_of_Trianon|title=Text of the Treaty of Trianon|publisher=World War I Document Archive|access-date=2008-08-31}}</ref> રોમાનિયાનું [[બુકોવિના]] સાથેના જોડાણને 1919માં [[સેઈન્ટ જર્મનીની સંધિ|સેઈન્ટ જર્મેઈન સંધિ]]માં,<ref>{{citebook|title=Europe Since 1945: An Encyclopedia|author=Bernard Anthony Cook|page=162|isbn=0815340575|year=2001|publisher=Taylor&Francis|access-date=2008-08-31}}</ref> અને [[બેસ્સાર્બિયા|બેસ્સેર્બિયા]] સાથેના જોડાણને 1920માં [[પેરિસની સંધિ (1920)|પેરિસની સંધિ]] દ્વારા માન્યતા મળી હતી.<ref>{{citejournal|title=The Legal Status of the Bukovina and Bessarabia|author=Malbone W. Graham|journal=The American Journal of International Law|month=October | year=1944|volume=38|issue=4|publisher=American Society of International Law|url=http://www.jstor.org/stable/2192802|access-date=2008-08-31}}</ref> રોમેનિયન અભિવ્યક્તિ [[રોમાનિયા મેર|રોમેનિયા મેર]] (શબ્દશઃ અનુવાદ "મહાન રોમાનિયા", પરંતુ સામાન્ય રીતે તેને "વધારે મોટા રોમાનિયા" કહેવાય છે) [[યુદ્ધ વચ્ચેનો સમયગાળો|આંતર-યુદ્ધના સમયગાળા]]ના સમયનો અને તે સમયે વિસ્તરણ દ્વારા રોમાનિયામાં આવરી લેવાયેલી સરહદોનો સંદર્ભ આપે છે (નકશો જુઓ). રોમાનિયાએ તે સમયે તેની સરહદોનો વ્યાપ મહત્તમ વધાર્યો હતો(લગભગ તમામ {{convert|300000|km2|sqmi|disp=s|abbr=on}}),<ref name="mare rom">{{cite web|url=http://media.ici.ro/history/ist08.htm|language=Romanian|title=Statul National Unitar (România Mare 1919 - 1940)publisher=ici.ro|access-date=2008-08-31|archive-date=2008-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20080612075330/http://media.ici.ro/history/ist08.htm|url-status=dead}}</ref> અને બધી ઐતિહાસિક રોમાનિયન ભૂમિને ભેગી કરી હતી.<ref name="mare rom"/> [[Image:Romania1941.png|thumb|250px|left]] બીજા વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન રોમાનિયાએ ફરી વાર તટસ્થ રહેવા પ્રયત્ન કર્યો હતો, પરંતુ જુન 28, 1940ના રોજ તેને [[જુન 1940 સોવિયેત આખરીનામુ|સોવિયેત આખરીનામુ મળ્યુ]], જેમાં બિન-જોડાણના સંજોગોમાં [[અતિક્રમણ]]ની ગર્ભિત ધમકી આપવામાં આવી હતી.<ref name="ultimatum">{{cite book|url=http://www.unibuc.ro/eBooks/istorie/istorie1918-1940/13-4.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20071113170140/http://www.unibuc.ro/eBooks/istorie/istorie1918-1940/13-4.htm|archive-date=2007-11-13|title=Istoria Românilor între anii 1918-1940|author=Ioan Scurtu, Theodora Stănescu-Stanciu, Georgiana Margareta Scurtu|language=Romanian|publisher=University of Bucharest|year=2002|access-date=2009-12-17|url-status=live}}</ref> [[મોસ્કો]] અને [[બર્લિન]]ના દબાણ હેઠળ રોમાનિયન વહીવટીતંત્ર અને લશ્કરને યુદ્ધ નિવારવા માટે [[બેસ્સાર્બિયા]]ની સાથે [[ઉત્તરી બુકોવિના]]માંથી પીછેહઠ કરવી પડી.<ref>{{cite book|last=Nagy-Talavera|first=Nicolas M.|title=Green Shirts and Others: a History of Fascism in Hungary and Romania|publisher=Hoover Institution Press|year=1970|page=305}}</ref> અન્ય પરિબળોની સાથે આ સ્થિતિએ સરકારને [[વિશ્વયુદ્ધ 2ની ધરી સત્તાઓ|ધરી]]ઓ સાથે જોડાણ માટે પ્રોત્સાહન આપ્યું. ત્યાર બાદ [[વિશ્વયુદ્ધ 2ની ધરી સત્તાઓ|ધરી]] મધ્યસ્થીના ફળ સ્વરૂપે દક્ષિણી [[દોબ્રુજા]] બલ્ગેરિયાને આપવામાં આવ્યુ, જ્યારે કે હંગેરીને [[ઉત્તરી ટ્રાન્સીલ્વેનિયા]] મળ્યુ .<ref>{{citejournal|author=M. Broszat|language=German|title=Deutschland — Ungarn — Rumänien. Entwicklung und Grundfaktoren nationalsozialistischer Hegemonial- und Bündnispolitik 1938-1941|journal=[[Historische Zeitschrift]]|issue=206|year=1968|pages=552–553}}</ref> સરમુખત્યાર [[રોમાનિયાના કેરોલ II|રાજા કેરોલ II]]ને 1940માં [[છોડી દેવુ|પદભ્રષ્ટ]] કરાયા અને તેમના સ્થાને [[રાષ્ટ્રીય કાયકાદીય રાજ્ય|રાષ્ટ્રીય લશ્કરી રાજ્ય]] સ્થપાયુ, જેમાં [[ઈઓન એન્ટોનેસ્કુ]] અને [[આયર્ન ગાર્ડ]] વચ્ચે સત્તાઓ વિભાજિત હતી. મહિનાઓની અંદર એન્ટોનેસ્કુએ [[આયર્ન ગાર્ડ]]ને કચડી નાખ્યા અને ત્યાર બાદના વર્ષમાં રોમાનિયાએ [[વિશ્વયુદ્ધ 2ની ધરી સત્તાઓ|ધરી સત્તાઓ]]ના પક્ષે યુદ્ધમાં ઝુકાવ્યુ. યુદ્ધ દરમિયાન [[નાઝી જર્મની]] માટે રોમાનિયા તેલનો મહત્વનો સ્રોત હતો,<ref>{{cite web|url=http://www.2worldwar2.com/mistakes.htm#ploesti|title=The Biggest Mistakes In World War 2:Ploesti - the most important target|access-date=2008-08-31}}</ref>જેના કારણે [[સાથીઓ]] દ્વારા [[ઓપરેશન ટાઈડલ વેવ|અનેક બોમ્બ હુમલાઓ થયા]] . [[ઓપરેશન બાર્બારોસા|સોવિયેત સંઘ પર ધરીઓના અતિક્રમણ]]ના પગલે [[ઈઓન એન્ટોનેસ્કુ]]ના નેતૃત્વ હેઠળ રોમાનિયાએ બેસ્સાર્બિયા અને ઉત્તરી બુકોવિના સોવિયેત રશિયા પાસેથી પરત મેળવ્યા. [[હોલોકોસ્ટ]]માં એન્ટોનેસ્કુ ટુકડીઓએ મોટી ભૂમિકા ભજવી,<ref>''નોંઘ: વિશ્વયુદ્ધ IIની લિંક જુઓ'' : {{cite report|editor=Ronald D. Bachman|title=Romania:World War II|edition=2|publisher=Library of Congress.Federal Research Division|location=Washington D.C.|oclc=DR205.R613 1990|url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/rotoc.html|date=2005-11-09|access-date=2008-08-31}}</ref> અને કંઈક અંશે [[યહૂદી|યહુદી]]ઓ પર અત્યાચાર અને સામૂહિક સંહારની [[નાઝી]]ઓની નીતિનું અનુસરણ કર્યુ અને [[રોમાનિ લોકો|રોમાસને]] સોવિયેત સંઘ પાસેથી પૂર્વીય વિસ્તારો ([[ટ્રાન્સનિસ્ટ્રિઆ (વિશ્વ યુદ્ધ II)|ટ્રાન્સનિસ્ટ્રિઆ]]) અને [[મોલ્ડેવિયા]] પરત મળ્યા.<ref>{{citeweb|quote=“no country, besides Germany, was involved in massacres of Jews on such a scale.”|author=[[Raul Hilberg]]|publisher=International Commission on the Holocaust in Romania|title=Executive Summary: Historical Findings and Recommendations|coauthors=Yad Vashem|year=2004|url=http://yad-vashem.org.il/about_yad/what_new/data_whats_new/pdf/english/EXECUTIVE_SUMMARY.pdf|format=PDF|access-date=2008-08-31}}</ref> ઓગસ્ટ 1944માં રાજા [[રોમાનિયાના માઈકલ I]] દ્વારા એન્ટોનેસ્કુની હકાલપટ્ટી અને ધરપકડ કરાઈ. રોમાનિયાએ પક્ષ બદલ્યો અને [[વિશ્વયુદ્ધ IIના મિત્ર રાષ્ટ્રો|સાથી]]ઓ સાથે જોડાણ કર્યું, પરંતુ 1947ના [[પેરિસ શાંતિ સંધિઓ, 1947|પેરિસ શાંતિ સંમેલન]]માં [[નાઝી જર્મની]]ને હરાવવામાં તેની ભૂમિકાની સરાહના થઈ નહિ.<ref>{{citeweb|url=http://www.rferl.org/featuresarticle/2005/5/38D4D252-BE7E-4943-A6A9-4E3C1B32A05F.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930033400/http://www.rferl.org/featuresarticle/2005/5/38D4D252-BE7E-4943-A6A9-4E3C1B32A05F.html|archive-date=2007-09-30|title=World War II – 60 Years After: Former Romanian Monarch Remembers Decision To Switch Sides|author=Eugen Tomiuc|date=May 6, 2005|access-date=2008-08-31|url-status=live}}</ref> યુદ્ધના અંત સુધીમાં રોમાનિયન લશ્કરે 300,000 જીવનની ખુવારી સહન કરી.<ref>{{cite book|author=Michael Clodfelter|title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500-2000|edition=2|year=2002|pages=582|isbn=0-7864-1204-6|publisher=McFarland|location=Jefferson, NC}}</ref> 1939ની સરહદોની અંદર [[રોમાનિયામાં યહૂદીઓનો ઇતિહાસ|યહૂદી]] હોલોકોસ્ટ પીડિતોનો કુલ આંકડો 469,000 હતો, જેમાં બેસ્સેર્બિયા અને બુકોવિનાના 325,000નો પણ સમાવેશ થતો હતો.<ref>[[માર્ટન ગિલબર્ટ|માર્ટિન ગિલબર્ટ]]. ''હોલોકોસ્ટનો નકશો'' . 1988</ref> === સામ્યવાદ === ; (1945–1989) દેશમાં હજુ પણ [[લાલ લશ્કર]]ના દળોની છાવણીઓ હતી અને તેઓ ''ડી ફેક્ટો'' અંકુશ ધરાવતા હતા, [[રોમાનિયન સામ્યવાદી પક્ષ|સામ્યવાદ]]- પ્રભુત્વ ધરાવતી સરકારે [[રોમાનિયન સામાન્ય ચૂંટણી, 1946|નવી ચૂંટણીઓ]]ની જાહેરાત કરી અને આમાં તેમણે ધાક-ધમકી દ્વારા અને [[ચૂંટણી છેતરપિંડી|ચૂંટણીમાં ગોલમાલ]] દ્વારા 80% મતો સાથે અને વિજય મેળવ્યો.<ref>{{cite web|url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/rotoc.html#ro0037|publisher=Federal research Division, Library of Congress|title=Romania: Country studies - Chapter 1.7.1 "Petru Groza's Premiership"|access-date=2008-08-31}}</ref> આમ બહુ ઝડપથી તેમણે પોતાની જાતને વર્ચસ્વવાળા રાજકીય પરિબળ તરીકે સ્થાપિત કરી. 1947માં [[સામ્યવાદ|સામ્યવાદીઓ]]એ [[રોમાનિયાના માઈકલ I|રાજા માઈકલ I]]ને પદ ત્યાગ કરવા અને દેશ છોડવા વિવશ કર્યા અને રોમાનિયાને [[લોકોનું ગણતંત્ર|જનતાનું ગણતંત્ર]] જાહેર કર્યુ.<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ro.html|publisher=CIA - The World Factbook|title=Romania|access-date=2008-08-31|archive-date=2020-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200515163205/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ro.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ed-u.com/ro.html|title=Romania - Country Background and Profile|publisher=ed-u.com|access-date=2008-08-31|archive-date=2008-12-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20081210194350/http://www.ed-u.com/ro.html|url-status=dead}}</ref> રોમાનિયા 1950ના દસકાના છેલ્લા વર્ષો સુધી [[સોવિયેત સંઘ|USSR]]ના સીધા [[રોમાનિયાનો સોવિયેત કબજો|લશ્કરી કબજા]] અને [[સોવરોમ્સ|આર્થિક અંકુશ]] હેઠળ રહ્યુ. આ સમય દરમિયાન શોષણ કરવાના હેતુથી સ્થપાયેલ સોવિયેત-રોમાનિયન કંપનીઓ ([[સોવરોમ્સ]]) રોમાનિયાના વિપુલ કુદરતી ભંડારોને ચૂસતી રહી.<ref>{{Citebook|last=Roper|first=Stephen D.|title=Romania: The Unfinished Revolution|place=London|publisher=Routledge|year=2000|isbn=9058230279|pages=18}}</ref><ref>{{Citebook|last=Cioroianu|first=Adrian|author-link=Adrian Cioroianu|title="On the Shoulders of Marx. An Incursion into the History of Romanian Communism"|language=Romanian|publisher=Editura Curtea Veche|year =2005|location=Bucharest|pages=68–73|isbn=9736691756}}</ref> 1940ના દસકાના પાછલા સમયથી 1960ના પ્રારંભિક વર્ષો દરમિયાન [[સામ્યવાદ|સામ્યવાદી]] સરકારે આતંકનું સામ્રાજ્ય સ્થાપી દીધું અને આ માટે તેણે મુખ્યત્વે [[સીક્યુરિટેટ]] (નવી ગુપ્ત પોલીસ)નો ઉપયોગ કર્યો. આ સમયગાળા દરમિયાન તેમણે "[[રાજ્યનો દુશ્મન|રાજ્યના દુશ્મનો]]"ના સફાયા માટે અનેક અભિયાનો આદર્યા અને તેમાં રાજકીય કે આર્થિક કારણો દર્શાવીને સેંકડો વ્યક્તિઓ મારી નખાયા અથવા કેદમાં પૂરવામાં આવ્યા.<ref>{{Citebook|last =Caraza|first =Grigore|title =Aiud însângerat|publisher =Editura Vremea XXI|year=2004|volume=Chapter IV|isbn=9736450503|language=Romanian}}{{Page needed}}</ref> સજાઓમાં દેશનિકાલ, આંતરિક હદપાર અને બળજબરીથી મજૂરી કરાવવાની છાવણીઓમાં મોકલવાનો સમાવેશ થતો હતો; અસંતુષ્ટોને ભારે ક્રૂરતાથી દબાવવામાં આવ્યા. આ સમયની ધૃણાસ્પદ ઘટના [[પિટેસ્ટિ જેલ]]માં બની, અહીંયા રાજકીય વિરોધીઓના એક જૂથને યાતના દ્વારા સુધારણાના કાર્યક્રમમાં મૂકવામાં આવ્યા. ઐતિહાસિક દસ્તાવેજો દર્શાવે છે કે વિશાળ જનસમુદાય પર અત્યાચાર, ક્રૂરતા અને મૃત્યુની હજારો ઘટનાઓ બની હતી અને તેમાં રાજકીય વિરોધીઓથી માંડીને સામાન્ય નાગરિકો પણ ભોગ બન્યા હતા.<ref>{{cite book|author=Cicerone Ioniţoiu|title=Victimele terorii comuniste. Arestaţi, torturaţi, întemniţaţi, ucişi. Dicţionar|publisher=Editura Maşina de scris|location=Bucharest|year=2000 |isbn= 973-99994-2-5|language=Romanian}}{{Page needed}}</ref> 1965માં [[નકોલ કેઉસેસ્કુ|નિકોલ સીઉસેસ્કુ]] સત્તામાં આવ્યા અને સોવિયેત આગેવાની હેઠળના 1968ના [[ચેકોસ્લોવાકિયા]] અતિક્રમણની ટીકા કરનાર અને 1967ના [[છ-દિવસ યુદ્ધ|છ-દિવસના યુદ્ધ]] બાદ [[ઈઝરાયલ|ઈઝરાયેલ]] સાથેના રાજદ્વારી સંબંધો ચાલુ રાખનાર એક માત્ર [[વોર્સો કરાર]] રાષ્ટ્ર સહિતના નિર્ણયોના અમલ જેવી સ્વતંત્ર નીતિઓ શરૂ કરી; [[જર્મનીનું ફેડરલ રીપબ્લિક|જર્મનીના ફેડરલ રીપબ્લિક]] સાથે આર્થિક સંબંધો (1963) અને રાજદ્વારી સંબંધો(1967) સ્થાપ્યા.<ref>{{cite web|url=http://countrystudies.us/romania/75.htm|publisher=countrystudies.us|title=Romania: Soviet Union and Eastern Europe|publisher=Country Studies.us|access-date=2008-08-31}}</ref> આ ઉપરાંત [[આરબ]] રાષ્ટ્રો સાથેના નજદીકી સંબંધો (અને [[પીએલઓ(PLO)|PLO]])ના કારણે રોમાનિયા [[ઈઝરાયલ|ઈઝરાયેલ]]–[[ઇજિપ્ત]] અને ઈઝરાયેલ–[[પીએલઓ(PLO)|PLO]] શાંતિ પ્રક્રિયામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી શક્યુ.<ref>{{citeweb|url=http://countrystudies.us/romania/80.htm |publisher=countrystudies.us| title=Middle East policies in Communist Romania|publisher=Country Studies.us|access-date=2008-08-31}}</ref> પરંતુ, 1977 અને 1981ની વચ્ચે રોમાનિયાના વિદેશી દેવામાં તીવ્ર વૃદ્ધિ થતાં (૩ અબજ યુએસ ડોલરમાંથી વધીને 10 અબજ),<ref>{{Cite web|last=Deletant|first=Dennis|title=New Evidence on Romania and the Warsaw Pact, 1955-1989|publisher=Cold War International History Project e-Dossier Series|url=http://www.wilsoncenter.org/index.cfm?topic_id=1409&fuseaction=topics.publications&doc_id=16367&group_id=13349|access-date=2008-08-31|archive-date=2008-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20081029113345/http://www.wilsoncenter.org/index.cfm?topic_id=1409&fuseaction=topics.publications&doc_id=16367&group_id=13349|url-status=dead}}</ref> [[આઈએમએફ(IMF)|IMF]] અથવા [[વર્લ્ડ બેન્ક (World Bank)|વિશ્વ બેંક]] જેવા આંતરરાષ્ટ્રીય નાણા સંગઠનોનો પ્રભાવ વધ્યો અને નિકોલ સીઉસેસ્કુની [[ઓટાર્કી|સરમુખત્યારવાદી]] નીતિઓમાં અવરોધ આવ્યો. પરિણામસ્વરૂપ તેમણે રોમાનિયનોને નિચોવી નાખે તેવી અને રોમાનિયન અર્થતંત્રને રુંધી કાઢે તેવી નીતિઓ લાદી અને વિદેશી ઋણ ચૂકવવા પ્રયાસ કર્યો, જ્યારે કે બીજી બાજુ [[સીક્યુરિટેટ|પોલીસ રાજ્ય]]ની સત્તાઓમાં અમર્યાદ વધારો કર્યો અને [[વ્યક્તિત્વની પૂજા|વ્યક્તિત્વ પૂજા]]ને પ્રોત્સાહન આપ્યુ. આના કારણે સીઉસેસ્કુનીની લોકપ્રિયતામાં નાટ્યાત્મક ઘટાડો આવ્યો અને પરિણામ સ્વરૂપ તેને સત્તા પરથી ઉખાડી ફેંકાયો તથા [[1989ની રોમાનિયન ક્રાંતિ|1889ની રોમાનિયન ક્રાંતિ]]ની લોહિયાળ ઘટનામાં તેની હત્યા કરાઈ. 2006માં [[રોમાનિયામાં સામ્યવાદી સરમુખત્યારશાહીના અભ્યાસ માટેનું પ્રેસિડેન્શિયલ કમિશન|રોમાનિયામાં સામ્યવાદી સરમુખત્યારશાહી માટેના પ્રેસિડેન્શિયલ કમિશન]]ના અંદાજ મુજબ સામ્યવાદી દમનનો સીધો ભોગ બનેલા લોકોની સંખ્યા 2 મિલિયન હતી.<ref>{{cite report|title=Recensământul populaţiei concentraţionare din România în anii 1945-1989|publisher=Centrul Internaţional de Studii asupra Comunismului|location=Sighet|year=2004|language=Romanian}}</ref><ref>{{cite report|title=Raportul Comisiei Prezidenţiale pentru Analiza Dictaturii Comuniste din România|publisher=Comisia Prezidenţială pentru Analiza Dictaturii Comuniste din România|date=2006-12-15|pages=215–217}}</ref> સામ્યવાદી જેલોમાં મળેલી યાતનાના પરિણામે આઝાદીમાં મૃત્યુ પામેલા લોકોની સંખ્યાનો આમાં સમાવેશ કરાયો નથી અને દેશના વિકટ આર્થિક સંજોગોના કારણે મૃત્યુ પામનાર લોકોની વિગતો પણ શામેલ કરાઈ નથી. === વર્તમાન લોકશાહી === ક્રાંતિ બાદ [[ઈઓન ઈલિએસ્કુ]]ની આગેવાની હેઠળના [[નેશનલ સાલ્વેશન ફ્રન્ટ|નેશનલ સાલ્વેશન ફ્રન્ટે]] અંશતઃ બહુ-પક્ષીય લોકશાહી અને મુક્ત બજારના પગલાઓ લીધા.<ref>{{cite web| last=Carothers| first= Thomas |title= Romania: The Political Background |url= http://www.idea.int/publications/country/upload/Romania,%20The%20Political%20Background.pdf |format=PDF|quote= "This seven-year period can be characterized as a gradualistic, often ambiguous transition away from communist rule towards democracy."|access-date=2008-08-31}}</ref><ref>{{cite journal| last=Hellman| first=Joel| title= Winners Take All: The Politics of Partial Reform in Postcommunist | journal=Transitions World Politics|volume=50|issue=2|month=January | year=1998|pages=203–234}}</ref> [[ક્રિશ્ચિઅન-ડેમોક્રેટિક નેશનલ પીઝન્ટ્સ પાર્ટી(રોમાનિયા)|ક્રિશ્ચિઅન-ડેમોક્રેટિક નેશનલ પીઝન્ટ્સ પાર્ટી]], [[નેશનલ લિબરલ પાર્ટી (રોમાનિયા)|નેશનલ લિબરલ પાર્ટી]] અને [[રોમાનિયન સોશિયલ ડેમોક્રેટ પાર્ટી]] જેવા યુદ્ધ પહેલાના સમયના અનેક મોટા રાજકીય પક્ષોને ફરી જીવિત કરવામાં આવ્યા. એપ્રિલ 1990માં અનેક મોટી રાજકીય રેલીઓ બાદ [[યુનિવર્સિટી સ્ક્વેર, બુકારેસ્ટ]] ખાતે તાજેતરમાં યોજાયેલ સંસદીય ચૂંટણીના વિરોધમાં ધરણા શરૂ થયા અને ફ્રન્ટ પૂર્વ સામ્યવાદીઓ અને [[સીક્યુરિટેટ|સીક્યુરીટેટ]]ના સભ્યોનું બનેલ હોવાનો આરોપ મૂકવામાં આવ્યો. વિરોધકર્તાઓએ ચૂંટણીના પરિણામ સ્વીકાર્યા નહિ અને તેને બિન-લોકતાંત્રિક ગણાવીને પૂર્વ ઉચ્ચ સ્તરના સામ્યવાદી પક્ષના સભ્યોની બાદબાકીની માગ કરી. આ વિરોધ ખૂબ જ ઝડપથી ઉગ્ર બન્યો અને ([[ગોલેનિએડ|ગોલેનિઅડ]] તરીકે ઓળખાતા) જંગી દેખાવો થવા લાગ્યા . શાંતિપૂર્ણ દેખાવો હિંસામાં ફેરવાઈ ગયા અને [[જિઉ નદી|જિઉ વેલી]]ના સ્થાનિક કોલસાના ખાણિયાઓની હિંસક દખલના કારણે [[જુન 1990 માઈનરિઅડ]] તરીકે યાદ કરવામાં આવતી ઘટના બની.<ref>{{cite web| last=Bohlen | first=Celestine |title = Evolution in Europe; Romanian miners invade Bucharest|url= http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CE6D6113DF936A25755C0A966958260|text= "Responding to an emergency appeal by President Ion Iliescu, thousands of miners from northern Romania descended on the capital city today"|access-date=2008-08-31}}</ref> પરિણામસ્વરૂપ ફ્રન્ટ(મોરચા)ના વિભાજન બાદ ઘણા રાજકીય પક્ષો ઉદભવ્યા, જેમાં રોમાનિયન ડેમોક્રેટ સોશિયલ પાર્ટી (પાછળથી [[સોશિયલ ડેમોક્રેટિક પાર્ટી (રોમાનિયા)|સોશિયલ ડેમોક્રેટિક પાર્ટી]]), [[ડેમોક્રેટિક પાર્ટી (રોમાનિયા)|ડેમોક્રેટિક પાર્ટી]] અને ([[રોમાનિયામાં રાજકીય પક્ષોની યાદી#અન્ય 1989 બાદના પક્ષો|એલાયન્સ ફોર રોમાનિયા]])નો સમાવેશ થાય છે. 1990થી 1996 સુધી અનેક યુતિઓ અને સરકારોએ રાજ્યના વડા તરીકે ઈઓન ઈલિએસ્કુ સાથે રોમાનિયાનો વહીવટ કર્યો. ત્યાર બાદથી સરકારના ત્રણ લોકતાંત્રિક ફેરફાર કરાયા: 1996માં ડેમોક્રેટિક-લિબરલ વિરોધપક્ષ અને તેના નેતા [[એમિલ કોન્સ્ટેન્ટિનેસ્કુ]] સત્તા માટે સંમત થયા; 2000માં ધી સોશિયલ ડેમોક્રેટ્સ ફરી સત્તામાં આવ્યા અને ઈલિએસ્કુ ફરી પ્રમુખ બન્યા; અને 2004માં [[સત્યનો ન્યાય|જસ્ટિસ એન્ડ ટ્રુથ એલાયન્સ]] તરીકે ઓળખાતા પક્ષોના જોડાણ સાથે [[ટ્રેઈએન બેસેસ્કુ|ટ્રીઅને બાસેસ્કુ]] પ્રમુખ તરીકે ચૂંટાયા. મોટા જોડાણ દ્વારા સરકારની રચના કરવામાં આવી અને તેમાં [[રુઢિચુસ્ત પક્ષ(રોમાનિયા)|કન્ઝર્વેટિવ પાર્ટી]] અને [[યુડીએમઆર(UDMR)|એથનિક હંગેરીયન પાર્ટી]]નો પણ સમાવેશ થતો હતો. [[શીત યુદ્ધ]]બાદ રોમાનિયાએ [[પશ્ચિમી યુરોપ]] સાથેના સંબંધોમાં નિકટતા વધારી અને 2004માં [[NATO(નાટો)|નાટો]] સાથે જોડાયુ અને બુકારેસ્ટમાં [[2008 બુકારેસ્ટ સંમેલન|2008 સમિટ]]ની યજમાની કરી.<ref>{{Cite news|title =NATO update: NATO welcomes seven new members|url =http://www.nato.int/docu/update/2004/04-april/e0402a.htm|publisher=NATO|access-date=2008-08-31}}</ref> 1993માં દેશે [[યુરોપીયન મંડળ|યુરોપીયન યુનિયન]]માં સભ્યપદ માટે અરજી કરી અને 1995માં EU સંલગ્ન દેશ બન્યો તથા જાન્યુઆરી 1, 2007ના રોજ સભ્ય બન્યો.<ref>{{Cite news|title=EU approves Bulgaria and Romania|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/5380024.stm|publisher=BBC News|access-date=2008-08-31}}</ref> મુક્ત પ્રવાસ કરાર અને શીતયુદ્ધ- બાદની રાજદ્વારી સ્થિતિઓની સાથે 1990ના દસકા બાદની આર્થિક મંદીમાં જીવનની મુશ્કેલીઓ બાદ રોમાનિયા પાસે [[રોમાનિયન ડાયસ્પોરા|ડાયસ્પોરા]] (યહૂદીઓનું ગેરયહૂદીમાં વિખરાઈ જવું) વધી રહ્યા છે, એક અંદાજ મુજબ 2 મિલિયનથી વધુ લોકો આવા છે. પરદેશમાં વસવાના મુખ્ય લક્ષ્ય સ્પેન, ઈટાલી, જર્મની, ઓસ્ટ્રિયા, યુકે, કેનેડા અને યુએસએ છે.<ref name="diaspora">{{cite web|url= http://www.focus-migration.de/index.php?id=2515&L=1|title= Romania|access-date= 2008-08-28|publisher= focus-migration.de|archive-date= 2009-02-07|archive-url= https://web.archive.org/web/20090207131655/http://focus-migration.de/index.php?id=2515&L=1|url-status= dead}}</ref> == ભૂગોળ == [[ચિત્ર:Physical map of Romania.jpg|thumb|250px|રોમાનિયાનો ભૌગોલિક નકશો]] સપાટી પરના પ્રદેશની સાથે{{convert|238391|km2|sqmi|}}, રોમાનિયા એ [[દક્ષિણપૂર્વીય યુરોપ|દક્ષિણીપૂર્વ યુરોપ]]માં સૌથી મોટું અને યુરોપમાં [[ભૌગોલિક વિસ્તારોના ક્રમ મુજબ યુરોપીયન દેશોની યાદી|12મુ સૌથી મોટુ]] રાષ્ટ્ર છે.<ref name="statistical">{{cite web|url=http://www.insse.ro/cms/files/pdf/ro/cap1.pdf|title=Geography, Meteorology and Environment|date=2004|publisher=Romanian Statistical Yearbook|language=Romanian|access-date=2009-09-07|archive-date=2007-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927210503/http://www.insse.ro/cms/files/pdf/ro/cap1.pdf|url-status=dead}}</ref> [[સર્બિયા]] અને [[બલ્ગેરિયા]] સાથેની રોમાનિયાની સરહદનો મોટો ભાગ [[દાનુબે]]નો બનેલો છે. [[દાનુબે]] [[પ્રુટ નદી]] સાથે જોડાય છે, જે [[રીપબ્લિક ઓફ મોલ્ડોવા|મોલ્ડોવાના રીપબ્લિક]] સાથેની સરહદ બનાવે છે.<ref name="statistical"/> દાનુબે રોમાનિયાના વિસ્તારમાં થઈને [[કાળો સમુદ્ર|કાળા સમુદ્ર]]માં વહે છે, જેના લીધે યુરોપનો સૌથી વધુ સંરક્ષિત અને બીજો સૌથી મોટો ત્રિકોણ બને છે અને તે જૈવિક ક્ષેત્રની અનામતો અને જૈવિક વૈવિધ્યવાળી [[વિશ્વનાં હેરિટેજ સ્થળો|વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઈટ]] ધરાવે છે.<ref>{{citeweb|url=http://whc.unesco.org/en/list/588|title=Danube Delta|publisher=UNESCO's World Heritage Center|access-date=2008-01-09}}</ref> અન્ય મહત્વની નદીઓમાં ઉત્તર-દક્ષિણ [[મોલ્ડેવિયા]]માંથી વહેતી [[સિરેટ નદી|સિરેટ]], કાર્પેથિઅન પર્વતોમાંથી [[ઓલ્ટેનિયા]]માં થઈને વહેતી [[ઓલ્ટ નદી|ઓલ્ટ]], અને પૂર્વ અને પશ્ચિમ તરફ [[ટ્રાન્સીલ્વેનિયા]]માં થઈને વહેતી [[મુરેસ નદી|મુરેસ]] છે.<ref name="statistical"/> રોમાનિયાની ભૂમિ પર્વતીય અને તળેટીના વિસ્તારોમાં લગભગ સરખે ભાગે વહેંચાયેલી છે. [[રોમાનિયામાં પર્વતીય શિખરોની યાદી|તેની 14 પર્વતીય હારમાળાઓ]] [[કાર્પેથિઅન પર્વતો]] રોમાનિયાના કેન્દ્રમાં વર્ચસ્વ ધરાવે છે અને 2,000 મીટરની ઊંચાઈએ પહોંચે છે.<ref name="statistical"/> રોમાનિયાનો સૌથી ઊંચો પર્વત [[મોલ્ડોવેનુ શિખર]] છે ({{convert|2544|m|ft|disp=s|abbr=on}}). દક્ષિણ-મધ્ય રોમાનિયામાં [[બર્ગન પ્લેઈન|બારાજેન પ્લેન]] તરફ કાર્પાથિઅન્સ પર્વતોમાં મિઠાશ કરે છે. રોમાનિયાનું ભૌગોલિક વૈવિધ્ય વૃક્ષો અને વન્ય પ્રાણીઓની સમૃદ્ધિ તરફ દોરી જાય છે.<ref name="statistical"/> === પર્યાવરણ === [[ચિત્ર:Retezat-bucura-peleaga.jpg|thumb|250px|રેટેઝેટ નેશનલ પાર્કની અંદર હિમઝરણાના તળાવો]] કુદરતી અને અર્ધ-કુદરતી ઈકોસીસ્ટમથી દેશનો ઘણો વિસ્તાર (ભૂમિ પ્રદેશનો47%) છવાયેલો છે.<ref name="biodiversity">{{citeweb|url=http://enrin.grida.no/biodiv/biodiv/national/romania/robiodiv.htm|title=Romania's Biodiversity|publisher=Ministry of Waters, Forests and Environmental Protection of Romania|access-date=2008-01-10|archive-date=2008-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20080210141053/http://enrin.grida.no/biodiv/biodiv/national/romania/robiodiv.htm|url-status=dead}}</ref> રોમાનિયાના તમામ જંગલોમાંથી અડધા જંગલો (દેશના 13%)ને ઉત્પાદન માટે નહિ પરંતુ જળ સંરક્ષણ માટે સાચવવામાં આવતા હોવાથી યુરોપના બિન-હસ્તક્ષેપવાળા મોટા જંગલો પૈકીના એક રોમાનિયામાં છે.<ref name="biodiversity"/> રોમાનિયન વન્ય પર્યાવરણની સંપૂર્ણતાનો અંદાજ એના પરથી આવી શકે છે કે યુરોપીયન વન્યની શ્રેણીના તમામ જીવજંતુઓની ઉપસ્થિતિ જોવા મળે છે, જેમાં તમામ યુરોપીયન છીંકણી રીંછો અને વરુના અનુક્રમે 60% તથા 40%નો સમાવેશ થાય છે.<ref>{{citeweb|url=http://www.envir.ee/programmid/pharecd/soes/romania/html/biodiversity/index.htm|title=State of the Environment in Romania 1998: Biodiversity|publisher=Romanian Ministry of Waters, Forests and Environmental Protection|access-date=2008-01-10|archive-date=2008-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20080116051416/http://www.envir.ee/programmid/pharecd/soes/romania/html/biodiversity/index.htm|url-status=dead}}</ref> રોમાનિયામાં સસ્તન(કે જેના માટે કાર્પેથિઅન [[કેમોઈસ|ચેમોઈસ]] સૌથી વધારે જાણીતા છે), પક્ષીઓ, સરીસૃપો, એકકોષીની પણ લગભગ 400 અદ્વિતિય જાતો છે.<ref>{{citeweb|url=http://earthtrends.wri.org/pdf_library/country_profiles/bio_cou_642.pdf|format=PDF|title=EarthTrends:Biodiversity and Protected Areas - Romania|access-date=2008-01-10|archive-date=2007-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20070926191841/http://earthtrends.wri.org/pdf_library/country_profiles/bio_cou_642.pdf|url-status=dead}}</ref> લગભગ {{convert|10000|km2|sqmi|abbr=on}} (કુલ વિસ્તારના લગભગ 5%) કુલ સંરક્ષિત વિસ્તારમાંથી રોમાનિયામાં છે.<ref>{{citeweb|url=http://www.envir.ee/programmid/pharecd/soes/romania/html/biodiversity/ariiprot/protarea.htm|title=Protected Areas in Romania|publisher=Romanian Ministry of Waters, Forests and Environmental Protection|access-date=2008-01-10|archive-date=2007-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20071117061753/http://www.envir.ee/programmid/pharecd/soes/romania/html/biodiversity/ariiprot/protarea.htm|url-status=dead}}</ref> જેમાં [[દાનુબે ડેલ્ટા|દાનુબે ત્રિકોણ અનામત જૈવક્ષેત્ર]] સૌથી મોટું છે અને યુરોપમાં સૌથી ઓછું નુકસાન પામેલ ભીનીભૂમિનું સંકુલ છે, કે જે કુલ સમગ્ર વિસ્તાર આવરી લે છે.{{convert|5800|km2|sqmi|abbr=on}}.<ref>{{citeweb|url=http://www.envir.ee/programmid/pharecd/soes/romania/html/biodiversity/ariiprot/delta.htm|title=Danube Delta Reserve Biosphere|publisher=Romanian Ministry of Waters, Forests and Environmental Protection|access-date=2008-01-10|archive-date=2005-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20050426231510/http://www.envir.ee/programmid/pharecd/soes/romania/html/biodiversity/ariiprot/delta.htm|url-status=dead}}</ref> દાનુબે ત્રિકોણના જૈવ વૈવિધ્યની મહત્તા આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે જાણીતી છે. સપ્ટેમ્બર 1990માં તે જૈવક્ષેત્ર અભયારણ્ય તરીકે જાહેર થયું હતું, રામસર વિસ્તાર મે 1991માં અને આ વિસ્તારમાંથી 50% કરતા વધુ વિસ્તાર [[વિશ્વ વારસા સૂચિ|વર્લ્ડ હેરિટેજ યાદી]]માં ડિસેમ્બર 1991માં સ્થાન પામ્યો.<ref>{{citeweb|url=http://whc.unesco.org/en/list/588|title=Danube Delta|publisher=UNESCO's World Heritage Center|access-date=2008-01-10}}</ref> તેની સરહદોની અંદર વિશ્વનની સૌથી વધારે વ્યાપક [[રીડ બેડ]] પદ્ધતિ છે.<ref>{{citeweb|url=http://whc.unesco.org/en/list/588/video|title=NHK World Heritage 100 Series|publisher=UNESCO's World Heritage Center|access-date=2008-01-10}}</ref> અન્ય બે જૈવ ક્ષેત્ર અભયારણ્યો છે: [[રેટેઝેટ નેશનલ પાર્ક]] અને [[રોડના પર્વતો|રોડના નેશનલ પાર્ક]]. === વન્યજીવ અને વનસ્પતિ === [[ચિત્ર:Pelicani din Delta Dunarii.PNG|250px|thumb|દાનુબે ડેલ્ટામાં પેલિકન]] રોમાનિયામાં 3,700 પ્રકારના સ્થળો છે, કે જેમાંથી અત્યાર સુધીમાં 23ને [[કુદરતી સ્મારકો|કુદરતી સ્થાપત્યો]], 74ને લુપ્ત, 39ને લુપ્તપ્રાય, 171ને દયાજનક અને 1,253 દુર્લભ તરીકે ઓળખવામાં આવ્યા છે.<ref name="flora">{{cite web|url=http://enrin.grida.no/htmls/romania/soe2000/rom/cap5/ff.htm|title=Flora si fauna salbatica|publisher=enrin.grida.no|language=Romanian|access-date=2009-09-07|archive-date=2009-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20090223142209/http://enrin.grida.no/htmls/romania/soe2000/rom/cap5/ff.htm|url-status=dead}}</ref> અલ્પેઈન ઝોન, ફોરેસ્ટ ઝોન અને સ્ટેપ્પે ઝોન એ રોમાનિયામાં વનસ્પતિના ત્રણ મોટા વિસ્તારો છે. જમીન અને વાતાવરણની લાક્ષણિકતાઓ તથા ઊંચાઈના આધારે વનસ્પતિ ઉછેરની પદ્ધતિ સ્થાપિત થઈ છે. જેમ કે: [[ઓક]], [[ફ્લાસ્ક]], [[લિન્ડેન|લિન્ડન]], [[એશ]] (સ્ટેપ્પ ઝોન અને નીચા પર્વતો), [[બીચ]], [[ઓક]] (500 અને 1200 મીટરની વચ્ચે), [[સ્પ્રુસ]], [[ફિર]], [[પાઈન]] (1200 અને 1800 મીટરની વચ્ચે), [[જ્યુનિપર]], [[પાઈન|માઉન્ટેઈન પાઈન]] અને [[વૃક્ષ|ડ્વાર્ફ ટ્રીસ]] (1800 અને 2000 મીટરમાં), નાની જડીબુટ્ટીઓ ધરાવતા અલ્પેઈન ઘાસના મેદાન(2૦૦૦ મીટરથી વધારે).<ref name="aproape">{{cite web|url=http://www.rri.ro/art.shtml?lang=2&sec=252&art=18152|title=Capitolul 12: Relieful, apele, clima, vegetatia, fauna, ariile protejate|work=Aproape totul despre România|publisher=Radio Romania International|language=Romanian|access-date=2009-09-07|archive-date=2010-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20101227233354/http://www.rri.ro/art.shtml?lang=2&sec=252&art=18152|url-status=dead}}</ref> ભેજવાળા વાતાવરણના કારણે ઊંચી ટેકરીઓની આસપાસ [[ઘાસ|મીડો]], [[રીડ]], [[રશ]], [[સેજ|સેઝ]]ની વિશેષ પ્રકારની વનસ્પતિઓ થાય છે અને ઘણી વાર તેની સાથે [[વિલો]], [[પોપલર્સ|પોપલર]] અને [[એરિનિ]]નો ટુકડો હોય છે. [[દાનુબે ડેલ્ટા]]માં ભેજવાળી બાગાયતનું પ્રમાણ વધારે છે.<ref name="aproape"/> રોમાનિયાની વન્યજીવ સમૃદ્ધિમાં 33,792 પ્રજાતિના પ્રાણીઓનો સમાવેશ થાય છે, 33,085 [[કરોડ વિનાનું પ્રાણી|પૃષ્ઠવંશ સિવાય]]ના અને 707 [[કરોડવાળુ પ્રાણી|પૃષ્ઠવંશ]]ના છે.<ref name="flora"/> પૃષ્ઠવંશ પ્રજાતિઓમાં 191 [[માછલી]], 20 [[ઉભયચર|ઉભય-ચર]], 30 [[સરીસૃપ]], 364 [[પક્ષી]] અને 102 [[સસ્તન]] પ્રજાતિઓનો સમાવેશ થાય છે.<ref name="flora"/> વન્યસૃષ્ટિ વિશેષ કરીને વનસ્પતિ સૃષ્ટિ દ્વારા તોડી નાખવામાં આવે છે. આમ નિશ્ચિત પૃષ્ઠભાગ મેદાન અને જંગલ મેદાનની પ્રજાતિઓ આ મુજબ છે: [[સસલુ]], [[હેમસ્ટર|ઉંદર જેવુ પ્રાણી હેમ્સ્ટર]], [[જમીન પરની ખિસકોલી|ખિસકોલી]], [[ફીઝન્ટ|તેતર]], [[ડ્રોપ]], [[ક્વેઈલ]], [[કાર્પ]], [[પેર્ચ|પર્ચ]], [[પાઈક]], [[કેટફિશ]], સખત લાકડાની વન્ય સપાટી (ઓક અને બીચ): [[બોર|ડુક્કર]], [[વરુ]], [[શિયાળ]], [[બાર્બેલ|બાર્બેલ માછલી]], [[લક્કડખોદ]], શંકુદ્રુમ વન્ય મેદાન: [[ટ્રાઉટ]], [[લિંક્સ]], [[હરણ]], [[બકરી]]ઓ અને [[કાળુ ગરુડ|બ્લેક]] તથા [[બાલ્ડ ગરુડ|બાલ્ડ ઈગલ]] જેવી નિશ્ચિત અલ્પેઈન વન્ય સૃષ્ટિ.<ref name="aproape"/> [[પેલિકન]], [[હંસ]], [[ગ્રેલેગ ગુસ|જંગલી ગીસ]] અને [[ફ્લેમિંગો]] સહિતની પક્ષીઓની સેંકડો પ્રજાતિઓ માટે દાનુબે ડેલ્ટા નિવાસસ્થાન છે અને તેમને કાયદા દ્વારા રક્ષણ આપવામાં આવ્યું છે. ડેલ્ટા એ યાયાવર પક્ષીઓ માટેનું વિરામસ્થળ પણ છે. [[દોબ્રોજે|દોબ્રોગીઆ]] વિસ્તારમાં પક્ષીઓની દુર્લભ પ્રજાતિઓમાં [[પેલિકન]], [[કોર્મોરેન્ટ]], [[હરણ|નાના હરણ]], [[રેડ-બ્રેસ્ટેડ ગુસ]], [[વ્હાઈટ-ફ્રન્ટેડ ગુસ]] અને [[મૂંગુ હંસ|મૂંગા હંસ]] છે.<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/508461/Romania|title=Land » Plant and animal life|publisher=Encyclopædia Britannica|access-date=2009-09-07}}</ref> === આબોહવા === ખુલ્લા દરિયાથી અંતર અને યુરોપીયન ખંડના દક્ષિણપૂર્વીય હિસ્સામાં સ્થિત હોવાના કારણે રોમાનિયા ચાર અલગ મોસમોના કારણે [[સમશીતોષ્ણ હવામાન|સમશીતોષ્ણ]] અને [[ખંડીય હવામાન|યુરોપીય ખંડ]]ની વચ્ચેની આબોહવા અનુભવે છે. દક્ષિણમાં અને {{convert|8|°C}} ઉત્તરમાં સરેરાશ વાર્ષિક તાપામાન 11&nbsp;°C (52&nbsp;°F) છે.<ref name="climate">{{citeweb|url=http://countrystudies.us/romania/34.htm|title=Romania: Climate|publisher=U.S. Library of Congress|access-date=2008-01-10}}</ref> [[ઈઓન સિઓન]]માં 1951 અને {{convert|-38.5|°C}} [[બોડ, બ્રેસોવ|બોડ]]માં ૧૯૪૨ વખતે [[તાપમાન અંતિમો|આત્યંતિક તાપમાન નોંધાયુ હતુ]]{{convert|44.5|°C}} .<ref>{{citeweb|url=http://www.romaniatourism.com/climate.html|title=Romania: climate|publisher=Climate|access-date=2008-01-10}}</ref> ઠંડી સવાર અને હૂંફાળી રાતો સાથેની વસંત ઋતુ આહલાદક છે. ઉનાળામાં બુકારેસ્ટમાં (જુનથી ઓગસ્ટ) સરેરાશ મહત્તમ તાપમાન લગભગ{{convert|28|°C}},<ref>{{citeweb|url=http://www.wordtravels.com/Travelguide/Countries/Romania/Climate/|title=The monthly average climate parameters in Bucharest|publisher=WorldTravels|access-date=2008-01-10}}</ref> દેશના નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં વધારે તાપમાન સાથે {{convert|35|°C}} ઉનાળા સામાન્ય રીતે હૂંફાળાથી ગરમ હોય છે. બુકારેસ્ટમાં મિનિમા અને અન્ય નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં સરેરાશ જેટલુ હોય છે{{convert|16|°C}}, પરંતુ વધારે ઊંચાઈવાળા વિસ્તારોમાં તાપમાનમાં મહત્તમ અને લઘુતમ તાપમાનમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો જોવા મળે છે. ખેતરો અને વૃક્ષોના રંગબેરંગી પત્તાઓ સાથે પાનખર સૂકી અને ઠંડી હોય છે. શિયાળો ઠંડો હોઈ શકે છે, નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં સૌથી ઊંચા પર્વતોમાં, કે જ્યાં સૌથી ઊંચા શિખરો પર કેટલાક વિસ્તારો [[પર્માફ્રોસ્ટ|થીજી]] જાય છે ત્યાં પણ સરેરાશ મહત્તમ {{convert|2|°C}} ઓછા {{convert|-15|°C}} કરતા વધારે હોતુ નથી.<ref>{{citeweb|url=http://clic.npolar.no/disc/disc_datasets_metadata.php?s=0&desc=1&table=Datasets&id=DISC_GCMD_GGD30&tag=All&Category=&WCRP=&Location=All&stype=phrase&limit=10&q=|title=Permafrost Monitoring and Prediction in Southern Carpathians, Romania|publisher=CliC International Project Office (CIPO)|date=2004-12-22|access-date=2008-08-31|archive-date=2011-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20110516104422/http://clic.npolar.no/disc/disc_datasets_metadata.php?s=0&desc=1&table=Datasets&id=DISC_GCMD_GGD30&tag=All&Category=&WCRP=&Location=All&stype=phrase&limit=10&q=|url-status=dead}}</ref>{{convert|750|mm|in|abbr=on}}દર વર્ષે માત્ર પશ્ચિમિ સૌથી ઊંચા પર્વતો પર વરસાદ વધુ હોવાની સાથે સરેરાશ વરસાદ હોય છે— તેમાંથી મોટાભાગનો [[સ્નોવ|બરફ]] તરીકે પડે છે અને સ્કીઈંગ ઉદ્યોગને વિકાસમાં મદદ કરે છે. દેશના કેટલાક દક્ષિણ-મધ્ય વિસ્તારમાં (બુકારેસ્ટની આસપાસ) વરસાદના ટીપાઓનું સ્તર સામાન્ય હોય છે{{convert|600|mm|in|abbr=on}},<ref>{{cite web|language=Romanian|url=http://www.insse.ro/cms/files/pdf/ro/cap1.pdf|format=PDF|title=The 2004 Yearbook|publisher=Romanian National Institute of Statistics|access-date=2008-08-31|archive-date=2007-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927210503/http://www.insse.ro/cms/files/pdf/ro/cap1.pdf|url-status=dead}}</ref> જ્યારે કે દાનુબે ડેલ્ટામાં વરસાદનું પ્રમાણ અત્યંત ઓછુ હોય છે અને ત્યાં માત્ર 370&nbsp;મિમિનો સરેરાશ વરસાદ પડે છે. == વસ્તી == [[ચિત્ર:Romania demography 1961-2010.svg|thumb|250px|1961-2003ની વચ્ચે રોમાનિયાની ભૌગોલિક સ્થિતિ]] 2002ના સેન્સસ મુજબ રોમાનિયાની વસતી 21,698,181 છે અને તે આ પ્રદેશના અન્ય દેશો જેટલી જ છે. આગામી વર્ષોમાં [[ઓછો પ્રજનન દર|પ્રજનન દર ઓછો]] હોવાના કારણે વસતીદરમાં સામાન્ય ઘટાડો નોંધાવાની શક્યતા છે. વસતીમાં 89.5% [[રોમાનિયનો]] છે. સૌથી મોટી [[રોમાનિયાની લઘુમતિઓ|પ્રાદેશિક લઘુમતી]] [[રોમાનિયામાં હંગેરિયન લઘુમતિ|હંગેરિયનો]] છે અને વસતીમાં તેમનું પ્રમાણ 6.6% છે અને [[રોમાનિયામાં રોમા લઘુમતિ|રોમા]] અથવા જિપ્સીઓનું પ્રમાણ 2.46% છે. અધિકૃત સેન્સસ અનુસાર 535,250 [[રોમાની લોકો|રોમા]] રોમાનિયામાં રહે છે.<ref group="note">[http://www.recensamant.ro/pagini/tabele/t47.pdf વંશીયતાની વસતી ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091003112909/http://www.recensamant.ro/pagini/tabele/t47.pdf |date=2009-10-03 }} પર આધારિત 2002 સેન્સસ મુજબ રોમાનિયામાં કુલ 535,250 રોમા છે. અન્ય સ્રોતો આ આંકડાનો વિરોધ કરે છે, કારણ કે સ્થાનિક સ્તરે ઘણા રોમાઓ ભેદભાવ થવાના ભયથી પોતાની જાતને અન્ય વંશના ગણાવે છે (ખાસ કરીને રોમાનિયન, પરંતુ આ સાથે જ પશ્ચિમમાં હંગેરિયન અને દોબ્રુજામાં તૂર્કિશ). ઘણા તો ક્યારેય નોંધાયા જ નથી, કારણકે તેમની [http://www.edrc.ro/docs/docs/Romii_din_Romania.pdf પાસે ઓળખપત્ર નથી]. આંતરરાષ્ટ્રીય સ્રોતો અધિકૃત સેન્સસ કરતા વધારે ઊંચો આંકડો આપે છે([http://europeandcis.undp.org/uploads/public/File/rbec_web/vgr/chapter1.1.pdf [[યુએનડીપી(UNDP)|UNDP]]'s Regional Bureau for Europe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131101141449/http://europeandcis.undp.org/uploads/public/File/rbec_web/vgr/chapter1.1.pdf |date=2013-11-01 }}, [http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/ECAEXT/EXTROMA/0,,contentMDK:20333806~menuPK:615999~pagePK:64168445~piPK:64168309~theSitePK:615987,00.html World Bank] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060824055025/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/ECAEXT/EXTROMA/0,,contentMDK:20333806~menuPK:615999~pagePK:64168445~piPK:64168309~theSitePK:615987,00.html |date=2006-08-24 }}, {{cite web|url=http://www.msd.govt.nz/documents/publications/msd/journal/issue25/25-pages154-164.pdf|format=PDF|title=International Association for Official Statistics|archive-url=https://web.archive.org/web/20080226202154/http://www.msd.govt.nz/documents/publications/msd/journal/issue25/25-pages154-164.pdf|archive-date=2008-02-26|access-date=2009-12-17|url-status=dead}}.</ref><ref>{{citeweb|url=http://www.usatoday.com/news/world/2005-02-01-roma-europe_x.htm|publisher=usatoday|title=European effort spotlights plight of the Roma|access-date=2008-08-31}}</ref> [[ટ્રાન્સીલ્વેનિયા]]માં મોટા પ્રમાણમાં લઘુમતિમાં સ્થાન ધરાવતા હંગેરિયનો [[હર્ઘિતા કાઉન્ટી|હાર્ઘિટા]] અને [[કોવાસ્ના કાઉન્ટી|કોવાસ્ના]] પરગણામાં બહુમતિ ધરાવે છે. [[રોમાનિયાના યુક્રેનિયનો|યુક્રેનિયનો]], [[રોમાનિયાના જર્મનો|જર્મનો]], [[લિપોવાન્સ]], [[રોમાનિયાના તૂર્કો|તૂર્કો]], [[રોમાનિયાના ટાટારો|તાતારો]], [[રોમાનિયાના સર્બો|સર્બો]], [[રોમાનિયાના સ્લોવાકો|સ્લોવાકો]], [[બેનેટ બલ્ગેરિયનો|બલ્ગેરિયનો]], [[રોમાનિયાના ક્રોટ્સો|ક્રોટ્સો]], [[રોમાનિયાના ગ્રીકો|ગ્રીકો]], [[રશિયનો]], [[રોમાનિયામાં યહૂદીઓનો ઇતિહાસ|યહૂદીઓ]], [[રોમાનિયાના ચેકો|ચેકો]], [[રોમાનિયામાં પોલિશ લઘુમતિ|પોલ્સ]], [[રોમાનિયાના ઈટાલિયનો|ઈટાલિયનો]], [[રોમાનિયામાં આર્મેનિયનો|અમેરિકનો]] અને અન્ય એથનિક જૂથો વસતીમાં બાકીનો 1.4% હિસ્સો ધરાવે છે.<ref name="census">{{cite report|url=http://www.recensamant.ro/pagini/rezultate.html|title=Official site of the results of the 2002 Census|language=Romanian|access-date=2008-08-31|archivedate=2008-03-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080325223653/http://www.recensamant.ro/pagini/rezultate.html%23}}</ref> 1930માં [[રોમાનિયામાં જર્મનો]] 745,421 હતા ,<ref>{{cite web|url=http://www.hungarian-history.hu/lib/minor/min02.htm|title=German Population of Romania, 1930-1948|publisher=hungarian-history.hu|access-date=2009-09-07|archive-date=2007-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20070817040031/http://www.hungarian-history.hu/lib/minor/min02.htm|url-status=dead}}</ref> હવે માત્ર 60,000 રહ્યા છે.<ref>{{cite web|url=http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/en/Laenderinformationen/01-Laender/Rumaenien.html|title=German minority|publisher=auswaertiges-amt.de|access-date=2009-09-07|archive-date=2008-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20080917200535/http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/en/Laenderinformationen/01-Laender/Rumaenien.html|url-status=dead}}</ref> 1924માં રોમાનિયાના રાજ્યમાં 796,056 [[રોમાનિયામાં યહૂદીઓનો ઇતિહાસ|યહૂદીઓ]] હતા.<ref>{{cite web|url=http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/romania.html|title=The Virtual Jewish History Tour - Romania|publisher=jewishvirtuallibrary.org|access-date=2009-09-07}}</ref> એક અંદાજ મુજબ વિદેશમાં રહેતા રોમાનિયનો અને રોમાનિયામાં જન્મેલ પૂર્વજો ધરાવનાર વ્યક્તિઓની સંખ્યા 12 મિલિયન જેટલી છે.<ref name="diaspora"/> રોમાનિયાની અધિકૃત ભાષા [[રોમાનિયન ભાષા|રોમાનિયન]], [[ઇટાલિયન ભાષા|ઈટાલિયન]], [[ફ્રેન્ચ ભાષા|ફ્રેન્ચ]], [[સ્પેનિશ ભાષા|સ્પેનિશ]], [[પોર્ટુગીઝ ભાષા|પોર્ટુગીઝ]] અને [[કેટાલન ભાષા|કેટાલેન]] સાથે સંબંધ ધરાવતી [[પૂર્વીય રોમાન્સ ભાષા]] છે. વસતીના 91% લોકો પ્રથમ ભાષા તરીકે રોમાનિયન બોલે છે અને અનુક્રમે 6.7% and 1.1% વસતી દ્વારા બોલાતી [[હંગેરીયન ભાષા|હંગેરિયન]] અને [[રોમાનિયામાં રોમા લઘુમતિ|રોમા]] સૌથી વધુ અગત્યની લઘુમતિ ભાષાઓ છે.<ref name="census"/> 1990ના દસકા સુધી [[ટ્રાન્સીલ્વેનિયા સેક્સન્સ|ટ્રાન્સીલ્વેનિયન સેક્સન્સ]]માં જર્મન બોલતા લોકોની સંખ્યા પણ નોંધપાત્ર હતી, આમ છતાં તેમાંથી ઘણા લોકો જર્મનીમાં સ્થળાંતર કરી જતાં હવે રોમાનિયામાં જર્મન બોલતા લોકોની સંખ્યા માત્ર 45,000 રહી છે. એથનિક લઘુમતિઓ સ્થાનિક વસતીમાં 20%થી વધુ પ્રમાણમાં હોય ત્યારે લઘુમતિઓની તે ભાષાનો ઉપયોગ જાહેર વહીવટમાં અને ન્યાય પદ્ધતિમાં કરી શકાય છે અને આ સાથે માતૃભાષાના શિક્ષણ અને સંકેતો પણ આપવામાં આવે છે. શાળાઓમાં ભણાવવામાં આવતી વિદેશી ભાષાઓમાં [[અંગ્રેજી ભાષા|ઈંગ્લિશ]] અને [[ફ્રેન્ચ ભાષા|ફ્રેન્ચ]] મુખ્ય છે. 5 મિલિયન રોમાનિયનો ઈંગ્લિશ બોલે છે, 4–5 મિલિયન લોકો દ્વારા ફ્રેન્ચ બોલાય છે અને જર્મની, ઈટાલિયન તથા સ્પેનિશ (પ્રત્યેક ભાષા) 1-2 મિલિયન લોકો દ્વારા બોલાય છે.<ref>{{citeweb|url=http://www.anis.ro/index.php?page=afaceri&sec=afaceri_avantaje&lang=ro|title=Outsourcing IT în România|language=Romanian|publisher=Owners Association of the Software and Service Industry|access-date=2008-08-31|archive-date=2008-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20081206115410/http://www.anis.ro/index.php?page=afaceri&sec=afaceri_avantaje&lang=ro|url-status=dead}}</ref> અંગ્રેજીનું ચલણ વધારે હોવા છતાં ઐતિહાસિક રીતે સૌથી વધુ બોલવામાં આવતી વિદેશી ભાષા ફ્રેન્ચ હતી. પરિણામે રોમાનિયન ઈંગ્લિશ બોલનારા લોકો રોમાનિયન-ફ્રેન્ચ બોલનારા કરતાં ઉંમરમાં નાના હોય છે. આમ છતાં રોમાનિયા [[લા ફ્રાન્કોફોનિ]]નું સંપૂર્ણ સભ્ય છે અને 2006માં તેણે ફ્રાન્કોફોનિ સમિટની યજમાની કરી હતી.<ref>{{cite web|url=http://www.francophonie.org/doc/doc-historique/chronologie-oif.pdf|format=pfd|language=French|title=Chronology of the International Organization La Francophonie|access-date=2008-08-31|archive-date=2008-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20080307170154/http://www.francophonie.org/doc/doc-historique/chronologie-oif.pdf|url-status=dead}}</ref> પ્રાંતમાં ઓસ્ટ્રો-હંગેરિયન શાસનને ઓળખવાની પરંપરાના કારણે ટ્રાન્સિલ્વેનિયામાં જર્મની વ્યાપક પ્રમાણમાં શિખવાડવામાં આવે છે. === ધર્મ === રોમાનિયા [[બિન-સાંપ્રદાયિક રાજ્ય]] છે, આમ તેનો કોઈ [[રાજ્ય ધર્મ|રાષ્ટ્રીય ધર્મ]] નથી. અગ્રણી ધાર્મિક સંસ્થા [[રોમાનિયન ઓર્થોડોક્સ ચર્ચ]], [[પૂર્વીય ઓર્થોડોક્સ ચર્ચ|ઈસ્ટર્ન ઓર્થોડોક્સ]] [[પૂર્ણ ભાઈચારો|કમ્યુનિયન]]ની અંદર [[ઓટોસેફેલી|ઓટોસેફાલૌસ]] ચર્ચ છે; 2002ના સેન્સસ અનુસાર વસતીના 86.7% લોકો તેના સભ્ય છે. અન્ય મહત્વની [[ખ્રિસ્તિ ધર્મસંઘો|ક્રિશ્ચિયન સંસ્થાઓ]]માં [[રોમાનિયામાં રોમન કેથોલિકવાદ|રોમન કેથોલિસિઝમ]] (4.7%), [[પ્રોટેસ્ટન્ટવાદ|પ્રોટેસ્ટન્ટિઝમ]] (3.7%), [[પેન્ટેકોસ્ટાલિઝમ]] (1.5%) અને [[રોમાનિયન ગ્રીક-કેથોલિક ચર્ચ]] (0.9%) છે.<ref name="census"/> રોમાનિયામાં [[રોમાનિયામાં ઈસ્લામ|મુસ્લિમ]] લઘુમતિ [[દોબ્રુજા|દોબ્રોગીઆ]]માં એકત્રિત છે, જેમાંના મોટાભાગના તૂર્કીશ મૂળના છે અને તેમની સંખ્યા 67,500 લોકોની છે.<ref>{{cite report|url=http://www.recensamant.ro/datepr/tbl6.html|title=Romanian Census Website with population by religion|publisher=Recensamant.ro|access-date=2008-01-01|archivedate=2008-06-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080605161514/http://www.recensamant.ro/datepr/tbl6.html}}</ref> 2002 સેન્સસ વિગતો મુજબ 6,179 [[રોમાનિયામાં યહૂદીઓનો ઇતિહાસ|યહૂદીઓ]], 23,105 લોકો કોઈ પણ ધર્મના નથી/અથવા [[નાસ્તિકવાદ|ઓથેઈસ્ટ]] છે અને 11,734 લોકોએ પ્રશ્નનો જવાબ આપવા ઈનકાર કર્યો હતો. ડિસેમ્બર 27, 2006ના રોજ ધર્મ પરનો નવો કાયદો મંજૂર કરાયો હતો, જે અંતર્ગત 20,000થી વધુ સભ્યો ધરાવનાર અથવા રોમાનિયાની કુલ વસતીમાં 0.1 ટકા જેટલી વસતી ધરાવનાર ધર્મને જ અધિકૃત નોંધણીની માન્યતા મળી શકે છે.<ref>{{citeweb|url=http://www.bosnewslife.com/europe/romania/2674-romania-president-approves-europes-worst/|title=Romania President Approves Europe's "Worst Religion Law"|access-date=2008-08-31}}</ref> === સૌથી મોટા શહેરો === [[ચિત્ર:Cluj center.jpg|thumb|250px|રોમાનિયાના સૌથી મોટા શહેરોમાંથી એક ક્લુજ-નાપોકા]] પાટનગર બુકારેસ્ટ રોમાનિયાનું સૌથી મોટું શહેર છે. 2002ના સેન્સસમાં તેની કુલ વસતી 1.9 મિલિયન કરતા વધારે હતી.<ref>{{citeweb|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1186654811&men=gcis&lng=en&des=gamelan&dat=200&geo=-182&srt=pnan&col=aohdqcfbeimg&pt=c&va=&srt=1pnan|publisher=World Gazetteer|title=Population of the largest cities and towns in Romania|access-date=2008-08-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930221932/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1186654811&men=gcis&lng=en&des=gamelan&dat=200&geo=-182&srt=pnan&col=aohdqcfbeimg&pt=c&va=&srt=1pnan|archive-date=2007-09-30|url-status=live}}</ref> [[બુકારેસ્ટના મેટ્રોપોલિટન ક્ષેત્રો|બુકારેસ્ટ]]ના [[રોમાનિયામાં મેટ્રોપોલિટન વિસ્તારોની યાદી|મેટ્રોપોલિટન વિસ્તાર]]માં 2.2 મિલિયન જેટલી વસતી છે. બુકારેસ્ટનો શહેરી વિસ્તાર [[મૂળ શહેર]] કરતાં 20 ગણો વધારવાની અનેક યોજનાઓ છે.<ref>{{citenews|url=http://www.romanialibera.ro/a94321/zona-metropolitana-bucuresti-va-fi-gata-peste-10-ani.html|title=Metropolitan Zone of Bucharest will be ready in 10 years|publisher=''Romania Libera''|language=Romanian|access-date=2008-08-31}}</ref><ref>{{citeweb|language=Romanian|url=http://www.zmb.ro/main.php|title=Official site of Metropolitan Zone of Bucharest Project|access-date=2008-08-31|archive-date=2004-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20040501191410/http://www.zmb.ro/main.php|url-status=dead}}</ref>રોમાનિયાના પાંચ અન્ય શહેરો પણ 300,000 જેટલી વસતી ધરાવે છે અને યુરોપીયન યુનિયનની [[શહેરની હદની અંદર સૌધી વધુ વસતી ધરાવતા યુરોપીયન યુનિયનના સૌથી મોટા શહેરો|EUના 100 સૌથી વધુ વસતીવાળા શહેરો]]ની યાદીમાં પણ તેમનું નામ છે. આ શહેરો છે: [[ઈઆસિ|લાસી]], [[ક્લુજ-નાપોકા|કલુજ-નેપોકા]], [[ટિમિસોરા]], [[કોન્સ્ટન્ટા|કોન્સટન્ટા]] અને [[ક્રેઈઓવા]]. 200,000થી વધુ વસતી ધરાવતા અન્ય શહેરો છેઃ [[ગેલાટી]], [[બ્રેસોવ|બ્રાસોવ]], [[પ્લોઈએસ્ટિ|પ્લોઈએસ્ટી]], [[બ્રેઈલા]] અને [[ઓરાડી|ઓરેડીઆ]]. અન્ય 13 શહેરોની વસતી 100,000 કરતા વધુ છે.<ref name="population" /> હાલમાં અનેક મોટા શહેરોમાં [[રોમાનિયામાં મેટ્રોપોલિટન વિસ્તારો|મેટ્રોપોલિટન વિસ્તાર]] છે: [[કોન્સ્ટન્ટા મેટ્રોપોલિટન વિસ્તાર|કોન્સ્ટન્ટા]] (550,000 લોકો), [[બ્રેસોવ મેટ્રોપોલિટન વિસ્તાર|બ્રાસોવ]], [[ઈઆસિ મેટ્રોપોલિટન વિસ્તાર|ઈઆસી]] (બંનેમાં લગભગ 400,000 જેટલી વસતી) અને [[ઓરડીઆ મેટ્રોપોલિટન વિસ્તાર|ઓરેડીઆ]] (260,000) અને બીજા અનેક માટે આયોજન કરાયુ છે: [[ટિમિસોઆરા મેટ્રોપોલિટન વિસ્તાર|ટિમિસોરા]] (400,000), [[ક્લુજ-નાપોકા મેટ્રોપોલિટન વિસ્તાર|ક્લુજ-નેપોકા]] (400,000), [[સેન્ટેમિર મેટ્રોપોલિટન વિસ્તાર|બ્રેઈલા-ગેલેટી]] (600,000), [[ક્રેઈઓવા]] (370,000), [[બકાઉ|બેકાઉ]] અને [[પ્લોઈએસ્ટિ|પ્લોઈએસ્ટી]].<ref>{{cite web|url=http://www.zmi.ro/de/zmi_context_romania.html|title=Map of Romanian municipalities that can have metorpolitan areas in maroon|3=zmi.com|access-date=2008-08-31|archive-date=2008-09-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20080901055547/http://www.zmi.ro/de/zmi_context_romania.html|url-status=dead}}</ref> === શિક્ષણ === [[ચિત્ર:Bucharest university.jpg|thumb|250px|યુનિવર્સિટી ઓફ બુકારેસ્ટનું મુખ્ય સંકુલ]] [[1989ની રોમાનિયન ક્રાંતિ]]ના સમયથી રોમાનિયન શિક્ષણ પદ્ધતિઓમાં નિરંતર [[સુધારા]] પ્રક્રિયા ચાલી રહી છે અને તેને ટીકા તથા પ્રશંસા બંને મળ્યા છે.<ref>{{cite report|publisher=UNESCO|url=http://www.unesco.org/education/wef/countryreports/romania/rapport_1.html|title=The Romanian Educational Policy in Transition|access-date=2008-08-31}}</ref> 1995માં સ્વીકારવામાં આવેલા શિક્ષણના કાયદા મુજબ શિક્ષણ પદ્ધતિનું નિયંત્રણ [[રોમાનિયાનું શિક્ષણ અને સંશોધન મંત્રાલય|શિક્ષણ અને સંશોધન મંત્રાલય]] દ્વારા થાય છે. દરેક સ્તરનું પોતાનું સંગઠન સ્વરૂપ છે અને તે વિવિધ કાયદાઓને પાત્ર છે. 3થી 6 વર્ષના બાળકો માટે [[કિન્ડરગાર્ટન-બાલમંદિર|બાલમંદિર]] વૈકલ્પિક છે. [[સ્કૂલ]] શિક્ષણ 7 વર્ષની ઉંમરે શરૂ થાય છે (ક્યારેક 6) અને 10મા ધોરણ સુધી તે ફરજિયાત છે (સામાન્ય રીતે 17 અથવા 16 વર્ષ સુધી કહી શકાય).<ref>{{cite report|publisher=UNESCO|url=http://www.unesco.org/education/wef/countryreports/romania/rapport_2.html|title=The Romanian Educational Policy in Transition|access-date=2008-08-31}}</ref> [[પ્રાથમિક સ્કૂલ|પ્રાથમિક]] અને [[માધ્યમિક સ્કૂલ|માધ્યમિક]] શિક્ષણ 12 અથવા 13 ગ્રેડમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યુ છે. [[ઉચ્ચતર શિક્ષણ|ઉચ્ચ શિક્ષણ]] [[યુરોપીયન ઉચ્ચ શિક્ષણ વિસ્તાર|યુરોપીયન ઉચ્ચ શિક્ષણ ક્ષેત્ર]] સાથે સંકળાયેલુ છે. અધિકૃત શાળા પદ્ધતિ અને તાજેતરમાં ઉમેરવામાં આવેલ ખાનગી સમાન વિકલ્પો સિવાય અર્ધ-ન્યાયિક, અનૌપચારિક, સંપૂર્ણ [[ટ્યુટરિંગ#ખાનગી ટ્યુટરિંગ|ખાનગી ટ્યુટરિંગ]] પદ્ધતિ અસ્તિત્વ ધરાવે છે. ટ્યુટરિંગ મોટા ભાગે [[માધ્યમિક સ્કૂલ]]માધ્યમિક દરમિયાન વિવિધ પરિક્ષાઓની તૈયારી માટે ઉપયોગમાં લેવાય છે, કે જે અત્યંત કપરુ હોય છે. ટ્યુટરિંગ વ્યાપક પ્રમાણમાં ફેલાયેલુ છે અને તેને શિક્ષણ પદ્ધતિના ભાગ તરીકે ગણાવી શકાય. સામ્યવાદી યુગ દરમિયાન તેને ઘણી મદદ મળી અને તેને સમૃદ્ધ બનાવવામાં આવ્યુ.<ref>{{cite web|url=http://www.genderomania.ro/book_gender_post/part1/Anca_Gheaus.pdf|title=Limited relevants. What feminists can learn from the eastern experience|format=pdf|access-date=2008-08-25|publisher=genderomania.ro|archive-date=2008-09-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20080904004658/http://www.genderomania.ro/book_gender_post/part1/Anca_Gheaus.pdf|url-status=dead}}</ref> 2004માં 4.4 મિલિયન લોકોએ સ્કૂલમાં નોંધણી કરાવી હતી. તેમાંથી 650,000 બાલમંદિરમાં, 3.11 મિલિયન (વસતીના 14% ટકા) પ્રાથમિકમાં અને માધ્યમિક સ્તરે અને 650,000 (વસતીના 3%) ટેર્ટિઅરી સ્તરે (યુનિવર્સિટીઓમાં) નોંધણી કરાવી હતી.<ref>{{cite web|url=http://www.insse.ro/cms/files/pdf/ro/cap8.pdf|format=PDF|title=Romanian Institute of Statistics Yearbook - Chapter 8|language=Romanian|access-date=2008-08-31}}</ref> આ જ વર્ષે પુખ્ત સાક્ષરતા દર 97.3% (વિશ્વમાં 45મો) હતો, જ્યારે કે પ્રાથમિક, માધ્યમિક અને ટેર્ટીઅરી સ્કૂલ માટેનો સંયુક્ત નોંધણી દર 75% (વિશ્વમાં 52મો) હતો.<ref>{{cite web|url=http://hdr.undp.org/hdr2006/pdfs/report/HDR06-complete.pdf|title=UN Human Development Report 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20070202212856/http://hdr.undp.org/hdr2006/pdfs/report/HDR06-complete.pdf|format=pdf|archive-date=2007-02-02|access-date=2009-12-17|url-status=live}}</ref> વર્ષ 2000 માટે શાળાઓમાં [[PISA]] મૂલ્યાંકન અભ્યાસે નિમ્ન [[ઓઇસીડી.|OECD]]ના આંકમાં 85% ટકાનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા 432ના સામાન્ય આંક સાથે ભાગ લેનાર 42 દેશોમાં રોમાનિયાને 34મો ક્રમ આપ્યો હતો.<ref>{{cite report|url=http://www.edu.ro/index.php?module=uploads&func=download&fileId=1958|title=OECD International Program for Evaluation of Students, National Report|location=Bucureşti|year=2002|pages=10—15|publisher=Romanian Ministry of Education|access-date=2008-08-31|archivedate=2007-07-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070714191112/http://www.edu.ro/index.php?module=uploads&func=download&fileId=1958}}</ref> [[વિશ્વ યુનિવર્સિટીઓનું શૈક્ષણિક રેન્કિંગ|વિશ્વ યુનિવર્સિટીઓના એકેડેમિક રેન્કિંગ]] મુજબ 2006માં વિશ્વની ટોચની 500 યુનિવર્સિટીઓમાં રોમાનિયાની કોઈપણ યુનિવર્સિટીનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો નહોતો.<ref>{{cite report|url=http://ed.sjtu.edu.cn/rank/2006/ARWU2006FULLLIST-BY%20RANK%20(PDF).pdf|format=pdf|title=Academic Ranking World University 2006: Top 500 World University|access-date=2008-08-31|archivedate=2012-02-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120205043418/http://ed.sjtu.edu.cn/rank/2006/ARWU2006FULLLIST-BY%20RANK%20(PDF).pdf}}</ref> રેન્કિંગની આ જ પદ્ધતિમાં રોમાનિયાની શ્રેષ્ઠ યુનિવર્સિટી [[બુકારેસ્ટ યુનિવર્સિટી]]એ વિશ્વની ટોચની 500 યુનિવર્સિટીમાં છેલ્લા સ્થાને રહેનાર યુનિવર્સિટી કરતાં અડધો સ્કોર કર્યો હતો.<ref>{{cite report|publisher=Asociaţia Ad Astra a cercetătorilor rom âni|author=Răzvan Florian|url=http://www.ad-astra.ro/journal/8/florian_shanghai_romania.pdf|format=pdf|title=Romanian Universities and the Shanghai rankings|location=Cluj-Napoca, România|pages=7–9|access-date=2008-08-31}}</ref> ધાર્મિક સંકુચિતતાના વધતા જતા વલણના કારણે રોમાનિયન માધ્યમિક શાળા અભ્યાસક્રમને તાજેતરમાં [[સેન્સરશિપ-નિયંત્રણ|સેન્સર]] કરીને નવેસરથી ઘડવામાં આવ્યો હતો. 2006માં દેશમાં સામ્યવાદના સમયથી ભણાવવામાં આવતા [[ઉત્ક્રાંતિનો સિદ્ધાંત|ઉત્ક્રાંતિના સિદ્ધાંત]]ને રાષ્ટ્રવ્યાપી ફરજિયાત અભ્યાસક્રમમાંથી પડતો મૂકવામાં આવ્યો હતો. [[વોલ્ટાયર|વોલ્ટેર]] અને [[કેમુસ]] જેવા ધર્મના ટિકાકાર તત્વવેત્તાઓને પણ ધાર્મિક અભ્યાસક્રમમાંથી દૂર કરવામાં આવ્યા છે. તેના બદલે વિદ્યાર્થીઓને રૂઢિચૂસ્ત ધાર્મિક વર્ગોમાં [[ઉત્પત્તિના વૃતાન્ત અનુસાર સર્જન|7-દિવસીય સર્જનવાદ]] શીખવવામાં આવે છે અને નવી દરખાસ્ત અનુસાર તે ફરજિયાત બની શકે છે.<ref>{{citeweb|url=http://www.thediplomat.ro/reports_1207.php|title=Romania removes theory of evolution from school curriculum|publisher=''The Diplomat''|access-date=2008-08-31}}{{Dead link|date=માર્ચ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == સરકાર == === રાજકારણ === [[રોમાનિયાનું બંધારણ]] [[ફ્રાન્સનું બંધારણ|ફ્રાન્સના પાંચમા રીપબ્લિકના બંધારણ]]<ref name="Europaworld"/> પર આધારિત છે અને ડિસેમ્બર 8, 1991ના રોજ લોકમત દ્વારા તેને મંજૂરી આપવામાં આવી.<ref name="Europaworld"/> ઓક્ટોબર 2003માં યોજાયેલ મતદાનમાં બંધારણના 79 સુધારાઓને મંજૂરી આપવામાં આવી અને તેને યુરોપીયન યુનિયનના કાયદાઓની અનુરૂપ બનાવવામાં આવ્યું.<ref name="Europaworld"/> બહુ-પક્ષીય લોકતાંત્રિક પદ્ધતિના આધારે અને કાયદાકીય, વહીવટી અને ન્યાયિક સત્તાઓને અલગ રાખીને રોમાનિયાનો વહીવટ થાય છે.<ref name="Europaworld"/> રોમાનિયા [[અર્ધ-પ્રમુખશાહી]] લોકશાહી ગણતંત્ર છે, કે જ્યાં [[રોમાનિયાના પ્રમુખો|પ્રમુખ]] અને [[રોમાનિયાના વડાપ્રધાનો|વડાપ્રધાન]] વચ્ચે વહીવટી કામગીરીઓ વિભાજિત કરાઈ છે. મહત્તમ બે મુદત માટે લોકપ્રિય મતો દ્વારા [[રોમાનિયાના પ્રમુખ|પ્રમુખ]]ને ચૂંટવામાં આવે છે અને 2003ના સુધારાથી મુદત પાંચ વર્ષની કરવામાં આવી છે.<ref name="Europaworld"/> [[રોમાનિયાના વડાપ્રધાનો|વડાપ્રધાન]]ની નિમણૂક પ્રમુખ કરે છે અને [[રોમાનિયન કેબિનેટ|મંત્રી મંડળ]]ની નિમણૂક વડાપ્રધાન કરે છે.<ref name="Europaworld"/> પ્રમુખ [[કોટ્રોસેનિ મહેલ|કોટ્રોસેની પેલેસ]] ખાતે રહે છે અને [[રોમાનિયા સરકાર|રોમાનિયન સરકાર]] સાથેના વડાપ્રધાન [[વિક્ટોરિયા મહેલ|વિક્ટોરિયા પેલેસ]] ખાતે સ્થિત હોય છે. સરકારની કાયદાકીય શાખા [[રોમાનિયાની સંસદ|સંસદ]] (''પાર્લામેન્ટુલ રોમાનિએઈ'' ) તરીકે ઓળખાય છે અને તે [[દ્વિગૃહીયતા|બે ગૃહ]]ની બનેલી હોય છે – [[રોમાનિયાની સેનેટ|સેનેટ]] (''સેનાટ'' ), જેમાં 140 સભ્યો હોય છે અને [[રોમાનિયાના ડેપ્યુટીઓનું ગૃહ|ડેપ્યુટીઓનું ગૃહ]] (''કેમેરા ડેપ્યુટેટિલર'' ), જ્યાં 346 સભ્યો હોય છે.<ref name="Europaworld"/> [[તુલનાત્મક પ્રતિનિધિત્વની પક્ષ-યાદી|પક્ષોના તુલનાત્મક પ્રતિનિધિત્વની યાદી]] અંતર્ગત બંને ગૃહના સભ્યોને ચાર વર્ષ માટે ચૂંટવામાં આવે છે.<ref name="Europaworld"/> ન્યાય તંત્ર સરકારના અન્ય વિભાગોથી સ્વતંત્ર હોય છે અને તે અદાલતોના સ્તરીકરણની બનેલી હોય છે અને આ અદાલતો રોમાનિયાની સર્વોચ્ચ અદાલત [[હાઈ કોર્ટ ઓફ કેસ્સેશન એન્ડ જસ્ટિસ|હાઈકોર્ટ ઓફ કેસ્સેશન એન્ડ જસ્ટિસ]] હસ્તક હોય છે.<ref>{{citeweb|url=http://www.scj.ro/monogr_en.asp|publisher=High Court of Cassation and Justice - —Romania|title=Presentation|access-date=2008-08-31|archive-date=2012-09-10|archive-url=https://archive.today/20120910190947/http://www.scj.ro/monogr_en.asp|url-status=dead}}</ref> અપીલ માટે પરગણા અદાલતો અને સ્થાનિક અદાલતો પણ હોય છે. રોમાનિયાનું ન્યાયતંત્ર [[ફ્રેન્ચ કાયદો|ફ્રેન્ચ સ્વરૂપ]]થી અત્યંત પ્રભાવિત છે,<ref name="Europaworld"/><ref>{{citeweb|url=http://permanent.access.gpo.gov/lps35389/2000//legal_system.html|title=Romanian Legal system|publisher=CIA Factbook|year=2000|access-date=2008-01-11|archive-date=2008-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20080125081126/http://permanent.access.gpo.gov/lps35389/2000/legal_system.html|url-status=dead}}</ref> જેનો અંદાજ [[નાગરિક કાયદો (કાયદા પદ્ધતિ)|નાગરિક કાયદા]] આધારિત રચના અને [[તપાસ-જાંચ પદ્ધતિ|તપાસ કરનાર]] એજન્સી જેવા સ્વરૂપ પરથી આવી શકે છે. [[કુર્ટીઅ કોન્સ્ટિટ્યુશનલ(Curtea Constituţională)|બંધારણીય અદાલત]] (''કુર્ટી કોન્સ્ટિટ્યુશનલા'' ) કાયદા અને દેશના મૂળ કાયદા એટલે કે [[રોમાનિયન બંધારણ]] અનુસાર રાજ્યની ધારાઓનું પાલન કરતા ચૂકાદા આપવાની તેની જવાબદારી છે. 1991માં લવાયેલ બંધારણમાં સુધારા માટે જનમત અનિવાર્ય છે અને છેલ્લે 2003માં જનમત લેવાયો હતો. આ સુધારા મુજબ સંસદની કોઈપણ બહુમતિ દ્વારા અદાલતના નિર્ણયને પલટાવી શકાય નહિ. [[યુરોપીયન સંઘ|યુરોપીયન યુનિયન]]માં 2007માં દેશના પ્રવેશ<ref>{{cite news | first=Stefan | last=Bos | coauthors= | authorlink= | title=Bulgaria, Romania Join European Union | date=01 January 2007 | publisher=Voice of America | url=http://voanews.com/english/archive/2007-01/2007-01-01-voa16.cfm | work=VOA News | pages= | access-date=2 January 2009 | language= | archive-url=https://web.archive.org/web/20090706141125/http://voanews.com/english/archive/2007-01/2007-01-01-voa16.cfm | archive-date=6 જુલાઈ 2009 | url-status=dead }}</ref>ના કારણે તેની ઘરેલુ નીતિઓ પર મહત્વની અસરો પડી છે. પ્રક્રિયાના ભાગરૂપે રોમાનિયાએ [[ન્યાયિક સુધારા]] સહિતના સુધારા કર્યા છે, અન્ય સભ્ય રાજ્યો સાથે ન્યાયિક સહકાર વધાર્યો છે અને ભ્રષ્ટાચારનો સમાનો કરવા સુધારા કરવામાં આવ્યા છે. આમ છતાં, 2006ના બ્રસેલ્સ રીપોર્ટમાં રોમાનિયા અને [[બલ્ગેરિયા]]ને યુરોપીયન યુનિયનના બે સૌથી વધારે ભ્રષ્ટ દેશો ગણાવવામાં આવ્યા હતા.<ref>{{citeweb|url=http://www.bbj.hu/main/news_18741_romania+will+be+eus+most+corrupt+new+member.html|title=Romania will be EU's most corrupt new member|access-date=2008-01-11|archive-date=2007-11-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20071118002152/http://www.bbj.hu/main/news_18741_romania+will+be+eus+most+corrupt+new+member.html|url-status=dead}}</ref> === વહીવટી વિભાગો === [[ચિત્ર:Regiuni de dezvoltare.svg|thumb|250px|8 વિકાસ ક્ષેત્રોનો નકશો. 41 સ્થાનિક વહીવટી એકમોને પણ પ્રસિદ્ધિ આપવામાં આવી છે, પરંતુ બુકારેસ્ટ અને ઈલફોવ કાઉન્ટ એકબીજા સાથે જોડાયેલા છે. બંને પોતાનું વિકાસ ક્ષેત્ર બનાવે છે અને તેની આસપાસ સુદ વિસ્તાર આવેલો છે.]] રોમાનિયા 41 [[રોમાનિયાની કાઉન્ટીઓ|પરગણા]]ઓ(કાઉન્ટી) (sing. ''જ્યુડેટ'' , pl. ''જ્યુડેટ'' ) તથા [[બુકારેસ્ટ]] મ્યુનિસિપાલિટી (બુકુરેસ્ટી)માં વહેંચાયેલું છે – તેનો દરજ્જો સમાન છે. દરેક કાઉન્ટીનો વહીવટ કાઉન્ટી કાઉન્સિલ (''કોન્સિલિઉ જુડેટન'' ) દ્વારા થાય છે અને તે સ્થાનિક મુદ્દાઓ માટે [[પ્રીફેક્ટ]](વિભાગના ઉપરી અધિકારી)ની જેમ જવાબદાર હોય છે, કે જેની નિમણૂક કેન્દ્ર સરકાર કરે છે. આ હોદ્દા પર નિમણૂક પામનાર વ્યક્તિ કોઈપણ રાજકીય પક્ષના સભ્ય ન હોવા જોઈએ કે રાષ્ટ્રીય સ્તરે દેશના (કેન્દ્રીય)મામલાઓ માટે જવાબદાર ના હોવા જોઈએ. 2008થી કાઉન્ટી કાઉન્સિલના પ્રમુખ (''પ્રેસિડેન્ટેલે કોન્સિલિઉલુઈ'' )ને અગાઉની જેમ કાઉન્ટિ કાઉન્સિલ દ્વારા નહિ પરંતુ સીધા લોકો દ્વારા ચૂંટવામાં આવે છે.<ref name="descopera">{{cite web|url=http://www.descopera.net/romania_geografie.html|title=Geografia Romaniei|publisher=descopera.net|language=Romanian|access-date=2009-09-07|archive-date=2009-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20090219224756/http://descopera.net/romania_geografie.html|url-status=dead}}</ref> દરેક કાઉન્ટિનું [[શહેર|શહેરો]]માં પેટાવિભાજન કરવામાં આવે છે (sing. ''ઓરાસ'' , pl. ''ઓરાસ'' ) અને [[રોમાનિયાના કમ્યુનો|કમ્યુનીસ]] (sing. ''કમ્યુના'' , pl. ''કમ્યુન'' ), પહેલું [[શહેરી વિસ્તાર|શહેરી]], અને બીજુ [[ગ્રામીણ]] વસાહતોનું હોય છે. રોમાનિયામાં કુલ 319 [[રોમાનિયામાં શહેરો|શહેરો]] and 2686 [[રોમાનિયાના કમ્યુનો|કમ્યુનીસ]] છે.<ref name="total">{{cite report|language=ro|url=http://www.insse.ro/cms/files/pdf/ro/cap1.pdf|format=PDF|chapter=1.8|title=Administrative Organisation of Romanian Territory, on December 31, 2005|publisher=Romanian National Institute of Statistics|access-date=2008-08-31|archivedate=2007-09-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927210503/http://www.insse.ro/cms/files/pdf/ro/cap1.pdf}}</ref> દરેક શહેર અને કમ્યુનને પોતાના મેયર (''પ્રિમર'' ) અને સ્થાનિક કાઉન્સિલ (''કોન્સિલિઉ લોકલ'' ) હોય છે. 1વધારે મોટા અને વધારે શહેરીકરણ ધરાવતા 103 શહેરો પાસે [[રોમાનિયાની મ્યુનિસિપાલિટીઓ|મ્યુનિસિપાલિટી]]નો દરજ્જો છે, જેના દ્વારા તેમને સ્થાનિક મુદ્દાઓમાં વધારે વહીવટી સત્તા આપે છે. બુકારેસ્ટને પણ મ્યુનિસિપાલિટી ધરાવતા શહેરનો દરજ્જો આપવામાં આવ્યો છે, પરંતુ અન્ય સ્થાનિક સત્તામંડળોની જેમ કાઉન્ટીનો ભાગ નહિ હોવાના કારણે તે બધા કરતા અનોખુ છે. તેની પાસે કાઉન્ટી કોન્સિલ નથી, પરંતુ પ્રીફેક્ટ છે. બુકારેસ્ટ જનરલ મેયર (''પ્રિમર જનરલ'' )ને અને જનરલ સિટી કાઉન્સિલ (''કોન્સિલિઉ જનરલ બુકારેસ્ટી'' )ને ચૂંટે છે. બુકારેસ્ટના છ સેકટરમાંથી દરેક સેકટર પણ પોતાના મેયર અને લોકલ કાઉન્સિલ ચૂંટે છે.<ref name="total"/> [[આંકડાકીય માટે પ્રાદેશિક એકમોનું વર્ગીકરણ|NUTS]]-3 સ્તરીય વિભાજન રોમાનિયાના વહીવટી-પ્રાદેશિક માળખાનો પરિચય આપે છે અને 41 [[કાઉન્ટીઓ]] તથા [[બુકારેસ્ટ]] મ્યુનિસિપાલિટીને વર્ણવે છે.<ref name="nuts"/> શહેરો અને કમ્યુન્સ NUTS-5 સ્તરનું વિભાજન છે. દેશમાં હાલ NUTS-4 સ્તરનું વિભાજન નથી, પરંતુ બહેતર સ્થાનિક વિકાસ માટે તથા રાષ્ટ્રીય તથા યુરોપીયન ભંડોળના ઉપયોગ માટે પડોશી વસાહતોને સાંકળવાની યોજના ચોક્કસ છે.<ref name="nuts"/> 41 કાઉન્ટીઓ અને બુકારેસ્ટનું આઠ [[રોમાનિયાના વિકાસક્ષેત્રો|વિકાસ ક્ષેત્રો]]માં જૂથ બનાવવામાં આવ્યું છે, જે યુરોપીય સંઘના NUTS-2 વિભાજન સંદર્ભે છે.<ref name="nuts">{{citeweb|url=http://ec.europa.eu/comm/eurostat/ramon/nuts/codelist_en.cfm?list=nuts|archive-url=https://web.archive.org/web/20080118234301/http://ec.europa.eu/comm/eurostat/ramon/nuts/codelist_en.cfm?list=nuts|archive-date=2008-01-18|title=Hierarchical list of the Nomenclature of territorial units for statistics - NUTS and the Statistical regions of Europe|access-date=2008-08-31|url-status=live}}</ref> યુરોપીયન યુનિયનમાં રોમાનિયાના પ્રવેશ પહેલા આને આંકડાશાસ્ત્રીય વિસ્તાર કહેવામાં આવતા હતા અને તેમનો ઉપયોગ માત્ર આંકડાકીય હેતુઓ માટે થતો હતો. જોકે આ રીતે તેઓનું ઔપચરિક અસ્તિત્વ ૪૦ વર્ષ કરતા વધુ સમય માટે રહ્યું, પ્રદેશો એ જાહેર સમાચાર છે. ભવિષ્યમાં કાઉન્ટી કાઉન્સિલને રદ કરવાની (પરંતુ પ્રીફેક્ટ્સને રાખીને) અને તેના સ્થાને પ્રદેશ (રીજનલ) કાઉન્સિલ બનાવવાની દરખાસ્ત છે. દેશના પ્રદેશ પેટા-વિભાજનની પરિભાષા પર આનાથી કોઈ અસર પડશે નહિ, પરંતુ સ્થાનિક સ્તરે નીતિઓની સુસંગતતામાં સુધારો થવાની અને ઓછી તુમારશાહી સાથે વધારે સ્વાયત્તતા મળવાની અપેક્ષા છે.<ref name="nuts"/> ચાર [[આંકડાકીય માટે પ્રાદેશિક એકમોનું વર્ગીકરણ|NUTS]]-1 સ્તરના વિભાજનનો ઉપયોગ કરવાની પણ દરખાસ્ત છે; તેઓને મેક્રોરીજીઅન્સ(વિશાળ પ્રદેશો)(રોમાનિયન:''મેક્રોરીજીયુન'' ) કહેવામાં આવશે. NUTS-1 અને-2 વિભાજન પાસે કોઈ વહીવટી ક્ષમતા નથી પરંતુ આની જગ્યાએ તેઓનો ઉપયોગ સ્થાનિક વિકાસના પ્રોજેક્ટની અને આંકડાકીય હેતુઓની સુસંગતતા માટે થાય છે.<ref name="nuts"/> * મેક્રોરીજીયુન1:<ref name="nuts"/> ** [[નોર્ડ-વેસ્ટ(વિકાસક્ષેત્ર)|નોર્ડ-વેસ્ટ]] (6 કાઉન્ટીઓ; ઉત્તરી [[ટ્રાન્સીલ્વેનિયા]]) ** [[સેન્ટ્રુ (વિકાસ ક્ષેત્ર )|સેન્ટ્રુ]] (6 કાઉન્ટીઓ; દક્ષિણી ટ્રાન્સીલ્વેનિયા) * મેક્રોરીજીયુન 2:<ref name="nuts"/> ** [[નોર્ડ-ઈસ્ટ (વિકાસ ક્ષેત્ર)|નોર્ડ-ઈસ્ટ]] (6 કાઉન્ટીઓ; [[મોલ્ડેવિયા]] [[વ્રેન્સીઆ કાઉન્ટી|વ્રેન્સી]]અને [[ગેલાટિ કાઉન્ટી|ગેલેટી]] કાઉન્ટીઓ સિવાય) ** [[સડ-ઈસ્ટ(વિકાસ ક્ષેત્ર)|સડ-ઈસ્ટ]] (6 કાઉન્ટીઓ; લોઅર [[દાનુબે]], [[દોબ્રુડ્જા]] સહિત) * મેક્રોરીજીયુન 3:<ref name="nuts"/> ** [[સડ(વિકાસ ક્ષેત્ર)|સુડ]] (7 કાઉન્ટીઓ; [[મ્યુન્ટેનિઆ]]નું મુખ્ય) ** [[બુકારેસ્ટિ-ઈલફોવ(વિકાસક્ષેત્ર)|બુકારેસ્ટિ]] (1 કાઉન્ટી અને બુકારેસ્ટ) * મેક્રોરીજીયુન 4:<ref name="nuts"/> **[[સડ-વેસ્ટ (વિકાસ ક્ષેત્ર)|સુડ-વેસ્ટ]] (5 કાઉન્ટીઓ; આશરે [[ઓલ્ટેનિયા|ઓલ્ટેનીયા]]) ** [[વેસ્ટ(વિકાસ ક્ષેત્ર)|વેસ્ટ]] (4 કાઉન્ટીઓ; દક્ષિણપશ્ચિમી ટ્રાન્સીલ્વેનિયા અથવા [[બેનેટ|બનાટ]] અને [[એરડ કાઉન્ટી|એરેડ]] તથા [[હુનેડોઆરા કાઉન્ટી|હુનેડોઆરા]] કાઉન્ટીઓ) === વિદેશ સંબંધો === ડિસેમ્બર 1989થી પશ્ચિમના તમામ દેશો સાથે અને વિશેષ કરીને યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ અને [[યુરોપીયન સંઘ|યુરોપીયન યુનિયન]] સાથેના સંબંધો સુદ્રઢ બનાવવાની નીતિની શરૂઆત કરી. તે [[NATO(નાટો)|નોર્થ એટલાન્ટિક ટ્રીટી ઓર્ગેનાઈઝેશન]] (NATO)માં માર્ચ 29, 2004ના રોજ જોડાયુ, [[યુરોપીયન સંઘ|યુરોપીયન યુનિયન]] (EU)માં જાન્યુઆરી 1, 2007, [[આંતરરાષ્ટ્રીય નાણા ભંડોળ|ઈન્ટરનેશનલ મનીટરી ફંડ]] અને [[વર્લ્ડ બેન્ક (World Bank)|વર્લ્ડ બેન્ક]]માં 1972માં જોડાયું અને તે [[વર્લ્ડ ટ્રેડ ઓર્ગેનાઈઝેશન]]નું સભ્ય છે. વર્તમાન સરકારે પશ્ચિમ સાથે એકરૂપ થવાની પ્રક્રિયા સાથે અન્ય [[પુર્વીય યુરોપ|પૂર્વ યુરોપીય]]ન રાષ્ટ્રો (ખાસ કરીને [[મોલ્ડોવા]], [[યુક્રેઈન]] અને [[જ્યોર્જિયા(દેશ)|જ્યોર્જિયા]])સાથેના સંબંધો મજબૂત બનાવવા અને તેમને મદદ કરવાનો પોતાનો ઈરાદો જાહેર કર્યો છે.<ref name="mae">{{cite web|title=Foreign Policy Priorities of Romania for 2008|language=Romanian|url=http://www.mae.ro/index.php?unde=doc&id=35181&idlnk=1&cat=3|publisher=Romanian Ministry of Foreign Affairs|access-date=2008-08-28}}</ref> રોમાનિયાએ 1990ના દસકાથી એ પણ સ્પષ્ટ કર્યુ છે કે પૂર્વીય યુરોપમાં આવેલ પૂર્વ સોવિયેત રીપબ્લિકના દેશો માટે અને [[કૌકાસસ|કૌકેસસ]]ના માટે NATO અને યુરોપીયન યુનિયનના સભ્યપદ માટે પોતાનો ટેકો છે.<ref name="mae"/> રોમાનિયાએ [[તુર્કી|તૂર્કી]], [[ક્રોએશિયા]] અને [[મોલ્ડોવા]]ના યુરોપીયન સંઘમાં જોડાણ માટે જાહેર ટેકાની ઘોષણા પણ કરી છે.<ref name="mae"/> તૂર્કી સાથે રોમાનિયાના વિશેષ આર્થિક સંબંધો ધરાવે છે.<ref>{{citeweb|url=http://www.thenewanatolian.com/ek6.pdf|format=PDF|publisher=The New Anatolian, February 1, 2006|title=Turkey & Romania hand in hand for a better tomorrow.|access-date=ડિસેમ્બર 17, 2009|archive-date=ઑક્ટોબર 3, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091003112912/http://www.thenewanatolian.com/ek6.pdf|url-status=dead}}</ref> હંગેરીયન લઘુમતિ મોટી સંખ્યામાં હોવાના કારણે રોમાનિયાએ [[હંગેરી]] સાથે મજબૂત સંબંધો વિકસાવ્યા છે – યુરોપીયન યુનિયનમાં જોડાવાના રોમાનિયાના પ્રયત્નને હંગેરીએ સમર્થન આપ્યુ હતુ.<ref>{{cite press release|title=Headline: Meeting with the Hungarian Prime Minister, Ferenc Gyurcsány|publisher=Government of Romania|access-date=2008-08-31|date=2006-03-24|url=http://www.guv.ro/engleza/presa/afis-doc.php?idpresa=6372&idrubricapresa=&idrubricaprimm=&idtema=&tip=&pag=&dr=}}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ડિસેમ્બર 2005માં પ્રમુખ [[ટ્રેઈએન બેસેસ્કુ|ટ્રાયન બેસેસ્કુ]] અને [[યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સના વિદેશ મંત્રી|યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સના વિદેશમંત્રી]] [[કોન્ડોલિઝા રાઈસ|કોન્ડોલીઝા રાઈસે]] કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા, જેના દ્વારા રોમાનિયન પ્રદેશના ઘણા સ્થળોએ અને ખાસ કરીને દેશના પૂર્વીય વિસ્તારમાં અમેરિકી લશ્કરની ઉપસ્થિતિને મંજૂરી આપવામાં આવી હતી.<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/35722.htm|publisher=U.S. Department of State|title=Background Note: Romania - U.S.-Romanian Relations}}</ref> મે 2009માં અમેરિકન વિદેશ મંત્રી [[હિલેરી ક્લિન્ટન|હિલેરી ક્લિન્ટને]] રોમાનિયાના વિદેશ મંત્રીના પ્રવાસ દરમિયાન જાહેર કર્યુ હતું કે- "અમેરિકાના સૌથી વધુ વિશ્વસનીય અને આદરણીય સાથીદારોમાંથી એક રોમાનિયા છે".<ref>{{Cite web |url=http://www.bucharestherald.com/politics/34-politics/3116-hillary-clinton-romania-one-of-the-most-trustworthy-and-respectable-partners-of-the-usa- |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2009-12-17 |archive-date=2009-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090512144240/http://www.bucharestherald.com/politics/34-politics/3116-hillary-clinton-romania-one-of-the-most-trustworthy-and-respectable-partners-of-the-usa- |url-status=dead }}</ref> બંને દેશો એક જ ભાષા અને [[મોલ્ડેવિયાનો ઇતિહાસ|લગભગ એક સરખો ઇતિહાસ]] ધરાવતા હોવાના કારણે મોલ્ડોવા સાથેના સંબંધો વિશેષ સ્થાન ધરાવે છે.<ref name="mae"/> બંને દેશોએ સામ્યવાદી શાસનમાંથી મુક્તિ મેળવી ત્યાર બાદ 1990ના દસકામાં [[રોમાનિયા અને મોલ્ડોવોના એકીકરણ માટેની ચળવળ|રોમાનિયા અને મોલ્ડોવાના એકીકરણની ઝુંબેશ]] શરૂ થઈ હતી,<ref name="cfis">{{cite journal|url=http://studint.ong.ro/moldova.htm|title=Romania'S Relations With The Republic Of Moldova|author=Gabriel Andreescu, Valentin Stan, Renate Weber|journal=International Studies|publisher=Center for International Studies|date=1994-10-30|access-date=2008-08-31|archive-date=2008-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20080223003657/http://studint.ong.ro/moldova.htm|url-status=dead}}</ref> પરંતુ મોલ્ડોવન રીપબ્લિકને રોમાનિયાથી સ્વતંત્ર રાખવાના નવી મોલ્ડોવન સરકારના એજન્ડાની સાથે જ આ ઝુંબેશ ઠંડી પડી ગઈ.<ref name="Ihrig">{{cite web|url=http://www.desk.c.u-tokyo.ac.jp/download/es_5_Ihrig.pdf|format=PDF|title=Rediscovering History, Rediscovering Ultimate Truth|author=Stefan Ihrig|access-date=2008-09-17}}</ref> મોલ્ડોવન મામલાઓમાં રોમાનિયાની કુતુહલતા અકબંધ રહી અને ઔપચારિક રીતે તેણે [[મોલ્ટોવ-રિબેનટ્રોપ સંધિ|મોલ્ટોવ-રિબ્બેનટ્રોપ સંધિ]] ફગાવી દીધી,<ref name="cfis"/> પરંતુ પાયાની દ્વિપક્ષી સંધિના કરાર સુધી પહોંચવામાં પણ બંને દેશો નિષ્ફળ રહ્યા.<ref>{{cite news|http://www.romanianewswatch.com/2007/12/moldova-urging-romania-to-sign-basic.html|title=Moldova urging Romania to sign basic political treaty|publisher=Romania News Watch|access-date=2008-08-28|date=2007-12-16}}</ref> === સશસ્ત્ર દળો === [[ચિત્ર:Romanian troops.jpg|thumb|250px|અફઘાનિસ્તાનમાં રોમાનિયન લશ્કરના જવાનો]] રોમાનિયન સશસ્ત્ર દળ [[રોમાનિયન ભૂમિ દળો|ભૂમિ]], [[રોમાનિયન હવાઈ દળો|હવાઈ]], અને [[રોમાનિયન નૌકા દળો|નૌકા દળો]]નું બનેલુ છે અને તેનું નેતૃત્વ [[કમાન્ડર ઈન ચીફ|કમાન્ડર-ઈન-ચીફ]] કરે છે, કે જેઓ [[સંરક્ષણ મંત્રાલય (રોમાનિયા)|સંરક્ષણ મંત્રાલય]]ના સંચાલન હેઠળ હોય છે. [[યુદ્ધ]]ના સમય દરમિયાન સશસ્ત્ર દળોના વડા [[રોમાનિયાના પ્રમુખ|પ્રમુખ]] હોય છે. 90,000 પુરુષો અને મહિલાઓના બનેલા સશસ્ત્ર દળોમાં 15,000 નાગરિકો અને 75,000 લશ્કરના જવાનો છે—45,800 જમીન માટે, 13,250 હવાઈ માટે, 6,800 નૌકાદળ માટે, અને 8,800 અન્ય ક્ષેત્રમાં હોય છે.<ref>{{cite press release|publisher=Ministry of National Defense of Romania|url=http://www.mapn.ro/briefing/030122/030121conf.htm|title=Press conference|date=2003-01-21|access-date=2008-08-31}}</ref> હાલમાં કુલ સંરક્ષણ ખર્ચ દેશના કુલ [[જીડીપી|GDP]]ના 2.05% છે, જે આશરે 2.9 અબજ [[ડોલર]]નો ખર્ચ દર્શાવે છે ([[લશ્કરી ખર્ચના આધારે દેશો અને સંઘોની યાદી|39મો ક્રમ]]). જોકે આધુનિકીકરણ અને નવા સાધનો મેળવવા માટે રોમાનિયન સશસ્ત્ર દળો 2006 અને 2011ની વચ્ચે 11 અબજ ડોલરનો ખર્ચ કરશે.<ref name="ZF">{{citeweb|url=http://www.zf.ro/articol_99920/bugetul_mapn__2_05__din_pib__in_2007.html|title=MoND Budget as of 2007|publisher=''[[Ziarul Financiar]]''|date=2006-10-30|language=Romanian|access-date=2008-08-31|archive-date=2008-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20080422075245/http://www.zf.ro/articol_99920/bugetul_mapn__2_05__din_pib__in_2007.html|url-status=dead}}</ref> પાછલા કેટલક વર્ષોમાં ભૂમિ દળોએ તેમના સાધનો અલગ કરી દીધા છે અને આજે તે [[NATO(નાટો)|NATO]] લશ્કર સાથે [[અફઘાનિસ્તાન]]માં ચાલતા શાંતિ અભિયાનમાં ભાગ લઈ રહ્યા છે. હવાઈ દળ હાલમાં આધુનિક [[સોવિયેત]] [[મિગ-21(MiG-21)|મિગ-21લાન્સર]] ફાઈટર્સનો ઉપયોગ કરે છે અને તેનું સ્થાન નવા અદ્યતન [[ચોથી પેઢીના જેટ ફાઈટર|4.5 જનરેશન]] વેસ્ટર્ન જેટ ફાઈટર જેવા કે [[F-16 ફાઈટિંગ ફાલ્કન]], [[યુરોફાઈટર ટાઈફૂન|યુરોફાઈટર ટાયફૂન]] અથવા [[જાસ 39 ગ્રિપન|JAS 39 ગ્રીપન]] લેવાના છે.<ref>{{cite news|url=http://www.cotidianul.ro/index.php?id=45&art=25285&nr=3&cHash=b2e1d334a5|title=SUA şi UE se intrec să ne doboare MiG-urile|publisher=''[[Cotidianul]]''|date=January 2007|access-date=2008-08-31}}</ref> જૂના પરિવહન બળોના જથ્તાને બદલવા માટે હવાઈદળે સાત નવા [[સી-27જે સ્પાર્ટન|C-27J સ્પાર્ટન]] [[ટેક્ટિકલ એરલિફ્ટ]] એરક્રાફ્ટ નોંધાવ્યા છે, જે મળવાની શરૂઆત 2008ના પાછલા મહિનાઓથી થવાની છે.<ref name="awst_20061211">{{cite news|title=Spartan Order|publisher=''[[Aviation Week & Space Technology]]''|date=2006-12-11}}</ref> 2004માં બે આધુનિક એક્સ-[[રોયલ નૌકાદળ|રોયલ નેવી]] [[ટાઈપ 22 ફ્રિગેટ]] મેળવવામાં આવ્યા હતા અને 2010 સુધીમાં ચાર આધુનિક મિસાઈલ કન્વર્ટીસ કાર્યરત કરવામાં આવશે. == અર્થતંત્ર == [[ચિત્ર:MittalSteelGalati200607.jpg|thumb|250px|ગેલાટિમાં આર્સેલરમિત્તલ સ્ટીલ મિલ ]] $264 અબજ જેટલા [[જીડીપી (પીપીપી) દ્વારા દેશોની સૂચિ|જીડીપી]] અને 2008 માટે $12,285<ref>{{citeweb|url= http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/01/weodata/weorept.aspx?sy=2006&ey=2013&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=968&s=NGDP_RPCH%2CNGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CPCPIPCH&grp=0&a=&pr1.x=87&pr1.y=12 |title=IMF World Economic Outlook April 2008 - Central and Eastern Europe|month=April | year=2008|publisher=IMF|access-date=2008-08-31}}</ref>ના અંદાજિત [[માથાદીઠ (પીપીપી) જીડીપી પ્રમાણે દેશોની યાદી|માથાદીઠ જીડીપી]] ([[સમાન ખરીદક્ષમતા|પીપીપી]]) સાથે રોમાનિયા ઉચ્ચ-મધ્યમ અર્થતંત્રનો દેશ છે<ref>{{citeweb|url=http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/DATASTATISTICS/0,,contentMDK:20421402~pagePK:64133150~piPK:64133175~theSitePK:239419,00.html#Upper_middle_income|publisher=World Bank|title=Country Classification Groups|year=2005|access-date=2008-08-31}}</ref> અને તે 1 જાન્યુઆરી, 2007થી [[યુરોપીયન સંઘ]]નો ભાગ છે. [[સામ્યવાદી રોમાનિયા|સામ્યવાદી બળો]]ને [[1989ની રોમાનિયન ક્રાંતિ|1989ના પાછલા સમયમાં ઉખાડી ફેંકાયા]] બાદ દેશે આર્થિક અસ્થિરતા અને પતનનો એક દસકો અનુભવ્યો અને આ કપરા સમય માટે અપૂરતો ઔદ્યોગિક પાયો અને માળખાકીય સુધારાઓનો અભાવ જવાબદાર હતો. જો કે 2000થી રોમાનિયાએ [[મેક્રોઈકોનિમિક-વૈશ્વિક અર્થતંત્ર|મેક્રોઈકોનોમિક]](બૃહદ અર્થતંત્ર) સ્થિરતા તરફ રૂપાંતર કરવા માંડ્યું, ઊંચો વૃદ્ધિદર, નીચી [[બેરોજગારી]] અને ઘટતો જતો [[ફુગાવો]] તેની વિશેષતા હતા. [[રાષ્ટ્રીય આંકડા સંસ્થા(રોમાનિયા)|રોમાનિયન આંકડાશાસ્ત્ર કાર્યાલય]]ના જણાવ્યા અનુસાર 2006માં વાસ્તવિક અર્થમાં જીડીપી (GDP) વૃદ્ધિદર 7.7% નોંધાયો હતો, જે યુરોપના સૌથી ઊંચા દરમાંથી એક હતો.<ref>{{citeweb|language=Romanian|url=http://www.insse.ro/cms/files/statistici/comunicate/pib/pibr06.pdf|format=PDF|title=GDP in 2006|publisher=Romanian National Institute of Statistics|access-date=2008-01-10|archive-date=2008-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20080216015144/http://www.insse.ro/cms/files/statistici/comunicate/pib/pibr06.pdf|url-status=dead}}</ref> 2007માં વૃદ્ધિ ઘટીને 6.1% થઈ,<ref>{{citeweb|language=Romanian|title=World Bank: In 2008 Romania will have an economic growth of 5.9%|url=http://www.romanialibera.ro/a115093/banca-mondiala-in-2008-romania-va-avea-o-crestere-economica-de-5-9.html|access-date=2008-01-13|archive-date=2008-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20080111120710/http://www.romanialibera.ro/a115093/banca-mondiala-in-2008-romania-va-avea-o-crestere-economica-de-5-9.html|url-status=dead}}</ref> પરંતુ કૃષિક્ષેત્રે ઊંચા ઉત્પાદનની અપેક્ષાએ 2008માં વૃદ્ધિ દર વધીને 8% થવાની ધારણા હતી (2007)માં હતો તેના કરતા 30–50% ઊંચો). 2008ના પ્રથમ નવ મહિનાઓમાં જીડીપી 8.9% સુધી વધ્યો હતો, પરંતુ ચોથા ત્રિમાસિકમાં વૃદ્ધિ દર 2.9% સુધી ઘટ્યો અને [[2008-2009નું વૈશ્વિક નાણાકીય સંકટ|નાણાકીય કટોકટી]]ના કારણે 2008ના સમગ્ર વર્ષ માટે 7.1% રહ્યો.<ref>{{cite web|url=http://www.curierulnational.ro/Economie/2009-03-05/Cresterea+economica+din+2008+a+franat+brusc+in+T+4|title=Creşterea economică din 2008 a frânat brusc în T 4|work=Curierul National|language=Romanian|access-date=2009-09-07|archive-date=2009-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20091030004320/http://www.curierulnational.ro/Economie/2009-03-05/Cresterea%20economica%20din%202008%20a%20franat%20brusc%20in%20T%204|url-status=dead}}</ref> [[યુરોસ્ટેટ]]ના આંકડા મુજબ 2008માં રોમાનિયન પીપીએસ જીડીપી માથાદીઠ યુરોપીયન યુનિયનની સરેરાશ ખરતાં 46 ટકા રહ્યો હતો.<ref>{{cite web|url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_PUBLIC/2-25062009-BP/EN/2-25062009-BP-EN.PDF|title=GDP per capita in PPS|publisher=Eurostat|access-date=2009-06-25|archive-date=2009-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20090711153813/http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_PUBLIC/2-25062009-BP/EN/2-25062009-BP-EN.PDF|url-status=dead}}</ref> સપ્ટેમ્બર 2007માં રોમાનિયામાં બેકારી દર 3.9% હતો,<ref>{{cite web|url=http://www.insse.ro/cms/files/statistici/comunicate/lunar_indicatori/a07/sic09r07.pdf|format=PDF|title=Main Macroeconomic Indicators, September 2007|publisher=National Institute of Statistics of Romania|language=Romanian|access-date=2008-08-31}}</ref> જે [[પોલેન્ડ]], ફ્રાન્સ, જર્મની અને સ્પેન જેવા મધ્યમ કદના અથવા મોટા અન્ય યુરોપયીન રાષ્ટ્રોની સરખામણીએ ઘણો ઓછો હતો. વિદેશી ઋણ પણ સરખામણીએ ઓછુ છે, તે જીડીપીના 20.3% છે.<ref name="CIA">{{citeweb|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ro.html|title=Romania|publisher=CIA World Factbook|year=2006|access-date=2008-08-31|archive-date=2020-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200515163205/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ro.html|url-status=dead}}</ref> 2006ના પ્રથમ ત્રિમાસિકમાં અગાઉના વર્ષની સરખામણીએ નિકાસમાં 25% વૃદ્ધિ સાથે પાછલા કેટલાક વર્ષોમાં નિકાસમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. કપડા અને ટેક્સટાઈલ, ઔદ્યોગિક મશીનરી, ઈલેક્ટ્રિકલ સાધનો, મેટાલર્જિક ઉત્પાદન, કાચો માલ, કાર, લશ્કરી સાધનો, સોફ્ટવેર, ફાર્માસ્યુટિકલ્સ, ફાઈન કેમિકલ્સ અને કૃષિ ઉત્પાદનો(ફળ, શાકભાજી અને ફૂલો) રોમાનિયાની મુખ્ય નિકાસો છે. મહત્તમ વ્યાપાર યુરોપીયન યુનિયનના સભ્ય દેશોમાં કેન્દ્રીત છે અને જર્મની તથા ઈટાલી સૌથી મોટા વ્યાપારી ભાગીદારો છે. આમ છતાં દેશ મોટી વ્યાપાર ખાધ ધરાવે છે, 2007ના વર્ષ દરમિયાન 50% સુધીના તીવ્ર ઉછાળા સાથે તે €15 અબજે પહોંચી હતી.<ref name="economywatch">{{citeweb|url=http://romaniaeconomywatch.blogspot.com/2007/11/romania-trade-balance-september-2007.html|title=Romania at A Glance - January 2008|publisher=Romania Economy Watch|year=2008|month=January|access-date=2008-01-10}}</ref> 1990 અને 2000ના પાછલા દસકામાં ખાનગીકરણના હારબંધ પગલાઓ અને સુધારાઓ બાદ અન્ય યુરોપીયન અર્થતંત્રોની સરખામણીએ રોમાનિયાના અર્થતંત્રમાં સરકારની દખલગીરી ઓછી છે.<ref>{{citeweb|url=http://www.heritage.org/research/features/index/country.cfm?id=Romania|title=Index of Economic Freedom: Romania|publisher=heritage.org|access-date=2008-08-31}}</ref> 2005માં સરકારે રોમાનિયાના [[પ્રોગ્રેસિવ ટેક્સ]] માળખાના સ્થાને વ્યક્તિગત આવક અને કોર્પોરેટ નફા માટે 16%ના [[ફ્લેટ ટેક્સ]]નો અમલ શરૂ કર્યો, જેના કારણે રોમાનિયા યુરોપીયન યુનિયનમાં સૌથી ઓછો રાજકોષીય બોજ ધરાવનાર દેશ બન્યો,<ref>{{cite report|url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/pls/portal/docs/PAGE/PGP_PRD_CAT_PREREL/PGE_CAT_PREREL_YEAR_2007/PGE_CAT_PREREL_YEAR_2007_MONTH_06/2-26062007-EN-AP.PDF|format=pdf|title=Taxation trends in the EU|publisher=[[Eurostat]]|date=2007-06-26|access-date=2008-08-31}}</ref> અને આ પરિબળે ખાનગી ક્ષેત્રોની વૃદ્ધિમાં મહત્વનો ફાળો આપ્યો. ઉદ્યોગો અને કૃષિ અનુક્રમે 35% અને 10% ફાળો ધરાવતા હોવા છતાં અર્થતંત્ર મુખ્યત્વે સેવાઓ પર આધારિત છે, જે GDPના 55% જેટલો ભાગ ધરાવે છે. આ ઉપરાંત રોમાનિયન વસતીના 32% કૃષિ અને પ્રાથમિક ઉત્પાદન ક્ષેત્રે રોજગારી ધરાવે છે, જે યુરોપના સૌથી ઊંચા દરમાંથી એક છે.<ref name="CIA"/> 2000થી રોમાનિયામાં વધુને વધુ પ્રમાણમાં વિદેશી રોકાણ આકર્ષી રહ્યુ હોવાથી દક્ષિણપૂર્વીય અને મધ્યયુરોપમાં તે સૌથી વધુ રોકાણ ધરાવતું સ્થળ બન્યુ છે. 2006માં [[સીધુ વિદેશી રોકાણ|સીધા વિદેશી મૂડી રોકાણ]](FDI)નું મૂલ્ય €8.3 અબજ હતું.<ref>{{citeweb|url=http://www.portalino.it/nuke/modules.php?name=News&file=article&sid=20346|title=Romania: FDI reached over EUR 8.3 bn|access-date=2008-08-31|archive-date=2007-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928125042/http://www.portalino.it/nuke/modules.php?name=News&file=article&sid=20346|url-status=dead}}</ref> [[વર્લ્ડ બેન્ક (World Bank)|વિશ્વ બેન્ક]]ના 2006ના અહેવાલ મુજબ વ્યાપાર કરવાની લવચિકતા ધરાવતા 175 દેશોમાં રોમાનિયાનો ક્રમ 49મો છે, જે [[હંગેરી]] અને [[ચેક પ્રજાસત્તાક|ચેક રીપબ્લિક]] જેવા આ વિસ્તારના અન્ય દેશો કરતાં ઊંચો છે.<ref>{{cite report|url=http://www.doingbusiness.org/EconomyRankings/|title=Economy Ranking|work=Doing Business|year=2007|publisher=World Bank|access-date=2008-08-31}}</ref> આ ઉપરાંત આ જ અભ્યાસમાં 2006 માટે રોમાનિયાને વિશ્વની બીજા ક્રમની સૌથી વધુ ઝડપથી આર્થિક સુધારા કરનાર દેશ તરીકે ગણવામાં આવ્યો છે (પ્રથમ ક્રમે[[જ્યોર્જિયા(દેશ)|જ્યોર્જિયા]] છે).<ref>{{cite report|url=http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/NEWS/0,,contentMDK:21041782~pagePK:64257043~piPK:437376~theSitePK:4607,00.html|title=Doing Business 2007 Report|publisher=World Bank|access-date=2008-08-31|archivedate=2007-03-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070308173737/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/NEWS/0%2C%2CcontentMDK%3A21041782~pagePK%3A64257043~piPK%3A437376~theSitePK%3A4607%2C00.html}}</ref> મે 2009માં સરેરાશ કુલ માસિક વેતન 1855 લેઈ,<ref>{{cite report|url=http://www.insse.ro/cms/files/statistici/comunicate/castiguri/a09/cs05r09.pdf|format=PDF|title=Average wage in May 2009|publisher=National Institute of Statistics, Romania|language=Romanian|access-date=2009-07-28}}</ref> એટલે કે આંતરરાષ્ટ્રીય વિનિમય દરના આધારે €442.48 (US$627.70), અને ખરીદ શક્તિના આધારે $1110.31 હતું.<ref>{{citeweb|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=30&pr.y=8&sy=2006&ey=2013&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=968&s=PPPEX&grp=0&a=|title=Implied PPP conversion rate for Romania|publisher=IMF|month=April | year=2008|access-date=2008-08-31}}</ref> === પરીવહન === [[ચિત્ર:Romania-drumuri.svg|thumb|250px|રોમાનિયાનું રોડ માળખુ]] તેના ભૌગોલિક સ્થાનના કારણે રોમાનિયા એ [[યુરોપ]]માં આંતરરાષ્ટ્રીય આર્થિક વિનિમય માટેનું મહત્વનું મથક છે. આમ છતાં અપૂરતા રોકાણ, જાળવણી અને મરામત, પરિવહન માળખુ [[બજાર અર્થતંત્ર]]ની વર્તમાન જરૂરિયાતો સંતોષી શકતું નથી અને તે [[પશ્ચિમી યુરોપ|પશ્ચિમ યુરોપ]] કરતાં પાછળ છે.<ref name="drumuri">{{cite web|url=http://www.cnadnr.ro/pagina.php?idg=20|title=Prezentarea generală a reţelei de drumuri|publisher=cnadnr.ro|language=Romanian|access-date=2009-09-07|archive-date=2010-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20100211132511/http://www.cnadnr.ro/pagina.php?idg=20|url-status=dead}}</ref> જો કે પરિસ્થિતિ ઝડપથી સુધરી રહી છે અને [[યુરોપીયનો વચ્ચેનું પરિવહન માળખુ|ટ્રાન્સ-યુરોપીયન પરિવહન માળખા]]ના ધોરણો અનુસારની થઈ રહી છે. [[જોડાણ પહેલા માટેની માળખાકીય નીતિના સાધનો|આઈએસપીએ]](ISPA)ની સહાય અને [[આંતરરાષ્ટ્રીય નાણા સંસ્થાઓ]] ([[વર્લ્ડ બેન્ક (World Bank)|વિશ્વ બેન્ક]], [[IMF|આઈએમએફ]](IMF) વગેરે)ના ભંડોળમાંથી રાજ્યની ખાતરી દ્વારા, [[સમગ્ર-યુરોપીયન કોરિડોર|મુખ્ય રોડ કોરિડોર]]ને સુધારવાના અનેક પ્રોજેક્ટ શરૂ કરવામાં આવ્યા છે. આ સાથે જ સરકાર પણ મુખ્ય રસ્તાઓને સુધારવા માટે અને ખાસ કરીને દેશના [[રોમાનિયામાં માર્ગો|મોટરવે નેટવર્ક]] માટે સક્રિય રીતે નવા બાહ્ય નાણા અથવા જાહેર-ખાનગી ભાગીદારીનો અમલ કરી રહી છે.<ref name="drumuri"/> [[વર્લ્ડ બેન્ક (World Bank)|વિશ્વ બેન્ક]]નો અંદાજ છે કે 2004 અનુસાર રોમાનિયાના રેલવે માળખા {{convert|22298|km}}ના પાટાઓ તેને યુરોપમાં ચોથા ક્રમનો સૌથી વધુ રેલરોડ વેટવર્ક ધરાવનાર દેશ બનાવે છે.<ref name="cai ferate">{{citeweb|url=http://www.cfr.ro/jf/romana/0208/retea.htm|title=Reteaua feroviara|language=Romanian|publisher=cfr.to|access-date=2009-09-06|archive-date=2009-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20090608211134/http://www.cfr.ro/jf/romana/0208/retea.htm|url-status=dead}}</ref> 1989માં નોંધાયાલા ટોચના જથ્થાના પ્રમાણમાં [[કેઈલે ફેરેટ રોમેન|રેલવે પરિવહને]] નૂર અને પ્રવાસીના જથ્થામાં નાટ્યાત્મક ઘટાડો અનુભવ્યો, જેના મુખ્ય કારણ માર્ગ પરિવહનની સ્પર્ધા અને GDPમાં ઘટાડો હતા. 2004માં રેલવેએ 99 મિલિયન પ્રવાસી મુસાફરીઓમાં 8.64 અબજ પ્રવાસી-કિ.મી અને 73 મિલિયન મેટ્રિક ટન અથવા નૂરના 17 અબજ ટન-કિમીની કામગીરી કરી હતી.<ref name="Europaworld">{{cite book|encyclopedia=The Europa World Year Book|year=2007|volume=2|edition=48|publisher=Routledge|location=London and New York|title=Romania|pages=3734–3759|isbn=9781857434125}}</ref> તમામ મુસાફરો અને નૂરની હેરફેરમાં રેલ દ્વારા કુલ એકત્રિત પરિવહન લગભગ 45% જેટલુ થતુ હતું.<ref name="Europaworld"/> દેશના એક માત્ર શહેર [[બુકારેસ્ટ]]માં જ [[ઝડપી આવનજાવન|અંડરગ્રાઉન્ડ]] રેલવે માળખુ છે. [[બુકારેસ્ટ મેટ્રો]] માત્ર 1979માં શરૂ કરવામાં આવી હતી અને આજે તે [[બુકારેસ્ટમાં પરિવહન|બુકારેસ્ટ જાહેર પરિવહન માળકા]]ની સૌથી વધુ ઉપયોગમાં લેવાતી પદ્ધતિ છે અને કામકાજના સપ્તાહ દરમિયાન તેમાં 600,000 મુસાફરો બેસે છે.<ref>{{citeweb|url=http://www.sfin.ro/articol_8634/transferul_metrorex_la_primaria_capitalei_a_incins_spiritele.html|title=Metrorex ridership|language=Romanian|publisher=Financial Week newspaper|date=April 23, 2007|access-date=2008-08-31|archive-date=2008-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20080516140935/http://www.sfin.ro/articol_8634/transferul_metrorex_la_primaria_capitalei_a_incins_spiritele.html|url-status=dead}}</ref> === પર્યટન === પર્યટનનું મુખ્ય ધ્યાન દેશના કુદરતી ભૂમિપ્રદેશો પર અને તેના સમૃદ્ધ ઇતિહાસ પર હોય છે અને રોમાનિયાના અર્થતંત્રમાં તે નોંધપાત્ર યોગદાન આપે છે. 2006માં ઘરેલુ અને આંતરરાષ્ટ્રીય [[પર્યટન|પર્યટને]] કુલ ઘરેલુ ઉત્પાદનમાં 4.8% અને કુલ રોજગારીઓમાં 5.8% (લગભગ 5 લાખ નોકરીઓ) ફાળો આપ્યો હતો.<ref>{{citeweb|url=http://www.weforum.org/pdf/tourism/Romania.pdf|format=PDF|publisher=World Economic Forum|title=Country/Economy Profiles: Romania, Travel&Tourism|access-date=2008-01-11|archive-date=2008-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20081029061415/http://www.weforum.org/pdf/tourism/Romania.pdf|url-status=dead}}</ref> વેપાર-વાણિજ્ય બાદ પ્રવાસન એ સેવા ક્ષેત્રનું બીજુ સૌથી મોટુ અંગ છે. પર્યટન એ રોમાનિયાના અર્થતંત્રમાં સૌથી વધુ ઝડપથી વિકસતા અને આકર્ષક ક્ષેત્રોમાંથી એક છે અને વિકાસની વિપુલ તકોની સંભાવના તેની વિશેષતા છે. [[વર્લ્ડ ટ્રાવેલ એન્ડ ટુરિઝમ કાઉન્સિલ]]ના જણાવ્યા અનુસાર પ્રવાસ અને પર્યટનની કુલ માગ સંદર્ભે રોમાનિયા વિશ્વમાં સૌથી ઝડપથી વિકસતું ચોથા ક્રમનું રાષ્ટ્ર છે અને 2007-2016ની વચ્ચે તેમાં 8%ની વાર્ષિક વૃદ્ધિની સંભાવના છે.<ref>{{citeweb|title=WTTC spells out policy recommendations for Romania to tap travel and tourism potential|publisher=WTTC|url=http://www.wttc.travel/eng/News_and_Events/Press/Press_Releases_2006/WTTC_spells_out_recommendations_for_Romania/index.php|access-date=2008-01-11}}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2002માં પ્રવાસીઓની સંખ્યા 4.8 મિલિયન હતી, જે 2006માં વધીને 6.6 મિલિયન થઈ હતી.<ref name="Europaworld"/> આ જ રીતે 2002માં આવક 400 મિલિયન હતી, જે 2004માં વધીને 607 મિલિયન થઈ.<ref name="Europaworld"/> 2006માં રોમાનિયામાં 20 મિલિયન આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રવાસીઓના એક રાતથી વધુના રોકાણ જોવા મળ્યા હતા, જે સર્વોચ્ચ આંકડો દર્શાવે છે,<ref>{{citeweb|url=http://aktirom.com/index.php?option=com_content&task=view&id=2&Itemid=2|title=20 million overnight stays by international tourists|access-date=2008-01-11}}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> પરંતુ 2007માં આ આંકડામાં હજુ પણ વૃદ્ધિ થવાની અપેક્ષા રખાય છે.<ref name="turism">{{cite report|url= http://www.insse.ro/cms/files/statistici/comunicate/turism/a07/turism09e07.pdf |format=PDF|title=Report from Romanian National Institute of Statistics|quote=for the first 9 months of 2007 an increase from the previous year of 8.7% to 16.5 million tourists; of these 94.0% came from European countries and 61.7% from EU|access-date=2008-01-11}}</ref> રોમાનિયામાં પર્યટન ક્ષેત્રે 2005માં €400 મિલિયનનું રોકાણ થયું છે.<ref>{{citeweb|language=ro|url= http://www.gandul.info/social/turismul-atras-2005-investitii-400-milioane-euro.html?3932;255059|publisher=''Gandul'' Newspaper|title=Tourism attracted in 2005 investments worth €400 million|access-date=2008-01-11 }}</ref> પાછલા ઘણા વર્ષોથી યુરોપીયન પર્યકોમાં રોમાનિયા લોકપ્રિય સ્થળ બન્યું છે (વિદેશી પ્રવાસીઓમાંથી 60% કરતા વધારે યુરોપીયન યુનિયન દેશોના હતા),<ref name="turism"/> આમ તે [[બલ્ગેરિયા]], [[ગ્રીસ]], ઈટાલી અને સ્પેન સાથે સ્પર્ધા માટે પ્રયત્ન કરી રહ્યું છે. [[મંગાલિયા]], [[સેટર્ન, રોમાનિયા|સેટર્ન]], [[વિનસ, રોમાનિયા|વીનસ]], [[નેપ્ચ્યુન, રોમાનિયા|નેપ્ટ્યુન]], [[ઓલિમ્પ]], [[કોન્સ્ટન્ટા]] અને [[મામાઈઆ]] (ક્યારેક ''[[રોમાનિયન બ્લેક સી રિસોર્ટ|રોમાનિયન રિવિએરા]]'' કહેવાય છે) જેવા રોમાનિયન સ્થળો ઉનાળા દરમિયાન સૌથી વધુ લોકપ્રિય આકર્ષણ બને છે.<ref>{{citeweb|url=http://www.unseenromania.com/places-to-go-romania/tan-and-fun-at-the-black-sea.html|title=Tan and fun at the Black Sea|publisher=UnseenRomania|access-date=2008-01-10|archive-date=2007-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20071011041935/http://unseenromania.com/places-to-go-romania/tan-and-fun-at-the-black-sea.html|url-status=dead}}</ref> શિયાળા દરમિયાન [[વેલેઈ પ્રાહોવેઈ|વેલીઆ પ્રાહોવેઈ]] અને [[પોઈઆના બ્રેસોવ]]ની સાથે સ્કીઈંગ રિસોર્ટો પણ વિદેશી પ્રવાસીઓમાં લોકપ્રિય છે. પોતાના મધ્યયુગીન વાતાવરણ અને and [[ટ્રાન્સીલ્વેનિયાના કિલ્લાઓ|કિલ્લાઓ]] માટે [[સિબિઉ]], [[બ્રેસોવ|બ્રાસોવ]], [[સિઘિસોઆરા|સિઘિસોરા]], [[ક્લુજ-નાપોકા|ક્લુજ-નેપોકા]], [[ટાર્ગુ મુર્સ|તારાગુ મુર્સ]] જેવા [[ટ્રાન્સીલ્વેનિયા|ટ્રાન્સીલ્વેનિય]]ન શહેરો વિદેશીઓ માટે આકર્ષક પર્યટન સ્થળ બન્યા છે. પરંપરાગત માન્યતાઓ અને પરંપરાઓ પર આધારિત ગ્રામીણ પર્યટન તાજેતરમાં આકર્ષક વિકલ્પ બન્યા છે,<ref>{{cite news|publisher=Romania Libera|language=Romanian|date=2008-07-05|title= Turismul renaste la tara|url=http://www.romanialibera.ro/a128995/turismul-renaste-la-tara.html| access-date=2008-08-28}}</ref> અને [[બ્રાન, બ્રેસોવ|બ્રાન]] તથા તેના [[બ્રાન કિલ્લો|ડ્રેક્યુલાનો કિલ્લો]], [[ઉત્તરી મોલ્ડેવિયાના ચિત્રોવાળા ચર્ચો|ઉત્તરી મોલ્ડેવિયામાં]] , [[માર્મેમુર્સના લાકડાના ચર્ચો|મેરામ્યુર્સના લાકડાના ચર્ચો]], અથવા [[મેરામુર્સ કાઉન્ટી|મેરામ્યુર્સ કાઉન્ટી]]માં [[મેરી કબ્રસ્તાન]] જેવા સ્થળોને પ્રોત્સાહન આપવાનું તેનું લક્ષ્ય છે.<ref>{{cite web|url=http://www.ruraltourism.ro/|language=Romanian|publisher=RuralTourism.ro|title=Bine ati venit pe site-ul de promovare a pensiunilor agroturistice din Romania !!!|access-date=2008-08-28|archive-date=2008-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20080914053130/http://www.ruraltourism.ro/|url-status=dead}}</ref> [[દાનુબે ડેલ્ટા]],<ref name="Europaworld"/> [[આયર્ન ગેટ્સ]] ([[દાનુબે]] ગોર્જ), [[સ્કારિસોઆરા ગુફા|સ્કારિસોરા ગુફા]] અને [[એપુસેનિ પર્વતો|એપુસેની પર્વતો]]માં આવેલી અનેક ગુફાઓ જેવા મોટા કુદરતી સ્થળો હજુ વધારે પ્રખ્યાત બનવાના બાકી છે. == સંસ્કૃતિ == [[ચિત્ર:Iasi cultural palace.jpg|thumb|250px|ઈઆસીમાં સંસ્કૃતિનો મહેલ 1906 અને અને 1925ની વચ્ચે બંધાયો હતો અને ત્યાં અનેક મ્યુઝિયમો પણ છે]] રોમાનિયા અનોખી સંસ્કૃતિ ધરાવે છે, જે તેની ભૌગોલિકતા અને અલગ પ્રકારના ઐતિહાસિક વિકાસને આભારી છે. રોમાનિયનોની પોતાની જેમ જ તેને મૂળભૂત રીતે ત્રણ પ્રદેશોના સંગમ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે: [[મધ્ય યુરોપ]], [[પુર્વીય યુરોપ|પૂર્વીય યુરોપ]], અને [[બાલ્કન|બાલ્કન્સ]], પરંતુ આમાંથી કોઈની પણ સાથે તેનું સાચા અર્થમાં મિલન થઈ શકતું નથી.<ref>{{citeweb|url=http://www.itcnet.ro/folk_festival/culture.htm|title=Romania - Culture|access-date=2008-08-31|archive-date=2007-12-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20071231125142/http://www.itcnet.ro/folk_festival/culture.htm|url-status=dead}}</ref> [[પ્રાચીન રોમ|રોમન]]ના પાયા પર રોમાનિયન ઓળખ સ્થાપિત થઈ છે અને આ સાથે અન્ય અસરો ઉપરાંત [[ડેસિઆ|ડેસિઅ]]ન તત્વો<ref name="influences"/> હોવાની પણ ભરપૂર શક્યતા છે. પ્રાચીન કાળના પાછલા સમયમાં અને મધ્ય યુગ દરમિયાન રોમાનિયાની નજીક સ્થળાંતર કરીને વસનારા [[સ્લાવિક લોકો]]ની;<ref name="influences">{{cite book|title=Romania: Borderland of Europe|author=Lucian Boia, James Christian Brown|publisher=Reaktion Books|year=2001|isbn=9781861891037|pages=13, 36–40}}</ref> મધ્યયુગમાંથી [[ગ્રીસ|ગ્રીકો]],<ref name="influences"/> અને [[બિઝેન્ટાઈન સામ્રાજ્ય|બીઝેન્ટાઈન સામ્રાજ્ય]];<ref name="iciculture"/> [[ઓટ્ટોમન સામ્રાજય|ઓટ્ટોમન સામ્રાજ્ય]]ના લાંબા સમયના પ્રભુત્વની;<ref>{{citeweb|url=http://www.missionfrontiers.org/1994/1112/nd9416.htm|title=Romania Prepares for GCOWE September 20, 1994|author=Luis Bush|publisher=Mission Frontiers|access-date=2008-08-31|archive-date=2008-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20080827202656/http://www.missionfrontiers.org/1994/1112/nd9416.htm|url-status=dead}}</ref> [[હંગેરિયન લોકો|હંગેરીયન]]ની;<ref name="influences"/> અને ટ્રાન્સીલ્વેનિયામાં રહેતા [[ટ્રાન્સીલ્વેનિયન સેક્સન્સ|જર્મનો]]ની ગાઢ અસર જોવા મળે છે. [[પશ્ચિમી સંસ્કૃતિ]], ખાસ કરીને [[ફ્રેન્ચ સંસ્કૃતિ|ફ્રેન્ચ]],<ref name="iciculture"/> અને [[જર્મન સંસ્કૃતિ|જર્મન]] સંસ્કૃતિની ધેરી અસર નીચેઆધુનિક રોમાનિયન સંસ્કૃતિના ઉદભવ અને વિકાસની શરૂઆત લગભગ 250 વર્ષ પહેલા થઈ હતી.<ref name="iciculture">{{cite web|url=http://www.ici.ro/romania/en/cultura/cultural_aspects.html|title=Cultural aspects|publisher=National Institute for Research & Development in Informatics, Romania|access-date=2008-08-28|archive-date=2008-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20080307182620/http://www.ici.ro/romania/en/cultura/cultural_aspects.html|url-status=dead}}</ref> === કલા === [[ચિત્ર:Ateneul Roman b.jpg|thumb|250px|બુકારેસ્ટમાં રોમાનિયન એથેનીયુમ 1988માં ખુલ્લુ મૂકાયુ હતુ]] [[1948નો વાલ્લેશિયન બળવો|1848ની ક્રાંતિ]]ની સાથે અને 1859માં બે [[દાનુબિયન હુકુમતો]]ના એકીકરણ સાથે રોમાનિયન સાહિત્યના વિકાસની સાચી શરૂઆત થઈ . [[રોમાનિયનોના મૂળ]] અંગે ચર્ચાઓ શરૂ થઈ અને [[સ્કોઆલા એર્ડેલીએના|ટ્રાન્સીલ્વેનિયામાં]] તથા ફ્રાંસ, ઈટાલી અને જર્મનીમાં રોમાનિયન વિદ્વાનોએ અભ્યાસની શરૂઆત કરી.<ref name="iciculture"/> આધુનિક રોમાનિયન સાહિત્યમાં જર્મન તત્ત્વજ્ઞાન અને ફ્રેન્ચ સંસ્કૃતિનો સંગમ કરવામાં આવ્યું અને [[મિહાઈ એમિનેસ્કુ]], [[જ્યોર્જ કોસબ્ુક|જ્યોર્જ કોસબુક]], [[ઈઓઆન સ્લાવિકિ]] જેવા ઉચ્ચ કક્ષાના કલાકારોએ રોમાનિયન સાહિત્યની ઉત્કૃષ્ટ રચનાઓ આપી. રોમાનિયાની બહાર તેઓની બહુ ઓછા જાણીતા છે, પરંતુ [[રોમાનિયામાં લોકકળા|જૂની લોકકથાઓ]]માંથી આધુનિક કાવ્યોની રચના દ્વારા સાચા રોમાનિયન સાહિત્યને જન્મ આપવા બદલ રોમાનિયામાં તેઓ ખૂબ પ્રશંસા પામ્યા છે. તેમાંથી એમિનેસ્કુને સૌથી વધારે મહત્વના અને પ્રભાવક રોમાનિયન કવિ ગણવામાં આવે છે, અને તેમની કૃતિઓ માટે હજુ પણ લોકો તેમને ચાહે છે, ખાસ કરીને ''[[લ્યુસાફારુલ|લ્યુસીઆફારુલ]]'' નામની કવિતા અત્યંત લોકપ્રિય છે.<ref>{{citeweb|language=Romanian|url=http://www.ici.ro/romania/en/cultura/l_eminescu.html|title=Mihai Eminescu|publisher=National Institute for Research & Development in Informatics, Romania|access-date=2008-01-20|archive-date=2007-12-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20071231163537/http://www.ici.ro/romania/en/cultura/l_eminescu.html|url-status=dead}}</ref> 19મી સદીના ઉત્તરાર્ધમાં વિશાળ યોગદાન આપનાર અન્ય લેખકો છેઃ[[મિહાઇલ કોગાલ્નિસેનુ|મિહૈલ કોગ્લેનિસીએનુ]] (રોમાનિયાના પ્રથમ વડાપ્રધાન પણ હતા), [[વેસિલી એલેકસાન્ડ્રિ|વેસિલે એલેકસાન્ડ્રી]], [[નિકોલ બાલ્કેસ્કુ]], [[ઈઓન લુકા સેરાગિએલ|ઈઓન લુકા કારેગિઅલ]], અને [[ઈઓન ક્રીએનગા|ઈઓન ક્રેનેગા]]. 20મી સદીના પૂર્વાર્ધને ઘણા રોમાનિયન વિદ્વાનો રોમાનિયન સંસ્કૃતિના ''સુવર્ણ યુગ'' તરીકે ઓળખાવે છે અને આ સમય દરમિયાન જ રોમાનિયા આંતરરાષ્ટ્રીય ઓળખ તથા [[યુરોપની સંસ્કૃતિ|યુરોપીયન સાંસ્કૃતિક]] પ્રવાહો સાથે મજબૂત રીતે જોડાયુ હતું.<ref>{{cite web|url=http://www.columbia.edu/cu/romanian/articles/TheRomanianCulturalDebateOfTheSummer.html|title= Romanian Cultural Debate of the Summer: Romanian Intellectuals and Their Status Groups|publisher=Romanian Club @ Columbia University|author=Mona Momescu|access-date=2008-08-28}}</ref> વિશ્વ સંસ્કૃતિ પર જબરજસ્ત અસર છોડનાર મહત્વના કલાકાર [[શિલ્પ|શિલ્પિ]] [[કોન્સ્ટેન્ટિન બ્રાન્કુસિ|કોન્સેન્ટિન બ્રાન્કુસિ]] હતા, જેઓ આધુનિક ચળવળના કેન્દ્રીય વ્યક્તિ અને અમૂર્તનો પાયો નાખનાર, લોક સર્જનોના પ્રાચીન સ્રોતમાંથી પ્રેરણા લઈને વિશ્વ શિલ્પમાં નવો ચીલો ચાતરનાર હતા. તેમના શિલ્પોમાં સાદગીની સાથે અભિજાત્યપણુ હોય છે, જેણે [[આધુનિક કલા|આધુનિકવાદી]] શિલ્પીઓને નવો રાહ બતાવ્યો હતો.<ref>{{citeweb|url=http://www.brancusi.com/bio.html|title=Constantin Brâncuşi's bio|publisher=Brancusi.com|access-date=2008-01-20|archive-date=2015-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20150821141931/http://brancusi.com/bio.html|url-status=dead}}</ref> તેમના કૌશલ્યને અંજલિ તરીકે તેમની એક કૃતિ ''"[[બર્ડ ઈન સ્પેસ(Bird in Space)|બર્ડ ઈન સ્પેસ]]"'' (Bird in Space)ની 2005માં $27.5 મિલિયનની બોલી લાગી હતી, જે કોઈ પણ શિલ્પ માટેની વિક્રમી કિંમત હતી.<ref>{{citeweb|url=http://antiquesandthearts.com/AW-2005-05-10-12-15-39p1.htm|title=Brancusi's 'Bird in Space' Sets World Auction Record for Sculpture at $27,456,000|publisher=Antiques and the Arts Online|access-date=2008-01-20|archive-date=2006-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20060213032919/http://www.antiquesandthearts.com/AW-2005-05-10-12-15-39p1.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{citeweb|url=http://crib.mae.ro/index.php?lang=en&id=31&s=15441&arhiva=true|publisher=Romanian Information Center in Brussels|title=November 9, The price record for a Brancusi masterpiece was set up in 2005 when “Bird in Space” was sold for USD 27.5 M|access-date=2008-01-20|archive-date=2011-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514223741/http://crib.mae.ro/index.php?lang=en&id=31&s=15441&arhiva=true|url-status=dead}}</ref> બે વિશ્વ યુદ્ધના સમયગાળા દરમિયાન [[ટ્યુડર અર્ઘેઝી]], [[લ્યુસિઅન બાલ્ગા|લ્યુસિયન બ્લેગા]], [[યુજીન લોવિનેસ્કુ|યજીન લોવિનેસ્કુ]], [[ઈઓન બાર્બુ]], [[લિવિઉ રેબ્રેનુ]]જેવા લેખકોએ તે સમયના યુરોપીયન સાહિત્ય સાથે રોમાનિયન સાહિત્યને એકરૂપ બનાવવા પ્રયત્ન કર્યા હતા. [[જ્યોર્જ એનેસ્કુ]] પણ આ સમયના જ હતા અને તેઓ કદાચ સૌથી વધુ જાણીતા રોમાનિયન સંગીતકાર હતા.<ref>{{citeweb|url=http://www.enescusociety.org/georgeenescu.php|title=George Enescu, the composer|publisher=International Enescu Society|access-date=2008-01-20}}</ref> તેઓ [[ગીતકાર|કવિ]], [[વાયોલિન]]વાદક, [[પિયાનોવાદક|પિયાનીવાદક]], [[સંચાલન|વૃંદગાયનના સંચાલક]], શિક્ષક અને તેમના સમયના સૌથી મહાન કલાકારોમાંથી એક હતા,<ref>{{citeweb|url=http://www.ici.ro/romania/en/cultura/m_enescu.html|title=George Enescu (1881 - 1955)|publisher=National Institute for Research & Development in Informatics, Romania|access-date=2008-01-20|archive-date=2008-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20080115090725/http://www.ici.ro/romania/en/cultura/m_enescu.html|url-status=dead}}</ref> તેમના માનમાં દર વર્ષે બુકારેસ્ટમાં ક્લાસિકલ સંગીતનો [[જ્યોર્જ એનેસ્કુ મહોત્સવ]] યોજાય છે. વિશ્વયુદ્ધો બાદનો સામ્યવાદ ભારે નિયંત્રણો લઈને આવ્યો અને લોકોને અંકુશમાં રાખવા સાંસ્કૃતિક જગતનો ઉપયોગ કર્યો. અભિવ્યક્તિના સ્વાતંત્ર્યને અનેક રીતે સતત કચડવામાં આવ્યું, પરંતુ [[ગેલ્લુ નૌમ]], [[નિશિતા સ્ટાનેસ્કુ|નિશિતા સ્ટેનેસ્કુ]], [[મરિન સોરેસ્કુ]] અથવા [[મારિન પ્રેડા|મરિન પ્રેડા]] જેવાઓએ નિયંત્રણને ફગાવવામાં સફળતા મેળવી અને "[[સમાજવાદી વાસ્તવાદ|સમાજવાદી વાસ્તવવાદ]]" સાથે તેને તોડ્યા અને રોમાનિયન સાહિત્યમાં નાની "નવજાગૃતિના" આગેવાન બન્યા.<ref>{{citebook|last=Ştefănescu|first=Alex.|title=Nichita Stănescu, The Angel With A Book In His Hands|language=Romanian|publisher=Maşina de scris|year=1999|pages=8|isbn=9789739929745}}</ref> નિયંત્રણોના લીધે ઘણા લોકો આંતરરાષ્ટ્રીય ખ્યાતિ મેળવી શક્યા નહિ, પરંતુ [[કોન્સ્ટેન્ટિન નોઈકા]], [[ટ્રિસ્ટિઅન ટ્ઝારા|ટ્રિસ્ટાન ત્ઝારા]] અને [[મિરેસીઆ કાર્ટારેસ્કુ|મિર્કીઆ કાર્ટારેસ્કુ]] જેવા કેટલાક લોકો આ બંધનને તોડવામાં સફળ રહ્યા અને વિવિધ રાજકીય કારણોસર અનેક વખત જેલવાસ વેઠવા છતાં પોતાની કૃતિઓ વિદેશમાં પ્રકાશિત કરી. કેટલાક કલાકારોએ સંપૂર્ણ રીતે દેશ છોડી દેવાનું પસંદ કર્યું અને દેશની બહાર રહીને પણ પોતાનું યોગદાન આપવાનું ચાલુ રાખ્યુ. તેમાંથી [[યુજીન ઈઓનેસ્કુ]], [[મિર્સીઆ એલિએડ]] અને [[એમિલ સિઓરાન]]એમિલ સિઓરાન/2} તેમની કૃતિઓ માટે સમગ્ર વિશ્વમાં જાણીતા બન્યા. દેશની બહાર રહીને જાણીતા બનનાર અન્ય સાહિત્યકારોમાં કવિ [[પૌલ સેલાન]] અને નોબેલ વિજેતા [[એલિ વિસેલ]] હતા અને બંને હોલોકોસ્ટમાં બચી ગયા હતા. લોકકલાકાર [[ટ્યુડર ઘેઓર્ઘ]] અને [[પાન ફ્લ્યુટ]](વાંસળી)ના નિષ્ણાત [[ઘેઓર્ઘ ઝામ્ફિર]]- સમગ્ર વિશ્વમાં જેમણે 120 મિલિયનથી વધારે આલબમ વેચ્યા હોવાનું નોંધાયું છે- જેવા કેટલાક જાણીતા રોમાનિયન સંગીતકારો હતા.<ref>{{citeweb|url=http://www.cbc.ca/insite/SOUNDS_LIKE_CANADA/2006/1/17.html|date=2006-01-17|publisher=CBC Radio|title=Sounds Like Canada feat. Gheorghe Zamfir|access-date=2008-08-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20070329004625/http://www.cbc.ca/insite/SOUNDS_LIKE_CANADA/2006/1/17.html|archive-date=2007-03-29|url-status=live}}</ref><ref>{{citeweb|url=http://www.gheorghe-zamfir.com/English/diskographie-e.htm|publisher=Gheorghe Zamfir, Official Homepage|title=Gheorghe Zamfir, master of the pan pipe|access-date=2008-01-20|archive-date=2007-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20071030182752/http://www.gheorghe-zamfir.com/English/diskographie-e.htm|url-status=dead}}</ref> [[ક્રિસ્ટિ પુઈઉ]] દ્વારા દિગ્દર્શિત ''[[શ્રી. લાઝારેસ્કુનું મૃત્યુ|ધી ડેથ ઓફ મિ. લાઝારેસ્કુ]]'' ((The Death of Mr. Lazarescu), ([[2005 કેન્સ ફિલ્મ મહોત્સવ|કેન્સ 2005]] [[પ્રિક્સ અન કર્ટેઈન રીગાર્ડ|પ્રિક્સ અન સર્ટેઈન રીગાર્ડ]]((Prix un certain regard)-વિજેતા), અને [[ક્રિસ્ટિઅન મુંગિઉ]] દિગ્દર્શિત ''[[4 મહિના, 3 અઠવાડિયા અને 2 દિવસ(4 Months, 3 Weeks and 2 Days)|4 મંથ્સ, 3 વીક્સ એન્ડ 2 ડેઝ]]'' (4 Months, 3 Weeks and 2 Days), ([[2007 કેન્સ ફિલ્મ મહોત્સવ|કેન્સ 2007]] ''[[પાલ્મે ડીઓર]]'' (Palme d'Or) વિજેતા) જેવી ફિલ્મો દ્વારા રોમાનિયન સિનેમાએ તાજેતરમાં વિશ્વના ફલક પર પોતાની નોંધ લેવડાવી છે.<ref>{{citeweb|url=http://www.altfg.com/blog/film-festivals/cannes-2007-winners/|title=Cannes 2007 Winners|publisher=Alternative Film Guide|access-date=2008-08-31}}</ref> પાછળની ફિલ્મ''[[વેરાયટી(સામયિક)|વેરાઈટી]]'' ના જણાવ્યા અનુસાર "ફિલ્મ જગતમાં રોમાનિયાની વધુ નવી શક્તિઓનો પુરાવો છે."<ref>{{citeweb|url=http://www.variety.com/index.asp?layout=cannes2007&jump=review&reviewid=VE1117933650|title=4 Months, 3 Weeks & 2 Days|access-date=2008-08-31|author=Jay Weissberg|date=2007-05-17|publisher=''[[Variety (magazine)|Variety]]''}}</ref> === સ્મારકો === [[ચિત્ર:Sarmizegetusa temples.jpg|thumb|250px|યુનેસ્કો (UNESCO) દ્વારા રોમાનિયાની વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઈટ તરીકે જાહેર થયેલ છ ડેસિઅન કિલ્લાઓમાંથી એક રાર્મિઝેગેટુસા રેગિઆ]] [[યુનેસ્કો]] (UNESCO)ની [[વિશ્વનાં હેરિટેજ સ્થળો|વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઈટ્સની યાદી]]<ref>{{citeweb|url=http://whc.unesco.org/en/list/?search=&searchSites=&search_by_country=romania&type=&media=&region=&order=&criteria_restrication=&x=0&y=0|title=Official list of WHS within Romania|publisher=UNESCO|access-date=2008-01-31}}</ref>માં રોમાનિયાના [[ટ્રાન્સીલ્વેનિયામાં શસ્ત્રોથી સજ્જ સેક્સન ગામો|ટ્રાન્સીલ્વેનિયામાં હથિયારોથી સજ્જ દેવળોના સેક્સન ગામો]], સુંદર બાહ્ય અને આંતરિક ચિત્રો ધરાવતા [[ઉત્તરી મોલ્ડેવિયાના ચિત્રોવાળા ચર્ચો|ઉત્તરી મોલ્ડેવિયાના સચિત્ર ચર્ચો]], ગોથિક પદ્ધતિ અને પરંપરાગત લાકડાના બાંધકામના મિશ્રણનું અનોખુ ઉદાહરણ આપતા [[માર્મુર્સના લાકડાના ચર્ચો|મરામુર્સના લાકડાના ચર્ચો]], [[હોર્ઝેઉનો મઠ|હોરેઝુના મઠો]], [[સિઘિસોઆરા]]ના નગરો અને [[ઓરેસ્ટી પર્વતોના ડેસિઅન કિલ્લાઓ|ઓર્સ્ટી પર્વતોના ડેસિઅન કિલ્લાઓ]] જેવા સ્થળોનો સમાવેશ કરાયો છે.<ref>{{citeweb|url=http://www.cimec.ro/Monumente/unesco/UNESCOen/fastvers.htm|title=World Heritage List from Romania|publisher=UNESCO|access-date=2008-01-31}}</ref> વિશ્વ ધરોહર યાદીમાં રોમાનિયાનું યોગદાન બહાર રહે છે, કારણકે એક-બે વિશેષ સ્મારકોની જગ્યાએ તેમાં દેશના વિવિધ સ્થળે પથરાયેલ કેટલાક સ્મારકોના જૂથ છે.<ref>{{citeweb|url=http://www.worldheritagesite.org/countries/romania.html|title=World Heritage Site - Romania|access-date=2008-01-31}}</ref> 2007માં [[બ્રુકેનથલ નેશનલ મ્યુઝિયમ|બ્રુકેન્થલ નેશનલ મ્યુઝિયમ]] માટે જાણીતા શહેર [[સિબિઉ]]નો પણ [[લક્ઝમ્બર્ગ|લક્ઝેમબર્ગ]]ની સાથે [[સંસ્કૃતિનું યુરોપીયન પાટનગર|યુરોપીયન સાંસ્કૃતિક પાટનગર]]માં સમાવેશ કરાયો છે. === રાષ્ટ્ર ધ્વજ === રોમાનિયાનો રાષ્ટ્ર ધ્વજ ઉભા પટ્ટાઓ સાથે ત્રણ કલરમાં છે: ધ્વજની કાઠીથી શરૂ થઈને ભૂરો, પીળો અને લાલ. તેની પહોળાઈ-લંબાઈનું પ્રમાણ 2:3 છે. રોમાનિયાનો રાષ્ટ્ર ધ્વજ ઘણા અંશે [[ચેડ|ચાડ]]ને મળતો આવે છે.<ref>16 જુલાઈ, 1994નો કાયદા નં. 75, 26 ઓગસ્ટ 1994ના ''મોનિટોરુલ ઓફિસિઅલ'' (Monitorul Oficial) નં. 237માં પ્રકાશિત.</ref><ref>સરકારનો નિર્ણય નં. 1157/2001, 5 ડિસેમ્બર 2001ના ''મોનિટોરુલ ઓફિસિઅલ'' (Monitorul Oficial) નં. 776માં પ્રકાશિત.</ref><ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3626821.stm|title='Identical flag' causes flap in Romania|publisher=bbc.co.uk|access-date=2009-09-07}}</ref> === રમત ગમત === [[ચિત્ર:Comaneci05.jpg|thumb|250px|કોન્ડોલિસા રાઈસ(ડાબે) સાથે નાદિયા કોમેનેસ્કિ (જમણે) ]] રોમાનિયામાં [[ફુટબોલ (સોકર)|ફૂટબોલ]] સૌથી વધારે લોકપ્રિય રમત છે.<ref name="EYb2007">{{cite encyclopedia|encyclopedia=The Europa World Year Book|publisher=Routledge|year=2007|volume=2|title=Romania}}</ref> તેનું સંચાલક મંડળ [[રોમાનિયન ફૂટબોલ ફેડરેશન]] છે, જે [[યુઇએફએ|યુઈએફએ]] (UEFA) અંતર્ગત આવે છે. શ્રેષ્ઠ દરજ્જાની [[રોમાનિયન પ્રોફેશનલ ફૂટબોલ લીગ|રોમાનિયન પ્રોફેશનલ ફૂટબોલ લીગે]] 2006-07 સીઝનમાં સરેરાશ 5147 દર્શકોને આકર્ષ્યા હતા.<ref>{{cite web| url=http://www.european-football-statistics.co.uk/attn.htm| title=EFS Attendances| work=European Football Statistics| access-date=2008-08-31| archive-date=2011-07-19| archive-url=https://web.archive.org/web/20110719102614/http://www.european-football-statistics.co.uk/attn.htm| url-status=dead}}</ref> આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે [[રોમાનિયન નેશનલ ફૂટબોલ ટીમ|રોમાનિયન નેશનલ ફૂટબોલ ટીમે]] 7 વખત [[ફીફા વર્લ્ડ કપ|ફૂટબોલ વર્લ્ડ કપ]]માં ભાગ લીધો છે અને 1990ના દસકા દરમિયાન તેમનો સૌથી વધારે સફળ સમયગાળો હતો, જ્યારે [[1994 વિશ્વ કપ|1994 વર્લ્ડ કપ]]માં [[યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ]]માં રોમાનિયા ક્વાર્ટર-ફાઈનલમાં પહોંચ્યું હતું અને [[ફિફા(FIFA)|ફિફા]](FIFA)એ તેને છઠ્ઠા ક્રમનું સ્થાન આપ્યું હતું. આ "[[સુવર્ણ પેઢી]]"ના મુખ્ય ખેલાડી<ref>{{citenews|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2002/1677201.stm|title=Hagi leaves Romania post|date=2001-11-26|publisher=BBC Sport|quote=Hagi enjoyed legendary status in Romania where he spearheaded the 'Golden Generation' of players...|access-date=2008-08-31}}</ref> અને કદાચ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે સૌથી વધુ જાણીતા રોમાનિયન ખેલાડી [[ઘેરોઘ હેગિ|ઘેરોઘે હેગી]] છે. (હુલામણુ નામ ''કાર્પેથિઅન્સના મેરેડોના'' ).<ref>{{citenews|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/low/football/europe/1264097.stm|title=Hagi snubs Maradona|publisher=BBC Sport Online|date=2001-04-06|access-date=2008-08-31}}</ref> હાલના પ્રખ્યાત સક્રિય ખેલાડીઓ [[એર્ડિઅન મુટુ|એડ્રિઅન મુટુ]] અને [[ક્રિસ્ટિઅન શિવુ|ક્રિસ્ટિઅન ચિવુ]] છે. સૌથી વધારે જાણીતી ફૂટબોલ ક્લબ [[સ્ટેઉ બુકારેસ્ટિ|સ્ટેઉઆ બુકારેસ્ટિ]] છે, જે [[યુરોપીયન કપ 1985-86|1986માં પ્રતિષ્ઠિત]] [[યુરોપીયન ચેમ્પિયન્સ કપ|યુરોપીયન ચેમ્પિઅન્સ કપ]] જીતનારી પૂર્વીય યુરોપની સૌ પ્રથમ ક્લબ બની હતી અને [[યુરોપીયન કપ 1988-89|ફરી એકવાર 1989માં ફાઈનલ રમી હતી]]. અન્ય સફળ રોમાનિયન ટીમ [[ડિનામો બુકારેસ્ટિ|ડીનામો બુકારેસ્ટિ]] 1984માં [[યુરોપીયન ચેમ્પિયન્સ કપ|યરોપીયન ચેમ્પિયન્સ કપ]]ની સેમિફાઈનલ રમી હતી અને 1990માં [[કપ વિનર્સ કપ]]ની સેમિફાઈનલ રમી હતી. મહત્વની અન્ય રોમાનિયન ફૂટબોલ ક્લબો [[રેપિડ બુકારેસ્ટિ]], [[સીએફઆર 1907 ક્લુજ-નાપોકા]] અને [[એફસી યુનિવર્સિટાટી ક્રેઈઓવા|FC યુનિવર્સિટાટી ક્રેઈઓવા]] છે. નોંધાયેલા ખેલાડીઓની દ્રષ્ટિએ ટેનિસ એ બીજી સૌથી વધુ લોકપ્રિય રમત છે.<ref name="EYb2007"/> રોમાનિયા ત્રણ વખત [[ડેવિસ કપ]]ની ફાઈનલમાં પહોંચ્યુ હતુ (1969, 1971, 1972). ટેનિસ ખેલાડી [[આલિ નાસ્ટેસ|ઈલી નાસ્ટેસ]] અનેક [[ગ્રાન્ડ સ્લેમ (ટેનિસ)|ગ્રાન્ડ સ્લેમ]] ટાઈટલ અને ડઝન જેટલી ટુર્નામેન્ટ જીત્યા હતા અને [[અસોસિએશન ઓફ ટેનિસ પ્રોફેશનલ્સ|એટીપી]](ATP) દ્વારા 1973થી 1974 દરમિયાન [[એટીપીમાં પહેલો ક્રમ મેળવનાર ખેલાડીઓની યાદી|પ્રથમ ક્રમ]]ના ખેલાડી તરીકે માન મેળવનાર પ્રથમ હતા. 1993થી દરેક પાનખરમાં બુકારેસ્ટ ખાતે [[રોમાનિયન ઓપન]] યોજાય છે. લોકપ્રિય [[ટુકડી રમત|ટીમ રમતો]] [[રગ્બી યુનિયન]] ([[રોમાનિયા નેશનલ રગ્બી યુનિયન ટીમ|નેશનલ રગ્બી ટીમે]] [[રગ્બી વર્લ્ડ કપમાં નેશનલ ટીમનો સમાવેશ|દરેક]] [[રગ્બી વર્લ્ડ કપ]]માં ભાગ લીધો છે), [[બાસ્કેટબોલ]] અને [[ટીમ હેન્ડબોલ|હેન્ડબોલ]] છે.<ref name="EYb2007"/> કેટલીક લોકપ્રિય [[વ્યક્તિગત રમત|વ્યક્તિગત રમતો]] છે: એથલેટિક્સ, ચેસ, સ્પોર્ટ ડાન્સ અને માર્શલ આર્ટ્સ તથા અન્ય લડાઈની રમતો.<ref name="EYb2007"/> રોમાનિયન [[જિમ્નાસ્ટિક્સ|જીમ્નાસ્ટિક્સે]] ઘણી મોટી સંખ્યામાં સફળતા મેળવી હતી – આ સફળતાઓ માટે દેશ દુનિયાભરમાં જાણીતો બન્યો હતો.<ref>ઉદાહરણ તરીકે રોમાનિયનો જીમ્નેસ્ટ તરીકે બીબાઢાળ હતા, જેમ કે [[સાઉથ પાર્ક]] ઘટનામાં [[ક્વિન્ટુપ્લેટ્સ 2000]]</ref> [[1976 ઉનાળુ ઓલિમ્પિક્સ]]માં જિમનેસ્ટ [[નાદિયા કોમેનેસ્કિ|નાદિયા કોમેનેસી]] દસમાંથી દસનો આંક મેળવનાર પ્રથમ ખેલાડી બની હતી. તેણીએ માત્ર પંદર વર્ષની ઉંમરે ત્રણ ગોલ્ડ મેડલ, એક સિલ્વર અને એક બ્રોન્ઝ મેળવ્યો હતો.<ref>{{citenews|url=http://www.gymn-forum.net/Articles/NYT-1976_AmCup2.html|title=Gymnast Posts Perfect Mark|author=Robin Herman|publisher=[[New York Times]]|date=1976-03-28|access-date=2008-08-13}}</ref> [[1980 ઉનાળુ ઓલિમ્પિક|1980 ઉનાળુ ઓલિમ્પિક્સ]]માં તેની સફળતા ચાલુ રહી અને બે ગોલ્ડ તથા એક સિલ્વર મેડલ જીત્યા હતા. રોમાનિયા પ્રથમ વખત 1900માં [[ઓલિમ્પીક રમતો|ઓલિમ્પિક રમતો]]માં જોડાયુ હતુ અને 24માંથી 18 રમતોમાં ભાગ લીધો હતો. આટલા વર્ષોમાં કુલ 283 મેડલ અને તેમાંથી 82 ગોલ્ડ મેડલ સાથે [[ઉનાળુ ઓલીમ્પિક રમતો|ઉનાળુ ઓલિમ્પિક રમતો]]માં વધારે સફળતા મેળવનાર દેશોમાં રોમાનિયાનો સમાવેશ થાય છે ([[ઓલિમ્પિક રમતના તમામ મેડલોની સંખ્યા|એકંદરે 15મુ]]).<ref>{{citeweb|url=http://www.infoplease.com/ipsa/A0115108.html|title=All-Time Medal Standings, 1896-2004|publisher=infoplease.com|access-date=2008-08-31}}</ref> શિયાળુ રમતોમાં ઓછુ રોકાણ થયું છે અને આ કારણથી [[શિયાળુ ઓલીમ્પિક રમતો|શિયાળુ ઓલિમ્પિક રમતો]]માં રોમાનિયાના ખેલાડીઓએ માત્ર એક જ બ્રોન્ઝ મેડલ મેળવ્યો છે. == નોંધ == <references group="note"></references> == સંદર્ભો == {{reflist|2}} == બાહ્ય કડીઓ == {{sisterlinks}} ;સરકાર * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/romania.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091026201421/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-r/romania.html |date=2009-10-26 }} * [http://www.gov.ro/main/index/l/2/ રોમાનિયન સરકાર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100116214121/http://www.gov.ro/main/index/l/2 |date=2010-01-16 }} * [http://www.presidency.ro/ રોમાનિયન પ્રમુખશાહી] * [http://www.parlament.ro/index_en.html રોમાનિયન સંસદ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061228063121/http://www.parlament.ro/index_en.html |date=2006-12-28 }} * [http://www.ccr.ro/default.aspx?lang=EN રોમાનિયાની બંધારણીય અદાલત] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120912165307/http://www.ccr.ro/default.aspx?lang=EN |date=2012-09-12 }} ;સામાન્ય માહિતી * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1057466.stm દેશનો પરિચય] [[બીબીસી ન્યૂઝ]](BBC News)માંથી * {{CIA World Factbook_link|ro|Romania}} * [http://www.state.gov/p/eur/ci/ro/ રોમાનિયા] માહિતી, [[યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ સ્ટેટ|યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ ડીપાર્ટમેન્ટ ઓફ સ્ટેટ]]માંથી * [http://www.loc.gov/rr/international/european/romania/ro.html પોર્ટલ્સ ટુ ધી વર્લ્ડ](Portals to the World), યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ [[કોંગ્રેસ લાયબ્રેરી|કોંગ્રેસની લાઈબ્રેરી]]માંથી * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm રોમાનિયા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132810/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/romania.htm |date=2008-08-21 }} ''UCB બાઈબ્રેરીસ ગવપબ્સ'' ખાતે * {{dmoz|Regional/Europe/Romania}} * {{wikiatlas|Romania}} ; અર્થતંત્ર અને કાયદા * [http://www.bnro.ro/En/Info/curs_ext.asp વિનિમય દરો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081028213802/http://www.bnro.ro/en/Info/curs_ext.asp |date=2008-10-28 }} – [[નેશનલ બેન્ક ઓફ રોમાનિયા]](National Bank of Romania)માંથી * [http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php રોમાનિયા લો એન્ડ મિસેલેનિયસ(Romanian Law and Miscellaneous) - ઈંગ્લિશ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813000417/http://www.dreptonline.ro/resurse/resource.php |date=2007-08-13 }} ; સાંસ્કૃતિક અને ઐતિહાસિક * [http://www.badley.info/history/Romania.index.html વિશ્વ ઇતિહાસની વિગતોમાંથી રોમાનિયાની તવારીખ] * [http://www.ici.ro/romania/en/index.html ICI.ro - રોમાનિયા વિશેની સાઈટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081025143606/http://www.ici.ro/romania/en/index.html |date=2008-10-25 }} * [http://www.theeuropeanlibrary.org/portal/libraries/Libraries.php?launch=1&amp;language=en&amp;page=Treasures&amp;country=Romania રોમાનિયાની નેશનલ લાઈબ્રેરીનો ખજાનો](Treasures of the national library of Romania) ; વિશ્વ ફરતે રોમાનિયા * [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_Romanian_Meetups_Worldwide રોમાનિયાની સમગ્ર વિશ્વની મુલાકાતોની યાદી] ;મુસાફરી {{wikivoyage|Romania}} * [http://www.romaniatourism.com/ અધિકૃત રોમાનિયન પર્યટન વેબસાઈટ] {{યુરોપ}} [[શ્રેણી:યુરોપ]] [[શ્રેણી:દેશ]] kruvxkm325exdumzx4tntozetdincvb 0 26336 900406 890737 2026-04-29T01:41:46Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 900406 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = City of Houston |settlement_type = [[City]] |nickname = <!--DO NOT CHANGE!!! -->Space City (official), <small>[[Nicknames of Houston|more. . .]]</small><!--Please list unofficial nicknames in Culture Section. See discussion on talk page. Thank you. --> |image_skyline = Montage Houston.jpg |imagesize = |image_caption = |image_flag = Flag of Houston, Texas.svg |image_seal = Seal of Houston, Texas.png |image_map = |mapsize = 250px |map_caption = |image_map1 = |map_caption1 = |pushpin_map=USA |pushpin_map_caption=Location in the United States of America |coordinates_region = US-TX |subdivision_type = [[List of countries|Country]] |subdivision_type1 = [[Political divisions of the United States|State]] |subdivision_type2 = [[List of counties in Texas|Counties]] |subdivision_name = [[United States|United States of America]] |subdivision_name1 = [[Texas]] |subdivision_name2 = <small>[[Harris County, Texas|Harris]], [[Fort Bend County, Texas|Fort Bend]], and [[Montgomery County, Texas|Montgomery]]</small> |government_type = [[Mayor–council government|Mayor–council]] |leader_title = [[List of mayors of Houston|Mayor]] |leader_name = [[Annise Parker]] |area_magnitude = 1 E8 |area_total_sq_mi = 601.7 |area_total_km2 = 1558 |area_land_sq_mi = 579.4 |area_land_km2 = 1501 |area_water_sq_mi = 22.3 |area_water_km2 = 57.7 |population_as_of July 1, 2007 (http://www.census.gov/popest/cities/tables/SUB-EST2007-01.xls) |population_as_of = 2008 |population_footnotes =<ref name="2008Estimate">{{Cite web | title = Houston city, Texas, US Census | work = US Census | access-date = 2010-01-02 | url = http://factfinder.census.gov/servlet/SAFFPopulation?_event=ChangeGeoContext&geo_id=16000US4835000&_geoContext=01000US%7C04000US48%7C16000US4835000&_street=&_county=Houston%2C+Tx&_cityTown=Houston2C+Tx&_state=&_zip=&_lang=en&_sse=on&ActiveGeoDiv=geoSelect&_useEV=&pctxt=fph&pgsl=010&_submenuId=population_0&ds_name=null&_ci_nbr=null&qr_name=null&reg=null%3Anull&_keyword=&_industry=link | archive-date = 2009-09-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090904022318/http://factfinder.census.gov/servlet/SAFFPopulation?_event=ChangeGeoContext&geo_id=16000US4835000&_geoContext=01000US%7C04000US48%7C16000US4835000&_street=&_county=Houston%2C+Tx&_cityTown=Houston2C+Tx&_state=&_zip=&_lang=en&_sse=on&ActiveGeoDiv=geoSelect&_useEV=&pctxt=fph&pgsl=010&_submenuId=population_0&ds_name=null&_ci_nbr=null&qr_name=null&reg=null%3Anull&_keyword=&_industry=link | url-status = dead }}</ref><ref>{{Cite web | title = Texas by Place - GCT-T1-R. Population Estimates (geographies ranked by estimate) | work = US Census | access-date = 2010-01-03 | url = http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?-ds_name=PEP_2008_EST&-mt_name=PEP_2008_EST_GCTT1R_ST9S&-geo_id=04000US48&-format=ST-9&-tree_id=806&-context=gct | archive-date = 2011-01-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110103050250/http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?-ds_name=PEP_2008_EST&-mt_name=PEP_2008_EST_GCTT1R_ST9S&-geo_id=04000US48&-format=ST-9&-tree_id=806&-context=gct | url-status = dead }}</ref> |population_total = 2257926 <small>([[List of United States cities by population|4^th U.S.]])</small> |population_urban = 3822509 <small>([[List of United States urban areas|10^th U.S.]])</small> |population_metro = 5867489 <small>([[Table of United States Metropolitan Statistical Areas|6^th U.S.]])</small> |population_note = |population_density_sq_mi = 3,872 |population_density_km2 = 1,471 |population_blank1_title = [[Demonym]] |population_blank1 = Houstonian |timezone = [[North American Central Time Zone|CST]] |utc_offset = -6 |timezone_DST = [[North American Central Time Zone|CDT]] |utc_offset_DST = -5 |postal_code_type = |postal_code = |area_code = [[Area code 713|713]], [[Area code 281|281]], [[Area code 832|832]] |latd = 29 |latm = 45 |lats = 46 |latNS = N |longd = 95 |longm = 22 |longs = 59 |longEW =W|coordinates_display=0 |elevation_m = 13 |elevation_ft = 43 |established_title = [[Municipal corporation|Incorporated]] |established_date = June 5, 1837 |blank_name = [[Federal Information Processing Standard|FIPS code]] |blank_info = 48-35000{{GR|2}} |blank1_name = [[Geographic Names Information System|GNIS]] feature ID |blank1_info = 1380948{{GR|3}} |website = [http://www.houstontx.gov/ houstontx.gov] |footnotes = }} '''હ્યુસ્ટન''' [[અમેરિકા]]માં વસ્તીની દ્રષ્ટિએ ચોથું સૌથી મોટું શહેર અને [[ટેક્સાસ]] રાજ્યનું સૌથી મોટું શહેર છે. અમેરિકાની વસ્તીગણતરીના અંદાજ મુજબ, વર્ષ 2008 સુધી {{convert|600|mi2|km2|abbr=off}}વિસ્તારની અંદર આ શહેરની વસ્તી 23 લાખ હતી.<ref name="2008Estimate"/> હ્યુસ્ટન [[હેરિસ કાઉન્ટી]]ની બેઠક છે અને મેટ્રોપોલિટન વિસ્તાર {{nowrap|[[Greater Houston|Houston–Sugar Land–Baytown]]}}નું આર્થિક કેન્દ્ર છે. અમેરિકાના આ {{nowrap|sixth-largest}}મેટ્રોપોલિટન વિસ્તારની વસ્તી 59 લાખ છે. હ્યુસ્ટનની સ્થાપના 30 ઓગસ્ટ, 1836ના રોજ {{nowrap|[[Buffalo Bayou]]}}નદીના કિનારા નજીકની જમીન પર [[ઓગસ્ટ્સ ચેપમેન એલન]] અને [[જોહન કિર્બી એલન]] બંધુઓએ કરી હતી.<ref name="HouHTO">{{cite web|access-date= 2008-06-01 |url= http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/hdh03 |title="Houston, Texas" |date=January 19, 2008 |author=McComb, David G. |work=Handbook of Texas Online }}</ref> જૂન 5, 1837,ના દિવસે શહેરની સંસ્થાપના થઇ અને તેને [[ટેક્સાસ ગણરાજ્ય]]ના પ્રમુખ —પૂર્વ જનરલ [[સેમ હ્યુસ્ટન]] પરથી નામ અપાયું —જેણે [[સેન જેકિંટોના યુદ્ધ]]ની આગેવાની કરી હતી, જે જ્યાં આ શહેરની સ્થાપના થઇ તેની {{convert|25|mi|km|abbr=off}}પૂર્વમાં થયુ હતુ. બંદર અને રેલમાર્ગ ઉદ્યોગના અડપી વિકાસ,સાથે 1901માં ઓઇલની શોધને લીધે, શહેરની વસ્તીમામ સતત અને અડપી વૃદ્ધિ થઇ. મધ્ય વીસમી સદીમાં,હ્યુસ્ટન ટેક્સાસ વૈદ્યકીય કેન્દ્ર—વિશ્વનું સૌથી મોટું આરોગ્યરક્ષા અને સંશોધન સંસ્થાનોનુ કેન્દ્રીકરણ—અને નાસા'નુ [[જોહન્સન અવકાશ કેન્દ્ર]], જ્યાં મિશન કંન્ટ્રોલ સેન્ટર સ્થિત છે. બીટા વર્લ્ડ સિટી તરીકે રેટિંગ પામેલા હ્યુસ્ટનનું અર્થતંત્ર ઊર્જા, ઉત્પાદન, એરોનોટિક્સ, પરિવહન અને હેલ્થકેર ક્ષેત્રોમાં વ્યાપક ઔદ્યોગિક આધાર ધરાવે છે. આ શહેર બિલ્ડિંગ ઓઇલફિલ્ડ ઇક્વિપમેન્ટ માટેનું અગ્રણી કેન્દ્ર છે. અમેરિકામાં તેના કરતાં એકમાત્ર ન્યૂયોર્ક શહેર વધારે [[ફોર્ચ્યુન 500 કંપનીઓ]]નું હેડક્વાર્ટર ધરાવે છે.<ref name="Fortune 500"/><ref name="lboro.ac.uk">{{Cite web | title = GaWC - The World According to GaWC 2008 | work = Globalization and World Cities Research Network | access-date = 2009-03-01 | url = http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html | archive-date = 2016-08-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160811203314/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html | url-status = dead }}</ref> [[હ્યુસ્ટનનું બંદર]] અમેરિકાના વિવિધ બંદરોમાં આંતરરાષ્ટ્રીય જળપરિવહન ક્ષમતાના સંચાલનમાં ટોચનું અને કાર્ગો પરિવહન ક્ષમતાના સંચાલનમાં બીજુ સ્થાન ધરાવે છે.<ref name="port ranking">[http://www.aapa-ports.org/files/Statistics/2004%5FUS%5FPORT%5FCARGO%5FTONNAGE%5FRANKINGS.xls અમેરિકન બંદર રેન્કિંગ દ્વારા કાર્ગો વોલ્યુમ 2004]. બંદર ઉદ્યોગ માહિતી, ''અમેરિકન બંદર સત્તામંડળનું સંગઠન'' . 2004. 2007-01-15 પર સુધારેલ {{Wayback|url=http://www.aapa-ports.org/files/Statistics/2004%5FUS%5FPORT%5FCARGO%5FTONNAGE%5FRANKINGS.xls|date =20070927222840|bot=DASHBot}}</ref> શહેરમાં વિવિધ વંશીય અને ધાર્મિક પૃષ્ઠભૂમિના લોકો રહે છે. અહીં મોટી સંખ્યામાં આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયના લોકો રહે છે અને તેમનું પ્રમાણ વધતું જાય છે. આ શહેર અનેક સાંસ્કૃતિક સંસ્થાઓ છે અને વિવિધ પ્રકારના પ્રદર્શનો યોજાય છે. [[હ્યુસ્ટન મ્યુઝીયમ ડિસ્ટ્રિક્ટ]] દર વર્ષે 70 લાખ કરતાં વધારે મુલાકાતીઓ આકર્ષે છે. હ્યુસ્ટનના [[થિયેટર ડિસ્ટ્રિક્ટ]]માં વિઝ્યુઅલ અને પર્ફોર્મિંગ આર્ટ્સ સક્રિય છે તથા અમેરિકાના થોડા શહેરોમાંનું એક છે જે તમામ મુખ્ય [[પર્ફોર્મિંગ આર્ટ્સ]] આખું વર્ષ નિવાસી કંપનીઓ ઓફર કરે છે.<ref name="ikvngd">"{{PDFlink|[http://www.houston.org/pdf/research/20AW005.pdf Museums and Cultural Arts]|31.8&nbsp;KB}}"''બૃહદ હ્યુસ્ટન ભાગીદારી'' . 2009-03-21 પર સુધારેલ. </ref> == ઇતિહાસ == [[ચિત્ર:samuel houston.jpg|thumb|upright|left|સેમ હ્યુસ્ટન]] ન્યૂયોર્કના બે રિયલ એસ્ટેટ સાહસિકો [[જોહન કિર્બી એલેન]] અને [[ઓગસ્ટસ ચેપમેન એલેન]]એ ઓગસ્ટ, 1836માં શહેર સ્થાપવાના ઉદ્દેશ સાથે [[બફેલો બાયુ]]ની બાજુમાં {{convert|6642|acre|km2}}જમીન ખરીદી હતી.<ref name="Coutinho">{{cite news|title=Brief history of Houston|last=Coutinho|first=Juliana|url=http://www.stp.uh.edu/vol66/13/news/news-index.html|work=[[The Daily Cougar]]|date=2000-09-13|access-date=2007-02-06|archive-date=2006-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20060918053418/http://www.stp.uh.edu/vol66/13/news/news-index.html|url-status=dead}}</ref> એલેન બંધુઓએ શહેરનું નામ [[સેમ હ્યુસ્ટન]] પરથી રાખવાનો નિર્ણય કર્યો હતો, જેઓ [[સેન જેસિન્ટોની લડાઈ]]<ref name="Coutinho"/>ના લોકપ્રિય સેનાપતિ હતા અને સપ્ટેમ્બર, 1836માં [[ટેક્સાસના પ્રમુખ]] તરીકે ચૂંટાયા હતા. હ્યુસ્ટનને પાંચમી જૂન, 1837ના રોજ મંજૂરી મળી ગઈ હતી અને તેના પ્રથમ મેયર [[જેમ્સ એસ હોલમેન]] બન્યાં હતાં.<ref name="HouHTO"/> તે જ વર્ષે હ્યુસ્ટન હેરિસબર્ગ કાઉન્ટી (હવે હેરિસ કાઉન્ટ)ની કાઉન્ટી બેઠક અને [[ટેક્સાસ ગણતંત્ર]]ની કામચલાઉ રાજધાની બન્યું હતું.<ref name="SHQa4">{{cite journal | last = Looscan | first = Adele B. | title = Harris County, 1822–1845 | journal = Southwestern Historical Quarterly | volume = 19 | pages = 37–64 | year = 1916 | url = http://www.tshaonline.org/publications/journals/shq/online/v019/n1/article_4.html | access-date = 2007-02-07 | archive-date = 2011-09-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110912154531/http://www.tshaonline.org/publications/journals/shq/online/v019/n1/article_4.html | url-status = dead }}</ref> 1840માં કમ્યુનિટીએ નવા નિર્માણ પામેલા બફેલો બાયુ બંદર પર જળપરિવહન અને જહાજ ઉદ્યોગને પ્રોત્સાહન આપવાના ભાગરૂપે વ્યાપાર ચેમ્બરની સ્થાપના કરી હતી.<ref>[http://www.houstontx.gov/hr/savvypages/sum06/sum06_heritage.htm બોર્ન ઓન બાયૂઃ સિટીસ મર્કી સ્ટાર્ટ]. જોહન પેરી, સિટી સેવી ઓનલાઇન એડિશન. ઉનાળો 2006માં પ્રકાશિત. 2007-02-06 પર સુધારેલ {{Wayback|url=http://www.houstontx.gov/hr/savvypages/sum06/sum06_heritage.htm|date =20071008072758|bot=DASHBot}}</ref> 1860 સુધીમાં હ્યુસ્ટન કપાસની નિકાસ માટે વ્યાવસાયિક અને રેઇલરોડ કેન્દ્ર તરીકે વિકસી ગયું હતું.<ref name="SHQa4"/> ટેક્સાસના અંતરિયાળ વિસ્તારોમાંથી વિવિધ રેલમાર્ગો હ્યુસ્ટનમાં ભેગાં થતાં, જ્યાં તેમને [[ગેલ્વેસ્ટોન]] અને [[બ્યુમોન્ટ]] બંદરોની રેલવે લાઇન્સ મળતી હતી. [[અમેરિકાના ગૃહયુદ્ધ]] દરમિયાન હ્યુસ્ટન જનરલ [[જોહન બેન્કહેડ મેગ્રજર]]નું વડુંમથક હતું, જેમણે [[ગેલ્વેસ્ટોનની લડાઈ]] માટે સંગઠનાત્મક સ્થળ તરીકે શહેરનો ઉપયોગ કર્યો હતો.<ref name="Sabine">{{cite book|last=Cotham|first=Edward T.|title=Sabine Pass: The Confederacy's Thermopylae|year=2004|publisher=[[University of Texas Press]]|location=Austin, Texas|isbn=0-292-70594-8}}</ref> ગૃહયુદ્ધ પછી હ્યુસ્ટનના વ્યાવસાયિકોએ જળપરિવહનની વિશાળ વ્યવસ્થાનો વિસ્તૃત કરવાના પ્રયાસો શરૂ કર્યા હતા જેથી શહેરના મધ્યભાગ અને ગેલ્વેસ્ટોન બંદર નજીકના વિસ્તાર વચ્ચે વધારે વ્યાવસાયિક પ્રવૃત્તિ હાથ ધરી શકાય. 1890 સુધીમાં હ્યુસ્ટન ટેક્સાસના રેલવેમાર્ગનું કેન્દ્ર બની ગયું હતું. [[ચિત્ર:Old map-Houston-1873.jpg|thumb|હ્યુસ્ટન, સિરકા 1873]] 1900માં ગેલ્વેસ્ટોન પર વિનાશક [[ચક્રવાત]] ત્રાટક્યું પછી હ્યુસ્ટનને વ્યવહારિક રીતે ઊંડાપાણીનું બંદર બનાવવાના પ્રયાસો શરૂ થયા હતા.<ref>[http://www.tsl.state.tx.us/governors/rising/sayers-galv.html જે એચ ડબલ્યુ સ્ટીલ ટૂ સેયર્સ, સપ્ટેમ્બર 11-12, 1900] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101117083321/http://www.tsl.state.tx.us/governors/rising/sayers-galv.html |date=2010-11-17 }}. ''ટેક્સાસ સ્ટેટ લાઇબ્રેરી એન્ડ આર્કાઇવ કમિશન'' , 31 ઓગસ્ટ, 2007 પર સુધારેલ</ref> તે પછીના વર્ષે બ્યુમોન્ટ નજીક [[સ્પિન્ડલટોપ]] [[ઓઇલ ક્ષેત્ર]]માં તેલ મળી આવ્યું હતું, જેના પગલે ટેક્સાસમાં પેટ્રોલીયમ ઉદ્યોગના વિકાસને પ્રોત્સાહન મળ્યું હતું.<ref>{{cite book|title=Oil in Texas: The Gusher Age, 1895–1945|last=Olien|first=Diana Davids|coauthors=Olien, Roger M.|year=2002|publisher=University of Texas Press|location=Austin, Texas|isbn=0-292-76056-6}}</ref> 1902માં રાષ્ટ્રપ્રમુખ [[થિયોડર રુઝવેલ્ટ]]એ હ્યુસ્ટન શિપ ચેનલને સુધારવાના પ્રોજેક્ટ માટે 10 લાખ ડોલસ મંજૂર કર્યા હતા. 1910 સુધીમાં શહેરની વસ્તી 78,800 થઈ ગઈ હતી, જે એક દાયકા કરતાં લગભગ બમણી હતી. આ શહેરનો અભિન્ન હિસ્સો આફ્રિકન અમેરિકનો હતા, જેમની સંખ્યા 23,929 કે રહેવાસીઓની લગભગ 33 ટકા હતી.<ref>{{cite web|url=http://www.houstonhistory.com/decades/history5h.htm|title=Marvin Hurley, 1910-1920, Houston History|access-date= 2008-04-06}}</ref> ત્યારબાદ તેમણે ફોર્થ વોર્ડમાં મજબૂત વ્યાવસાયિક વર્ગ વિકસાવ્યો હતો. રાષ્ટ્રપ્રમુખ [[વુડ્રો વિલ્સન]]એ 1914માં હ્યુસ્ટનમાં ઊંડા પાણીના બંદરને ખુલ્લું મૂક્યું હતું. આ રીતે બંદર ખોદવાની શરૂઆત થયાના સાત વર્ષ પછી તે નવી ક્ષમતા સાથે ફરી ધમધમતું થયું હતું. 1930 સુધીમાં હ્યુસ્ટન ટેક્સાસનું સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતું શહેર અને હેરિસ સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતી કાઉન્ટી બની ગયું હતું.<ref>{{cite journal | last = Gibson | first = Campbell | title = Population of the 100 Largest Cities and Other Urban Places in the United States: 1790 to 1990 | journal = Population Division, U.S. Census Bureau | publisher = U.S. Census Bureau | month= June | year= 1998 | url = http://www.census.gov/population/www/documentation/twps0027.html | access-date = 2007-02-06}}</ref> [[બીજું વિશ્વયુદ્ધ]] શરૂ થયું ત્યારે બંદરની માલવહન ક્ષમતામાં ઘટાડો થયો હતો અને જહાજ પ્રવૃત્તિઓ બંદ કરી દેવામાં આવી હતી. જોકે યુદ્ધથી શહેરનો આર્થિક લાભ થયો નહોતો. યુદ્ધ દરમિયાન કૃત્રિમ રબરના ઉત્પાદનો અને પેટ્રોલીયમની માગને કારણે જહાજ ચેનજ પાસે પેટ્રોકેમિકલ રીફાઇનરીઝ અને ઉત્પાદન પ્લાટન્સનું નિર્માણ થયું હતું.<ref>{{cite web | title = Houston Ship Channel | work = TSHA Handbook of Texas | url = http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/rhh11 | access-date = 2007-02-18}}</ref> [[પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ ]]દરમિયાન [[એલિંગ્ટન ફિલ્ડ]]નું નિર્માણ શરૂ થયું હતું, જે બોમ્બાર્ડીયર્સ અને દરિયાખેડૂઓ માટે તાલીમકેન્દ્ર તરીકે પુનર્જીવિત થયું હતું.<ref>{{cite web | last = Carlson | first = Erik | title = Ellington Field: A Short History, 1917–1963 | work = National Aeronautics and Space Administration | month= February | year= 1999 | url = http://www.jsc.nasa.gov/history/ellington/Ellington.pdf | access-date = 2007-02-18|format=PDF}}</ref> એમ ડી એન્ડર્સન ફાઉન્ડેશનએ 1945માં [[ટેક્સાસ મેડિકલ સેન્ટર]]ની સ્થાપના કરી હતી. યુદ્ધ પછી હ્યુસ્ટનનું અર્થતંત્ર બંદર આધારિત બની ગયું હતું. 1948માં શહેરની હદ બહારના કેટલાંક વિસ્તારોને શહેરની મર્યાદામાં સામેલ કરવામાં આવ્યાં હતાં, જેમનું કદ શહેરના કદ કરતાં બમણું હતું અને હ્યુસ્ટનનો પ્રસાર ચારે તરફ થયો હતો.<ref name="HouHTO"/><ref>{{cite web | last = Streetman | first = Ashley | title = Houston Timeline | work = Houston Institute for Culture | url = http://www.houstonculture.org/resources/houstontime.html | access-date = 2007-02-06 | archive-date = 2006-12-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20061208185328/http://www.houstonculture.org/resources/houstontime.html | url-status = dead }}</ref> 1950માં એર કન્ડિશનિંગની ઉપલબ્ધતાએ અનેક કંપનીઓને હ્યુસ્ટનમાં પુનઃસ્થાપિત થવાની પ્રેરણા આપી હતી, જેના પરિણામે તેના અર્થતંત્રને મોટો વેગ મળ્યો હતો અને શહેરનું અર્થતંત્ર ઊર્જા ક્ષેત્ર પર આધારિત બન્યું હતું.<ref>[http://www.oldhouseweb.com/stories/Detailed/725.shtml હાવ એર કન્ડિશનિંગ ચેન્જ્ડ અમેરિકા]. ''ધ ઓલ્ડ હાઉસ વેબ'' , 4 એપ્રિલ, 2007 પર સુધારેલ</ref><ref>[http://www.hgs.org/en/articles/printview.asp?26 એ શોર્ટ હિસ્ટરી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070216122901/http://www.hgs.org/en/articles/printview.asp?26 |date=2007-02-16 }}. ''હ્યુસ્ટન જીયોલોજિકલ ઓક્ઝિલરી'' , 4 એપ્રિ, 2007 પર સુધારેલ</ref> [[ચિત્ર:Challenger Ferry Flight Flyover of Lyndon B. Johnson Space Center.jpg|thumb|left|ધ સ્પેસ શટલ, બોઇંગ 747 એસસી પર, જોહન્સન અવકાશ કેન્દ્ર]] બીજા વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન સ્થાનિક જહાજનિર્માણ ઉદ્યોગના ઉત્પાદનમાં વધારો થતાં હ્યુસ્ટનની વૃદ્ધિ થઈ હતી <ref>{{cite web | title = Shipbuilding | work = TSHA Handbook of Texas | url = http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/ets03 | access-date = 2007-02-18}}</ref>અને 1961માં નાસાનું મેનડ સ્પેસક્રાફ્ટ સેન્ટર (1973માં તેનું નામ બદલીને [[લીંડન બી જોહન્સન સ્પેસ સેન્ટર]] કરવામાં આવ્યું હતું) સ્થપાયું હતું, જેથી શહેરમાં એરોસ્પેસ ઉદ્યોગ શરૂ થયો હતો. "[[દુનિયાની આઠમી અજાયબી]]" <ref>{{cite news | last = Barks | first = Joseph V. | title = Powering the (New and Improved) "Eighth Wonder of the World" | work = Electrical Apparatus | date = November 2001 | url = http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3726/is_200111/ai_n9011574 | access-date = 2007-01-16 | archive-date = 2007-12-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071201040513/http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3726/is_200111/ai_n9011574 | url-status = dead }}</ref>તરીકે જાણીતો [[એસ્ટ્રોડોમ]] 1965માં વિશ્વના પ્રથમ ઇનડોર ડોમ સ્પોર્ટ્સ સ્ટેડિયમ તરીકે ખુલ્લો મૂકાયો હતો. 1970ના દાયકાના અંતિમ વર્ષો દરમિયાન હ્યુસ્ટનમાં વસ્તીનો વધારો થયો હતો, કારણ કે [[રસ્ટ બેલ્ટ]] રાજ્યોમાંથી મોટી સંખ્યામાં લોકોએ ટેક્સાસમાં સ્થળાંતર કર્યું હતું.<ref>{{cite web | url=http://www.texasalmanac.com/culture/groups/polish.html | title=Polish-Texans | work=Texas Almanac 2004-2005 | access-date=2007-02-06 | archive-date=2007-02-05 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070205065135/http://www.texasalmanac.com/culture/groups/polish.html | url-status=dead }}</ref> નવા રહેવાસીઓ પેટ્રોલીયમ ઉદ્યોગમાં રહેલી રોજગારીની પુષ્કળ તકો માટે આવ્યાં હતાં, જેના પરિણામે [[આરબ ઓઇલ એમ્બાર્ગો]]ની રચના થઈ હતી. 1980ના દાયકાની મધ્યે ઓઇલની કિંમતમાં અચાનક થયેલા ઘટાડાના પગલે શહેરની વધતી જતી ગીચતમાં ઘટાડો થયો હતો. [[સ્પેસ શટલ ચેલેન્જર]] લોંચ થયા પછી ટૂંક સમયમાં વિસ્ફોટ થયા બાદ 1986માં સ્પેસ ઉદ્યોગને પણ ફટકો પડ્યો હતો. 1980ના દાયકાના અંતે મંદીના કારણે શહેરના અર્થતંત્ર પર નકારાત્મક અસર થઈ હતી. મંદીના કારણે 1990ના દાયકા સુધી હ્યુસ્ટને એરોસ્પેસ અને હેલ્થકેર તથા બાયોટેકનોલોજી પર ધ્યાન કેન્દ્રીત કરી તેના અર્થતંત્રમાં વૈવિધ્ય લાવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો અને પેટ્રોલીયમ ઉદ્યોગ પર નિર્ભરતા ઘટાડવાનો નિર્ણય લીધો હતો. 1997માં હ્યુસ્ટનવાસીઓએ [[લી પી બ્રાઉન]]ને શહેરના પ્રથમ આફ્રિકન અમેરિકન મેયર તરીકે ચૂંટ્યાં હતાં.<ref>{{cite web | url=http://www.thehistorymakers.com/biography/biography.asp?bioindex=937&category=politicalMakers | title=Lee P. Brown - Biography | work=TheHistoryMakers.com | access-date=2007-01-22 | archive-date=2016-11-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20161110215849/http://www.thehistorymakers.com/biography/biography.asp?bioindex=937&category=politicalMakers | url-status=dead }}</ref> જૂન, 2001માં [[ઉષ્ણકટિબંધીય તોફાન એલિસ્ન]] ત્રાટક્યુ હતું અને હ્યુસ્ટનના વિસ્તારોમાં સુધીનો વરસાદ થયો હતો, {{convert|40|in|mm}}જેના પગલે શહેરના ઇતિહાસનું સૌથી વિનાશક પૂર આવ્યું હતું. એટલું જ નહીં તોફાનથી અબજો ડોલરનું નુકસાન થયું હતું અને ટેક્સાસમાં 20 લોકો માર્યા ગયા હતા.<ref>{{cite news|title=Allison's Death Toll Hits 43|last=Ward|first=Christina|url=http://www.redcross.org/news/ds/floods/010618houston.html|work=RedCross.org|date=2001-06-18|access-date= 2007-01-01}}</ref> તે જ વર્ષ ડીસેમ્બર મહિના સુધીમાં હ્યુસ્ટનની ઊર્જા કંપની [[એનરોન]] આર્થિક રીતે તૂટી ગઈ હતી, જે અમેરિકાના ઇતિહાસમાં ત્રીજું સૌથી મોટી રકમનું દેવાળું ફૂક્યું હતું. તપાસ દરમિયાન જાણવા મળ્યું હતું કે કંપનીમાં બનાવટી ભાગીદારીઓ રચાઈ હતી અને ઋણ છુપાવવામાં આવ્યું હતું અને વધારે પડતો નફો દેખાડવામાં આવ્યો હતો. ઓગસ્ટ, 2005માં [[ચક્રવાત કેટરિના]] ત્રાટકતાં [[ન્યૂ ઓરલીન્સ]]માંથી દોઢ લાખ કરતાં વધારે લોકોને હ્યુસ્ટને આશ્રય આપ્યો હતો.<ref>{{cite news | title = Katrina's Human Legacy | work = Houston Chronicle | date= 2006-08-27 | url = http://www.chron.com/CDA/archives/archive.mpl?id=2006_4178618 | access-date = 2007-08-29}}</ref> તેના એક મહિના પછી [[ગલ્ફના કિનારા]] તરફ [[ચક્રવાત રિટા]] આગળ વધ્યું ત્યારે હ્યુસ્ટન વિસ્તારમાંથી અંદાજે 2.5 લાખ લોકોએ સ્થળાંતર કર્યું હતું. જોકે આ ચક્રવાતથી હ્યુસ્ટન વિસ્તારમાં મોટી જાનમાલની હાનિ થઈ નહોતી અને તોફાન તેને છોડીને આગળ વધી ગયું હતું. અમેરિકાના ઇતિહાસમાં તે સૌથી મોટું શહેરી સ્થળાંતર ગણાય છે.<ref>{{cite news | last = Flakus | first = Greg | title = Recovery Beginning in Areas Affected by Hurricane Rita | work = Voice of America News | date = 2005-09-25 | url = http://www.voanews.com/english/archive/2005-09/2005-09-25-voa33.cfm | access-date = 2007-01-10 | archive-date = 2007-01-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070110220637/http://voanews.com/english/archive/2005-09/2005-09-25-voa33.cfm | url-status = dead }}</ref><ref>[http://www.house.gov/brady/2007_appropriations.shtml ટેક્સાસ 2007 એપ્રોપ્રિએશન્સ પ્રોજેક્ટ રીક્વેસ્ટ્સની આઠમી કોંગ્રેસનલ ડિસ્ટ્રિક્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107112644/http://www.house.gov/brady/2007_appropriations.shtml |date=2007-01-07 }}. કોંગ્રેસમેન કેવિન બ્રેડી, ટેક્સાસનું આઠમું ડિસ્ટ્રિક્ટ. 2007-01-10 પર સુધારેલ</ref> {{-}} == ભૂગોળ == {{Main|Geography of Houston}} [[ચિત્ર:Large Houston Landsat.jpg|thumb|હ્યુસ્ટનનું સાદ્રશ્ય રંગીન ચિત્ર ]] અમેરિકાના વસ્તીગણતરી બ્યૂરોના જણાવ્યા મુજબ, શહેરનો કુલ વિસ્તાર {{convert|601.7|mi2|km2|abbr=off}} છે, જેમાં જમીનનો વિસ્તાર {{convert|579.4|mi2|km2|abbr=off}} છે અને પાણીનો વિસ્તાર {{convert|22.3|mi2|km2|abbr=off}} છે.<ref>[http://quickfacts.census.gov/qfd/states/48/4835000.html અમેરિકાના વસ્તીગણતરી બ્યૂરોમાંથી હ્યુસ્ટન (શહેર) પર ઝડપથી પ્રાપ્ત માહિતીઓ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100220105716/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/48/4835000.html |date=2010-02-20 }}. અમેરિકા વસ્તીગણતરી બ્યૂરો. 2009-02-28 પર સુધારેલ.</ref> હ્યુસ્ટનનો મોટા ભાગનો વિસ્તાર [[અખાતના કિનારાના મેદાન]] પર સ્થિત છે અને તેની વનસ્પતિસૃષ્ટિને સમશીતોષ્ણ ઘાસની જમીન અને જંગલમાં વર્ગીકૃત કરવામા્ં આવી છે. મોટા ભાગનું શહેર જંગલની જમીન, ભેજવાળી જમીન કે [[ઘાસના મેદાન]] પર નિર્માણ થયું છે, જે આજે પણ આજુબાજુના વિસ્તારોમાં નજરે ચડે છે. [[શહેરી જૂથો]] સાથે સંયુક્તપણે સ્થાનિક ભૂપ્રદેશની સપાટતાને કારણે અવારનવાર પૂરની સમસ્યા ઊભી થાય છે.<ref>[http://www.crwr.utexas.edu/gis/gishyd98/class/trmproj/ahrens/prepro.htm સીઆરડબલ્યુઆર-પ્રીપ્રો અને એચઇએસ-એચએમએસનો ઉપયોગ કરીને બફેલો બાયૂ માટે પૂરની આગામી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070204065252/http://www.crwr.utexas.edu/gis/gishyd98/class/trmproj/ahrens/prepro.htm |date=2007-02-04 }}. ''જળ સ્રોતોમાં સંશોધન માટેનું કેન્દ્ર, ઓસ્ટિન ખાતે ધ યુનિવર્સિટી ઓફ ટેક્સાસ એટ ઓસ્ટિન'' , 2007-01-10.</ref> શહેરનો મધ્ય ભાગ દરિયાઈની સપાટીથી {{convert|50|ft|m|abbr=off}} ઉપર સ્થિત છે <ref>[http://www.topoquest.com/map.asp?lat=29.75737&amp;lon=-95.36387&amp;size=m&amp;u=4&amp;datum=nad27&amp;layer=DRG&amp;s=100 ડાઉનટાઉન હ્યુસ્ટન, ટેક્સાસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200530191738/https://www.topoquest.com/map.php?lat=29.75737&lon=-95.36387&datum=nad27&zoom=16 |date=2020-05-30 }}. ''TopoQuest.com'' 2008-07-05 પર સુધારેલ.</ref> અને ઉત્તરપૂર્વ હ્યુસ્ટનમાં {{convert|125|ft|m|abbr=off}} સૌથી ઊંચો પોઇન્ટ છે.<ref>[http://www.topoquest.com/map.asp?lat=29.96645&amp;lon=-95.56326&amp;size=l&amp;datum=nad83&amp;layer=DRG&amp;s=100 યુએસજીએસ સેટ્સુમા (ટીએક્સ) ટોપો મેપ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200530191737/https://www.topoquest.com/map.php?lat=29.96645&lon=-95.56326&datum=nad83&zoom=16 |date=2020-05-30 }}. ''TopoQuest.com'' . 2008. 2008-07-05 પર સુધારેલ. '''''નોંધઃ'' ''' ''હ્યુસ્ટન શહેરની સરહદોને "હ્યુસ્ટન કોર્પ બીડીવાય"ને સમાંતર ડોટેલ લાઇન વડે દર્શાવવામાં આવી છે.''</ref><ref>[http://www.houstontx.gov/planning/suprnbhds/landuse/sn1lu.html સુપર નેબરહૂડ# 1-વિલોબ્રૂક] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061215195825/http://www.houstontx.gov/planning/suprnbhds/landuse/sn1lu.html |date=2006-12-15 }}. ''હ્યુસ્ટન શહેર'' . 2007-01-11 પર સુધારેલ.</ref> એક સમયે શહેર તેની જરૂરિયાત માટે [[ભૂગર્ભીય જળ]] પર આધારિત હતું, પણ જમીન [[નીચે બેસી જતાં]] શહેરને [[હ્યુસ્ટન જળાશય]] અને [[કોનરી જળાશય]] જેવા સ્રોતો પર આધાર રાખવો પડે છે.<ref name="HouHTO"/><ref name="USGS_Subsidence_Fault_Creep">{{PDFlink|[http://pubs.usgs.gov/circ/circ1182/pdf/07Houston.pdf HOUSTON-GALVESTON, TEXAS Managing Coastal Subsidence]|5.89&nbsp;MB}}. ''[[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ જીઓલોજિકલ સર્વે]]'' . 2007-01-11 પર સુધારેલ.</ref> હ્યુસ્ટનમાં સમગ્ર શહેરમાં ચાર મુખ્ય [[બાયૂ]] પાસિંગ છે. [[બફેલો બાયૂ]] શહેરની મધ્ય ભાગમાંથી અને [[હ્યુસ્ટન શિપ ચેનલ]]માંથી પસાર થાય છે. તેમાં ત્રણ શાખા છેઃ [[વ્હાઇટ ઓક બાયૂ]] જે મધ્યભાગની ઉત્તરે પડોશી [[હાઇટ્સ]]માંથી પસાર થાય છે અને પછી મધ્યભાગ તરફ વળી જાય છે. બ્રાઇસ બાયૂ [[ટેક્સાસ મેડિકલ સેન્ટર]]ને સમાંતર પસાર થાય છે અને સિમ્સ બાયૂ હ્યુસ્ટનની દક્ષિણે અને હ્યુસસ્ટનના મધ્યભાગમાંથી પસાર થાય છે. શિપ ચેનલ [[ગેલ્વેસ્ટોન]]માંથી પસાર થાય છે અને પછી [[મેક્સિકોના અખાત]]માં મળી જાય છે. === ભૂસ્તરશાસ્ત્ર === હ્યુસ્ટનના જમીનની સપાટીનો આધાર [[અસંગઠિત]] [[માટી]], માટીના [[પોચા ખડક]] અને નબળી રીતે બંધાયેલા [[રેતી]]ના સ્તરનો છે, જે જમીનમાં કેટલાક માઇલ સુધી ઊંડે ઉપલબ્ધ છે. આ પ્રદેશનું [[ભૂસ્તર]] નદીની રેતીના એકત્ર થયેલા સ્તરોનું છે, જે [[ખડકીય પર્વતો]]ના ધસારામાંથી રચાયું છે. આ વિવિધ [[જળકૃત કચરા]]માં કોહવાઈ ગયેલા કાર્બનિક પદાર્થો પર સમય જતાં રેતીઓ અને માટી જમા થાય છે અને ઓઇલ તથા કુદરતી વાયુમાં પરિવર્તિત થાય છે. જળકૃત ખડકાની નીચેના સ્તરો ખડકીય ક્ષાર [[હેલાઇટ]]ના પાણી જમા થયેલા સ્તર હોય છે. છિદ્રાળુ સ્તરો સમય જતાં દબાયા છે અને ઉપર આવવા દબાણ અનુભવે છે. તેઓ ઉપર આવે છે ત્યારે [[મીઠાના ખડકના ગુંબજ]] જેવી રચનામાંથી જળકૃત ખડકોની આસપાસ મીઠું ખેંચાય છે, ઘણી વખત ઓઇલ અને વાયુ બહાર નીકળે છે, જે આજુબાજુની છિદ્રાળુ રેતીમાંથી બહાર આવે છે. જાડી, સમૃદ્ધ, કેટલીક વખત કાળી થઈ ગયેલી જમીનની સપાટી શહેરના બહારના વિસ્તારોમાં ચોખાની ખેતી માટે યોગ્ય પુરવાર થાય છે, જ્યાં શહેરનો સતત વિકાસ થઈ રહ્યો છે.<ref>[http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/hch07 હેરિસ કાઉન્ટી]. ''[[ટેક્સાસની હેન્ડબુક]] ઓનલાઇન.'' 2007-01-10 પર સુધારેલ.</ref><ref>[http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/afr01 રાઇસ કલ્ચર]. ''[[ટેક્સાસની હેન્ડબુક]] ઓનલાઇન.'' 2007-01-10 પર સુધારેલ.</ref> હ્યુસ્ટન વિસ્તારમાં 150 કરતાં વધારે સક્રિય [[ફાંટ]] છે (એક અંદાજ પ્રમાણે 300 સક્રિય ફાંટ), જેની સરેરાશ લંબાઈ {{convert|310|mi|km|abbr=off}}<ref>અર્લ આર વર્કબીક, કાર્લ ડબલ્યુ રાત્ઝલાફ યુઅલ એસ ક્લેન્ટન. "[http://pubs.usgs.gov/mf-maps/mf1136/mf1136/ ઉત્તર-મધ્યના વિસ્તાર અને પશ્ચિમ હ્યુસ્ટન મેટ્રોપોલિટન વિસ્તારમાં ફાંટો, ટેક્સાસ]", ''[[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ જીઓલોજિકલ સરવે]]'' , 2005-09-16. 2006-12-12 પર સુધારેલ.</ref><ref>[http://www.geotecheng.com/gd_geological_faults_enlarged_map.html સક્રિય ફાંટના સિદ્ધાંત.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091205154143/http://www.geotecheng.com/gd_geological_faults_enlarged_map.html |date=2009-12-05 }}[http://www.geotecheng.com/gd_geological_faults_enlarged_map.html હ્યુસ્ટન વિસ્તાર, ટેક્સાસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091205154143/http://www.geotecheng.com/gd_geological_faults_enlarged_map.html |date=2009-12-05 }}, ''અમેરિકન કૃષિ વિભાગ'' , મે 1984. 2006-12-14 પર સુધારેલ.</ref> જેમાં [[લોંગ પોઇન્ટ-યુરેકા હાઇટ્સ ફોલ્ટ સીસ્ટમ]] છે, જે શહેરના કેન્દ્રમાથી પસાર થાય છે. હ્યુસ્ટનમાં કોઈ મહત્વપૂર્ણ ઐતિહાસિક [[ધરતીકંપો]] થયા નથી, પણ ઊંડા ભૂતકાળમાં કે ભવિષ્યમાં આ પ્રકારના ધરતીકંપોની શક્યતાને સંશોધકો નકારી કાઢતાં નથી. હ્યુસ્ટનની દક્ષિણપૂર્વ વિસ્તારમાં જમીન ધસી રહી છે, કારણ કે અનેક વર્ષોથી જમીનમાંથી પાણી બહાર નીકળી રહ્યું છે. તે ફાંટો સાથે જોડાઈને સરકી શકે છે. જોકે સરકવાનો દર અત્યંત ઓછો છે અને ધરતીકંપ ગણી ન શકાય, જેમાં સ્થિર ફાંટો અચાનક સરકી જાય છે જે ધરતીકંપીય તરંગો રચના પૂરતાં છે.<ref>[http://www.ig.utexas.edu/research/projects/eq/faq/tx.htm ટેક્સાસ ધરતીકંપો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070715065340/http://www.ig.utexas.edu/research/projects/eq/faq/tx.htm |date=2007-07-15 }}, ''યુનિવર્સિટી ઓફ ટેક્સાસ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર જીયોફિઝિક્સ'' , જુલાઈ 2001. 2007-08-29 પર સુધારેલ.</ref> આ ફાંટો ધીમા દરે હલનચલન કરવાનું વલણ પણ ધરાવે છે, જેને "[[ફાંટ ધ્રુજારી]]" કહેવાય છે, <ref name="USGS_Subsidence_Fault_Creep"/>જે ધરતીકંપનું જોખમ વધારે ઘટાડે છે. === આબોહવા === {{Main|Climate of Houston}} [[ચિત્ર:Allison Flood Houston.jpg|thumb|left|ઉષ્ણકટિબંધીય ચક્રવાત એલિસ્સન પછી એલેનનું આગમન, જૂન, 2001]] હ્યુસ્ટનની આબોહવાને [[ભેજવાળી ઉષ્ણકટિબંધીય]] (''સીએફએ'' માં કોપેન આબોહવા વર્ગીકૃત વ્યવસ્થા) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવી છે. કેટલીક વખત વસંતઋતુમાં [[સુપરસેલ થન્ડરસ્ટોર્મ્સ]] (સુપરસેલ ગાજવીજ સાથેનું વાવાઝોડું) આ વિસ્તારમાં [[ચક્રવાત]] લાવે છે. વર્ષ દરમિયાન દક્ષિણ અને દક્ષિણપૂર્વમાંથી પવનો વાય છે, જેના પગલે [[મેક્સિકો]]ના રણમાંથી સમગ્ર ખંડમાં ગરમી આવે છે અને [[મેક્સિકોના અખાત]]માંથી ભેજ પણ આવે છે.<ref>{{Cite web | title = Weather Stats | work = Greater Houston Convention and Visitors Bureau | access-date = 2008-10-11 | url = http://www.visithoustontexas.com/media/statistics/Houston_Stats_Weather | archive-date = 2008-12-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081230150744/http://www.visithoustontexas.com/media/statistics/Houston_Stats_Weather | url-status = dead }}</ref> ઉનાળાના મહિના દરમિયાન અહીં {{convert|90|°F|°C|abbr=on}}પર તાપમાન પહોંચી જવું સામાન્ય છે. આ તાપમાન દર વર્ષે 99 દિવસ {{convert|90|°F|°C|abbr=on}}થી ઉપર રહે છે.<ref>"[http://www.weather.com/activities/other/other/weather/climo-monthly-graph.html?locid=USTX0617 ટેક્સાસ, હ્યુસ્ટન માટે માસિક સરેરાશ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101203142154/http://www.weather.com/activities/other/other/weather/climo-monthly-graph.html?locid=USTX0617 |date=2010-12-03 }}", ''[[વેધર ચેનલ]]'' . 2006-12-14 પર સુધારેલ.</ref><ref>"[http://lwf.ncdc.noaa.gov/oa/climate/online/ccd/max90temp.html રાષ્ટ્રીય હવામાન માહિતી કેન્દ્ર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061210082240/http://lwf.ncdc.noaa.gov/oa/climate/online/ccd/max90temp.html |date=2006-12-10 }}", ''[[રાષ્ટ્રીય દરિયાઈ અને વાતવરણીય વહીવટીતંત્ર]], [[અમેરિકન વાણિજ્ય વિભાગ]]'' , 2004-06-23. 2006-12-14 પર સુધારેલ.</ref> જોકે ભેજના પરિણામે વાસ્તવિક તાપમાન કરતાં [[ગરમીનો આંક]] ઊંચો રહે છે. ઉનાળાની સવારોમાં [[સાપેક્ષ ભીનાશ]] પ્રમાણમાં 90 ટકા હોય છે અને બપોરે અંદાજે 60 ટકા હોય છે.<ref name="Average Relative Humidity">"[http://www.met.utah.edu/jhorel/html/wx/climate/rh.html સરેરાશ સાપેક્ષ ભેજ]", ''[[ઉતાહ યુનિવર્સિટી]] ખાતે હવામાન વિભાગ'' . 2006-12-14 પર સુધારેલ. {{dead link| date=June 2010 | bot=DASHBot}}</ref><ref name="Average Relative Humidity"/> દરિયાકિનારાની નજીકના વિસ્તારનો બાદ કરતાં ઉનાળામાં પવન ક્યારેય હળવો હોય છે તો ક્યારેક રાહતદાયક હોય છે.<ref>[http://www.met.utah.edu/jhorel/html/wx/climate/windavg.html પવન-સરેરાશ ઝડપ (માઇલ પ્રતિ કલાક)]. ''હવામાન વિભાગ, [[ઉતાહ યુનિવર્સિટી]].'' 1993. 2007-01-10 પર સુધારેલ.</ref> ગરમીનો સામનો કરવા લોકો દરેક વાહનો અને શહેરમાં બિલ્ડિંગોમાં [[એર કન્ડિશનિંગ]]નો ઉપયોગ કરે છે. 1980માં હ્યુસ્ટનને પૃથ્વી પરનું "સૌથી વાતાનુકૂલિત શહેર" ગણવામાં આવ્યું હતું.<ref>[http://www.nbm.org/blueprints/90s/summer92/contents/contents.htm એ મોમેન્ટ ઇન બિલ્ડિંગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070206075059/http://www.nbm.org/blueprints/90s/summer92/contents/contents.htm |date=2007-02-06 }}. ''બ્લુપ્રિન્ટ્સ'' , વોલ્યુમ 10, નંબર 3, સમર 1992. નેશનલ બિલ્ડિંગ મ્યુઝીયમ. 2007-01-11 પર સુધારેલ.</ref> ઉનાળામાં બપોરે છૂટાછવાયા વાવાઝોડા સામાન્ય છે. હ્યુસ્ટનમાં અત્યાર સુધી સૌથી વધુ [[તાપમાન]] ચોથી સપ્ટેમ્બર, 2000ના રોજ {{convert|109|°F|°C|abbr=on}} નોંધાયું હતું.<ref>"[http://www.wunderground.com/history/airport/KIAH/2000/9/4/DailyHistory.html?req_city=NA&amp;req_state=NA&amp;req_statename=NA હિસ્ટરી ફોર હ્યુસ્ટન ઇન્ટરકોન્ટિનેન્ટલ, ટેક્સાસ ઓન મન્ડ, સપ્ટેમ્બર 4, 2000]", ''[[વેધર અંડરગ્રાઉન્ડ]]'' , 2000-09-04. 2006-12-14 પર સુધારેલ.</ref> શિયાળામાં હ્યુસ્ટનમાં વાજબી તાપમાન હોય છે. શહેર માટે સૌથી ઠંડા મહિના જાન્યુઆરીમાં સરેરાશ ઊંચું તાપમાન {{convert|63|°F|°C|abbr=on}}હોય છે જ્યારે સરેરાશ નીચું તાપમાન {{convert|41|°F|°C|abbr=on}}હોય છે. બરફવર્ષા ભાગ્યે જ જોવા મળે છે. હ્યુસ્ટનમાં તાજેતરમાં [[24 ડીસેમ્બર, 2004]]ના રોજ કરા પડ્યાં હતા, જેમાં એક ઇંચ (2.5 સેમી) બરફવર્ષા થઈ હતી. છેલ્લે 10 ડીસેમ્બર, 2008ના રોજ બરફવર્ષા થઈ હતી. જોકે 4 ડીસેમ્બર, 2009ના રોજ શહેરમાં એક ઇંચ બરફવર્ષા થઈ હતી. તે હ્યુસ્ટનમાં અત્યાર સુધી થયેલી સૌથી વહેલી બરફવર્ષા છે. ઉપરાંત આ વર્ષાએ એક વધુ ઇતિહાસ પણ પહેલી વખત સર્જ્યો છે કે અહીં સતત બે વર્ષ બરફવર્ષા થઈ છે અને 2000થી 2010ના દાયકામાં ત્રીજી વખત બરફવર્ષા થઈ છે. હ્યુસ્ટનમાં અત્યાર સુધી સૌથી ઠંડું [[તાપમાન]] 23 જાન્યુઆરી, 1940ના રોજ {{convert|5|°F|°C|abbr=on}} નોંધાયું હતું.<ref>[http://www.srh.noaa.gov/hgx/climate/iah/normals/iah_summary.htm હ્યુસ્ટન એક્સટ્રીમ્સ ડેટા એન્ડ એન્યુઅલ સમરીઝ]. ''[[રાષ્ટ્રીય હવામાન સેવા]], [[રાષ્ટ્રીય દરિયાઈ અને વાતાવરણીય વહીવટીતંત્ર]]'' . 2007-01-05ના રોજ પ્રકાશિત. 2007-01-11 પર સુધારેલ.</ref> હ્યુસ્ટનમાં દર વર્ષે વધુ વરસાદ થાય છે. અહીં દર વર્ષે સરેરાશ 54 ઇંચ જેટલો વરસાદ થાય છે. તેના પગલે શહેરના વિસ્તારોમાં પૂરના પાણી ફરી વળે છે. હ્યુસ્ટનમાં [[ઓઝોન]]નું વધુ પડતું સ્તર છે અને અમેરિકાના સૌથી વધુ ઓઝોન પ્રદૂષિત શહેરોમાંનું એક છે.<ref>"[http://lungaction.org/reports/sota05_analysis4.html સ્ટેટ ઓફ ધ એર 2005, રાષ્ટ્રીય અને પ્રાદેશિક અવલોકન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080519184221/http://lungaction.org/reports/sota05_analysis4.html |date=2008-05-19 }}", ''અમેરિકન લંગ એસોસિએશન'' , 2005-03-25. 2006-02-17 પર સુધારેલ.</ref> જમીન સ્તરે ઓઝોન કે [[ધુમ્મસ]] હ્યુસ્ટનની હવાની સામાન્ય સમસ્યા છે, જેને અમેરિકન લંગ એસોસિએશને મેટ્રોપોલિટન એરિયાના ઓઝોન સ્તરને વર્ષ 2006માં અમેરિકાનું છઠ્ઠું સૌથી ખરાબ સ્તર ગણાવ્યું હતું.<ref>"[http://lungaction.org/reports/sota06_cities.html#table2b સ્ટેટ ઓફ ધ એર 2006, સૌથી વધુ ઓઝોન પ્રદૂષિત શહેરો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090511153031/http://lungaction.org/reports/sota06_cities.html#table2b |date=2009-05-11 }}", ''અમેરિકન લંગ એસોસિએશન'' . 2006-04-02 પર સુધારેલ.</ref> શિપ ચેનલને સમાંતર સ્થિત ઉદ્યોગો શહેરની હવાના પ્રદૂષણનું મુખ્ય કારણ છે.<ref>"[http://www.cleanhouston.org/air/index.htm સમરી ઓફ ઇશ્યૂસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080609115334/http://www.cleanhouston.org/air/index.htm |date=2008-06-09 }}", ''સિટિઝન્સ લીગ ફોર એન્વાર્યન્મેન્ટલ એક્શન નાવ'' , 2004-08-01. 2006-02-17 પર સુધારેલ.</ref> {{Houston weatherbox}} === શહેરી વિસ્તાર === {{Further|[[Geographic areas of Houston]]|[[List of Houston neighborhoods]]}} હ્યુસ્ટન પ્રતિનિધિત્વના [[વોર્ડ]] સીસ્ટમ હેઠળ 1837માં રચાયું હતું. વોર્ડનો હોદ્દો હાલના નવ હ્યુસ્ટન સિટી કાઉન્સિલ ડિસ્ટ્રિક્ટ્સના પુરાગામી છે. હ્યુસ્ટનમાં સ્થળો સામાન્ય રીતે [[ઇન્ટરસ્ટેટ 610 લૂપ]]ની અંદર કે બહાર તરીકે વર્ગીકૃત થયેલા છે. [[સેન્ટ્રલ બિઝનેસ ડિસ્ટ્રિક્ટ]] અને અનેક રહેણાંક પડોશી વિસ્તારો બીજા વિશ્વયુદ્ધ પહેલાના છે. તાજેતરમાં આ લૂપની અંદર ઊંચી ગીચતા ધરાવતા રહેણાંક વિસ્તારો વિકસ્યા છે. શહેરના કેન્દ્રથી બહુ દૂરના વિસ્તારો, ઉપનગરો અને એન્ક્લેવ લૂપની બહાર સ્થિત છે. શહેરને ઘેરતો [[બેલ્ટવે 8]] એક અન્ય {{convert|5|mi|km|abbr=off}} દૂરનો વિસ્તાર છે. {{wide image|Houston_Cityscape.jpg|1500px|<center>[[Uptown Houston|Uptown]] (foreground) and [[Downtown Houston|Downtown]] (background)}} [[ચિત્ર:Houston from Freeway.jpg|thumb|right|250px|હાઇવે આઇ-45 પરથી હ્યુસ્ટન શહેરનો મધ્ય ભાગ]] હ્યુસ્ટન ઔપચારિક [[ઝોનિંગ]] નિયમનો વિના અમેરિકાનું સૌથી મોટું શહેર હોવા છતાં તે અન્ય [[સન બેલ્ટ]] શહેરોની જેમ વિકસ્યું છે, કારણ કે શહેરની જમીનમાં નિયમનોનો ઉપયોગ થાય છે અને [[કાયદાકીય કરાર]] એકસમાન ભૂમિકા ભજવે છે.<ref name="nytzoning">{{cite news | title = FOCUS: Houston; A Fresh Approach To Zoning | work = New York Times | access-date = 2009-03-27 | url = http://www.nytimes.com/1986/08/17/realestate/focus-houston-a-fresh-approach-to-zoning.html?sec=&spon=&pagewanted=print | first=Robert | last=Reinhold }}</ref><ref name="nozoning">{{Cite web | title = Zoning Without Zoning | work = planetizen.com | access-date = 2009-03-27 | url = http://www.planetizen.com/node/109 }}</ref> એક પરિવારના ઘરો અને જરૂરિયાતો માટે ફરજિયાત લોટ સાઇઝ સહિત નિયમનો છે, જે ભાડૂઆતો અને ગ્રાહકોને પાર્કિંગ સુવિધા આપે છે. આ પ્રકારના નિયંત્રણોનું મિશ્ર પરિણામ આવ્યું છે. છતાં કેટલાંકો લોકો <ref name="nozoning"/>આ નીતિઓમાં શહેરની ઓછી ગીચતા, [[શહેરી જૂથ]] અને [[પદયાત્રીઓની અનુકૂળતા]]ની ઊણપ હોવાના આરોપ મૂકે છે. શહેરની જમીનનો ઉપયોગ પણ વાજબી મકાનના ઘરોનું મોટા પાયે નિર્માણ કરવામાં થાય છે, જેના પગલે શહેર [[વર્ષ 2008ની રિયલ એસ્ટેટ કટોકટી]]ની ખરાબ અસરમાંથી બાકાત રહી શક્યું છે.<ref>{{Cite web|title = Lack of zoning has paid off for Houston|work=chron.com, Houston Chronicle|date= 2008-05-27|access-date= 2009-03-27|url=http://www.chron.com/disp/story.mpl/business/steffy/5804649.html}}</ref> શહેરમાં વર્ષ 2008માં 42,697 બિલ્ડિંગ પરમિટ્સ ઇશ્યૂ થઈ હતી અને બિલ્ડર મેગેઝિન મુજબ, વર્ષ 2009માટે સારા હાઉસિંગ બજારોની યાદીમાં ટોચનું સ્થાન મેળવ્યું હતું.<ref>{{Cite web | title = The Healthiest Housing Markets for 2009 - Local Markets, Construction, Home Priceses | work = Builder Magazine | date = 2009-02-27 | access-date = 2009-03-04 | url = http://www.builderonline.com/local-markets/the-healthiest-housing-markets-for-2009.aspx?page=15 | archive-date = 2009-02-22 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090222175955/http://www.builderonline.com/local-markets/the-healthiest-housing-markets-for-2009.aspx?page=15 | url-status = dead }}</ref> જિલ્લામાં 1948, 1962 અને 1993માં જમીનનો રહેણાંક અને વ્યાવસાયિક એમ જુદો જુદો ઉપયોગ કરવાના પ્રયાસોને મતદારોએ ફગાવી દીધા હતા. તેના પરિણામે શહેરના રોજગારીના કેન્દ્ર તરીકે એક સેન્ટ્રલ બિઝનેસ ડિસ્ટ્રિક્ટને બદલે શહેરમાં જુદાં જુદાં જિલ્લા વિકસ્યાં છે, જેમાં [[અપટાઉન]], [[ટેક્સાસ મેડિકલ સેન્ટર]], [[મિડટાઉન]], [[ગ્રીનવે પ્લાઝા]], [[એનર્જી કોરિડોર]], [[વેસ્ટચેઝ]] અને [[ગ્રીન્સપોઇન્ટ]] સામેલ છે. == સરકાર અને રાજકારણ == {{Main|Politics of Houston}} [[ચિત્ર:HoustonCityHall DANIEL2986.jpg|thumb|right|હ્યુસ્ટન સિટી હોલ]] હ્યુસ્ટન [[મ્યુનિસિપલ શાસન]]નું [[મજબૂત મેયરલ]] સ્વરૂપ ધરાવે છે.<ref name="home rule">{{Cite web | title = Office of the Controller, City of Houston |work = Summary of Significant Accounting Policies | access-date = 2009-03-27 | url = http://www.houstontx.gov/controller/cafr/cafr2.html}}</ref> હ્યુસ્ટન [[સ્વશાસિત]] શહેર છે અને ટેક્સાસ રાજ્યની તમામ મ્યુનિસિપલ ચૂંટણીઓ [[બિનપક્ષપાતી]] રીતે યોજાય છે.<ref name="home rule"/><ref>{{Cite web | title = Local Government in Texas: Cities, Towns, Counties, and Special Districts | work = Politics in America, Sixth Edition | author = Thomas R. Dye | access-date = 2009-03-27 | url = http://wps.prenhall.com/hss_dye_politics_6/27/7116/1821883.cw/index.html | archive-date = 2009-05-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090506115644/http://wps.prenhall.com/hss_dye_politics_6/27/7116/1821883.cw/index.html | url-status = dead }}</ref> શહેરના સત્તાવાર અધિકારીઓ [[મેયર]], શહેર [[નિયામક]] અને [[શહેર પરિષદ]]ના 14 સભ્યો છે.<ref name="Houston City Council">{{Cite web | title = City Council | work = City of Houston eGovernment Center | access-date = 2009-03-27 | url = http://www.houstontx.gov/council/index.html}}</ref> હ્યુસ્ટનના મેયર [[અનિસ પાર્કર]] છે, જેઓ [[તટસ્થ]] બેલોટ પદ્ધતિથી ચૂંટાયેલા [[ડેમોક્રેટ]] મેયર છે અને તેઓ જાન્યુઆરી, 2010 સુધી પહેલી ટર્મ પર હતા.<ref name="Houston Mayor's Office"/> હ્યુસ્ટનના મેયર શહેરના મુખ્ય વહીવટકર્તા, કાર્યકારી અધિકારી અને સત્તાવાર પ્રતિનિધિ તરીકે ફરજ બજાવે છે અને તેઓ શહેરના સામાન્ય વ્યવસ્થાપન માટે જવાબદાર છે તથા તમામ કાયદા અને [[વટહુકમો]]નું પાલન થાય તેનું ધ્યાન રાખે છે.<ref name="Houston Mayor's Office">{{Cite web | title = Mayor's Office | work = City of Houston eGovernment Center | access-date = 2009-03-27 | url = http://www.houstontx.gov/mayor/index.html}}</ref> હ્યુસ્ટનમાં 1991માં લેવાયેલા [[જનમત]]ના પરિણામે [[મેયર]]ની ચૂંટણી બે વર્ષ માટે થાય છે અને તે સતત ત્રણ વખત ચૂંટાઈ શકે છે. શહેર પરિષદ નવ જિલ્લા આધારિત છે અને અમેરિકન જસ્ટિસ ડીપાર્ટમેન્ટના કાયદેસર આદેશ આધારિત પાંચ મુક્ત સ્થિતિ ધરાવે છે. આ દેશનો અમલ 1979માં થયો હતો.<ref>{{cite news | title = Strong Currents of Change | work = TIME Magazine | date = 1979-11-19 | access-date = 2009-03-27 | url = http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,948775,00.html | archive-date = 2011-01-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110121145341/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,948775,00.html | url-status = dead }}</ref> મોટા ભાગે પરિષદના સભ્યો સંપૂર્ણ શહેરનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.<ref name="Houston City Council"/> શહેરની સનદ હેઠળ શહેરની વસ્તી 21 લાખ કરતાં વધી જાય તો હાલ નવ સભ્યોની શહેર જિલ્લા પરિષદનું વિસ્તરણ થઈ જશે અને તેમાં વધારાની બે શહેર જિલ્લા પરિષદ ઉમેરાશે.<ref>{{Cite web | title = City Council may grow by two seats, Houston Chronicle | author = Matt Stiles | work = chron.com | date = 2006-08-10 | access-date = 2009-03-27 | url = http://www.chron.com/CDA/archives/archive.mpl?id=2006_4168311}}</ref> શહેર [[નિયામક]] મેયર અને પરિષદથી સ્વતંત્ર રીતે ચૂંટાયા છે. નિયામકની ફરજ ઉપલબ્ધ ભંડોળમાંથી વહેંચણીની પ્રક્રિયા અગાઉ તેને પ્રમાણિત કરવાની છે. શહેરનું [[નાણાકીય વર્ષ]] પહેલી જુલાઈથી શરૂ થાય છે અને 30 જૂનના રોજ તેનો અંત આવે છે. [[રોનાલ્ડ ગ્રીન]] શહેરના નિયામક છે, જેમની પહેલી ટર્મ જાન્યુઆરી, 2010 સુધી છે. હ્યુસ્ટન રાજકીય રીતે વિભાજીત શહેર ગણાય છે, જ્યાં સત્તાનું સંતુલન અવારનવાર [[રીપબ્લકન્સ]] અને [[ડેમોક્રેટ્સ]] વચ્ચે ફરતું રહ્યું છે. શહેરના મોટા ભાગના સમૃદ્ધ વિસ્તારો રીપબ્લિકન્સને મત આપે છે જ્યારે શહેરના મધ્યમ વર્ગ અને લઘુમતી સમદાયના વિસ્તાર ડેમોક્રેટને મત આપે છે. 2005ના હ્યુસ્ટન વિસ્તારના સરવે મુજબ, હેરિસ કાઉન્ટીમાં 68 ટકા બિનહિસ્પેનિક્સ ગોરા [[રીપબ્લિકન્સ]] જાહેર થયા હતા જ્યારે 89 ટકા બિનહિસ્પેનિક્સ અશ્વેત લોકોએ [[ડેમોક્રેટ્સ]]ની તરફેણ કરી હતી. આ વિસ્તારમાં લગભગ 62 ટકા હિસ્પેનિક્સ (કોઈ પણ જાતિના) ડેમોક્રેટ જાહેર થયા છે અથવા ડેમોક્રેટ્સની તરફેણ કરે છે.<ref name="Houston Area Survey 1982–2005">ક્લેઇનબર્ગ, સ્ટીફન. [http://cohesion.rice.edu/CentersAndInst/HAS/emplibrary/REPORT-2005.pdf હ્યુસ્ટન વિસ્તાર સરવે, 1982–2005] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070203174916/http://cohesion.rice.edu/CentersAndInst/HAS/emplibrary/REPORT-2005.pdf |date=2007-02-03 }}, પેજ 40.</ref> ટેક્સાસમાં આ શહેર સૌથી વધુ રાજકીય વૈવિધ્ય ધરાવતા શહેર તરીકે જાણીતું છે. ટેક્સાસ સર્વસંમતિથી કન્ઝર્વેટિવ તરીકે જાણીતું છે.<ref name="Houston Area Survey 1982–2005"/> તેના પરિણામે શહેર રાષ્ટ્રીય ચૂંટણીઓમાં વારંવાર સ્પર્ધાત્મક વિસ્તાર બની જાય છે.<ref name="Houston Area Survey 1982–2005"/> == અર્થતંત્ર == {{Main|Economy of Houston}} {{Further|[[List of companies in Houston]]}} {| class="wikitable" style="float:right;font-size:75%;text-align:center;margin:1em" |- | colspan="6" style="background:#9BDDFF"|'''શ્રેષ્ઠ 24''ફોર્ચ્યુન'' 500 કંપનીઓ''' <br />''' હ્યુસ્ટનમાં 2010માં''' <br />''સાથે ટેક્સાસ અને યુ.એસ. ranks'' |- style="background:#ccc" | | '''ટેક્સાસ''' | | style="background:#ccc"|'''Corporation''' | | style="background:#ccc"|'''યુએસ (US)''' |- | 2 | | style="background:#afa"|[[કોનોકોફીલિપ્સ]] | | 6 |- | 6 | | style="background:#afa"|[[મેરેથોન]] | | 41 |- | 7 | | | [[સીસ્કો]] | | 55 |- | 8 | | style="background:#afa"|[[એન્ટરપ્રાઇઝ જીપી હોલ્ડીંગ્સ]] | | 92 |- | 12 | | style="background:#afa"|[[પ્લેઇન્સ ઓલ અમેરિકન પાઇપલાઇન]] | | 128 |- | 16 | | style="background:#afa"|[[હેલિબર્ટન]] | | 158 |- | 18 | | style="background:#afa"|[[નેશનલ ઓઈલવેલ વાર્કો]] | | 182 |- | 19 | | [[કોન્ટીનેન્ટલ એઇરલાઇન્સ]] | | 183 |- | 20 | | | [[કેબીઆર]] | | 193 |- | 21 | | [[વેસ્ટ મેનેજમેન્ટ પાઇપલાઇન]] | | 196 |- | 25 | | style="background:#afa"|[[બેકર હ્યુઈસ]] | | 243 |- | 31 | | style="background:#afa"|[[અપાચે]] | | 271 |- | 32 | | style="background:#afa"|[[સેન્ટર પોઈન્ટ એનર્જી]] | | 275 |- | 33 | | style="background:#afa"|[[સ્મિથ ઇન્ટરનેશનલ]] | | 277 |- | 35 | | style="background:#afa"|[[કાઇન્ડર મોર્ગન]] | | 315 |- | 39 | | style="background:#afa"|[[કાલ્પાઇન]] | | 338 |- | 41 | | style="background:#afa"|[[એન્બ્રીજ એનર્જી પાર્ટનર્સ]] | | 364 |- | 45 | | style="background:#afa"|[[કેમેરૂન ઇન્ટરનેશનલ]] | | 399 |- | 49 | | style="background:#afa"|[[ઈઓજી રીસોર્સીસ]] | | 434 |- | 50 | | style="background:#afa"|[[સ્પેક્ટ્રા એનર્જી]] | | 437 |- | 51 | | style="background:#afa"|[[એલ પાસો એનર્જી]] | | 447 |- | 52 | | | [[ગ્રુપ 1 ઓટોમોટિવ]] | | 457 |- | 53 | | style="background:#afa"|[[એફએમસી ટેક્નોલોજી]] | | 467 |- | 56 | | style="background:#afa"|[[ફ્રન્ટીયર ઓઇલ]] | | 488 |- | colspan="6" style="background:#ccc"|'''''નોંધ'' ''' |- | colspan="6"|''વર્ષના અંત પહેલાની વાર્ષિક આવક,એપ્રિલ 2010'' |- | colspan="6" style="background:#afa"|''ઊર્જા અને તેલ <small>(19 કંપનીઓ)</small>'' |- | colspan="6"| '''સ્રોત:''' ''[[ફોર્ચ્યુન]]'' <ref>[http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune500/2010/states/TX.html ''ફોર્ચ્યુન'' 500 વેબસાઇટ (રાજ્યઃ ટેક્સાસ)] પાંચ જૂન, 2010 પર સુધારેલ.</ref> |} [[ચિત્ર:Houston Ship Channel Barbours Cut.jpg|thumb|left|હ્યુસ્ટન શિપ ચેનલ]] હ્યુસ્ટન આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે તેના ઊર્જા ઉદ્યોગ માટે જાણીતું છે, ખાસ કરીને ઓઇલ અને કુદરતી વાયુ ઉદ્યોગ માટે. સાથેસાથે આ શહેર [[બાયોમેડિકલ]] ક્ષેત્રમાં સંશોધન અને એરોનોટિક્સ ઉદ્યોગ માટે પ્રસિદ્ધ છે. [[પવન]] અને [[સૌર]] ઊર્જા જેવા [[અક્ષય ઊર્જા]]ના સ્રોતો પણ હ્યુસ્ટનમાં લોકપ્રિય આર્થિક આધારસ્તંભ બન્યાં છે.<ref>{{Cite web | title = Alternative Energy in the Houston Region | work = Greater Houston Partnership | access-date = 2009-01-09 | url = http://www.houston.org/pdf/16BW035.pdf | format = PDF | archive-date = 2011-06-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110628222345/http://www.houston.org/pdf/16BW035.pdf | url-status = dead }}</ref><ref>{{Cite web | title = Alternative Energy in the Houston Region | work = Greater Houston Convention and Visitors Bureau | access-date = 2009-04-20 | url = http://www.visithoustontexas.com/visitors/green/Alternative_Energy_Industry_in_Houston }}</ref> જહાજ ચેનલ અને જળપરિવહન ઉદ્યોગ પણ હ્યુસ્ટનના અર્થતંત્રમાં મોટો હિસ્સો ધરાવે છે. આ મજબૂતાઈના કારણે હ્યુસ્ટનને ગ્લોબલાઇઝેશન એન્ડ [[વર્લ્ડ સિટીઝ]] સ્ટડી ગ્રૂપ એન્ડ નેટવર્ક દ્વારા બીટા વર્લ્ડ સિટી તરીકે માન્યતા આપવામાં આવી છે.<ref name="lboro.ac.uk"/> વિશ્વમાં ઊર્જા ઉદ્યોગમાં રાજધાની ગણાતા હ્યુસ્ટનમાં છમાંથી પાંચ [[સૌથી મુખ્ય ઊર્જા]] કંપનીઓ આ શહેરમાં મોટી કામગીરી ધરાવે છે ([[કોનોકોફિલિપ્સ]]નું આંતરરાષ્ટ્રીય વડુંમથક, [[એક્સોન-મોબિલ]]ની અમેરિકન કામગીરીનું વડુંમથક, [[શેલ ઓઇલ]] (લંડન અને ધ હેગ, નેધરલેન્ડ્સમાં સ્થિત રોયલ ડચ શેલની અમેરિકન પેટાકંપની) અને [[બીપી]] જેવા આતંરરાષ્ટ્રીય કંપનીઓનું અમેરિકન વડુંમથક. બીપીનું આંતરરાષ્ટ્રીય વડુંમથક ઇંગ્લેન્ડમાં લંડનમાં છે.)<ref>{{Cite web | title = Houston 1998: Overview | work = World Energy Council | access-date = 2009-07-10 | url = http://www.worldenergy.org/news__events/world_energy_congress/houston_1998/340.asp | archive-date = 2009-08-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090817213751/http://www.worldenergy.org/news__events/world_energy_congress/houston_1998/340.asp | url-status = dead }}</ref> ખાસ કરીને [[રોયલ ડચ શેલ]]ની અમેરિકન માન્યતા ધરાવતી શેલ ઓઇલ કંપનીનું વડુંમથક [[વન શેલ પ્લાઝા]] પર સ્થિત છે. [[એક્સોનમોબિલ]]એ [[ટેક્સાસના ઇર્વિંગ]]માં તેનું નાનું, વૈશ્વિક વડુંમથક જાળવી રાખ્યું છે જ્યારે તેનું [[અપસ્ટ્રીમ]] અને રસાયણ ડિવિઝન તથા મોટા ભાગનું ઓપરેશનલ ડિવિઝન હ્યુસ્ટનમાં સ્થિત છે. [[શેવરોન]] હ્યુસ્ટનમાં ઓફિસો ધરાવે છે અને એનરોનનું વડુંમથક બનાવવાના આશય સાથે 40 માળકની એક બિલ્ડિંગ એક્વાયર કરી છે.<ref>{{Cite web | title = Chevron Picks Former Enron Building for Consolidation Site | work = allbusiness.com | access-date = 2008-06-21 | url = http://www.allbusiness.com/operations/facilities-commercial-real-estate/4408803-1.html | archive-date = 2010-01-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100109235101/http://www.allbusiness.com/operations/facilities-commercial-real-estate/4408803-1.html | url-status = dead }}</ref> કંપનીની શેવરોન પાઇપ લાઇન કંપનીનું વડુંમથક હ્યુસ્ટનમાં સ્થિત છે અને દર વર્ષે વધુ વિભાગો હ્યુસ્ટનમાં સ્થળાંતરિત થઈ રહ્યાં છે.<ref>{{Cite web | title = Chevron Pipe Line Company | work = chevron-pipeline.com | access-date = 2008-06-21 | url = http://www.chevron-pipeline.com/ | archive-date = 2012-04-19 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120419132955/http://www.chevron-pipeline.com/ | url-status = dead }}</ref> હ્યુસ્ટન [[મેરેથોન ઓઇલ કોર્પોરેશન]], [[શ્લુમબર્જર]], [[હેલિબર્ટન]], [[અપાચે કોર્પોરેશન]] અને [[સિટગો]] અને [[હોરિઝોન વિન્ડ એનર્જી]] જેવી [[વૈકલ્પિક ઊર્જા]] કંપનીઓનું વડુંમથક છે.<ref>{{Cite web | title = Welcome to Horizon Wind Energy | access-date = 2009-01-09 | url = http://www.horizonwind.com/company/about.aspx | archive-date = 2009-01-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090101035001/http://www.horizonwind.com/company/about.aspx | url-status = dead }}</ref> [[ઓઇલફિલ્ડ]]ની સાધનસામગ્રી બનાવવા માટે [[બૃહદ હ્યુસ્ટન]] અગ્રણી કેન્દ્ર છે.<ref>"{{PDFlink|[http://www.houston.org/pdf/research/16BW010.pdf Energy Industry Overview]|24.8&nbsp;KB}}",''બૃહદ હ્યુસ્ટન ભાગીદારી'' . 2009-03-21 પર સુધારેલ.</ref> [[પેટ્રોકેમિકલ]] સંકુલ તરીકે હ્યુસ્ટનની સફળતા તેની વ્યસ્ત માનવનિર્મિત જહાજ ચેનલ, [[હ્યુસ્ટન બંદર]]ને આભારી છે.<ref>"{{PDFlink|[http://www.portofhouston.com/pdf/pubaffairs/POHA-firsts.pdf Port of Houston Firsts]|18.2&nbsp;KB}}", ''હ્યુસ્ટન બંદર સત્તામંડળ'' , 2007-05-15. 2007-05-27 પર સુધારેલ.</ref> આંતરરાષ્ટ્રીય વાણિજ્યમાં અમેરિકામાં આ બંદર અગ્રણી ગણાય છે અને આ દ્રષ્ટિએ દુનિયાનું 10મું સૌથી મોટું બંદર છે.<ref name="port ranking"/><ref>"[http://www.portofhouston.com/geninfo/overview1.html સામાન્ય માહિતી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509141210/http://www.portofhouston.com/geninfo/overview1.html |date=2008-05-09 }}", હ્યુસ્ટન બંદર સત્તામંડળ, 2007-05-15. 2007-05-27 પર સુધારેલ.</ref> દુનિયામાં મોટા ભાગના સ્થળે [[ઓઇલ]] અને [[ગેસોલિન]]ની ઊંચી કિંમત અર્થતંત્ર માટે નુકસાનકારક હોય છે જ્યારે હ્યુસ્ટન માટે આ બાબત ફાયદાકારક છે, કારણ કે અહીંના મોટા ભાગના રહેવાસીઓ ઊર્જા ઉદ્યોગમાંથી રોજગારી મેળવે છે.<ref>{{cite news | last = Bustillo | first = Miguel | title = Houston is Feeling Energized | work = Los Angeles Times | date = 2006-12-28 | url = http://www.latimes.com/news/nationworld/columnone/la-na-houston28dec28,1,6780480.story?page=1&coll=la-headlines-columnone | access-date = 2007-02-06}}</ref> હ્યુસ્ટન-સુગર લેન્ડ-બેટાઉન એમએસએનો કુલ વિસ્તાર ઉત્પાદન (જીએપી) વર્ષ 2008માં 440.4 અબજ ડોલર હતું, <ref name="jlrfel">"{{PDFlink|[http://www.houston.org/pdf/research/02CW001.pdf Houston Area Profile]|55.5&nbsp;KB}}", ''બૃહદ હ્યુસ્ટન ભાગીદારી'' . 2009-03-21 પર સુધારેલ.</ref> જે બેલ્જિયમ, મલેશિયા, વેનેઝુએલા કે સ્વીડનના કુલ સ્વદેશી ઉત્પાદન (જીડીપી) કરતાં થોડું વધારે હતું. અમેરિકા સિવાય જગતના ફક્ત 21 રાષ્ટ્રનું [[કુલ સ્વદેશી ઉત્પાદન]] હ્યુસ્ટનના પ્રાદેશિક કુલ વિસ્તાર ઉત્પાદન કરતાં વધારે છે.<ref name="jlrfel"/> વર્ષ 2007 માટે હ્યુસ્ટનના એમએસએનું કુલ વિસ્તાર ઉત્પાદન અંદાજે 416.6 અબજ ડોલર હતું જે વર્ષ 2006 કરતાં 13.8 ટકા વધારે હતું. [[માઇનિંગ]], જેમાં હ્યુસ્ટન ઓઇલ અને ગેસના ઉત્પાદન અને ઉત્ખન્નમાં સંપૂર્ણ હિસ્સો ધરાવે છે, હ્યુસ્ટનની જીએપીમાં 26.3 ટકા હિસ્સો ધરાવે છે, જેમાં ઊર્જાની ઊંચી કિંમતના કારણે વધારો અને વૈશ્વિક સ્તરે ઓઇલ ઉત્પાદન ક્ષમતામાં વધારો થતાં ઘટાડો થાય છે. ત્યારબાદ [[ઇજનેરી]] સેવાઓ, આરોગ્ય સેવાઓ અને [[ઉત્પાદન]] ક્ષેત્રનો દબદબો છે.<ref>"{{PDFlink|[http://www.houston.org/pdf/research/15AW001.pdf Gross Area Product by Industry]|28.3&nbsp;KB}}", ''બૃહદ હ્યુસ્ટન ભાગીદારી'' . 2009-03-21 પર સુધારેલ.</ref> [[ચિત્ર:Houstonecon.jpg|thumb|left|260px|city-data.com<ref>[172]</ref> પરથી માહિતી]] [[અમેરિકન બ્યૂરો ઓફ લેબર સ્ટેટેસ્ટિક્સ]]ના રોજગારીના આંકડા મુજબ, નવેમ્બર, 2007થી નવેમ્બર 2008 દરમિયાન હ્યુસ્ટન વિસ્તારમાં [[ખાનગી ક્ષેત્ર]]માં 42,000 રોજગારીનો ઉમેરો થયો હતો અને દેશના વિવિધ શહેરોમાં ખાનગી ક્ષેત્રમાં સૌથી વધુ રોજગારીનું સર્જન હ્યુસ્ટનમાં થયું હતું.<ref>{{Cite web | title = Houston, Dallas set employment pace for November | work = Houston Business Journal | date = 2009-01-06 | access-date = 2009-03-04 | url = http://houston.bizjournals.com/houston/stories/2009/01/05/daily16.html }}</ref> એપ્રિલ, 2008માં શહેરમાં બેરોજગારીનો દર 3.8 ટકા હતું, જે છેલ્લાં આઠ વર્ષમાં સૌથી નીચો હતો જ્યારે આ ગાળામાં રોજગારીની વૃદ્ધિનો દર 2.8 ટકા હતો.<ref>{{Cite web | title = Are You in the Best City for Your Job?, BusinessWeek | work = businessweek.com | author = Prashant Gopal | date = 2008-06-12 | access-date = 2008-06-21 | url = http://www.businessweek.com/lifestyle/content/jun2008/bw20080612_882775.htm?campaign_id=rss_topStories }}</ref> વર્ષ 2006માં ''[[ફોર્બ્સ]]'' મેગેઝિન દ્વારા ``બેસ્ટ પ્લેસ ફોર બિઝનેસ એન્ડ કેરિયર્સ` (વેપાર-ધંધા અને કારકિર્દી માટે શ્રેષ્ઠ સ્થળ)ની કેટેગરીમાં હ્યુસ્ટન મેટ્રોપોલિટન વિસ્તારે ટેક્સામાં ટોચનું અને અમેરિકામાં ત્રીજું સ્થાન મેળવ્યું હતું.<ref>બાદેનહાઉસેન, કર્ટ. "[https://archive.is/20120529123645/http://www.forbes.com/2006/05/03/06bestplaces_best-places-for-business_land.html વેપાર અને કારકિર્દી માટે શ્રેષ્ઠ સ્થળો 2006]", ''ફોર્બ્સ'' , 2006-05-04. 2006-12-15 પર સુધારેલ.</ref> હ્યુસ્ટન મેટ્રોપોલિટનમાં વિદેશી સરકારોએ 89 કોન્સ્યુલર ઓફિસ સ્થાપી છે. અહીં 40 વિદેશી સરકારો [[વેપાર]] અને વ્યાવસાયિક ઓફિસ ધરાવે છે અને 23 વિદેશી ચેમ્બર્સ ઓફ કોમર્સ અને વેપારી સંગઠનો સક્રિય છે.<ref>"{{PDFlink|[http://www.houston.org/pdf/research/18AW001.pdf Houston Foreign Consulate Representation]|30.2&nbsp;KB}}", ''બૃહદ હ્યુસ્ટન ભાગીદારી'' . 2009-03-21 પર સુધારેલ.</ref> હ્યુસ્ટનમાં 25 વિદેશી બેન્કો 13 રાષ્ટ્રોનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે અને આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયને નાણાકીય સહાય પૂરી પાડે છે.<ref>{{Cite web | title = International Banks in the Houston Area | work = Greater Houston Partnership | access-date = 2009-03-21 | url = http://www.houston.org/pdf/research/18HW010_001.pdf | format = PDF | archive-date = 2010-07-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100712001229/http://www.houston.org/pdf/research/18HW010_001.pdf | url-status = dead }}</ref> વર્ષ 2008માં [[કિપ્લિંજરના પર્સનલ ફાઇનાન્સ]] [[બેસ્ટ સિટીઝ ઓફ 2008]] પર હ્યુસ્ટનને ટોચનું સ્થાન મળ્યું હતું. આ યાદીમાં શહેરોને તેમની સ્થાનિક અર્થવ્યવસ્થા, રોજગારીની તકો, વાજબી જીવનધોરણ અને જીવનની ગુણવત્તાને આધારે સ્થાન આપવામાં આવે છે.<ref>{{Cite web | title = 2008 Best Cities, Houston, Texas | author = Jane Bennett Clark | date = 2008-07-01 | work = Kiplinger.com | access-date = 2008-06-21 | url = http://www.kiplinger.com/features/archives/2008/05/2008-best-city-houston.html }}</ref> ''[[ફોર્બ્સ]]'' મેગેઝિનના જણાવ્યા મુજબ, છેલ્લાં 15 વર્ષથી સ્થાનિક ટેકનોલોજીકલ સંશોધનમાં હ્યુસ્ટને ચોથું સ્થાન મેળવ્યું છે.<ref>{{Cite web | title = Top 10 Up-And-Coming Tech Cities | work = forbes.com | access-date = 2008-06-21 | url = http://www.forbes.com/2008/03/10/columbus-milwaukee-houston-ent-tech-cx_wp_0310smallbizoutlooktechcity.html | archive-url = https://archive.today/20120918104604/http://www.forbes.com/2008/03/10/columbus-milwaukee-houston-ent-tech-cx_wp_0310smallbizoutlooktechcity.html | archive-date = 2012-09-18 | url-status = live }}</ref> તે જ વર્ષે શહેરને વાર્ષિક [[ફોર્ચ્યુન 500]] કંપનીઓના હેડક્વાર્ટરની યાદીમાં બીજું સ્થાન મળ્યું હતું, <ref name="Fortune 500">{{cite news | title = Fortune 500 2008: Cities | access-date = 2008-04-22 | url = http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune500/2008/cities/ | work=CNN }}</ref> ''[[ફોર્બ્સ]]'' ''બેસ્ટ સિટીઝ ફોર કોલેજ ગ્રેજ્યુએટ્સ'' માં પહેલું <ref>{{Cite web | title = Best Cities For Recent College Grads | work = Forbes.com | date = 2008-06-28 | author = Andrew Egan | access-date = 2008-06-29 | url = http://www.forbes.com/2008/06/26/cities-grads-best-forbeslife-cx_ae_0626realestate.html }}</ref>અને ફોર્બ્સ લિસ્ટ ઓફ બેસ્ટ સિટીઝ ટૂ બાય એ હોમમાં ટોચનું સ્થાન મળ્યું હતું.<ref>{{Cite web | title = Best Cities To Buy A Home | work = Forbes,com | access-date = 2009-03-04 | url = http://www.forbes.com/2008/07/14/housing-buyers-list-forbeslife-cx_md_0714bestbuy.html }}</ref> == વસ્તી-વિષયક માહિતી == {{Main|Demographics of Houston}} {{USCensusPop | 1850=2396 | 1860=4845 | 1870=9332 | 1880=16513 | 1890=27557 | 1900=44633 | 1910=78800 | 1920=138276 | 1930=292352 | 1940=384514 | 1950=596163 | 1960=938219 | 1970=1232802 | 1980=1595138 | 1990=1630553 | 2000=1953631 | estimate=2257926 | estyear=2010 }} [[ચિત્ર:Houston International Festival.jpg|thumb|left|દર વર્ષે યોજાતો હ્યુસ્ટન વાર્ષિક આંતરરાષ્ટ્રીય તહેવારમાં વિવિધ સંસ્કૃતિના દર્શન થાય છે]] હ્યુસ્ટન is a [[multicultural]] શહેર, માં part because of its many academic સંસ્થાનો અને strong industries as well as being a major બંદર શહેર. હ્યુસ્ટન એક [[પચરંગી]] શહેર છે. શહેરમાં અનેક શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ અને મજબૂત ઉદ્યોગ છે. તેમજ મુખ્ય પોર્ટ (બંદર) સિટી છે. શહેરમાં 90 જેટલી [[ભાષા]]ઓ બોલાય છે.<ref>"[http://www.houstontx.gov/abouthouston/houstonfacts.html હ્યુસ્ટનની માહિતી અને આંકડા]", ''હ્યુસ્ટન શહેર'' . 2006-12-15 પર સુધારેલ.</ref> ટેક્સાસમાંથી સેંકડો [[આપ્રવાસીઓના]] પ્રવાહના કારણે અમેરિકામાં હ્યુસ્ટન યુવા વસતી ધરાવતા શહેરોમાંનું એક છે.<ref>{{PDFlink|[http://www.ewgateway.org/pdffiles/library/wws/wws06.pdf The Strategic Assessment of the St. Louis Region, 5th edition]|4.35&nbsp;MB}}. ''ઇસ્ટ-વેસ્ટ ગેટવે કાઉન્સિલ ઓફ ગવર્મેન્ટ્સ.'' 2006. 2007-01-11 પર સુધારેલ. ''પીડીએફ ફાઇલમાં પેજ 25, પેજ 21 તરીકે લેબલ.'' </ref><ref>[http://factfinder.census.gov/servlet/ACSSAFFFacts?_event=&amp;geo_id=16000US4835000&amp;_geoContext=01000US%7C04000US48%7C16000US4835000&amp;_county=Houston&amp;_cityTown=Houston&amp;_state=04000US48 હ્યુસ્ટન શહેર, ટેક્સાસ] {{Webarchive|url=https://archive.today/20200211180004/http://factfinder.census.gov/servlet/ACSSAFFFacts?_event=&geo_id=16000US4835000&_geoContext=01000US%7C04000US48%7C16000US4835000&_county=Houston&_cityTown=Houston&_state=04000US48 |date=2020-02-11 }}. 2005 અમેરિકન કમ્યુનિટી સરવે ડેટા પ્રોફાઇલ હાઇલાઇટ્સ, ''[[અમેરિકા વસ્તી ગણતરી બ્યૂરો]]'' . 2005. 2007-01-12 પર સુધારેલ.</ref><ref>[http://factfinder.census.gov/servlet/GRTTable?_bm=y&amp;-geo_id=04000US48&amp;-_box_head_nbr=R0101&amp;-ds_name=ACS_2005_EST_G00_&amp;-_lang=en&amp;-redoLog=false&amp;-format=US-30&amp;-mt_name=ACS_2005_EST_G00_R0101_US30&amp;-_sse=on અમેરિકા અને રાજ્યો આર0101.] {{Webarchive|url=https://archive.today/20200212034541/http://factfinder.census.gov/servlet/GRTTable?_bm=y&-geo_id=04000US48&-_box_head_nbr=R0101&-ds_name=ACS_2005_EST_G00_&-_lang=en&-redoLog=false&-format=US-30&-mt_name=ACS_2005_EST_G00_R0101_US30&-_sse=on |date=2020-02-12 }}[http://factfinder.census.gov/servlet/GRTTable?_bm=y&amp;-geo_id=04000US48&amp;-_box_head_nbr=R0101&amp;-ds_name=ACS_2005_EST_G00_&amp;-_lang=en&amp;-redoLog=false&amp;-format=US-30&amp;-mt_name=ACS_2005_EST_G00_R0101_US30&amp;-_sse=on કુલ વસ્તીની સરેરાશ ઉંમરઃ 2005] {{Webarchive|url=https://archive.today/20200212034541/http://factfinder.census.gov/servlet/GRTTable?_bm=y&-geo_id=04000US48&-_box_head_nbr=R0101&-ds_name=ACS_2005_EST_G00_&-_lang=en&-redoLog=false&-format=US-30&-mt_name=ACS_2005_EST_G00_R0101_US30&-_sse=on |date=2020-02-12 }}. 2005 અમેરિકન કમ્યુનિટી સરવે, ''[[અમેરિકન સેન્સસ બ્યૂરો]]'' . 2005. 2007-01-12 પર સુધારેલ.</ref><ref>[http://www.dallasfed.org/research/pubs/fotexas/fotexas_petersen.html ધ ફેસ ઓફ ટેક્સાસ જોબ્સ, પીપલ, બિઝનેસ, ચેન્જ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100212212513/http://www.dallasfed.org/research/pubs/fotexas/fotexas_petersen.html |date=2010-02-12 }}. ડી એન્ન પીટરસન અને લૈલા એસ્સાની, ''ફેડરલ રીઝર્વ બેન્ક ઓફ ડલ્લાસ'' . ઑકટોબર 2005. 2007-01-11 પર સુધારેલ.</ref> અમેરિકામાં તે ત્રીજું મોટું [[હિસ્પેનિક]] અને [[મેક્સિકન]] વસ્તી ધરાવતું શહેર પણ છે. ટેક્સાસના કોઈ પણ શહેર કરતાં વધુ હિસ્પેનિક અમેરિકન આ શહેરમાં રહે છે.<ref>{{cite web| title = Census 2000 Paints Statistical Portrait of the Nation's Hispanic Population | work = U.S. Census | publisher = U.S. Census Bureau | date = 2001-05-10 | url = http://www.census.gov/Press-Release/www/2001/cb01-81.html | access-date = 2007-02-06}}</ref> એક અંદાજ મુજબ, બૃહદ હ્યુસ્ટન વિસ્તારમાં ચાર લાખ [[ગેરકાયેદસર વસાહતીઓ]] રહે છે.<ref>{{cite news | last = Hegstrom | first = Edward | title = Shadows Cloaking Immigrants Prevent Accurate Count | work = Houston Chronicle | date = 2006-02-21 | url = http://www.chron.com/disp/story.mpl/metropolitan/3500074.html | access-date = 2007-02-06}}</ref> અમેરિકામાં [[ભારતીય]] અને [[પાકિસ્તાની]] સમૂહની સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતા શહેરોમાં હ્યુસ્ટન સામેલ છે.<ref>{{Cite web | title = Media - Reaching a flourishing Asian-American market | work = chron.com, Houston Chronicle | author = Purva Patel | date = 2007-09-28 | access-date = 2008-06-21 | url = http://www.chron.com/disp/story.mpl/headline/biz/5174213.html }}</ref> હ્યુસ્ટનની [[નાઇજીરિયન]] જાતિનો હિસ્સો શહેરની વસતીમાં બે ટકા કરતાં વધારે છે, જે અમેરિકામાં સૌથી વધારે છે.<ref>{{Cite web | title = Houston Strategies: Immigrant entrepreneurship in Houston | access-date = 2009-01-09 | url = http://houstonstrategies.blogspot.com/2007/02/immigrant-entrepreneurship-in-houston.html }}</ref><ref>{{Cite web | title = Houston Looking to Expand a "Natural" Relationship with Africa | access-date = 2009-01-09 | url = http://www.america.gov/st/washfile-english/2003/November/20031121162843yeroc9.750003e-02.html | archive-url = https://web.archive.org/web/20090518193130/http://www.america.gov/st/washfile-english/2003/November/20031121162843yeroc9.750003e-02.html | archive-date = 2009-05-18 | url-status = live }}</ref> [[અમેરિકન વસતીગણતરી બ્યૂરો]]એ 2006-2008માં [[અમેરિકન જાતિઓ પર એક સરવે]] હાથ ધર્યો હતો, જે મુજબ હ્યુસ્ટનની વસ્તીમાં [[ગોરા અમેરિકનો]]નો હિસ્સો 53.8 ટકા છે, જેમાંથી 27.9 ટકા બિનહિસ્પેનિક [[ગોરા]] છે. શહેરની વસતીમાં [[અશ્વેત]] કે [[આફ્રિકન અમેરિકનો]]નો હિસ્સો 24.1ટકા છે, જેમાંથી 23.8 ટકા લોકો બિનહિસ્પેનિક અશ્વેત લોકો છે. હ્યુસ્ટનની વસતીના 0.4 ટકા લોકો [[અમેરિકન ભારતીયો]] હતા, જેમાંથી 0.2 ટકા લોકો બિનહિસ્પેનિક હતાં. હ્યુસ્ટનની વસતીમાં 5.3 ટકા પ્રમાણ [[એશિયન અમેરિકનો]]નો હતો જ્યારે [[પેસિફિક આયલેન્ડર અમેરિકનો]]નો હિસ્સો 0.1 ટકા હતો. શહેરની વસતીમાં અન્ય કેટલીક જાતિઓનો હિસ્સો 15.2 ટકા હતો, જેમાંથી 0.2ટકા બિનહિસ્પેનિક હતાં. શહેરની વસ્તીમાં બેથી વધુ જાતિ ધરાવતા લોકોનું પ્રમાણ 1.1 ટકા હતું, જેમાંથી 0.6 ટકા લોકો બિનહિસ્પેનિક હતાં. શહેરની વસ્તીમાં હિસ્પેનિક કે લેટિનોસનું પ્રમાણ 41.9 ટકા હતું.<ref>http://factfinder.વસ્તી-ગણતરી.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&amp;-geo_id=16000US4835000&amp;-qr_name=ACS_2008_3YR_G00_DP3YR5&amp;-ds_name=ACS_2008_3YR_G00_&amp;-_lang=en&amp;-_sse=on{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[વર્ષ 2000ની વસતી ગણતરી]] પ્રમાણે શહેરની કુલ વસતી 1,953,631 હતી અને [[વસતીની ગીચતા]] ચોરસ માઇલ (1,301.8/km²) દીઠ 3,371.7 હતી. જાતિઓની દ્રષ્ટિએ જોઇએ તો શહેરમાં 49.3 ટકા ગોરા, 25.3 ટકા આફ્રિકન અમેરિકન, 5.3 ટકા એશિયન, 0.4 ટકા અમેરિકન ભારતીય, 0.1 ટકા પેસિફિક આયલેન્ડર, 16.5 ટકા અન્ય કેટલીક જાતિના અને 3.1 ટકા લોકો બેથી વધુ જાતિના હતા. ઉપરાંત હિસ્પેનિક્સ અને લેટિઓન્સનું પ્રમાણ 37.4 ટકા હતું જ્યારે બિનહિસ્પેનિક ગોરાઓનું પ્રમાણ 30.8 ટકા હતું.<ref>{{Cite web | title = Houston city, Texas - DP-1. Profile of General Demographic Characteristics: 2000 | work = census.gov | access-date = 2009-07-10 | url = http://factfinder.census.gov/servlet/QTTable?_bm=y&-geo_id=16000US4835000&-qr_name=DEC_2000_SF1_U_DP1&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-_lang=en&-_sse=on | archive-date = 2020-02-12 | archive-url = https://archive.today/20200212043652/http://factfinder.census.gov/servlet/QTTable?_bm=y&-geo_id=16000US4835000&-qr_name=DEC_2000_SF1_U_DP1&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-_lang=en&-_sse=on | url-status = dead }}</ref> શહેરમાં કુલ 717,945 કુટુંબ હતાં, જેમાં તેમની સાથે રહેતાં 18 વર્ષ કરતાં ઓછી ઉંમરના બાળકોનું પ્રમાણ 33.1 ટકા હતું જ્યારે 43.2 ટકા [[પરણિત યુગલો]] હતા જે સાથે રહેતાં હતા. 15.3 ટકા કુટુંબનું સંચાલન [[મહિલા]]ઓનું હાથમાં હતું અને તેમાં પતિથી સ્વતંત્રપણે રહેતી હતી તેમજ 36.3 ટકા લોકો પરિવાર વિનાના હતાં. તમામ ઘરબારમાં 29 ટકા વ્યક્તિગત છે અને 6.2 ટકા લોકો એકલા જીવે છે, જેઓ 65 કે તેથી વધારે વર્ષના છે. સરેરાશ ઘરબારનું કદ 2.67 લોકો હતા અને સરેરાશ પારિવારિક સભ્યો 3.39 હતી. વર્ષ 2009માં ઘરની સરેરાશ કિંમત $115,961 હતી.<ref>{{cite web |title=Houston Housing Trends and Values |url=http://houston.housealmanac.com/ |publisher=HouseAlmanac.com |access-date=2009-12-14 |archive-date=2009-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091129155923/http://houston.housealmanac.com/ |url-status=dead }}</ref> શહેરમાં કુલ વસ્તીમાં 27.5 ટકા લોકો 18 કરતાં ઓછી વયના હતા, 11.2 ટકા લોકોની વય 18થી 24 છે, 33.8 ટકા 25થી 44 લોકો છે, 19.1 ટકા લોકો 45થી 64 વર્ષના છે જ્યારે 8.4 ટકા લોકોની વય 65 કે તેથી વધારે વર્ષ છે. સરેરાશ વય 31 વર્ષ હતી. અહીં દર 100 મહિલા પર પુરુષોની સંખ્યા 99.7 હતી. અહીં 18 કે તેથી વધારે વર્ષની દર 100 મહિલાઓ પર પુરુષોની સંખ્યા 99.7 હતી. શહેરમાં દરેક ઘરના મોભીની સરેરાશ આવક $36,616 હતી અને પરિવારની સરેરાશ આવક $40,443 હતી. પુરુષોની સરેરાશ આવક $32,084 હતી જ્યારે મહિલાઓની સરેરાશ આવક $27,371 હતી. શહેરની [[માથાદીઠ આવક]] $20,101. હતી. વસ્તીનો 19 ટકા હિસ્સો અને 16 ટકા પરિવારો [[ગરીબી રેખા]] નીચે જીવતાં હતાં. કુલ વસ્તીમાંથી 18 વર્ષથી ઓછી વયના 26.1 ટકા લોકો અને 65 કરતાં ઓછી વયના 14.3 ટકા લોકો ગરીબી રેખા નીચે જીવતાં હતાં. હ્યુસ્ટનમાં [[એશિયા]]માંથી સ્થળાંતર કરીને ગયેલા લોકોની સંખ્યામાં મોટી છે, જે ટેક્સાસમાં સૌથી વધુ [[વિયેતનામીઝ અમેરિકન]] ધરાવે છે. આ દ્રષ્ટિએ તે અમેરિકામાં ત્રીજું સૌથી મોટું શહેર છે અને વર્ષ 2007માં 30,000 લોકો છે. શહેરના કેટલાંક વિસ્તારોમાં વિયેતનામીઝ અને [[ચાઇનીઝ]] સંકેત સાથેની શેરીઓ સાથે [[વિયેતનામીઝ]] અને ચાઇનીઝ નિવાસીઓની વસ્તી મોટા પાયે છે. આ શેરના સંકેત [[અંગ્રેજી]]માં પણ છે. હ્યુસ્ટનમાં બે [[ચાઇનાટાઉન]] છે, જેમાં મૂળ ડાઉનટાઉનમાં છે અને તાજેતરમાં શહેરની દક્ષિણપશ્ચિમે એક ઉત્તર બેલારી બાઉલેવાર્ડમાં શરૂ થયું છે.<ref>{{cite news | last = Chen | first = Edward C.M. | coauthors = Von Der Mehden, Fred R. | title = History of Houston's Chinatown | work = Chinatownconnection.com | year = 2005 | url = http://www.chinatownconnection.com/houston_chinatown_history.htm | access-date = 2007-02-06 | archive-date = 2007-02-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070203124315/http://www.chinatownconnection.com/houston_chinatown_history.htm | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite news | title = Houston Chinatown Area Map | work = Chinatownconnection.com | year = 2005 | url = http://www.chinatownconnection.com/houston-chinatown-map.htm | access-date = 2007-02-06 | archive-date = 2007-02-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070203024840/http://www.chinatownconnection.com/houston-chinatown-map.htm | url-status = dead }}</ref> શહેરના [[મિડટાઉન]]માં [[નાનું સાઇગોન]] છે અને હ્યુસ્ટનમાં ચાઇનટાઉનના દક્ષિણપશ્ચિમ વિસ્તારમાં વિયેતનામીઝ વેપારીઓ છે.<ref>{{cite news | title = City Adopts "Little Saigon" | work = Houston Business Journal | date = 2004-05-07 | url = http://www.bizjournals.com/houston/stories/2004/05/10/tidbits1.html | access-date = 2007-02-06}}</ref> હિલક્રોફ્ટની સાથે અસ્તિત્વ ધરાવતા "હાર્વિન ડિસ્ટ્રિક્ટ"ને "[[નાનું ભારત]]" ગણવામાં આવે છે.<ref>"[http://www.chron.com/disp/story.mpl/business/5546748.html હ્યુસ્ટનના ઉપનગરોમાં દક્ષિણ એશિયાના વેપારી સાહસો]", હ્યુસ્ટન ક્રોનિકલ, 16ફેબ્રુઆરી, 2008.</ref> હ્યુસ્ટનમાં મોટા પ્રમાણમાં [[ગે સમુદાય]] વસે છે, જે મુખ્યત્વે [[નીયરટાઉન]] અને [[હ્યુસ્ટન હાઇટ્સ]]ની આજુબાજુ કેન્દ્રીત થયો છે. એક અંદાજ મુજબ, અમેરિકામાં લેસ્બિયન, ગે અને બાયસેક્સુઅલ વ્યક્તિઓનો બારમો ભાગ હ્યુસ્ટન મેટ્રોપોલિટન વિસ્તારમાં છે.<ref>જેરી જે ગેટ્સ{{PDFlink|[http://www.law.ucla.edu/williamsinstitute/publications/SameSexCouplesandGLBpopACS.pdf Same-sex Couples and the Gay, Lesbian, Bisexual Population: New Estimates from the American Community Survey]|2.07&nbsp;MB}}. વિલિયમ્સ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓન સેક્સ્યુઅલ ઓરિએન્ટેશન લો એન્ડ પબ્લિક પોલિસી, યુસીએલએ સ્કૂલ ઓફ લો ઓક્ટોબર, 2006. 20 એપ્રિલ, 2007 પર સુધારેલ.</ref> વર્ષ 2009માં [[અનિસ પાર્કર]]ની ચૂંટણી સાથે હ્યુસ્ટન [[જાહેર ગે]] મેયર ધરાવતું અમેરિકાનું [[સૌથી મોટું શહેર]] બની ગયું છે.<ref> {{cite news| url=http://www.nytimes.com/2009/12/13/us/politics/13houston.html | work=The New York Times | title=Houston Is Largest City to Elect Openly Gay Mayor | first=James C. | last=McKinley Jr | date=December 13, 2009 | access-date= May 23, 2010}}</ref> મેન્સ ફિટનેસ મેગેઝિન દ્વારા હાથ ધરાયેલા સરવે મુજબ, અમેરિકામાં "સૌથી વધુ મેદસ્વી ધરાવતા શહેરો"માં હ્યુસ્ટન લગભગ સ્થાન મેળવે છે.<ref>{{Cite web | title = No. 1 at PR and BS | work = Metro Times | author = Sarah Klein | 4 = date 2005-02-02 | access-date = 2010-02-14 | url = http://www.metrotimes.com/culture/story.asp?id=7262 }}{{Dead link|date=સપ્ટેમ્બર 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web | title = The Fittest and Fattest Cities in America 2009 - Men's Fitness | access-date = 2009-08-07| url = http://www.mensfitness.com/lifestyle/215}}</ref><ref>{{cite news | title = Baltimore surprised by new title: America's fittest city | work = USAToday | date = 2006-01-06 | access-date = 2009-08-08 | url = http://www.usatoday.com/news/health/2006-01-06-fittest-city_x.htm}}</ref> તેના જવાબમાં [[હ્યુસ્ટન ક્રોનિકલ]]ના લેખમાં ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો કે આ રેન્કિંગ [[અવૈજ્ઞાનિક]] હોવાથી [[અર્થહિન]] છે.<ref>{{Cite web | title = Fat city / Magazine's ranking is bogus, but there are plenty of Houstonians who need to shape up | work = The Houston Chronicle | date = 2005-01-08 | access-date = 2009-08-07 | url = http://www.chron.com/CDA/archives/archive.mpl?id=2005_3832796 }}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> છેલ્લાં નવ વર્ષમાં મેગેઝિને હ્યુસ્ટનને ચાર વખત સૌથી વધુ મેદસ્વી શહેર જાહેર કર્યું હતું અને વર્ષ 2009માં છઠ્ઠું સ્થાન આપ્યું હતું.<ref>{{cite news | title = Miami's vices — fast food, TV — make it fattest; Salt Lake fittest | USA Today | date = 2009-01-14 | url = http://www.usatoday.com/news/health/weightloss/2009-01-13-fit-fat-cities_N.htm | access-date = 2009-09-28 | first=Nanci | last=Hellmich}}</ref> ભૂતપૂર્વ મેયર [[બિલ વ્હાઇટ]] જણાવ્યું હતું કે આ રેન્કિંગ અવૈજ્ઞાનિક ગણતરી આધારિત જૂઠ્ઠાણું છે. તેમણે મેયરની વેલ્નેસ પરિષદની રચના કરી હતી અને વર્ષ 2005માં ગેટ મૂવિંગ હ્યુસ્ટન ફિટનેસ અભિયાન શરૂ કર્યું હતું અને મેન્સ ફિટનેસ મેગેઝિનમાં હ્યુસ્ટનના રેન્કિંગનો જવાબ આપ્યો હતો.<ref>{{Cite web | title = Houston ranked nation's 'Fattest City' - again | work = Houston Chronicle | date = 2005-01-06 | author = Thom Marshall | access-date = 2010-02-14 | url = http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/2979999.html }}</ref><ref>{{Cite web | title = Get Moving Houston | access-date = 2009-08-07 | url = http://www.getmovinghouston.com/index.php | archive-date = 2009-07-22 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090722114330/http://www.getmovinghouston.com/index.php | url-status = dead }}</ref><ref>{{Cite web | title = Letter to Neal Boulton, Editor of Men's Fitness Magazine | work = Get Moving Houston | access-date = 2009-08-08 | url = http://www.getmovinghouston.com/image/Ltr-Neal%20Boulton1-09-07.pdf}} {{dead link| date=June 2010 | bot=DASHBot}}</ref> == સંસ્કૃતિ == [[ચિત્ર:Art Car Parade.jpg|right|thumb|હ્યુસ્ટન આર્ટ કાર પરેડ]] હ્યુસ્ટન મોટી સંખ્યામાં આંતરરાષ્ટ્રીય સમૂહ ધરાવતું [[વૈવિધ્યપૂર્ણ]] શહેર છે. અહીં આંતરરાષ્ટ્રીય સમૂહોની સંખ્યા વધી રહી છે.<ref>{{cite web | title = Components of Population Change | work = houston.org | url = http://www.houston.org/pdf/research/09AW001.pdf | format = PDF | access-date = 2009-03-21 | archive-date = 2010-07-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100711225746/http://www.houston.org/pdf/research/09AW001.pdf | url-status = dead }}</ref> મેટ્રોપોલિટન વિસ્તારમાં અંદાજે 11 લાખ (21.4 ટકા) રહેવાસીઓ છે, જેઓ અમેરિકાની બહાર જન્મ્યાં છે. આ વિસ્તારમાં રહેતાં વિદેશી મૂળના લોકોમાંથી 66 ટકા અમેરિકાની દક્ષિણે મેક્સિકો સરહદ પરથી આવ્યાં છે.<ref name="ytlzpc">{{cite web | title = Foreign Born Population | work = houston.org | url = http://www.houston.org/pdf/research/09GW025.pdf | access-date = 2009-03-21 | format = PDF | archive-date = 2010-07-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100711225904/http://www.houston.org/pdf/research/09GW025.pdf | url-status = dead }}</ref> ઉપરાંત અહીંના પાંચ વિદેશી મૂળના રહેવાસીઓમાંથી એક રહેવાસી મૂળે એશિયાનો છે.<ref name="ytlzpc"/> દેશમાં સૌથી વધારે કોન્સ્યુલર ઓફિસ ધરાવવાની દ્રષ્ટિએ ત્રીજું મોટું શહેર છે, જેમાં 86 દેશોની કોન્સ્યુલર ઓફિસ છે.<ref>{{cite web | title = International Representation in Houston | work = houston.org | url = http://www.houston.org/pdf/research/18AW001.pdf | access-date = 2009-03-21 | format = PDF | archive-date = 2010-07-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100711235924/http://www.houston.org/pdf/research/18AW001.pdf | url-status = dead }}</ref> અનેક વાર્ષિકોત્સવોમાં હ્યુસ્ટનની વૈવિધ્યપૂર્ણ સંસ્કૃતિના દર્શન થાય છે. અહીં સૌથી મોટો વાર્ષિક ઉત્સવ [[હ્યુસ્ટન લાઇવસ્ટોક શો એન્ડ રોડીઓ]] છે, જે ફેબ્રુઆરીના અંતથી માર્ચની શરૂઆત સુધી લગભગ 20 દિવસચાલે છે, જેમાં દુનિયાનો સૌથી લાંબો અને મોટો વાર્ષિક લાઇવસ્ટોક શો અને રોડીઓ જોવા મળે છે.<ref>{{Cite web | title = About the Houston Livestock Show and Rodeo | work = hlsr.com | access-date = 2009-03-28 | url = http://www.hlsr.com/m/downloads/08PurposeBrochure.pdf | format = PDF | archive-date = 2009-01-26 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090126191930/http://hlsr.com/m/downloads/08PurposeBrochure.pdf | url-status = dead }}</ref> અન્ય સૌથી લાંબી ઉજવણી એન્યુઅલ નાઇટ હ્યુસ્ટન [[પ્રાઇડ પરેડ]] છે, જે જૂનના અંતે યોજાય છે.<ref>{{Cite web | title = Houston Pride Parade | work = PrideHouston.com | access-date = 2009-03-28 | url = http://www.pridehouston.org/events/parade.php | archive-date = 2009-03-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090312015559/http://www.pridehouston.org/events/parade.php | url-status = dead }}</ref> અન્ય વાર્ષિકોત્સવોમાં [[હ્યુસ્ટન ગ્રીક ફેસ્ટિવલ]], <ref>[http://www.greekfestival.org/ મૂળ ગ્રીક તહેવાર, હ્યુસ્ટન, ટેક્સાસ]. 2006. 2007-01-10 પર સુધારેલ. '''''ચેતવણીઃ'' ''' ''ઓટોમેટિક સાઉન્ડ ફાઇલ'' .</ref>[[આર્ટ કાર પરેડ]], હ્યુસ્ટન ઓટો શો, હ્યુસ્ટન ઇન્ટરનેશનલ ફેસ્ટિવલ, ધ વેસ્ટહેમર બ્લોક પાર્ટી<ref>[http://www.ifest.org/ હ્યુસ્ટન આંતરરાષ્ટ્રીય તહેવાર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100725221757/http://www.ifest.org/ |date=2010-07-25 }}. 2007. 2007-01-10 પર સુધારેલ.</ref> અને [[બાયૂ સિટી આર્ટ ફેસ્ટિવલ]] સામેલ છે. બાયૂ સિટી આર્ટ ફેસ્ટિવલને અમેરિકામાં ટોચના પાંચ કળા મહોત્સવોમાંનો એક ગણવામાં આવે છે.<ref name="AmericanStyle2004">{{cite web|access-date= 2007-04-26 |url=http://www.cse.buffalo.edu/~rapaport/Buffalo/Top_25_Fairs_Festivals.cfm.html |title=The 2004 Top 25 Fairs & Festivals |work=AmericanStyle Magazine}}</ref><ref name="AmericanStyle2005">{{cite web|access-date=2007-04-26|title=AmericanStyle Magazine Readers Name 2005 Top 10 Art Fairs and Festivals|url=http://www.paradisecityarts.com/public/pdfs/2005top10.pdf|date=October 25, 2005|work=AmericanStyle Magazine|format=PDF|archive-date=2006-04-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20060415084212/http://www.paradisecityarts.com/public/pdfs/2005top10.pdf|url-status=dead}}</ref> હ્યુસ્ટનને સત્તાવાર રીતે વર્ષ 1967માં અવકાશી શહેરનું હુલામણું નામ મળ્યું છે, કારણ કે અહીં નાસાનું [[લીન્ડન બી જોહન્સન સ્પેસ સેન્ટર]] સ્થિત છે. સ્થાનિકોએ {{nowrap|"[[Bayou City]]",}}"મેગ્નોલિયા સિટી", "[[ક્લચ સિટી]]" અને "એચ-ટાઉન" જેવા અન્ય હુલામણા નામ પણ આપ્યાં છે. === કળા અને થિયેટર === [[ચિત્ર:Wortham Center.jpg|thumb|left|ડાઉનટાઉનના થિયેટર ડિસ્ટ્રિક્ટમાં વોર્ધમ સેન્ટર]] હ્યુસ્ટન કળારસિક શહેર છે, જેમાં [[વિઝ્યુઅલ]] અને [[પર્ફોર્મિંગ આર્ટ્સ]] અત્યંત લોકપ્રિય છે. શહેરની મધ્યમાં [[થિયેટર ડિસ્ટ્રિક્ટ]] સ્થિત છે, જે નવ મુખ્ય કળા સંગઠનો કાર્યરત છે અને અહીં નાટક ભજવવા માટેના છ હોલ છે. અમેરિકાની મધ્યમાં સૌથી વધુ થિયેટર બેઠકો ધરાવતું બીજા નંબરનું મોટું શહેર છે.<ref>રામ્સે, કોડી. "[http://www.texasmonthly.com/mag/issues/2002-09-01/tidbits.php મોટા રાજ્યમાં, હ્યુસ્ટન ટોચ પર છે] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011192513/http://texasmonthly.com/mag/issues/2002-09-01/tidbits.php |date=2007-10-11 }}", ''ટેક્સાસ મંથલી'' , સપ્ટેમ્બર, 2002. 10 ડીસેમ્બર, 2002 પર સુધારેલ.</ref><ref>{{cite web | title = Houston Arts and Museums | publisher = City of Houston eGovernment Center | url = http://www.houstontx.gov/abouthouston/artsandmuseums.html | access-date = 2007-02-07}}</ref><ref>"[http://www.houstontheaterdistrict.org/en/cms/?68 હ્યુસ્ટન થિયેટર ડિસ્ટ્રિક્ટ વિશે]", ''હ્યુસ્ટન થિયેટર ડિસ્ટ્રિક્ટ'' . 2006-12-16 પર સુધારેલ. {{Wayback|url=http://www.houstontheaterdistrict.org/en/cms/?68|date =20061209083929|bot=DASHBot}}</ref> હ્યુસ્ટન અમેરિકાના એવા થોડા શહેરોમાં સામેલ છે, જે પર્ફોમિંગ આર્ટ્સની તમામ મુખ્ય શાખાઓમાં કાયમી, વ્યાવસાયિક, રહેણાંક કંપનીઓ ધરાવે છેઃ ઓપેરા ([[હ્યુસ્ટન ગ્રાન્ડ ઓપેરા]]), બેલેટ ([[હ્યુસ્ટન બેલેટ]]), મ્યુઝિક ([[હ્યુસ્ટન સીમ્ફની ઓર્કેસ્ટ્રા]]) અને થિયેટર ([[ધ એલે થિયેટર]]).<ref name="ikvngd"/><ref>"[http://www.houstontheaterdistrict.org/en/cms/?12 પર્ફોર્મિંગ આર્ટ્સ વેન્યૂસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061212043351/http://www.houstontheaterdistrict.org/en/cms/?12 |date=2006-12-12 }}", ''હ્યુસ્ટન થિયેટર ડિસ્ટ્રિક્ટ'' . 2006-12-16 પર સુધારેલ.</ref> હ્યુસ્ટન અનેક [[સ્થાનિક પરંપરાગત કલાકારો]], [[કળા સમૂહો]] તથા વિવિધ નાના પ્રગતિશીલ કળા સંગઠનોનું પણ નિવાસસ્થાન છે.<ref>"[http://www.artcarmuseum.com/History/history.htm એ બ્રીફ હિસ્ટરી ઓફ આર્ટ કાર મ્યુઝીયમ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120317120948/http://www.artcarmuseum.com/History/history.htm |date=2012-03-17 }}", ''આર્ટકાર મ્યુઝીયમ ઓફ હ્યુસ્ટન'' . 2006-12-16 પર સુધારેલ.</ref> શહેર વિવિધ પ્રકારના અને જુદો જુદો રસ ધરાવતા અનેક વિદેશી કલાકારો, કોન્સર્ટ, શો અને પ્રદર્શનને આકર્ષ છે.<ref>[http://www.quilts.com/home/news/index.php 2006 ફોલ એડિશન ઓફ ઇન્ટરનેશનલ ક્વિટ એટ્રેક્ટ્સ 53,546 ટૂ હ્યુસ્ટન]. ''ક્વિલ્ટ્સ., ઇન્ક.'' 2006-11-30ના રોજ પ્રકાશિત થયેલી અખબારી યાદી. 2007-01-12 પર સુધારેલ. {{Wayback|url=http://www.quilts.com/home/news/index.php|date =20071219171916|bot=DASHBot}}</ref> [[મ્યુઝીયમ ડિસ્ટ્રિક્ટ]] અનેક લોકપ્રિય સાંસ્કૃતિક સંગઠનો અને પ્રદર્શનો ધરાવે છે, જે દર વર્ષે 70 લાખ કરતાં વધારે મુલાકાતીઓને આકર્ષે છે.<ref>[http://www.visithoustontexas.com/visitors/listing.details.php?id=23096 હ્યુસ્ટન મ્યુઝીયમ ડિસ્ટ્રિક્ટ]. બૃહદ હ્યુસ્ટન સમારંભ અને મુલાકાતી બ્યૂરો. 2007-02-18 પર કરાયેલ સુધારો. </ref><ref>{{cite news|access-date= 2007-05-22|url=http://www.austin360.com/arts/content/arts/stories/2006/04/1austin.html|title=Central Austin has the makings of a museum district|publisher=Austin360.com|author=Jeanne Claire van Ryzin|date=April 1, 2006}}</ref> આ ડિસ્ટ્રિક્ટમાં ધ [[મ્યુઝીયમ ઓફ ફાઇન આર્ટ્સ]], [[હ્યુસ્ટન મ્યુઝીયમ ઓફ નેચરલ સાયન્સ]], ધ [[કન્ટેમ્પરરી આર્ટ્સ મ્યુઝીયમ હ્યુસ્ટન]], [[સ્ટેશન મ્યુઝીયમ ઓફ કન્ટેમ્પરરી આર્ટ]], [[હોલોકાસ્ટ મ્યુઝીયમ]] અને [[ધ હ્યુસ્ટન ઝૂ]] સહિત પ્રસિદ્ધ સુવિધાઓ પણ છે.<ref>[http://www.texasmonthly.com/promotions/cadillac/breakthroughs2/museums/ હ્યુસ્ટન મ્યુઝીયમ ડિસ્ટ્રિક્ટ ડે]. ટેક્સાસ મંથલી. 2006. 2007-01-10 પર કરાયેલ સુધારો.</ref><ref>[http://www.camh.org/visitor_mus_dist.html મ્યુઝીયમ ડિસ્ટ્રિક્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090402024243/http://www.camh.org/visitor_mus_dist.html |date=2009-04-02 }}. કન્ટેમ્પરરી આર્ટ્સ મ્યુઝીયમ હ્યુસ્ટન. 2007-01-10.</ref><ref>[http://www.visithoustontexas.com/visitors/parks_and_outdoors/listing.details.php?id=23096 હ્યુસ્ટન મ્યુઝીયમ ડિસ્ટ્રિક્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070211044810/http://www.visithoustontexas.com/visitors/parks_and_outdoors/listing.details.php?id=23096 |date=2007-02-11 }}. બૃહદ હ્યુસ્ટન કન્વેન્શન એન્ડ વિઝિટર્સ બ્યૂરો. 2007-01-10 પર સુધારેલ.</ref> મ્યુઝીયમ ડિસ્ટ્રિક્ટની આજુબાજુ પણ તેની મર્યાદાની બહાર ધ [[મેનિલ કલેક્શન]], [[રોધકો ચેપલ]] અને ધ [[બેઝેન્ટાઇન ફ્રેસ્કો ચેપલ મ્યુઝીયમ]] સ્થિત છે. [[ચિત્ર:HoustonTX HobbyCenter.jpg|thumb|right|પર્ફોર્મિંગ આર્ટ્સ માટે હોબી સેન્ટર]][[બાયૂ બેન્ડ]] 14 એકર (5.7 હેક્ટર)માં ફેલાયેલી મ્યુઝીયમ ઓફ ફાઇન આર્ટ્સની સુવિધા છે, {{convert|14|acre|adj=on}}જે અમેરિકાના સુશોભિત કળા, ચિત્રકાર્યો અને ફર્નિચરના ઉત્તમ સંગ્રહાલયોમાંનું એક છે. બાયૂ બેન્ડ હ્યુસ્ટનના દાનવીર [[ઇમા હોગ]]નું અગાઉનું નિવાસસ્થાન પણ છે.<ref>{{Cite web | title = Bayou Bend Collections and Gardens, Houston, Texas | access-date = 2008-03-23 | url = http://www.museumsusa.org/museums/info/1167540 }}</ref> હ્યુસ્ટનની આસપાસ ફેલાયેલા અનેક સ્થળોમાં નિયમિતપણે સ્થાનિક અને પ્રવાસી [[રોક]], [[બ્લુસ]], [[કન્ટ્રી]], [[ડબસ્ટેપ]], [[હિપ હોપ]] અને [[ટેજાનો]] મ્યુઝિકલ શોનું આયોજન થાય છે. પણ આ શહેરમાં અત્યંત પ્રસિદ્ધ કલાકારો કે સંગીતકારો ક્યારેય રહ્યાં નથી. અહીં કલાકારોને અમુક હદ સુધીની સફળતા મળે પછી તેઓ અમેરિકાના અન્ય વિસ્તારોમાં સ્થળાંતર કરે છે.<ref>{{cite news | last = Lomax, John Nova. "Nobody Gets Out of Here Alive - The Houston Rock Scene and the Cultural Cringe", Houston Press, February 1, 2007 | first = John Nova | title = "Nobody Gets Out of Here Alive - The Houston Rock Scene and the Cultural Cringe | work = The Houston Press | date = 2007-02-01 | access-date = 2007-02-12}}</ref> તેમાં એકમાત્ર અપવાદ [[હ્યુસ્ટન હિપ-હોપ]] છે, જે અમેરિકાના દક્ષિણ વિસ્તારોની શૈલી અને પરંપરાની ઊજવણી કરે છે, તેને જાળવી રાખે છે અને તેના મૂળિયા સાથે વળગી રહ્યું છે. તેના પગલે એક મજબૂત, સ્વતંત્ર [[હિપ-હોપ]] મ્યુઝિકનો વિકાસ થયો છે, જે દક્ષિણ અમેરિકન [[હિપ-હોપ]] અને [[ગેંગસ્ટા રેપ]] કમ્યુનિટીઝ પર પ્રભાવ ધરાવે છે અને તેના સારી બાબતોનો સ્વીકાર પણ કરે છે.<ref>{{cite news | last = Frere-Jones | first = Sasha | title = A Place In the Sun - Houston Hip-Hop Takes Over | work = The New Yorker | date = 2005-11-14 | url = http://www.newyorker.com/archive/2005/11/14/051114crmu_music | access-date = 2007-02-06}}</ref> હ્યુસ્ટનના અનેક હિપ-હોપ કલાકારોને વ્યાવસાયિક સફળતા પ્રાપ્ત થઈ છે. હ્યુસ્ટને [[ચોપ]] અને [[સ્ક્રૂ મ્યુઝિક]]ને પણ આશ્રય આપ્યો છે. હ્યુસ્ટને ભેટ ધરેલા અન્ય પ્રસિદ્ધ કલાકારોમાં પોપ અને આર એન્ડ બી ગર્લ ગ્રૂપ [[ડેસ્ટિનિસ ચાઇલ્ડ]], પ્રગતિશીલ રોક બેન્ડ [[કિંગ્સ ટેન]], સધર્ન રોક બેન્ડ [[ઝેડઝેડ ટોપ]], છઠ્ઠા દાયકાની માનસિકતા રજૂ કરતું રોક બેન્ડ [[રેડ ક્રાયોલા]], સ્વદેશી ગાયક કે ગીતકાર [[લીલે લોવેટ્ટ]], પોપ સિંગર અને અભિનેત્રી [[હિલેરી ડફ]], અભિનેતા [[પેટ્રિક સ્વેયઝ]] અને ઇન્ડી-પિયાનો રોક બેન્ડ [[બ્લુ ઓક્ટોબર]]નો સમાવેશ થાય છે. 60 અને 70ના દાયકામાં હ્યુસ્ટનમાં બ્લુઝ અને દેશી પરંપરાગત કલાકારોનો પણ દબદબો હતો. તે સમયે અહીં [[લાઇટનિન હોપ્કિન્સ]], [[ક્લીઅરન્સ "ગેટમાઉથ" બ્રાઉન]], [["ટેક્સાસ" જોહની બ્રાઉન]], [[જોહની "ગિટાર" વોટ્સન]], [[આલ્બર્ટ કોલિન્સ]], [[જોહની કોપલેન્ડ]] અને [[જો "ગિટર" હ્યુજ]] જેવા બ્લુઝ કલાકારો હતાં, જેમાંથી અનેકના આલ્બમ શહેરના મ્યુઝિક લેબલ [[પીકોક રેકર્ડઝ]]એ રેકર્ડ કર્યા હતા. 60 અને 70ના દાયકામાં શહેરના દેશી અને [[પરંપરાગત]] કલાકારોમાં [[ટાઉન્સ વાન ઝાન્ડ્ટ]], [[મિકી ન્યૂબ્યુરી]], [[રોડની ક્રોવેલ]], [[સ્ટીવ અર્લે]] અને [[ગે ક્લાર્ક]] સામેલ હતાં, જેઓ હ્યુસ્ટનને એન્ડરસન ફેર અને ઓલ્ડ ક્વાર્ટ એકાઉસ્ટિક કાફે જેવા લાંબા ગાળા સુધી કાર્યરત રહેલા મનોરંજન સ્થળો માટેનું ઘર પણ કહે છે.<ref>{{Cite web | title = Anderson Fair History | access-date = 2009-03-20 | url = http://www.andersonfair.com/hssaf_2.htm | archive-date = 2008-05-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080512152242/http://www.andersonfair.com/HssAF_2.htm | url-status = dead }}</ref> 80 અને 90ના દાયકામાં [[પંક]] અને [[ડર્ટી રોટ્ટન ઇમ્બેસાઇલ્સ]], [[વર્બલ એબ્યુઝ]], [[રિયલી રેડ]], [[કલ્ચરસાઇડ]], [[ડ્રેસ્ડન 45]] અને [[પેઇન ટીન્સ]] અને [[આઉટસાઇડ]]ના સંગીતકાર [[જેન્ડેક]] જેવા [[વૈકલ્પિક રોક]]ની રચના થઈ હતી. નવી સદીમાં [[જેન હન્ટર]] અને [[ઇન્ડિયન જ્વેલરી]] જેવા સમકાલીન પરંપરાગત પફોર્મર્સ સહિત [[હ્યુસ્ટન નોઇઝ બેન્ડ્સ]] જોવા મળે છે. === પ્રવાસ અને મનોરંજન === [[ચિત્ર:Hermann Park Texas.jpg|left|thumb|હર્મન પાર્કમાં રીફ્લેક્શન પૂલ]] હ્યુસ્ટનની મધ્ય ભાગની કેન્દ્રમાં [[થિયેટર ડિસ્ટ્રિક્ટ]] 17 બ્લોક ધરાવતો વિસ્તાર છે, જ્યાં [[બાયૂ પ્લેસ]] મનોરંજન સંકુલ, રેસ્ટોરાં, મૂવીઝ, પ્લાઝાસ અને પાર્ક્સ સ્થિત છે. બાયૂ પ્લેસ એક મોટું બહુમાળી બિલ્ડિંગ છે, જેમાં સંપૂર્ણ સેવા આપતી રેસ્ટોરાં, બાર, લાઇવ મ્યુઝિક, [[બિલિયર્ડ્સ]] અને આર્ટ હાઉસ ફિલ્મ્સ છે. હ્યુસ્ટન [[વેરિઝોન વાયરલેસ થિયેટર]]માં લાઇવ [[કન્સર્ટ]], નાટકો અને શિષ્ટ કોમેડી નાટકોનું મંચન થાય છે તેમજ [[એન્જેલિકા ફિલ્મ]] સેન્ટરમાં વિવિધ પ્રકારની કળાઓ, [[વિદેશી]] અને [[સ્વતંત્ર ફિલ્મો]] રજૂ થાય છે.<ref>[http://www.angelikafilmcenter.com/houston/default.asp એન્જેલિકા હ્યુસ્ટન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080725003351/http://www.angelikafilmcenter.com/houston/default.asp |date=2008-07-25 }}. ''એન્જેલિકા ફિલ્મ સેન્ટર.'' 2007-01-10 પર સુધારેલ.</ref> હ્યુસ્ટનમાં [[હર્મન પાર્ક]] સહિત 337 પાર્ક્સ છે, જેમાં [[હ્યુસ્ટન ઝૂ]] અને [[ધ હ્યુસ્ટન મ્યુઝીયમ ઓફ નેચરલ સાયન્સ]], [[ટેરી હર્શી પાર્ક]], [[લેક હ્યુસ્ટન પાર્ક]], [[મેમોરિયલ પાર્ક]], [[ટ્રાન્ક્વોલિટી પાર્ક]], [[સેસ્ક્વિસેન્ટેનિયલ પાર્ક]], [[ડિસ્કવરી ગ્રીન]] અને [[સેમ હ્યુસ્ટન પાર્ક]] (જેમાં સમારકાર કરેલા, સુધારેલા અને પુનઃનિર્માણ પામેલા ઘરો છે, જે મૂળે 1823થી 1905 વચ્ચે બન્યાં હતાં) સામેલ છે.<ref>[http://www.heritagesociety.org/ths.html હેરિટેજ સોસાયટીઃ વોક ઇનટૂ હ્યુસ્ટનસ પાસ્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070610115218/http://www.heritagesociety.org/ths.html |date=2007-06-10 }}. ''ધ હેરિટેજ સોસાયટી.'' 2007-01-10.</ref> અમેરિકાના વસ્તીની દ્રષ્ટિએ સૌથી વધારે ગીચ 10 શહેરોમાં હ્યુસ્ટન પાસે વિવિધ પાર્ક્સ અને હરિયાળી વિસ્તાર સૌથી વધારે {{convert|56405|acre|km2|0}}<ref>કોન્ટિનેન્ટલ મેગેઝિન, માર્ચ, 2008. પેજ 67.</ref>છે, {{convert|19600|acre|km2|0}} જેનું વ્યવસ્થાપન શહેર દ્વારા થાય છે, જેમાં [[હ્યુસ્ટન આર્બોરેટમ એન્ડ નેચર સેન્ટર]] સામેલ છે. [[વિલિયમ્સ વોટરવોલ]] પ્રવાસીઓના આકર્ષણનું સ્થળ છે, જે [[શહેરના વસવાટના મુખ્ય ભાગ]]માં સ્થિત છે. હ્યુસ્ટન સિવિક સેન્ટરનું સ્થાન [[જ્યોર્જ આર બ્રાઉન કન્વેન્શન સેન્ટર]]એ લીધું છે, જે દેશના સૌથી મોટા કન્વેન્શન સેન્ટરમાંનું એક છે. અહીં [[જેસ્સી એચ જોન્સ હોલ ફોર ધ પર્ફોર્મિંગ આર્ટ]] છે, જે [[હ્યુસટ્ન સીમ્ફની ઓર્કેસ્ટ્રા]] અને [[સોસાયટી ફોર પર્ફોર્મિંગ આર્ટ્સ]]નું આશ્રયસ્થાન છે. [[ધ સેમ હ્યુસ્ટન કોલેઝિયમ]] અને મ્યુઝિક હોલનું સ્થાન [[હોબી સેન્ટર ફોર ધ પર્ફોમિરંગ આર્ટ્સ]]એ લીધું છે. [[હ્યુસ્ટન અવકાશ કેન્દ્ર]] એ નાસાના સત્તાવાર મુલાકાતીઓનું કેન્દ્ર છે, જે [[લીન્ડન બી જોહન્સન સ્પેસ સેન્ટર]] તરીકે ઓળખાય છે. અહીં કોઈ પણ વ્યક્તિને [[મૂન રોક્સ]] (ચંદ્ર પરથી લવાયેલા ખડકો), શટલ સિમ્યુલેટર સહિત વિવિધ પ્રદર્શન આકર્ષે છે. અહીં નાસાનું માનવીય અવકાશી ઉડ્ડયન કાર્યક્રમના ઇતિહાસ વિશે પણ પ્રદર્શન જોવા મળે છે. [[અર્થ ક્વેસ્ટ એડવેન્ચર્સ]]એ 1,600 એકરમાં ફેલાયેલો ઇકો-ગ્રીન થીમ પાર્ક અને રીચર્સ સેન્ટર છે, જે વર્ષ 2013માં શરૂ થવાની અપેક્ષા છે. અન્ય આકર્ષક [[પ્રવાસન]] સ્થળોમાં [[ધ ગેલેરિયા]] (ટેક્સાસનું સૌથી મોટું [[શોપિંગ મોલ]], જે શહેરના મુખ્ય ડિસ્ટ્રિક્ટમાં સ્થિત છે), ઓલ્ડ માર્કેટ સ્ક્વેયર, ધ ડાઉનડાઉન એક્વેરિયમ (શહેરની મધ્ય ભાગમાં સ્થિત માછલી ઘર) અને [[સેમ હ્યુસ્ટન રેસ પાર્ક]] સામેલ છે. === રમત ગમત === [[ચિત્ર:MainEvent.jpg|right|thumb|ડાઉનટાઉનમાં યોજાયેલી સુપર બાઉલ 38 દરમિયાન મુખ્ય ઇવેન્ટ પર રીવેલર્સ]] હ્યુસ્ટન પાસે લગભગ દરેક મુખ્ય વ્યાવસાયિક રમતની ટીમ છે, એકમાત્ર [[એનએચએલ]]નું જ પ્રતિનિધિત્વ નથી. [[હ્યુસ્ટન એસ્ટ્રોસ]] ([[એમએલબી]]), [[હ્યુસ્ટન ટેક્સાન્સ]] ([[એનએફએલ]]), [[હ્યુસ્ટન ડાયનેમો]] ([[એમએલએસ]]), [[હ્યુસ્ટન એરોસ]] ([[એએચએલ]]), [[હ્યુસ્ટન રેંગલર્સ]] ([[ડબલ્યુટીટી]]), [[હ્યુસ્ટન ટેકર્સ]] ([[એબીએ]]), [[હ્યુસ્ટન એનર્જી]] ([[આઇડબલ્યુએફએલ]]), [[હ્યુસ્ટન લીઓન્સ]] ([[પીડીએલ]]), [[એચ-ટાઉન ટેક્સાસ સાયકલોન્સ]] ([[આઇડબલ્યુએફએલ]] પણ), [[હ્યુસ્ટન પાવર]] ([[ડબલ્યુએફએ]]) અને [[હ્યુસ્ટન લાઇટનિંગ]] ([[એસઆઇએફએલ]]) હ્યુસ્ટન આધારિત છે અને આ ટીમો હ્યુસ્ટનને પોતાનું ઘર ગણે છે. [[મિનિટ મેઇડ પાર્ક]] (એસ્ટ્રોસનું ઘર) અને [[ટોયોટા સેન્ટર]] (રોકેટ્સ અને એરોસનું ઘર) શહેરની મધ્યભાગમાં સુધરેલા વિસ્તારમાં સ્થિત છે. શહેરમાં [[રિલાયન્ટ એસ્ટ્રોડોમ]] છે, જે દુનિયાનું પહેલું ગુંબજ ધરાવતું સ્ટેડિયમ છે, તે એનએફએલનું પહેલું રીટ્રેક્ટેબ્લ-રુફ (છાપરું ખેંચી શકાય તેવું) [[રિલાયન્ટ સ્ટેડિયમ]] પણ ધરાવે છે. હ્યુસ્ટનમાં રમતગમતની અન્ય સુવિધાઓમાં [[હોફહેઇન્ઝ પેવેલિયન]], [[રિલાયન્ટ એરેના]] (અગાઉ [[ડબલ્યુએનબીએ]]ના [[હ્યુસ્ટન કોમેટ્સ]]નું ઘર, હવે લાઇટનિંગનો આધાર બન્યું છે) અને [[રોબર્ટસન સ્ટેડિયમ]] (બંનેનો ઉપયોગ [[યુનિવર્સિટી ઓફ હ્યુસ્ટન કોલેજિએટ સ્પોર્ટ્સ]] થાય છે, રોબર્ટ્સનનો ઉપયોગ [[હ્યુસ્ટન ડાયનેમો]] માટે પણ થાય છે) અને [[રાઇસ સ્ટેડિયમ]] ([[રાઇસ યુનિવર્સિટી]] ઓવલ્સ ફૂટબોલ ટીમનું ઘર ગણાય છે) છે. રિલાયન્સ એસ્ટડ્રોમનો અવારનવાર ઉપયોગ થાય છે, જેમાં પહેલી એપ્રિલ, 2001ના રોજ [[રેસ્લમેનિયા એક્સ-સેવન]]ના [[વર્લ્ડ રેસ્લિંગ એન્ટરટેઇન્મેન્ટ]]નું આયોજન થયું હતું તથા અહીં સૌથી વધુ 67,925 દર્શકોની હાજરીનો વિક્રમ છે.<ref>"[http://corporate.wwe.com/news/2001/2001_04_02.1.jsp રેસ્લમેનિયા એક્સ સેવન સેટ્સ રેવેન્યૂ, એટેન્ડન્સ રેકર્ડઝ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080219095627/http://corporate.wwe.com/news/2001/2001_04_02.1.jsp |date=2008-02-19 }}", ''વર્લ્ડ રેસલિંગ એન્ટરટેઇન્મેન્ટ, ઇન્ક.'' 2001-04-02. 2006-12-16 પર સુધારેલ.</ref> શહેરમાં પાંચ એપ્રિલ, 2009ના રોજ [[રિલાયન્ટ સ્ટેડિયમ]] ખાતે [[રેસ્લમેનિયા 25]]નું પણ આયોજન થયું હતું.<ref>{{cite web|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/WrestleMania24/2008/03/31/5148416.html|title=Mayweather, Orton survive Mania; Edge, Flair don't|publisher=[[Canadian Online Explorer]]|date=2008-03-31|author=Dale Plummer|access-date=2008-03-31|archive-date=2015-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20150325052458/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/WrestleMania24/2008/03/31/5148416.html|url-status=dead}}</ref> તાજેતરમાં હ્યુસ્ટનમાં [[2004 મેજર લીગ બેઝબેલ ઓલ-સ્ટાર ગેમ]], ધ 2000 આઇએચએલ [[ઓલ-સ્ટાર ગેમ]], ધ 2005 [[બિગ 12 કોન્ફરન્સ]] ફૂટબોલ ચેમ્પિયનશિપ ગેમ, ધ [[2006 એનબીએ ઓલ-સ્ટાર ગેમ]], વર્ષ 2001 અને વર્ષ 2006 સુધી ધ [[યુ. એસ. મેન્સ ક્લે કોર્ટ ચેમ્પિયનશિપ્સ]] અને વર્ષ 2003 અને 2004માં [[ટેનિસ માસ્ટર્સ કપ]] તેમજ વાર્ષિક [[શેલ હ્યુસ્ટન ઓપન]] ગોલ્ફ ટુર્નામેન્ટ જેવી મુખ્ય રમતોનું આયોજન થયું છે. હ્યુસ્ટન [[એલપીજીએ ગોલ્ફ સીઝન ધ એલપીજીએ ટૂર ચેમ્પિયનશિપ]]માં અંતિમ સત્તાવાર રમતનું આયોજન કરશે, જેની શરૂઆત વર્ષ 2009થી થઈ છે. શહેરમાં દર વર્ષે ફેબ્રુઆરીમાં વાર્ષિક એનસીએએ કોલેજ બેઝબોલ મિનિટ મેઇડ ક્લાસિક અને ડીસેમ્બરમાં એનસીએએ ફૂટબોલની [[ટેક્સાસ બાઉલ]]નું આયોજન થાય છે. હ્યુસ્ટનમાં બે વખત [[સુપર બાઉલ]] ચેમ્પિયનશિપનું આયોજન થાય છે. વર્ષ 1974માં રાઇસ સ્ટેડિયમ ખાતે [[સુપર બાઉલની આઠમી]] આવૃત્તિનું આયોજન થયું હતું અને વર્ષ 2004માં [[રિલાયન્ટ સ્ટેડિયમ]] ખાતે [[સુપર બાઉલ 38]] રમાઈ હતી. 1998થી 2001 વચ્ચે કાર્ટ ઓટો રેસિંગ સીરિઝે શહેરની મધ્યમાં વિવિધ માર્ગો પર વાર્ષિક રેસ [[ગ્રાન્ડ પ્રિક્સ ઓફ હ્યુસ્ટન]]નું આયોજન કર્યું હતું. ત્યારબાદ પાંચ વર્ષ રેસનું આયોજન થયું નહોતું, પણ વર્ષ 2006 અને 2007માં [[રિલાયન્ટ પાર્ક]] સંકુલની ફરતે માર્ગો પર [[ચેમ્પ કાર]] રેસ ફરી યોજાઈ હતી. જોકે ચેમ્પ કારને વર્ષ 2008માં હરિફ [[ઇન્ડી રેસિંગ લીગ]] (આઈઆરએલ) સાથે ભેળવી દેવાઈ હતી અને હ્યુસ્ટન રેસને બંધ કરવાની પ્રક્રિયા શરૂ થઈ હતી. [[હ્યુસ્ટન રેસવે પાર્ક]] હ્યુસ્ટનની બહાર બેટાઉન નજીક સ્થિત છે અને તે [[એનએચઆરએ]] અને ઓટો રેસિંગના અન્ય સ્વરૂપોનું આયોજન કરે છે.<ref>{{Cite web | title = NHRA races back at Houston Raceway Park in Baytown | work = KHOU | author = Matt Musil | date = 2010-04-09 | access-date = 2010-04-17 | url = http://www.khou.com/sports/NHRA-races-back-at-Houston-Raceway-Park-in-Baytown-90384819.html | archive-date = 2010-04-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100416022741/http://www.khou.com/sports/NHRA-races-back-at-Houston-Raceway-Park-in-Baytown-90384819.html | url-status = dead }}</ref> {{-}} === મીડિયા === {{Further|[[List of newspapers in Houston]], [[List of television stations in Texas]], [[List of radio stations in Texas]], and [[List of films featured in Houston]]}} [[ચિત્ર:Melcher Center for Public Broadcasting.jpg|thumb|left|હ્યુસ્ટન યુનિવર્સિટી ખાતે લીરોય એન્ડ લ્યુસિલ મેલ્શેર સેન્ટર ફોર પબ્લિક બ્રોડકાસ્ટિંગ]] હ્યુસ્ટન એકમાત્ર મુખ્ય દૈનિક અખબાર ''[[હ્યુસ્ટન ક્રોનિકલ]]'' છે, જે વ્યાપક પહોંચ અને વિતરણ વ્યવસ્થા ધરાવે છે. [[હ્યુસ્ટ ક્રોનિકલ]] દૈનિક અખબારની માલિક અને સંચાલક કંપની [[હર્સ્ટ કોર્પોરેશન]]એ વર્ષ 1995માં તેના મુખ્ય હરિફ ''[[હ્યુસ્ટન પોસ્ટ]]'' ની અસ્કામતો ખરીદી લઈ તેની કામગીરી બંદ કરી દીધી હતી. ''હ્યુસ્ટન પોસ્ટ'' ની માલિકી શહેરના ભૂતપૂર્વ લેફ્ટનન્ટ ગવર્નર ''બિલી હોબી'' ના પરિવારની હતી. આ શહેરના અન્ય મુખ્ય પ્રકાશન ''[[હ્યુસ્ટન પ્રેસ]]'' છે, જે નિઃશુલ્ક ''[[વૈકલ્પિક સાપ્તાહિક]]'' છે, જે 3,00,000 કરતાં વધારે વાચકો ધરાવે છે.<ref name="About">{{cite web|url=http://www.houstonpress.com/about/|title=Houston Press: About Us|publisher=Houston Press |access-date= 2007-01-26}}</ref> હ્યુસ્ટન વિસ્તારમાં જાહેર ટેલીવિઝન સ્ટેશન [[કેયુએચટી]] અને જાહેર રેડિયો સ્ટેશન [[કેયુએચએફ]] કાર્યરત છે. બંને સ્ટેશનનો પરવાનો અને તેનું સંચાલન [[હ્યુસ્ટન યુનિવર્સિટી]] કરે છે. કેયુએચટી (ચેનલ 8) એક [[પીબીએસ]]નું સભ્ય સ્ટેશન અને અમેરિકામાં પહેલું જાહેર ટેલીવિઝન સ્ટેશન છે જ્યારે [[કેયુએચએફ]] (88.7 એફએમ) એક [[એનપીઆર]] સભ્ય સ્ટેશન છે. બંને સ્ટેશનનું પ્રસારણ હ્યુસ્ટન યુનિવર્સિટીમાં સ્થિત જાહેર પ્રસારણના લીરોય એન્ડ લુસિલ મેલ્શેર કેન્દ્ર પરથી થાય છે. હ્યુસ્ટનમાં મીડિયા ક્ષેત્રની અગ્રણી હસ્તીઓમાંની એક [[ડેવ વોર્ડ]] છે, જે શહેરના તમામ કોઈ પણ સ્ટેશન પર લાંબા સમયગાળાથી એન્કર તરીકે સેવા આપે છે. વોર્ડ 40 કરતાં વધારે વર્ષથી [[કેટીઆરકે-ટીવી]]નું સંચાલન કરે છે. [[રોન સ્ટોન]]એ ચેનલ 2 ન્યૂઝનું 1972થી 1992 સુધી એમ 20 વર્ષ સંચાલન કર્યું હતું. [[એનબીસી]] માન્યતાપ્રાપ્ત [[કેપીઆરસી-ટીવી]] પર ''ધ આઇઝ ઓફ ટેક્સાસ'' નું છેલ્લાં ત્રણ [[દાયકા]] કરતાં વધારે સમયથી પ્રસારિત થતી [[સાંસ્કૃતિક]] [[સંગ્રહ]] [[શ્રેણી]] ધ આઇઝ ઓફ ટેક્સાસનું સંચાલન [[રે મિલર]] કરી રહ્યાં છે, જેઓ [[માર્વિન ઝિન્દલેર]] તરીકે પણ જાણીતા છે. 1960ના દાયકાના અંતિમ વર્ષોમાં મિલરે ટેક્સાસની ન્યૂઝવુમેન તરીકે [[કે બેઇલી હચિસ્સન]] સાથે કરાર કર્યો હતો, જે મૂળ [[ગેલ્વેસ્ટોન]]ના રહેવાસી છે. પાછળથી બેઇલીએ [[ટેક્સાસ હાઉસમાં પ્રતિનિધિત્વ]] કર્યું હતું અને [[અમેરિકાના સેનેટ]] બન્યાં હતાં. {{-}} == આર્કિટેક્ચર == {{Main|Architecture of Houston}} {{See also|List of tallest buildings in Houston}} [[ચિત્ર:Chase Tower, a block away.jpg|thumb|upright|ટેક્સાસની સૌથી ઊંચી બિલ્ડિંગ જે પી મોર્ગન ચેઝ ટાવર ]] હ્યુસ્ટન [[ઉત્તર અમેરિકા]]માં સૌથી ઊંચી બહુમાળી બિલ્ડિંગો ધરાવવામાં ત્રીજું સ્થાન ધરાવે છે અને દુનિયાના ટોચના 10 શહેરોમાંનું એક છે.<ref>{{Cite web | title = World's Ten Tallest Cities | work = Ultrapolis Project| access-date = 2010-01-21| url = http://www.ultrapolisproject.com/ultrapolis_world_tallest_skylines_cities.htm }}</ref><ref>"[http://ultrapolisproject.com/Tallest_25_Skylines_Cities.htm કેલક્યુલેટેડ એવરેજ હાઇટ ઓફ ટેન ટોલેસ્ટ (સીએએચટીટી)]", ''UltrapolisProject.com'' . 2007-07-01 પર સુધારેલ.</ref> શહેરમાં સાત માઇલ (11 કિમી) લંબાઈ ધરાવતી [[ટનલ સીસ્ટમ અને સ્કાયવોક્સ]] છે, જે શહેરની મધ્ય ભાગમાં સ્થિત બિલ્ડિંગોને જોડે છે, જે દુકાનો, રેસ્ટોરાં અને અનુકૂળ સ્ટોર્સ ધરાવે છે. આ સીસ્ટમ પદયાત્રીઓને એક બિલ્ડિંગમાંથી બીજી બિલ્ડિંગમાં જતાં ઉનાળામાં ગરમીથી અને ચોમાસામાં વરસાદથી બચાવે છે. 1960ના દાયકામાં [[હ્યુસ્ટનના મધ્ય ભાગ]]માં મધ્યમ ઊંચાઈ ધરાવતા ઓફિસના માળખા હતાં, પણ તે પછી અત્યાર સુધી અમેરિકામાં સૌથી વધુ ઊંચી વિવિધ [[બહુમાળી બિલ્ડિંગ]] ધરાવતા શહેરોમાંનું એક બની ગયું છે. 1970માં ઊર્જા ક્ષેત્રમાં તેજી આવતાં [[રિયલ એસ્ટેટ ડેવલપર્સ]] દ્વારા મોટા પ્રોજેક્ટ્સ લોંચ કર્યા હતા જેના પગલે શહેરના મધ્ય વિસ્તારમાં તેજીની શરૂઆત થઈ હતી. 1970ના દાયકા દરમિયાન એક પછી એક બહુમાળી ભવનોનું નિર્માણ થયું હતું, જેમાંથી ઘણી બધા ભવનોનું નિર્માણ રિયલ એસ્ટેટ ડેવલપર [[જેરાલ્ડ ડી હાઇન્સ]]એ કર્યું હતું. આ તબક્કો હ્યુસ્ટનના સૌથી ઊંચા બહુમાળી ભવન [[જે પી મોર્ગન ચેઝ ટાવર]]ના નિર્માણ સાથે પરાકાષ્ઠા પર હતો, જેમાં 75 માળ છે {{convert|1002|ft|m|0|sing=on}}અને તેની ઊંચાઈ 1,002 ફીટ છે, અગાઉ આ ટાવર ટેક્સાસ કોમર્સ ટાવર તરીકે જાણીતો હતો. તેનું નિર્માણ 1982માં પૂર્ણ થયું હતું. ટેક્સાસમાં તે સૌથી વધારે ઊંચાઈ ધરાવતી બિલ્ડિંગ છે જ્યારે અમેરિકામાં આ દ્રષ્ટિએ [[10મી સૌથી ઊંચી]] અને દુનિયામાં [[30મી સૌથી ઊંચી]] બિલ્ડિંગ છે. 1983માં 71 માળની અને {{convert|992|ft|m|0|sing=on}}ઊંચાઈ ધરાવતી [[વેલ્સ ફાર્ગો પ્લાઝા]] (અગાઉ એલાયડ બેન્ક પ્લાઝા)નું નિર્માણ પૂર્ણ થયું હતું, જે હ્યુસ્ટન અને ટેક્સાસની બીજી સૌથી ઊંચી બિલ્ડિંગ બની ગઈ હતી. છત સુધીની ઊંચાઈને આધારે તે અમેરિકાની 13મી સૌથી ઊંચી અને દુનિયાની 36મી સૌથી ઊંચી બિલ્ડિંગ છે. વર્ષ 2007 સુધી હ્યુસ્ટનના મધ્ય વિસ્તારમાં 4.3 કરોડ ચોરસ ફૂટ (4,000,000 મીટર) ઓફિસ સ્પેસ હતી.<ref>[http://www.houstondowntown.com/Home/GeneralInfo/About/FastFacts1/ ઝડપી માહિતી, ડાઉનટાઉન હ્યુસ્ટન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061208214425/http://www.houstondowntown.com/Home/GeneralInfo/About/FastFacts1/ |date=2006-12-08 }}. ''હ્યુસ્ટનdowntown.com'' 2006. 2007-01-10 પર સુધારેલ.</ref> પોસ્ટ ઓક બોલીવર્ડ અને વેસ્ટહેઇમર રોડ પર કેન્દ્રીત [[અપટાઉન ડિસ્ટ્રિક્ટ]]માં 1970ના દાયકામાં અને 1980ના દાયકાની શરૂઆતમાં તેજી આવી હતી અને [[ઇન્ટરસ્ટેટ 610]] વેસ્ટને સમાંતર મધ્યમ ઊંચાઈ ધરાવતી ઓફિસ બિલ્ડિંગ્સ, હોટેલ્સ અને રીટેલ ડેવલપમેન્ટ્સ દેખાયું હતું. અપટાઉન (શહેરનો ઉપરનો વિસ્તાર) [[વૃદ્ધિ પામતા શહેર]]ના સૌથી વધુ પ્રભાવશાળી વિસ્તારોમાંનો એક છે. અપટાઉનમાં સૌથી વધારે ઊંચાઈ ધરાવતું બિલ્ડિંગ [[વિલિયમ ટાવર]] છે, જેમાં 64 માળ છે. તેની ઊંચાઈ {{convert|901|ft|m|0|sing=on}}છે અને ડીઝાઇન [[ફિલિપ જોહન્સન]] અને [[જોહન બર્ગી]]એ તૈયાર કરી હતી. આ ટાવર 1999 સુધી ટ્રાન્સકો ટાવર તરીકે જાણીતું હતું. તે સમયે સેન્ટ્રલ બિઝનેસ ડિસ્ટ્રિક્ટની બહાર સ્થિતિ આ ટાવર દુનિયાનું સૌથી ઊંચું બિલ્ડિંગ ગણાતું હતું. અપટાઉન ડિસ્ટ્રિક્ટમાં [[આઈ એમ પેઇ]], [[સીઝર પેલ્લી]] અને [[ફિલિપ જોહન્સન]] જેવા પ્રસિદ્ધ આર્કિટેક્ટ્સ દ્વારા ડીઝાઇન થયેલા અન્ય બિલ્ડિંગ્સ પણ છે. 1990ના દાયકાના અંતે અને 2000ના દાયકાની શરૂઆતમાં મધ્યમ ઊંચાઈ અને [[અત્યંત ઊંચાઈ]] ધરાવતા [[રહેણાંક ટાવર]]ના નિર્માણમાં નાની તેજી આવી હતી, જેમાંથી કેટલાંક 30 માળની ઊંચાઈ ધરાવે છે.<ref>[http://www.uptown-houston.com/economic/market/residential.html રેસિડેન્શ્યિલ રિયલ એસ્ટેટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150201213217/http://www.uptown-houston.com/economic/market/residential.html |date=2015-02-01 }}. ''Uptown-houston.com'' 2007-01-11 પર સુધારેલ.</ref><ref>{{cite news | last = Sarnoff | first = Nancy | title = Genesis Laying Down Plans for Newest Uptown Condo Highrise | work = Houston Business Journal | date = 2001-12-14 | url = http://www.bizjournals.com/houston/stories/2001/12/17/newscolumn3.html | access-date = 2007-02-07}}</ref><ref>{{cite news | last = Apte | first = Angela | title = Rising Land Costs Boost Houston's Mid-Rise Market | work = Houston Business Journal | date = 2001-10-26 | url = http://www.bizjournals.com/houston/stories/2001/10/29/focus1.html | access-date = 2007-01-11}}</ref> વર્ષ 2002માં અપટાઉનમાં 2.3 ચોરસ ફૂટ (2,100,000 મીટર) ઓફિસ સ્પેસ હતી, જેમાંથી 1.6 કરોડ ચોરસ ફૂટ (1,500,000 મીટર) [[એ ક્લાસની ઓફિસ સ્પેસ]] હતી.<ref>[http://www.uptown-houston.com/economic/market/office.html વ્યાવસાયિક રિયલ એસ્ટેટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150201200302/http://www.uptown-houston.com/economic/market/office.html |date=2015-02-01 }}. ''Uptown-houston.com'' 2007-01-10 પર સુધારેલ.</ref> == ગુનાકીય પ્રવૃત્તિ == [[હ્યુસ્ટન પોલીસ વિભાગ]] પોલીસ સેવાઓ પૂરી પાડે છે. અમેરિકાના શહેરોમાં સૌથી વધુ હત્યા ધરાવતા શહેરોમાં હ્યુસ્ટનનું સ્થાન 46મું છે. વર્ષ 2005માં આ શહેરની વસ્તી 2,50,000 હતી અને એક લાખની વસ્તી દીઠ માથાદીઠ હત્યાનો દર 16.3 હતો.<ref>"{{PDFlink|[http://www.morganquitno.com/cit05r.pdf Murder Rate in 2005]|30.4&nbsp;KB}}," ''[[મોર્ગન ક્વિટનો]]'' . નવેમ્બર 29, 2006 પર સુધારેલ.</ref> જોકે 10,00,000ની વસ્તી ધરાવતા અમેરિકાના શહેરોમાં હ્યુસ્ટન હત્યાના દરમાં ત્રીજું સ્થાન ધરાવે છે. આ આંકડા તો સ્થાનિક ટીવી સમાચાર સંશોધક માર્ક ગ્રીનબ્લાટ્ટે શોધ્યું કે હ્યુસ્ટન પોલીસ વિભાગે વર્ષ 2005માં ખૂનના સંખ્યા ઓછી દેખાડી છે તે પછીના છે. શહેરમાં હત્યાની સંખ્યામાં ફક્ત બેનો સત્તાવાર વધારો થાય તો તે આ બાબતે બીજું સ્થાન મેળવશે.<ref>Greenblatt, Mark. "[https://web.archive.org/web/20071218164948/http://www.khou.com/news/defenders/investigate/stories/khou071119_tj_murdercount.1d78917e.html Hiding Homicide: How HPD undercounts murder]." ''[[કેએચઓયુ-ટીવી]]'' . ગુરુવાર, નવેમ્બર 29, 2007. છ જુલાઈ, 2007 પર સુધારેલ.</ref> વર્ષ 2004ની સરખામણીમાં વર્ષ 2005માં અહિંસક અપરાધોની સંખ્યામાં બે ટકા ઘટાડો થયો છે ત્યારે [[હત્યા]]ની સંખ્યામાં 23.5 ટકાનો વધારો થયો છે.<ref name="Houston to be studied"/> વર્ષ 2005થી હ્યુસ્ટનમાં અપરાધમાં ઉછાળો આવ્યો છે, જેના માટે હ્યુસ્ટન પોલીસ વિભાગ કેટરિના ચક્રવાત પછી ન્યૂ ઓરલીઆન્સમાંથી લોકોના પ્રવાહને જવાબદાર ઠેરવે છે.<ref name="JLeahy">{{cite news | last = Leahy | first = Jennifer | title = Homicide rate on track to be worst in a decade - Evacuees play large role in the rise, police say | work = Houston Chronicle | date = 2006-10-21 | url = http://www.chron.com/disp/story.mpl/hurricane/4277375.html | access-date = 2007-02-06}}</ref> કેટરિના પછી, 2004માં નવેમ્બર અને ડીસેમ્બર, 2005માં હ્યુસ્ટનમાં હત્યાના દરમાં 70 ટકાનો વધારો થયો હતો. શહેરમાં વર્ષ 2005માં 336 હત્યા થઈ હતી <ref name="Houston to be studied">વિલાફ્રાન્કા, આર્માન્ડો. "[http://www.chron.com/CDA/archives/archive.mpl?id=2006_4235150 હ્યુસ્ટન વાયોલન્ટટ ક્રાઇમ ટૂ સ્ટડીડ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080303074728/http://www.chron.com/CDA/archives/archive.mpl?id=2006_4235150 |date=2008-03-03 }}", ''[[હ્યુસ્ટન ક્રોનિકલ]]'' , નવેમ્બર 23, 2006, પેજ 3. 2006-12-17 પર સુધારેલ.</ref>જ્યારે વર્ષ 2004માં 272.<ref>"{{PDFlink|[http://www.txdps.state.tx.us/director_staff/public_information/2004CIT.pdf Crime in Texas: 2004]|193&nbsp;KB}}", [[ટેક્સાસ જાહેર સુરક્ષા વિભાગ]], 2004. 2006-12-06 પર સુધારેલ.</ref> હ્યુસ્ટનમાં હત્યાના દર એક લાખ નિવાસીઓ દીઠ વર્ષ 2005માં 16.33 હતો જે વર્ષ 2006માં વધીને 17.24 થયો હતો.<ref>ઓહારે પેગ્ગી. "{{waybackdate|site=http://www.chron.com/disp/story.mpl/headline/metro/4437025.html|title=City sees 13.5% rise in slayings for 2006|date=20070115014451}}", ''હ્યુસ્ટન ક્રોનિકલ'' , 2007-01-01. જાન્યુઆરી 1, 2007 પર સુધારેલ.</ref> વર્ષ 2006માં હત્યાનો આંક વધીને 379 થયો હતો.<ref name="Houston to be studied"></ref> [[ધ ટાઇમ્સ પિકાયૂને]]માં પ્રસિદ્ધ થયેલ લેખમાં વિવાદ થયો હતો. તેમાં દલીલ કરવામાં આવી હતી કે શહેરમાં અપરાધની સંખ્યા માટે વધવા માટે કેટરિના તોફાન પછી સ્થળાંતરિત થઈને આવેલા લોકો જવાબદાર ઠેરવવામાં આવે છે પણ હકીકત એ છે કે તેમના આગમન પહેલાં શહેરમાં અપરાધની સંખ્યા વધતી રહી છે. <ref>{{cite web|url=http://www.vendomeplace.org/press021206houstonlife.html|publisher=[[The Times-Picayune]]|title=Haven and Hell|access-date=2010-04-14|archive-date=2010-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20100707070741/http://www.vendomeplace.org/press021206houstonlife.html|url-status=dead}}</ref>શહેરના અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે સ્થળાંતરિત કરીને આવેલા મોટા ભાગના નાગરિકો કાયદાનું પાલન કરે છે, પણ વાસ્તવિક સમસ્યા હ્યુસ્ટનની વસ્તીમાં રાતોરાત 10 ટકાનો વધારો છે, જેના પગલે નાગરિકોની સરખામણીમાં પોલીસ અધિકારીઓનું પ્રમાણ ઘટ્યું છે. <ref>{{cite news|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/02/05/AR2006020500884.html|publisher=[[The Washington Post]]|title=After Welcoming Evacuees, Houston Handles Spike in Crime|access-date= 2010-04-14 | first=Sylvia | last=Moreno | date=2006-02-06}}</ref>જર્નલ ઓફ ક્રિમિનલ જસ્ટિસમાં વર્ષ 2010માં પ્રકાશિત થયેલ અભ્યાસે પણ વિવાદ સર્જયો હતો. તેમાં સ્થળાંતર કરીને આવેલા લોકોને કારણે હ્યુસ્ટન અને ફિનિક્સમાં અપરાધમાં વધારો થયો હોવાની વાત પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો. <ref>{{cite web|url=http://www.racewire.org/archives/2010/02/katrina_evacuees_didnt_increase_crime.html|title=Study: Katrina Evacuees Didn’t Increase Crime|publisher=RaceWire|access-date= 2010-04-04}}</ref> 1970ના દાયકાની શરૂઆતમાં હ્યુસ્ટન, [[પાસાડેના]] અને કેટલાંક દરિયાઈ શહેરો ''[[હ્યુસ્ટનમાં સામૂહિક હત્યા]]'' ના સ્થળ હતા, જે તે સમયે અમેરિકાના ઇતિહાસમાં શ્રેણીબદ્ધ હત્યાનો ખરાબ કેસ હતો.<ref>{{cite news | title = CRIME: The Houston Horrors | work = TIME Magazine | date = 1973-08-20 | access-date = 2010-05-02 | url = http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,907718-1,00.html | archive-date = 2013-07-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130725001649/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,907718-1,00.html | url-status = dead }}</ref><ref>{{Cite web | title = Beaver Country Times | access-date = 2010-05-02 | url = http://news.google.com/newspapers?id=D4MkAAAAIBAJ&sjid=ANoFAAAAIBAJ&pg=4597,220911&dq}}</ref> અન્ય શહેરોમાં હ્યુસ્ટન નશીલ દ્રવ્યોની હેરફેરનું મુખ્ય કેન્દ્ર છે, જે અન્ય અમેરિકન બજારોમાં વિતરકોને કોકેન, મારિજુઆના, હેરોઇન, એમડીએમએ અને મેથામ્ફેટામાઇનનો પુરવઠો પૂરો પાડે છે.<ref>"[http://www.usdoj.gov/ndic/pubs32/32771/distribution.htm ડિસ્ટ્રિબ્યુશન-હ્યુસ્ટન હાઈ ઇન્ટેન્સિટી ડ્રગ ટ્રાફિકિંગ એરીયા ડ્રગ માર્ગેટ એનાલીસિસ 2009]." ''[[અમેરિકન ન્યાય વિભાગ]]'' . ઓગસ્ટ 11, 2009 પર સુધારેલ. </ref> વર્ષ 2007માં ટેક્સાસ રાજ્યમાં વાહનોની ચોરીમાં હ્યુસ્ટને ટોચનું સ્થાન મેળવ્યું હતું અને તે વર્ષે હ્યુસ્ટન મેટ્રોપોલિટન વિસ્તારમાં 31,000 કરતાં વધારે વાહનોની ચોરી થઈ હતી.<ref>{{Cite web | title = Houston Ranks #1 for Auto Theft in State: AAA Texas and Houston Police Department Partner to Help Prevent This Crime | work = Reuters | access-date = 2010-01-03 | url = http://www.reuters.com/article/idUS203666+21-Aug-2008+MW20080821 | archive-date = 2010-01-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100121215133/http://www.reuters.com/article/idUS203666+21-Aug-2008+MW20080821 | url-status = dead }}</ref> અમેરિકામાં 50 મોટા શહેરોમાં સુરક્ષિત પડોશીઓનો નિર્ણય લેવા વર્ષ 2010માં NeighborhoodScout.com સાથે ભાગીદારીમાં પર્સનલ ફાઇનાન્સ બ્લોગ WalletPop.comમાં જણાવવામાં આવ્યું હતું કે હ્યુસ્ટનમાં [[વેસ્ટહેઇમર રોડ]] અને [[ટેક્સાસ સ્ટેટ હાઇવે 6]] એકબીજાને કાપે છે ત્યાં સૌથી ઓછા ગુના થાય છે.<ref>સાર્નોફ, નેન્સી. "[http://blogs.chron.com/primeproperty/2010/02/the_nations_safest_neighborhoo.html હ્યુસ્ટનના સુરક્ષિત પડોશી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101220155312/http://blogs.chron.com/primeproperty/2010/02/the_nations_safest_neighborhoo.html |date=2010-12-20 }}." ''[[હ્યુસ્ટન ક્રોનિકલ]]'' . ફેબ્રુઆરી 12, 2003. ફેબ્રુઆરી 24, 2010 પર સુધારેલ.</ref> == પરિવહન == [[ચિત્ર:45intoI-10 2.jpg|thumb|left|ડાઉનટાઉન નજીક ઇન્ટરસ્ટેટ 10 અને ઇન્ટરસ્ટેટ 45 ]] હ્યુસ્ટનની પરિવહન વ્યવસ્થામાં ઓટોમાબોઇલનું પ્રભુત્વ છે અને 71.7 ટકા રહેવાસીઓ એકલા કામકાજ માટે ડ્રાઇવિંગ કરે છે.<ref>{{cite web |url=http://www.census.gov/prod/1/gen/pio/cay961a2.pdf |format=pdf |title=Census and You |publisher=US Census Bureau |pages=12|month=January |year=1996 |access-date= 2007-02-19}}</ref> આ સુવિધા [[હ્યુસ્ટનની ફ્રીવે]] સીસ્ટમ મારફતે પૂરી પાડવામાં આવે છે.{{convert|739.3|mi|km|1}} તેમાં 10 કાઉન્ટી મેટ્રોપોલિટન વિસ્તારમાં 739.3 માઇલનો (1,189.8 કિમી) ફ્રીવે અને એક્સપ્રેસવે સામેલ છે.<ref>"{{PDFlink|[http://www.houston.org/pdf/research/11BW001.pdf Highway System]|153&nbsp;KB}}", ''બૃહદ હ્યુસ્ટન ભાગીદારી '' . 2009-03-21 પર સુધારેલ.</ref> તેની હાઇવે સીસ્ટમ અનેક લૂપ દ્વારા કાર્યરત [[હબ એન્ડ સ્પોક]] ફ્રીવે માળખાનો ઉપયોગ કરે છે. સૌથી અંદરની લૂપ [[ઇન્ટરસ્ટેટ 610]] છે, જે શહેરની મધ્ય, મેડિકલ સેન્ટર અને અનેક મહત્વપૂર્ણ પડોશી કેન્દ્રો સાથે {{convert|10|mi|km|0|sing=on}}નો ડાયામીટર ધરાવે છે. [[બેલ્ટવે 8]] અને તેનો મુખ્ય ફ્રીવે સેમ હ્યુસ્ટન ટોલવે વચ્ચેની લૂપ રચે છે, જેનો ડાયામીટર અંદાજે 25 માઇલ (40 કિમી) છે.{{convert|25|mi|km|0}} પ્રસ્તાવિત હાઇવે પ્રોજેક્ટ [[સ્ટેટ હાઇવે 99]] (ધ ગ્રાન્ડ પાર્કવે) હ્યુસ્ટનની બહાર ત્રીજી લૂપ રચશે. અત્યારે સ્ટેટ હાઇવે 99ના 11 સેગમેન્ટમાંથી ફક્ત બે પૂર્ણ થયા છે. હ્યુસ્ટન પ્રસ્તાવિત [[ઇન્ટરસ્ટેટ 69]] [[નાફ્ટા]] સુપરહાઇવેના રુટને સમાંતર છે, જે શહેરને કેનેડા, અમેરિકાના ઔદ્યોગિક વિસ્તાર [[મિડવેસ્ટ]], ટેક્સાસ અને મેક્સિકો સાથે જોડશે. અન્ય સ્પોક ફ્રીવેઝની યોજના બની ગઈ છે અથવા તેનું નિર્માણ ચાલી રહ્યું છે, જેમાં [[ફોર્ટ બેન્ડ પાર્કવે]], [[હાર્ડી ટોલ રોડ]], [[ક્રોસ્બી ફ્રીવે]] અને ભવિષ્યનો [[એલ્વિન ફ્રીવે]] સામેલ છે. હ્યુસ્ટનની ફ્રીવે સીસ્ટમ પર [[હ્યુસ્ટન ટ્રાન્સ્ટાર]] નજર રાખે છે, જે ચાર સરકારી એજન્સીઓની ભાગીદારીમાં રચાયેલી સંસ્થા છે અને આ [[પ્રદેશ]]માં પરિવહન અને [[કટોકટીયુક્ત વ્યવસ્થાપન]] સેવાઓ પૂરી પાડવાની જવાબદારી ધરાવે છે. હ્યુસ્ટન ટ્રાન્સ્ટાર દેશનું પહેલું કેન્દ્ર હતું, જેમાં પરિવહન અને કટોકટીયુક્ત વ્યવસ્થા કેન્દ્રો સંયુક્તપણે કાર્યરતા હતા અને તેમાં પહેલી વખત ચાર એજન્સીઓ ([[ટેક્સાસ ડીપાર્ટમેન્ટ ઓફ ટ્રાન્સપોર્ટેશન]], [[હેરિસ કાઉન્ટ, ટેક્સાસ]], [[મેટ્રોપોલિટન ટ્રાન્ઝિટ ઓથોરિટી ઓફ હેરિસ કાઉન્ટી, ટેક્સાસ]] અને ધ સિટી ઓફ હ્યુસ્ટન) તેમના સ્રોતોની વહેંચણી કરવા એકત્ર થઈ છે.<ref>[http://www.houstontranstar.org/about_transtar/ હ્યુસ્ટન ટ્રાન્સટાર વિશે]. ''હ્યુસ્ટન ટ્રાન્સટાર.'' 2008. 2008-02-17 પર કરાયેલ સુધારો.</ref> [[ચિત્ર:METRORail 7.jpg|thumb|right|ડાઉનટાઉનમાં મેઇન સ્ટ્રીટ કોરિડોરને સમાંતર મેટ્રો લાઇટ રેલ]] ધ મેટ્રોપોલિટન ટ્રાન્ઝિટ ઓથોરિટી ઓફ હેરિસ કાઉન્ટી, ટેક્સાસ અથવા મેટ્રો બસ, લાઇટ રેલ અને લિફ્ટ વાન સ્વરૂપે જાહેર પરિવહન સેવા પૂરી પાડે છે. મેટ્રોના જાહેર પરિવહનના વિવિધ સ્વરૂપો હજુ પણ બૃહદ શહેરના ઉપનગરોમાંથી અનેક સાથે જોડાયેલા નથી. મેટ્રોએ લાઇટ રેલ સેવા 1 જાન્યુઆરી, 2004ના રોજ શરૂ કરી હતી, જેનો શરૂઆતનો ટ્રેક{{nowrap|("Red Line")}} {{convert|8|mi|km|abbr=off}}થી {{nowrap|University of Houston–Downtown (UHD)}} દોડ્યો હતો, જે {{nowrap|Texas Medical Center}}અને {{nowrap|Reliant Park}} ટર્મિનેટ્સ સુધી દોડે છે. હાલ મેટ્રોની 10 વર્ષની વિસ્તરણ યોજના ડીઝાઇન તબક્કામાં છે, જેમાં વર્તમાન સીસ્ટમમાં વધુ પાંચ લાઇન ઉમેરાશે.<ref>{{Cite web | title = Metro Solutions, Phase 1 and Phase 2 | work = Metropolitan Transit Authority of Harris County, Houston, Texas | access-date = 2009-03-28 | url = http://www.metrosolutions.org/posted/1068/5_CORR_Brd_Aprvd_w_stat_30x40_v09100web_252126.252126.pdf | format = PDF | archive-date = 2009-02-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090216085852/http://metrosolutions.org/posted/1068/5_CORR_Brd_Aprvd_w_stat_30x40_v09100web_252126.252126.pdf | url-status = dead }}</ref> રાષ્ટ્રીય રેલ પેસેન્જર સીસ્ટમ [[એમટ્રેક]] વાયા {{Amtrak lines|Sunset Limited}}{{nowrap|(Los Angeles–New Orleans)}} હ્યુસ્ટનને સેવા પૂરી પાડે છે, જે શહેરના મધ્યવિસ્તારની ઉત્તરે એક [[ટ્રેન સ્ટેશન]] પર વિરામ લે છે. નાણાકીય વર્ષ 2007-08માં આ સ્ટેશન પર 14,891 બોર્ડિંગ્સ અને લાઇટિંગ જોવા મળ્યાં હતાં.<ref>{{Cite web | title = Amtrak Fact Sheet, Fiscal Year 2008, State of Texas | work = amtrak.com, Amtrak | access-date = 2009-03-28 | url = http://www.amtrak.com/pdf/factsheets/TEXAS08.pdf|format=PDF}}</ref> [[ચિત્ર:IAH Aerial.jpg|thumb|left|જ્યોર્જ બુશ ઇન્ટરકોન્ટિનેન્ટલ એરપોર્ટ ]] હ્યુસ્ટન ત્રણ એરપોર્ટ્સ ધરાવે છે, જેમાંથી બે એરપોર્ટ વ્યાવસાયિક છે, જેણે વર્ષ 2007માં 5.2 કરોડ મુસાફરોને સેવા આપી હતી. તેનું વ્યવસ્થાપન [[હ્યુસ્ટન એરપોર્ટ સીસ્ટમ]] કરે છે.<ref>{{Cite web | title = 52 Million Travelers and Over 387,000 Metric Tons of Air Cargo Passed through Houston’s Airports in 2007 | date = 2008-01-28 | work = fly2houston.com, Houston Airport System | access-date = 2008-06-21 | url = http://www.fly2houston.com/0/685923/0/1906D1940/ | archive-date = 2008-04-18 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080418062204/http://www.fly2houston.com/0/685923/0/1906D1940/ | url-status = dead }}</ref> [[ધ ફેડરેલ એવિએશન એડમિનિસ્ટ્રેશન]] અને ટેક્સાસ રાજ્યએ વર્ષ 2005 માટે એરપોર્ટ ઓફ ધ યર તરીકે હ્યુસ્ટન એરપોર્ટ સીસ્ટમની પસંદગી કરી હતી. તેની પાછળ હ્યુસ્ટનમાં બંને મુખ્ય એરપોર્ટ્સ માટે 3.1 અબજ ડોલરનો બહુવાર્ષિક એરપોર્ટ સુધારણા કાર્યક્રમ મુખ્યત્વે જવાબદાર છે. શહેરનું મુખ્ય એરપોર્ટ [[જ્યોર્જ બુશ ઇન્ટરકોન્ટિનેન્ટલ એરપોર્ટ]] (આઇએએચ) છે, જે કુલ મુસાફરો માટે અમેરિકાનું આઠમું સૌથી મોટું અને દુનિયાનું 16મું સૌથી વધારે વ્યસ્ત એરપોર્ટ છે.<ref>{{Cite web | title = Statistics: Top 30 World Airports by Passengers | work = Airports Council International | access-date = 2009-03-28 | url = http://www.aci.aero/aci/aci/file/Press%20Releases/2008/TOP30_Passengers_2007.pdf | format = PDF | archive-date = 2011-09-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110927220528/http://www.aci.aero/aci/aci/file/Press%20Releases/2008/TOP30_Passengers_2007.pdf | url-status = dead }}</ref> 182 સ્થળો સાથે જોડાયેલું અને નોન-સ્ટોપ સ્થાનિક અને આંતરરાષ્ટ્રીય સેવા આપતું બુશ ઇન્ટરકોન્ટિનેન્ટલ અત્યારે અમેરિકાનું ત્રીજું ટોચનું એરપોર્ટ છે.<ref>[http://www.fly2houston.com/iahAbout જ્યોર્જ બુશ ઇન્ટરકોન્ટિનેન્ટલ એરપોર્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306155856/http://fly2houston.com/iahabout |date=2016-03-06 }}. ''હ્યુસ્ટન એરપોર્ટ સીસ્ટમ.'' 2007-01-11 પર સુધારેલ.</ref> વર્ષ 2006માં [[અમેરિકાના પરિવહન વિભાગ]]એ [[જ્યોર્જ બુશ ઇન્ટરકોન્ટિનેન્ટલ એરપોર્ટ]] નામ આપ્યું હતું, જે અમેરિકામાં ઝડપથી વિકસતા ટોચના 10 એરપોર્ટ્સમાંનું એક છે.<ref>{{cite press release|title=2005 Total Airline System Passenger Traffic Up 4.6% From 2004|publisher=[[Bureau of Transportation Statistics]]|date=2006-04-27|url=http://www.bts.gov/press_releases/2006/bts020_06/html/bts020_06.html|access-date=2006-12-16|archivedate=2006-09-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060922202239/http://www.bts.gov/press_releases/2006/bts020_06/html/bts020_06.html}}</ref> હ્યુસ્ટન [[કોન્ટિનેન્ટલ એરલાઇન્સ]]નું વડુંમથક છે અને બુશ ઇન્ટરકોન્ટિનેન્ટલ કોન્ટિનેન્ટલ એરલાઇન્સનું સૌથી મોટું [[કેન્દ્ર]] છે. આ એરલાઇન હ્યુસ્ટનથી રવાના થવા દરરોજ 700 કરતાં વધારે ફ્લાઇટ ઓફર કરે છે.<ref>[http://www.fly2houston.com/iahAbout માહિતી અને આંકડા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306155856/http://fly2houston.com/iahabout |date=2016-03-06 }}. ''હ્યુસ્ટન એરપોર્ટ સીસ્ટમ.'' 2007. 2007-02-28 પર કરાયેલ સુધારા.</ref> વર્ષ 2007ની શરૂઆતમાં અમેરિકાના કસ્ટમ્સ એન્ડ બોર્ડર પ્રોટેક્શન દ્વારા બુશ ઇન્ટરકોન્ટિનેન્ટલ એરપોર્ટને આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રવાસીઓ માટે પ્રવેશદ્વાર ગણાવાયું છે.<ref>{{Cite web | title = Airport designated `model port of entry', Houston Chronicle | author = Bill Hensel, Jr. | date = 2007-04-05 | work = chron. com | access-date = 2008-06-21 | url = http://www.chron.com/CDA/archives/archive.mpl?id=2007_4319002 }}</ref> ધ [[હ્યુસ્ટન એર રુટ ટ્રાફિક કન્ટ્રોલ સેન્ટર]] જ્યોર્જ બુશ ઇન્ટરકોન્ટિનેન્ટલ એરપોર્ટસ પર સ્થિત છે. બીજું સૌથી મોટું વ્યાવસાયિક એરપોર્ટ [[વિલિયમ પી હોબી એરપોર્ટ]] (1967 સુધી હ્યુસ્ટન ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ નામ અપાયું હતું), જે મુખ્યત્વે લઘુથી મધ્યમ કક્ષાની સ્થાનિક ફ્લાઇટ્સનું સંચાલન કરે છે. હ્યુસ્ટનના ઉડ્ડયન ક્ષેત્રનો ઇતિહાસ [[1940 એર ટર્મિનલ મ્યુઝીયમ]]માં દેખાડવામાં આવ્યો છે, જે એરપોર્ટની પશ્ચિમ બાજુએ જૂનાં ટર્મિનલ બિલ્ડિંગમાં સ્થિત છે. હોબી એરપોર્ટને [[એરપોર્ટસ્ કાઉન્સિલ ઇન્ટરનેશનલ]] દ્વારા વિશ્વમાં ટોચના પાંચ અસરકારક એરપોર્ટમાંથી એક હોવાનો અને ગ્રાહકોને ઉત્તમ સેવા પૂરી પાડવા માટેનું સન્માન આપવામાં આવ્યું છે.<ref>{{Cite web | title = William P. Hobby Airport Rated Among Top Five Performing Airports Worldwide | work = Houston Airport System | date = 2009-03-10 | access-date = 2009-03-28 | url = http://www.fly2houston.com/0/1650213/0/1906/ | archive-date = 2009-03-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090314202933/http://www.fly2houston.com/0/1650213/0/1906/ | url-status = dead }}</ref> હ્યુસ્ટનનું ત્રીજું મ્યુનિસિપલ એરપોર્ટ [[એલિંગ્ટન એરપોર્ટ]] છે (અગાઉ [[અમેરિકન એર ફોર્સ]] બેઝ), જેનો ઉપયોગ સૈન્ય, સરકાર, [[નાસા]] અને નાગરિક ઉડ્ડયન ક્ષેત્રો દ્વારા થાય છે.<ref>{{Cite web | title = About Ellington Airport | work = Houston Airport System | access-date = 2009-03-28 | url = http://www.fly2houston.com/EllingtonAbout | archive-date = 2007-03-02 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070302010555/http://www.fly2houston.com/EllingtonAbout | url-status = dead }}</ref> == હેલ્થેકર અને મેડિસિન == [[ચિત્ર:FlightHoustontoDallas086.jpg|thumb|right|ટેક્સાસ મેડિકલ સેન્ટર]] હ્યુસ્ટનમાં આંતરરાષ્ટ્રીય ખ્યાતિપ્રાપ્ત ટેક્સાસ મેડિકલ સેન્ટર છે, જે દુનિયાની સૌથી મોટી સંશોધન અને [[હેલ્થકેર]] સંસ્થાઓ ધરાવે છે.<ref>{{Cite web | title = Texas Medical Center - Largest Medical Center (Video HD (English)) | work = Texas Medical Center | access-date = 2009-03-28 | url = http://www.texmedctr.tmc.edu/root/en/GetToKnow/TMCVideo/Largest+Medical+Center+Video+%28HD-English%29.htm | archive-date = 2010-06-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100623134855/http://www.texmedctr.tmc.edu/root/en/GetToKnow/TMCVideo/Largest%2BMedical%2BCenter%2BVideo%2B%28HD-English%29.htm | url-status = dead }}</ref> ટેક્સાસ મેડિકલ સેન્ટરની બધા 47 સભ્યો [[બિનનફાકારક સંસ્થા]]ઓ (નફો કરવાનો ઉદ્દેશ ન ધરાવતી સંસ્થાઓ) છે. તેઓ દર્દીઓને રોગ અટકાવવાની સુવિધા પૂરી પાડે છે તેમજ સ્થાનિક, રાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયને સંશોધન અને શિક્ષણની તક આપે છે. 73,600 કરતાં વધારે લોકોને રોજગારી આપતી આ સંસ્થાઓમાં 13 [[હોસ્પિટલ]] અને બે વિશિષ્ટ સંસ્થાઓ, બે [[મેડિકલ સંસ્થા]]ઓ, ચાર [[નર્સિગ સંસ્થા]]ઓ અને [[ડેન્ટિસ્ટ્રી]] સંસ્થા, જાહેર સ્વાસ્થ્ય, [[ફાર્મસી]] અને સ્વાસ્થ્ય સાથે સંબંધિત તમામ પ્રકારની કારકિર્દી પૂરી પાડતી સંસ્થાઓ સામેલ છે. અહીં પહેલી અને હજુ સુધ સૌથી મોટી એર ઇમરજન્સી સર્વિસ [[લાઇફ ફ્લાઇટ]]ની રચના થઈ છે તેમજ અત્યંત સફળતા આંતરસંસ્થાકીય ટ્રાન્સ્પ્લાન્ટ કાર્યક્રમ વિકસાવવામાં આવ્યો છે. દુનિયા [[હ્રદય સાથે સંબંધિત શસ્ત્રક્રિયાઓ]] સૌથી વધુ ટેક્સાસ મેડિકલ સેન્ટરમાં થાય છે.<ref>{{cite web | title = Texas Medical Center | work = www.visithoustontexas.com | url = http://www.visithoustontexas.com/media/statistics/Houston_Stats_Texas_Medical_Center | access-date = 2007-02-06 | archive-date = 2007-02-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070208100707/http://www.visithoustontexas.com/media/statistics/Houston_Stats_Texas_Medical_Center | url-status = dead }}</ref> સેન્ટરમાં કેટલીક અકાદમિક અને સંશોધન સ્વાસ્થ્ય સંસ્થાઓમાં [[બેલર કોલેજ ઓફ મેડિસિન]], [[ધ યુનિવર્સિટી ઓફ ટેક્સાસ હેલ્થ સાયન્સ સેન્ટર એટ હ્યુસ્ટન]], [[ધ મેથોડિસ્ટ હોસ્પિટલ]], [[ટેક્સાસ ચિલ્ડ્રન્સ હોસ્પિટલ]] અને ધ [[યુનિવર્સિટી ઓફ ટેક્સાસ એમ ડી એન્ડરસન કેન્સર સેન્ટર]] સામેલ છે. [[બેલર કોલેજ ઓફ મેડિસિન]] દર વર્ષે દેશની ટોચના દસ મેડિકલ સંસ્થાઓમાં સ્થાન મેળવે છે અને પ્રથમ કક્ષાની અંડરગ્રેજ્યુએટ યુનિવર્સિટી [[રાઇસ યુનિવર્સિટી]] સાથે તેનું જોડાણ કરવા વિચારણા ચાલી રહી છે. ધ યુનિવર્સિટી ઓફ ટેક્સાસ એમ ડી એન્ડરસન કેન્સર સેન્ટરને ''યુ એસ ન્યૂઝ એન્ડ વર્લ્ડ રીપોર્ટ'' દ્વારા વર્ષ 1990થી અત્યાર સુધી કેન્સરની સારવારમાં વિશિષ્ટતા ધરાવતી અમેરિકાની ટોચની 10 હોસ્ટિપલોમાં સ્થાન અપાયું છે.<ref>{{cite web | title = Institutional Profile | work = www.mdanderson.org | url = http://www.mdanderson.org/About_MDA/Who_We_Are/display.cfm?id=29E3FCE1-2828-11D5-811100508B603A14&method=displayFull | access-date = 2007-02-21 | archive-date = 2009-03-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090303124842/http://www.mdanderson.org/About_MDA/Who_We_Are/display.cfm?id=29E3FCE1-2828-11D5-811100508B603A14&method=displayFull | url-status = dead }}</ref><ref>{{Cite web | title = Rice and Baylor College of Medicine extend MOU | work = Rice University, News & Media | access-date = 2009-10-11 | url = http://www.media.rice.edu/media/NewsBot.asp?MODE=VIEW&ID=13117 | archive-date = 2012-01-18 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120118022529/http://www.media.rice.edu/media/NewsBot.asp?MODE=VIEW&ID=13117 | url-status = dead }}</ref> અહીંનું વિખ્યાત માનસિક સારવાર ચિકિત્સા કેન્દ્ર [[મેન્નિન્જર ક્લિનિક]]ને બેલર કોલેજ ઓફ મેડિસિન એન્ડ ધ મેથોડિસ્ટ હોસ્પિટલ સીસ્ટમે માન્યતા આપી છે.<ref>{{Cite web | title = Quick Facts About The Menninger Clinic | work = menningerclinic.com, The Menninger Clinic | access-date = 2009-03-27 | url = http://www.menningerclinic.com/about/facts.htm }}</ref> == શિક્ષણ == શહેરમાં [[17 સ્કૂલ ડિસ્ટ્રિક્ટ્સ]] કાર્યરત છે. [[હ્યુસ્ટન ઇન્ડીપેન્ડન્ટ સ્કૂલ ડિસ્ટ્રિક્ટ]] (એચઆઇએસડી) અમેરિકામાં સાતમું મોટું સ્કૂલ ડિસ્ટ્રિક્ટ છે.<ref>"[http://www.eschoolnews.com/news/showStory.cfm?ArticleID=6127 હ્યુસ્ટન આઇએસડી ઓટોમેટ્સ લંચ]", ''ઇસ્કૂલ ન્યૂઝ ઓનલાઇન'' , 2006-02-21. 2006-12-16 પર કરાયેલો સુધારો. {{Wayback|url=http://www.eschoolnews.com/news/showStory.cfm?ArticleID=6127|date =20060309232254|bot=DASHBot}}</ref> એચઆઇએસડીમાં 112 [[કેમ્પસ]] છે, જે અમેરિકામાં મુખ્ય કે મહત્વપૂર્ણ સ્કૂલ્સ તરીકે કાર્યરત છે. આ સંસ્થા સ્વાસ્થ્ય વ્યવસાય, દ્રશ્ય અને કળાઓ અને વિજ્ઞાન જેવી શાખાઓમાં વિશેષતા ધરાવે છે. અહીં અનેક [[ચાર્ટર સ્કૂલ્સ]] છે, જે સ્કૂલ ડિસ્ટ્રિક્ટ્સથી અલગ રીતે ચાલે છે. ઉપરાંત કેટલીક જાહેર સ્કૂલ ડિસ્ટ્રિક્ટ્સ પણ પોતાની ચાર્ટર સ્કૂલ્સ ધરાવે છે. હ્યુસ્ટન વિસ્તારમાં 300 કરતાં વધારે ખાનગી શાળાઓ કાર્યરત છે, <ref>[http://www.houston-texas-online.com/privateschools.html ખાનગી શાળાઓ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070127220155/http://www.houston-texas-online.com/privateschools.html |date=2007-01-27 }}. ''Houston-Texas-Online'' . 2004. 2007-01-10 પર કરાયેલ સુધારો.</ref><ref>[http://www.houstonareaweb.com/private_schools/ હ્યુસ્ટન ખાનગી શાળાઓ]. HoustonAreaWeb.com. 2007-01-10 પર કરેલ સુધારો.</ref><ref>[http://www.hlsr.com/ed/sa/sa_p.aspx સ્કૂલ આર્ટ પાર્ટિસિપેશન]. ''[[હ્યુસ્ટન લાઇવસ્ટોક શો એન્ડ રોડીયો]]'' . 2007-01-10 પર કરાયેલ સુધારો. {{Wayback|url=http://www.hlsr.com/ed/sa/sa_p.aspx|date =20070929000822|bot=DASHBot}}</ref>જેમાંથી અનેક શાળાઓ ટેક્સાસ પ્રાઇવેટ સ્કૂલ એક્રિડેશન કમિશનની માન્યતા ધરાવે છે. [[હ્યુસ્ટન એરિયા ઇન્ડીપેન્ડન્ટ સ્કૂલ્સ]] વિવિધ ધર્મ અને ધર્મનિરપેક્ષતાના જુદાં જુદાં અભિપ્રાયોનું શિક્ષણ ઓફર કરે છે.<ref>[http://houstonprivateschools.org/index.cfm?CFID=15996033&amp;CFTOKEN=41756059&amp;MenuItemID=96&amp;MenuGroup=Home%20New એચએઆઇએસ વિશે]. ''હ્યુસ્ટન વિસ્તારની ખાનગી અને સ્વતંત્ર શાળાઓ'' . 2007. 2007-03-27 પર કરાયેલા સુધારો.</ref> હ્યુસ્ટન વિસ્તારોમાં [[કેથોલિક સ્કૂલ્સ]]નું સંચાલન [[આર્કડાયોસીસ ઓફ ગેલ્વીસ્ટોન-હ્યુસ્ટન]] કરે છે. === કોલેજો અને યુનિવર્સિટીઓ === {{Further|[[List of colleges and universities in Houston]]}} [[ચિત્ર:Ezekiel W. Cullen building 3.jpg|thumb|right|હ્યુસ્ટન યુનિવર્સિટી]] હ્યુસ્ટનમાં 60 કરતાં વધારે કોલેજ, યુનિવર્સિટી અને અન્ય ડિગ્રીની મંજૂરી આપતી સંસ્થાઓ છે. આ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં અંદાજે 3,60,000 વિદ્યાર્થીઓ અભ્યાસ કરે છે.<ref>{{Cite web | title = Houston Education | work = Greater Houston Partnership | access-date = 2009-03-28 | url = http://www.houston.org/living-here/education/index.aspx | archive-date = 2009-08-31 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090831060919/http://www.houston.org/living-here/education/index.aspx | url-status = dead }}</ref> શહેરમાં સંશોધન અને વિકાસ સાથે ચાર જાહેર યુનિવર્સિટીઓ સંકળાયેલી છે. {{nowrap|[[Rice University]]}}અમેરિકાની અગ્રણી શૈક્ષણિક અને સંશોધન યુનિવર્સિટીઓમાંની એક છે, જેને ''યુ. એસ. ન્યૂઝ એન્ડ વર્લ્ડ રીપોર્ટ'' દ્વારા ઉત્તમ યુનિવર્સિટીઓમાં 17મું સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે. હ્યુસ્ટનમાં ઉચ્ચ શૈક્ષણિક અભ્યાસક્રમો માટે અનેક ખાનગી યુનિવર્સિટીઓ કાર્યરત છે, જેમાં ઉદારવાદી કળાઓની તાલીમ આપતી સંસ્થાઓથી લઈને રાષ્ટ્રીય માન્યતાપ્રાપ્ત ટાયર વન રીસર્ચ યુનિવર્સિટીઓ સામેલ છે.<ref>{{Cite web | title = Houston Education | work = Greater Houston Partnership | access-date = 2009-03-28 | url = http://www.houston.org/living-here/education/index.aspx | archive-date = 2009-08-31 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090831060919/http://www.houston.org/living-here/education/index.aspx | url-status = dead }}</ref> હ્યુસ્ટનમાં સંશોધન અને વિકાસ સાથે ચાર જાહેર યુનિવર્સિટીઓ સંકળાયેલી છે. [[હ્યુસ્ટન યુનિવર્સિટી]] (યુએચ), ટેક્સાસની [[ત્રીજી સૌથી મોટી]] જાહેર સંશોધન યુનિવર્સિટી છે, જેમાં 130 જુદાં જુદાં દેશના 37,000 વિદ્યાર્થીઓ અભ્યાસ કરે છે. 300 ડિગ્રી પ્રોગ્રામ્સ અને 40 સંશોધન કેન્દ્રો તથા સંસ્થાઓ સાથે યુએચ, [[યુનિવર્સિટી ઓફ હ્યુસ્ટન સીસ્ટમ]] (યુએચએસ)ની મુખ્ય સંસ્થા છે અને દેશમાં સૌથી વધારે વૈવિધ્યપૂર્ણ સંશોધનમાં વ્યસ્ત યુનિવર્સિટીઓમાંની એક છે.<ref>{{Cite web | title = Fall 2008 Facts | work = University of Houston | access-date = 2009-03-28 | url = http://www.uh.edu/ir/fileadmin/reports/factsataglance/Fall_2008_Facts.pdf | format = PDF | archive-date = 2009-03-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090327092547/http://www.uh.edu/ir/fileadmin/reports/factsataglance/Fall_2008_Facts.pdf | url-status = dead }}</ref><ref name="Degree Programs">{{cite web |url = http://www.uh.edu/ir/fileadmin/reports/StatisticalHandbook/2008/Degree-Data/Inven%20of%20Degree%20Prog%202008-09.pdf |title = Inventory of Degree Programs |publisher = University of Houston Office of Institutional Research |access-date = 2009-04-10 }}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> તેની લો સ્કૂલ-{{nowrap|[[University of Houston Law Center]]}}-ને ''યુ. એસ. ન્યૂઝ એન્ડ વર્લ્ડ રીપોર્ટે'' વર્ષ 2008માં ટોચની 100 લો સ્કૂલની યાદીમાં 55મું (ટાયર વન) સ્થાન આપ્યું હતું.<ref>{{Cite web | title = Best Law Schools in 2008 | work = US News and World Report | access-date = 2009-03-27 | url = http://grad-schools.usnews.rankingsandreviews.com/grad/law/search/page+3 }}</ref> ટેક્સાસમાં યુએચ એકમાત્ર ઓપ્ટોમેટ્રી સ્કૂલ છે અને છ ફાર્મસી પ્રોગ્રામ્સમાંની એક છે. {{nowrap|[[University of Houston–Clear Lake]]}}(યુએચસીએલ) 89 ડિગ્રી પ્રોગ્રામ્સ અને 7,700 વિદ્યાર્થીઓ સાથે મહત્વપૂર્ણ અને ઉચ્ચ સ્તરીય યુનિવર્સિટી છે, જે નાસાના જોહન્સન સ્પેસ સેન્ટરની લગોલગ સ્થિત છે. {{nowrap|[[University of Houston–Downtown]]}} (યુએચડી) એક [[ઓપન એડમિશન]]{{nowrap|four-year}} ચાર વર્ષનો અભ્યાસક્રમ ધરાવતી યુનિવર્સિટી છે, જે 46 ડિગ્રી પ્રોગ્રામ્સ ઓફર કરે છે અને તેમાં 12,300 વિદ્યાર્થીઓ અભ્યાસ કરે છે. [[ટેક્સાસ સાઉથર્ન યુનિવર્સિટી]] (ટીએસયુ) એક ઐતિહાસિક અશ્વેત ચાર વર્ષનો ફાર્મસી અભ્યાસક્રમ ધરાવતી યુનિવર્સિટી છે અને [[થર્ગુડ માર્શલ સ્કૂલ ઓફ લો]] ધરાવે છે.<ref>{{Cite web | title = Rice University, Best Colleges 2009 | work = - US News and World Report | access-date = 2009-03-27 | url = http://colleges.usnews.rankingsandreviews.com/college/items/3604 | archive-date = 2009-02-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090216191034/http://colleges.usnews.rankingsandreviews.com/college/items/3604 | url-status = dead }}</ref> બે ખાનગી ઉદારવાદી કળાઓનો અભ્યાસક્રમ ચાલતી કોલેજો [[હ્યુસ્ટન બેપ્ટિસ્ટ યુનિવર્સિટી]] (એચબીયુ) અને [[યુનિવર્સિટી ઓફ સેન્ટ થોમસ]] (યુએસટી) છે. વર્ષ 1923માં સ્થપાયેલી [[સાઉથ ટેક્સાસ કોલેજ ઓફ લો]] હ્યુસ્ટનની મધ્યમાં સ્થિત એક ખાનગી અને સૌથી જૂની લો સ્કૂલ છે.<ref>"[http://www.stcl.edu/welcome/history_South_TX.htm દક્ષિણ ટેક્સાસની લો કોલેજનો ટૂંકો કાલાનુક્રમ ઇતિહાસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100618064711/http://www.stcl.edu/welcome/history_South_TX.htm |date=2010-06-18 }}", ''દક્ષિણ ટેક્સાસ લો કોલેજ'' , 2005. 2006-12-16 પર કરાયેલા સુધારો.</ref> હ્યુસ્ટન ત્રણ કમ્યુનિટી કોલેજ પણ કેમ્પસ ધરાવે છે. [[હ્યુસ્ટન કમ્યુનિટી કોલેજ સીસ્ટમ]] શહેરના મોટા ભાગમાં કામગીરી કરે છે અને અમેરિકામાં ચોથી સૌથી મોટી કમ્યુનિટી કોલેજ સીસ્ટમ છે.<ref>"[http://distance.hccs.cc.tx.us/de-counseling/ હ્યુસ્ટન કમ્યુનિટી કોલેજ ડિસ્ટન્સ એજ્યુકેશન પ્રોગ્રામ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070405012516/http://distance.hccs.cc.tx.us/de-counseling/ |date=2007-04-05 }}," ''હ્યુસ્ટન કમ્યુનિટી કોલેજ'' . 2006-12-16 પર કરાયેલો સુધારો.</ref> [[લોને સ્ટાર કોલેજ સીસ્ટમ]]ના વિવિધ કેમ્પસની કામગીરી શહેરના ઉત્તરપૂર્વીય વિસ્તારો મારફતે ઉત્તરપશ્ચિમે ફેલાયેલી છે જ્યારે હ્યુસ્ટનના દક્ષિણપૂર્વીય ભાગમાં [[સેન જેસિન્ટો કોલેજ]]માં કાર્યરત છે. == સંદર્ભો == {{Reflist|2}} == વધુ વાંચન == * {{Handbook of Texas|id=hdh03|name=Houston, Texas}} * [http://www.city-journal.org/2008/18_3_houston.html હ્યુસ્ટન, ન્યૂયોર્ક એક સમસ્યા ધરાવે છે, ''સિટી જર્નલ'' , સમર (ઉનાળો), 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100910075218/http://www.city-journal.org/2008/18_3_houston.html |date=2010-09-10 }} * [http://www.houstonhistory.com/ ઐતિહાસિક હ્યુસ્ટનના 172 વર્ષ], ''Houstonhistory.com'' . 2007. 2006-07-13ના રોજ કરાયેલો સુધારો * [http://texashistory.unt.edu/permalink/meta-pth-24649:1 ''ટેક્સાસના હ્યુસ્ટન શહેરનો ટૂંકો ઇતિહાસ, 1836માં સ્થાપનાથી 1912 સુધી'' ], 1912માં પ્રકાશિત, [http://texashistory.unt.edu/ પોર્ટલ ટૂ ટેક્સાસ હિસ્ટરી] દ્વારા હોસ્ટેડ, કોપાનો બે પ્રેસ દ્વારા વર્ષ 2007માં પુનઃપ્રકાશિત. * [http://texashistory.unt.edu/permalink/meta-pth-24646:1 ''જૂનાં હ્યુસ્ટન અને હ્યુસ્ટનવાસીઓની સાચી વાર્તાઓઃ એસ ઓ યંગ દ્વારા ઐતિહાસિક અને વ્યક્તિગત રેખાચિત્રો'' ], 1913માં પ્રકાશિત, [http://texashistory.unt.edu/ પોર્ટલ ટૂ ટેક્સાસ હિસ્ટરી] દ્વારા હોસ્ટેડ, કોપાનો બે પ્રેસ દ્વારા વર્, 2007માં પુનઃપ્રકાશિત. * {{cite book | last = Allen | first = O. Fisher | title = City of Houston from Wilderness to Wonder | publisher = Self Published | year = 1936 | id = NA }}. * {{cite book | last = Johnston | first = Marguerite | title = Houston, The Unknown City, 1836–1946 | publisher = Texas A&M University Press | year = 1991 | isbn = 0-89096-476-9 }} * {{cite book | last = Miller | first = Ray | title = Ray Miller's Houston | publisher = Gulf Publishing Company | year = 1984 | isbn = 0-88415-081-X }} * {{cite book | last = Slotboom | first = Oscar F. "Erik" | title = Houston Freeways | publisher = Oscar F. Slotboom | year = 2003 | isbn = 0-9741605-3-9 }}[http://www.houstonfreeways.com/ ] * {{cite book | last = Wilson | first = Ann Quin | title = Native Houstonian - A Collective Portrait | publisher = The Donning Company - Houston Baptist University Press | year = 1982 | id = 80-27644 }} == બાહ્ય લિંક્સ == {{wikivoyage|Houston}} * [http://www.houstontx.gov/ હ્યુસ્ટન શહેરની અધિકૃત અને સત્તાવાર વેબસાઇટ] * [http://www.houston.org/ બૃહદ હ્યુસ્ટન ભાગીદારી] * [http://www.houstonhistory.com/ ઐતિહાસિક હ્યુસ્ટનના 172 વર્ષ] * [http://www.visithoustontexas.com/ બૃહદ હ્યુસ્ટન સમારંભ અને મુલાકાતીઓનો બ્યૂરો] * [http://www.houstontranstar.org/ બૃહદ હ્યુસ્ટન પરિવહન અને કટોકટી વ્યવસ્થાપન કેન્દ્ર] * [http://www.houstonlibrary.org/ હ્યુસ્ટન જાહેર પુસ્તકાલયની સત્તાવાર વેબસાઇટ] * [http://www.houstondowntown.com/ હ્યુસ્ટન ડાઉનટાઉન ડિસ્ટ્રિક્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080907093801/http://www.houstondowntown.com/ |date=2008-09-07 }} * [http://www.uptown-houston.com/ અપટાઉન હ્યુસ્ટન ડિસ્ટ્રિક્ટ] * [http://www.houstonmidtown.com/ મિડટાઉન હ્યુસ્ટન ડિસ્ટ્રિક્ટ] * [http://www.fly2houston.com/home હ્યુસ્ટન એરપોર્ટ સીસ્ટમ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080315040632/http://www.fly2houston.com/home |date=2008-03-15 }} * [http://www.ghpa.org/ બૃહદ હ્યુસ્ટન સંરક્ષણ જોડાણ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080212185312/http://www.ghpa.org/ |date=2008-02-12 }} * [http://www.houstonwilderness.org/ હ્યુસ્ટન વાઇલ્ડરનેસ ઓર્ગેનાઇઝેશન] [[શ્રેણી:અમેરિકા]] 1iwney5rewi35r75gp6z91rm7eqfecd 0 26993 900413 892445 2026-04-29T11:43:18Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 900413 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=ડિસેમ્બર ૨૦૧૨}} {{Infobox tennis player |playername= Anna Kournikova<br>Анна Ку́рникова |image= [[Image:Anna Kournikova-SYD-2.jpg|250 px]]<small> Kournikova playing doubles at [[Medibank International|Medibank International Sydney]] in 2002.</small> |country= {{RUS}} |residence= [[Miami Beach, Florida]], United States |datebirth= {{birth date and age|df=yes|1981|06|07}} |placebirth= Moscow, [[Russian SFSR]], [[Soviet Union]] |height= {{height|m=1.72}} |weight = {{convert|56|kg|lb|abbr=on}} |turnedpro= October 1995 |plays= Right; Two-handed backhand |careerprizemoney= US$3,584,662| |singlesrecord= 209–129 |singlestitles= 0 [[Women's Tennis Association|WTA]], 2 [[International Tennis Federation|ITF]]<ref name="WTA">{{Cite web |url=http://www.sonyericssonwtatour.com/page/Player/Info/0,,12781~4285,00.html |title=Sony Ericsson WTA Tour {{!}} Players {{!}} Info {{!}} Anna Kournikova |access-date=2010-09-22 |archive-date=2009-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090830164131/http://www.sonyericssonwtatour.com/page/Player/Info/0,,12781~4285,00.html |url-status=dead }}</ref> |highestsinglesranking= No. 8 (20 November 2000) |AustralianOpenresult= QF ([[2001 Australian Open - Women's Singles|2001]]) |FrenchOpenresult= 4R ([[1998 French Open - Women's Singles|1998]], [[1999 French Open - Women's Singles|1999]]) |Wimbledonresult= SF ([[1997 Wimbledon Championships - Women's Singles|1997]]) |USOpenresult= 4R ([[1996 US Open - Women's Singles|1996]], [[2002 US Open - Women's Singles|2002]]) |Othertournaments = Yes |WTAChampionshipsresult= SF ([[2000 WTA Tour Championships|2000]]) |Olympicsresult= 1R ([[Tennis at the 1996 Summer Olympics - Women's Singles|1996]]) |doublesrecord= 200–71 |doublestitles= 16 [[Women's Tennis Association|WTA]]<ref name="WTA"/> |highestdoublesranking= '''No. 1''' (22 November 1999) | grandslamsdoublesresults = 2 | AustralianOpenDoublesresult = '''W''' (1999, 2002) | FrenchOpenDoublesresult = F (1999) |WimbledonDoublesresult = SF (2000, 2002) |USOpenDoublesresult = QF (1996, 2002) |OthertournamentsDoubles = Yes |WTAChampionshipsDoublesresult= '''W''' (1999, 2000) |updated= 29 October 2008 }} '''અન્ના સેરગેયેવના કુર્નિકોવા''' ({{lang-ru|{{audio|help=no|Anna_kournikova.ogg|Анна Сергеевна Ку́рникова}}}}; જન્મઃ 7 જૂન 1981) એક રશિયન વ્યવસાયિક ટેનિસ ખેલાડી અને મૉડલ છે. તેણે મેળવેલા સિલિબ્રિટી તરીકેના સ્થાનને કારણે તે વિશ્વભરમાં સૌથી સારી રીતે જાણીતા ટેનિસ ખેલાડીઓમાંની એક છે. પ્રસિદ્ધિની ટોચ પર, કુર્નિકોવાની તસવીરો શોધતા ચાહકોએ તેના નામને ઈન્ટરનેટ [[ગૂગલ]](Google) સર્ચ એન્જિન પર સૌથી વધુ શોધાતાં નામોમાંનું એક બનાવ્યું છે.<ref name="2001EOY">{{cite web|url=http://www.google.com/press/zeitgeist2001.html|title=2001 Year-End Google Zeitgeist: Search patterns, trends, and surprises|access-date=8 July 2009|publisher=[[Google]]}}</ref><ref name="2002EOY">{{cite web|url=http://www.google.com/press/zeitgeist2002.html|title=2002 Year-End Google Zeitgeist: Search patterns, trends, and surprises|access-date=8 July 2009|publisher=[[Google]]}}</ref><ref name="2003EOY">{{cite web|url=http://www.google.com/intl/en/press/zeitgeist2003.html|title=2003 Year-End Google Zeitgeist: Search patterns, trends, and surprises|access-date=9 July 2009|publisher=[[Google]]}}</ref> સિંગલ્સમાં પણ સફળ હોવા છતાં, 2000માં તેણે વિશ્વમાં 8મો ક્રમાંક મેળવ્યો હતો, પણ ડબલ્સ એ કુર્નિકોવાની વિશિષ્ટતા રહી હતી, જેમાં અમુક સમય માટે તે [[વિશ્વની પહેલા ક્રમાંક]]ની ખેલાડી રહી હતી. [[ઓસ્ટ્રેલિયા]]માં [[1999]] અને [[2000]]માં તેણે, પોતાની ભાગીદાર [[માર્ટિના હિંગીસ]] સાથે [[ગ્રાન્ડ સ્લામ ખિતાબ]] જીત્યા હતા. પીઠની અને કરોડરજ્જુની ગંભીર સમસ્યાઓને કારણે, છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી કુર્નિકોવાની વ્યાવસાયિક ટેનિસ કારકિર્દી ટૂંકાઈ છે, અને સંભવતઃ કદાચ અંત પણ પામી છે. હાલમાં તે [[મિઆમી બિચ, ફલોરિડા]] ખાતે વસે છે, અને પ્રસંગોપાત્ત પ્રદર્શનોમાં અને [[સેન્ટ લુઈસ એસિસ]] ઓફ [[વર્લ્ડ ટીમ ટેનિસ]] માટે ડબલ્સ રમે છે. == પૂર્વજીવન == અન્નાનો જન્મ [[સોવિયેત યુનિયન]]ના [[મોસ્કો]]માં 7 જૂન 1981ના થયો હતો. તેના પિતા, સેરગેઈ કુર્નિકોવા એ વખતે 20 વર્ષના હતા.<ref name="sportsmates.com">{{Cite web |url=http://www.sportsmates.com/index.php?cmd=view_gallery&gal_id=380&image_id=5975&page=1&club_id=2461 |title=સ્પોર્ટ્સમેટ્સઃ અન્ના કુર્નિકોવા વિશે |access-date=2026-04-29 |archive-date=2008-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081206065346/http://www.sportsmates.com/index.php?cmd=view_gallery&gal_id=380&image_id=5975&page=1&club_id=2461 |url-status=dead }}</ref> સેરગેઈ, એક ભૂતપૂર્વ [[ગ્રેકો-રોમન રેસલિંગ]] ચેમ્પિયન (કુસ્તીબાજ) હતા, તેમણેડૉકટરેટની (Ph.D) પદવી મેળવી હતી અને મોસ્કોમાં ફિઝિકલ કલ્ચર ઍન્ડ સ્પોર્ટ યુનિવર્સિટીમાં પ્રોફેસર હતા. 2001ની સ્થિતિ મુજબ, તેઓ હજી પણ ત્યાં માર્શલ આર્ટ્સના પ્રશિક્ષક તરીકે આંશિક સેવાઓ આપે છે.<ref name="sportsmates.com"></ref> તેમની માતા, એલા, જયારે અન્ના જન્મી ત્યારે 18 વર્ષની, મજબૂત બાંધો ધરાવતી સોનેરી વાળવાળી યુવતી હતી, અને 400-મીટર માટેની દોડવીર રહી ચૂકી હતી.<ref name="sportsmates.com"></ref> સેરગેઈએ કહે છેઃ "અમે યુવાન હતાં અને અમને સ્વચ્છ, શારીરિક રમતો-શ્રમવાળું જીવન પસંદ હતું, એટલે શરૂઆતથી જ એન્ના રમત માટેના એક સારા વાતાવરણમાં હતી."<ref name="sportsmates.com"></ref> રશિયન ભાષામાં તેમના પારિવારિક નામને "ઓ(o)" વિના લખવામાં આપે છે, એટલે તેનું સીધું ભાષાંતર "કુર્નિકોવા" (Kurnikova) થાય, અને કેટલીક વાર તેને એમ લખવામાં પણ આવે છે. પણ તેનો ઉચ્ચાર "કોર્નિકોવા" (Kournikova) થાય છે, એટલે પરિવારે એ રીતે તેની અંગ્રેજી જોડણી રાખવી પસંદ કરી છે.<ref name="sportsmates.com"></ref> 5 વર્ષની ઉંમરે, 1986માં અન્નાએ તેનું પહેલું [[ટેનિસ]] [[રૅકેટ]] [[નવા વર્ષ]]ની ભેટના રૂપમાં મેળવ્યું હતું.<ref name="sportsmates.com"></ref> અન્ના કહે છેઃ "પાંચ વર્ષની ઉંમરથી હું અઠવાડિયામાં બે વખત રમતી. એ બાળકોનો કાર્યક્રમ હતો. અને તે માત્ર મજા ખાતર હતો; હું વ્યાવસાયિક ખેલાડી તરીકે કોઈ દિવસ રમીશ એવું મારાં માતાપિતા જાણતાં નહોતાં, મારી પાસે અઢળક ઊર્જા હતી એટલે તેઓ તો માત્ર હું કંઈક કરું તેવું ઇચ્છતાં હતાં. સાત વર્ષની ઉંમરે જયારે મેં સારું રમવા માંડ્યું, ત્યારે છેક મને વ્યાવસાયિક એકેડમીમાં મૂકવામાં આવી. હું શાળાએ જતી, અને પછી મારાં માતાપિતા મને કલબમાં લઈ જતા, અને ત્યાં બાળકો સાથે માત્ર મજા કરવામાં હું મારો બાકીનો દિવસ વીતાવી દેતી."<ref name="sportsmates.com"></ref> 1986માં, અન્ના લારિસ્સા પ્રેઓબ્રાઝહેનસ્કાયા દ્વારા પ્રશિક્ષિત, પ્રતિષ્ઠિત [[સ્પારટેક ટેનિસ કલબ]]ની સદસ્ય બની.<ref name="kournikova.com">{{Cite web |url=http://www.kournikova.com/about/bio |title=અન્ના કુર્નિકોવાનું અધિકૃત જીવનચરિત્ર |access-date=2010-09-22 |archive-date=2012-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323181546/http://www.kournikova.com/about/bio |url-status=dead }}</ref> 1989માં, આઠ વર્ષની ઉંમરે, અન્નાએ જુનિયર ટુર્નામેન્ટોમાં ભાગ લેવો શરૂ કર્યો અને બીજા જ વર્ષે, તેણે વિશ્વભરમાં ફેલાયેલા ટેનિસ સ્કાઉટોનું ધ્યાન ખેંચવું શરૂ કર્યું. દસ વર્ષની ઉંમરે અન્નાએ એક વ્યવસ્થાપન સૌદા પર હસ્તાક્ષર કર્યા અને [[નિક બોલેટ્ટીએરી]]ની [[જાણીતી ટેનિસ એકેડમી]]માં તાલીમ લેવા માટે [[બ્રાડેન્ટોન, ફલોરિડા]] ગઈ.<ref name="kournikova.com"></ref> == ટેનિસ કારકિર્દી == === 1989–1997: પ્રારંભિક વર્ષો અને પહેલી સફળતા === યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સમાં તેનું આગમન થયા પછી, અન્ના ટેનિસ દશ્યપટલ પર છવાઈ ગઈ, અને પરિણામે એ આજે છે તે આંતરરાષ્ટ્રીય ખ્યાતિપ્રાપ્ત ટેનિસ ખેલાડી બની.<ref name="kournikova.com"></ref> 14 વર્ષની ઉંમરે, તે યુરોપિન ચેમ્પિયનશિપો અને [[ઈટાલિયન ઓપન]] જુનિયર ટુર્નામેન્ટ જીતવા માટે નીકળી પડી હતી. અન્નાએ પ્રતિષ્ઠિત જુનિયર [[ઓરેન્જ બોલ]]માં પણ હરીફને હરાવીને જીત મેળવી હતી, અને એ સાથે ટુર્નામેન્ટ ખાતે 18 અને તેથી નીચેનાના વિભાગને જીતનારી સૌથી નાની ઉંમરની ખેલાડી બની હતી. એ વર્ષના અંત સુધીમાં, અન્નાએ [[આઈટીએફ (ITF)]] [[જુનિયર વર્લ્ડ ચેમ્પિયનશિપ U-18]] અને જુનિયર યુરોપિયન ચેમ્પિયન U-18નો તાજ મેળવી લીધો હતો.<ref name="kournikova.com"></ref>1994માં, અન્ના કુર્નિકોવાને મોસ્કોમાં [[આઈટીએફ (ITF)]] ટુર્નામેન્ટમાં વાઈલ્ડ કાર્ડ મળ્યું, પણ ત્રીજી નિવડેલી ખેલાડી [[સાબાઈન અપેલમાન્સ]] સામે હારી ગઈ.<ref name="WTA Review">{{Cite web |url=http://www.sonyericssonwtatour.com/page/Player/Info/0,,12781~4285,00.html |title=સોની એરિકસન WTA ટૂર {{!}} ખેલાડીઓ {{!}} માહિતી (કારકિર્દીની સમાલોચના) {{!}} અન્ના કુર્નિકોવા |access-date=2010-09-22 |archive-date=2009-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090830164131/http://www.sonyericssonwtatour.com/page/Player/Info/0,,12781~4285,00.html |url-status=dead }}</ref> 14 વર્ષની ઉંમરે [[ફેડ કપ]] ફોર [[રશિયા]]થી તેણે વ્યવસાયિક ટેનિસમાં ઝુકાવ્યું અને તેમાં રમનારી અને તેને જીતનારી સૌથી નાની ખેલાડી બની.<ref name="kournikova.com"></ref> 1995માં, તે વ્યવસાયી બની ચૂકી હતી, અને તેણે [[મિશિગનના મિડલૅન્ડ]]માં અને [[ઈલિનોઈસના રોકફોર્ડ]]માં, બે [[આઈટીએફ (ITF)]] શીર્ષકો જીત્યાં. એ જ વર્ષે કુર્નિકોવા [[ક્રેમલિન કપ]] ખાતે પોતાની પહેલી [[ડબ્લ્યુટીએ (WTA) ટૂર]] ડબલ્સના ફાયનલમાં પહોંચી. બંને સિંગલ્સ અને ડબલ્સમાં [[1995ની વિમ્બલ્ડન]] ગર્લ્સ ચેમ્પિયન [[એલેકસાન્દ્રા ઓલસ્ઝા]] સાથે ભાગીદારીમાં રમી અને 6–0, 6–1 સાથે [[મેરેડિથ મૅકગ્રાથ]] અને [[લારિસા નેઈલૅન્ડ]] સામે હારી. 15 વર્ષની ઉંમરે, તે પહેલીવાર [[ગ્રાન્ડ સ્લામ]]માં પહોંચી, જયાં 1996ના [[યુ.એસ. ઓપન]]ના ચોથા દાવ સુધી પહોંચી ગઈ અને ત્યારની ટોચનો ક્રમાંક ધરાવતી ખેલાડી, [[સ્ટેફી ગ્રાફ]] જ તેને આગળ વધતાં રોકી શકી, અને [[અંતે વિજેતા]] બની. આ ટુર્નામેન્ટ પછી, તેનું ક્રમાંકન 144 પરથી કૂદીને પહેલીવાર ટોચના 100માં 69ના ક્રમના ખેલાડી તરીકે થયું. કુર્નિકોવા [[અટલાન્ટા, જીઓર્જિઆ]]માં આયોજાયેલા, [[1996ના ઓલિમ્પિક રમતો]]માં સહભાગી બનેલા રશિયન પ્રતિનિધિમંડળની સદસ્ય હતી. 1996માં, તેને [[વર્ષની ડબ્લ્યુટીએ (WTA) નવાંગતુક]] ઘોષિત કરવામાં આવી,<ref name="kournikova.com"></ref> અને તે સિઝનના અંતે તે નં. 57નું ક્રમાંકન ધરાવતી હતી. વિશ્વના 67મા ક્રમના ખેલાડી તરીકે, કુર્નિકોવાએ [[1997ના ઓસ્ટ્રેલિયન ઓપન]]માં પ્રવેશ કર્યો હતો.<ref name="WTA Activity">{{Cite web |url=http://www.sonyericssonwtatour.com/page/Player/Activity/0,,12781~4285,00.html |title=સોની એરિકસન WTA ટૂર {{!}} ખેલાડીઓ {{!}} પ્રવૃત્તિ {{!}} અન્ના કુર્નિકોવા |access-date=2010-09-22 |archive-date=2010-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100905050144/http://www.sonyericssonwtatour.com/page/Player/Activity/0,,12781~4285,00.html |url-status=dead }}</ref> જો કે, વિશ્વની 12મા ક્રમની ખેલાડી [[અમાન્દા કોઅત્ઝર]] સામે તે 6–2, 6–2થી પહેલા જ રાઉન્ટમાં હારી ગઈ હતી. રશિયન સાથી ખેલાડી [[એલેના લિખોવ્ત્સેના]] સાથે ભાગીદારીમાં તેણે મહિલાઓના ડબલ્સમાં પણ હિસ્સો લીધો હતો, પણ આઠમા નીવડેલા ખેલાડીઓ [[ચાન્દા રુબિન]] અને [[બ્રેન્દા સ્ચુલ્ત્ઝ-મૅકકાર્થી]] સામે 6–2, 6–3થી હારી હતી.<ref name="WTA Activity"></ref> [[પૅસિફિક લાઈફ ઓપન]]માં પહેલા રાઉન્ડમાં [[પેટ્રીસિઆ હાય-બોઉલાઈસ]]ને 1–6, 6–1, 6–4થી પછાડીને કુર્નિકોવા બીજા રાઉન્ડમાં પહોંચી હતી, જેમાં વિશ્વની ત્રીજા ક્રમાંકની ખેલાડી [[એન્કે હુબેર]] સામે તે 3–6, 6–2, 6–2થી હારી હતી. ડબલ્સમાં, કવાર્ટર ફાયનલમાં [[મૅરી જો ફર્નાન્ડીઝ]] અને ચાન્દા રુબિન સામે 2–6, 6–4, 7–5/થી હારતાં પહેલાં, બીજા રાઉન્ડમાં કુર્નિકોવા અને લિખોવત્સેવાએ બીજા ક્રમની નીવડેલી ખેલાડીઓ [[લારિસા નેઈલૅન્ડ]] અને [[હેલના સુકોવા]]ને 7–5, 4–6, 6–3થી પછાડ્યા.<ref name="WTA Activity"></ref> [[મિઆમી ઓપન]] ખાતે કુર્નિકોવાએ બીજા રાઉન્ડમાં વિશ્વની 12મા ક્રમાંકની ખેલાડી અમાન્દા કોએત્ઝરને 6–1, 3–6, 6–3થી અને ત્રીજા રાઉન્ડમાં 29મા ક્રમની ખેલાડી [[કેટરિના સ્ટુડેનિકોવા]]ને 1–6, 6–4, 6–0થી હરાવી, અને પછી ચોથા રાઉન્ડમાં 3જું ક્રમાંકન ધરાવતી [[જાના નોવોત્ના]] સામે 6–3, 6–4થી હારી. મિઆમી ડબલ્સના પહેલા રાઉન્ડમાં, તે અને લિખોવત્સેવા, [[ડોમિનિક મોનામી]] અને [[બાર્બરા રિટ્ટનર]] સામે 6–4, 6–3થી હાર્યા.<ref name="WTA Activity"></ref> [[ઈટાલિયન ઓપન]]ના પહેલા રાઉન્ડમાં [[શિ-ટિંગ વાંગ]]ને 6–3, 6–4થી માત આપ્યા પછી, બીજા રાઉન્ડમાં કુર્નિકોવા અમાન્દા કોએત્ઝેર સામે 6–2, 4–6, 6–1થી હારી. જો કે, તેની અને લિખોવત્સેવાની ભાગીદારી સેમિફાયનલ સુધી પહોંચી ગઈ હતી, જેમાં તેણે બીજા રાઉન્ડમાં પહેલા ક્રમની નીવડેલી ખેલાડીઓ નેઈલૅન્ડ અને સુકોવાને 6(4)–7, 6–2, 7–5થી હરાવ્યાં હતાં, અને ત્રીજા રાઉન્ડમાં [[બાર્બરા સ્ચેએટ]] અને [[પૅટ્ટી સ્ચિન્દેર]]ને 7–6(2), 6–4થી હરાવ્યાં હતાં, અને અંતે છઠ્ઠા ક્રમની નીવડેલી મૅરી જો અને ફર્નાન્ડિઝ અને [[પેટ્રિસિઆ તારાબિની]] સામે 7–6(5), 6–3થી હાર માની હતી.<ref name="WTA Activity"></ref> કુર્નિકોવાએ [[જર્મન ઓપન]]ના ત્રીજા રાઉન્ડમાં ભૂતપૂર્વ [[વિશ્વ ક્રમાંક 1]] અને હાલનો વિશ્વ ક્રમાંક 5 ધરાવતી [[આરન્ટકસા સાન્ચેઝ વિકારિઓ]]ને 3–6, 6–0, 6–3થી હરાવ્યા પછી, કવાર્ટર ફાયનલમાં મૅરી જો ફર્નાન્ડીઝ દ્વારા 6–1, 6–4થી માત પામી હતી.<ref name="WTA Activity"></ref> ડબલ્સના બીજા રાઉન્ડમાં છઠ્ઠી નીવડેલા ખેલાડીઓ [[એલેકઝાન્ડ્રા ફુસાઈ]] અને [[નાથાલી તાઉઝિએટ]]ને 6–4, 7–6(2)થી પછાડાટ આપ્યા પછી, તે લિખોવત્સેવાની ભાગીદારીમાં ડબલ્સના કવાર્ટર ફાયનલ સુધી પણ પહોંચી ગઈ હતી, પણ છેવટે પ્રથમ નીવડેલાં ખેલાડીઓ [[ગિગી ફર્નાન્ડીઝ]] અને [[નતાશા ઝેવેરેવા]] સામે તેણે 6–2, 7–5થી નમતું જોખવું પડ્યું હતું. [[1997ની ફ્રેન્ચ ઓપન]]માં, તેણે પહેલા રાઉન્ડમાં [[રાડકા ઝરુબાકોવા]]ને 6–3, 6–2થી અને બીજા રાઉન્ડમાં [[સાન્દ્રા સેકચિની]]ને 6–2, 6–2થી હરાવ્યાં હતાં અને પછી ત્રીજા રાઉન્ડમાં વિશ્વની પહેલા ક્રમાંકની ખેલાડી [[માર્ટિના હિંગીસ]] સામે 6–1, 6–3થી હારી હતી. તે લિખોવત્સેવા સાથે ડબલ્સના ત્રીજા રાઉન્ડ સુધી પહોંચી હતી અને આંતરિક ટીમ અને આઠમા નીવડેલાં ખેલાડીઓ ફુસાઈ અને તાઉઝિઅત સામે હારી હતી. [[1997ની વિમ્બલડન ચેમ્પિયનશિપો]]માં, અન્ના કુર્નિકોવા [[ઓપન મૅચોના યુગ]]માં સેમિફાયનલ્સ સુધી પહોંચનારી માત્ર બીજી મહિલા બની, અને તેના [[વિમ્બલ્ડન]] પ્રવેશ પછી, આ તેની પહેલી [[WTA ટૂર]] સેમિફાયનલો પણ હતી, તેના પહેલાં વિમ્બલ્ડન સેમિફાયનલમાં પહોંચનાર પહેલી મહિલા 1972માં [[ચેરિસ ઈવર્ટ]] હતી.<ref name="WTA Review"></ref> તેણે પહેલા રાઉન્ડમાં ચાન્દા રુબિનને 6–1, 6–1થી, બીજા રાઉન્ડમાં બાર્બરા રિટ્ટનેરને 4–6, 7–6(7)થી, ત્રીજા રાઉન્ડમાં સાતમી નીવડેલી ખેલાડી અન્કે હુબેરને 3–6, 6–4, 6–4થી, ચોથા રાઉન્ડમાં હેલેના સુકોવાને 2–6, 6–2, 6–3થી અને કવાર્ટર ફાયનલોમાં ચોથા ક્રમાંકની અને [[ફ્રેન્ચ ઓપન]] વિજેતા [[ઈવા માજોલી]]ને 7–6(1), 6–4થી માત આપી અને પછી અંતે, વિજેતા માર્ટિન હિંગીસ સામે 6–3, 6–2ના સ્કોરથી હારી. એ પછી [[લોસ એન્જલસ ઓપન]]ના પહેલા રાઉન્ડમાં કુર્નિકોવા એન્કે હુબેર સામે 6–0, 6–1થી હારી, અને ડબલ્સમાં [[એઈ સુગિયામા]] સાથે સેમિફાયનલમાં પહોંચી. [[1997ની યુ.એસ. ઓપન]]માં તે બીજા રાઉન્ડમાં અગિયારમી નીવડેલી ખેલાડી [[ઈરિના સ્પિર્લીઆ]] સામે 6–1, 3–6, 6–3થી હારી. લિખોવત્સેવા સાથેની ભાગીદારીમાંમ તે મહિલા ડબલ્સના ત્રીજા રાઉન્ડ સુધી પહોંચી, પણ દ્વિતીય નીવડેલા ખેલાડીઓ હિંગીસ અણે સાન્ચેઝ વિકારિઓ સામે 6–4, 6–4થી હારી.<ref name="WTA Activity"></ref> 1997માં [[ફિલ્ડેરસ્ટાડ્ટ]] ખાતે [[પોર્સ્ચે ટેનિસ ગ્રાન્ડ પ્રિકસ]] ખાતે તે પોતાનો છેલ્લો [[WTA ટૂર]] કાર્યક્રમ રમી, અને ત્યાં સિંગલ્સના બીજા રાઉન્ડમાં અમાન્દા કોએત્ઝર સામે 3–6 6–3 6–4થી હારી અને ડબલ્સના પહેલા રાઉન્ડમાં [[લિન્ડસે ડાવેનપોર્ટ]] અને જાના નોવોત્ના સામે લિખોવત્સેવા સાથે 6–2, 6–4થી હારી. 19મેના તેને ટોચની 50 ખેલાડીઓમાં સ્થાન મળ્યું, અને સિઝનના અંતે તેને સિંગલ્સમાં 32મા ક્રમાંકની અને ડબલ્સમાં 41મા ક્રમાંકની ખેલાડી જાહેર કરવામાં આવી.<ref name="Official Website - Tennis Stats">{{Cite web |url=http://www.kournikova.com/about/stats |title=અન્ના કુર્નિકોવાની અધિકૃત વેબસાઈટ - ટેનિસ આંકડાઓ |access-date=2010-09-22 |archive-date=2012-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120517191733/http://www.kournikova.com/about/stats |url-status=dead }}</ref> === 1998–2000: સફળતા અને સ્ટારપદ === [[File:Anna Kournikova DF-SD-04-04709.jpg|thumb|right|અન્ના કુર્નિકોવા, ફેમિલી સર્કલ કપ ટેનિસ ટુર્નામેન્ટ માટે દક્ષિણ કારોલિનાના ડેનિઅલ દ્વીપ પર ચારલેસ્ટોન ખાતે, મૅચ માટે પોતાના બૅકહેન્ડનો મહાવરો કરી રહી છે, જયાં સુરક્ષા પૂરી પાડવા માટે ચારલેસ્ટોન ઍર ફોર્સ બેઝ (AFB)ના સેંકડો અધિકારીઓ સ્વેચ્છિક સેવાઓ આપી હતી.]] 1998માં કુર્નિકોવા પહેલી વખત [[WTAના]] ટોચના 20 ક્રમાંકનોમાં ઝળકી, ત્યારે તેને 16મા ક્રમાંકની ખેલાડી જાહેર કરવામાં આવી હતી. તેણે [[માર્ટિના હિંગીસ]], [[લિન્ડસે ડેવેનપોર્ટ]], [[સ્ટેફી ગ્રાફ]] અને [[મોનિકા સેલ્સ]] પર તેણે પ્રભાવશાળી જિતો હાંસલ કરી હતી. કુર્નિકોવાએ પોતાની [[1998ની સિઝન]] [[હાનનોવર]]થી શરૂ કરી, જયાં તે સેમિફાયનલમાં નીવડેલી પ્રથમ ખેલાડી જાના નોવોત્ના સામે 6–3, 6–3થી હારી. ડબલ્સમાં તેણે લારિસા નેઈલૅન્ડ સાથે જોડી બનાવી, અને કવાર્ટર ફાયનલમાં એલિના લિખોવત્સેવા અને [[કૅરોલાઈન વિસ]] સામે 3–6, 6–2, 7–5થી હારી.<ref name="WTA Activity"></ref> પછી [[સિડની]] ખાતે [[મેડિબૅન્ક ઈન્ટરનેશનલ]]ના સિંગલ્સ અને ડબલ્સ એમ બંનેના બીજા રાઉન્ડ સુધી પહોંચી, સિંગલ્સના બીજા રાઉન્ડમાં તે લિન્ડસે ડેવેનપોર્ટ સામે 6–2, 6(4)–7, 6–3થી હારી. [[1998ની ઓસ્ટ્રેલિયન ઓપન]]માં, કુર્નિકોવા વિશ્વની પહેલા ક્રમાંકની ખેલાડી માર્ટિના હિંગીસ સામે ત્રીજા રાઉન્ડમાં 6–4, 4–6, 6–4થી હારી. તેણે મહિલાઓની ડબલ્સ માટે લારિસા નેઈલૅન્ડ સાથે જોડી બનાવી, પણ તે બંને અંતે બીજા રાઉન્ડમાં વિજેતા હિંગીસ અને મિર્જાના લુસિસ સામે 7–5, 6–2થી હાર્યાં હતાં.<ref name="WTA Activity"></ref> ભલે તે [[પેરિસ ઓપન]]ના સિંગલ્સના બીજા જ રાઉન્ડમાં એન્કે હુબેર સામે હારી ગઈ, પણ તે લારિસા નેઈલૅન્ડ સાથે ભાગીદારીમાં તે સેકન્ડ ડબલ્સ WTA ટૂરના ફાયનલ સુધી પહોંચી ગઈ. તેઓ [[સાબાઈન એપલમૅન્સ]] અને [[મિરિઆમ ઓરિમાન્સ]] સામે 1–6, 6–3, 7–6(3)થી હાર્યાં. કુર્નિકોવા અને નેઈલૅન્ડની જોડી [[લિન્ઝ ઓપન]] ખાતે તેમના સળંગ બીજા ફાયનલમાં પહોંચી, જયાં તે ઍલેકઝાન્ડ્રા ફુસાઈ અને નાથાલિ તાઉઝિઅત સામે 6–3, 3–6, 6–4થી હાર્યાં. સિંગલ્સમાં, કુર્નિકોવા ત્રીજા રાઉન્ડ સુધી પહોંચી. પૅસિફિક ઓપનમાં, તે ત્રીજા રાઉન્ડ સુધી પહોંચી અને તેમાં [[1994ની વિમ્બલ્ડન વિજેતા]] [[કોનચિતા માર્ટિનેઝ]] સામે 6–3, 6–4થી હારી, પણ તે નેઈલૅન્ડ સાથે ડબલ્સના કવાર્ટરફાયનલ્સ સુધી પહોંચી. નેઈલૅન્ડ સાથે ડબલ્સના કવાર્ટર ફાયનલમાં પહોંચ્યા હોવા છતાં, કુર્નિકોવાએ વધુ મોટી સફળતા મિઆમી ઓપન ખાતેની સિંગલ્સમાં મેળવી, જયાં તે પોતાની પહેલી WTA ટૂર સિંગલ્સ ફાયનલ સુધી પહોંચી. પહેલા રાઉન્ડમાં મિર્જાના લુસિસને 6–4, 6–2થી, બીજા રાઉન્ડમાં ભૂતપૂર્વ વિશ્વ ક્રમાંક 1 ધરાવતી [[મોનિકા સેલ્સ]]ને 7–5, 6–4થી, ત્રીજા રાઉન્ડમાં કોનચિતા માર્ટિનેઝને 6–3, 6–0થી, કવાર્ટરફાયનલમાં લિન્ડસે ડેવેનપોર્ટને 6–4, 2–6, 6–2થી, અને સેમિફાયનલમાં ભૂતપૂર્વ નં. 1 ખેલાડી અરાન્ટકસા સાન્ચેઝ વિકારિઓને 3–6, 6–1, 6–3થી હરાવ્યા પછી, છેવટે ફાયનલમાં તે [[વિનસ વિલિઅમ્સ]] સામે 2–6, 6–4, 6–1થી હારી હતી.<ref name="WTA Review"></ref> કુર્નિકોવા [[અમેલિયા આયલૅન્ડ]] અને ઈટાલિયન ઓપનમાં, એમ સળંગ બે કવાર્ટરફાયનલ સુધી પહોંચી હતી, અને ક્રમશઃ લિન્ડસે ડેવેનપોર્ટ સામે 7–5, 6–3થી અને માર્ટિન હિંગીસ સામે 6–2, 6–4થી હારી હતી. જર્મન ઓપનમાં, તે સિંગલ્સ અને લારિસા નેઈલૅન્ડ સાથે ડબલ્સ એમ બંનેના સેમિફાયનલ સુધી પહોંચી હતી, અને ક્રમશઃ 6–0, 6–1થી કોનચિતા માર્ટિનેઝ સામે અને 6–1, 6–4થી એલેકઝાન્ડ્રા ફુસાઈ અને નાથાલી તાઉઝિઅટ સામે હારી હતી. [[1998ની ફ્રેન્ચ ઓપન]]ની ટુર્નામેન્ટમાં કુર્નિકોવાએ અત્યાર સુધીનો પોતાનો શ્રેષ્ઠ દેખાવ પ્રદર્શિત કર્યો, અને ચોથા રાઉન્ડમાં જાના નોવોત્ના સામે 6(2)–7, 6–3, 6–3થી હારી. તે પોતાના પહેલા ગ્રાન્ડ સ્લામ ડબલ્સના સેમિફાયનલમાં પણ પહોંચી, અને તેમાં નેઈલૅન્ડની સાથે લિન્ડસે ડેવેનપોર્ટ અને નતાશા ઝેવેરેવા સામે 6–3, 6–2થી હારી. [[સ્ટેફી ગ્રાફ]] સામેની પોતાની [[ઈસ્ટબોર્ન ઓપન]]ની કવાર્ટરફાયનલ મૅચમાં, કુર્નિકોવાના અંગૂઠાને ઇજા પહોંચી, જેના કારણે છેવટે તેને [[1998ની વિમ્બલ્ડન ચેમ્પિયનશિપો]]માંથી બહાર રહેવાની ફરજ પડી.<ref name="WTA Review"></ref> અલબત્ત, તે 6(4)–7, 6–3, 6–4થી એ મૅચ જીતી ગઈ હતી, પણ પછી અરાન્ટકસા સાન્ચેઝ વિકારિઓ સામેની સેમિફાયનલ તેને પડતી મૂકવી પડી હતી.<ref name="WTA Review"></ref> ત્યારબાદ કુર્નિકોવા [[દુ મૌરિઅર ઓપન]] માટે પાછી ફરી, અને ત્રીજા રાઉન્ડમાં કોનચિતા માર્ટિનેઝ સામે 6–0, 6–3થી હારતાં પહેલાં, તેણે એલેકઝાન્ડ્રા ફુસાઈ અને [[રુકઝાન્ડ્રા ડ્રાગોમિર]]ને હરાવ્યાં હતાં. [[ન્યૂ હેવન]]માં આયોજિત [[પાયલટ પેન ટેનિસ]]ના બીજા રાઉન્ડમાં તે અમાન્દા કોએત્ઝર સામે 1–6, 6–4, 7–5થી હારી. [[1998ની યુ.એસ. ઓપન]]માં, કુર્નિકોવા ચોથા રાઉન્ડ સુધી પહોંચી અને તેમાં આરાન્ટકસા સાન્ચેઝ વિકારિઓથી પરાસ્ત થઈ. તે પછી [[ટોયોટા પ્રિન્સેસ કપ]], પોર્સ્ચે ટેનિસ ગ્રાન્ડ પ્રિકસ, [[ઝુરિચ ઓપન]] અને [[ક્રેમલિન કપ]] દરમ્યાન તેણે શ્રેણીબદ્ધ નબળાં પરિણામો આપ્યાં, પરંતુ સમગ્ર વર્ષ દરમ્યાન તેણે એકંદરે સારાં પરિણામ આપ્યાં હોવાથી તે [[1998 WTA ટૂર ચેમ્પિયનશિપો]] માટે પોતાને યોગ્ય ઠેરવી શકી. જો કે તે પહેલા રાઉન્ડમાં મોનિકા સેલ્સ સામે 6–4, 6–3થી પરાજય પામી. અલબત્ત, સેલ્સ સાથેની જોડીમાં તેણે ટોકયોમાં, ફાયનલમાં મૅરી જો ફર્નાન્ડીઝ અને આરાન્ટકસા સાન્ચેઝ વિકારિઓને 6–4, 6–4થી હારાવીને પોતાનો પહેલો ડબલ્સનો ખિતાબ મેળવ્યો. સિઝનના અંતે, ડબલ્સમાં તે નં. 10મા ખેલાડીનું ક્રમાંકન પામી.<ref name="Official Website - Tennis Stats"></ref> કુર્નિકોવાએ પોતાની [[1999ની સિઝન]]નું ઉદ્ઘાટન [[અદીદાસ ઓપન]]થી કર્યું, જેમાં તે બીજા રાઉન્ડમાં [[ડૉમિનિક વાન રૂસ્ટ]] સામે હારી.<ref name="Official Website - Tennis Stats"></ref> તે પછી તે [[ઓસ્ટ્રેલિયન ઓપન]]માં રમી, જેમાં તે ચોથા રાઉન્ડમાં [[મૅરી પિઅર્સ]] સામે 6–0, 6–4થી હારી. જો કે, [[માર્ટિના હિંગીસ]]ની ભાગીદારીમાં કુર્નિકોવાએ પોતાનો પહેલો, ડબલ્સનો ગ્રાન્ડ સ્લામ ખિતાબ જીત્યો. બંનેએ મળીને ફાયનલમાં [[લિન્ડસે ડેવેનપોર્ટ]] અને [[નતાશા ઝવેરેવા]]ને માત આપી હતી. એ પછી [[ટોરેય પાન પૅસિફિક ઓપન]]ના કવાર્ટર ફાયનલમાં મોનિકા સેલ્સ સામે કુર્નિકોવાનો 7–5, 6–3થી પરાજય થયો. [[ઓકલાહોમા સિટી]]માં તે સેમિફાયનલમાં 6–4, 6–2થી [[અમાન્દા કોએત્ઝર]]થી, [[એવર્ટ કપ]]ના પહેલા રાઉન્ડમાં [[સ્લિવિઆ ફારિના ઈલિઆ]]થી, અને [[લિપ્ટન ચેમ્પિયનશિપો]]માં [[બાર્બરા સ્ચેટ્ટ]]થી પરાસ્ત થઈ. [[ટાયર I]] [[ફેમિલી સર્કલ કપ]]માં, પોતાની દ્વિતીય WTA ટૂરના ફાયનલ સુધી પહોંચી, પણ તેમાં માર્ટિના હિંગીસ સામે 6–4, 6–3થી હારી.<ref name="Official Website - Tennis Stats"></ref> તે પછી [[બાસ્ચ ઍન્ડ લૉમ્બ ચેમ્પિયનશિપો]]ના સેમિફાયનલ સુધી પહોંચવામાં તેણે [[જેનિફર કાપ્રિઅટી]], લિન્ડસે ડેવેનપોર્ટ અને [[પૅટ્ટી સ્ચેનિડેર]]ને હરાવ્યાં અને પછી [[રુક્ષાન્દ્રા ડ્રાગોમિર]] સામે 6–3, 7–5થી પરાજય પામી. ઈટાલિયન ઓપન અને જર્મન ઓપનમાં રાઉન્ડ રોબિન પરિણામો પછી, [[1999ની ફ્રેન્ચ ઓપન]]માં કુર્નિકોવા ચોથા રાઉન્ડ સુધી પહોંચી, અને છેલ્લે વિજેતા સ્ટેફી ગ્રાફ સામે 6–3, 7–6થી પરાસ્ત થઈ.<ref name="Official Website - Tennis Stats"></ref> એ પછી ઈસ્ટબોર્નમાં સેમિફાયનલમાં [[નાથાલી તાઉઝિઅટ]]થી 6–4, 4–6, 8–૬ સાથે હારી. [[1999ની વિમ્બલ્ડન ચેમ્પિયનશિપ]] ખાતે, કુર્નિકોવા ચોથા રાઉન્ડમાં [[વિનસ વિલિયમ્સ]] સામે 3–6, 6–3, 6–2થી પરાસ્ત થઈ. 1999ની વિમ્બલ્ડન મિકસ્ડ ડબલ્સમાં, [[જોનાસ બજોર્કમૅન]] સાથે તે ફાયનલ સુધી પહોંચી ગઈ, પરંતુ તે બંને [[લિઅન્ડર પેસ]] અને [[લિસા રૅયમન્ડ]] સામે 6–4, 3–6, 6–3થી હાર્યાં. [[1999ની WTA ટૂર ચેમ્પિયનશિપો]]માં કુર્નિકોવાએ પ્રવેશ મેળવ્યો, પણ તેના પ્રથમ રાઉન્ડમાં મૅરી પ્રિઅર્સ સામે 6(3)–7, 7–6(5), 6–0થી પરાસ્ત થઈ, અને તે સિઝનના અંતે વિશ્વની 12મા ક્રમાંકની ખેલાડી બની રહી.<ref name="Official Website - Tennis Stats"></ref> 1999ના સમયગાળા દરમ્યાન, તે એ દિવસોના પ્રમુખ સર્ચ એન્જિન, [[યાહૂ!(Yahoo!)]] પર વિશ્વની સૌથી વધુ શોધાતી ખેલાડી પણ બની રહી હતી.<ref>{{cite web|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m0EIN/is_/ai_58491098|title=Anna Kournikova Partners with Athlete Direct to Launch Official Web Site; The Internet's Most Searched Athlete Launches Kournikova.com|access-date=14 December 2008|date=15 November 1999|publisher=CBS Interactive Inc.|work=Business Wire|archive-url=https://archive.today/20120711001111/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0EIN/is_1999_Nov_15/ai_58491098/|archive-date=11 જુલાઈ 2012|url-status=live}}</ref> એ સિઝનમાં કુર્નિકોવા ડબલ્સમાં વધુ સફળ થઈ હતી. ઓસ્ટ્રેલિયા ઓપનમાં વિજય નોંધાવ્યા પછી, તેની અને માર્ટિના હિંગીસની જોડીએ ઈન્ડિયાના વેલ્સ, રોમ, ઈસ્ટબોર્નની ટુર્નામેન્ટો અને [[1999ની WTA ટૂર ચેમ્પિયનશિપો]] જીતી હતી, અને [[1999ની ફ્રેન્ચ ઓપન]]માં ફાયનલ સુધી પહોંચ્યા હતાં, જયાં તેઓ [[સરેના]] અને વિનસ વિલિયમ્સ સામે 3–6, 7–6(2), 6–8થી પરાસ્ત થયાં હતાં. કુર્નિકોવા, એલિના લિખોવત્સેવા સાથે, [[સ્ટાનફોર્ડ]]ના ફાયનલમાં પહોંચી હતી. 22 નવેમ્બર 1999માં તે ડબલ્સમાં [[વિશ્વના પહેલા ક્રમાંક]]ની ખેલાડી બની, અને એ સિઝન દરમ્યાન એ ક્રમાંકન જાળવી રાખ્યું. અન્ના કોર્નિકોવા અને માર્ટિના હિંગીસને [[વર્ષની શ્રેષ્ઠ ડબલ્સ ટીમ તરીકેનો WTA એવોર્ડ]] આપવામાં આવ્યો હતો. [[જુલી હેરાલ્ડ]] સાથેની ભાગીદારીમાં [[ગોલ્ડ કોસ્ટ ઓપન]] જીતીને કુર્નિકોવાએ પોતાની [[2000ની સિઝન]]નો આરંભ કર્યો. એ પછી તે [[મેડિબૅન્ક ઈન્ટરનેશનલ સિડની]]ના સિંગલ્સના સેમિફાયનલમાં પહોંચી, જયાં તે લિન્ડસે ડેવેનપોર્ટ સામે 6–3, 6–2થી હારી. [[2000ની ઓસ્ટ્રેલિયન ઓપન]]માં, તે સિંગલ્સના ચોથા રાઉન્ડ સુધી અને ડબલ્સમાં સેમિફાયનલ સુધી પહોંચી. બાર્બરા સ્ચેટ્ટ સાથેની તેની જોડી, લિસા રેમન્ડ અને [[રેની સ્ટબ્સ]] સામે હારી. આ સિઝનમાં, કુર્નિકોવા કુલ આઠ સેમિફાયનલોમાં (સિડની, [[સ્કોટ્સડેલ]], સ્ટાનફોર્ડ, [[સાન ડિઆગો]], [[લુકસેમ્બોર્ગ]], [[લેઈપઝિગ]] [[2000 WTA ટૂર ચેમ્પિયનશિપો]]), સાત કવાર્ટરફાયનલોમાં (ગોલ્ડ કોસ્ટ, ટોકયો, અમેલિયા આયલૅન્ડ, હમ્બર્ગ, ઈસ્ટબોર્ન, ઝુરિચ અને ફિલાડેલફિઆ) અને એક ફાયનલમાં પહોંચી. એક આંતરિક (ડોમેસ્ટિક) ખેલાડી હોવા છતાં, કુર્નિકોવા [[ક્રેમલિન કપ]]ના ફાયનલમાં માર્ટિના હિંગીસ સામે 6–3, 6–1થી પરાસ્ત થઈ. 20 નવેમ્બર 2000ના, છેવટે તે પ્રથમ વખત ટોચના 10 ખેલાડીઓમાં, 8મા ક્રમના ખેલાડી તરીકે, સ્થાન પામી.<ref name="Official Website - Tennis Stats"></ref> એ સિઝનના અંતે ડબલ્સમાં પણ તેને #4 ક્રમની ખેલાડી જાહેર કરવામાં આવી.<ref name="Official Website - Tennis Stats"></ref> ફરી એક વખત, કુર્નિકોવા ડબલ્સમાં વધુ સફળ પુરવાર થઈ હતી. [[2000ની યુ.એસ. ઓપન]]ની મિકસ્ડ ડબલ્સમાં, તે [[મૅકસ મિર્ની]] સાથે, ફાયનલ સુધી પહોંચી હતી, પણ તેમની જોડી [[જારેડ પામેર]] અને આરન્ટકસા સાન્ચેઝ વિકારિઓ સામે 6–4, 6–3થી હારી હતી. તે ડબલ્સમાં છ ખિતાબો જીત્યાં હતાં - ગોલ્ડ કોસ્ટ (જુલી હેરાલ્ડ સાથે), હમ્બર્ગ (નતાશા ઝેવેરેવા સાથે), ફિલ્ડેરસ્ટાડ્ટ, ઝુરિચ, ફિલાડેલફિઆ અને 2000 WTA ટૂર ચેમ્પિયનશિપો (માર્ટિના હિંગીસ સાથે). === 2001–2003: ઈજાઓ અને અંતિમ વર્ષો === તેની 2001ની સિઝન પર ઈજા છવાયેલી રહી, જેમાં ડાબા પગમાં તણાવને કારણે થયેલા ફેકચરના કારણે તેણે [[ફ્રેન્ચ ઓપન]] અને [[વિમ્બલ્ડન]] સહિત કુલ બાર ટુર્નામેન્ટોમાંથી બાકાત રહેવું પડ્યું હતું.<ref name="WTA Review"></ref> એપ્રિલમાં તેણે સર્જરી કરાવી.<ref name="WTA Review"></ref> આ વર્ષે, [[ઓસ્ટ્રેલિયન ઓપન]]માં તે પોતાની કારકિર્દીમાં બીજી વખત [[ગ્રાન્ડ સ્લામ]]ના કવાર્ટરફાયનલમાં પહોંચી. તે પછી પોતાના ડાબા પગની સમસ્યા ચાલુ રહેતાં તે કેટલાક કાર્યક્રમોમાંથી પાછી હટે છે અને છેક [[લેઈપઝિગ]] સુધી પાછી ફરતી નથી. સિડનીમાં તે [[બાર્બરા સ્ચેટ્ટ]] સાથે, ડબલ્સનો ખિતાબ જીત્યો પછી ટોકયોમાં [[ઈરોડા તુલયાગાનોવા]] સાથે ભાગીદારીમાં, અને [[સાન ડિઆગો]]માં, [[માર્ટિના હિંગીસ]] સાથેની ભાગીદારીમાં ફાયનલ સુધી પહોંચીને હારી જાય છે. હિંગીસ અને કુર્નિકોવાની જોડી [[ક્રેમલિન કપ]] પણ જીતે છે. 2001ની સિઝનના અંતે, તે સિંગલ્સમાં #74મું અને ડબલ્સમાં #26મું ક્રમાંકન પામે છે.<ref name="Official Website - Tennis Stats"></ref> [[File:Anna Kournikova-SYD-1.jpg|left|thumb|અન્ના કુર્નિકોવા 2002માં મેડિબૅન્ક ઈન્ટરનેશનલ માટે રમી રહી છે.]] 2002માં કુર્નિકોવા ઘણી સફળ રહે છે. તે [[ઓકલૅન્ડ]], ટોકયો, [[એકાપુલ્કો]] અને [[સાન ડિઆગો]]ની સેમિફાયનલો સુધી તથા [[ચીન ઓપન]]ની ફાયનલ સુધી પહોંચી હતી, જેમાં તે અન્ના સમાશ્નોવા સામે 6–2, 6–3થી હારે છે. કુર્નિકોવા માટે આ છેલ્લી સિંગલ્સ ફાયનલ હતી, અને સિંગલ ખિતાબ જીતવા માટેની છેલ્લી તક હતી. [[માર્ટિના હિંગીસ]] સાથે, અન્ના કુર્નિકોવા સિડનીની ફાયનલ ગુમાવે છે, પણ બંનેની જોડી [[ઓસ્ટ્રેલિયન ઓપન]]માં મહિલાઓની ડબલ્સમાં, તેમનો બીજો [[ગ્રાન્ડ સ્લામ]] ખિતાબ જીતે છે. પણ બંને જણ [[યુ.એસ. ઓપન]]ની કવાર્ટરફાયનલમાં હારે છે. અન્ના કુર્નિકોવા, [[ચાન્દા રુબિન]] સાથે [[વિમ્બલ્ડન]]ની સેમિફાયનલમાં રમે છે, પણ તેઓ [[સેરેના]] અને [[વિનસ વિલિયમ્સ]] સામે હારે છે. [[જૅનેટ લી]] સાથેની ભાગીદારીમાં તે [[શાંઘાઈ]] ખિતાબ જીતે છે. 2002ની સિઝનના અંતે, તે સિંગલ્સમાં #35મું અને ડબલ્સમાં #11મું ક્રમાંકન હાંસલ કરે છે.<ref name="Official Website - Tennis Stats"></ref> 2003માં, [[ઓસ્ટ્રેલિયન ઓપન]] ખાતે, બે વર્ષોમાં અન્ના કુર્નિકોવા, પોતાની પહેલી [[ગ્રાન્ડ સ્લામ]] મૅચ જિતે છે. તે પહેલા રાઉન્ડમાં [[હેનરીટા નાગ્યોવા]]ને હરાવે છે, અને પછી બીજા રાઉન્ડમાં [[જસ્ટીન હેનિન-હાર્દેની]]થી પરાજય પામે છે. ઓસ્ટ્રેલિયન ઓપન દરમ્યાન પીઠમાં મચકોડ આવવાને કારણે તે ટોકયોમાંથી પાછી હટે છે અને મિઆમી ટુર્નામેન્ટ સુધી પાછી ફરતી નથી. ડાબા પડખામાં મચકોડના નિર્દેશો મળવાથી કુર્નિકોવા [[ચારલેસ્ટોન]]ના પહેલા રાઉન્ડમાંથી વિદાય થાય છે. ઈજાને કારણે [[મારિયા શારાપોવા]] સામેની મૅચમાંથી પાછાં હટતાં પહેલાં, તે [[સી આયલૅન્ડ]]માં [[આઈટીએફ (ITF)]] ટુર્નામેન્ટના સેમિફાયનલ સુધી પહોંચી હતી. ચારલોટ્ટેસવિલે ખાતેની આઈટીએફ (ITF) ટુર્નામેન્ટના પહેલા રાઉન્ડમાં તે હારે છે. પીઠની ઈજાને કારણે તે બાકીની સિઝન દરમ્યાન એક પણ સ્પર્ધામાં ભાગ લઈ શકતી નથી. 2003ની સિઝનના અંતે, અને તેની વ્યવસાયી કારકિર્દીના અંતે, તે સિંગલ્સમાં #305મું અને ડબલ્સમાં #176મું ક્રમાંકન ધરાવતી હતી.<ref name="Official Website - Tennis Stats"></ref> કુર્નિકોવાએ જીતેલાં બે [[ગ્રાન્ડ સ્લામ]] ખિતાબો તેને 1999 અને 2002માં મળ્યાં હતાં, બંને [[ઓસ્ટ્રેલિયન ઓપન]]ની મહિલા ડબલ્સમાં, અને તે પણ જોડીદાર [[માર્ટિના હિંગીસ]] સાથે મળ્યાં હતાં, જેની સાથે 1999થી શરૂ કરીને તે ઘણીવાર રમી ચૂકી હતી. વ્યવસાયી સર્કિટમાં, કુર્નિકોવા ડબલ્સની ખેલાડી તરીકે સફળ પુરવાર થઈ હતી, તેણે 16 ટુર્નામેન્ટોમાં ડબલ્સના ખિતાબ જીત્યાં હતાં, જેમાં બે ઓસ્ટ્રેલિયન ઓપન સમાવિષ્ટ હતી, તથા તે મિકસ્ડ ડબલ્સમાં પણ [[યુ.એસ. ઓપન]] અને વિમ્બલ્ડન ખાતે અંતિમ મૅચ સુધી પહોંચી હતી, તેમ જ [[વિમેન્સ ટેનિસ એસોસિએશન]] ટૂર રેકિંગ્સમાં તેણે નં.1નું ક્રમાંકન હાંસલ કર્યું હતું. તેની વ્યવસાયી-કારકિર્દીમાં ડબલ્સનો રૅકોર્ડ 200–71 હતો. અલબત્ત, 1999 પછી તેની સિંગલ્સ તરીકેની કારકિર્દી પણ ઘણા અંશે સ્થિર રહી હતી. મોટા ભાગનો સમય તે પોતાનું ક્રમાંકન 10થી 15ની વચ્ચે જાળવી શકી હતી (સિંગલ્સમાં તેને મળેલું સર્વોચ્ચ ક્રમાંકન નં.8નું હતું), પણ ફાયનલ મૅચોમાં સારા દેખાવની અપેક્ષા નિષ્ફળ નીવડી હતી, તે એક પણ ગ્રાન્ડ સ્લામ કાર્યક્રમનો હિસ્સો નહોતી એવી 130 સિંગલ્સ ટુર્નામેન્ટો રમી હતી, જેમાંથી માત્ર ચારમાં તે ફાયનલમાં પહોંચી શકી હતી, અને એક પણ ફાયનલ જીતી શકી નહોતી. તેનો સિંગલ્સનો રૅકોર્ડ 209–129 છે. તેની કારકિર્દીના અંતિમ રમત વર્ષો શ્રેણીબદ્ધ ઈજાઓ, ખાસ કરીને પીઠની ઈજાઓથી ઘેરાયેલાં રહ્યાં હતાં, જેના કારણે તેનું ક્રમાંકન પણ ધીમી ગતિએ નિમ્ન બન્યું હતું. એક વ્યકિતત્વ તરીકે કુર્નિકોવા, તેના શ્રેષ્ઠ સમયગાળા દરમ્યાન, લેખો અને તસવીરો, એમ બંને માટે સૌથી સામાન્ય શોધ શબ્દ બની રહી હતી.<ref name="2001EOY"></ref><ref name="2002EOY"></ref><ref name="2003EOY"></ref> તે હજી પણ વિશ્વની સૌથી વધુ શોધતી ખેલાડી છે.<ref>{{cite web|url=http://docs.newsbank.com/openurl?ctx_ver=z39.88-2004&rft_id=info:sid/iw.newsbank.com:NewsBank:NUSB&rft_val_format=info:ofi/fmt:kev:mtx:ctx&rft_dat=10E7B50799428D80&svc_dat=InfoWeb:aggregated5&req_dat=0D0CB579A3BDA420|title=Web Users Have Spoken: Paris Hilton Is the Most-Searched Term of 2005 - Lycos Announces the Most Popular Internet Search Terms of 2005 and the Ones to Watch in 2006 Eminem, Web's Most Wanted Man; The Simpsons, Top TV Show; Harry Potter and the Goblet of Fire, Top Movie; Green Day, Top Band; Hurricane Katrina, Most- Searched News Event|access-date=22 July 2009|date=12 December 2005|publisher=[[PR Newswire]]}}</ref><ref>{{cite web|url=http://docs.newsbank.com/openurl?ctx_ver=z39.88-2004&rft_id=info:sid/iw.newsbank.com:NewsBank:NUSB&rft_val_format=info:ofi/fmt:kev:mtx:ctx&rft_dat=116001EDD2BE89C8&svc_dat=InfoWeb:aggregated5&req_dat=0D0CB579A3BDA420|title=Web Users Have Spoken: Poker is the Most-Searched Term of 2006...LYCOS Announces the Most Popular Internet Search Terms of 2006 and the Ones to Watch in 2007 - Iran Nuclear Program, Most-Searched News Event; Perez Hilton, Most-Searched Blog Site Clay Aiken, Web's Most Wanted Man; Pamela Anderson, Most-Searched Woman "American Idol," Top TV Show; "High School Musical," Top Movie; Green Day, Top Band |access-date=22 July 2009|date=13 December 2006|publisher=[[PR Newswire]]}}</ref><ref>{{cite web|url=http://docs.newsbank.com/openurl?ctx_ver=z39.88-2004&rft_id=info:sid/iw.newsbank.com:NewsBank:NUSB&rft_val_format=info:ofi/fmt:kev:mtx:ctx&rft_dat=11D751AC8FF92838&svc_dat=InfoWeb:aggregated5&req_dat=0D0CB579A3BDA420|title=Lycos Announces the Most Popular Internet Search Terms of 2007 and the Ones to Watch in 2008 - POKER Trumps all Other Search Topics to Top Lycos Year-End List for 2nd Consecutive Year SADDAM HUSSEIN EXECUTION, Most-Searched News Event of 2007; "DANCING WITH THE STARS," Top TV Show; "TRANSFORMERS," Top Film BRITNEY SPEARS, Most-Searched Woman, CLAY AIKEN Web's Most Wanted Man TMZ, Most Popular Blog Site|access-date=22 July 2009|date=10 December 2007|publisher=[[PR Newswire]]}}</ref><ref>{{cite web|url=http://docs.newsbank.com/openurl?ctx_ver=z39.88-2004&rft_id=info:sid/iw.newsbank.com:NewsBank:ZFBS&rft_val_format=info:ofi/fmt:kev:mtx:ctx&rft_dat=12527D6CD9CB7460&svc_dat=InfoWeb:aggregated5&req_dat=0D0CB579A3BDA420|title=Wireless News: Lycos Reveals Its Most Popular Internet Search Terms of 2008|access-date=22 July 2009|date=17 December 2008|publisher=Wireless News}}</ref> === 2004–વર્તમાનઃ પ્રદર્શનો અને વર્લ્ડ ટીમ ટેનિસ === [[File:Anna Kournikova, 2009.jpg|thumb|right|ડિસેમ્બર 15, 2009ના ફોરવર્ડ ઓપરેટિંગ બેઝ શારાના ખાતે યુએસઓ-પ્રાયોજિત પ્રવાસ દરમ્યાન, કુર્નિકોવા સ્ટેજ પરથી યુ.એસ. સૈનિકો, નાવિકો, ઍરમૅન અને નૌકાસૈન્ય અધિકારીઓના ટોળા સાથે વાતચીત કરી રહી છે.]] 2003થી કુર્નિકોવા [[ડબલ્યુટીએ (WTA) ટૂર]]માં રમી નથી, પણ તે હજી પણ ધર્માદા હેતુઓ માટે પ્રદર્શન મૅચો રમે છે. 2004ના ઉત્તરાર્ધમાં, તેણે [[એલ્ટોન જહોન]] દ્વારા અને તેના બે સાથી ટેનિસ ખેલાડીઓ [[સેરેના વિલિયમ્સ]] અને [[એન્ડી રોડ્ડીક]] દ્વારા આયોજિત ત્રણ મૅચોમાં ભાગ લીધો હતો. જાન્યુઆરી 2005માં, તે [[જહોન મૅકઈનરો]], [[એન્ડી રોડ્ડીક]] અને [[ચૅરિસ ઈવર્ટ]] સાથે [[ભારતીય મહાસાગરમાં ઉઠેલી ત્સુનામી]] માટેના ચૅરિટી કાર્યક્રમમાં ડબલ્સ મૅચ રમી હતી. નવેમ્બર 2005માં, ધર્માર્થ માટે તે WTT ફાયનલ્સમાં [[લિસા રૅયમન્ડ]] અને [[સામાન્થા સ્ટોસુર]] સામે [[માર્ટિના હિંગીસ]] સાથે જોડી બનાવીને રમી હતી. કુર્નિકોવા [[વર્લ્ડ ટીમ ટેનિસ]](WTT)માં સેંટ લુઈસ એસિસની, માત્ર ડબલ્સ રમતી, સભ્ય પણ છે. સપ્ટેમ્બર 2008માં, [[માલિબુ, કૅલિફોર્નિયા]]માં [[ઝુમા બિચ]] ખાતે આયોજિત 2008 નૌટિકા માલિબુ ટ્રિઍથલોન માટે કુર્નિકોવાએ હાજરી આપી હતી.<ref name="2008 Nautica Malibu Triathlon">{{Cite web |url=http://www.sportsmates.com/index.php?cmd=view_gallery&gal_id=408&club_id=2461 |title=ગઈકાલે 2008ના નૌટિકા માલિબુ ટ્રિઍથલોન માટે અન્ના કુર્નિકોવા દેખાઈ હતી |access-date=2026-04-29 |archive-date=2008-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081206065352/http://www.sportsmates.com/index.php?cmd=view_gallery&gal_id=408&club_id=2461 |url-status=dead }}</ref> લોસ એન્જલસમાં બાળકોના હૉસ્પિટલ માટે ફાળો એકઠો કરવા માટે આ દોડનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. મહિલાઓની [[કે-સ્વિસ]] (K-Swiss) ટીમ વતી તે આ દોડ જીતી ગઈ હતી.<ref name="2008 Nautica Malibu Triathlon"></ref> 27 સપ્ટેમ્બર 2008ના, કુર્નિકોવાએ [[ઉત્તર કારોલિનાના ચારલોટ્ટે]]માં પ્રદર્શન મૅચોમાં ભાગ લીધો; તે બે મિકસ્ડ ડબલ્સ મૅચો રમી.<ref name="Mixed Doubles Exhibition in Charlotte">{{Cite web |url=http://www.sportsmates.com/index.php?cmd=view_gallery&gal_id=465&club_id=2461 |title=સ્પોર્ટ્સ મેટ્સ ગેલેરીઃ ઉત્તર કારોલિનાના ચારલોટ્ટેમાં મિકસ્ડ ડબલ્સનું પ્રદર્શન |access-date=2026-04-29 |archive-date=2018-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181107013455/http://www.sportsmates.com/index.php?cmd=view_gallery&gal_id=465&club_id=2461 |url-status=dead }}</ref> જેમાં તેણે [[ટીમ વિલ્કીસન]] અને [[કારેલ નોવાસેક]] સાથે જોડી બનાવી.<ref name="Mixed Doubles Exhibition in Charlotte"></ref> કુર્નિકોવા અને વિલ્કીનસનની જોડીએ [[જિમ્મી અરિઆસ]] અને [[ચાન્દા રુબિન]]ની જોડીને હરાવી, અને તે પછી કુર્નિકોવા અને નોવાસેકની જોડીએ ચાન્દા રુબિન અને ટિમ વિલ્કીસનની જોડીને હરાવી.<ref name="Mixed Doubles Exhibition in Charlotte"></ref> 12 ઑકટોબર 2008ના, [[બિલી જિન કિંગ]] અને [[સર એલ્ટન જહોન]]ના યજમાન પદ હેઠળ યોજાયેલા વાર્ષિક ધર્માર્થ કાર્યક્રમમાં અન્ના કુર્નિકોવાએ એક પ્રદર્શન મૅચમાં હિસ્સો લીધો, જેમાં એલ્ટોન જહોન [[એડ્સ]] ફાઉન્ડેશન અને અટલાન્ટા એડ્સ પાર્ટનરશિપ ફંડ માટે $400,000થી વધુ ફાળો એકઠો થયો.<ref name="Elton John AIDS Foundation">{{Cite web |url=http://www.sportsmates.com/index.php?cmd=view_gallery&gal_id=538&club_id=2461 |title=એલ્ટોન જહોન એડ્સ ફાઉન્ડેશન અને અટલાન્ટા એડ્સ પાર્ટનરશિપ ફંડ માટે વાર્ષિક ધર્માર્થ કાર્યક્રમે $400,000 કરતાં વધુ ફાળો એકઠો કર્યો |access-date=2026-04-29 |archive-date=2018-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181107013451/http://www.sportsmates.com/index.php?cmd=view_gallery&gal_id=538&club_id=2461 |url-status=dead }}</ref> ડબલ્સમાં તે [[એન્ડી રોડ્ડીક]] સાથે (સર એલ્ટોન જહોનના પ્રશિક્ષણમાં), [[માર્ટિના નવરાતિલોવા]] અને [[જેસી લેવિન]] (બિલી જિન કિંગના પ્રશિક્ષણમાં) વિરુદ્ધ રમી, જેમાં કુર્નિકોવા અને રોડ્ડીકની જોડી 5–4(3)થી જીતી ગઈ હતી.<ref name="Elton John AIDS Foundation"></ref> 2 મે 2009ના રોજ, ટર્નિંગ સ્ટોન ઈવેન્ટ સેન્ટર, વેરોના, ન્યૂયોર્ક ખાતે આયોજિત ''લિજિન્ડરી નાઈટ'' માં કુર્નિકોવા [[જહોન મૅકઈનરો]], [[ટ્રેસી ઔસ્ટીન]] અને [[જિમ કુરિયર]] સાથે સ્પર્ધામાં ઊતરી હતી.<ref name="Big Time Tennis Names to CNY">{{Cite web |url=http://www.cnycentral.com/sports/sports_story.aspx?id=274916 |title=બિગ ટાઈમ ટેનિસ નેમ્સ ટુ CNY |access-date=2010-09-22 |archive-date=2010-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100716074244/http://www.cnycentral.com/sports/sports_story.aspx?id=274916 |url-status=dead }}</ref> ટેનિસની આ લિજિન્ડરી રાત્રિમાં મૅકઈનરો અને કુરિઅર વચ્ચે રસાકસીભરી સિંગલ્સ મૅચ રમાઈ અને તેના પછી મૅકઈનરો અને ઓસ્ટીનની જોડી સામે કુરિયર અને કુર્નિકોવાની જોડી વચ્ચે ડબલ્સ મૅચ રમવામાં આવી. તે [[કે-સ્વિસ]](K-Swiss)ની વર્તમાન પ્રવકતા છે.<ref>{{cite press release|url=http://www.prnewswire.com/cgi-bin/stories.pl?ACCT=104&STORY=/www/story/02-22-2007/0004532708&EDATE=|title=K-Swiss Announces Anna Kournikova As New Spokesperson for the Brand|access-date=9 April 2008|date=22 February 2008|publisher=K-Swiss}}</ref> ''[[ઍલે]]'' (ELLE) સામયિકના જુલાઈ 2005ના અંકમાં છપાયેલા પ્રમુખ લેખમાં કુર્નિકોવાએ કહ્યું હતું કે જો તે 100% ચુસ્ત હશે, તો તેને પાછા ફરવું અને સ્પર્ધામાં ઊતરવું ગમશે. == રમતની શૈલી == એક ખેલાડી તરીકે, કુર્નિકોવા પોતાના પગલાંની ઝડપ અને આક્રમક આધારરેખાની રમત માટે, તથા ઉત્કૃષ્ટ કોણ તેમ જ ડ્રોપશોટ યોજવા માટે નોંધપાત્ર રહી હતી; જો કે, તેના પ્રમાણમાં સપાટ, ઊંચું-જોખમ ધરાવતાં ગ્રાઉન્ડસ્ટ્રોક(જમીન પર પગ જમાવીને મારવામાં આવતા સ્ટ્રોક) વારંવાર ભૂલને પાત્ર બનતા હતાં અને સિંગલ્સમાં તેનો સર્વ (શરૂઆતનો દડો) કયારેક વિશ્વાસપાત્ર રહેતાં નહીં. કુર્નિકોવા પોતાનું રૅકેટ જમણા હાથથી પકડે છે પણ જયારે તે [[બૅકહેન્ડ]] શોટ રમે છે ત્યારે તે બંને હાથોનો ઉપયોગ કરે છે. નેટ પાસે તે એક સારી ખેલાડી છે.<ref>{{Cite web | url = http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9407E0DD1339F934A1575BC0A960958260 | title = Substance Behind Those Shades | access-date = 7 July 2008 | date = 27 August 1996| author = Selena Roberts | work = New York Times }}</ref> તે બળપૂર્વક ગ્રાઉન્ડસ્ટ્રોક મારી શકે છે અને [[ડ્રોપ શોટ]] પણ રમી જાણે છે.<ref>{{Cite web | url = http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F07E0DF153BF932A15754C0A961958260 | work = New York Times | access-date = 7 July 2008 | date = 21 July 1997 | author = Ron Dicker | title = Rubin Defeats Kournikova in Exhibition Final }}</ref> તેની રમવાની શૈલી એક ડબલ્સના ખેલાડીની લાક્ષણિકતાઓ સાથે બંધબેસે છે, અને તેની ઊંચાઈ તેમાં પૂરક બને છે.<ref name="sweetannakournikova.com">{{Cite web |url=http://www.sweetannakournikova.com/bio.php |title=મીઠડી અન્ના કુર્નિકોવા - જીવનચરિત્ર |access-date=2010-09-22 |archive-date=2012-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120316175548/http://www.sweetannakournikova.com/bio.php |url-status=dead }}</ref> [[પામ શ્રીવેર]] અને [[પિટર ફલેમિંગ]] જેવા ડબલ્સના તજજ્ઞો સાથે તેની સરખામણી કરવામાં આવતી હતી.<ref name="sweetannakournikova.com"></ref> == અંગત જીવન == કુર્નિકોવાના વૈવાહિક દરજજા અંગે ઘણા પ્રસંગે પ્રશ્નો ઊભા થયા હતા. તે આઈસ હોકી ખેલાડી [[પાવેલ બુરે]]ની વાગ્દત્તા બની છે કે કેમ તે અંગે વિસંગાત્મક અફવાઓ રહી હતી. તે [[NHL]]ના આઈસ હોકી સ્ટારખેલાડી [[સેરગેઈ ફેડોરોવ]] સાથે 2001માં પરણી ગઈ છે તેવા અહેવાલો પણ હતા. કુર્નિકોવાના પ્રતિનિધિએ આ બાબતને નકારી હતી, પણ ફેડોરોવએ નિવેદન આપ્યું હતું કે 2003માં તેઓ પરણ્યાં હતાં અને પછી બંને વચ્ચે છૂટાછેડા પણ થઈ ગયા હતા. ૨001ના ઉત્તરાર્ધમાં કુર્નિકોવાએ [[પોપસ્ટાર]] [[એનરિક ઈગલેસિઅસ]] સાથે હળવુંમળવું શરૂ કયુર્ં (તેના વિડીઓ, "એસ્કેપ"માં કુર્નિકોવા દેખાઈ હતી), અને 2003માં અને પાછળથી 2005માં પણ આ યુગલે ગુપ્તપણે લગ્ન કરી લીધાં છે એવી અફવાઓ વહેતી થઈ હતી. પોતાના અંગત સંબંધોને પુષ્ટિ અથવા નકાર દ્વારા સ્પષ્ટ કરવાનો કુર્નિકોવાએ જાતે સતત ઈનકાર કર્યો હતો. પણ મે 2007માં, ન્યૂ યોર્ક સનમાં [[એનરિક ઈગલેસિઅસ]]ને ટાંકવામાં આવ્યો હતો (તે ભૂલભર્યું હતું, એવું તેણે પાછળથી સ્પષ્ટ કર્યું હતું) કે કુર્નિકોવા સાથે પરણવાનો અને ઠરીઠામ થવાનો તેનો કોઈ ઈરાદો નથી, કારણ કે બંને વચ્ચે વિચ્છેદ થઈ ગયો છે. પાછળથી આ "છૂટાછેડા" અથવા માત્ર અલગ પડવાની ઘટનાનો ગાયર્ક ઈનકાર કર્યો હતો. જૂન 2008માં, ઈગલેસિઅસે ''[[ડેઈલી સ્ટાર]]'' ને કહ્યું હતું કે તે ગયા વર્ષે કુર્નિકોવા સાથે પરણ્યો હતો અને હાલમાં તે બંને છૂટાં થઈ ગયાં છે.<ref>{{cite news | url=http://www.digitalspy.co.uk/showbiz/a104379/iglesias-anna-and-i-were-married.html | title=Iglesias: 'Anna and I were married' | publisher=Digital Spy | access-date=2010-09-22 | archive-date=2009-02-20 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090220151513/http://www.digitalspy.co.uk/showbiz/a104379/iglesias-anna-and-i-were-married.html | url-status=dead }}</ref> આવું કહ્યા પછી એનરિકે આપેલા ઈન્ટર્વ્યૂઓમાં તેણે કહ્યું’તું કે એ તો માત્ર મજાક હતો,<ref>{{Cite web |url=http://www.rte.ie/arts/2008/0627/iglesiase.html |title=ઈગલેસિઅસ કહે છે કે તેના કુર્નિકોવા સાથે લગ્ન થયાં છે |access-date=2010-09-22 |archive-date=2010-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100228052522/http://www.rte.ie/arts/2008/0627/iglesiase.html |url-status=dead }}</ref> અને તેઓ હજી પણ એકબીજાની સાથે છે. કુર્નિકોવાને એક નાનો ભાઈ છે, જેનું નામ ઍલન છે.<ref>{{cite news| url=http://www.palmbeachdailynews.com/news/content/sports/2009/01/19/allan0120.html| title=Anna Kornikova's brother, Allan, 4, excels at three sports| publisher=Palm Beach Daily News| access-date=2010-09-22| archive-date=2010-04-04| archive-url=https://web.archive.org/web/20100404121630/http://www.palmbeachdailynews.com/news/content/sports/2009/01/19/allan0120.html| url-status=dead}}</ref> 2009ના ઉત્તરાર્ધમાં તે અમેરિકન નાગરિક બની ગઈ હતી. == પ્રસાર-માધ્યમોમાં પ્રસિદ્ધિ == કુર્નિકોવાને મળેલી મોટા ભાગની પ્રસિદ્ધિ તેના અંગત જીવનની આસપાસ તેમ જ તેના સંખ્યાબંધ મોડલિંગ શૂટને લઈને મળી હતી. 15 વર્ષની વયે, જયારે કુર્નિકોવાએ 1996ની યુ.એસ. ઓપનમાં પ્રવેશ કર્યો ત્યારે તેની સુંદરતા વિશ્વના ધ્યાનમાં આવી હતી, અને થોડા જ વખતમાં વિશ્વભરના સંખ્યાબંધ મૅગેઝિનોમાં તેની તસવીરો દેખાવા માંડી. 2000માં, કુર્નિકોવા [[બેર્લી]](Berlei)ની આઘાત-શોષક સ્પોર્ટ્સ બ્રા માટે નવો ચહેરો બની, અને અત્યંત સફળ રહેલા "ઓન્લી ધ બોલ શૂડ બાઉન્સ" જાહેરાતના પાટિયાંના અભિયાનમાં તે મૉડલ તરીકે દેખાઈ. અત્યંત ઓછાં-વસ્ત્રોવાળી તેની તસવીરો [[પુરુષો માટેનાં વિવિધ મૅગેઝિનો]]માં છપાઈ, જેમાં તેણે બિકિની અને સ્વિમસ્યુટમાં આપેલી અદાઓ ધરાવતો 2004નો અતિ-પ્રસિદ્ધિ પામેલો ''[[સ્પોર્ટ્સ ઈલુસ્ટ્રેડેટ સ્વિમસ્યુટ અંક]]'' તથા ''[[FHM]]'' અને ''[[મેકિસમ]]'' જેવાં પુરુષોનાં બીજાં લોકપ્રિય પ્રકાશનો પણ સામેલ હતાં. ''[[પીપલ]]ના'' 50 સૌથી સુંદર લોકોમાં વર્ષ 1998, 2000, 2002, અને 2003માં કુર્નિકોવાનું નામ સમાવિષ્ટ હતું અને [[ESPN.com]] પર "સૌથી હોટ મહિલા ખેલાડી" અને "(ઈગલેસિઅસ સાથે) સૌથી હોટ યુગલ" તરીકે તેને મત આપવામાં આવ્યા હતા. 2002માં, ''[[FHM]]ની વિશ્વની 100 સૌથી સેકસી સ્ત્રીઓ'' માં, પોતાની યુ.એસ. અને યુ.કે. આવૃત્તિઓમાં, તેને પ્રથમ સ્થાન આપવામાં આવ્યું હતું. તો તેનાથી વિરોધી, [[ઇએસપીએન (ESPN)]]એ- એક સિંગલ્સના ખેલાડી તરીકે મેળવેલી ખરેખરી સિદ્ધિઓની સરખામણીમાં અતિ ચગાવાયેલાં ખેલાડીઓની નોંધ લેતાં- પોતાના "25 બિગેસ્ટ સ્પોર્ટ્સ ફલોપ્સ ઓફ ધ પાસ્ટ 25 યર્સ (છેલ્લાં 25 વર્ષોના રમતગમતના સૌથી નિષ્ફળ 25 ખેલાડીઓ)"માં કુર્નિકોવાને 18^મું સ્થાન આપ્યું હતું.<ref>{{cite news | url=http://sports.espn.go.com/espn/espn25/story?page=listranker/25biggestflops | title=Biggest Sports Flop | publisher=ESPN }}</ref> ESPNની રમતગમતમાં જેમના વિશે વધુ પડતો ઊંચો અભિપ્રાય ધરવામાં આવ્યો હતો તેવા ખેલાડીઓને દર્શાવતી કલાસિક શ્રેણી- "હુ ઈઝ નંબર 1? (નંબર 1 કોણ છે?)"માં પણ કુર્નિકોવાને પહેલો ક્રમ આપવામાં આવ્યો હતો. અન્નાની લોકપ્રિયતા [[ટેકસાસ હોલ્ડ ધેમ]] ભાષા સુધી વિસ્તરી છે, જેમાં [[ગંજીફા]]ના પત્તાના એક્કા([[એસ]]-[[કિંગ]])-ને ઘણી વાર "અન્ના કુર્નિકોવા" તરીકે સંબોધવામાં આવે છે, ટેનિસ સ્ટાર અને પત્તાના એક્કાના પ્રથમાક્ષરો -- એક છે એટલા માટે નહીં, પણ રમનારની બરાબર નહીં રમવાની નામનાને કારણે. એવું કહેવાય છે કે કુર્નિકોવાનું પત્તું "લાગે છે ખરેખર સરસ, પણ તે ભાગ્યે જ જીતે છે."<ref>{{cite web|url=http://docs.newsbank.com/openurl?ctx_ver=z39.88-2004&rft_id=info:sid/iw.newsbank.com:NewsBank:FINB&rft_val_format=info:ofi/fmt:kev:mtx:ctx&rft_dat=1193F162D085F718&svc_dat=InfoWeb:aggregated5&req_dat=0D0CB579A3BDA420|title=FT Weekend Magazine - Non-fiction: Stakes and chips Las Vegas and the internet have helped poker become the biggest game in town|access-date=22 July 2009|date=19 May 2007|work=[[Financial Times]]|author=Aspden, Peter}}</ref><ref>{{cite web|url=http://docs.newsbank.com/openurl?ctx_ver=z39.88-2004&rft_id=info:sid/iw.newsbank.com:NewsBank:ASTB&rft_val_format=info:ofi/fmt:kev:mtx:ctx&rft_dat=11A694A707377538&svc_dat=InfoWeb:aggregated5&req_dat=0D0CB579A3BDA420|title=A little luck helps out|access-date=22 July 2009|date=15 July 2007|work=[[Sunday Tasmanian]]|author=Martain, Tim}}</ref> == કારકિર્દીના આંકડાઓ અને એવોર્ડ== * 1996: [[વર્ષની WTA નવાંગતુક]] * 1999: ([[માર્ટિના હિંગીસ]] સાથે) [[વર્ષની WTA ડબલ્સ ટીમ]] * 2002: [[ESPN સૌથી હોટ મહિલા ખેલાડી]] ==આ પણ જોશો== * [[વર્લ્ડ ટીમટેનિસ]], હાલમાં [[સેંટ લુઈસ એસિસ]] માટે રમે છે. ==પુસ્તકો== *સુસાન હોલ્ડન કૃત ''અન્ના કુર્નિકોવા'' (2001) (ISBN 9781842224168 / ISBN 1842224166) *કોની બેરમૅન કૃત ''અન્ના કુર્નિકોવા (વિમેન હૂ વિન)'' (2001) (ISBN 0791065294 / ISBN 978-0791065297) == સંદર્ભો == {{reflist|2}} ==બાહ્ય લિંક્સ== *[http://www.kournikova.com/ અધિકૃત વેબસાઈટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100522041252/http://www.kournikova.com/ |date=2010-05-22 }} *{{wta|id=4285|name=Anna Kournikova}} *{{imdb name|id=0468045|name=Anna Kournikova}} *[http://www.annasquare.com/ અન્ના કુર્નિકોવા ગેલેરી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100514092616/http://www.annasquare.com/ |date=2010-05-14 }} [[Category:1986માં જન્મેલી વ્યક્તિઓ]] [[Category:જીવિત લોકો]] [[Category:ઓસ્ટ્રેલિયન ઓપન ટેનિસ વિજેતાઓ]] [[Category:મહિલા ટેનિસ ખેલાડીઓ]] [[Category:રશિયન મહિલા મૉડલો]] [[Category:રશિયન મહિલા ટેનિસ ખેલાડીઓ]] [[શ્રેણી:ટેનિસ ખેલાડી]] 8gm5g2q7solknh4f621xiuckz2sbq5i 0 28209 900401 897805 2026-04-28T21:18:14Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 900401 wikitext text/x-wiki {{Infobox company |name = Citigroup Inc. |logo = [[ચિત્ર:Citi.svg|200px]] |type = [[Public company|Public]]<br />{{NYSE|C}}<br />{{Tyo|8710}} |foundation = [[New York City, New York]] (1812) |location = [[New York City, New York]], [[U.S.]] |area_served = Worldwide |key_people = {{nowrap | '''[[Richard D. Parsons]]''' <small>([[Chairman]])</small><br />'''[[Vikram Pandit]]''' <small>([[Chief executive officer|CEO]])</small><br /> '''John Gerspach''' <small>([[Chief financial officer|CFO]])</small>}} |industry = [[Banking]]<br />[[Financial services]] |products = [[Retail banking|Consumer banking]]<br />[[Commercial bank|Corporate banking]]<br />[[Investment banking]]<br />[[Private banking|Global wealth management]]<br />[[Financial analysis]]<br />[[Private equity]] |market cap = {{increase}} [[United States Dollar|US$]] 141.00 billion <small>(April 21, 2010)</small><ref>http://finance.yahoo.com/q?s=c</ref> |revenue = {{decrease}} $80.285 billion <small>(2009)</small><ref name=10k>{{cite web |url=http://finance.yahoo.com/q/is?s=C+Income+Statement&annual |title=Form 10-K |access-date= February 3, 2009}}</ref> |operating_income = {{increase}} $32.463 billion <small>(2009)</small><ref name=10k /> |net_income = {{decrease}} -$1.606 billion <small>(2009)</small><ref name=10k /> |assets = {{decrease}} $1.983 trillion <small>(3Q 2010)</small><ref name=10k /> |equity = {{increase}} $119.087 billion <small>(3Q 2010)</small><ref name=10k /> |assets = {{decrease}} $1.983 trillion <small>(3Q 2010)</small> |num_employees = 258,000 <small>(3Q 2010)</small><ref name=10k /> |homepage = [http://www.citigroup.com/ Citigroup.com] |intl = yes }} [[ચિત્ર:399park.jpg|thumb|right|સિટીગ્રુપના વૈશ્વિક વડામથકની ઇમારત, 399 પાર્ક એવન્યુ, ન્યૂયોર્ક શહેર.]] [[ચિત્ર:CitigroupCenter2.jpg|thumb|right|સિટીગ્રુપ સેન્ટર, ન્યૂયોર્ક શહેર.]] '''સિટીગ્રુપ ઈન્ક.''' (Citigroup Inc.) (બ્રાન્ડેડ '''સિટી''') અમેરિકાના ન્યૂયોર્ક શહેર સ્થિત નાણાંકિય સેવાઓ પૂરી પાડતી એક મુખ્ય કંપની છે. સિટીગ્રુપના વિલીનીકરણને ઇતિહાસના સૌથી મોટા વિલીનીકરણોમાંથી એક ગણવામાં આવે છે. બેંકિંગ ક્ષેત્રની મહાકાય કંપની સિટીકોર્પ અને નાણાંકિય જૂથ ટ્રાવેલર્સ ગ્રુપનું 7 એપ્રિલ, 1998ના રોજ વિલીનીકરણ થયા બાદ સિટીગ્રુપ અસ્તિત્વમાં આવ્યું હતું.<ref name="IHT">{{cite news|last=Martin|first=Mitchell|url=http://www.iht.com/articles/1998/04/07/citi.t.php|title=Citicorp and Travelers Plan to Merge in Record $140 Billion Deal: A New No. 1: Financial Giants Unite|work=[[International Herald Tribune]]|date=April 7, 1998|access-date=April 4, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20080220064016/http://www.iht.com/articles/1998/04/07/citi.t.php|archive-date=ફેબ્રુઆરી 20, 2008|url-status=dead}}</ref> સિટીગ્રુપ ઈન્ક. (Inc.) નાણાંકિય સેવાઓનું વિશ્વનું સૌથી વિશાળ માળખું ધરાવે છે, જે 16,000 જેટલી ઓફિસો સાથે 140 દેશોમાં ફેલાયેલું છે. આ કંપની વિશ્વભરમાં આશરે 2,60,000 કર્મચારીઓ તેમજ 140 થી વધુ દેશોમાં 200 મિલિયન ગ્રાહક ખાતા ધરાવે છે. યુએસ (US) ટ્રેઝરી સિક્યોરિટીઝના વેપારમાં તે પ્રાથમિક વિક્રેતા છે.<ref>{{cite web|url=http://www.ny.frb.org/markets/pridealers_current.html|title=Primary Dealers List|publisher=Federal Reserve Bank of New York|access-date=April 27, 2007|archive-date=ડિસેમ્બર 27, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101227120158/http://www.ny.frb.org/markets/pridealers_current.html|url-status=dead}}</ref> 2008ની વૈશ્વિક નાણાંકિય કટોકટીમાં સિટીગ્રુપને ખૂબ મોટાપાયે નુકસાન થયું હતું અને યુ.એસ. (U.S.) સરકારે નવેમ્બર 2008માં મોટી જામીનગીરી આપીને તેને બચાવ્યું હતું.<ref name="nyt-dash24nov"/> તેના સૌથી મોટા હિસ્સેદારોમાં મધ્યપૂર્વ અને [[સિંગાપુર|સિંગાપોર]]માંથી આવતાં ફંડોનો સમાવેશ થાય છે.<ref>http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&amp;sid=anjGWhqi0PSE&amp;refer=home</ref> 27 ફેબ્રુઆરી, 2009ના રોજ સિટીગ્રુપે જાહેર કર્યું કે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સરકાર $25 બિલિયન સંકટકાલીન મદદને સામાન્ય શેરોમાં પરિવર્તિત કરીને તેમની કંપનીનો 36 % ઇક્વિટીહિસ્સો લેશે; જોકે સિટીગ્રુપે $21 બિલિયનના સામાન્ય શેરો અને ઇક્વિટીને યુએસ (US) ઇતિહાસના એકમાત્ર વિશાળ શેર વેચાણના ભાગરૂપે વેચતા આ હિસ્સો 27 % રહી ગયો હતો. આટલું મોટું વેચાણ કરીને સિટીગ્રુપે એક મહિના પહેલા જ બેંક ઓફ અમેરિકાના $19 બિલિયન શેરોના વેચાણને પાછળ છોડી દીધું હતું. બેંક ઓફ અમેરિકા, જેપી (JP) મોર્ગન ચેઝ અને વેલ્સ ફેર્ગો સાથે સિટીગ્રુપ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની ''ચાર વિશાળ બેંકો'' માંથી એક છે.<ref name="reutersb4">{{cite news|url=http://blogs.reuters.com/rolfe-winkler/2009/09/15/break-up-the-big-banks/|title=Break Up the Big Banks|last=Winkler|first=Rolfe|date=September 15, 2009|publisher=Reuters|access-date=December 17, 2009|archive-date=સપ્ટેમ્બર 22, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100922101218/http://blogs.reuters.com/rolfe-winkler/2009/09/15/break-up-the-big-banks/|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100922101218/http://blogs.reuters.com/rolfe-winkler/2009/09/15/break-up-the-big-banks/ |date=સપ્ટેમ્બર 22, 2010 }}</ref><ref name="CNNmoneyb4">{{cite news|url=http://money.cnn.com/2009/02/27/news/economy/tully_banks.fortune/index.htm?source=yahoo_quote|title=Will the banks survive?|last=Tully|first=Shawn|date=February 27, 2009|publisher=Fortune Magazine/CNN Money|access-date= December 17, 2009}}</ref><ref name="USATodayb4">{{cite news|url=http://www.usatoday.com/money/companies/earnings/2008-10-16-citigroup_N.htm|title=Citigroup posts 4th straight loss; Merrill loss widens|date=October 16, 2008|publisher=The Associated Press|access-date= December 17, 2009}}</ref><ref name="Forbesb4">{{cite web|url=http://www.forbes.com/feeds/afx/2009/08/21/afx6803343.html|title=Big banks still hold regulators hostage|last=Winkler|first=Rolfe|date=August 21, 2009|publisher=Reuters, via Forbes.com|access-date=December 17, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629010020/http://www.forbes.com/feeds/afx/2009/08/21/afx6803343.html|archive-date=જૂન 29, 2011|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110629010020/http://www.forbes.com/feeds/afx/2009/08/21/afx6803343.html |date=જૂન 29, 2011 }}</ref><ref name="SFCb4">{{cite news|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2008/11/17/BURD146AIA.DTL|title=Bay Area job losses likely in Citigroup layoffs|last=Temple|first=James|coauthors=The Associated Press|date=November 18, 2008|publisher=The San Francisco Chronicle|access-date=December 17, 2009|archive-date=ડિસેમ્બર 5, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205193226/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2008%2F11%2F17%2FBURD146AIA.DTL|url-status=dead}}</ref><ref name="NYTimesb4">{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2007/08/23/business/23discount.html|title=4 Major Banks Tap Fed for Financing|last=Dash|first=Eric|date=August 23, 2007|publisher=The New York Times|access-date= December 17, 2009}}</ref><ref name="SanFranb4">{{cite news|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2008/11/24/BUST14B71M.DTL|title=Citigroup gets a monetary lifeline from feds|last=Pender|first=Kathleen|date=November 25, 2008|publisher=The San Francisco Chronicle|access-date=December 17, 2009|archive-date=જુલાઈ 26, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100726195359/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2008%2F11%2F24%2FBUST14B71M.DTL|url-status=dead}}</ref> == ઇતિહાસ == સિટીકોર્પ અને ટ્રાવેલર્સ ગ્રુપ વચ્ચે થયેલા $140 બિલિયનના જોડાણને પગલે 8 ઓક્ટોબર, 1998ના રોજ સિટીગ્રુપની રચના કરવામાં આવી હતી, જેનાથી તે વિશ્વની સૌથી મોટી નાણાંકિય સેવાઓ પૂરી પાડતી સંસ્થા બની હતી.<ref name="IHT"/> આમ કંપનીનો ઇતિહાસ કેટલીક પેઢીઓની કામગીરી વચ્ચે વહેંચાયેલો હતો જેનું બાદમાં સિટીકોર્પમાં એકીકરણ થયું. જેમ કે સિટીકોર્પ 100થી વધુ દેશોમાં સંચાલન કરતી [[બૅન્ક|બેંક]]ની સેવાઓ આપતી સંસ્થા હતી; અથવા ટ્રાવેલર્સ ગ્રુપ, જે ક્રેડિટ સેવાઓ, ગ્રાહક ધીરાણ, દલાલી અને વીમા જેવા ધંધા સાથે સંકળાયેલું હતું. એ રીતે, કંપનીનો ઇતિહાસ 1812માં સિટી બેંક ઓફ ન્યૂયોર્ક (બાદમાં સિટીબેંક); 1870માં બેંક હેન્ડલોવી; 1873માં સ્મિથ બાર્ને, 1884માં બેનામેક્સ; 1910માં સાલોમોન બ્રધર્સ સુધી વિસ્તરેલો છે. <ref name="citihistory">{{cite web|url=http://www.citigroup.com/citigroup/corporate/history/index.htm|title=About Citi|publisher=Citigroup|access-date=April 4, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070309173314/http://www.citigroup.com/citigroup/corporate/history/index.htm|archive-date=માર્ચ 9, 2007|url-status=live}}</ref> === સિટીકોર્પ === સિટી બેંક ઓફ ન્યૂયોર્કથી ઇતિહાસની શરૂઆત થાય છે. આ બેંકને 16 જૂન, 1812ના રોજ ન્યૂયોર્ક રાજ્યએ $2 મિલિયન મૂડીથી સનદ આપીને રક્ષિત કરી હતી. ન્યૂયોર્કના વેપારીઓના એક જૂથને સેવાઓ આપીને શરૂઆત કરનારી આ બેંક તે જ વર્ષે 14 સપ્ટેમ્બરે ધંધા માટે ખુલ્લી મૂકવામાં આવી અને સેમ્યુઅલ ઓસ્ગુડને કંપનીના પ્રથમ પ્રમુખ તરીકે ચૂંટી કાઢવામાં આવ્યા.<ref name="Citibank">{{cite web|url=http://www.citigroup.com/citigroup/corporate/history/citibank.htm|title=About Citi – Citibank, N.A.|publisher=Citigroup|access-date=May 12, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070416132329/http://www.citigroup.com/citigroup/corporate/history/citibank.htm|archive-date=એપ્રિલ 16, 2007|url-status=live}}</ref> 1865માં યુ.એસ. (U.S.)ની નવી બેંકિંગ વ્યવસ્થામાં જોડાયા પછી કંપનીનું નામ બદલીને ધ નેશનલ સિટી બેંક ઓફ ન્યૂયોર્ક રાખવામાં આવ્યું અને 1895 સુધીમાં તો તે અમેરિકાની સૌથી મોટી બેંક બની ગઇ.<ref name="Citibank"/> 1913માં ફેડરલ રીઝર્વ બેંક ઓફ ન્યૂયોર્કમાં ફાળો આપનાર તે પ્રથમ બેંક બની. તેના પછીના જ વર્ષે આ બેંકે બ્યુનોસ એરિસમાં યુ.એસ.(U.S.)ની પ્રથમ વિદેશી બ્રાન્ચનું ઉદ્દઘાટન કર્યું. જોકે 19મી સદીના મધ્યથી આ બેંક ક્યુબાના ખાંડ ઉદ્યોગ જેવા બાગાયતી અર્થતંત્રોમાં સક્રિય હતી. 1918માં યુ.એસ. (U.S.)ની વિદેશી બેંક ઇન્ટરનેશનલ બેંકિંગ કોર્પોરેશનની ખરીદીએ તેને $1 બિલિયનની મિલકતોને પસાર કરનારી પ્રથમ અમેરિકન બેંક બનાવી દીધી, જેના પગલે તે 1929માં વિશ્વની સૌથી મોટી વ્યવસાયિક બેંક બની.<ref name="Citibank"/> આ બેંક તેના વિકાસ સાથે નાણાંકિય સેવાઓમાં નાવીન્ય લાવનારી અગ્રણી બેંક બની. બચતપર ચક્રવૃદ્ધિ વ્યાજ (1921); જામીનગીરી વગર ખાનગી ધીરાણ(1928); ગ્રાહક ચકાસણી ખાતાં (1926) અને વિનિમયક્ષમ ધીરાણનું પ્રમાણપત્ર (1961) વગેરે આપનારી યુ.એસ.(U.S.)ની પ્રથમ મોટી બેંક તરીકે તે બહાર આવી હતી.<ref name="Citibank"/> 1955માં બેંકે તેનું નામ બદલીને ધ ફર્સ્ટ નેશનલ સિટી બેંક ઓફ ન્યૂયોર્ક રાખ્યું, જેને 1962માં કંપનીના પાયાની 150મી જયંતિ નિમિત્તે ટૂંકાવીને ફર્સ્ટ નેશનલ સિટી બેંક કરવામાં આવ્યું.<ref name="Citibank"/> ત્યારબાદ કંપની વ્યવસ્થિત રીતે ભાડાપટ્ટા અને ક્રેડિટ કાર્ડ ક્ષેત્રે પ્રવેશી. તેના દ્વારા લંડનમાં દાખલ કરાયેલા યુએસડી(USD)ધીરાણના પ્રમાણપત્રો બજારમાં 1888 પછીના પ્રથમ નવા વિનિમયક્ષમ ખત બન્યા. બાદમાં માસ્ટરકાર્ડ બનવા માટે, 1967માં બેંકે તેનું ''ફર્સ્ટ નેશનલ સિટી ચાર્જ સર્વિસ'' ક્રેડિટ કાર્ડ દાખલ કર્યું - જે લોકોમાં "એવરીથિંગ કાર્ડ" તરીકે જાણીતું હતું.<ref name="Citibank"/> 1976માં, સીઇઓ(CEO) વોલ્ટર બી. વ્રિસ્ટનની આગેવાની હેઠળ, ફર્સ્ટ નેશનલ સિટી બેંક (અને તેની હોલ્ડિંગ કંપની ફર્સ્ટ નેશનલ સિટી કોર્પોરેશન)નું નામ બદલીને સિટીબેંક, એન.એ. (N.A.) (અને સિટીકોર્પ, અનુક્રમે) રાખવામાં આવ્યું. ત્યાર પછી ટૂંક જ સમયમાં કંપનીએ સિટીકાર્ડ બહાર પાડ્યું, જેને 24-કલાક એટીએમ(ATM)નો નવો ચીલો પાડ્યો.<ref name="Citibank"/> બેંકના વિસ્તરણની સાથેસાથે, 1981માં નેરે વોરેન-કેરોલાઇન સ્પ્રિન્ગ ક્રેડિટ કાર્ડ કંપનીને ખરીદી લેવામાં આવી. 1984માં જોહ્ન એસ. રીડને સીઇઓ (CEO) તરીકે ચૂંટી લેવામાં આવ્યાં, સાથે જ સિટી, લંડનમાં ચેપ્સ (CHAPS) ક્લીયરિંગ હાઉસનું મૂળ સભ્ય બન્યું. તેમના નેતૃત્વ પછી 14 વર્ષ સિટીબેંક યુનાઇડેટ સ્ટેટ્સની સૌથી મોટી બેંક તેમજ વિશ્વની સૌથી મોટી ક્રેડિટ કાર્ડ અને ચાર્જ કાર્ડ આપનારી બેંક બની. સાથે તેણે તેની વૈશ્વિક પહોંચ 90થી વધુ દેશ સુધી વિસ્તારી દીધી હતી.<ref name="Citibank"/> === ટ્રાવેલર્સ ગ્રુપ === જોડાણ વખતે ટ્રાવેલર્સ ગ્રુપ નાણાંકિય હિતો ધરાવતું થોડું અલગ જૂથ હતું જેને સીઇઓ(CEO) સેન્ડી વેઇલ્લ હેઠળ સાથે લાવવામાં આવ્યું હતું. તેના મૂળિયા કોમર્શિયલ ક્રેડિટમાં છે, જે કન્ટ્રોલ ડેટા કોર્પોરેશનની સહાયક કંપની છે. આ કંપનીને વેઇલ્લે 1986માં ચાર્જ લીધા બાદ તે જ વર્ષે નવેમ્બરમાં ખાનગીમાં લઇ લીધી હતી.<ref name="IHT"/><ref name="Primerica">{{cite web|url=http://www.citigroup.com/citigroup/corporate/history/primerica.htm|title=About Citi – Primerica Financial Services|publisher=Citigroup|access-date=April 4, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080327182116/http://www.citigroup.com/citigroup/corporate/history/primerica.htm|archive-date=માર્ચ 27, 2008|url-status=live}}</ref> બે વર્ષ બાદ, વેઇલ્લે પ્રાઇમેરિકાની ખરીદીનો સોદો પાર પાડ્યો. આ જૂથે પહેલેથી જ જીવન વીમાકર્તા એ એલ વિલિયમ્સ તેમજ શેર દલાલ સ્મિથ બાર્નેને ખરીદી લીધા હતા. નવી કંપનીએ પ્રાઇમેરિકા નામ ધારણ કર્યું અને "ક્રોસ-સેલિંગ"નો વ્યૂહ અપનાવ્યો જે અંતર્ગત પિતૃ કંપની હેઠળના દરેક એકમને એકબીજાની સેવાઓનું વેચાણ કરવાનું હતું. તેના બિન-નાણાંકિય ધંધાઓ આડપેદાશ તરીકે ફૂટી નીકળ્યા હતાં.<ref name="Primerica"/> [[ચિત્ર:Travelers logo.png|thumb|સિટીકોર્પ સાથે જોડાણ પહેલાનો ટ્રાવેલર્સ ઈન્ક. (Inc.) નો કોર્પોરેટ લોગો (1993-1998)]] રીયલ એસ્ટેટ ક્ષેત્રે નબળાં રોકાણો<ref name="IHT"/> અને હરિકેન એન્ડ્રૂ બાદના સમયમાં નોંધપાત્ર નુકસાન સહન કરનારાં ટ્રાવેલર્સ ઇન્સ્યુરન્સે,<ref>{{cite news|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,158008,00.html|title=Survival Insurance|publisher=[[Time (magazine)|Time]]|date=June 24, 2001|access-date=September 17, 2007|archive-date=સપ્ટેમ્બર 21, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090921030221/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,158008,00.html|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090921030221/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,158008,00.html |date=સપ્ટેમ્બર 21, 2009 }}</ref> સપ્ટેમ્બર 1992માં પ્રાઇમેરિકા સાથે વ્યૂહાત્મક જોડાણ કર્યું, જે ડીસેમ્બર 1993માં તેમના એકત્રીકરણ અને એક જ કંપની તરફ દોરી ગયું. પ્રભુત્વ બાદ ગ્રુપ ટ્રાવેલર્સ ઈન્ક. (Inc.) બન્યું. મિલકતો અને હાનિઓ તેમજ જીવન અને એન્યુઇટી બાહેંધરીક્ષમતાઓને ધંધામાં ઉમેરવામાં આવી.<ref name="Primerica"/> દરમિયાન, સોદામાં જ મેળવાયેલા ટ્રાવેલર્સના વિશિષ્ટ લાલ છત્રીના લોગોને નવા નામ સાથેની સંસ્થાના તમામ વેપારમાં વાપરવાનું શરૂ કરવામાં આવ્યું. આ સમય દરમિયાન, ટ્રાવેલર્સે શીઅર્સન લેહમેનને સંપાદિત કરીને સ્મિથ બાર્ને સાથે તેને ભેળવી દીધી. છૂટક દલાલી અને મિલકત સંચાલન પેઢી એવી શીઅર્સન લેહમેનના 1985<ref name="IHT"/> સુધીના વડા વેઇલ્લ હતા.<ref name="Primerica"/> ==== સાલોમોન બ્રધર્સ ==== અંતે, નવેમ્બર 1997માં, ટ્રાવેલર્સ ગ્રુપે (જેનું એઇટ્ના પ્રોપર્ટી એન્ડ કેઝ્યુલ્ટી, ઈન્ક. (Inc.) માં ભેળવાયા બાદ ફરીથી એપ્રિલ 1995માં નામ બદલવામાં આવ્યું) મોટા બોન્ડ ડીલર અને બલ્જ બ્રેકેટ (સૌથી વધુ બાહેંધરી આપનારી કંપની કે તેમનો સમૂહ) ઇન્વેસ્ટમેન્ટ બેંક સાલોમોન બ્રધર્સને ખરીદવા માટે $9 બિલિયનનો સોદો કર્યો.<ref name="Primerica"/>. આ સોદો ટ્રાવેલર્સ/સ્મિથ બાર્ને માટે પૂરક બની રહ્યો કારણ કે સાલોમોન માત્ર નિશ્ચિત-આવક અને સંસ્થાકિય ગ્રાહકો પર આધાર રાખતી હતી જ્યારે સ્મિથ બાર્ને ઇક્વિટી અને રીટેઇલ ક્ષેત્રે મજબૂત હતું. સાલોમોન બ્રધર્સે સ્મિથ બાર્નેને, સાલોમોન સ્મિથ બાર્ને નામના નવા જામીનગીરીઓના એકમમાં જોડ્યું. એક વર્ષ પછી તો આ વિભાગે સિટીકોર્પના જામીનગીરીઓના જૂના સંચાલનને પણ હાથમાં લઇ લીધું. શ્રેણીબદ્ધ નાણાંકિય કૌભાંડોને પગલે બેંકની પ્રતિષ્ઠાને નુકસાન પહોંચતાં ધ સાલોમોન સ્મિથ બાર્ને નામને અંતે ઓક્ટોબર 2003માં ત્યજી દેવામાં આવ્યું. === સિટીકોર્પ અને ટ્રાવેલર્સ વિલય === 6 એપ્રિલ 1998ના રોજ સિટીકોર્પ અને ટ્રાવેલર્સ ગ્રુપ વચ્ચેના જોડાણની વિશ્વ સમક્ષ જાહેરાત થઇ, જેનાથી $140 બિલિયન મૂલ્ય ધરાવતી અને લગભગ $ 700 બિલિયનની મિલકતો ધરાવતી પેઢીનું સર્જન થયું.<ref name="IHT"/> આ સોદાથી ટ્રાવેલર્સ માટે સિટીકોર્પના રીટેઇલ ગ્રાહકોને મ્યુચ્યઅલ ફંડો અને વીમો આપવાનું સરળ બન્યું, જ્યારે બેંકિંગ વિભાગોને તેના રોકાણકારો અને વીમા ખરીદનારાઓનો નવો વર્ગ મળ્યો. જોડાણની જેમ આ સોદો ભલે રજૂ કરાયો હોય, પરંતુ તે જોડાણ કરતાં શેરની ફેરબદલી નો સોદો વધુ હતો. ટ્રાવેલર્સ ગ્રુપે સિટીકોર્પના તમામ શેરો $70 બિલિયનમાં ખરીદીને સિટીકોર્પના દરેક શેર માટે 2.5 નવા સિટીગ્રુપના શેર આપ્યા હતાં. આ માળખાથી દરેક કંપનીના વર્તમાન શેરહોલ્ડરો લગભગ અડધી કંપનીના માલિક થયા.<ref name="IHT"/> નવી કંપનીએ સિટીકોર્પની "સિટી" બ્રાન્ડને તેના નામમાં જાળવી રાખ્યું, અને ટ્રાવેલર્સના વિશિષ્ટ "લાલ છત્રી"ના લોગોને નવા કોર્પોરેટ લોગોમાં અપનાવ્યો, જે 2007 સુધી ઉપયોગમાં લેવાતો હતો. બંને મૂળ કંપનીના ચેરમેન જોહ્ન રીડ અને સેન્ડી વેઇલ્લને નવી કંપની સિટીગ્રુપ ઈન્ક. (Inc.) ના અનુક્રમે કો-ચેરમેન અને કો-સીઇઓ(CEO) તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યા. જોકે બંને કંપનીની સંચાલન પ્રક્રિયામાં વિશાળ તફાવતે તરત જ આ પ્રકારના માળખાના ડહાપણ સામે ઘણા પ્રશ્નાર્થ ઊભા કર્યા. વૈશ્વિક મહામંદી પછી લાગુ કરાયેલા ગ્લાસ-સ્ટીગલ્લ એક્ટની બાકીની જોગવાઇઓએ બેંકોને વીમા બાહેંધરી આપનારા સાથે જોડાણ પર પ્રતિબંધ ફરમાવ્યો અને સિટીગ્રુપ માટે પ્રતિબંધિત મિલકતોનું બેથી પાંચ વર્ષમાં વિનિવેશ કરવાનું પણ ઠેરવ્યું. જોકે, વેઇલ્લે જોડાણ વખતે જણાવ્યું હતું કે તેમને વિશ્વાસ છે કે ''"આટલા સમય દરમિયાન કાયદા બદલાઇ જશે.. આ સમસ્યા નહીં રહે તે માનવા માટે આપણે પૂરતી ચર્ચાવિચારણા હાથ ધરી શકીશું."'' <ref name="IHT"/> ખરેખર, નવેમ્બર 1999માં પસાર થયેલા ગ્રામ-લીચ-બ્લાઇલી એક્ટથી રીડ અને વેઇલ્લના મતને સમર્થન મળ્યું હતું, આ એક્ટથી આર્થિક બેંકિંગ, મૂડીરોકાણ બેંકિંગ, વીમા બાહેંધરી અને દલાલીના મિશ્રણસમી સુવિધાઓ આપતાં નાણાંકિય સમૂહો માટેના દરવાજા ખુલી ગયા હતા.<ref>{{cite web|last=Heakal|first=Reem|url=http://www.investopedia.com/articles/03/071603.asp|title=What Was The Glass-Steagall Act?|publisher=Investopedia|date=July 16, 2003|access-date= September 13, 2007}}</ref> ટ્રાવેલર્સ ગ્રુપ અને સિટીકોર્પના વિલય પછી જો પ્લુમેરી બંનેના ગ્રાહક વેપારોના એકીકરણનાં વડા પદે રહ્યા તેમજ વેઇલ્લ અને રીડ દ્વારા તેમને સિટી બેંક ઓફ નોર્થ અમેરિકાના સીઇઓ (CEO) પદે પણ નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા.<ref name="highbeam1">{{cite news |url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-65799679.html |title=Plumeri next Willis CEO; Former Citigroup executive to succeed Reeve |publisher=Business Insurance |date=October 2, 2000 |access-date=July 15, 2010 |archive-date=સપ્ટેમ્બર 10, 2012 |archive-url=https://archive.today/20120910043739/http://www.highbeam.com/doc/1G1-65799679.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120910043739/http://www.highbeam.com/doc/1G1-65799679.html |date=સપ્ટેમ્બર 10, 2012 }}</ref><ref name="highbeam3">{{cite web |url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-66458878.html |title=Willis Names Plumeri New Chairman/CEO |publisher=National Underwriter Property & Casualty-Risk & Benefits Management |date=October 9, 2000 |access-date=July 15, 2010 |archive-date=ડિસેમ્બર 9, 2012 |archive-url=https://archive.today/20121209111330/http://www.highbeam.com/Search?searchTerm=Willis+Names+Plumeri+New+ChairmanCEO.(Brief+Article)&searchType=Article&currentPage=0&orderBy= |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://archive.today/20121209111330/http://www.highbeam.com/Search?searchTerm=Willis+Names+Plumeri+New+ChairmanCEO.(Brief+Article)&searchType=Article&currentPage=0&orderBy= |date=ડિસેમ્બર 9, 2012 }}</ref> તેમણે 450 રીટેઇલશાખાઓના નેટવર્કનું સંચાલન કર્યું હતું.<ref name="highbeam3"/><ref name="forbes1">{{cite web |url=http://people.forbes.com/profile/joseph-j-plumeri/86637 |title=Joseph J. Plumeri Profile |publisher=[[Forbes]] |date= |access-date=July 15, 2010 |archive-date=ઑક્ટોબર 31, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101031124616/http://people.forbes.com/profile/joseph-j-plumeri/86637 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101031124616/http://people.forbes.com/profile/joseph-j-plumeri/86637 |date=ઑક્ટોબર 31, 2010 }}</ref><ref name="highbeam4">{{cite web |url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-65508232.html |title=Citi Veteran to Lead U.K. Insurance Broker.(Joseph J. Plumeri moves to Willis Group) |publisher=[[American Banker]] |date=September 27, 2000 |access-date=July 15, 2010 |archive-date=નવેમ્બર 4, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104091447/http://www.highbeam.com/doc/1G1-65508232.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121104091447/http://www.highbeam.com/doc/1G1-65508232.html |date=નવેમ્બર 4, 2012 }}</ref> સીઆઇબીસી (CIBC) ઓપનહેઇમરના વિશ્લેષક જે. પોલ ન્યૂસમે જણાવ્યું હતું: "મોટાભાગના લોકો આશા રાખે છે તેમ તેઓ ચીઠ્ઠીના ચાકર જેવા એક્ઝિક્યુટિવ નથી. તેઓ નમ્ર પણ નથી. પણ સિટીબેંક એક સંસ્થા તરીકે આ બેંક મુશ્કેલીમાં હતી તે વાત જાણતું હતું અને પરોક્ષ વેચાણ વડે હવે તે નહતી ચાલવાની-અને પ્લૂમેરી પણ બેંક પર ઠંડુ પાણી રેડવાના જુસ્સામાં હતા."<ref name="investmentnews1">{{cite news |last=Nash |first=Jeff |url=http://www.investmentnews.com/article/19990419/SUB/904190722 |title=The Chief Preacher: Joe Plumeri – Citibank Finds Sales Religion |publisher=Investment News |date=April 19, 1999 |access-date=July 16, 2010 |archive-date=મે 11, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511082415/http://www.investmentnews.com/article/19990419/SUB/904190722 |url-status=dead }}</ref> વેઇલ્લ અને રીડે જ્યારે પદનો ત્યાગ કર્યો ત્યારે અટકળો થતી હતી કે જો તેમને સિટીબેંકના વિશાળ અને નોંધનીય વિજય પર અસર કરવી હશે તો તેઓ સમગ્ર સિટીગ્રુપ ચલાવવા માટેના આગળ પડતાં દાવેદાર હશે.<ref name="investmentnews1"/> આવી અટકળો વચ્ચે, પ્લુમેરીએ એકમની આવક એક જ વર્ષમાં $108 મિલિયનથી વધારીને $415 મિલિયન પર પહોંચાડી દીધી, આવકનો આ વધારો આશરે 400%નો હતો.<ref name="bizjournals2003">{{cite news|url=http://philadelphia.bizjournals.com/philadelphia/stories/2003/11/17/daily17.html?jst=b_ln_hl |title=Commerce adds Plumeri to Board of Directors |publisher= [[Philadelphia Business Journal]] |date=November 19, 2003 |access-date= July 16, 2010}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.irmi.com/conferences/crc/speakers/plumeri.aspx |title=Joe Plumeri |publisher=International Risk Management Institute |date= |access-date=July 16, 2010 |archive-date=જુલાઈ 13, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110713060847/http://www.irmi.com/conferences/crc/speakers/plumeri.aspx |url-status=dead }}</ref><ref name="willis2004">[http://www.willis.com/Documents/Media_Room/Press_Releases/2004/4-1-04%20Risk%20Transfer.pdf "બ્રેકિંગ વિથ ટ્રેડિશન: વિલિસ રી-એનર્જાઇઝ્ડ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718053213/http://www.willis.com/Documents/Media_Room/Press_Releases/2004/4-1-04%20Risk%20Transfer.pdf |date=2011-07-18 }}, ''રીસ્ક ટ્રાન્સ્ફર મેગેઝિન'' , 1 એપ્રિલ, 2004.</ref> જોકે તેઓ જાન્યુઆરી, 2000માં અચાનક જ સિટીબેંકમાંથી નિવૃત થઇ ગયા.<ref name="ecnext1">{{cite news|url=http://goliath.ecnext.com/coms2/gi_0199-4230519/Joe-Plumeri-playing-in-traffic.html|James Kristie |title=Joe Plumeri, Playing in Traffic: with his quest for adventure and 'just go for it' philosophy, the CEO of insurance broker Willis Group Holdings has got the competitive spirit kicking in again at this 175-year-old company |publisher=Directors & Boards |date= June 22, 2004|access-date= July 15, 2010}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-58043412.html |author=B. Moyer |title=After Turnover At Citi, More Deals Expected |publisher=[[American Banker]] |date=December 6, 1999 |access-date=July 16, 2010 |archive-date=નવેમ્બર 4, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104091721/http://www.highbeam.com/doc/1G1-58043412.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121104091721/http://www.highbeam.com/doc/1G1-58043412.html |date=નવેમ્બર 4, 2012 }}</ref> 2000ની સાલમાં સિટીગ્રુપે એસોસિએટ્સ ફર્સ્ટ કેપિટલ કોર્પોરેશન હસ્તગત કરી જે 1989 સુધી ગલ્ફ+વેસ્ટર્નની માલિકીનું હતું (હવે નેશનલ એમ્યુઝમેન્ટ્સનો હિસ્સો છે). એસોસિએટ્સની લૂંટણિયા ધીરાણ પ્રવૃતિઓ માટે તેની મોટાપાયે ટીકાઓ થતી હતી અને સિટીએ ગ્રાહકો સાથે થયેલી વિવિધ પ્રકારની લૂંટણિયા પ્રવૃતિઓને પગલે અંતે ફેડરલ ટ્રેડ કમિશન સાથે સમાધાન કરવું પડ્યું, જેમાં સિટીએ $240 મિલિયન ચૂકવવા પડ્યા હતા. ગ્રાહકો સાથે થયેલી ખોટી પ્રવૃતિઓમાં "ફ્લિપિંગ" મોર્ટગેજ, વૈકલ્પિક ક્રેડિટ ઇન્સ્યુરન્સ સાથે "પેકિંગ" મોર્ટગેજ અને છેતરામણી માર્કેટિંગ પ્રવૃતિઓનો સમાવેશ થતો હતો.<ref>સિટીગ્રુપ સેટલ્સ એફટીસી (FTC) ચાર્જીસ અગેન્સ્ટ ધ એસોસિએટ્સ રેકોર્ડ-સેટિંગ $215 મિલિયન ફોર સબપ્રાઇમ લેન્ડિંગ વિક્ટિમ્સ http://www.ftc.gov/opa/2002/09/associates.shtm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100604153553/http://www.ftc.gov/opa/2002/09/associates.shtm |date=2010-06-04 }}</ref> === ટ્રાવેલર્સ સ્પિન ઓફ === [[ચિત્ર:The Travelers Companies.svg|thumb|ટ્રાવેલર્સ કંપનીઓનો વર્તમાન લોગો.]] કંપનીએ તેમની ટ્રાવેલર્સ મિલકતો અને દુર્ઘટના વીમા બાહેંધરીના ધંધાને 2002માં અન્યત્ર વાળ્યો. આ પગલું વીમા એકમ દ્વારા સિટીગ્રુપના સ્ટોક પ્રાઇઝ પર ગાળિયો મજબૂત કરાતાં ભરવામાં આવ્યું હતું કારણ કે ટ્રાવેલર્સની કમાણી વધુ સીઝનલ અને મોટી આપત્તિઓથી અસર પામે તેવી હતી. 11 સપ્ટેમ્બર, 2001નો ન્યૂયોર્ક સિટીના મધ્યમાં આવેલા વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર પરનો હુમલો તેમાં ખાસ હતો. મોટાભાગના ઔદ્યોગિક ગ્રાહકો વીમો દલાલો પાસેથી ખરીદવા માટે ટેવાયેલા હોવાથી આ પ્રકારના વીમા સીધા જ ગ્રાહકોને વેચવા મુશ્કેલ હતા. ધ ટ્રાવેલર્સ પ્રોપર્ટી કેઝ્યુલ્ટી કોર્પોરેશનનું સેન્ટ પોલ કંપનીઝ ઈન્ક. (Inc.) સાથે 2004માં જોડાણ થયું અને સેન્ટ પોલ ટ્રાવેલર્સ કંપનીઝ અસ્તિત્વમાં આવી. સિટીગ્રુપે જીવન વીમો અને એન્યુઇટી બાહેંધરીનો ધંધો જાળવી રાખ્યો; જોકે, તેમણે આ ધંધાઓ 2005માં મેટલાઇફને વેચી દીધા. સિટીગ્રુપ હજુ પણ મોટાપાયે તમામ પ્રકારના વીમા વેચે છે, પરંતુ બાહેંધરી વીમામાં હવે તે નથી રહ્યું. ટ્રાવેલર્સ ઇન્સ્યુરન્સથી છૂટકારો મેળવ્યા છતાં, ફેબ્રુઆરી 2007 સુધી સિટીગ્રુપે ટ્રાવેલર્સનો ઓળખસમો લાલ છત્રીનો લોગો જાળવી રાખ્યો. ફેબ્રુઆરી 2007માં સિટીગ્રુપ સેન્ટ પોલ ટ્રાવેલર્સને આ લોગો વેચવા માટે સંમત થયું,<ref name="PR">{{cite web|url=http://www.citigroup.com/citigroup/press/2007/070213a.htm|title=Citigroup Announces Unified, Global Brand Identity Under "Citi" Name|date=February 13, 2007|publisher=Citigroup|access-date=August 7, 2008|archive-date=ઑગસ્ટ 29, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080829205657/http://www.citigroup.com/citigroup/press/2007/070213a.htm|url-status=dead}}</ref> જેણે પોતાનું નામ બદલીને ટ્રાવેલર્સ કંપનીઝ કરી નાખ્યું. સિટીગ્રુપે પણ કોર્પોરેટ બ્રાન્ડ "સિટી"ને પોતાના માટે અને તેમની તમામ ગૌણ કંપની માટે સ્વીકારવાનું નક્કી કર્યું, જેમાંથી પ્રાઇમેરિકા અને બેનામેક્સને બાકાત રાખ્યા.<ref name="PR"/> === સબપ્રાઇમ ગીરો કટોકટી === 2008માં સબપ્રાઇમ ગીરો કટોકટી વધુ ઘેરી બનતાં, કબૂલાત ઉપરાંતની જામીનગીરી આધારિત દેવાનાં બંધન(સીડીઓ(CDO))ના સ્વરૂપમાં મોટાપાયે જોખમી ગીરોને કારણે અને ઓછું હોય તેમ તેમાં નબળું જોખમ સંચાલન ભળતાં સિટીગ્રુપ ગંભીર મુશ્કેલીમાં સપડાયું. કંપનીએ વિસ્તૃત ગાણિતિક રીસ્ક મોડેલ્સનો ઉપોયગ કર્યો જેમાં ખાસ કરીને ભૌગોલિક વિસ્તારોમાં ગીરો પર ધ્યાન અપાયું, પરંતુ તેમાં ક્યારેય નેશનલ હાઉસિંગ ડાઉનટર્નની શક્યતાનો સમાવેશ ન કરાયો, અથવા તો લાખો ગીરો ધારકો તેમના ગીરો પર દેવાળું ફૂંકશે તે શક્યતાનો સમાવેશ પણ ન થયો. ખરેખર, ટ્રેડિંગના વડા થોમસ મહેરાસ સિનિયર રિસ્ક ઓફિસર ડેવિડ બુશનેલના નજીકના મિત્ર હતા, જેનાથી જોખમની દૂરંદેશીને નજરઅંદાજ કરવામાં આવી હતી.<ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2008/01/27/business/yourmoney/27kim.html?pagewanted=print|title=What’s $34 Billion on Wall Street?|date=January 27, 2008|first=Landon Jr.|last=Thomas|newspaper=New York Times|access-date= September 22, 2009}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2008/11/23/business/23citi.html?pagewanted=print|title=Citigroup Saw No Red Flags Even as It Made Bolder Bets|date=November 23, 2008|first=Eric|last=Dash|first2=Julie|last2=Creswell|newspaper=New York Times|access-date= September 22, 2009}}</ref>. ટ્રેઝરી સેક્રેટરી, રોબર્ટ રુબિન નિયંત્રણોહટાવવામાં અસરકારક નીવડતાં ટ્રાવેલર્સ અને સિટીકોર્પનું 1998માં જોડાણ શક્ય થયું હોવાનું કહેવાય છે. ત્યાર બાદ સિટીગ્રુપના બોર્ડ ઓફ ડિરેક્ટર્સમાં રુબિન અને ચાર્લ્સ પ્રિન્સ કંપનીને સબપ્રાઇમ ગીરો કટોકટીમાં એબીએસ(MBS) અને સીડીઓ(CDO) તરફ ધકેલવામાં અસરકારક નીવડ્યા હોવાનું મનાય છે. કટોકટી ઊઘાડી પડતાં, સિટીગ્રુપે 11 એપ્રિલ, 2007ના રોજ 17,000 નોકરીઓ અથવા કુલ કર્મચારીઓમાંથી 5 ટકા પર કાપ મૂકાશે તેવી જાહેરાત કરી. આ જાહેરાત ખર્ચાઓ પર કાપ મૂકવા અને લાંબા સમયથી નબળો દેખાવ કરતાં સ્ટોક્સને ટેકો આપવા માટે ડીઝાઇન કરાયેલા વ્યાપક પુનઃસંગઠનના ભાગરૂપે થઇ હતી.<ref name="jobcuts1"/> જામીનગીરીઅને દલાલીપેઢી બીયર સ્ટીર્ન્સ 2007ના ઉનાળામાં ગંભીર સમસ્યામાં સપડાઇ છતાં સિટીગ્રુપે સીડીઓ(CDO) સાથે સમસ્યામાં હોવાની શક્યતાને ખૂબ જ સુક્ષ્મ ગણી (1%ની 1/100 કરતાં પણ ઓછી) અને પોતાના જોખમ અવલોકનમાંથી તેમને બાકાત રાખવામાં આવી. કટોકટી ઘેરી બનવાની સાથે સિટીગ્રુપે 7 જાન્યુઆરી, 2008ના રોજ જાહેર કર્યું કે તે પોતાના માનવબળમાં વધુ 5થી 10 ટકા કર્મચારીઓને કાપવાનું વિચારી રહ્યું છે, જેનાથી સંખ્યા 3,27,000 પર પહોંચશે.<ref>{{cite news|url=http://www.reuters.com/article/businessNews/idUSN0738522020080107|title=Citi mulls cutting work force by 5 to 10 percent: report |last=Plumb |first=Christian |date=January 1, 2008 |publisher=[[Reuters]] |access-date= August 7, 2008}}</ref> === ફેડરલ સહાય === છેલ્લા કેટલાક દશકાઓમાં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સરકારે એક સંસ્થાને જુદીજુદી ચાર વખત બચાવી છે જે હાલમાં સિટીગ્રુપ તરીકે ઓળખાય છે.<ref>ન્યૂયોર્ક ટાઇમ્સ, 31 ઓક્ટોબર, 2009, "કેન સિટીગ્રુપ કેરી ઇટ્સ ઓન વેઇટ?" http://www.nytimes.com/2009/11/01/business/economy/01citi.html?_r=1&amp;hpw</ref> નવેમ્બર 2008 સુધીની તાજેતરની જ કરદાતાઓના ફંડ આધારિત રાહત દરમિયાન, ફેડરલ ટીએઆરપી (TARP) જામીનગીરી પેકેજના $25 બિલિયન મળવા છતાં સિટીગ્રુપ સદ્ધર નહતું. ત્યાં 17 નવેમ્બર, 2008ના રોજ સિટીગ્રુપે વધુ 52,000 નવી નોકરીઓ કાપવાની યોજના જાહેર કરી. 2008 દરમિયાન સતત ચાર ક્વાર્ટરમાં નુકસાન અને 2010 પહેલા કંપની નફામાં નહીં આવે તેવા રીપોર્ટ્સ વચ્ચે કપાયેલી 23,000 નોકરીઓ ઉપરાંતનો આ કાપ હતો. ઘણા સિનિયર એક્ઝિક્યુટિવ્સને કાઢી મૂકવામાં આવ્યા<ref name="jobcuts2"/> પરંતુ તેને પગલે વોલ સ્ટ્રીટમાં તેનું શેરબજાર મૂલ્ય $6 બિલિયન થઇ ગયું, જે બે વર્ષ પહેલાં $300 બિલિયન હતું.<ref name="stockcollapse"/> પરિણામે સિટીગ્રુપ અને ફેડરલ નિયમનકારોએ કંપનીને સ્થિર કરવાની યોજનાની ચર્ચા કરી અને કંપનીની કિંમતમાં વધુ ઘટાડા બાબતે અગાઉથી વિચાર્યું. જે વ્યવસ્થા થઇ તે પ્રમાણે સરકારે $306 બિલિયન લોનથી ટેકો આપાવાનો હતો અને $20 બિલિયન કંપનીમાં સીધું જ રોકાણ કરવાનું હતું. મિલકતો સિટીગ્રુપના સરવૈયા પર રહેશે તેમ પણ નક્કી થયું; ટેક્નિકલ ભાષામાં આ સમગ્ર વ્યવસ્થાને રીંગ ફેન્સિંગ કહેવામાં આવે છે. ''ન્યૂયોર્ક ટાઇમ્સ'' ના ઓપ-એડમાં માઇકલ લુઇસ અને ડેવિડ એઇનહોર્ન દ્વારા $306 બિલિયનની બાહેંધરીને ખરેખર કોઇ કટોકટી વગર "ખુલ્લેખુલ્લી ભેટ" તરીકે વર્ણવવામાં આવી હતી.<ref> {{cite news|url=http://www.nytimes.com/2009/01/04/opinion/04lewiseinhornb.html?pagewanted=print|title=How to Repair a Broken Financial World|publisher=The New York Times|date=January 4, 2009|access-date= January 5, 2009|first=Michael|last=Lewis|first2=David|last2=Einhorn}}</ref> 23 નવેમ્બર, 2008ના રોજ સમગ્ર યોજના પર સંમતિની મહોર મારવામાં આવી.<ref name="nyt-dash24nov"/> ટ્રેઝરી વિભાગ, ફેડરલ રીઝર્વ અને ફેડરલ ડીપોઝિટ ઇન્સ્યુરન્સ કોર્પ દ્વારા એક સંયુક્ત નિવેદન કરવામાં આવ્યું: "આ વ્યવહારોની સાથે યુ.એસ.(U.S.) સરકારે, આર્થિક વ્યવસ્થાને મજબૂત કરવા તેમજ યુ.એસ.(U.S.) કરદાતાઓ અને યુ.એસ.(U.S.) અર્થવ્યવસ્થાનું રક્ષણ કરવાના પગલા લીધા છે." 2008ના અંતમાં સિટીગ્રુપ પાસે $20 બિલિયનની ગીરો-સંલગ્ન જામીનગીરીઓ હતી, જેમાંથી મોટાભાગની ડોલરદીઠ માત્ર 21 સેન્ટથી 41 સેન્ટ જ રહી ગઇ હતી. આ ઉપરાંત, કંપની પાસે કરોડો ડોલરના ખરીદેલા ધંધા અને કોર્પોરેટ લોન્સ પણ હતી. અર્થવ્યવસ્થા વધુ ડામાડોળ થાય તો કંપની પર ઓટો, ગીરો અને ક્રેડિટ કાર્ડ ધીરાણો પર મોટાપાયે નુકસાનનો સંભવિત ખતરો તોળાતો હતો. [આ ફકરા માટે સંદર્ભની જરૂર છે, ખાસ કરીને ઉપર લખેલી $20 બિલિયનની રકમ માટે. શક્ય છે કે આ આકંડો એ ઓફ-બેલેન્સ શીટ એસઆઇવી (SIV)માં રાખેલી સીડીઓ (CDO) હોલ્ડિંગ્સની કિંમતનો હકીકત કરતાં ઓછોઅંદાજ માત્ર હોય.] 16 જાન્યુઆરી, 2009માં સિટીગ્રુપે પોતાને બે સંચાલકિય ભાગોમાં પુનઃસંગઠિત કરવાનો હેતુ જાહેર કર્યો: સિટીકોર્પ, રીટેઇલ અને ઇન્વેસ્ટમેન્ટ બેંકિંગ ધંધા માટે તેમજ સિટી હોલ્ડિંગ્સ, દલાલી અને મિલકત સંચાલન માટે.<ref name="pr-split">{{cite web|url=http://www.citigroup.com/citi/press/2009/090116b.htm|title=Citi to Reorganize into Two Operating Units to Maximize Value of Core Franchise|publisher=Citigroup|date=January 16, 2009|access-date=January 16, 2009|archive-date=માર્ચ 22, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120322025752/http://www.citigroup.com/citi/press/2009/090116b.htm|url-status=dead}}</ref> સિટીગ્રુપે વ્યક્તિગત કંપની તરીકે સંચાલન કરવાનું ચાલુ રાખ્યું હતું, પરંતુ સિટી હોલ્ડિંગ્સના સંચાલકોને કામ સોંપવામાં આવ્યું કે "મૂલ્ય-વધારાના વલણ અને એકત્રીકરણની તકોનો તે ઊભી થાય તેમ લાભ લેતા જાવ",<ref name="pr-split"/> અને અંતે કોઇ પણ સંચાલકિય એકમમાં વધુ બદલાવ કે જોડાણની શક્યતાને નકારવામાં પણ ન આવી.<ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2009/01/17/business/17citi.html?pagewanted=print|title=Citigroup Reports Big Loss and a Breakup Plan|first=Eric|last=Dash|newspaper=The New York Times|date=January 17, 2009|access-date= September 22, 2009}}</ref> 27 ફેબ્રુઆરી, 2009ના રોજ સિટીગ્રુપે જાહેર કર્યું કે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સરકાર $25 બિલિયન આપાતકાલીન સહાયને સામાન્ય શેરોમાં પરિવર્તીત કરીને કંપનીનો 36% ઇક્વિટી હિસ્સો ખરીદવા જઇ રહી છે. આ સમાચારને પગલે સિટીગ્રુપના શેરોમાં 40%નું ગાબડું પડ્યું. 1 જૂન, 2009ના રોજ જાહેર કરવામાં આવ્યું કે સરકારી માલિકીના નોંધપાત્ર હિસ્સાને કારણે સિટીગ્રુપ ઈન્ક. (Inc.) ને ડાઉ જોન્સ ઇન્ડસ્ટ્રિયઅલ એવરેજ પરથી 8 જૂન, 2009ની અસરથી દૂર કરવામાં આવશે. સિટીગ્રુપ ઈન્ક. (Inc.) ની જગ્યા તેની ભગિની સંસ્થા, ઇન્સ્યુરન્સ કંપની ટ્રાવેલર્સ કું.એ લીધી.<ref name="TravCiscoCitiGM">{{cite news |first=E.S. |last=Browning |authorlink= |coauthors= |title=Travelers, Cisco Replace Citi, GM in Dow |url=http://online.wsj.com/article/SB124386244318072033.html |work=[[Wall Street Journal]] |publisher=[[Dow Jones & Company]]|date=June 1, 2009 |access-date= November 1, 2009}}</ref> == વિભાગો == સિટીગ્રુપ ચાર મુખ્ય ધંધાકિય જૂથમાં વહેંચાયેલું છે: ગ્રાહક બેંકિંગ, વૈશ્વિક સંપત્તિ સંચાલન, વૈશ્વિક કાર્ડસ અને સંસ્થાગત ગ્રાહક જૂથ.<ref name="C">{{cite web|url=http://www.citigroup.com/citi/business/index.htm|title=How Citi is Organized|publisher=Citigroup|access-date=January 23, 2009|archive-date=ઑગસ્ટ 10, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100810155208/http://www.citigroup.com/citi/business/index.htm|url-status=dead}}</ref> === વૈશ્વિક ગ્રાહક જૂથ (ગ્લોબલ કન્ઝ્યુમર ગ્રુપ) === સિટીગ્રુપના આ વિભાગે 2006માં $30.6 બિલિયન આવક અને $4 બિલિયનથી વધુનો ચોખ્ખો નફો કર્યો છે, વૈશ્વિક ગ્રાહક જૂથ (ગ્લોબલ કન્ઝ્યુમર ગ્રુપ) ચાર પેટા-વિભાગ ધરાવે છે: કાર્ડસ (ક્રેડિટ કાર્ડસ), ગ્રાહક ધીરધાર જૂથ (રીયલ-એસ્ટેટ ધીરધાર, વાહન લોન, વિદ્યાર્થી લોન), ગ્રાહક રોકાણ અને રીટેઇલ બેંકિંગ. વ્યક્તિગત ગ્રાહકો તેમજ નાનાથી મધ્યમ કદના ઉદ્યોગોને ધ્યાનમાં રાખીને વૈશ્વિક ગ્રાહક જૂથ તેના વિશ્વભરમાં ફેલાયેલા બ્રાન્ચ નેટવર્ક માટેની નાણાંકિય સેવાઓ ઓફર કરે છે. જેમાં બેંકિંગ, લોન, વીમો અને મૂડીરોકાણની સેવાઓનો સમાવેશ થાય છે. 31 માર્ચ, 2008ના રોજ સિટીગ્રુપે જાહેર કર્યું હતું કે તે તેના વર્તમાન વૈશ્વિક ગ્રાહક જૂથમાંથી 2 નવી વૈશ્વિક સેવાઓનું સર્જન કરશે - ગ્રાહક બેંકિંગ અને વૈશ્વિક કાર્ડસ. જોકે ત્યારબાદ તેમાં ફેરફાર થયો છે. ગ્રાહક બેંકિંગ "ધ અમેરિકાસ"નું સંચાલન મેન્યુઅલ મેદિના મોરા દ્વારા થાય છે. તેઓ સિટીગ્રુપ સાથેના બેનામેક્સના વિલય પહેલાં તેના સીઇઓ (CEO) હતાં. ગ્રાહક અને કોર્પોરેટ/મૂડીરોકાણ બિઝનેસ એમ બંને માટે જવાબદાર બિઝનેસ મેનેજરોને પશ્ચિમ યુરોપ, મધ્ય યુરોપ અને એશિયાની જવાબદારી આપવામાં આવી છે. 2008 પછી, સિટીગ્રુપે બ્લોક પરના બિઝનેસનું સંચાલન કરવા માટે સિટીહોલ્ડિંગ્સ નામનું અલગ એકમ રચ્યું. સિટીગ્રુપ ન્યૂયોર્ક ટાઇમ્સ દ્વારા 4 સ્વતંત્ર ડીરેક્ટર્સની નિયુક્તિ કરે છે. (16 માર્ચ, 2009) ==== સિટી કાર્ડસ ==== સિટી કાર્ડસ ગ્લોબલ કન્ઝ્યુમર ગ્રુપ (GCG)ના 40% નફા માટે જવાબદાર છે અને સમગ્ર વિશ્વમાં સૌથી વધુ ક્રેડિટ કાર્ડ ઇસ્યુ કરવાનું તેમજ 45 દેશોમાં 3,800-પોઇન્ટ એટીએમ (ATM)ના નેટવર્કનું બહુમાન ધરાવે છે. ગ્રાહક રોકાણ વિભાગ ("સિટીફાઇનાન્સિયલ" તરીકે જાણીતું) ગ્લોબલ કન્ઝ્યુમર ગ્રુપ (GCG)નો 20% નફો નોંધાવે છે. તે 20 દેશોમાં ગ્રાહકોને વ્યક્તિગત લોન અને ઘર પર લોન આપે છે.[26] યુ.એસ.(U.S.) અને કેનેડામાં તેની 2,100થી વધુ બ્રાન્ચો છે.[27] સપ્ટેમ્બર 2000માં એસોસિએટ્સ ફર્સ્ટ કેપિટલને કબજે કર્યા બાદ સિટીફાઇનાન્સિયલની યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ બહારની પહોંચમાં વધારો થયો, ખાસ કરીને એસોસિએટ્સના જાપાન અને યુરોપના 7,00,000 ગ્રાહકો પર તેમણે ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું.[28] સિટીએ તેનું સિટીફાઇનાન્સિયલનું યુકે (UK)માં થતું સંચાલન 2008માં બંધ કર્યું [3].[29] સિટીફાઇનાન્સિયલનું સંચાલન મેરી મેક્ડોવેલના વડપણ હેઠળ બાલ્ટીમોર, મેરીલેન્ડમાંથી થાય છે. ==== સિટીબેંક ==== છેલ્લે, રીટેઇલ બેંકિંગમાં સિટીના વૈશ્વિક બ્રાન્ચ નેટવર્કનો સમાવેશ થાય છે, જે સિટીબેંકતરીકે જાણીતું છે. થાપણોને ધ્યાનમાં લેતાં સિટીબેંક યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની ત્રીજી સૌથી મોટી બેંક છે, અને સિટીબેંક બ્રાન્ડ ધરાવતી તેની શાખાઓ મેક્સિકોને બાદ કરતાં વિશ્વભરના દેશોમાં આવેલી છે. મેક્સિકોમાં સિટીગ્રુપનું બેંકિંગ સંચાલન બેનામેક્સબ્રાન્ડ હેઠળ જાણીતું છે. બેનામેક્સ મેક્સિકોની સૌથી મોટી બીજી બેંક છે અને સિટીગ્રુપની ગૌણ કંપની છે. === ગ્લોબલ વેલ્થ મેનેજમેન્ટ === વૈશ્વિક સંપત્તિ સંચાલન (ગ્લોબલ વેલ્થ મેનેજમેન્ટ)ના ત્રણ વિભાગોમાં સિટી પ્રાઇવેટ બેંક, સિટી સ્મિથ બાર્ને અને સિટી ઇન્વેસ્ટમેન્ટ રીસર્ચનો સમાવેશ થાય છે અને તેમને 2006માં સિટીગ્રુપની કુલ આવકનો 7% હિસ્સો રળી આપ્યો હતો.<ref name="2006AR"/> આવક મોટેભાગે મૂડીરોકાણોમાંથી થતી આવકમાંથી મેળવાતી હોવાથી વૈશ્વિક સંપત્તિ સંચાલન કંપનીના અન્ય વિભાગો કરતાં, ઇક્વિટી અને નિશ્ચિત-આવક બજારોની દિશા અને કક્ષા પ્રત્યે ઘણું સંવેદનશીલ હોય છે.<ref name="BW"/> ==== સિટી પ્રાઇવેટ બેંક ==== સિટી પ્રાઇવેટ બેંક, મૂડીનું ઊંચું ચોખ્ખું મૂલ્ય ધરાવતાં વ્યક્તિઓ, ખાનગી સંસ્થાઓ અને કાયદાકિય પેઢીઓને મૂ઼ડીરોકાણ અને બેંકિંગ સેવાઓ પૂરી પાડે છે. સિટીગ્રુપની તમામ સેવાઓના પ્રવેશદ્વાર તરીકેનો ભાગ ભજવતી સિટી પ્રાઇવેટ બેંક, પરંપરાગત મૂડીરોકાણની સેવાઓ અને વૈકલ્પિક પસંદગીઓ ઓફર કરે છે. આ ઓફર ગ્રાહકો માટે નીમયેલા ખાનગી બેંકરથી લઇને વ્યક્તિગત રીતે તેમના પોર્ટફોલિયોના સંચાલક તરીકે આપવામાં આવતી હોય છે. સિટી પ્રાઇવેટ બેંક બેંકિંગ અને નાણાંકિય ઉકેલો માટે પોલારિસ સોફ્ટવેર લેબ લિ. સાથે ભાગીદારી ધરાવે છે.<ref>{{cite web|publisher= Citi Private Bank|title=Citi Private Bank: Welcome|url=http://www.citibank.com/privatebank/welcome.htm|access-date= September 13, 2007}}</ref> ==== સિટી સ્મિથ બાર્ને ==== સિટી સ્મિથ બાર્ને એ સિટીનું ગ્લોબલ પ્રાઇવેટ વેલ્થ મેનેજમેન્ટ એકમ હતું. જે વિશ્વભરમાં નિગમો, સરકારો અને વ્યક્તિગત પક્ષકારોને દલાલી, મૂડીરોકાણ બેંકિંગ અને મિલકત સંચાલન સેવાઓ પૂરી પાડતું હતું. વિશ્વભરમાં ૮૦૦ ઓફિસો સાથે સ્મિથ બાર્નેના 9.6 મિલિયન ઘરેલુ ગ્રાહક ખાતાં હતાં, જે $1.562 ટ્રિલિયન ગ્રાહક અસ્કયામતોનું પ્રતિનિધત્વ કરતું હતું.<ref name="Citi">{{cite web|publisher=Citigroup|title=Citigroup – Our Businesses|url=http://www.citigroup.com/citigroup/business/index.htm|access-date= September 13, 2007}}</ref> 13 જાન્યુઆરી, 2009ના રોજ સિટીએ જાહેર કર્યું હતું કે તેઓ તેમની દલાલી પેઢીઓને જોડવાના હેતુસર ઇન્વેસ્ટમેન્ટ બેંક સ્મિથ બાર્ને પાસેથી લઇને મોર્ગન સ્ટેનલીને આપી દેશે, આ માટે તેમણે $2.7 બિલિયન અને જોઇન્ટ વેન્ચરનું 49% વ્યાજ આપવાનું કહ્યું હતું. સિટીને તાકીદે રોકડની જરૂરિયાત હોવાથી તેને આ સોદો કર્યો હોવાનું મનાય છે. આ સોદા બાદ ઘણા લોકોએ અનુમાનો કર્યા હતા કે સિટીના "ફાઇનાન્સિયલ સુપરમાર્કેટ" અભિગમના અંતની આ શરૂઆત હોઇ શકે છે. ==== સિટી ઇન્વેસ્ટેમેન્ટ રીસર્ચ ==== સિટી ઇન્વેસ્ટમેન્ટ રીસર્ચ એ સિટીનું 22 દેશોમાં 390 સંશોધન વિશ્લેષકો ધરાવતું ઇક્વિટી સંશોધન એકમ છે. સિટી ઇન્વેસ્ટમેન્ટ રીસર્ચ મહત્વના તમામ વૈશ્વિક સૂચકાંકોના બજાર મૂડીકરણનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે અને 3,100 કંપનીઓને આવરી લે છે. તે વૈશ્વિક બજારોના સુક્ષ્મ અને પરિમાણાત્મક વિશ્લેષણો તેમજ વિવિધ ક્ષેત્રોના વલણો પૂરા પાડે છે.<ref name="Citi"/> === સિટી ઇન્સ્ટિટ્યુશનલ ક્લાયન્ટ્સ ગ્રુપ (સિટી સંસ્થાગત ગ્રાહક જૂથ) === 11 ઓક્ટોબર, 2007ના રોજ સિટીએ 50 વર્ષના વિક્રમ પંડિતના ચેરમેન અને સીઇઓ(CEO) પદ હેઠળ નવા સંસ્થાગત ગ્રાહક જૂથની રચના કરી. જેમાં સિટી માર્કેટ્સ એન્ડ બેંકિંગ (સીએમબી (CMB)) અને સિટી ઓલ્ટરનેટિવ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ્સ (સીએઆઇ (CAI))નો સમાવેશ થતો હતો.<ref>{{cite press release|title=Citi Forms Institutional Clients Group|publisher=Citigroup|date=October 11, 2007|url=http://www.citigroup.com/citigroup/press/2007/071011b.htm|access-date= October 11, 2007}}</ref> વિક્રમ પંડિતને બે મહિના પછી જ સમગ્ર કંપનીના સીઇઓ (CEO) તરીકે બઢતી આપવામાં આવી. ==== સિટી માર્કેટ્સ એન્ડ બેંકિંગ ==== બજારની દ્રષ્ટીએ સંવેદનશીલ ગણાતાં સિટીના મોટાભાગના વિભાગો ધરાવતાં, "સીએમબી(CMB)"ને બે પ્રાથમિક ધંધામાં વહેંચવામાં આવ્યો છે: "ગ્લોબલ માર્કેટ્સ એન્ડ બેંકિંગ" અને "ગ્લોબલ ટ્રાન્ઝેક્શન સર્વિસીસ" (જીટીએસ (GTS)). ગ્લોબલ કેપિટલ માર્કેટ્સ એન્ડ બેંકિંગ એ સંસ્થાગત દલાલી, સલાહકારી સેવાઓ, વિદેશી હૂંડિયામણ, માળખાગત પ્રોડક્ટસ, ડેરિવેટિવ્સ, લોન, ભાડાપટ્ટા અને સાધનો આધારિત ધીરાણોને આવરી લેતી રોકાણ તેમજ વ્યવસાયિક-બેંકિંગ સેવાઓ પૂરી પાડે છે. જ્યારે, જીટીએસ (GTS) વિશ્વભરની નાણાંકિય સંસ્થાઓ તેમજ નિગમોને રોકડ-વહીવટ, વેપાર ધીરાણ અને જામીનગીરી સેવાઓ પૂરી પાડે છે.<ref name="BW">{{cite news|last=Braden|first=Frank|url=http://www.businessweek.com/investor/content/apr2007/pi20070417_581458.htm|title=A Compelling Case for Citigroup|publisher=[[Business Week]]|date=April 17, 2007|access-date= September 13, 2007}}</ref> સીએમબી (CMB) સિટીગ્રુપની 32% આસપાસ વાર્ષિક આવક માટે જવાબદાર છે, નાણાંકિય વર્ષ 2006માં વિભાગે લગભગ યુએસ (US ) $30 બિલિયન આવકનું સર્જન કર્યું હતું.<ref name="2006AR"> સિટીગ્રુપનો વાર્ષિક અહેવાલ, 2006</ref> 2010માં મોનિટ્રોનિક્સના સંભવિત વેચાણ બાબતે એબીઆરવાય (ABRY) પાર્ટનર્સને સિટીએ સલાહ આપી હોવાનું કહેવાય છે.<ref name="Monitronics">{{cite web|url=http://www.reuters.com/article/idUSN2811250320100728|title=Monitronics on block, could be $1 bln or more-sources|publisher=[[Reuters]]|date=July 28, 2010|access-date= August 24, 2010}}</ref> ==== સિટી ઓલ્ટરનેટિવ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ્સ ==== સિટી અલ્ટરનેટિવ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ્સ (સીએઆઇ (CAI)) એ વૈકલ્પિક રોકાણો માટેનું પ્લેટફોર્મ છે જે ખાનગી શેરો, હેજ ફન્ડ્સ, માળખાગત પ્રોડક્ટ્સ, સંચાલિત ભવિષ્ય અને રીયલ એસ્ટેટ જેવા પાંચ વર્ગોમાં મિલકતોનું સંચાલન કરે છે. હાલમાં લેગ્ગ મેસનને વેચાયેલા મુખ્યપ્રવાહ મ્યુચ્યલ ફંડ્સથી વિપરીત તે 16 "બુટિક ઇન્વેસ્ટમેન્ટ સેન્ટર્સ" પર વૈકલ્પિક રોકાણોના વ્યૂહનો ઉપયોગ કરતાં વિવિધ ફંડ્સ અને અલગ ખાતાઓ પૂરા પાડે છે. સીએઆઇ (CAI) સિટીગ્રુપની માલિકીની મૂડી તેમજ ત્રાહિત-પક્ષો અને હાઇ-નેટ-વર્થ રોકાણકારોના સંસ્થાગત રોકાણોનું સંચાલન કરે છે. 30 જૂન, 2007ની સ્થિતિએ, સીએઆઇ (CAI) મૂડી સંચાલન હેઠળ યુએસ (US)$59.2 બિલિયન ધરાવે છે, <ref>{{cite web|url=https://www.citigroupai.com/about_overview_cai.htm|title=Overview of CAI|publisher=Citi Alternative Investments|access-date=September 13, 2007|archive-date=ઑગસ્ટ 29, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070829142835/https://www.citigroupai.com/about_overview_cai.htm|url-status=dead}}</ref> અને તે 2006માં થયેલી સિટીગ્રુપની કુલ આવકમાં 7% હિસ્સો ધરાવતું હતું.<ref name="2006AR"/> રોઇટર્સના રીપોર્ટમાં પીઇ (PE) હબના મત મુજબ 2010માં, સિટીગ્રુપે પોતાનું ખાનગી ઇક્વિટી એકમ આશરે $900 મિલિયનમાં લેક્સિન્ગ્ટન પાર્ટનર્સને વેચવાનું નક્કી કર્યું. સ્ટેપસ્ટોન ગ્રુપ આ એકમને સંચાલકિય સેવાઓ પુરી પાડશે. આ વેચાણ બિનજરૂરી મિલકતોનો ભાર ઓછો કરવાની દિશામાં સિટીગ્રુપે આદરેલા પ્રયત્નોમાં વધુ એક મહત્વનું પગલું પુરવાર થશે.<ref>{{cite news|url=http://www.reuters.com/article/idUSTRE66645620100707?dbk|title=Citigroup sells private equity unit|publisher=Reuters | date=July 7, 2010}}</ref> == બ્રાન્ડ્સ == * સિટીબેંક, ગ્રાહક બેંકિંગ સેવાઓ પૂરી પાડે છે. * બેનામેક્સ, બીજી સૌથી મોટી મેક્સિકન બેંક. * બેંકો કુસ્કાટલન, એલ સાલ્વાડોરની સૌથી મોટી બેંક. * બેંકો યુનો, મધ્ય અમેરિકાની સૌથી મોટી ક્રેડિટ કાર્ડ બેંક. * બેંક હેન્ડલોવી ડબલ્યુ વોર્સ્ઝાવી, પોલેન્ડની સૌથી જૂની વેપારી બેંક. * સિટીમોર્ટગેજ,ગીરો આપનાર * સિટીઇન્સ્યુરન્સ, વીમો પૂરો પાડનાર. * સિટીકેપિટલ, સંસ્થાગત નાણાંકિય સેવાઓ. * સિટીફાઇનાન્સિયલ, ગ્રાહક ધીરાણ એટલે કે સબપ્રાઇમ ધીરાણ * સિટી અલ્ટરનેટિવ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ્સ * સ્મિથ બાર્ને, રોકાણ સેવાઓ, છૂટક સંપૂર્ણ દલાલી સેવાઓ, ખાનગી ગ્રાહક સેવાઓ બંને. * ''સિટીકાર્ડ'' , ક્રેડિટ કાર્ડ્સ * ''ક્રેડિટકાર્ડ સિટી'' , [[બ્રાઝિલ]]માં ક્રેડિટ કાર્ડનો ધંધો. સિટીગ્રુપે હાલમાં જ વિશ્વની સૌથી મોટી ઇન્ટરનેટ બેંક એગ બેંકિંગ પીએલસી (plc)ને પ્રુડેન્શિયલ પાસેથી ખરીદીને તેની એગ બ્રાન્ડ હસ્તગત કરી છે. આમ કર્યા બાદ પ્રથમ ભગીરથ કાર્ય અનિચ્છિત માનવામાં આવતાં 7% કાર્ડ હોલ્ડર્સને ધીરાણ બંધ કરવાનું હતું. આ હોલ્ડર્સમાં એવા પણ હતાં કે જેઓ પોતાનું બાકી બિલ સંપૂર્ણ અને નિયમિતપણે ચૂકવતા હતા. "ખરાબ થતાં ક્રેડિટ પ્રોફાઇલ્સ"ના દાવા હેઠળ આ હોલ્ડર્સના ધીરાણ બંધ કરી દેવાના હતા, પરંતુ ખરું કારણ જવાબદાર દેવાદારો પાસેથી મળતાં નફાનો ગાળો ખૂબ જ ઓછો હોવાનું માનવામાં આવે છે.<ref>{{cite news|url=http://newsvote.bbc.co.uk/mpapps/pagetools/print/news.bbc.co.uk/2/hi/business/7733575.stm?ad=1|title=Egg customer anger at credit move|date=November 17, 2008|work=bbcnews.com|publisher=BBC News|access-date=September 22, 2009|archive-date=જુલાઈ 16, 2012|archive-url=https://archive.today/20120716034739/http://newsvote.bbc.co.uk/mpapps/pagetools/print/news.bbc.co.uk/2/hi/business/7733575.stm?ad=1|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120716034739/http://newsvote.bbc.co.uk/mpapps/pagetools/print/news.bbc.co.uk/2/hi/business/7733575.stm?ad=1 |date=જુલાઈ 16, 2012 }}</ref> == રિયલ એસ્ટેટ == [[ચિત્ર:CitigroupCenterChicago.jpg|thumb|right|સિટીગ્રુપ સેન્ટર, શિકાગો.]] [[ચિત્ર:citigroup.canary.wharf.arp.500pix.jpg|thumb|right|સિટીગ્રુપ ઇએમઇએ (EMEA) વડુંમથક, કેનરી વ્હાર્ફ, લંડન]] [[ચિત્ર:Citigroup Centre.jpg|right|thumb|સીડનીનું સિટીગ્રુપ સેન્ટર]] સિટીગ્રુપની સૌથી પ્રખ્યાત ઓફિસ ઇમારત એ સિટીગ્રુપ સેન્ટર છે. વિકિર્ણ-પતરાં ધરાવતી આ ગગનચુંબી ઇમારત ન્યૂયોર્ક સિટીના ઇસ્ટ મિડટાઉન, મેનહટ્ટન વિસ્તારમાં આવેલી છે, જેને લોકો કંપનીનું વડુંમથક માને છે પરંતુ તે છે નહીં. સિટીગ્રુપે તેનું વડુંમથક 399 પાર્ક એવન્યુ ખાતે આવેલી એક અજાણી દેખાતી ઇમારતમાં રાખ્યું છે (સિટી નેશનલ બેંકના મૂળ સ્થળની જગ્યા). વડુંમથક નવ વૈભવી ડાઇનિંગ રૂમોથી સજ્જ છે અને તેમાં ખાનગી રસોઇયાઓની ટીમ દરરોજ અલગ વ્યંજનો બનાવે છે. સંચાલન ટીમ એ સિટીબેંક શાખાની ઉપર ત્રીજા અને ચોથા માળે બેસે છે. સિટીગ્રુપે મેનહટ્ટનના પડોશી વિસ્તાર ટ્રાઇબીકામાં 388 ગ્રીનવિચ સ્ટ્રીટ ખાતેની ઇમારત પણ ભાડેપટ્ટે લીધી છે,જે ટ્રાવેલર્સ ગ્રુપનું પૂર્વ વડુંમથક હતું અને હાલમાં ત્યાં કંપનીના ઇન્વેસ્ટમેન્ટ એન્ડ કોર્પોરેટ બેંકિંગ સંચાલનો થાય છે. વ્યૂહાત્મક રીતે, સિટીગ્રુપની સ્મિથ બાર્ને વિભાગ અને વોલ સ્ટ્રીટ ટ્રેડિંગ વિભાગ સિવાયની ન્યૂયોર્ક સિટીની તમામ ઇમારતો, ન્યૂયોર્ક સિટી સબવેની આઇએનડી (IND) ક્વીન્સ બુલેવર્ડ લાઇન પાસે પડે છે, જ્યાં ટ્રેનોની સેવા{{NYCS Queens 53rd}} છે. સાથે જ કંપનીની 787 સેવન્થ એવન્યુ, 666 ફિફ્થ એવન્યુ, 399 પાર્ક એવન્યુ, 485 લેક્સિન્ગ્ટન, 153 ઇસ્ટ 53મી સ્ટ્રીટ (સિટીગ્રુપ સેન્ટર) અને લોન્ગ આઇલેન્ડ સિટી, ક્વીન્સમાં આવેલી સિટીકોર્પ બીલ્ડિંગ સહીતની મિડટાઉન ઇમારતો એકબીજાથી બે સ્ટોપથી વધુ દૂર નથી. ખરેખર, દરેક કંપની ઇમારત ગલીમાં કે તેની ઉપર ટ્રેનોની સેવા ધરાવતાં{{NYCS Queens 53rd}} સબવે સ્ટેશનથી જોડાયેલી છે. સિટીગ્રુપ દ્વારા સંચાલિત સુંદર સ્થાપત્યો ધરાવતી ઇમારતોનું શિકાગો પણ ઘર રહ્યું છે. સિટીકોર્પ સેન્ટરની ટોચ પર સંખ્યાબંધ વક્ર કમાનાકાર પ્રવેશદ્વારો છે અને તે તેના મોટા સ્પર્ધક એબીએન એમરોના એબીએન એમરો પ્લાઝાની શેરી પાસે જ આવેલું છે. તે ઓગિલ્વિ ટ્રાન્સપોર્ટેશન સેન્ટર થઇને આવતાં મેટ્રાના હજારો ગ્રાહકોને દરરોજ રીટેઇલ અને જમવાની વ્યવસ્થા પૂરી પાડે છે. મેજર લીગ બેઝબોલ ટીમ ન્યૂયોર્ક મેટ્સના ઘરેલુ બોલપાર્કને સિટી ફીલ્ડ નામ આપવાના હકો સિટીગ્રુપે લઇ લીધા છે. તેમણે ત્યાં 2009માં તેમની ઘરેલુ રમતો રમવાની શરૂઆત કરી છે. == ટીકા == === રાઉલ સેલિનાસ અને મની લોન્ડરિંગનો આક્ષેપ === રાઉલ સેલિનાસ દ ગોર્તારી પાસેથી મેળવાતાં ફંડનું સિટીબેંક જે રીતે સંચાલન કરતી હતી તેની ટીકા કરતો રીપોર્ટ જનરલ એકાઉન્ટ ઓફિસે 1998માં બહાર પાડ્યો. રાઉલ મેક્સિકોના પૂર્વ પ્રમુખ કાર્લોસ સેલિનાસના ભાઈ હતાં. "રાઉલ સેલિનાસ, સિટીબેંક અને એલેજ્ડ મની લોન્ડરિંગ" નામ ધરાવતાં રીપોર્ટમાં સિટીબેંકે કાગળ પરથી પગેરું ન મળે તે રીતે લાખો ડોલરની હેરફેરની અટપટા નાણાંકિય વ્યવહારો દ્વારા સવલત આપી તેની સામે ઇશારો કરવામાં આવ્યો હતો. રીપોર્ટમાં એ પણ દર્શાવવામાં આવ્યું હતું કે સિટીબેંકે રાઉલ સેલિનાસે પોતાનું ભવિષ્ય કેવી રીતે બનાવ્યું તેની સઘન તપાસ કર્યા વગર જ તેને પોતાનો ગ્રાહક બનાવી દીધો હતો.<ref>{{cite news| url=http://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/longterm/mexico/stories/981204.htm | date=December 4, 1998 | work=The Washington Post}}</ref> === મૂડીરોકાણ સંશોધન પર વ્યાજ મુદ્દે સંઘર્ષ === ડીસેમ્બર 2002માં, સિટીગ્રુપે રાજ્યો અને ફેડરલ સરકાર વચ્ચે $400 મિલિયનનો દંડ ભર્યો હતો. આ દંડ સિટીગ્રુપ સહીત દસ બેંકોએ ગ્રાહકોને પૂર્વગ્રહયુક્ત સંશોધનથી છેતર્યા હતા તેના સમાધાનના ભાગરૂપે થયો હતો. દસેય બેંકો સાથે થયેલા સમાધાનની કુલ રકમ $1.4 બિલિયન હતી. સમાધાન પ્રમાણે બેંકોને સંશોધનથી ઇન્વેસ્ટમેન્ટ બેંકિંગને અલગ કરવાનું કહેવાયું હતું અને આઇપીઓ (IPO) શેર્સની કોઇ પણ ફાળવણી પર પ્રતિબંધ મૂકવાની દરખાસ્ત હતી.<ref>http://www.marketwatch.com/story/wall-street-firms-to-pay-14-billion-in-probe</ref> === એનરોન, વર્લ્ડકોમ અને ગ્લોબલ ક્રોસિંગ નાદારીઓ === 2001માં આર્થિક કૌભાંડના પગલે પડી ભાંગેલા એનરોનકોર્પોરેશનને ધીરાણ આપવામાં ભૂમિકા બદલ સિટીગ્રુપે $3 મિલિયનથી વધારે દંડ અને કાયદાકિય સમાધાનોમાં ચૂકવવા પડ્યા હતા. સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ કમિશન અને મેનહટ્ટન જિલ્લા એટર્ની ઓફિસ દ્વારા કરાયેલા દાવાના અનુસંધાને 2003માં સિટીગ્રુપે દંડ અને નિયંમભંગ બદલ $145 મિલિયન ચૂકવ્યા હતા. એનરોનના રોકાણકારોએ ફાઇલ કરેલા કોર્ટકેસના સમાધાનરૂપે 2005ની સાલમાં સિટીગ્રુપે $2 બિલિયન આપવા પડ્યા હતા.<ref>{{cite news| url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/06/10/AR2005061000532.html | title=Citigroup to Settle With Enron Investors | first=Carrie | last=Johnson | date=June 11, 2005 | work=The Washington Post}}</ref>2008માં સિટીગ્રુપે ઊઠી ગયેલી કંપનીના લેણદારોનું પ્રતિનિધિત્વ કરતાં એનરોન બેંકરપ્ટસી એસ્ટેટને $1.66 બિલિયન ચૂકવ્યા હતા.<ref>{{cite news| url=http://www.nytimes.com/2008/03/27/business/27enron.html?partner=rssnyt&emc=rss | title=Citigroup Resolves Claims That It Helped Enron Deceive Investors | first=Eric | last=Dash | date=March 27, 2008 | work=The New York Times}}</ref>સિટીગ્રુપે 2002માં હિસાબી કૌભાંડમાં ભાંગી પડેલી વર્લ્ડકોમના સ્ટોક્સ અને બોન્ડ્સને વેચવામાં ભૂમિકા અદા કરી હતી, જેના પગલે થયેલા કોર્ટકેસના સમાધાનરૂપે તેણે 2004માં $2.65 બિલિયનની ચૂકવણી કરી હતી.<ref>{{cite news| url=http://articles.latimes.com/2004/may/11/business/fi-citi11 | title=Citigroup Settles WorldCom Case | work=Los Angeles Times | date=May 11, 2004}}</ref>2002માં દેવાળું ફૂંકી ચૂકેલી ગ્લોબલ ક્રોસિંગના રોકાણકારોએ કરેલી કાયદાકીય કાર્યવાહીના પગલે 2005માં સિટીગ્રુપે $75 મિલિયન ચુકવીને સમાધાન ક્યું હતું. સિટીગ્રુપ પર અતિશયોક્તિભર્યા સંશોધન અહેવાલો બહાર પાડવાના અને વ્યાજના વિવાદોને જાહેર ન કરવાના આક્ષેપો થયા હતા.<ref>{{cite news| url=http://www.nytimes.com/2005/03/03/business/03citigroup.html | title=Global Crossing Investors Settle With Citigroup | date=March 3, 2005 | work=The New York Times}}</ref> === સિટીગ્રુપ પ્રોપ્રાઇટરી ગવર્મેન્ટ બોન્ડ ટ્રેડિંગ કૌભાંડ === યુરોપીયન બોન્ડ માર્કેટમાં ઝડપથી €11 બિલિયન કિંમતના બોન્ડ વેચી દઇને તેને છિન્નભિન્ન કરવા બદલ સિટીગ્રુપની ટીકાઓ થઇ હતી. 2 ઓગસ્ટ, 2004ના રોજ એમટીએસ (MTS) જૂથના ટ્રેડિંગ પ્લેટફોર્મ પર થયેલા આ વેચાણથી બોન્ડના ભાવો નીચે બેસી ગયા હતા, અને બાદમાં સિટીગ્રુપે તેને સસ્તા ભાવે પાછા ખરીદી લીધા હતા.<ref>{{cite news|url=http://www.euroweek.com/default.asp?Page=1&SID=436395&ISS=11029|title=Under Pressure, Citigroup Climbs Down on Govie Trade|work=EuroWeek|date=September 7, 2004|access-date=March 7, 2007|format=fee required|archive-url=https://web.archive.org/web/20070318152609/http://www.euroweek.com/default.asp?Page=1&SID=436395&ISS=11029|archive-date=માર્ચ 18, 2007|url-status=live}}</ref> === નિયમનકારી પગલાં === 2004માં જાપાનીઝ નિયમનકારોએ શેર ગોટાળાઓમાં સંડોવાયેલા ગ્રાહકોને લોન આપવા બદલ સિટીબેંક જાપાન સામે પગલા લીધા હતા. આ પગલાંમાં એક શાખા અને ત્રણ ઓફિસોની સંપૂર્ણ બેંક પ્રવૃત્તિ પર પ્રતિબંધ તેમજ તેમના ગ્રાહક બેંકિંગ વિભાગ પર નિયંત્રણોનો સમાવેશ થતો હતો. 2009માં, જાપાનીઝ નિયમનકારોએ ફરીથી સિટીબેંક જાપાન સામે પગલા લીધા, જોકે આ વખતે પગલાં કાળા નાણાંને કાયદેસર થતાં રોકવા માટે યોગ્ય વ્યવસ્થા દાખલ ન કરવા માટે લેવાયા હતા. નિયમનકારી એજન્સીએ તેના રીટેઇલ બેંકિંગ સંચાલનોના વેચાણ સંચાલનો પર એક મહિનાનો પ્રતિબંધ લાદી લીધો હતો.<ref>{{cite news| url=http://dealbook.blogs.nytimes.com/2009/06/26/japanese-regulators-suspend-citibank-retail-ads/ | title=Japan Slaps Sanctions on Citibank | first=Chris | last=Nicholson | date=June 26, 2009 | work=The New York Times}}</ref> 23 માર્ચ, 2005ના રોજ એનએએસડી (NASD)એ સિટીગ્રુપ ગ્લોબલ માર્કેટ્સ, ઈન્ક. (Inc.) , અમેરિકન એક્સપ્રેસ ફાઇનાન્સિયલ એડ્વાઇઝર્સ અને ચેઝ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ સર્વિસીસ પર $21.25 મિલિયનનો દંડ જાહેર કર્યો. આ દંડ જાન્યુઆરી 2002 અને જુલાઇ 2003 વચ્ચે થયેલી મ્યુચ્યુઅલ ફંડ વેચાણ પ્રવૃત્તિઓ સંદર્ભે, ઔચિત્ય અને નિરિક્ષણ ભંગ બદલ જાહેર કરવામાં આવ્યો હતો. સિટીગ્રુપ સામે થયેલા કેસમાં વર્ગ બી (B) અને વર્ગ સી(C)ના મ્યુચ્યુઅલ ફંડના શેર્સ લેવાની ભલામણો કરવામાં આવી હોવાનું જણાવાયું છે. સિટીગ્રુપ ગ્લોબલ માર્કેટ્સ, ઈન્ક. (Inc.) , સામે 6 જૂન, 2007ના રોજ એસએએસડી (NASD)એ દંડરૂપે વધુ $15 મિલિયન અને નિયંત્રણો લાદ્યા. નોર્થ કેરોલિના અને સાઉથ કેરોલિનામાં બેલસાઉથ કોર્પ.ના કર્મચારીઓ માટેના નિવૃત્તિ પરિસંવાદો અને સભાઓમાં કંપનીએ ગેરમાર્ગે દોરનારા દસ્તાવેજો તેમજ અપૂરતી માહિતી આપ્યા બાદ થયેલા સમાધાનમાં આ નિયંત્રણો લદાયા હતા. એનએએસડી (NASD)એ શોધી કાઢ્યું હતું કે શાર્લોટ્ટ, એન.સી.(N.C.), સ્થિત દલાલોનું એક જૂથ બેલસાઉથના હજારો કર્મચારીઓ માટેના કેટલાય પરિસંવાદો અને સભાઓમાં ગેરમાર્ગે દોરનાનું સાહિત્ય વાપરતું હોવા છતાં સિટીગ્રુપ તેના પર યોગ્ય રીતે ધ્યાન રાખતું નહતું.<ref>{{cite web|url=http://www.finra.org/PressRoom/NewsReleases/2007NewsReleases/P019240|title=Citigroup Global Markets to Pay Over $15 Million to Settle Charges Relating to Misleading Documents and Inadequate Disclosure in Retirement Seminars, Meetings for BellSouth Employees|last=Condon|first=Nancy|coauthors=Herb Perone|date=June 6, 2006|publisher=NASD|access-date=September 19, 2007|archive-date=નવેમ્બર 20, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071120025240/http://www.finra.org/PressRoom/NewsReleases/2007NewsReleases/P019240|url-status=dead}}</ref> === ટેરા સિક્યોરિટીઝ કૌભાંડ === નવેમ્બર 2007માં એ જાહેર થઇ ગયું હતું કે સિટીગ્રુપ ટેરા સિક્યોરિટીઝ કૌભાંડમાં મોટાપાયે સંડોવાયેલું છે, જેમાં નોર્વેની આઠ નગરપાલિકોએએ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ બોન્ડ માર્કેટના વિવિધ હેજ ફંડોમાં રોકાણ કર્યું હતું.<ref name="nyt">{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2007/12/02/world/europe/02norway.html|title=U.S. Credit Crisis Adds to Gloom in Norway|last=Landler|first=Mark|date=December 2, 2007|work=The New York Times|access-date= December 14, 2007}}</ref> ફંડ ટેરા સિક્યોરિટીઝ એએસએ (ASA) દ્વારા નગરપાલિકોઓને વેચવામાં આવ્યા હતા, જ્યારે પ્રોડક્ટો સિટીગ્રુપ દ્વારા પહોંચાડવામાં આવી હતી. ટેરા સિક્યોરિટીઝ એએસએ (ASA) દ્વારા 28 નવેમ્બર, 2007ના રોજ નાદારી નોંધવવામાં આવી. ધ ફાઇનાન્સિયલ સુપરવાઇઝરી ઓથોરિટી ઓફ નોર્વે પાસેથી સંચાલન માટેની મંજૂરી રદ કરતો પત્ર<ref name="kt">{{cite web|url=http://pub.tv2.no/multimedia/na/archive/00527/Kredittilsynet_til__527202a.pdf|format=PDF|title=Forhåndsvarsel om tilbakekall av tillatelse|date=November 27, 2007|publisher=KreditTilsynet|language=Norwegian|access-date=December 14, 2007|archive-date=ફેબ્રુઆરી 27, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080227102122/http://pub.tv2.no/multimedia/na/archive/00527/Kredittilsynet_til__527202a.pdf|url-status=dead}}</ref> મળ્યાના બીજા જ દિવસે આ નાદારી નોંધાવવામાં આવી હતી. આ જ પત્રમાં ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો કે, "''ધ સુપરવાઇઝરી ઓથોરિટી નિશ્ચયપૂર્વક માને છે કે સિટીગ્રુપ અને ટેરા સિક્યોરિટીઝ એએસએ (ASA) બંને દ્વારા કરાયેલા પ્રેઝન્ટેશન અપૂરતાં અને ગેરમાર્ગે દોરનારા હતાં, અને તેમાં સંભવિત વધારાની ચૂકવણીઓ અને તેનું કદ જેવા તત્વોની બાદબાકી કરી દેવામાં આવી હતી.'' " === ગ્રાહકના ખાતાઓમાંથી ચોરી === ક્રેડિટ કાર્ડ ગ્રાહકોના ખાતામાંથી ખોટી રીતે ફંડ્સ ઉપાડી લેવાના કેલિફોર્નિયા એટર્ની જનરલ જેરી બ્રાઉનના આક્ષેપોના સમાધાનરૂપે 26 ઓગસ્ટ, 2008ના રોજ સિટીગ્રુપે જાહેર કર્યું કે તે $18 મિલિયન વળતર અને દંડરૂપે ચૂકવવા માટે સહમત થયું છે. સિટીગ્રુપ દેશભરના આશરે 53,000 ગ્રાહકોને વળતરરૂપે $14 મિલિયન ચૂકવવાનું હતું. ત્રણ-વર્ષના સંશોધનમાં બહાર આવ્યું હતું કે સિટીગ્રુપે 1992થી 2003 વચ્ચે કોમ્પ્યુટરાઇઝ્ડ "સ્વીપ" ફીચરનો અયોગ્ય રીતે ઉપયોગ કરીને ગ્રાહકોને કહ્યા વગર તેમના કાર્ડ ખાતાઓમાંથી પોઝિટિવ બેલેન્સને બેંકના સામાન્ય ફંડમાં મોકલી દીધું હતું.<ref name="theft">{{cite journal | last = Stempel | first = Jonathan | title = Citigroup to pay $18 mln over credit card practice | journal = Reuters | date = August 26, 2008 | url = http://www.reuters.com/article/rbssFinancialServicesAndRealEstateNews/idUSN2636973720080826 | access-date = }}</ref> બ્રાઉને એક નિવેદનમાં જણાવ્યું હતું કે સિટીગ્રુપે "સ્વીપની ડીઝાઇન અને અમલ દ્વારા જાણીબૂઝીને ગ્રાહકો પાસેથી ચોરી કરી, ખાસ કરીને અત્યંત ગરીબ અને હાલમાં જ મૃત્યુ પામેલા ગ્રાહકો પાસેથી...જ્યારે એક જાગૃત વ્યક્તિએ આ કૌભાંડ પરથી પડદો ઉચક્યો અને તે બાબતે ઊચ્ચ અધિકારીઓનું ધ્યાન દોર્યું, ત્યારે તેમણે સમગ્ર માહિતીને દફન કરી દીધી અને ગેરકાયદે પ્રવૃત્તિઓ ચાલી રાખી હતી."<ref name="theft"/> === ફેડરલ જામીનગીરી 2008 === 24 નવેમ્બર, 2008ના રોજ યુ.એસ.(U.S.) સરકારે સિટીગ્રુપ માટે વિરાટ જામીનગીરી પેકેજ જાહેર કર્યું. આ પેકેજ કંપનીને નાદારીમાંથી બચાવવા અને સરકારને તેના સંચાલનમાં દખલગીરીના હકો મળે તે રીતે ઘડવામાં આવ્યું હતું. ટ્રેઝરીએ ઓક્ટોબરમાં આપેલા $25 બિલિયનમાં વધારો કરીને ટ્રબલ્ડ એસેટ રીલીફ પ્રોગ્રામ (ટીએઆરપી (TARP)) રૂપે બીજા $25 બિલિયન આપવાનું નક્કી કર્યું. સિટીગ્રુપ દ્વારા પ્રથમ $29 બિલિયન નુકસાન સ્વરૂપે સમાવી લીધા પછી ટ્રેઝરી વિભાગ, ફેડરલ રીઝર્વઅને ફેડરલ ડીપોઝિટ ઇન્સ્યુરન્સ કોર્પોરેશન ((એફડીઆઇસી)FDIC) તેના $335 બિલિયનના પોર્ટફોલિયો પરના 90% નુકસાનને આવરી લેશે.<ref>ધ ટ્રેઝરી વિલ એઝ્યુમ ધ ફર્સ્ટ $5 બિલિયન ઇન લોસીસ; ધ એફડીઆઇસી (FDIC) વિલ એબ્સોર્બ ધ નેક્સ્ટ $10 બિલિયન; ધેન ધ ફેડરલ રીઝર્વ ટેઇક્સ ઓવર ધ રેસ્ટ ઓફ ધ રીસ્ક. </ref> બદલામાં બેંકે વોશિંગ્ટનને સ્ટોક હસ્તગત કરવા માટે $27 બિલિયનના પસંદગીના શેર્સ અને વોરન્ટ્સ આપશે તેવું નક્કી થયું. સરકાર બેંકિંગ સંચાલનમાં વિશાળ પ્રમાણમાં સત્તા મેળવશે તેમ ઠરાવાયું. ઇન્ડીમેક બેંક પડી ભાંગ્યા બાદ એફડીઆઇસી (FDIC) દ્વારા નક્કી કરાયેલા ધોરણો પ્રમાણે સિટીગ્રુપે ગીરોમાં સુધારા લાવવા માટે સંમતિ આપી, જેથી મોટાભાગના મકાન માલિકો તેમના ઘરમાં જ રહે. એક્ઝિક્યુટિવ પગારોને પણ રક્ષિત કરવાનું ઠરાવાયું.<ref>એરિક ડેશ, " યુ.એસ. (U.S.) અપ્રુવ્સ પ્લાન ટુ હેલ્પ સિટીગ્રુપ વેધર લોસીસ," [http://www.nytimes.com/2008/11/24/business/24citibank.html?_r=1&amp;hp=&amp;adxnnl=1&amp;adxnnlx=1227521075-7269NT+ly1OQy1ToM/cLMw ''ન્યૂયોર્ક ટાઇમ્સ'' 23 નવેમ્બર, 2008 ] </ref> જામીનગીરીની શરત પ્રમાણે, સિટીગ્રુપના ડિવિડન્ડની ચૂકવણી ઘટાડીને શેરદીઠ 1 સેન્ટ કરી દેવામાં આવી. સબપ્રાઇમ ગીરો કટોકટી શરૂ થતાં જ, કબૂલાત ઉપરાંતની જામીનગીરી આધારિત દેવાનાં બંધન(સીડીઓ(CDO))ના સ્વરૂપમાં જોખમી ગીરો બહાર આવ્યા અને ઓછું હોય તેમ તેમાં નબળું જોખમ સંચાલન ભળ્યું, જેના પરિણામે કંપની ગંભીર મુશ્કેલીમાં સપડાઇ. ખર્ચાઓ પર કાપ મૂકવા અને લાંબા સમયથી ક્ષમતા કરતાં ઓછો દેખાવ કરતાં સ્ટોક્સને ટેકો આપવાના હેતુસર રચાયેલી બહોળી પુનઃસંગઠન વ્યવસ્થાના ભાગરૂપે 2007ની શરૂઆતમાં, સિટીગ્રુપે પોતાના કર્મચારીઓમાંથી આશરે 5 ટકાને કાપવાનું શરૂ કર્યું.<ref name="jobcuts1">{{cite news|url=http://www.news.com.au/couriermail/story/0,23739,21543387-5003402,00.html|title=Citigroup to slash 17,000 jobs|last=Stempel|first=Jonathan|coauthors=Dan Wilchins|date=April 12, 2007|work=Courier Mail|access-date=August 7, 2008|archive-date=ડિસેમ્બર 29, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081229024629/http://www.news.com.au/couriermail/story/0,23739,21543387-5003402,00.html|url-status=dead}}</ref> નવેમ્બર 2008 સુધીમાં તો ચાલી રહેલી કટોકટીથી સિટીગ્રુપે વધુ માર સહન કરવો પડ્યો, પરિણામે ફેડરલ ટીએઆરપી (TARP ) જામીનગીરી પેકેજના નાણાં હોવા છતાં કંપનીએ વધુ કાપ જાહેર કર્યો.<ref name="jobcuts2"> {{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7733575.stm|title=Citigroup job cull to hit 75,000|publisher=BBC|access-date= November 17, 2008 | date=November 17, 2008}}</ref> જેના પગલે કંપનીના સ્ટોકની બજાર કિંમત ગગડીને $6 બિલિયન થઇ ગઇ, જે બે વર્ષ પહેલાં $244 બિલિયન હતી.<ref name="stockcollapse"> {{cite news | url=http://www.nytimes.com/2008/11/23/business/23citi.html |title=Citigroup Saw No Red Flags Even as It Made Bolder Bets |last=Dash |first=Eric |last2=Creswell|first2=Julie |date=November 22, 2008 |access-date= November 23, 2008| work=Business |publisher =[[The New York Times]]}}</ref> પરિણામે, સિટીગ્રુપ અને ફેડરલ નિયમનકારોએ કંપનીને સ્થિરતા બક્ષવા માટે એક યોજના વિચારી.<ref name="nyt-dash24nov">{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2008/11/24/business/24citibank.html?hp |title = U.S. Approves Plan to Help Citigroup Weather Losses | last=Dash | first=Eric |date = November 23, 2008| access-date= November 23, 2008| work=Business |publisher=[[The New York Times]]}}</ref> કંપનીના એકમાત્ર સૌથી મોટા શેરહોલ્ડર [[સાઉદી અરેબિયા]]ના પ્રિન્સ અલ-વાલીદ બિન તલાલ હતાં, જેમની પાસે 4.9% સ્ટોક હતો.<ref>{{cite book|title=Alwaleed: Businessman, Billionaire, Prince|publisher=HarperCollins Entertainment|date=October 18, 2005|isbn=0007215134|author=Riz Khan.}}</ref> વિક્રમ પંડિત સિટીગ્રુપના વર્તમાન સીઇઓ (CEO) છે, જ્યારે રીચાર્ડ પાર્સન્સવર્તમાન ચેરમેન છે.<ref name="CEO">{{cite press release|title=Citi Board Names Vikram Pandit Chief Executive Officer and Sir Win Bischoff is the current Chairman|publisher=Citigroup|date=December 11, 2007|url=http://www.citigroup.com/citigroup/press/2007/071211a.htm|access-date= December 12, 2007}}</ref> ન્યૂયોર્ક એટર્ની જનરલ એન્ડ્રૂ કુઓમોના કહેવા અને વોલ સ્ટ્રીટ જર્નલમાં છપાયા પ્રમાણે, 2008ના અંતમાં મળેલા $45 બિલિયનના જામીનગીરી પેકેજ પછી સિટીગ્રુપે તેના 1,038થી વધુ કર્મચારીઓને લાખો ડોલર્સ બોનસરૂપે ચૂકવ્યા. જેમાં 738 કર્મચારીઓમાંથી દરેકને $1 મિલિયન, 176 કર્મચારીઓમાંથી દરેક $2 મિલિયન, 124 કર્મચારીઓમાંથી દરેકને $3 મિલિયન અને 143 કર્મચારીઓને $4 મિલિયથી $10 મિલિયન કરતાં વધુનું બોનસ મળ્યું હતું.<ref>{{cite news|url=http://blogs.wsj.com/deals/2009/07/30/wall-street-compensation-no-clear-rhyme-or-reason/tab/print/|title=Wall Street Compensation–'No Clear Rhyme or Reason'|newspaper=Wall Street Journal|date=July 30, 2009|access-date= September 22, 2009|first=Stephen|last=Grocer}}</ref> === ટેરા ફર્મા ઇન્વેસ્ટેમેન્ટ મુકદ્દમો === ડીસેમ્બર 2009માં, બ્રિટિશ ઇક્વિટી પેઢી ટેરા ફર્મા ઇન્વેસ્ટેમેન્ટ્સ સિટીગ્રુપને, મ્યુઝિક કોર્પોરેશન ઇએમઆઇ (EMI)ના લેબલ અને મ્યુઝિક પ્રકાશનના હિતો ખરીદવા સંદર્ભે છેતરપીંડી બદલ કોર્ટમાં ઢસડી ગઇ.<ref>[http://www.variety.com/article/VR1118012681.html?categoryId=1444&amp;cs=1&amp;nid=4758 સિટીગ્રુપની સામે થયેલી ટેરા ફર્મા ઇન્વેસ્ટમેન્ટ્સ લોસ્યુટ સંદર્ભે ડેઇલી વેરાઇટી લેખ.]</ref> == જાહેર અને સરકારી સબંધો == === રાજકીય દાન === સેન્ટર ફોર રીસ્પોન્સિવ પોલિટિક્સ પ્રમાણે તમામ પ્રકારની સંસ્થાઓમાંથી સિટીગ્રુપ એ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં રાજકીય પ્રચારમાં ફાળો આપનારી 16મી સૌથી મોટી સંસ્થા છે. રૂઢિચુસ્ત એવા કેપિટલ રીસર્ચ સેન્ટરના સિનિયર એડિટર મેથ્યુ વાદુમના મત મુજબ સિટીગ્રુપ લેફ્ટ-ઓફ-સેન્ટર (એક પ્રકારની રાજકીય વિચારધારા) રાજકીય ઉદ્દેશો ધરાવતાને પણ મોટાપાયે ફાળો આપે છે.<ref>{{cite web|url=http://www.spectator.org/archives/2008/11/25/liberalism-never-sleeps/print|title=Liberalism Never Sleeps:|access-date=November 29, 2008|archive-date=જૂન 20, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100620171411/http://spectator.org/archives/2008/11/25/liberalism-never-sleeps/print|url-status=dead}}</ref> જોકે, પેઢીના સભ્યોએ $2,30,33,490થી વધુનું દાન 1989-2006 વચ્ચે કર્યું છે, જેમાંથી 49% ડેમોક્રેટ્સને અને 51% રીપબ્લિકનોને ગયું હતું.<ref>{{cite web|url=http://www.opensecrets.org/orgs/summary.php?ID=D000000071&Name=Citigroup+Inc|title=Citigroup Inc: Summary|publisher=OpenSecrets|access-date= August 7, 2008}}</ref> === લૉબી-પ્રચાર અને રાજકીય સલાહ === 2009માં, રીટાર્ડ પાર્સન્સે લાંબા સમયથી વોશિંગ્ટન, ડી.સી. (D.C.)ના લોબીસ્ટ રહેલા રીચાર્ડ એફ. હોહ્લ્ટની સેવાઓ લીધી. જોકે, પાર્સન્સ દ્વારા રીચાર્ડની સેવાઓ કંપનીના લોબી-પ્રચાર માટે નહીં, પરંતુ યુ.એસ.(U.S.) સરકાર સાથેના સબંધોમાં પોતાને અને કંપનીને સલાહ આપવા માટે લેવામાં આવી હતી. અંદરખાને કેટલાકે એવું અનુમાન કર્યું કે હોહ્લ્ટને માત્ર એફડીઆઇસી (FDIC) પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવા માટે બોલવાયા હતા, જોકે હોહ્લ્ટે તે વાતને નકારતાં કહ્યું કે તેમને સરકારી ઇન્સ્યુરન્સ કોર્પોરેશન સાથે કોઇ સંપર્ક નથી. કેટલાક પૂર્વ નિયમનકારોને સમાચાર અહેવાલોમાં હોહ્લ્ટના સિટીગ્રુપ સાથે જોડાવાની બાબતે ટીકા કરવાની જગ્યા મળી ગઇ, કારણ કે તે 1980ના દાયકાની બચત અને લોન કટોકટી દરમિયાન નાણાંકિય સેવાઓ ક્ષેત્રે કામ કરી ચૂક્યા હતા. હોહ્લ્ટે પ્રતિભાવ આપતાં જણાવ્યું હતું કે, પહેલાની ઘટનામાં ભૂલો થઇ હતી, જેમાં તેમને ગમતાં અને થોડા સમય પહેલાંના જ ક્લાયન્ટો ફેની માએ અને વોશિંગ્ટન મ્યુચ્યુઅલનો ઉલ્લેખ નથી. તેની ક્યારેય કોઇ પણ સરકારી એજન્સી દ્વારા તપાસ થઇ નથી અને પક્ષકારો સૌથી તાજી કટોકટીને સંબોધતા હોવાથી તેના અનુભવે તેને "ઓપરેટિંગ રૂમ"માં પરત આવવા માટેનું કારણ આપ્યું છે.<ref>[http://www.nytimes.com/2009/10/11/business/11hohlt.html?pagewanted=1&amp;hpw "સિટીગ્રુપ હાયર્સ મી. ઇન્સાઇડ"] બાય ગ્રેચેન મોર્ગેન્સન એન્ડ એન્ડ્રુ માર્ટિન, ''ધ ન્યૂયોર્ક ટાઇમ્સ'' , 10 ઓક્ટોબર, 2009 (p BU1 of NY ed. 2009-10-11). સુધારો 2009-10-11</ref> === જાહેર અને સરકારી સંપર્કો === 2010માં, કંપનીએ ન્યૂયોર્ક સિટી સરકારમાં અને બ્લૂમબર્ગ એલપી (LP)માં સેવા આપી ચૂકેલા એડવર્ડ સ્કાયલરને સિનિયર જાહેર અને સરકારી સંપર્ક અધિકારીની જગ્યા પર નિયુક્ત કર્યા.<ref>[http://www.nydailynews.com/news/2010/03/31/2010-03-31_mikes_deputy_says_so_long_to_city_hall.html "મેયર બ્લુમબર્ગ ડેપ્યુટી એડવર્ડ સ્કાયલર સેય્સ સો લોન્ગ ટુ સિટી હોલ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100404004928/http://www.nydailynews.com/news/2010/03/31/2010-03-31_mikes_deputy_says_so_long_to_city_hall.html |date=2010-04-04 }}, બાય એડમ લિસ્બર્ગ, ''ન્યૂયોર્ક ડેઇલી ન્યુઝ'', 31મી માર્ચ 2010, 4:00 AM ET. સુધારો 2010-07-27.</ref>સ્કાયલરનું નામ જાહેર થાય તે પહેલા અને તેઓ તેમના કામનું સંશોધન શરૂ કરે તે પહેલાં, કંપનીએ આ જગ્યા ભરવા માટે ત્રણ અન્ય વ્યક્તિઓ સાથે ચર્ચાઓ કરી હોવાનું કહેવાય છે: જેમાં એનવાય (NY) ડેપ્યુટી મેયર કેવિન શીકે, મેયર માઇકલ બ્લુમબર્ગના "રાજકીય ગુરુ.[જેમણે] આગેવાની લીધી હતી.પ્રમુખ દોડ માટે તેમની ટૂંકાગાળાની પ્રણયચેસ્ટા પણ રહી હતી., જેઓ જલદી જ મેયરની કંપની, બ્લુમબર્ગ એલ.પી.(L.P.)માં તેમના આ પદ માટે સિટી હોલ છોડશે. 2001ની મેયરની રેસમાં બ્લુમબર્ગની અણધારી જીત પછી, સ્કાયર અને શીકે બંને તેમને અનુસરીને તેમની કંપનીમાંથી સિટી હોલ પહોંચ્યા. ત્યારથી, તે લોકો એક અત્યંત પ્રભાવી સલાહકારોના જૂથનો હિસ્સો બન્યાં જેમાં હોવર્ડ વોલ્ફસન હિલેરી રોધમ ક્લિન્ટનના પ્રમુખ બનવાના ઝુંબેશ તથા બ્લુમબર્ગની સંભવિત પુનઃચૂંટણીના પૂર્વ કોમ્યુનિકેશન્સ ડાયરેક્ટર બન્યા તથા ગેરી ગિન્સબર્ગ ટાઇમ વોર્નરમાં જોડાયા જે પહેલા તેઓ ન્યૂઝ કોર્પોરેશનમાં હતાં.<ref name="NYT01">[http://www.nytimes.com/2010/03/31/nyregion/31skyler.html "અનધર એક્ઝિટ ફ્રોમ બ્લુમબર્ગ્સ ઇનર સર્કલ"], બાય માઇકલ બાર્બરો, ''ધ ન્યૂયોર્ક ટાઇમ્સ'', 30 માર્ચ, 2010 (31 માર્ચ, 2010 p. A19 of NY ed.). સુધારો 2010-07-27.</ref> == નોંધ == {{Reflist|2}} == સંદર્ભો == * {{cite book|title=Tearing Down the Walls|first=Monica|last=Langley|authorlink=Monica Langley|isbn=0-7432-4726-4|year=2004|publisher=Free Press|location=New York}} * [http://biz.yahoo.com/ic/58/58365.html યાહૂ! - સિટીગ્રુપ ઈન્ક. (Inc.) કંપની પ્રોફાઇલ. ] ** [http://finance.yahoo.com/q/sa?s=C સી (C): સ્ટાર એનાલીસ્ટ્સ ઓફ સિટીગ્રુપ - યાહૂ! ફાઇનાન્સ ] * [http://www.citigroup.com/citigroup/press/2004/040510a.htm વર્લ્ડકોમ ક્લાસ એક્શન લિટિગેશન મુદ્દે સિટીગ્રુપ ટેક્સને બાદ કરતાં $1.64 બિલિયનના સમાધાન પર પહોંચ્યું.] જુઓ [http://www.sec.gov/cgi-bin/browse-edgar?action=getcompany&amp;CIK=0000831001&amp;owner=exclude એસઇસી (SEC) - કંપની માહિતી: સિટિગ્રુપ આઇએનસી (INC)] * 4 નવેમ્બર, 2004 - [http://www.sec.gov/Archives/edgar/data/831001/000104746904033138/0001047469-04-033138-index.htm Q3 2004 10-Q] * 4 માર્ચ, 2004 – [http://www.sec.gov/Archives/edgar/data/831001/000104746904006087/0001047469-04-006087-index.htm 2003 10-K] આ પણ જુઓ [http://www.citigroup.com/citigroup/fin/pres.htm સિટીગ્રુપ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080602041414/http://www.citigroup.com/citigroup/fin/pres.htm |date=2008-06-02 }}, અને [http://biz.yahoo.com/cc/C/C.html યાહૂ!] * 20 જાન્યુઆરી, 2005 – અર્નિંગ્સ કોન્ફરન્સ કોલ (Q3 2004) ([http://www.citigroup.com/citigroup/fin/index.htm પ્રેસ રીલીઝ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080611091548/http://www.citigroup.com/citigroup/fin/index.htm |date=2008-06-11 }})([http://www.citigroup.com/citigroup/fin/data/rev4q04.pdf સ્લાઇડ્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080625165941/http://www.citigroup.com/citigroup/fin/data/rev4q04.pdf |date=2008-06-25 }}) ([http://video.vdat.com/playfile.asp?brand=VN&amp;file=42346_43656.asf&amp;stream=w&amp;media=a અવાજ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305223506/http://video.vdat.com/playfile.asp?brand=vn&file=42346_43656.asf&media=a&stream=w |date=2016-03-05 }}) * 14 ઓક્ટોબર, 2004 – અર્નિંગ્સ કોન્ફરન્સ કોલ (Q3 2004) (પ્રેસ રીલીઝ)([http://www.citigroup.com/citigroup/fin/data/rev3q04.pdf સ્લાઇડ્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080625165955/http://www.citigroup.com/citigroup/fin/data/rev3q04.pdf |date=2008-06-25 }}) ([http://us.rd.yahoo.com/finance/confcall/streetevents/SIG=13bo5mvs7/*http%3a//web.servicebureau.net/conf/meta?i=1112495229&amp;c=2343&amp;m=was&amp;u=/w_ccbn.xsl&amp;date_ticker=10_14_2004_C અવાજ]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}) * 15 જુલાઇ, 2004 – અર્નિંગ્સ કોન્ફરન્સ કોલ(Q2 2004) ([http://www.citigroup.com/citigroup/fin/data/rev2q04.pdf સ્લાઇડ્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080704220415/http://www.citigroup.com/citigroup/fin/data/rev2q04.pdf |date=2008-07-04 }}) ([http://us.rd.yahoo.com/finance/confcall/streetevents/SIG=13aqmuo5q/*http%3a//web.servicebureau.net/conf/meta?i=1112470635&amp;c=2343&amp;m=was&amp;u=/w_ccbn.xsl&amp;date_ticker=7_15_2004_C અવાજ]{{Dead link|date=એપ્રિલ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}) * 20 ઓક્ટોબર, 2003 – અર્નિંગ્સ કોન્ફરન્સ કોલ (Q3 2003) ([http://www.citigroup.com/citigroup/fin/data/rev3q03.pdf સ્લાઇડ્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090304101141/http://www.citigroup.com/citigroup/fin/data/rev3q03.pdf |date=2009-03-04 }}) ([http://video.vdat.com/playfile.asp?brand=VN&amp;file=26483_27342.asf&amp;stream=w&amp;media=a અવાજ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181215171350/http://video.vdat.com/playfile.asp?brand=VN&file=26483_27342.asf&stream=w&media=a |date=2018-12-15 }}) (*એક્સક્લુસિવ, સેન્ડી વેઇલ્લ સાથેનો છેલ્લો કોલ) * 31 જાન્યુઆરી, 2005 – મીલાઇફ ટુ એક્વાયર ટ્રાવેલર્સ લાઇફ એન્ડ એન્યુઇટી ([http://www.citigroup.com/citigroup/fin/data/p050131.pdf પ્રેઝન્ટેશન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090304101138/http://www.citigroup.com/citigroup/fin/data/p050131.pdf |date=2009-03-04 }}) ([http://video.vdat.com/playfile.asp?brand=VN&amp;file=44228_45538.asf&amp;stream=w&amp;media=a અવાજ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181215173835/http://video.vdat.com/playfile.asp?brand=VN&file=44228_45538.asf&stream=w&media=a |date=2018-12-15 }}) == બાહ્ય લિંક્સ == {{Commons|Category:Citigroup}} * [http://www.citigroup.com કંપની વેબસાઇટ] [[શ્રેણી:સિટીગ્રુપ]] [[શ્રેણી:ન્યૂયોર્ક શહેર સ્થિત કંપનીઓ]] [[શ્રેણી:યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની નાણાંકિય સેવાઓ પૂરી પાડતી કંપનીઓ]] [[શ્રેણી:પ્રાથમિક વિક્રેતાઓ]] [[શ્રેણી:સિટીગ્રુપના માણસો]] [[શ્રેણી:1998માં સ્થપાયેલી કંપનીઓ]] [[શ્રેણી:કંપનીઓ]] 5mvc7lf11mobzwgztdgif7sv9yx5nnt 0 28482 900409 877390 2026-04-29T08:48:56Z ~2026-26079-42 87163 900409 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction | type = ગામ | native_name = રણટીલા(keval Bhadaka Nu Gam) | state_name = ગુજરાત | district = વાવ-થરાદ | taluk_names = દિયોદર | latd = 24.109471 | longd = 71.777076 | area_total = | altitude = | population_total = ૫૧૩૮ | population_total_cite = <ref>{{Cite web|url=https://www.censusindia.co.in/villages/rantila-population-banas-kantha-gujarat-508390|title=Rantila Village Population, Caste - Deodar Banaskantha, Gujarat - Census India|website=www.censusindia.co.in|language=en-US|access-date=2019-06-17|archive-date=2019-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190617134212/https://www.censusindia.co.in/villages/rantila-population-banas-kantha-gujarat-508390|url-status=dead}}</ref> | population_as_of = ૨૦૧૧ | population_density = | leader_title_1 = | leader_name_1 = | leader_title_2 = | leader_name_2 = | footnotes = | blank_title_1 = સગવડો | blank_value_1 = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી Keval Bhadaka | blank_title_2 = મુખ્ય વ્યવસાય | blank_value_2 = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]] | blank_title_3 = મુખ્ય ખેતપેદાશો | blank_value_3 = [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[વરિયાળી]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી|દિવેલા]], [[રજકો]], [[શાકભાજી]] | blank_title_4 = | blank_value_4 = }} '''રણટીલા (તા. દિયોદર)''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત|ગુજરાત રાજ્ય]]ના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા [[વાવ-થરાદ જિલ્લો|વાવ-થરાદ જિલ્લા]]માં આવેલા કુલ ૮ (આઠ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા [[દિયોદર તાલુકો|દિયોદર તાલુકા]]માં આવેલું એક ગામ છે. રણટીલા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[વરિયાળી]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી| દિવેલા]], [[રજકો]] તેમ જ અન્ય [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. == ધાર્મિક સ્થળો == ગામમાં ખેમપુરીદાદા, વીરદાદા અને શંકર ભગવાનના મંદિરો આવેલા છે. == સંદર્ભ == {{Reflist}} {{દિયોદર તાલુકામાં આવેલાં ગામો}} {{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}} [[શ્રેણી:દિયોદર તાલુકો]] aqgk7pu2owzc6e82pag59fllo2qy2fo 900411 900409 2026-04-29T09:17:50Z Dsvyas 561 [[Special:Contributions/~2026-26079-42|~2026-26079-42]] ([[User talk:~2026-26079-42|talk]]) દ્વારા કરેલ ફેરફારોને [[User:KartikBot|KartikBot]] દ્વારા કરેલા છેલ્લા સુધારા સુધી ઉલટાવાયા. 877390 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction | type = ગામ | native_name = રણટીલા | state_name = ગુજરાત | district = વાવ-થરાદ | taluk_names = દિયોદર | latd = 24.109471 | longd = 71.777076 | area_total = | altitude = | population_total = ૫૧૩૮ | population_total_cite = <ref>{{Cite web|url=https://www.censusindia.co.in/villages/rantila-population-banas-kantha-gujarat-508390|title=Rantila Village Population, Caste - Deodar Banaskantha, Gujarat - Census India|website=www.censusindia.co.in|language=en-US|access-date=2019-06-17|archive-date=2019-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190617134212/https://www.censusindia.co.in/villages/rantila-population-banas-kantha-gujarat-508390|url-status=dead}}</ref> | population_as_of = ૨૦૧૧ | population_density = | leader_title_1 = | leader_name_1 = | leader_title_2 = | leader_name_2 = | footnotes = | blank_title_1 = સગવડો | blank_value_1 = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી | blank_title_2 = મુખ્ય વ્યવસાય | blank_value_2 = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]] | blank_title_3 = મુખ્ય ખેતપેદાશો | blank_value_3 = [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[વરિયાળી]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી|દિવેલા]], [[રજકો]], [[શાકભાજી]] | blank_title_4 = | blank_value_4 = }} '''રણટીલા (તા. દિયોદર)''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત|ગુજરાત રાજ્ય]]ના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા [[વાવ-થરાદ જિલ્લો|વાવ-થરાદ જિલ્લા]]માં આવેલા કુલ ૮ (આઠ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા [[દિયોદર તાલુકો|દિયોદર તાલુકા]]માં આવેલું એક ગામ છે. રણટીલા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[વરિયાળી]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી| દિવેલા]], [[રજકો]] તેમ જ અન્ય [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. == ધાર્મિક સ્થળો == ગામમાં ખેમપુરીદાદા, વીરદાદા અને શંકર ભગવાનના મંદિરો આવેલા છે. == સંદર્ભ == {{Reflist}} {{દિયોદર તાલુકામાં આવેલાં ગામો}} {{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}} [[શ્રેણી:દિયોદર તાલુકો]] d7tf7175r3t7xrcig0urmcseoo593ns 0 29572 900404 895233 2026-04-29T00:32:54Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 900404 wikitext text/x-wiki [[ચિત્ર:Klimt Mulher sentada.jpg|thumb|[[ગુસ્તાવ ક્લિમટ]]નું ચિત્ર ''વુમન સીટેડ વીથ થાઈઝ્ અપાર્ટ'' (૧૯૧૬).]] '''હસ્તમૈથુન''' એટલે વ્યક્તિના યૌન અંગોને કામાવેશની ચરમસીમા સુધી ઉત્તેજિત કરવાની ક્રિયા. ઉત્તેજના જાગૃત કરવાની આ ક્રિયા હાથ વડે, કામક્રીડા સમાન અનુભવ આપતા કોઈ અન્ય સાધનો કે વસ્તુઓ દ્વારા અથવા તો આ બંનેના સહિયારા ઉપયોગ દ્વારા મેળવવામાં આવે છે. <ref>Based on "masturbation" in ''Merriam-Webster's Collegiate Dictionary, Eleventh Edition'', Merriam-Webster, Inc., 2003</ref> હસ્તમૈથુન કે વધુ ચોકસાઈપૂર્વક કહીએ તો સ્વહસ્તમૈથુન એ [[સ્વલૈંગિકૌત્તેજના]]નો સર્વસામાન્ય પ્રકાર છે. જોડીદાર સાથે મળી કરાતું પારસ્પરિક હસ્તમૈથુન પણ સામાન્ય છે. પુરુષો અને સ્ત્રીઓની હસ્તમૈથુન કરવાની મૂળ વિધિ તેમના યૌન અંગ અનુસાર એક સમાન હોય છે, જોકે તે ઉત્તેજના કેવી રીતે અથવા કયા માધ્યમ દ્વારા મેળવવી તે વિષે દરેકની વૈયક્તિક પસંદગી અલગ હોઈ શકે છે. હાથ ધરાયેલા અભ્યાસ પરથી જણાયું છે કે માનવ જાતિના બંને લિંગોમાં અને વયજૂથોમાં હસ્તમૈથુન અવારનવાર પ્રયોગમાં લેવાતી પ્રવૃત્તિ છે, જોકે તેમાં આવર્તન સંબંધી વિવિધતા હોઈ શકે છે. સામાન્ય રીતે કામક્રીડા અને ખાસકરીને હસ્તમૈથુનને ઘણાં વૈદ્યકીય અને માનસિક ફાયદાઓનું શ્રેય અપાયું છે, અને હસ્તમૈથુનનો કોઈ શારીરિક કે માનસિક વ્યાધિનો સંબંધ હોય તેવું કોઈ સમીકરણ આજ સુધી સાબિત કરી શકાયું નથી. સમગ્ર વિશ્વના કલા જગતમાં હસ્તમૈથુન પ્રાગૈતિહાસિક કાળથી સક્રિય વિષય રહ્યો છે. જોકે ઇતિહાસમાં એક સમય એવો પણ હતો કે જ્યારે (૧૮મી સદીના અંતથી ૨૦મી સદીની શરૂઆત સુધી) હસ્તમૈથુનને વૈદ્યકીય દ્રષ્ટિએ અને રૂઢિચુસ્ત સમાજ તરફથી ઠપકો મળતો. જોકે આજે આને સામાન્ય અને તંદુરસ્ત જીવનનો એક ભાગ મનાય છે. આજકાલ તો 'માસ્ટરબેથોન' નામે હસ્તમૈથુન તરફ જાગૃતિ લાવવા એક સમૂહ દોડ (મેરેથોન)નું આયોજન થાય છે અને "એક દૈનિક કામોત્તેજના રાખે ડોક્ટરને દૂર" જેવા સૂત્રો પણ પ્રચલિત કરાયા છે. આજકાલના સંગીતમાં, ટેલિવિઝન પર અને ફિલ્મોમાં તેનો ઉલ્લેખ કરાય છે. જંગલમાં કે બંધિયાર વાતાવરણમાં રહેતા પ્રાણીઓમાં આ પ્રકારની પ્રાણીજ હસ્તમૈથુન વૃત્તિ હોવાનું નોંધાયું છે. == વ્યુત્પત્તિ == હસ્તમૈથુન આ શબ્દ બે શબ્દોનું જોડકું છે. હસ્ત એટલે હાથ અને મૈથુન એટલે લૈંગિક અવયવોને ઉત્તેજિત કરી આનંદ મેળવવાની વૃતિ. == પદ્ધતિઓ == બંને લિંગમાં સામાન્ય હોય એવી હસ્તમૈથુન પદ્ધતિઓ છે: લૈંગિક અવયવોને ઘસવા અથવા દબાવવા, યા તો આંગળીઓથી અથવા તો ઓશિકા જેવા સાધનો વડે; આંગળી કે અન્ય સાધનને ગુદામાં દાખલ કરવી (જુઓ [[ગુદા હસ્તમૈથુન]]); અને શિશ્ન કે સ્ત્રી જનનેન્દ્રિયના પ્રવેશના હોઠને વિદ્યુત વાઈબ્રેટરથી ઉત્તેજિત કરવા અથવા તેને યોનિ કે ગુદામાં ઘુસાડવા. બંને લિંગની વ્યક્તિઓ સ્તનની ડીંટી કે અન્ય કામોત્તેજના જાગૃત કરનાર અવયવોને સ્પર્શ કરવો, પંપાળવો કે ચીમટી કાઢવી આદિને પણ પસંદ કરે છે. ઉત્તેજના વધારવા માટે બંને લિંગની વ્યક્તિઓ ક્યારેક ચીકણા પદાર્થો (લ્યુબ્રિકન્ટ્સ) નો ઉપયોગ પણ કરે છે. કામુક સાહિત્ય વાંચવું કે જોવું કે કામુક કલ્પના કરવી એ ઉત્તેજના મેળવવાના સામાન્ય ઉદ્દીપકો છે. ઘણી વખત લોકો હસ્તમૈથુન કરતી વખતે જૂની યાદોને પણ યાદ કરે છે. હસ્તમૈથુનની ક્રિયા મોટે ભાગે એક નિયમિત વિધિ કે નિયમ સમાન બની જાય છે. ઘણી વખત હસ્તમૈથુનમાં વિચિત્ર લૈંગિક કલ્પનાઓ અને પૅરાફીલિયા પણ ભાગ ભજવી શકે છે. આમાં ઘણી ક્રિયાઓ હાનિકારક અને જીવલેણ પણ હોઈ શકે છે, જેમ કે ઑટોઈરોટીક એફીક્સેશન (શ્વાસ રુંધવો) કે સેલ્ફ બોન્ડેજ. હસ્તમૈથુનમાં ઘણી ઈચ્છાઓ પણ ભાગ ભજવતી હોય છે. અમુક વ્યક્તિઓ મૂત્ર નલિકાના ઈલાજમાં વપરાતા સાધનો કે જેમનો આકાર નર લિંગને મળતો આવે છે તેવા 'યુરેથ્રલ સાઉન્ડિંગ' સાધનોને શિશ્નમાં આવેલા છિદ્ર યુરેથ્રામાં (નળી કે જેમાંથી મૂત્ર અને માણસોમાં વીર્ય આદિ વહે છે) ઘૂસાડીને,<ref name="Alice05">{{cite web |last = |first = "Alice" |title = Go ask Alice!: Cock-stuffing |publisher = Columbia University, New York |date = 2005-02-18 |url = http://www.goaskalice.columbia.edu/3516.html |access-date = 2006-07-29 |archive-date = 2005-02-19 |archive-url = https://web.archive.org/web/20050219153312/http://www.goaskalice.columbia.edu/3516.html |url-status = dead }}</ref> યુરેથ્રલ પ્લે કે સાઉન્ડિંગ તરીકે ઓળખાતા પ્રકારે મૈથુનનો આનંદ લે છે.<ref name="BME06">{{cite web |last = Various authors |first = |title = Urethral Sound |publisher = Body Modification Ezine |date = 2006-04-21 |url = http://wiki.bmezine.com/index.php/Urethral_Sound |format = html/wiki |access-date = 2006-07-29 |archive-date = 2006-08-30 |archive-url = https://web.archive.org/web/20060830012217/http://wiki.bmezine.com/index.php/Urethral_Sound |url-status = dead }}</ref> અન્ય વસ્તુઓ જેમ કે બોલપેન અને થર્મોમીટર આદિનો પણ ક્યારેક ઉપયોગ કરાય છે, જો કે આ પ્રકાર ઈજા પહોંચાડી શકે છે કે ચેપ (સંક્રમણ) પણ લાગી શકે છે.<ref name="JAAPA06">{{cite web |last = McPartlin |first = Daniel |coauthors = Adam P. Klausner, MD; Tristan T. Berry, MD |title = Case report: A foreign body in the urethra |publisher = Journal of the American Academy of Physician Assistants |date = 2005-09-09 |url = http://jaapa.com/issues/j20050901/articles/urethral0905.htm |access-date = 2006-07-29 |archive-url = https://web.archive.org/web/20060701223330/http://jaapa.com/issues/j20050901/articles/urethral0905.htm |archive-date = 2006-07-01 |url-status = live }}</ref> અમુક લોકો ફકીંગ મશીન તરીકે ઓળખાતા સાધન કે જે કૃત્રિમ સંભોગનો અનુભવ કરાવે છે તે વાપરે છે. ઘણાં પુરુષો કે સ્ત્રીઓ કામાવેગની પરાકાષ્ઠા સુધી હસ્તમૈથુન કરે છે, થોડી ક્ષણ થોભી આવેગ શાંત પાડી ફરી હસ્તમૈથુન કરી લાંબા સમય સુધી કામાવેગ માણે છે. તેઓ આ ચક્ર ઘણી વખત ચલાવે છે. આ પદ્ધતિ 'થોભો અને ચાલો' (Stop and Go) તરીકે ઓળખાય છે. આ પદ્ધતિ ઘણી વખત તીવ્ર રતિક્ષણ લાવવા મદદ કરે છે.<ref name="SXED1">{{cite web | title = Sex Editorials | date = 2004-03-16 | url = http://sexeditorials.com/ | access-date = 2009-07-11 | archive-date = 2009-07-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090701065330/http://sexeditorials.com/ | url-status = dead }} "The Stop-And-Go Masturbation Technique for Men and Women"</ref> જૂજ વ્યક્તિઓ હસ્તમૈથુન દરમ્યાન શક્તિના સ્તરને જાળવવા રતિક્ષણની અમુક ક્ષણ પહેલાં જ હસ્તમૈથુન છોડી દે છે. <ref>{{Cite web |url=http://www.csis.hku.hk/~bruce/masturb1.html |title=Masturbation, Tantra and Self-love|access-date=2011-01-15 |archive-date=2007-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070621070341/http://www.csis.hku.hk/~bruce/masturb1.html |url-status=dead }}</ref>. આમ કરવાથી અમુક સમયે રક્ત સંચરણનો ભરાવો થઈ જતાં પેડુમાં દુખાવો પણ થઈ શકે છે. === મહિલા === [[ચિત્ર:Masturbating_with_a_vibrator.jpg|thumb|right| [[ડીલ્ડો]] નામનું સાધન વાપરી હસ્તમૈથુન કરતી મહિલા.]] [[ચિત્ર:Masturbation1.jpg|thumb|right| હાથની મદદથી સ્ત્રી હસ્તમૈથુન]] મહિલાઓ દ્વારા હસ્તમૈથુનનો આનંદ મોટે ભાગે તેમના યોનિ માર્ગ અને ખાસ કરીને ભગ્નશિશ્નને (ક્લિટોરિસ) પ્રથમ કે દ્વિતીય આંગળીની મદદ વડે ઘસી કે રગળીને મેળવવામાં આવતો હોય છે. અમુક સમયે એક કે વધુ આંગળીઓને યોનિ માર્ગમાં ધકેલી ઘસરકા મારીને યોનિમાર્ગની દિવાલ પર આવેલા ગ્રેફેનબર્ગ સ્પોટ કે [[જી-સ્પોટ]] તરીકે ઓળખાતા ભાગને ઉત્તેજિત કરે છે.<ref name="Keesling99">{{cite web |last = Keesling |first = Barbara |title = Beyond Orgasmatron |publisher = Psychology Today |date = November/December 99 (Last Reviewed: 30 August 2004) |url = http://www.psychologytoday.com/articles/index.php?term=pto-19991101-000038&page=2 |access-date = 2006-07-29}}</ref> મૈથુન સાધનો જેમ કે [[વાઈબ્રેટર]], [[ડીલ્ડો]] અથવા [[બેન વા બોલ્સ]] જેવા સાધનો વાપરીને પણ યોનિ અને ક્લિટોરિસને ઉત્તેજિત કરવામાં આવે છે. અમુક મહિલાઓ તેમના સ્તન કે ડીંટી (નિપલ)ને પંપાળે છે જો તે તેમને કામુક રીતે ઉત્તેજિત કરતી હોય તો. અમુક મહિલાઓ ગુદા ક્ષેત્રમાં ઉત્તેજનાને પણ પસંદ કરે છે. અમુક સમયે નિજી લ્યુબ્રિકેશન (ઊંજણ - તેલ કે અન્ય શ્લેષ્મ પદાર્થ) નો ઉપયોગ પણ કરવામાં આવે છે, ખાસ કરીને જ્યારે કોઈ વસ્તુ આદિને છિદ્રમાં ઘુસાડીને આનંદ લેવાતો હોય ત્યારે. જો કે આ વપરાશ સાર્વત્રિક નથી, ઘણી મહિલાઓને તેમની યોનિમાંથી કામોત્તેજના સમયે થતો સ્ત્રાવ (યોનિ સ્ત્રાવ) પૂરતો થઈ પડે છે. આ ક્રિયાઓ ચત્તા કે ઊંધા સૂઈને, બેસીને, ઊભડક બેસીને, ઘૂંટણિયે કે ઊભે ઊભે કરવામાં આવે છે. સ્નાન કે ફુવારા નીચે મહિલાઓ પાણીની ધાર સીધા યોનિ ઓષ્ઠ કે ક્લિટોરિસ (ભગ્નશિશ્ન) પર કરી ઉત્તેજના અનુભવે છે. પેટ પર પડ્યે પડ્યે મહિલા તેમના હાથ વાપરી, કે બે પગ વચ્ચે તકિયો રાખી, પલંગની કિનાર વાપરીને, સાથીનો પગ વાપરી અમુક કપડાનો ગોળો આદિ દ્વારા યોનિ ઓષ્ઠ અને ક્લિટોરિસને ઉત્તેજિત કરી [[બિન-વેધક મૈથુન]]નો આનંદ લઈ શકે છે. ઊભે ઊભે કોઈ ખુરશી, કે અન્ય રાચરચીલાની વસ્તુ કે અન્ય સાધનનો ખૂણો કે ધાર આદિ દ્વારા વસ્ત્રો સહિત યોનિ ઓષ્ઠ કે ક્લિટોરિસને ઉત્તેજિત કરાય છે. અમુક મહિલાઓ માત્ર દબાણ વાપરીને કોઈ પણ સંપર્ક કર્યા વગર ક્લિટોરિસને ઉત્તેજિત કરવાનું પસંદ કરે છે. દા.ત. હથેળી કે દડા દ્વારા [[આંતરિક વસ્ત્રો]] કે અન્ય વસ્ત્રો સહિત દબાણ આપવું ઇત્યાદિ. ૧૯૨૦માં હેવલોક એલિસએ નોંધ્યું હતું કે તે સમયના પ્રચલિત એવા 'ટર્ન ઓફ ધ સેન્ચ્યુરી સીમસ્ટ્રેસીસ' ના પગે ચલાવાતા સિલાઈ મશીન વાપરી તેઓ ખુરશીને કિનારે બેસી રતિક્ષણ (ઓર્ગેઝમ) પ્રાપ્ત કરી લેતા હતાં.<ref>Ellis, Havelock (1927), Studies in the Psychology of Sex (3rd edition), Volume I,; Auto-Erotism: A Study of the Spontaneous Manifestations of the Sexual Impulse; section I; "The Sewing-machine and the Bicycle:" quotes one Pouillet as saying "it is a well-recognized fact that to work a sewing-machine with the body in a certain position produces sexual excitement leading to the orgasm. The occurrence of the orgasm is indicated to the observer by the machine being worked for a few seconds with uncontrollable rapidity. This sound is said to be frequently heard in large French workrooms, and it is part of the duty of the superintendents of the rooms to make the girls sit properly." {{gutenberg|no=13610|name=Studies in the Psychology of Sex, v. I, by Havelock Ellis}}</ref> સ્ત્રીઓ તેમના પગની સખત આંટી વાળી તેમના પગના સ્નાયુઓને તાણ આપી યોનિ ક્ષેત્ર પર દબાણ આપીને પોતાને ઉત્તેજિત કરી શકે છે. આ વસ્તુ જાહેરમાં કોઈ પણ વ્યક્તિની નોંધમાં આવ્યા વગર કરી શકાય છે. વિચારો, કલ્પનાઓ અને ઉત્તેજનાની કોઈ જૂની ઘટનાની યાદદાસ્ત પણ મૈથુન ઉત્તેજના લાવી શકે છે. અમુક સ્ત્રીઓ માત્ર ઈચ્છા શક્તિથી રતિક્ષણ પ્રાપ્ત કરી શકે છે. જોકે આને હસ્તમૈથુન ન ગણી શકાય કેમ કે તેમાં કોઈ ભૌતિક સ્પર્શ સામેલ નથી.<ref name="Koedt70">{{cite web |last = Koedt |first = Anne |title = The Myth of the Vaginal Orgasm |publisher = Chicago Women's Liberation Union |year = 1970 |url = http://www.cwluherstory.org/myth-of-the-vaginal-orgasm.html |access-date = 2010-11-18 |archive-date = 2016-08-19 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160819232224/http://www.cwluherstory.org/myth-of-the-vaginal-orgasm.html |url-status = dead }}</ref><ref name=kins>The Kinsey Institute [http://www.kinseyinstitute.org/research/ak-data.html#masturbation Data from Alfred Kinsey's studies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180627155605/http://www.kinseyinstitute.org/research/ak-data.html#masturbation |date=2018-06-27 }}. Published online.</ref> મૈથુન ચિકિત્સકો અમુક વખત એવું જણાવે છે કે મહિલા દર્દીઓ હસ્તમૈથુન દ્વારા રતિક્ષણ સુધી પહોંચવા સમય લે છે ખાસ કરીને તેવા મામલામાં જ્યારે તેમણે આવું પહેલાં ક્યારેય કર્યું ન હોય.<ref name="Shuman06">{{cite web |last = Shuman |first = Tracy |title = Your Guide to Masturbation |publisher = WebMD, Inc./The Cleveland Clinic Department of Obstetrics and Gynecology |date = 2006-02 |url = http://www.webmd.com/content/article/45/2953_487.htm |access-date = 2006-07-29}}</ref><ref name="Knowles02">{{cite press_release | url=http://www.plannedparenthood.org/files/PPFA/masturbation_11-02.pdf | title=''માસ્ટરબેશન — ફ્રોમ સ્ટીગમાં ટૂ સેક્શ્યુલ હેંલ્થ'' | publisher='પ્લાન્નેડ Parenthood ફેદેરતિઓન ઓફ અમેરિકા | date=નવેમ્બર ૨૦૦૨ | access-date=૯ જાન્યુઆરી ૨૦૧૩ | language=અંગ્રેજી | archivedate=2012-05-26 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120526201550/http://www.plannedparenthood.org/files/PPFA/masturbation_11-02.pdf }}</ref> === પુરુષો === [[ચિત્ર:Masturbating man2.JPG|thumb|right| શિશ્ન પરની ચામડીને ઉપરનીચે ઘસડી હસ્તમૈથુન કરતો સુન્નત ન કરેલ જનનેન્દ્રિય ધરાવતો માણસ]] પુરુષ હસ્તમૈથુન વિધિઓ ઉપર ઘણા પરિબળો અને નિજી પસંદગીઓની અસર પડે છે. સુન્નત (ખતના) કરેલ વ્યક્તિઓ અને સુન્નત ન કરેલ વ્યક્તિ દ્વારા થતી હસ્તમૈથુનની વિધિ બદલાય છે. કોઈ એક વ્યક્તિ દ્વારા અપનાવાતી વિધિ બીજી વ્યક્તિ માટે ખૂબ જ ત્રાસદાયક કે તકલીફદાયક હોઈ શકે છે. પુરુષ હસ્તમૈથુનની સૌથી સામાન્ય વિધિ જનનેન્દ્રિયને હાથની હથેળીની હળવી મુઠ્ઠીમાં લઈને હાથને લિંગ પર ઉપર નીચે ઘસવાની છે. સર્વ સામાન્ય રીતે [[રતિક્ષણ]] અને [[વીર્યસ્ખલન]] મેળવવા આ પ્રકારની ઉત્તેજના વિધિ પર્યાપ્ત હોય છે. હાથના ચલનની ગતિ વ્યક્તિ દર વ્યક્તિ બદલાય છે. એ વાત પણ સામાન્ય છે કે સ્ખલન ક્ષણ જેમ જેમ નજીક આવે છે તેમ તેમ ગતિ વધતી જાય છે અને મૂળ સ્ખલનના સમયે તે ઘટી જાય છે.<ref name="ADVMAS1">{{cite web | title = Advanced Masturbation | date = 2004-10-22 | url = http://advancedmasturbation.com/ |access-date = 2009-07-11}} "The Full Fist Masturbation Technique" and "The Thumb-Forefinger Masturbation Technique"</ref> જ્યારે સુન્નત (ખતના) ન કરેલ હોય તેવા પુરુષોમાં જનનેન્દ્રિયની ઉત્તેજના શિશ્ન પરની ચામડીના ([[શિશ્ન ત્વચા]]) હલનચલનથી મેળવાય છે, તેમાં શિશ્ન ત્વચાને પકડીને [[શિશ્ન]] પર ઉપર નીચે સરકાવાય છે, અને શિશ્ન ત્વચાની લંબાઈ અનુસાર શિશ્નને ઝડપી હલનચલન વડે ત્વચા દ્વારા શિશ્નને પૂર્ણ અથવા અપૂર્ણ રીતે ઢંકાય છે અને બહાર કઢાય છે. આ સમય દરમ્યાન, વધતી ઉત્તેજના સાથે શિશ્નનું કદ અને લંબાઈ વધી શકે છે, શિશ્ન થોડું ઘેરા રંગનું પણ બને છે. શિશ્ન ત્વચા પરની ત્વચા ઝડપી હલનચલન સમયે શિશ્ન પર ઘર્ષણ ઘટાડે છે. સુન્નત કે ખતના કરેલા પુરુષોનું શિશ્ન અર્ધ કે સંપૂર્ણ રીતે ત્વચાના આવરણ રહિત હોય છે, આને લીધે આ પ્રકારના હસ્તમૈથુનમાં શિશ્નનો સરખામણીએ વધુ ભાગ હાથના સીધા સંપર્કમાં આવે છે. આ પ્રકારે શિશ્ન પરના વધુ ઘર્ષણને લીધે થતી બળતરા ટાળવા ઘણાં પુરુષો નિજી તૈલી પદાર્થો કે [[વ્યક્તિગત શ્લેષ્મ પદાર્થ]] ઉપયોગ કરે છે. સુન્નત કરેલ કે ન કરેલ પુરુષોમાં હસ્તમૈથુનની એક અન્ય રીત પ્રચલિત છે. તે અનુસાર પ્રથમ આંગળી અને અંગુઠાથી તેની અડધી લંબાઈએ ઇન્દ્રિયને પકડી ઇન્દ્રિય (સ્તંભ) પરની ત્વચાને ઉપર નીચે સરકાવવામાં આવે છે. આમાં એક અન્ય પ્રકારે વાંસળી વગાડતા હોય તેમ ઇન્દ્રિયને આંગળીઓ અને અંગૂઠાથી પકડીને સ્તંભની ત્વચાને સરકાવીને પણ હસ્તમૈથુન કરવામાં આવે છે. <ref name="ADVMAS1" /> એક અન્ય વિધિમાં પેટ પર ઊંધા સૂઈ કોઈ સુવાંળી સપાટી જેમ કે ગાદી, તકિયો આદિ સાથે ઇન્દ્રિયને રગડીને પણ હસ્તમૈથુન કરાય છે. આના વિવિધ રૂપ તરીકે કૃત્રિમ યોનિ અથવા સીમ્યુલાક્રમ (simulacrum) આદિ વાપરવામાં આવે છે. ઘણી વખત આવા સાધનો આદિની ગેરહાજરીમાં પુરુષો મોટે ભાગે તેઓ કોઈ સાથી સાથે કામક્રીડામાં હોવાની કલ્પના કરે છે અથવા કામોત્તેજક ચિત્રોનો આસરો લઈ હસ્તમૈથુન કરે છે. આ સિવાય પણ પુરુષ હસ્તમૈથુનમાં ઘણાં વિવિધ પ્રકાર હોય છે. પુરુષો શિશ્ન અથવા શિશ્નની કિનારી કે અધોશિશ્ન ભાગ (અંગ્રેજી ફ્રેન્યૂલર ડેલ્ટા frenular delta) જેવા ભાગ પર માલિશ કરી કે આંગળી વડે રગડીને ઉત્તેજના મેળવે છે. અમુક માણસો પોતાના બન્ને હાથ ઇન્દ્રિય કે સ્તંભ પર મૂકે છે જ્યારે અમુક માણસો એક હાથ વડે ઇન્દ્રિય ઉત્તેજના મેળવે છે અને બીજા હાથ વડે તેમના [[વૃષણ]], [[સ્તન ડીંટી]] કે શરીરના અન્ય કોઈ અંગને પંપાળીને આનંદ મેળવે છે. સ્તન ડીંટી એ શરીરના [[ઉત્તેજના ક્ષેત્રો]]માંનું એક છે. તેને તીવ્રતાથી ઉત્તેજિત કરતાં સામાન્ય રીતે મેળવાતી ઇન્દ્રિયની ઉત્તેજના કરતાં વધુ ઝડપથી ઇન્દ્રિય ઉત્તેજિત થાય છે. અમુક લોકો તેમનો હાથ સ્થિર રાખી પેડુના ભાગના હલનચલન દ્વારા [[સંભોગ]] સમયે કરાતી ગતિવિધિની નકલ સમાન હોય છે. અમુક લોકો કંપન યંત્ર (વાઈબ્રેટર) જે સ્ત્રીઓ દ્વારા વપરાતા અન્ય સાધનો વડે પણ હસ્તમૈથુન કરે છે. અમુક અત્યંત લચીલું શરીર ધરાવતા માણસો તેમના જ હોઠ કે જીભ વડે તેમની ઇન્દ્રિયને ઉત્તેજિત કરે છે જેને [[સ્વમુખમૈથુન]] (અંગ્રેજી ઓટોફીલાટીઓ autofellatio) કહે છે. [[પ્રોસ્ટેટ ગ્રંથિ]] એ [[વીર્ય]]ને તરલ કે પ્રવાહી માધ્યમ પૂરું પાડે છે. આ ગ્રંથિ સ્પર્શ પ્રત્યે સંવેદનશીલ હોય છે. આથી અમુક માણસો ખૂબ જ સારી રીતે તેલ જેવા ચીકણા માધ્યમમાં ચીકણી કરેલ આંગળી કે ડીલ્ડોને ગુદામાં ઘુસાડીને મળાશયની બાજુમાં આવેલ ગ્રંથિને ઉત્તેજિત કરે છે. બહારથી બે સાથળની વચ્ચેના અને વૃષણ તથા ગુદા વચ્ચે આવેલ ભાગ પેરીનીયમ પર બહારથી દબાણ આપવું પણ આનંદ પ્રદાયી હોઈ શકે છે. અમુક વ્યક્તિઓ [[ગુદા મૈથુન]]ને પણ પસંદ કરે છે. તેઓ આંગળી કે અન્ય વસ્તુ વાપરી પ્રોસ્ટેટને ઉત્તેજિત કર્યા સિવાય માત્ર ગુદાની ઉત્તેજનાનો પણ આનંદ માણે છે. સ્ખલનને અટકાવવાની અમુક વિવાદસ્પદ રીત પણ ઘણાં માણસો વાપરે છે. આમાં તેઓ, વૃષણ તથા ગુદાની લગભગ મધ્યમાં આવેલ પેરીનીયમ ક્ષેત્ર પર સ્ખલનથી પહેલાં દબાણ આપે છે. જોકે આમ કરવા જતાં વીર્ય મૂત્રાશયમાં પહોંચી જવાનો ભય રહેલો છે. આને [[પ્રતિગામી સ્ખલન]] (retrograde ejaculation) કહે છે. == પારસ્પારિક હસ્ત મૈથુન == [[ચિત્ર:Geiger-masturbation-mutuelle.jpg|thumb|right|જોહાન નેપોમુક જીગર,પાણી રંગો, ૧૮૪૦.]] {{Main|Non-penetrative sex}} '' પારસ્પારિક હસ્ત મૈથુન'' એ એક [[મૈથુન ક્રીડા]] (sexual act) છે જેમાં બે કે વધ્ય લોકો પોતાને અથવા એકબીજાને કામુક રીતે, મોટે ભાગે હાથ વડે ઉત્તેજીત કરે છે. આ કોઈ પરિપૂર્ણ મૈથૂન નો એક હિસ્સો હોઈ પણ હોઈ શકે છે. આને સંભોગ ની [[પૂર્વ ક્રીડા]] કે વિરામ ક્રીડા કે વેધક મૈથુનનો એક વિકલ્પ પણ હોઈ શકે છે. અમુક વ્યક્તિઓ માટે [[બિન-વેધક મૈથુન]] એ અન્ય કોઈ પણ વિકલ્પની સરખામણીએ પ્રાથમિક પસંદગી હોય છે. જે સહભાગીઓ પૂર્ણ સંભોગ ન ચાહતા હોય તેઓ આ રીત સંભોગનો મહદ અંશે પૂર્ણ આનંદ લઈ શકે છે. દરેક પ્રકારની કામ વૃત્તિ ધરાવરા લોકો દ્વારા પારસ્પારિક મૈથુન વાપરવામાં આવે છે. જ્યારે શિશ્ન-યોનિ સંભોગ ના વિકલ્પ તરીકે પારસ્પારિક મૈથુન કરાય છે ત્યારે તેનો ઉદ્દેશ્ય કૌમાર્ય (virginity)નું સંરક્ષણ અથવા ગર્ભધારણ નું ટાળવું હોઈ શકે છે. અમુક લોકો આને [[ક્વચિત મૈથુન]] (casual sex) ના વિકલ્પ તરીકે પસંદ કરે છે કેમેકે આમાંથી ખરેખર સંભોગ ન કરવા ચતાં સંભોગનો સંતોષ મળે છે. અમુક લોકો માટે મિત્રો સાથે કરેલ હસ્ત મૈથુન દ્વારા સંભોગ અને તે પરિસ્થિતિ સંબંધે તેમના મનમાં રહેલ અવરોધ દૂર કરવામાં મદદ મળે છે. આને કારણે તેમને તેમની રતિક્ષણ વિકસાવવામાં મદદ મળે છે, તેનો આનંદ વધે છે અને તેમને વધુ હસ્ત મૈથુન કરવા પ્રેરે છે.<ref>{{cite web|url=http://www.caitlainscorner.com/content/view/163/55/|title=Mutual Masturbation|work=Caitlain's Corner|archive-url=https://web.archive.org/web/20080603002414/http://www.caitlainscorner.com/content/view/163/55/|archive-date=2008-06-03|access-date=2011-01-15|url-status=live}}</ref> પારસ્પારિક હસ્ત મૈથુન સ્ત્રીઓ કે પુરુષો દ્વારા જોડીમાં કે જૂથમાં અન્ય વ્યક્તિને વાસ્તવિક રીતે સ્પર્શ કરીને અથવા કર્યા સિવાય નીચેની સ્પર્શ કે બિન સ્પર્શિ રીતે નીચેની પરિસ્થિતીમાં સંભવે છે: * '''બિન-સ્પર્ષી પારસ્પારિક હસ્તમૈથુન''' - એકબીજાની હાજરીમાં હસ્ત મૈથુન કરતી બે વ્યક્તિઓ પણ કોઈ સ્પર્ષ નહીં. * '''સ્પર્શી પારસ્પારિક હસ્તમૈથુન''' - એક વ્યક્તિઓ દ્વારા બીજી કે અન્ય વ્યક્તિને કરી અપાતું હસ્ત મૈથુન. બીજી વ્યક્તિ દ્વારા તેનું પુનરાવર્તન. * ''' બિન-સ્પર્ષી જૂથ હસ્તમૈથુન ''' - બે કરતાં વધુ વ્યક્તિઓ દ્વારા એક બીજાની હાજરીમાં એક બીજાને સ્પર્શ્યા સિવાય કરાતું હસ્ત મૈથુન. * ''' સ્પર્ષી જૂથ હસ્તમૈથુન''' - બે કરતાં વધુ વ્યક્તિઓ દ્વારા એક બીજાને સ્પર્ષ કરીને કરી અપાતું હસ્ત મૈથુન. * '''પારસ્પારિક હસ્તમૈથુન પૂર્વક્રીડા ''' - એક બીજાની જનનેંદ્રીયોને હાથ દ્વારા કરાતી ઉત્તેજના જે છેવટે મૂળ કામ ક્રીડા તરફ લઈ જાય છે.<ref name="MUTUAL">{{cite web | title = Mutual Masturbation | date = 2006-06-12 |access-date = 2010-08-07|url=http://advancedmasturbation.com/mutual}} - A biographical collection of data for a sociological repository on the topic of mutual masturbating to study changes on the activity over time.</ref> == પુનરાવર્તન, આયુ, અને લિંગ == હસ્તમૈથુનના પુનરાવર્તનનો આધાર ઘનાં પરિબળો પર રહેલો છે દા.ત. કોઈ વ્યક્તિની [[મૈથુન તણાવ]] સામે ની પ્રતિરોધ ક્ષમતા, કામુક ઉત્તેજના ઉત્પન્ન કરતાં [[સ્ત્રાવો]]નું સ્તર, મૈથુન આદતો, મૈત્રાચારીની અસર, તબિયત અને સાંસ્કૃતિક પરિબળો દ્વારા હસ્ત મૈથુન સંબધી રચાયેલી મનની ગ્રંથિ વગેરે.<ref>{{cite journal|doi=10.1007/BF01542263|last=Heiby|first=E,|coauthors=Becker JD|date=1980 Apr|title=Effect of filmed modeling on the self-reported frequency of masturbation|journal=Arch Sex Behav.|volume=9|issue=2|pages=115–, sexua 21|pmid=7396686}}</ref> અમુક વૈદક કારણો પણ હસ્ત મૈથુન સાંથે સંકળાયેલા હોવાનું જણાયું છે.<ref>"Bladder calculus presenting as excessive masturbation." ''Ceylon Med. J.'' 2006 Sept., 51(3):121-2.</ref><ref>"Excessive masturbation after epilepsy surgery." ''Epilepsy Behav.'' 2004 Feb., 5(1):133-6.</ref><ref>"Severe impulsiveness as the primary manifestation of multiple scleS.S.C.rosis in a young female." ''Psychiatry Clin. Neurosci.'' 2005 Dec., 59(6):739-42.</ref> વિવિધ અભ્યાસ દરમ્યાન જણાયું છે કે માનવ જાતમાં હસ્તમૈથુન એક સામાન્ય વાત છે. ૧૯૫૦ દરમ્યાન આલ્ફ્રેડ કીંસે દ્વારા હાથ ધરાયેલ સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકાના અભ્યાસમાં જણાવ્યું કે ૯૨% પુરુષો અને ૬૨% સ્ત્રીઓએ તેમના જીવન દરમ્યાન હસ્ત મૈથુન કર્યું હતું.<ref name=kins/> ૨૦૦૭ દરમ્યાન ૧૯ થી ૪૪ વર્ષની ઉંમર ધરાવતા વ્યક્તિઓના હાથ ધરાયેલ એક બ્રિટિશ સર્વેક્ષણમં પણ આવું જ તારણ આવ્યું હતું, તે અનુસાર ૯૫% પુરુષો અને ૭૧% સ્ત્રીઓએ તેમના જીવનમાં કોઈક સમયે હસ્ત મૈથુન કર્યું હતું. ૭૩% પુરુસો અને ૩૭% સ્ત્રીઓ એ પાચલા ચાર અઠવાડીયામાં અને ૫૩% પુરુસો અને ૧૮% સ્ત્રીઓ એ પાછલા અઠવાડીયેજ હસ્ત મૈથુન કરેલ હોવાનું જણાવ્યું હતું.<ref name=gerr>Gerressu, M., Mercer, C.H., Graham, C.A., Wellings, K. and Johnson, A.M. (2007). [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/sites/entrez?Db=pubmed&Cmd=ShowDetailView&TermToSearch=17333329 Prevalence of Masturbation and Associated Factors in a British National Probability Survey]. ''Archives of Sexual Behavior'', Published online.</ref> <!-- online survey. A 2008 UK study "The Gossard Big M Survey" revealed that masturbation is on the rise between women aged 18 to 30 year olds and that 92% of women who were in the study masturbated. Further, 2/3 masturbated at least 3 times a week and those in London reported at least 4 times a week. [http://www.britainnews.net/story/440746]. In it, marital status and frequency of sex with a partner had little relationship with the frequency of masturbation. That is, the women who masturbated were just as likely to also enjoy sex with a partner during the week as those who did not. Masturbation was used to augment regular sex and is often used in sex therapy to treat sexual performance problems, not substitute for sex.--> ૨૦૦૯માં નેધરલેંડ અને અન્ય યુરોપીય દેશોની સાથે યુ કેની સરકાર પણ કુમાર વયનાઓને દરરોજ એક વખત હસ્ત મૈથુન કરવા પ્રેરિત કર્યાં. આ દેશોના સ્વાસ્થ્ય સંબંધિ ફરફરિયામાંરતિક્ષણના આનંદને દરેક વ્યક્તિનો મૂળભૂત હક્ક મનાયો છે. આ પગલું માહિતી અને અન્ય યુરોપિય દેશોના અનુભવને આશારે લેવાયું છે જ્યાં કૌમાર્ય ગર્ભાવસ્થા અને કુમારોમાં યૌન રોગ સંક્ર્મણ વધતા ચાલ્યાં છે.<ref>{{cite web|author=Treptow, C.|date=14 July 2009|title=U.K. Government Encourages Teen Masturbation?|publisher=ABC News|url=http://abcnews.go.com/Health/MindMoodNews/story?id=8072314&page=1}}</ref> સ્ટ્રોંગ, ડેવોલ્ટ અને સયદ દ્વારા લખાયેલ પુસ્તક ''હ્યુમન સેક્શ્યુઆલીટી: ડાયવરસીટી ઈન કંટેમ્પરરી અમેરિકા'', માં તેઓ લખે છે કે, "કોઈ બાળક તેના ગોળેયામાં પોતાના લિંગ સાથે રમતા રમતા હસતું હોય છે ". "નાની બાલિકાઓ અમુક સમયે અત્યંક આક્રમક રીતે તેમનું શરીર તાલમાં હલાવે છે જાણેક રતિક્ષણનો આનંદ લેતી હોય.." ઈટાલિયન ગર્ભ તજ્ઞજ (ગાયનેકોલોજીસ્ટ) ગોર્ગીઓ ગોર્ગી અને માર્કો સીકાર્ડીએ ગર્ભજ બાલિકાનું અલ્ટ્રા ધ્વની તપાસ દ્વારા નોંધ્યું કે તે સંભવતઃ રતિક્ષણ અનુભવી રહી હતી.<ref>"Ultrasonographic observation of a female fetus' sexual behavior in utero." ''American Journal of Obstetrics & Gynecology'' 1996 Sept;175(3):753.</ref> એમ પણ લાગે છે કે સક્રીય [[વિજાતીય મૈથુન]] ધરાવતી મહિલાઓ પુરુષોની સરખામણીએ ઓછું હસ્ત મૈથુન કરે છે. એક સામાન્ય માન્યતા અનુસાર સક્રીય લૈંગિક સંબંધમાં રહેલી વ્યક્તિની સરખામણીએ આવા સંબંધ ન ધરાવતી વ્યક્તિઓ હસ્ત મૈથુનનો વધુ વપરાશ કરે છે. જોકે ઘણી વખત આ સત્ય નથી હોતું. મોટે ભાગે સાથીને કરી અપાતું હસ્ત મૈથુન સંબંધનો એક ભાગ હોય છે. પારંપારિક ડહાપણથી વિપરીત અમુક અભ્યાસ હસ્ત મૈથુન નું પુનરાવર્તન અને સંભોગના પુનરાવર્તન વચ્ચે સકારાત્મક સંબંધ જણાયો છે. એક અભ્યાસમાં સમલૈંગિક પુરુષ અને સ્ત્રી વચ્ચેના સંબંધમાં હસ્ત મૈથુનનું પ્રમાણ વધું જણાયું છે.<ref name=gerr/><ref>Heilborn, M.L. and Cabral, C.S. (2006). [http://www.scielosp.org/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0102-311X2006000700011&lng=en&nrm=iso&tlng=en Sexual practices in youth: analysis of lifetime sexual trajectory and last sexual intercourse] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090801082639/http://www.scielosp.org/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0102-311X2006000700011&lng=en&nrm=iso&tlng=en |date=2009-08-01 }}. ''Cad Saude Publica, 22, 7,'' pp. 1471–81. Epub 2006 Jun 14.</ref><ref>Menon, A., McAllister, R.H., Watson, W. and Watson, S. (2006). [http://jop.sagepub.com/cgi/content/abstract/20/1/125 Increased libido associated with quetiapine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100501215539/http://jop.sagepub.com/cgi/content/abstract/20/1/125 |date=2010-05-01 }}. ''Journal of Psychopharmacology, 20, 1,'' pp. 125–7.</ref><ref>Sexual behavior in lesbian and heterosexual women: relations with menstrual cycle phase and partner availability. Psychoneuroendocrinology. 2002 May;27(4):489–503.</ref> == ઉત્ક્રાંતિક સાધન == હસ્ત મૈથુન સંભોગ સમયની ફળશ્રુતીને વધારમામ મદદ પણ કરે છે. ૨૦૦૯માં ઓસ્ટ્રેલિયામાં કરેલ સર્વેક્ષણ માં એવું જણાઈ આવ્યું કે દરરોજ કરાતું હસ્તમૈથુન એ વીર્યના સ્વાસ્થ્ય અને ગતિશીલતા નું એક મહત્વપૂર્ણ કારક છે.<ref>[http://www.news-medical.net/news/20090705/Daily-sex-good-for-sperm!.aspx], "The Medical News: Daily sex good for sperm! 5 July 2009"</ref> સ્ત્રીઓમાં યોનિૢ સર્વીક્સ (ગર્ભાશયની ડોક) અને ગર્ભાશય આદિની અવયોવામાં સંભોગ સમયે એવા ફેરફાર થાય છે જે ગર્ભધારણ માઁ સહાય ભૂત હોય છે. સ્ત્રીઓ દ્વારા કરાતા હસ્ત મૈથુન દ્વારા પણ સમય અનુસાર તેમની યોનિૢ સર્વીક્સ (ગર્ભાશયની ડોક) અને ગર્ભાશય આદિની સ્થિતિમાં આવા જ ફેરફાર આવે છે. યોનિમા વીર્યસેચનની એક મિનિટ પહેલાં કે તેની ૪૫ મિનિટ સુધી જો સ્ત્રી રતિક્ષણ અનુભવે તો વીર્યની સ્ત્રી બીજ સુધી પહોંચમાં સહાયભૂત થાય છે. દા.ત જો કોઈ માદાએ બે કે વધુ નર સાથે સંભોગ કર્યો હોય તો આવા સહાયભૂત રતિક્ષણને કારણે અવયવોની સક્રીયતા ને લીધે ગર્ભધારણની શક્યતા વધી જાય છે .<ref>{{cite book |last = Baker |first = Robin |title = Sperm Wars: The Science of Sex |publisher = Diane Books Publishing Company |month=June | year=1996 |isbn = 978-0788160042}}</ref><ref name=Ejaculate_manipulation_by_females>{{cite journal |last = Baker |first = Robin R. |coauthors = Bellis, Mark A. |year = 1993 |month = November |title = Human sperm competition: Ejaculate manipulation by females and a function for the female orgasm. |journal = Animal Behaviour |volume = 46 |issue = 5 |pages = p887, 23p |url = http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=3768816 |doi = 10.1006/anbe.1993.1272 |access-date = 2011-01-15 |archive-date = 2007-10-11 |archive-url = https://web.archive.org/web/20071011164305/http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=3768816 |url-status = dead }}</ref> સ્ત્રી હસ્ત મૈથુન સર્વીકલ સઁક્રમણ સામે પણ રક્ષણ આપે ચે કેમ કે હસ્ત મૈથુન ને કારણે સર્વીક્સમાંથી બિન જરુરી કચરાનો નિકાલ થાય છે અને સર્વીકલ સ્ત્રાવમાં એસિડીટીનું પ્રમાણ વધી જાય છે .<ref name=Ejaculate_manipulation_by_females/> પુરુષોમાં હસ્ત મૈથુન તેમના જનન માર્ગમાં રહેલ ઓછી ગતિશીલતા ધરાવતા વીર્યને હટાવવામાં મદદ કરે છે. બાદના સ્ખલનમાં વધુ તાજા વીર્ય હોય છે આવા વીર્યમાં સંભોગ સમયે ગર્ભધારણ કરવાની તેમની સંભાવના વધુ હોય છે. જો એક કરતાઁ વધુ નર કોઈ માદા સાથે સંભોગ કરે તો વધુ ગતિશીલતા ધરાવનાર વીર્ય દ્વાર ગર્ભ ધારણ થવાની શક્યતા વધુ હોય છે.<ref>{{cite paper |author = Thomsen, Ruth |title = Sperm Competition and the Function of Masturbation in Japanese Macaques |publisher = Ludwig-Maximilians-Universität München |date=October 2000 |url = http://edoc.ub.uni-muenchen.de/archive/00000105/}}</ref><ref>{{cite journal |last = Baker |first = Robin R. |coauthors = Bellis, Mark A. |year = 1993 |month = November |title = Human sperm competition: Ejaculate adjustment by males and the function of masturbation. |journal = Animal Behaviour |volume = 46 |issue = 5 |pages = p861, 25p |url = http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=3768815 |doi = 10.1006/anbe.1993.1271}}</ref><ref>{{cite journal |last = Shackelford |first = Todd K. |coauthors = Goetz, Aaron T. |year = 2007 |month = February |title = Adaptation to Sperm Competition in Humans. |journal = Current Directions in Psychological Science |volume = 16 |issue = 1 |pages = p47–50 |url = http://www.doi.org/10.1111/j.1467-8721.2007.00473.x |doi = 10.1111/j.1467-8721.2007.00473.x}}</ref> == સ્વાસ્થ્ય અને માનસિક અસર == [[ચિત્ર:Egon Schiele 073.jpg|thumb| એગન શીલેનું હસ્ત મૈથુન દર્શાવતું પોતાનું ચિત્ર]] === ફાયદા === ઘણા માનસિક સ્વાસ્થ્ય વર્તુળોમાઁ મનાય છે કે હસ્તમૈથુન [[હતાશા]]થી મુક્ત થવામં મદદ કરે છે અને તેને કારણે પોતાનું માનસિક સ્વમાન ઊંચે જાળવવામાં મદદ મળે છે .<ref>Healthline.com http://www.healthline.com/galecontent/masturbation-1 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130430122448/http://www.healthline.com/galecontent/masturbation-1 |date=2013-04-30 }}</ref> એવા સંબંધો જેમાં એક સાથીની કામુકતા બીજા કરતાં વધુ હોય છે તેવા સંબંધોમાં હસ્તમૈથુન કામુક જરુરિયાતોનું સમતોલન જાળવવામાં મદદ કરે છે અને સંબંધ સુસંગત રહે છે.<ref name="BadgerHerald">{{Cite web |title = Masturbation key to healthy, functional sexual relationships |date = April 19, 2007 |url = http://badgerherald.com/oped/2007/04/19/masturbation_key_to_.php |work = The Badger Herald, Daily campus newspaper |location = Madison, Wisconsin, USA |publisher = Badger Herald, Inc. |access-date = July 2007 |archive-date = ઑગસ્ટ 24, 2011 |archive-url = https://www.webcitation.org/61AFAizPe?url=http://badgerherald.com/oped/2007/04/19/masturbation_key_to_.php |url-status = dead }}</ref> પારસ્પારિક હસ્ત મૈથુન બે સાથીઓ એક બીજાની હાજરીમાં ઉત્તેજીત કરે છે. આવી ક્રીડાથી તેઓ એકબીજાના આનંદ કેઁદ્રોથી અવગત થાય છે. અન્ય સાથીને હસ્ત મૈથુન કરતા જોઈને બીજો સાથે એ જાણી શકે છે કે હયો સ્પર્શ તેના સાથીને વધુ આનંદ પ્રદાયી છે. ઘણી વખત ઘણી વ્યક્તિઓ માટે માત્ર યૌન સંભોગ દ્વારા શરિરીક આનંદ પ્રપ્ત કરવો એ અગવડ ભર્યું અને અસંગત હોય છે. પારસ્પારિક મૈથુન કે સહમૈથુન દ્વારા સાથીઓ એકબીજાનો સહવાસ માણી શકે છે અને કોઈ અગવડ કે સંભોગ સાથે રહેલ ખતરા વગર ચાહે તેટલી વખત મૈથુનનો આનંદ માણી શકે છે.<ref name="BadgerHerald"/> ૨૦૦૩માં ગ્રેહામ ગાઈલ્સ ની આગેવાની હેઠળ ધ કેન્સર કાઉંસીલ ઑફ ઑસ્ટ્રેલિયા એ એક સર્વેક્ષણ કર્યું <ref>{{cite paper | last=Giles | first=G.G. | coauthors=G. Severi, D.R. English, M.R.E. McCredie, R. Borland, P. Boyle and J.L. Hopper | title=Sexual factors and prostate cancer | publisher=BJU International | year=2003 | doi=10.1046/j.1464-410X.2003.04319.x | url=http://www3.interscience.wiley.com/journal/118853726/abstract?CRETRY=1&SRETRY=0 | access-date=2009-01-09 }}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> અને એવું શોધી કઢ્યું કે જે પુરુસો તેમની વીસ વર્ષની આયુ દરમ્યાન અઠવાડીયે સરેરાશ પાંચ જેટલી વખત હસ્ત મૈથુન કરતાં તેમને [[પ્રોસ્ટેટ કેન્સર]] થવાની શક્યતા ઓછી હતી. જો કે આવુમ થવા વચ્ચે કોઇ સીધું કારક તેઓ ન સમજાવી શક્યાં. આ અભ્યાસમાં એમ પણ જણાવાયુઁ હતુઁ કે યૌન સંભોગ કરતાં હસ્ત મૈથુન દ્વારા કરેલા સ્ખલન વધ્ય ફાયદા કારક છે કેમકે તેમ કરતાં યૌન રોગ સંક્રમણ થવાની શક્યતા ઘટી જાય છે. અને તે સંક્રમણ દ્વારા થતા સર્વીકલ કેન્સરની શક્યતા પણ ઓછી થઈ જાય છે . જોકે, આ ફાયદો આયુ સાથે પણ સંબંધીત હોઈ શકે છે. ૨૦૦૮ના એક અભ્યાસમાં એવું જણયું કે ૨૦થી ૪૦ વર્ષની ઉઁમર દરમ્યાન વધુ પડતા સ્ખલનને કારણે પ્રોસ્ટેટ કેન્સરની સંભાવના વધે છે. તે જ અભ્યસમાં આગળ એવું પણ શોધાયું છે કે ૫૦ વર્ષ બાદ વધુ સ્ખલન આવર્તન પ્રોસ્ટેટ કેંસરને ઘટાડવામાં સહાયભૂત હોય છે.<ref>{{cite journal|last=Dimitropoulou|first=Polyxeni|coauthors= Artitaya Lophatananon, Douglas Easton, Richard Pocock, David P. Dearnaley, Michelle Guy, Steven Edwards, Lynne O'Brien, Amanda Hall, Rosemary Wilkinson, Rosalind Eeles, Kenneth R. Muir|date=November 11, 2008 |title=Sexual activity and prostate cancer risk in men diagnosed at a younger age|journal=BJU International|volume=103|issue=2|pages=178–185|oclc=10.1111/j.1464-410X.2008.08030.x|doi=10.1111/j.1464-410X.2008.08030.x|pmid=19016689}}</ref> ૧૯૯૭માં પ્રસિદ્ધ થયેલ એક અભ્યાસમાં હૃદય ધમની સંબંધી રોગ અને રતિક્ષણના પુનરાવર્તન વચ્ચે વ્યસ્ત ચલન હોવાનુઁ જણાયું છે. વળી એમ પણ જણાયું છે કે સંભોગ ક્રીડા હૃદયના સ્નાયુને રક્તની આપૂરતિ બંધ કરતી સ્થિતિ અથવા હાર્ટ એટેક ની પરિસ્થિતિ જન્માવી શકે છે.<ref>{{Cite journal | title = Sex and death: are they related? Findings from the Caerphilly cohort study | date = December 20, 1997 | url = http://bmj.bmjjournals.com/cgi/content/full/315/7123/1641 | access-date = July 2007 | pmid = 9448525 | journal = BMJ | volume = 315 | issue = 7123 | pages = 1641 | author = Smith, George Davey | author2 = F | author3 = Y }}</ref> ૨૦૦૮ના ટેબ્રીઝ યુનિવર્સિટિના એક અભ્યાસ અનુસાર સ્ખલન નાકના સોજા પામેલ નસોનો સોજા ઓછી કરવામાં મદદ કરે છે જેથી શ્વાસ લેવામાં સરળતા રહે છે. આનું કારણ હમદર્દી ચેતાતંત્રની ઉત્તેજના છે અને આના પરિણામો લાંબા સમય સુધી રહે છે. આને કારણે નાકના નસોની સોજાથી પીડાતા દર્દીઓને તેમના દર્દની તીવ્રતા અનુસાર સ્ખલન કે હસ્ત મૈથુન ગોઠવવા જોઈએ એવી સલાહ અપાઈ છે. <ref>{{Cite web | title = Masturbation could bring hay fever relief for men | date = April 2008 | url = http://www.newscientist.com/article/dn16872-masturbation-could-bring-hay-fever-relief-for-men.html?DCMP=OTC-rss&nsref=online-news | access-date = August 2009 }}</ref> હસ્ત મૈથુન યૈનરોગની સામે રક્ષણ આપતું એક પરોક્ષ હથિયાર પણ મનાય છે. આવા મતનું સમર્થન કરવા બદ્દલ અને તેને અમિરિકન યૌન શિક્ષણનો ભાગ બનાવવા જતામ અમિરિકાના ક્લિંટન સરકારે ત્યાઁના સર્જન જનરલ જોયસેલન એલ્ડર્સને પદભ્રષ્ટ કર્યા હતાં. યુરોપીય દેશો હસ્ત મૈથુનને તેમના યૌન અભ્યાસમાં શામિલ કરે છે અને તેનો પ્રચાર પ્ર્સાર પણ કરે છે. હસ્ત મૈથુન કે અન્ય રીતે થયેલ મૈથુનની સમાપ્તિ વ્યક્તિને એક સંતોષ અને આરામનો અનુભવ કરાવે છે. આના પછી મોટેભાગે ઘેન ચડે છે કે ઊંઘ આવે છે. ખાસ કરીને ત્યારે જ્યરે પલંગ પર હસ્ત મૈથુન કરાય છે અમુક વ્યવસાયિકો હસ્ત મૈથુનને કર્ડીયોવેસ્ક્યુલર (સવાયુ) કસરતનો વિકલ્પ માને છે. <ref>{{cite journal | coauthors = Benjamin Graber, Scott Balogh, Denis Fitzpatrick and Shelton Hendricks | title = Cardiovascular changes associated with sexual arousal and orgasm in men | journal = Sexual Abuse: A Journal of Research and Treatment | volume = 4 | issue = 2 | pages = 151–165 | publisher = Springer Netherlands | month = June | year = 1991 | url = http://www.springerlink.com/content/m28k5475630n5872/ | doi = 10.1007/BF00851611 | id = 1079-0632 (Print) 1573-286X (Online) | access-date = 2004-12-28 | author = Graber, Benjamin }}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> જો કે આના વિષે પૂર્ણ સંશોધન બાકી છે પણ એવા વ્યક્તિઓ જેઓ રક્તસંચરણ સંબંધી વ્યાધિ કે હૃદય વ્યાધિઓથી પીડાતા હોય તેમણે હળવે હળવે આ વસ્તુઓની શરૂઆત કરવી જોઈએ. === ભય === જે લોકો હસ્ત મૈથુન કરતાં અમુક બાહ્ય પદાર્થો ઈઁદ્રીયમાં ઘુસાડે છે તેમને તેમ કરતા તે બાહ્ય પદાર્થ અંદર તૂટીને ફસાઈ જવાનો ભય રહેલો છે. દાત. આઁતરડામામ અટવાયેલ બાહ્ય પદાર્થ. સ્ત્રીઓ પણ આનો ભોગ બની શકે છે. એક વખત જર્મનીમાઁ એક મહિલાને હોસ્પીટલમાઁ દાખલ કરાઈ હતી. તેના મૂત્રાશયમાં બે પેંસીલના ટુકડા ફસાયેલા હતાં. તેણીએ હસ્ત મૈથુન કરતાં તેને મૂત્ર નલિકામાં ઉતારી હતી.<ref>{{cite journal|last=Wegner|first=HE|coauthors=Franke M, Schick V.|date=May 1997|title=Endoscopic removal of intravesical pencils using percutaneous nephrolithotomy sheath and forceps.|journal=[[The Journal of Urology|J Urol.]]|issue=5|volume=157|page=1842|pmid=9112540|url=http://www.masturbationhorror.com/women.shtml<!-- more direct link needed -->}}</ref> === રક્ત દબાણ === સંભોગ અને હસ્ત મૈથુન બંને શરીરમાં રક્ત દબાણ ઓછું કરે છે. એક નાનકડા અભ્યાસ્માં જનાઈ આવ્યું હતું કે સૌથી વધુ તનાવ ભરી સ્થિતિમાં જેમણે હાલમાં સંભોગ કરેલ હતો તેમનું દબાણ સરાસરી નીચા સ્તરે હતું. કોઈ પણ મૈથુન ક્રીયા ન કરેલ વ્યક્તિ કરતાં હસ્ત મૈથુન કરનારાનું સરાસરી રક્ત દબાણ નીચું હતું.<ref>Brody, Stuart. "Blood pressure reactivity to stress is better for people who recently had penile-vaginal intercourse than for people who had other or no sexual activity." ''Biological Psychology'', Volume 71, Issue 2, February 2006, pages 214–222.</ref> === ગર્ભાવસ્થા === સ્ત્રી અને પુરુષ દ્વારા સાથે કરાયેલ હસ્ત મૈથુન કે (જુઓ [[બિન-વેધક મૈથુન]]) ને પરિણામે ગર્ભાધાન ત્યારે જ થઈ શકે છે જ્યારે વીર્ય સ્ત્રીના યોનિ હોષ્ટ સુધી પહોંચે. સૈદ્ધાંતિક રીતે સાથી સાથે કરાયેલ હસ્ત મૈથુનના પરિણામે શારિરીક દ્રવની આપલે થતાં યૌન રોગોની શક્ત્યતા રહે છે. પુરુષ હસ્તમિથુનનો ઉપયોગ વીર્ય મેળવીને [[કૃત્રિમ વીર્ય સેચન]] અને [[બાહ્ય ફલીકરણ]] (In vitro fertilization-IVF) જેવા તૃતીય પાર્ટી ગર્ભધારણ પદ્ધતિઓ કાર્યરત કરાય છે. વીર્ય બેઁકોમાઁ એક અલાયદો ઓરડો રખય છે જેમાં પુરુષો હસ્ત મૈથુન કરી વીર્ય દાન કરી શકે છે. આવા ઓરડાને યુ. એસ. માં હસ્તમૈથુનાલય (માસ્ટરબેટોરિયમ) અને યુ. કે. માં મેન્સ પ્રોડક્શન રુમ (માણસોનો ઉત્પાદન કક્ષ) કહે છે. આવા કક્ષોમાં બેસવા માટે પલંગ કે સોફા સાથે કામુક ફીલ્મો અને અન્ય સાહિઓત્ય ઉપલબ્ધ હોય છે. === પુરુષોની તકલીફો === હસ્ત મૈથુન કે સંભોગ દરમ્યાન નો કોઈ પુરુષને ઈંદ્રીય પર મૂઢમારૢ વધુ પડતો વળાઁક કે કોઈ અન્ય ઈજા થાય તો તેઓ ભાગ્યેજ ઈંદ્રીયના સ્નાયુઓની તિરાડથી બચી શકે છે<ref>[http://www.emedicine.com/med/topic3415.htm eMedicine article on Penile Fracture and Trauma]</ref><ref>{{cite pmid|18188109}}</ref><ref>{{cite doi|10.1016/j.urology.2007.06.119}}</ref> અથવા તો તેઓ પેયોરાઈન્સ ડીસીઝ (જેમામ ઈંદ્રીય ઉપર તરફ વક્રાકાર ધારણ કરે છે) તરીકે ઓળખાતી સ્થિતિથી પીડાય છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.aafp.org/afp/990800ap/549.html |title=American Academy of Family Physicians article on Peyronie's Disease: Current Management |access-date=2011-01-15 |archive-date=2010-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101228082841/http://www.aafp.org/afp/990800ap/549.html |url-status=dead }}</ref> એક અન્ય તકલીફ [[તંગ શિશ્નત્વચા]] (ફીમોસીસ-Phimosis) તરીકે ઓળખાય છે જેમાં પુરુષોની શિશ્ન ઉપરની ત્વચા પાછળ ખસી શકતી નથી અથવા તેમ કરતાં ખૂબ દુખાવો થાય છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.netdoctor.co.uk/diseases/facts/phimosis.htm |title=netdoctor.co.uk article on Foreskin contraction (phimosis) |access-date=2011-01-15 |archive-date=2015-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906010336/http://www.netdoctor.co.uk/diseases/facts/phimosis.htm |url-status=dead }}</ref> આવી પરિસ્થિતિમાં ઈંડ્રીય પરનો કોઈ પણ બળ પ્રયોગ ખતરનાક હોઈ શકે છે. === દુર્નિવાર હસ્તમૈથુન (હસ્તમૈથુનની લત) === હસ્તમૈથુન અને હોઈ પણ પ્રકારના માનસિક રોગ વચ્ચે સંબંધ હોવાનો કોઈ વૌજ્ઞાનિક પુરાવો મળતો નથી. આત્યંતિક કે દુર્નિવાર મૈથુનિક વ્યવહાર એ કોઈ માનસિક તણાવની નિશાની હોવાનું મનાય છે નહીં કે તેનું પરિણામ.<ref>Levine, M. P., & Troiden, R. R. (1988). The myth of sexual compulsivity. ''Journal of Sex Research, 25,'' 347–363.</ref><ref>Giles, J. (2006). No such thing as excessive levels of sexual behavior. ''Archives of Sexual Behavior, 35,'' 641–642.</ref> હસ્તમૈથુનની લત કે અન્ય દુર્નિવાર વર્તન એ કોઈ ભાવનાત્મક તકલીફની નિશાની હોઈ શકે છે. અને આવા કિસ્સામાં માનસિક રોગના તજ્ઞની સલાહ કારગર નિવડે છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.vpul.upenn.edu/ohe/library/Sexhealth/articles/masturbating.htm |title=University of Pennsylvania Office of Health Education article on masturbation |access-date=2011-01-15 |archive-date=2010-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100820190232/http://www.vpul.upenn.edu/ohe/library/Sexhealth/articles/masturbating.htm |url-status=dead }}</ref> કોઈ પણ [[હતાશા લત]] ની જેમ ("nervous habit"),હસ્ત મૈથુનની આદત દબાવી દેવા કરતાં તેનું કારક શોધવાની જરૂર છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.chmed.com/mod.php?mod=userpage&menu=1907&page_id=142&PHPSESSID=a76dc0f6fb1882506f5666b63fb98062 |title=Childrens Medical Office of North Andover, P.C. article on Masturbation in Early Childhood |access-date=2011-01-15 |archive-date=2011-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511064651/http://www.chmed.com/mod.php?mod=userpage&menu=1907&page_id=142&PHPSESSID=a76dc0f6fb1882506f5666b63fb98062 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.sexualhealth.com/question/read/love-relationships/sexual-addiction-compulsion/11608/ |title=Sexual health |publisher=THE SEXUAL HEALTH NETWORK |author=Patricia Fawver Ph.D |date=01/10/2006 |access-date=2011-01-15 |archive-date=2011-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110102144222/http://www.sexualhealth.com/question/read/love-relationships/sexual-addiction-compulsion/11608/ |url-status=dead }}</ref> વ્યાવસાયિકો અને અન્ય રસ ધરાવતા એકમો વચ્ચે એ ચર્ચાનો વિષય છે કે [[મૈથુન લત]] (sexual addiction) જેવી કોઈ વસ્તુ ખરેખર અસ્તિત્વમાં હોય પણ છે કે કેમ?. મૈથુન લત સંકલ્પના વિહરમાન હોવાનું સમર્થન કરનારા હસ્તમૈથુનને મૈથુન લતની એક નિશાની માને છે.<ref>{{cite doi|10.1080/10720160701310450}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.bbc.co.uk/relationships/sex_and_sexual_health/probs_sexaddiction.shtml |title=BBC Relationships: Addicted to sex |access-date=2011-01-15 |archive-date=2009-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090213024556/http://www.bbc.co.uk/relationships/sex_and_sexual_health/probs_sexaddiction.shtml |url-status=dead }}</ref> == ઇતિહાસ અને સમાજમાં == {{Main|હસ્તમૈથુનનો ઇતિહાસ}} [[ચિત્ર:Kunisada surimono.jpg|thumb| ૧૯મી સદીના શુંગ ભાતમાં દર્શાવેલ હસ્તમૈથુન - કુનિશદા.]] [[ચિત્ર:Crátera ática de columnas (M.A.N. 1999-99-65) 02.jpg|thumb|હસ્તમિથુન કરતો સાતિર. છઠ્ઠી શતાબ્દીના ગ્રીક વાડકા પરનું ચિત્ર]] સમગ્ર વિશ્વમાં પુરુષ હસ્તમૈથુન કરતી પ્રાગૈતિહાસિક ખડક ચિત્રકારી મલી આવી છે. સૌથી પ્રાચીન લોકો મૈથુનને પ્રાકૃતિની વિપુલતા સાથે જોડતા. માલ્ટા દ્વીપની એક મંદિર સ્થળે ૪થી શહ્સ્ત્રાબ્દીની એક માટીની પ્રતિમા એક મહિલને હસ્તમૈથુન કરતી બતાવે છે.<ref>"The [[Ħaġar Qim]] woman is... masturbating, with one hand languidly supporting her head. " Taylor, Timothy. ''Uncovering the prehistory of sex'', British Archaeology, no 15, June 1996: [http://www.britarch.ac.uk/ba/ba15/ba15feat.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120719154957/http://www.britarch.ac.uk/ba/ba15/BA15FEAT.HTML |date=2012-07-19 }}.</ref> જોકે , અર્વાચીન કાળમાં હસ્તમૈથુન કરતા પુરુષોનું પ્રદર્શન વધુ પ્રચલિત છે. હાસ્ત મૈથુન સંબંધી સૌથી પ્રાચીન નોંધ મેસોપોટેમિયાના રાજા સુમેરના કાળમાં મળે છે. મૈથુન વિષે તેમનો મત ખૂબ ઉદારવદી હતો અને એકલા અથવા સાથી સાથે કરેલ હસ્તમૈથુન ને કામ શક્તિ વધારવાની વિધી મનાતી હતી.<ref>Dening, Sarah. ''The Mythology of Sex''. Macmillian 1996, ISBN 978 0028612072</ref><ref>Dening, Sarah, ''The Mythology of Sex'' [http://www.ishtartemple.org/myth.htm Chapter 3] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100901031233/http://www.ishtartemple.org/myth.htm |date=2010-09-01 }}</ref> પ્રાચીન ઈજીપ્તમાંતો પુરુષ હસ્તમૈથુનને વધુ મહત્ત્વપૂર્ન સ્થાન મળ્યું હતું. જ્યારે દૈવી શક્તિ દ્વારા આ ક્રિયા કરાતી ત્યારે આને રચનાત્મક કે જાદુઈ કાર્ય ગણાતું. કહે છે ઑટમ નામના ગ્રીક દેવએ આ વિશ્વની રચના હસ્ત મૈથુન દ્વારા વીર્ય સ્ખલન કરીને કરી હતી, નાઈલમાઁ પાણીની ભરતી અને પ્રવાહને તેમના સ્ખલનની આવૃત્તિ મનાતી હતી. આ માન્યતાને પરિણામે ઈજીપ્તના ફેરો (રાજા) એ એક ક્રિયાકાંડમાઁ હસ્તમૈથુન કરી નાઈલ નદીમાં વીર્ય સ્ખલન કરવું પડતું હતું .<ref>Johnathan Margolis, "O: The intimate history of the orgasm", 2003. p134</ref> ભારતની પ્રાચીન ઐતિહાસિક હિંદુ રચના [[કામસૂત્ર]]માં હસ્તમૈથુન કરવાની આદર્શવિધીનું વર્ણન છે તે અનુસાર; ''"તમારા સાધનને સિંહની તરાપની જેમથી વલોવો: પગને એકબીજાથી ૯૦ અંશને ખૂણે ફેલાવીને બેસો, તેમની વચ્ચે તમારા હાથને જમીન પર રોપો અને તેમની વચ્ચે તેને નાખો. "''.<ref>[http://books.google.co.in/books?id=cTx11dAXV3AC&pg=PA125 How to Raise Kids Who Won't Hate You] By Alan Thicke; p.125</ref> ઈજિપ્ત કરતાં પ્રાચીન ગ્રીકો હસ્તમૈથુન પ્રત્યે વધુ ઉદારવાદી હતાં તેઓ આને મૈથુનની અન્ય ક્રીડાઓની જેમજ એક સામાન્ય અને સ્વસ્થ વિકલ્પ ગણતાં. વિનાશ કારક એવી મૈથુન હતશા સામે તેઓ હસ્ત મૈથુનને એક સલામત ઉપાય ગણતા. ગ્રીકોએ તેમની કલા અને લેખન બંનેમાં મહિલા હસ્તમૈથુનનો સમાવેશ કર્યો છે. ડેઓજીંસ નામના એક ગ્રીક તત્વ ચિઁતકે જેસ્ટ સાથે વાત કરતાં હસ્તમૈથુનની રચનાનુઁ શ્રેય હર્મીસનામના ગ્રીક દેવને આપ્યું: તે દેવનો પુત્ર પૅન એકો નામની મહિલાને આકર્ષવા અને ઉત્તેજિત કરવામાં નિષ્ફળ નીવડ્યો હતો તેના પર દયા આવતાં તેનો તણાવ દૂર કરવાના ઉપાય રૂપે તેમણે આ ક્રિયા પૅનને શેખવી જેણે આગળ જતાં અન્ય યુવા ભરવાડોને આ ક્રિયા શીખવી.<ref>Dio Crysostom, ''Discourses,'' iv.20</ref> સત્તરમી સદીના અંત સુધી યુરોપમાં દાદીઓ દ્વારા તેમની દેખરેખ હેઠળના નાના નર બાળકને સુવડાવવા માટે આ ક્રીયા ઉપયોગમાં લેવાતી હતી.<ref>''The tyranny of pleasure'', Jean Claude Guillebaud, Keith Torjoc; p.22</ref> પણ પછીના સમયમા આક્રીયા પ્રત્યેની સહીષ્ણુતા ઝડપથી ઘટી ગઈ. હસ્તમૈતુન માટે "ઓનેઈઝમ" તરીકે પ્રચલિત શબ્દ ૧૭૧૬માં લંડનમાં વેંચાયેલા એક અજ્ઞાત ફરફરીયામાં ઓનેનિયા તરીકે કરયો હતો. આને કારણે હ્સ્તમૈથુન સાથે એક પાપ કે હિન કાર્યની લાગણી જોડાતી ગઈ, અને આગળ જતાં તે ઘૃણાસ્પદ પાપ અને સ્વ-પ્રદૂષક ક્રિયા ગણાવા લાગી. એવી પણ ચેતવણીઓ અપાઈ હતી કે જે આવી ક્રિયાઓ કરશે તેઓ [[નપુંસકતા]], [[ગોનોરિઆ]], [[અપસ્માર]] કે ફેફરું(epilepsy) અને પુત્ર જન્માવવાની શક્તિનો નાશ થી પીડાશે. આ ફરફરિયુઁ આગળ જતાં આની અસ્રકારક દવા તરીકે "બલવર્ધક દ્રાવણ" ૧૦ શિલિઁગ અને "ફળપ્રદ ભસ્મ" ૧૨ શિલિંગની એક થેલી સ્થાનીય દુકાનમાં મળતી હોવાનો માહિતી આપે છે [[ચિત્ર:Sexpatent01-excerpt.png|thumb|left|હસ્તમૈથુન રોકવા માટે તૈયાર કરેલ પેટંટ દ્વારા સુરક્ષીત યંત્રણા. જેમાં પહેરનાર પર વિદ્યુત આંચકા પડતા, ઘંટડી વાગતાં, ઈઁદ્રીય ઘુસાડવાની નળી પર આવેલી જીણી સોય દ્વારા આ કાર્ય પાળ પડાતું.]] હસ્તમૈથુનને ''ઓનાનીઆ'' પાપ તરીકે વર્ણવી અને તેના ભયંકર પરિણામોને દર્શાવતું એક પ્રકાશન ૧૭૬૦ સ્વીસ ચિકિત્સક સેમ્યુઅલ ઑગસ્ટી ટીસોટએ પ્રસિદ્ધ કર્યું હતું. તેમના ઔસેન સ્વીત્ઝરલેંડ નાયુવાન વયના નર દર્દીઓના અનુભવને આધાર માનીને તમણે કારણ કે પુરાવો તરીકે ગણી તેમણે કહ્યું હતું કે વીર્ય એક "અનિવાર્ય તેલ" કે "ઉદ્દીપક " છે જેને શરીરમાંથી વધુ પ્રમાણમાં ગુમાવતાં શરીરમાંથી શક્તિૢ યાદદાસ્ત અને સમજણનો ઘટાડો થાય છે આ સાથે ધુંધળી દ્રષ્ટી અને ચેતા તંત્રના અન્ય રોગૢ સંધિવાૢ ઈંદ્રીયનું નબળું પડવું, પેશાબમાં રક્ત પડવું, ભૂખ ન લાગવી, માથાનો દુઃખાવો અને અગણિત અન્ય બિમારીઓ થઈ શકે છે. અલબત આજે ટીસોટના ખયાલો આજે એક કલ્પના જ મનાય છે, તે સમયે પ્રાયોગિક વેદક શાસ્ત્ર નું અસ્તિત્વ જ ન હોવાથી આને તે સમયે એક હોશિયર વૈજ્ઞાનીક કાર્ય મનાતું. તેમના દ્વારા જનાવેલ વાતોને [[કેંટ]] અને [[વોલ્ટેર]] જેવાપ્રભાવશાલી વ્યક્તિમત્વનું સમર્થ પ્રાપ્ત થયું આને કારણે આગળી બે સદી સુધી હસ્ત મૈથુનને એક કમજોરી પ્રદાયક બિમારી જ ગણતી રહી. વિક્ટોરિયન કાળ દરમ્યાન પણ આ માન્યતા જારી રહી જેમાં મૈથુનિક વ્યવહારનું જાહેર પ્રદર્શન અયોગ્ય અને પરંપરાથી વિરુદ્ધ ગણાવું સામાન્ય છે.<ref>[http://www.noharmm.org/paige.htm The Ritual of Circumcision]</ref><ref>Stengers, Jean; van Neck, Anne. ''Masturbation: the history of a great terror''. New York: Palgrave, 2001. ISBN 0-312-22443-5.</ref> તે સમયે એવી પેંટો સીવડાવવાની ભલામણ કરાતી આવતી જેથી બાળકો તેમના ખિસ્સામાંથી લિંગને સ્પર્ષી ન શકે , શાળામાં જતાં બાળકોને એવી ખાસ પાટલી પર બેસાડવામાં આવતાં કે જેથી તેઓ પોતાના પગ એક બીજાની ઉપર છેદીને ન બેસી શકે અને બાલિકાઓને ઘોડેસવારી અને સાયકલ સવારી કરવા પર પ્રતિબંધ રખાતો કેમકે તેમ કરતાં હસ્તમૈથુન જેવી પરિસ્થિતીબનતી. તેમ છતાં જે બાળકો કે પુરુષો આ ક્રિયા કરતાં તેમને નબળ મગજના મનાતા. <ref>{{Cite web |url=http://upload.wikimedia.org/wikipedia/en/a/a5/Sexpatent02.png |title=Surgical Appliance |access-date=2011-01-15 |archive-date=2008-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081219050712/http://upload.wikimedia.org/wikipedia/en/a/a5/Sexpatent02.png |url-status=dead }}</ref> હસ્તમૈથુનના સુધારા તરીકે ઘણાં ઉપચારો પણ શોધાયાં જેમાઁ સૌમ્ય નિરામિષ આહાર લેવો પણ એક ઈલાજ હતો. આ ઉપચાર ડૉ જહોન હેવરી દ્વારા ફેલાવાયો હતો જેમણે કોર્નફ્લેક્સ અને સીલ્વીસ્ટર ગ્રહામની શોધ કરી. તે સમયના વૈદક સાહિત્યમાં હસ્તમૈથુનની બિમારી જા ઈલાજ તરીકે વિદ્યુત ઝટકા, [[ખસી]], રોધક સાધન જેમકે [[શિયળ પટ્ટો]] અને [[સ્ટ્રેટજેકેટ]](લાંબી બાંયનો જભ્ભો જે પહેરી હાથ છાતી પર વાળી તેની લાંબી બાંયને પીઠે બાંધી દેવાતી), ડામ દેવો કે – છેવટના ઉપાય તરીકે – ઈંદ્રીયનું છેદન. સામાન્યરીતે બાળવયે કરાતી સુન્નત યુનાયટેડ સ્ટેટ્સ અને યુનાયટેક કિંગડમપ્રચલિત હતી કેમકે એમ મનાતું કે તે હસ્તમૈથુનની અસરને પ્રતિરોધે છે ( આપણ જુઓ [[પુરુષ સુન્નતનો ઇતિહાસ]]). તે પછીના દાયકામાંતો હસ્થમૈથુન ને રોકવા વધુ ઉગ્ર માનસિક ઈલાજો અપનાવાયા , જેમકે ચેતવણી કે હસ્તમૈથુન કરતાં અંધાપો આવે છે, તેને કારણે હાથ વાળવાળા ઉગે છે અથવા શારિરીએક વિકાસ અટકે છે. આમાંની અન્ય અમુક બાબતો આજે પણ માન્યતા તરીકે સજીવ છે. [[ચિત્ર:Chastity belt Heyser 0.png|thumb|શિયળ પટ્ટાનું ચિત્ર પેટંટ દસ્તાવેજ પરથી.], [[:Image:Chastity belt Heyser 2.png|2]], [[:Image:Chastity belt Heyser 3.png|3]], [[:Image:Chastity belt Heyser 4.png|4]], [[:Image:Chastity belt Heyser 5.png|5]], [[:Image:Chastity belt Heyser 6.png|6]]]] તેજ સમયે હીસ્ટેરીયા કે તણાવ તરીકે ઓળખાતી પરિસ્થિતો ઈલાજ કરવા સ્ત્રી હસ્તમૈથુનનો સહારો લઈ દવા અપાતી. આ પરિસ્થિતિ તે સમયના કંપકો વાપરતી અને યોનિને પ્લૅસીબો ક્રીમ દ્વારા પરસાવાતી.<ref name=Maines>{{cite book|isbn=0-8018-6646-4|title=The Technology of Orgasm: "Hysteria", the Vibrator, and Women's Sexual Satisfaction|author=Rachel P. Maines|publisher=The Johns Hopkins University Press | location=Baltimore|year=1999}}</ref> હસ્તમૈથુન સંબંધી અભિગમ ૨૦મી સદીની શરુઆતમાં બદલાવાનો શરિમ્થયો જ્યારે એચ હેવલોક એલીસ એ તેમના ૧૮૯૭ના લેખન ''મૈથુનની માનસિકતાનો અભ્યાસ'' ( Studies in the Psychology of Sex ) માં ટીસોટના વિચારો પર પ્રશ્ન કર્યો. તેમને રમૂજી રીતે જણાયું કે તેકાળનો પ્રચલિત માણસ કે જે પોતે હસ્ત મૈથુન કરતો અને તેનો વિરોધ કરતો. ત્યાર બાદ દરેક રોગને કે જેને હસ્તમૈથુનને કારણે જણાવાતો તેને વખોડ્યો હતો. "આપણે એમ તારવીએ ", તેણે લખ્યું, "કે સ્વસ્થ જન્મેલા લોકો માં કરેલ મધ્યમ હસ્તમૈથુનથી હમેંશ ભયંકર પરિણામ આવે તે જરૂરી નથી." સ્કાઉટ એસોસીયેશન ના સંસ્થાપક રોબર્ટ બેડન પોવેલ એ ૧૯૧૪માં લકેલ પુસ્તકમાં સ્કાઉટીંગ ફોર બોય્ઝ નામના પુસ્તકમાં હસ્તમૈથુનના ભય વિષે એક ફકરો લખ્યો હતો.. આ ફકરામાં એમ લખાયું હતું કે હસ્તમૈથુન કરવાની લાલચથી બચવા માટે સ્કાઉટોએ સખત પરિશ્રમ કરી એટલા થાકી જવું કે હસ્તમૈથુન કરવાનું મન જ ન થાય. ૧૯૩૦માં સ્કાઉટરના સંપાદક ડૉ. એફ ડબલ્યૂ ડબલ્યૂ ગ્રીફીન એ રોવર સ્કાઉટ્સ માટે એક પુસ્તક લખ્યું ધ સ્કાઉટર તેમાં તેમણે લખ્યું કે હસ્તમૈથુનની ઈચ્છા થવી એ વિકાસનો એક સામાન્ય ટપ્પો છે અને એચ હેવલોકનું કાર્ય ટાંકીને કહ્યું કે તેનો સંપૂર્ણ બાધ એક બંભીર ભૂલ છે. વીલ્હેમ રીચ નામના એક ઓસ્ટ્રેલિયન માનસવિશ્લેશલે ૧૯૨૨ના પોતાના [[ખાસ પ્રકારના હસ્ત મૈથુન]] (Concerning Specific Forms of Masturbation )ને લાગતા એક લેખમાં હસ્તમૈથુનની સ્વસ્થ અને હાનિકરક વિધી પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. તેમણે હસ્ત મૈથુન માટે અપનાવાતી વિધી સાથે વિજાતીય લિંગની વ્યક્તિ પ્રત્યે ના આકર્ષણની તીવ્રતા અને તેમની માનસિક-મૈથુન રોગ કે વિકૃતિ વચ્ચેનો સંબંધ શોધવા પ્રયત્ન કર્યો. આલ્ફ્રેડ કીંસી નામના મૈથુનવિદ - (સેક્સોલોજીસ્ટ) દ્વારા કરાયલા ૧૯૪૦ અન એ૧૯૫૦ દરમ્યાન કરાયેલ સંશોધનમાં તેમણે નોંધ્યું કે સ્ત્રી અને પુરુષ બંનેમાંહસ્તમૈથુન એ એક જન્મજાત સહજ વૃત્તિ છે. ફૉલાપ પોલ સર્વેને ટાંકતા તેમણે કહ્યું કે આ વાત યુનાયટેડ સ્ટેટ્સમાં કેટલી સામાન્ય હતી. અમુક ટીકાકારોએ કહ્યું કે તેમણે જણાવેલ સિદ્ધાંત પૂર્વગ્રહી હતો અને ગૉલઅપ પોલ રીત કોઈ "પ્રાકૃતિક વર્તન" શોધવા નકામી રીત હતી. ૧૯૯૪માં યુનયટેડ સ્ટેટ્સના સર્જન જનરલ ડો યોયસીલીન એલ્ડર્સ જ્યારે તેવું જણાવ્યું કે હસ્ત મૈથુન સ્વસ્થ અને સલામત છે તેવું શાળાના અભ્યાસમાં શામિલ કરવામાં આવે ત્યારે તેમને રાજીનામું આપવા મજબૂર કરાયા હતાં,<ref>{{Cite web |url=http://www.jackinworld.com/library/articles/elders.html |title=JackinLibrary: Joycelyn Elders |access-date=2011-01-15 |archive-date=2009-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090725155240/http://www.jackinworld.com/library/articles/elders.html |url-status=dead }}</ref> તેમના વિરોધીઓએ એમ કહ્યું કે તેણી હસ્ત મૈથુન કેમ કરવું તેનો પ્રચાર કરતા હતા. === ધાર્મિક દ્રષ્ટિકોણ === [[ચિત્ર:Khajurahosculpture.jpg|thumb| [[મધ્ય પ્રદેશ]] [[ખજૂરાહો]]ના મંદિરની એક કોતરણી, જેમાં એક યુગલ કામક્રીડા માં વ્યસ્ત છે અને તેની બંને તરફ એક સ્ત્રી અને એક પુરુષ હસ્ત મૈથુન કરે છે.]] હસ્તમૈથુન વિષે ધાર્મિક મતો એકદમ ચુસ્ત બાધિત મતથી લઈ (રોમન કેથોલિક) <ref>{{cite web |url = http://www.vatican.va/archive/ccc_css/archive/catechism/p3s2c2a6.htm#2352 |title = Catechism of the Catholic Church |access-date = 2007-10-08 |quote = Both the Magisterium of the Church, in the course of a constant tradition, and the moral sense of the faithful have been in no doubt and have firmly maintained that masturbation is an intrinsically and gravely disordered action. }}</ref>) આને પ્રોત્સાહન આપતાં ધર્મો પણ છે જેમકે નીઓતંત્ર અને તઓઈસ્ટ મૈથુન ક્રિયા. દા.ત. ,થોમસ અક્વીનસ,નામના ચર્ચના સૌથી જાણીતા ડોક્ટરે લખ્યું કે, હસ્તમૈથુન એ, "અપ્રાકૃતિક દુર્ગુણ" જે વાસના નું બાળક છે અને તે નરાધમતાની અને ગુદામૈથુન કક્ષાનું પાપ (sodomy), " કોઈપણ યુગ્મ ન બનાવતા ફક્ત શારિરીક આનંદમાટે વીર્ય વહાવવું એ પાપી આત્માનું લક્ષણ છે જેને અમુક લોકો બાયલાપણું પણ ગણાવે છે. [Latin: ''[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0059%3Aentry%3Dmollio mollitiem]'', lit. 'softness, unmanliness']."<ref>''[[Summa Theologica]]'' [http://newadvent.org/summa/3154.htm#article11 IIª-IIae, q. 154 a. 11 co.] ([http://www.corpusthomisticum.org/sth3146.html#45233 in Latin])</ref> === કાયદો === કાયદાની દ્રષ્ટીએ ઇતિહાસમાં હસ્તમૈથુન ને અમર્યાદિત સ્વીકાર્યથી લઈને સંપૂર્ણ ગેરકાયદેસર ગણાવાયું છે. ૧૭મી સદીના ન્યુ હેવન કનેક્ટીકટના પ્યુરીટન કોલોની ના કાયદા અનુસાર "[[ઈશ્વરનિંદકો]], [[સમલિંગકામી]] અને હસ્તમૈથુન કરનારા" ફાંસીની સજાને પાત્ર હતાં.<ref>{{cite book | last = James | first = Lawrence | authorlink = Lawrence James | title = The Rise and Fall of the British Empire | publisher = St. Martin's Griffin |date=September 15, 1997 | pages = 41 | isbn = 978-0312169855 }} આ સંદર્ભ પ્રથમ ઉત્તર અમેરિકન વસાહતીની સામાજિક આદતોને પ્રતિબિંબિત કરે છે.</ref> == સાંસ્કૃતિક દ્રષ્ટીકોણ અને રિતીઓ == === માસ્ટરબે-થોન === [[ચિત્ર:CSC Herme Masturbate-a-Thon Logo Original for Wiki.jpg|thumb|right]] {{Main| માસ્ટરબેથોન ચિન્હ}} હસ્તમૈથુનને આજકાલ મૈથુનનો આનંદ મેળવવાની એક સ્વસ્થ અને સલામત રીત માનવામાં આવે છે. તેના દ્વારા સંભોગ કરતાં જે ભય કે રોગ આદિનો ભોગ બનવાની શક્યતા હોય તે ટાળી શકાય છે. તેનો સામાનિક સ્વીકાર થવા માંડ્યો છે અને અમુક વર્તુળોમાં તે વિષે ઉત્સવ પણ મનાવાય છે. ઈંટરનેટ પર સામૂહીક હસ્તમૈથુન કરવાના ઘણા મોકા સામે આવે છે. સમગ્ર વિશ્વમાં હસ્તમૈથુનનું સમર્થન કરતી લાંબી દોડ - માસ્ટરબેથોનનું આયોજન કરવામાં આવે છે. આવી દોડના આયોજન દ્વારા હસ્તમૈથુનને સહેમત વાતાવરણ સમર્થન મળે છે જેથી નાના મોટા સૌ કોઈ પણ પ્રકારના ક્ષોભ વગર મુકત રીતે આનો આનંદ માણી શકે. આના સહભાગીઓ મુકત રીતે હસ્ત મૈથુન કરતાં દર્શકો સમક્ષ આના વિષે વાત કરે છે અને આની વિવિધ પદ્ધત્તિઓ આનંદ અને ફાયદા વિષે જણાવે છે..<ref>{{Cite web |url=http://www.masturbate-a-thon.com/ |title=Masturbate-a-thon by The Center For Sex & Culture |access-date=2011-01-15 |archive-date=2009-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090605055222/http://www.masturbate-a-thon.com/ |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.viewlondon.co.uk/masturbation-marathon-london_index.html viewlondon.co.uk article on Masturbation Marathon London]</ref> માસ્ટરબેથોન એ ધર્માદા આયોજન હોય છે જેના દ્વારા લોકોને સલામત મૈથુનની વિધીઓથી અવગત કરાવવામં આવે છેૢ હતમૈથુન વિષે વાત કરવામાં આવે છે અને આ વિષય સંબંધી નિષેધ પૂર્વગ્રહ ને દૂર કરવાનો પ્રયત્ન કરવામાં આવે છે."<ref name="Masturbate-a-thon.co.uk">{{cite web | title = Masturbate-a-thon website | publisher = Masturbate-a-thon | date = 2006-08-04 | url = http://www.masturbate-a-thon.co.uk/ | access-date = 2006-08-06 | archive-date = 2009-05-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090523033540/http://www.masturbate-a-thon.co.uk/ | url-status = dead }}</ref> મૈથુન પ્રત્યે સકારાત્મક વલણ ધરાવતી સંસ્થાઓ અને વ્યક્તિ વિશેષ મે મહિનાને હસ્તમૈથુન મહિના તરીકે ઉજવે છે જેમ કે બેટ્ટી ડોડસનૢ જૉની બ્લેંકૢ સુજાન બ્લોક અને કેરોલ ક્વીન. === પ્રોત્સાહિત હસ્તમૈથુન === ૨૦૦૯માં યુ.કે.શેફીલ્ડમાં ત્યાંની રાષ્ટ્રીય સ્વાસ્થ્ય આયોગ સેવા દ્વારા એક ફરફરિયું બહાર પાડવામાં આવ્યું જેમાં સૂત્ર હતું કે, "દિવસે એક હસ્તમૈથુન ડોક્ટરને દૂર રાખે છે". તે એમ પણ કહે છે: " સ્વાસ્થ્ય સમર્થક વિદ્વાનો ૫ ભાગ શાક અને ફળો દર અઠવાડીએ ત્રણ વખત ૩૦ મિનિટની કસરત ની ભલામણ કરે છે. તો મૈથુન કે હસ્તમૈથુન વિષે શું અઠવાડીયે બે વખત?" આ ફરફરિયું વડીલોૢ માતા-પિતાઓૢ શિક્ષકો અને યુવા કાર્યકરો માં વેચવામાં આવ્યું અને આનો ઉદ્દેશ્ય મોટી વયના વિદ્યાર્થીઓમાં આનંદપ્રદાયી મૈથુન વિષે જણકારી વધારવાનો છે. આમાં લેખકોએ જણાવ્યું છે કે ઘણાં લાંબા સમય સુધી વિશારદો સલામત મૈથુન અને વફાદાર જાતીય સંબંધો ઉપર ભાર મુકત આવ્યાં છે પણ લોકો શામટે મૈથુન ચાહે છે તેના કારણ પર કોઈએ ભાર નથી મુક્યો. આ ફરફરિયાનું શીર્ષક છે ''આનંદ''. કુમાર વયમાં મૈથુન આનંદ પ્રાપ્ત કરવાથી વિપરીત આ ફરફરિયું, યુવા વિદ્યાર્થીઓને તેમના કૌમાર્ય ભ6ગને શક્ય તે ટલું મોડું કરવાની સલાહ આપે છે કે જ્યાં સુધી તેઓ સંભોગ નો પૂર્ણ આનંદ મેળવવા સક્ષમ ન થાય ત્યાં સુધી.<ref>{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/education/5806691/NHS-tells-school-children-of-their-right-to-an-orgasm-a-day.html |title=NHS tells school children of their 'right' to 'an orgasm a day' |publisher=Telegraph Media Group |date=12 Jul 2009 |access-date= 2009-10-06 | location=London | first=Roya | last=Nikkhah }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/education/article6689953.ece |title=Pupils told: Sex every day keeps the GP away |publisher=Times Newspapers |date=12 Jul 2009 |access-date=2009-10-06 |location=London |first=Jack |last=Grimston |archive-date=2009-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090716180443/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/education/article6689953.ece |url-status=dead }}</ref> એક્સ્ટ્રીમેડુરા નામના એક સ્પેનીશ ક્ષેત્રમાં ૧૪થી ૧૭ વર્ષની વચ્ચેની વ્યક્તિઓમાં મૈથુન સ્વાનંદ અને સ્વ-શોધ માટેનો એક કાર્યક્રમ હાથ ધરવામાં આવ્યો. € ૧૪,૦૦૦નો ખર્ચ ધરાવતી આ યોજનામાં ફરફરિયાં, ઉડતાં માહિતીપટો, a "ફેનઝીન" (ફેન નું મેગેઝીન- પ્રેમી સામાયિક), અને યુવા લોકોમાટે કાર્ય શાળા નું આયોજન કરાયું કે જેમાં તેમને હસ્તમૈથુનની વિધી સહિત ગર્ભનિરોધ અને સ્વમાન વિષે અવગત કરાયા. આ પ્રયોજન કે જેનું સૂત્ર હતું, "આનંદ - તમારા પોતાના હાથમાં છે " તેને કારણે અહીંના જમણેરી રાજનિતૈકો ક્રોધે ભરાયા કેમકે આ રોમન કૅથોલોક દ્રષ્ટીકોણની વિરોધમાં હતો. બાજુના પ્રાંત એંડાલ્યુસિયાના વહીવટકારોએ પ ન આવી પોજના અમલમાં મુકવામાં રસ બતાવ્યો હતો..<ref>{{cite news |url=http://www.guardian.co.uk/world/2009/nov/12/spain-sex-education |title=Spanish region takes hands-on approach to sex education |author=Giles Tremlett |date=12 November 2009 |publisher=Guardian News and Media |access-date= 2009-11-12 | location=London }}</ref> ''શામક સેવા સંભાળ: જીવનના અંતે ગુણવત્તાભરી સેવા'' નામનામના એક પાઠ્યપુસ્તક માં જણાવ્યું છે, "જીવનાંત બિમારીઓ ધરાવતા રોગીઓ હસ્તમૈથુનની આદતો સંબંધે સામાન્ય વ્યક્તિઓથી જરાય અલગ નથી હોતાં. શામક સેવા આપનારાઓએ નિયમિત રીતે તેમના દર્દીઓને તેમની હસ્તમૈથુન કરવાની ક્ષમતામાં આડે આવતું હોય તેની જાણકારી રાખવી જોઈએ અને જો તે શોધાઈ જાય તો દર્દી સાથે મળી તેને સુધારવા મદદ કરવી જોઈએ."<ref>{{cite book|last=Matzo|first=Marianne |title=Palliative care nursing: quality care to the end of life|year=2006|publisher=Springer Publishing|isbn=978-082615794|url=http://books.google.com/?id=rTexGiX5bqoC&pg=PA70|coauthors=Deborah Witt Sherman|access-date= 26 May 2010|page=70}}</ref> અમુક સંસ્કૃતિઓ જેમકે એરોઝોનાની હોપી, ઓસિનિયાની વોજેનો અને આફ્રીકાના દાહોમીંસ અને નામુ માં સામાન્ય હસ્તમૈથુનને સહીત પુરુષો વચ્ચે કરતા હસ્તમૈથુનને ઉત્તેજન અપાય છે. અમુક મેલાનેશિયન જાતિઓમાં આ ક્રીયા મોટી અને નાની ઉઁમરના યુવા છોકરાઓ વચ્ચે ઈચ્છનીય હોય છે. ન્યૂ ગિનિની સામ્બા ટોળી એક વિચિર રસપ્રદ વળાંક ધરાવે છે. આ ટોળેઓમાં નરપણું પામવાના વર્ષોમાં કોઈ ક્રિયાકાંડ હોય છે જે અમુક વર્ષો સુધી ચાલે છે. તેમાં શિશ્ન ચૂષણ દ્વારા દિવસમાં ઘણી વખત સ્ખલન કરાવડાવમાં આવે છે. આમાં વીર્યને મૂલ્યવાન માનવામાં આવે છે આથી વીર્યના વ્યયને તુચ્છ રીતે જોવાય છે પછી ભલેને પરંપરિત સ્ખલન ને ઉત્તેજન અપાતું હોય. વીર્ય સ્ખલન કરવાની શ્ક્તિ અને જરોરિયાતને બાલ વયથી શિશ્ન ચુષણ દ્વારા પોષિત કરાય છે જેથી આનો વ્યય કરવા કરતાં આને આરોગિ જવાય. વીર્યને શક્તિવર્ધક ગણાય છે અને આને માતાના દૂધ જેટલું પવિત્ર મનાય છે.<ref>[http://faculty.mdc.edu/jmcnair/Joepages/The%20Sambia.htm The Sambia]</ref> === સ્ખલન નો હક્ક === અમુક સંસ્કૃતિમાં પુરુષત્વમાં પ્રવેશ એક વિધી દ્વારા મનાવાય છે જેમાં કુમર કે યુવકનું પ્રથમ સ્ખલન જૂથના સરદાર દ્વારા કરાય છે. અમુક જનજાતિઓ જેમકે અગ્તા, ફીલીપાઈંસમાં, બાળ વયથીજ ઈંડ્રીયની ઉત્તેજના કરવાને પ્રોત્સાહન અપાય છે.<ref>Cited by Hewlett, B. S. (1996) Diverse contexts of human infancy, in Ember, C. & Ember, M. (Eds.) Cross-Cultural Research for Social Science. Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall</ref> તરુણાવસ્થા પ્રાપ્ત કરતાજ , તરુણને ડાહ્યા સરદાર અથવા મેલી વિદ્યા જાણનાર સાથે મોકલી દેવાય છે જે હસ્તમૈથુન વિધી દ્વારા તે તરુણને વિધી માટે સ્ખલન માટે તૈયાર કરાવે છે. આ વિધીમાં ઉજવણી પહેલા જાહેર માં સ્ખલન કરાવડાવવામાં આવે છે. આ વીર્યને એક ચામડાના ચીંથરામાં સાચવ્આય છે જેને પાછળથી પહેરવાના ઉપયોગમાં લેવાય છે જેથી બાળકોઇ થવામાં મદદ મળે છે એવી માન્યતા છે. આ અને અન્ય પ્રજાતિઓમાં પૌરષત્વનું પ્રમાણ વીર્યનું પ્રમાણ અને સ્ખલન કરવાની તે માણસની જરુરિયાત મનાય છે નહીં કે લિંગનું કદ. યુવા વયમાં હસ્ત મૈથુન દ્વારા કેળવેલી વારંવાર સ્ખલન કરવાની આદત મોટી ઉંમરમાં પણ સારી રીતે જાય છે.<ref>The clinical outcome of childhood masturbation. Turk J Pediatr. 2000 Oct–Dec;42(4):304-7.</ref> == હળવી પર્યાયોક્તિઓ == આ ક્રિયા માટે હસ્તમૈથુન આ શબ્દ પ્રચલિત છે જેને અંગ્રેજીમાં માસ્ટરબેશન (masturbation) કહે છે. આ સિવાય આને અન્ય નામે પણ ઓળખાય છે. સુસંસ્કૃત ભાષામાં આને ''સ્વાનંદ'' અને તુચ્છભાષામાં આને ''મુઠીયા મારવા" અને અંગ્રેજીમાં વૅન્કીંગ (wanking) કહે છે.<ref>Solitary Sex: A Cultural History of Masturbation. R Darby. Journal of Social History, 2004</ref> and ''jerking off''<ref>Shamans Sex Beasts and Abuse: Mother-Son Relationships in Popular and Cult Cinema. Charles Jason Lee. Film International, May 2005</ref>. આ સિવાય પણ ઘણા સૌમ્ય શબ્દો પ્રચલિત છે. ==અન્ય પ્રજાતિઓમાં હસ્તમૈથુન== હસ્તમૈથુન વર્તન ઘણી પ્રજાતિઓમાં જણાઈ આવ્યું છે. અન્ય પ્રજાતિઓના અમુક પ્રાણીઓ હસ્તમૈથુન કરવા અમુક સાધનોનો ઉપયોગ કરતા હોવાનું પણ શોધાયું છે. == આ પણ જુઓ == * [[વીર્ય દાન]] == સંદર્ભ == {{reflist|2}} == બાહ્ય કડીઓ == * [http://www.newscientist.com/article/dn3942-masturbating-may-protect-against-prostate-cancer.html હસ્ત મૈથુન પ્રોસ્ટેટ કેંસર સામે રક્ષણાત્મક ], ''ન્યુ સાયંટિસ્ટ'', જુલાઈ ૧૬, ૨૦૦૩. * [http://www.newscientist.com/article/dn16872-masturbation-could-bring-hay-fever-relief-for-men.html માણસોમાં હે ફીવર સામે હસ્તમૈથુન થી રક્ષણ મળી શકે છે], '' ન્યુ સાયંટિસ્ટ '', એપ્રિલ ૨૦૦૯. * [http://www.jackinworld.com જેકીન વર્લ્ડ]{{Dead link|date=એપ્રિલ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} પુરુષ હસ્તમૈથુન પ્રત્યે એક શૈક્ષણીક વેબસાઇટ [[શ્રેણી:મૈથુન]] [[શ્રેણી:જાતીય શિક્ષણ]] rkyc1esl2r1i61lxlb8rnvcx2v6ifrv 0 33916 900384 874286 2026-04-28T12:18:07Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 900384 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} {{Infobox Hindu leader |name=જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય |image=Jagadguru Rambhadracharya.jpg |image_size=150px |caption=ઓક્ટોબર ૨૫, ૨૦૦૯ના દિવસે પ્રવચન કરતા જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય |alt= |birth_date=[[જાન્યુઆરી ૧૪|૧૪ જાન્યુઆરી]], ૧૯૫૦ |birth_place=[[જૌનપુર]], [[ઉત્તર પ્રદેશ]], [[ભારત]] |birth_name=ગિરિધર મિશ્ર |death_date= |death_place= |guru=ઈશ્વરદાસ મહારાજ |philosophy=વિશિષ્ટાદ્વૈત વેદાન્ત |honors=ધર્મચક્રવર્તી, મહામહોપાધ્યાય, શ્રી ચિત્રકૂટતુલસી પીઠાધીશ્વર, જગદ્ગુરુ રામાનન્દાચાર્ય, મહાકવિ, પ્રસ્થાનત્રયીભાષ્યકાર, ઇત્યાદિ |quote=માનવતા એ મારું મંદિર<br /> હૂં છું એમનો એક પુજારી॥ <br /> છે વિકલાંગ મહેશ્વર મારા <br /> હૂં છું તેમનો કૃપા ભિખારી ॥<ref>{{cite web | date=૨૦૦૩ | url=http://jagadgururambhadracharya.org/videos/jrhu?id=2 | language=હિન્દી | title=જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય વિકલાંગ વિશ્વવિદ્યાલય | publisher=શ્રી તુલસી પીઠ સેવા ન્યાસ | access-date=જૂન ૨૧, ૨૦૧૧}}</ref> |Literary works = પ્રસ્થાનત્રયી ઉપર રાઘવકૃપાભાષ્યમ્, શ્રીભાર્ગવરાઘવીયમ્, ભૃઙ્ગદૂતમ્, ગીતરામાયણમ્, શ્રીસીતારામસુપ્રભાતમ્, શ્રી સીતારામકેલિકૌમુદી, અષ્ટાવક્ર, ઇત્યાદિ |footnotes= ૧૧ }} <!-- [[File:Jagadguru Rambhadracharya.jpg|250px|thumb|જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય]] --> '''જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય''' ([[સંસ્કૃત ભાષા|સંસ્કૃત]]: जगद्गुरुरामभद्राचार्यः, [[હિન્દી ભાષા|હિંદી]]: जगद्गुरु रामभद्राचार्य) (જન્મ: ૧૪ જાન્યુઆરી ૧૯૫૦), જન્મનું નામ ગિરિધર મિશ્ર (સંસ્કૃત: गिरिधरमिश्रः), ચિત્રકૂટ, ઉત્તર પ્રદેશમાં રહેતા એક વખાણાયેલા વિદ્વાન, શિક્ષણવિદ્, રચનાકાર, વક્તા, દાર્શનિક અને હિન્દુ ધર્મગુરુ છે.<ref name="speakerloksabha">{{cite web | last=લોક સભા | first=અધ્યક્ષ કાર્યાલય | title = Speeches | language=અંગ્રેજી | url = http://speakerloksabha.nic.in/Speech/SpeechDetails.asp?SpeechId=195 | access-date = માર્ચ ૮, ૨૦૧૧ | quote=Swami Rambhadracharya, ..., is a celebrated Sanskrit scholar and educationist of great merit and achievement. ... His academic accomplishments are many and several prestigious Universities have conferred their honorary degrees on him. A polyglot, he has composed poems in many Indian languages. He has also authored about 75 books on diverse themes having a bearing on our culture, heritage, traditions and philosophy which have received appreciation. A builder of several institutions, he started the Vikalanga Vishwavidyalaya at Chitrakoot, of which he is the lifelong Chancellor.<!-- (स्वामी रामभद्राचार्य, ...., बहुमुखी प्रतिभा और उपलब्धियों के धनी एक प्रतिष्ठित संस्कृत विद्वान् और शिक्षाविद् हैं। ... आपकी अनेक शैक्षणिक उपलब्धियाँ हैं और कईं माननीय विश्वविद्यालयों ने आपको मानद उपाधियाँ प्रदान की हैं। आप एक बहुभाषाविद् हैं और आपने अनेक भारतीय भाषाओं में काव्य रचे हैं। आपने विविध विषयवस्तु वाली ७५ पुस्तकें रची हैं, जिन्होंने हमारी संस्कृति, धरोहर और परम्पराओं पर छाप छोड़ी है और जिन्हें सम्मान प्राप्त हुआ है। आपने कईं संस्थानों के साथ चित्रकूट में विकलांग विश्वविद्यालय की स्थापना की है, जिसके आप आजीवन कुलाधिपति हैं।) -->}}</ref> એ ચાર જગદગુરુ રામાનંદાચાર્યો (રામાનંદ સંપ્રદાયના નેતા) પૈકીના એક છે, અને ૧૯૮૮થી આ પદ ધરાવે છે.<ref name="kbs-bio">{{cite journal | language=હિન્દી | first=આર | last=ચંદ્રા | title=જીવન યાત્રા | volume=૮ | issue=૧૧ | journal=ક્રાંતિ ભારત સમાચાર | location=લખનૌ, ઉત્તર પ્રદેશ, ભારત | date=સિતંબર ૨૦૦૮ | pages=૨૨-૨૩}}</ref><ref name="agarwal-bio">અગ્રવાલ ૨૦૧૦, પૃષ્ઠ ૧૧૦૮-૧૧૧૦.</ref><ref name="dinkarjagadguru">દિનકર ૨૦૦૮, પૃષ્ઠ ૩૨.</ref> એ ચિત્રકૂટમાં સંત [[તુલસીદાસ]]ના નામ સાથે સંકળાયેલી તુલસી પીઠ નામની એક ધાર્મિક અને સામાજિક સેવા સંસ્થાના સંસ્થાપક અને અધ્યક્ષ છે.<ref>નાગર ૨૦૦૨, પૃષ્ઠ ૯૧.</ref> એ ચિત્રકૂટ ના જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય વિકલાંગ વિશ્વવિદ્યાલય ના સંસ્થાપક અને આજીવન કુલાધિપતિ છે.<ref>{{cite web | title = The Chancellor | language = અંગ્રેઝી | url = http://www.jrhu.com/index_files/Page350.htm | access-date = જુલાઈ ૨૧, ૨૦૧૦ | publisher = જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય વિકલાંગ વિશ્વવિદ્યાલય | archive-date = 2010-05-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100516025933/http://www.jrhu.com/index_files/Page350.htm | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite book | language=અંગ્રેઝી | title = Analysis and Design of Algorithm | last=દ્વિવેદી | first=જ્ઞાનેન્દ્ર કુમાર | publisher=લક્ષ્મી પ્રકાશન | date=દિસમ્બર ૧, ૨૦૦૮ | location=નવી દિલ્લી, ભારત | id=ISBN 978-81-318-0116-1 | pages=પૃષ્ઠ x}}</ref> આ વિશ્વવિદ્યાલય માં માત્ર ચાર પ્રકાર ના વિકલાંગ વિદ્યાર્થીયો ને સ્નાતક અને સ્નાતકોત્તર કાર્યક્રમ પ્રદાન કરવા માં આવે છે. જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય એ માત્ર બે મહિના ની વયે તેમની દ્રષ્ટિ ગુમાવી હતી અને ત્યાર થી પ્રજ્ઞાચક્ષુ છે.<ref name="kbs-bio"/><ref name="agarwal-bio"/><ref name="kkbvp">{{cite web | publisher = કે કે બિડલા પ્રતિષ્ઠાન | title = વાચસ્પતિ પુરસ્કાર ૨૦૦૭ | url = http://www.kkbirlafoundation.com/downloads/pdf/vach-2007.pdf | access-date = मार्च ८, २०११ | language = હિન્દી | archive-date = 2011-07-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110713154542/http://www.kkbirlafoundation.com/downloads/pdf/vach-2007.pdf | url-status = dead }}</ref><ref name="outlook">{{cite web | first=સુતપા | last=મુખર્જી | title=A Blind Sage's Vision: A Varsity For The Disabled At Chitrakoot | publisher=ઓઉટલુક | place=નવી દિલ્લી, ભારત | date=મે ૧૦, ૧૯૯૯ | volume= | issue= | pages= | url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?207437 | language=અંગ્રેઝી | access-date=જૂન ૨૧, ૨૦૧૧}}</ref> શીખવા અને રચના કરવા માટે તેમણે બ્રેઇલ અથવા અન્ય કોઇ સહાય ક્યારેય વપરાય નથી. એ બહુભાષાવિદ છે અને ૨૨ ભાષાઓમાં વાત કરી શકે છે.<ref name="kkbvp"/><ref>દિનકર ૨૦૦૮, પૃષ્ઠ ૩૯।</ref><ref>{{cite web | title = શ્રી જગદ્ગુરુ રામભાદ્રાચાર્ય | publisher=ઔપચારિક વેબસાઈટ| url = http://jagadgururambhadracharya.org | access-date = મે ૧૦, ૨૦૧૧ | language=અંગ્રેઝી | quote=Magical Facts: Knowledge of 22 languages including English, French and many Indian languages}}</ref> તેમણે [[સંસ્કૃત]], [[હિન્દી]], [[:en:Awadhi language|અવધી]], [[:en:Maithili language|મૈથિલી]] અને અન્ય કેટલીક ભાષાઓ માં સ્વયંસ્ફુર્ત કવિ અને રચનાકાર છે. તેમણે ૮૦ થી વધુ પુસ્તકો અને ગ્રંથો રચ્યા છે, જેમાં ચાર મહાકાવ્ય (સંસ્કૃત અને હિન્દી માં બે-બે), રામચરિતમાનસ ઉપર હિન્દી ટીકા, અને અષ્ટાધ્યાયી પર પદ્ય માં સંસ્કૃત ભાષ્ય, અને પ્રસ્થાનત્રયી ગ્રંથો (બ્રહ્મસૂત્ર, ભગવદ્ગીતા અને પ્રધાન ઉપનિષદો) પર સંસ્કૃત ભાષ્ય સમ્મિલિત છે.<ref name="dinkarbiblio">दिनकर २००८, पृष्ठ ४०–४३।</ref> તેમણે ભારતમાં તુલસીદાસ પર સર્વશ્રેષ્ઠ વિશેષજ્ઞ માં ગણવામાં આવે છે,<ref name="outlook"/><ref>પ્રસાદ ૧૯૯૯, પૃષ્ઠ xiv: "Acharya Giridhar Mishra is responsible for many of my interpretations of the epic. The meticulousness of his profound scholarship and his extraordinary dedication to all aspects of Rama's story have led to his recognition as one of the greatest authorities on Tulasidasa in India today ... that the Acharya's knowledge of the Ramacharitamanasa is vast and breathtaking and that he is one of those rare scholars who know the text of the epic virtually by heart."</ref><ref>{{cite book | language=અંગ્રેઝી | title = The Ramayana: Global View | first=લલ્લન પ્રસાદ, ed. | last=વ્યાસ | publisher=હર આનંદ પ્રકાશન પ્રાઇવેટ લીમીટેડ | year=૧૯૯૬ | location=દિલ્લી, ભારત | id=ISBN 978-81-241-0244-2 | quote=... Acharya Giridhar Mishra, a blind Tulasi scholar of uncanny critical insight, ... | pages=પૃષ્ઠ ६२}}</ref> અને તેમણે રામચરિતમાનસ ની ઈક પ્રામાણિક પ્રતિ ના સંપાદક કરેલ છે - આ પ્રતિ તુલસી પીઠ દ્વારા પ્રકાશિત છે<ref>રામભદ્રાચાર્ય (ed) ૨૦૦૬.</ref> તેમણે રામાયણ અને [[શ્રીમદ્ ભાગવતમ્|ભાગવત]] ના પ્રખ્યાત કથાકલાકાર છે - તેમના કથા કાર્યક્રમો નિયમિત રૂપે ભારત અને વિદેશમાં વિવિધ શહેરોમાં રાખવામાં આવે છે, અને સંસ્કાર ટીવી અને સનાતન જેવા ટીવી ટેલિવિઝન ચેનલો પર પ્રસારિત કરવામાં આવે છે.<ref>{{cite web | language=હિન્દી | last=એન બી ટી ન્યૂઝ | first=ગાઝિયાબાદ| publisher=નવભારત ટાઈમ્સ | title = मन से भक्ति करो मिलेंगे राम : रामभद्राचार्य | url = http://navbharattimes.indiatimes.com/articleshow/7329118.cms | date = જાન્યુઆરી ૨૧, ૨૦૧૧ | access-date=જૂન ૨૪, ૨૦૧૧}}</ref><ref>{{cite web | last=સંવાદદાતા | first=ઊના | publisher=દૈનિક ટ્રિબ્યૂન | title = केवल गुरु भवसागर के पार पहुंचा सकता है : बाबा बाल जी महाराज | language=હિન્દી | url = http://dainiktribuneonline.com/2011/02/%E0%A4%95%E0%A5%87%E0%A4%B5%E0%A4%B2-%E0%A4%97%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A5%81-%E0%A4%AD%E0%A4%B5%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%97%E0%A4%B0-%E0%A4%95%E0%A5%87-%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B0-%E0%A4%AA%E0%A4%B9/ | date = ફેબ્રુઆરી ૧૩, ૨૦૧૧ | access-date=જૂન ૨૪, ૨૦૧૧}}</ref><ref>{{cite web | last=સંવાદદાતા | first=સીતામઢી | publisher=જાગરણ યાહૂ | language=હિન્દી | title=ज्ञान चक्षु से रामकथा का बखान करने पहुंचे रामभद्राचार्य | url=http://in.jagran.yahoo.com/news/local/bihar/4_4_7679575.html | date=મે ૫, ૨૦૧૧ | access-date=જૂન ૨૪, ૨૦૧૧ | archive-date=2011-09-22 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110922161110/http://in.jagran.yahoo.com/news/local/bihar/4_4_7679575.html | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | last=સંવાદદાતા | first=રિષિકેશ | publisher=જાગરણ યાહૂ | title=दु:ख और विपत्ति में धैर्य न खोएं | language=હિન્દી | url=http://in.jagran.yahoo.com/news/local/uttranchal/4_5_7835924_1.html | date=જૂન ૭, ૨૦૧૧ | access-date=જૂન ૨૪, ૨૦૧૧ | quote=प्रख्यात राम कथावाचक स्वामी रामभद्राचार्य महाराज ने कहा कि ... | archive-date=2011-09-22 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110922161250/http://in.jagran.yahoo.com/news/local/uttranchal/4_5_7835924_1.html | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | publisher=Anjoria | title=सिंगापुर में भोजपुरी के अलख जगावत कार्यक्रम | url=http://anjoria.com/?p=4041 | date=જૂન ૨૬, ૨૦૧૧ | access-date=જૂન ૩૦, ૨૦૧૧ | quote=श्री लक्ष्मी नारायण मन्दिर में सुप्रसिद्ध मानस मर्मज्ञ जगतगुरु रामभद्राचार्य जी राकेश के मानपत्र देके सम्मानित कइले। | language=ભોજપુરી | archive-date=2011-07-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110701095824/http://anjoria.com/?p=4041 | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | title = Rambhadracharya Ji | url = http://www.sanatantv.com/rambhadracharya.php | publisher = સનાતન ટીવી | access-date = મે ૧૦, ૨૦૧૧ | language = અંગ્રેઝી | archive-date = 2011-07-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110720021254/http://www.sanatantv.com/rambhadracharya.php | url-status = dead }}</ref> == જન્મ અને પ્રારંભિક જીવન == માતા શચીદેવી અને પિતા પંડિત રાજદેવ મિશ્ર ના ચોથા બાળક જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય નો જન્મ [[ભારત]] ના [[ઉત્તર પ્રદેશ]] રાજ્યના જૌનપુર જિલ્લાના શાંડિખુર્દ ગામ માં એક [[વસિષ્ઠ]] ગોત્રિય સરયૂપારીણ બ્રાહ્મણ કુટુંબમાં થયો હતો. બાળકનો પ્રસવ રાત નાં ૧૦:૩૪ વાગે શનિવાર, મકર સંક્રાંતિ, ૧૪ જાન્યુઆરી, ૧૯૫૦ (તદનુસાર માઘ કૃષ્ણ એકાદશી વિક્રમ સંવત ૨૦૦૬) ના દિવસે થયો હતો. તેમના દાદા પંડિત સુરયબલી મિશ્ર ની એક પિતરાઇ બહેન મીરાંબાઈ ની ભક્ત હતી, અને મીરાંબાઈ પોતા નાં કાવ્યો માં [[કૃષ્ણ]] ને ગિરિધર નામથી સંબોધતી હતી, આ કારણે તેમણે બાળક નું નામ ''ગિરિધર'' આપવામાં આવ્યું હતું<ref name="kkbvp"/><ref name="dinkarearlylife">દિનકર ૨૦૦૮, પૃષ્ઠ ૨૨–૨૪.</ref> === દૃષ્ટિ નુકસાન === બાળ ગિરિધરની નેત્રદૃષ્ટિ બે મહિનાની વયે જતી રહી. [[માર્ચ ૨૪|ચોવીસમી માર્ચ]], ૧૯૫૦ ના રોજ એમની આંખોમાં રોહા થઈ ગયા. ગામમાં અદ્યતન ચિકિત્સાનાં સાધન પ્રાપ્ય ન હતાં. બાળકનો પરિવાર તેમને એક વૃદ્ધ સ્ત્રી ચિકિત્સક પાસે લઈ ગયો, જે રોહાના ઉપચાર માટે જાણીતા હતાં. તેમણે બાળકની આંખોમાં ગરમ પ્રવાહી (દ્રવ્ય) નાખ્યું, પરંતુ લોહીના સ્રાવને કારણે બાળકે તેની દ્રષ્ટિ ગુમાવી.<ref name="aicb-bio">{{cite web | language=અંગ્રેઝી | last=અનેજા | first=મુકતા; આઈવે ટીમ | year=૨૦૦૫ | title=Abilities Redefined - Forty Life Stories Of Courage And Accomplishment | publisher=અખિલ ભારતીય નેત્રહીન પરિસંઘ | chapter=Shri Ram Bhadracharyaji - A Religious Head With A Vision | url=http://www.aicb.in/images/success_story.pdf | access-date=એપ્રિલ ૨૫, ૨૦૧૧ | pages=૬૬-૬૮ | archive-date=2011-09-03 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110903121706/http://www.aicb.in/images/success_story.pdf | url-status=dead }}</ref> એમની દ્રષ્ટિની ખામી દૂર કરવા માટે એમના પરિવારે સિતપુર, લખનૌ અને [[મુંબઈ|મુંબઇ]] ખાતે વિવિધ આયુર્વેદ, હોમીયોપેથી, એલોપથી અને વૈકલ્પિક દવા વિશેષજ્ઞો પાસે ઉપચાર કરાવ્યો પરંતુ નેત્રોનો ઉપચાર શક્ય ન થયો.<ref name="dinkarearlylife"/> ગિરિધર મિશ્ર ત્યારથી પ્રજ્ઞાચક્ષુ છે. તેઓ વાંચી અથવા લખી શકતા નથી, કારણ કે તેઓ બ્રેઇલ લિપિનો ઉપયોગ કરતા નથી, પરંતુ શ્રવણ દ્વારા શીખે છે અને લિપિકારો દ્વારા પોતાની રચનાઓ લખાવે છે.<ref name="aicb-bio"/> === પ્રથમ કાવ્ય રચના === ગિરિધર ના પિતા મુંબઇ માં કાર્યરત હતા, તેથી તેમનો પ્રારંભિક અધ્યયન તેમના ઘરે દાદા ની દેખ-રેખ માં થયો. બપોરે તેમના દાદા તેમને રામાયણ, [[મહાભારત]], વિશ્રામસાગર, સુખસાગર, પ્રેમસાગર, રાજવિલાસ, વગેરે જેવા અન્ય કાવ્ય ના પદો સંભળાવતા હતા. ત્રણ વર્ષની વયે, ગિરિધર એ તેમની પ્રથમ કવિતા હિન્દી (અવધી) ભાષા માં રચી અને તેમના દાદા ને સંભળાવી. આ કવિતા માં યશોદા માતા કૃષ્ણ ને બાંધવા માટે એક ગોપી ને ખખડાવે છે.<ref name="dinkarearlylife"/> <blockquote> <center> मेरे गिरिधारी जी से काहे लरी ॥ <br /> तुम तरुणी मेरो गिरिधर बालक काहे भुजा पकरी ॥ <br /> सुसुकि सुसुकि मेरो गिरिधर रोवत तू मुसुकात खरी ॥ <br /> तू अहिरिन अतिसय झगराऊ बरबस आय खरी ॥ <br /> गिरिधर कर गहि कहत जसोदा आँचर ओट करी ॥ <br /> </center> </blockquote> {{Cquote|તમે મારા ગિરિધર સાથે શા માટે લડવા કર્યું? તમે યુવાન છો, અને મારા ગિરિધર એક બાળક માત્ર છે, તો તમે તેમના હાથ શા માટે પકડ્યા? મારા ગિરિધર રડે જાય છે, અને તમે દાંત કાઢી ઉભા છો! ઓ આહિર બેન, તમે બહુ બાઝો છો, અને હઠ કરી અહીં ઊભા છો. "ગિરિધર" (કવિ) ગાય છે - ગિરિધર ના હાથ પકડી યશોદા ઘૂંઘટ કરી એમ કહે છે.}} === ગીતા અને રામચરિતમાનસ નો જ્ઞાન === એક્શ્રુત પ્રતિભા વાળા બાળક ગિરિધરે તેમના પાડોસી પંડિત મુરલીધર મિશ્ર ની સહાયતાથી પાંચ વર્ષ ની આયુ માં માત્ર પંદર દિવસ માં શ્લોક સાંખ્ય સહીત સાતસો શ્લોક વાળી સંપૂર્ણ ભગવદ્ગીતા કંઠસ્થ કરી લીધી હતી. ૧૯૫૫ માં જન્માષ્ટમી ના દિવસે તેમણે સમગ્ર ભગવદ્ગીતા નો પાઠ કર્યો.<ref name="outlook"/><ref name="dinkarearlylife"/><ref name="parauha">{{cite book |last=પરૌહા | first=તુલસીદાસ | editor-first=સ્વામી | editor-last=રામભદ્રાચાર્ય | title=गीतरामायणम् (गीतसीताभिरामं संस्कृतगीतमहाकाव्यम्) | trans_title=ગીતરામાયણમ્ (ગીતસિતાભિરામ નામનો સંસ્કૃત ગીત મહાકાવ્ય) | chapter=महाकविजगद्गुरुस्वामिरामभद्राचार्याणां व्यक्तित्वं कृतित्वञ्च | trans_chapter=મહાકવિ જગદ્ગુરુ સ્વામી રામભદ્રાચાર્ય નો વ્યક્તિત્વ અને કૃતિત્વ | publisher=જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય વિકલાંગ વિશ્વવિદ્યાલય | date=જાન્યુઆરી ૧૪, ૨૦૧૧ | pages=૫–૯ | language=સંસ્કૃત}}</ref> સંજોગવશાત્ ગીતા કંઠસ્થ કરવાના ૫૨ વર્ષ પછી ૩૦ નવેમ્બર ૨૦૦૭ ના દિવસે તેમણે ભગવદ્ગીતા ના સંસ્કૃત મૂલપાઠ અને હિન્દી અનુવાદ સહીત પ્રથમ બ્રેઇલ લિપિ સંસ્કરણ નું વિમોચન કર્યુ.<ref>{{cite web | publisher=એસ્ટ્રો જ્યોતિ | title=Vedic scriptures and stotras for the Blind people in Braille | language=અંગ્રેઝી | url=http://www.astrojyoti.info/helpfortheblind.htm | access-date=જૂન ૨૫, ૨૦૧૧ | archive-date=2011-07-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110706055811/http://www.astrojyoti.info/helpfortheblind.htm | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | language=અંગ્રેઝી | publisher=એસ્ટ્રો જ્યોતિ | title=Braille Bhagavad Gita inauguration | url=http://astrojyoti.info/blindgitainaguration.htm | access-date=જૂન ૨૫, ૨૦૧૧ }}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web | last=બ્યૂરો રિપોર્ટ | language=અંગ્રેઝી | publisher=ઝી ન્યૂઝ | title = Bhagavad Gita in Braille Language | url = http://www.zeenews.com/news411003.html | date = ડિસેમ્બર ૩, ૨૦૦૭ | access-date=જૂન ૨૫, ૨૦૧૧}}</ref><ref>{{cite web | last=એશિયન ન્યૂઝ ઈંટરનેશનલ | publisher=વેબદુનિયા હિન્દી | title = अब ब्रेल लिपि में भगवद्गीता | url = http://hindi.webdunia.com/news/news/regional/0712/06/1071206064_1.htm | language=હિન્દી | date = ડીસેમ્બર ૬, ૨૦૦૭ | access-date = જુલાઈ ૨, ૨૦૧૧}}</ref> સાત વર્ષની અવસ્થા માં તેમના પિતામહ ની સહાયતા થી ગિરિધરે છંદ સંખ્યા સહિત તુલસીદાસ રચિત સંપૂર્ણ રામચરિતમાનસ સાઠ દિવસ માં કંઠસ્થ કરી લીધુ હતુ. ૧૯૫૭ માં રામનવમી ના દિવસે તેમને ઉપવાસ કરતા સંપૂર્ણ માનસ નો પાઠ કર્યો.<ref name="dinkarearlylife"/><ref name="parauha"/> સમયાંતરે ગિરિધરે સમસ્ત વૈદિક વાંગ્મય, સંસ્કૃત વ્યાકરણ, ભાગવત પુરાણ, પ્રમુખ ઉપનિષદ્, તુલસીદાસ ની બધા રચનાઓ, અને સંસ્કૃત અને ભારતીય સાહિત્ય ની અનેકાનેક રચનાઓ કંઠસ્થ કરી લીધી.<ref name="outlook"/><ref name="dinkarearlylife"/> === જનોઈ અને કથાવાચન === ગિરિધર મિશ્ર નો ઉપનયન સંસ્કાર નિર્જળા એકાદશી ના દિવસે (જૂન ૨૪, ૧૯૬૧) કરવામાં આવ્યું હતું. આ દિવસે અયોધ્યાના પંડિત ઈશ્વરદાસ મહારાજે તેમને ગાયત્રી મંત્ર સાથે રામમંત્ર ની દીક્ષા પણ આપી હતી. ભગવદ્ગીતા અને રામચરિતમાનસનો અભ્યાસ નાનપણમાં જ કર્યા પછી ગિરિધર પોતાના ગામની નજીક અધિક માસ માં આયોજિત રામકથા કાર્યક્રમો માં જવાનુ પ્રારંભ કર્યુ હતું. બે વાર કાર્યક્રમ માં ગયા પછી ત્રીજા કાર્યક્રમ માં તેમણે રામચરિતમાનસ ઊપર કથા પ્રસ્તુત કરી, જે ઘણાં કથાવાચાકોએ સરાહી.<ref name="dinkarearlylife"/> == ઔપચારિક શિક્ષણ == === ઉચ્ચ શાળા === ૭ જુલાઈ, ૧૯૬૭ ના રોજ, ગિરિધર મિશ્રે જૌનપુર માં આદર્શ ગૌરીશંકર સંસ્કૃત મહાવિદ્યાલય માં તેમની ઔપચારિક શિક્ષા પ્રારંભ કરી. ત્યાં તેમણે હિન્દી, અંગ્રેજી, ગણિત, ઇતિહાસ અને ભૂગોળ સાથે સંસ્કૃત વ્યાકરણ નું પણ અધ્યયન કર્યુ.<ref name="dinkaredu">દિનકર ૨૦૦૮, પૃષ્ઠ ૨૫–૨૭</ref> માત્ર એક વાર સાંભળવા પછી બધું યાદ કરવાની એક્શ્રુત ક્ષમતા સાથે તેઓ ક્યારેય બ્રેઇલ અથવા અન્ય સાધનો ની મદદ લીધી નથી. ત્રણ મહિના માં તેમણે વરદરાજાચાર્ય વિરચિત સમગ્ર લઘુસિદ્ધાંતકૌમુદીનો સમ્યક જ્ઞાન પ્રાપ્ત કર્યુ.<ref name="dinkaredu"/> પ્રથમા થી મધ્યમા સુધી ચાર વર્ષ માં દરેક ધોરણ માં પ્રથમ સ્થાન મેળવ્યા પછી ઉચ્ચતર શિક્ષા માટે ગિરિધર મિશ્ર સમ્પૂર્ણાનન્દ સંસ્કૃત વિશ્વવિદ્યાલય માં દાખલ થયા.<ref name="parauha"/> === પ્રથમ સંસ્કૃત રચના === આદર્શ ગૌરીશંકર સંસ્કૃત મહાવિદ્યાલય માં છન્દઃપ્રભા નો અધ્યયન કરતા ગિરિધર મિશ્રે પિંગલાચાર્ય પમાણીત અષ્ટગણ નો જ્ઞાન અર્જિત કર્યુ. આગામી દિવસે તેમણે ભુજંગપ્રયાત છન્દ માં પોતાનો સર્વપ્રથમ સંસ્કૃત શ્લોક રચ્યો.<ref name="dinkaredu"/> <blockquote> <center> महाघोरशोकाग्निनातप्यमानं पतन्तं निरासारसंसारसिन्धौ । <br /> अनाथं जडं मोहपाशेन बद्धं प्रभो पाहि मां सेवकक्लेशहर्त्तः ॥ <br /> </center> </blockquote> {{Cquote|હે ભક્તો ની તકલીફના દૂરકરનાર સર્વશકિતમાન પ્રભુ! હું આ મહાઘોર શોકાગ્નિ દ્વારા બળુ છું, નિરાસાર સંસાર સાગર માં પડુ છું, અનાથ છું, જડ છું, અને મોહ ના પાશ થી બાંધેલો છું. મારી રક્ષા કરો.}} [[ચિત્ર:JagadguruRamabhadracharya009.jpg|thumb|left|યુવાન ગિરિધર મિશ્ર|200px]] === શાસ્ત્રી (સ્નાતક) અને આચાર્ય (પરાસ્નાતક) === ૧૯૭૧ માં ગિરિધર મિશ્ર વ્યાકરણ માં ઉચ્ચ શિક્ષા માટે વારાણસી માં સંપૂર્ણાનન્દ સંસ્કૃત વિશ્વવિદ્યાલય માં દાખલ થયા.<ref name="dinkaredu"/> ૧૯૭૪ માં સર્વાધિક અંક મેળવી તેમને શાસ્ત્રી ની સ્નાતક ઉપાધિ (ત્રણ વર્ષ ની બેચલર ડિગ્રી) પ્રાપ્ત કરી. એના પછી તેમણે આજ વિશ્વવિદ્યાલય માં પરાસ્નાતક આચાર્ય ઉપાધિ (બે વર્ષ ની માસ્ટર ડિગ્રી) માટે પ્રવેશ લીધો. આચાર્ય અધ્યયન ના સમયે ૧૯૭૪ માં અખિલ ભારતીય સંસ્કૃત અધિવેશન માં ભાગ લેવા માટે ગિરિધર મિશ્ર નવી દિલ્હી પધાર્યા. અધિવેશન માં તેમને વ્યાકરણ, સાંખ્ય, ન્યાય, વેદાન્ત અને સંસ્કૃત [[અંતકડી]] માં પાંચ સુવર્ણ પદક પ્રાપ્ત કર્યા.<ref name="kbs-bio"/> ભારત ના તાત્કાલિક વડાપ્રધાન ઇન્દિરા ગાંધીએ ગિરિધર ને પાંચેય સુવર્ણ પદક સાથે ઉત્તર પ્રદેશ માટે ચલવૈજયન્તી પુરસ્કાર આપ્યા.<ref name="parauha"/> તેમની ક્ષમતાથી પ્રભાવિત થઈને ઇન્દિરા ગાંધીએ તેમને નેત્રો નો ઉપચાર માટે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર અમેરિકા મોકલવાનો પ્રસ્તાવ કર્યુ, પરંતુ ગિરિધર મિશ્રે સાદર આ પ્રસ્તાવ અસ્વીકાર કરી દીધો.<ref name="aicb-bio"/> ૧૯૭૬ માં સાત સ્વર્ણ પદક અને કુલાધિપતિ સ્વર્ણ પદક સાથે ગિરિધરે આચાર્ય ની પરીક્ષા ઉત્તીર્ણ કરી.<ref name="parauha"/> તેમની એક વિરલ ઉપલબ્ધિ પણ હતી - આમ તો ગિરિધર મિશ્ર વ્યાકરણ માંજ આચાર્ય ઉપાધિ માટે દાખલ થયા હતા પરંતુ તેમના ચતુર્મુખી જ્ઞાન માટે વિશ્વવિદ્યાલયે એપ્રિલ ૩૦, ૧૯૭૬ ના રોજ વિશ્વવિદ્યાલય માં અધ્યાપિત તમામ વિષયો ના આચાર્ય ઘોષિત કર્યા.<ref name="aicb-bio"/><ref>{{cite web | date=સેપ્ટેમ્બર ૧૩, ૨૦૦૯ | url=http://jagadgururambhadracharya.org/videos/manasdharma?id=15 | title=श्रीराम कथा (मानस धर्म) | location=ચિત્રકૂટ, ઉત્તર પ્રદેશ, ભારત | publisher=જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય વિકલાંગ વિશ્વવિદ્યાલય | time=00:50:20 | access-date=July 1, 2011 | id=DVD 8 of 9, Part I language=હિન્દી | trans_title=Śrīrāma Kathā (Righteousness in Rāmacaritamānasa) | archive-date=માર્ચ 7, 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160307192520/http://jagadgururambhadracharya.org/videos/manasdharma?id=15 | url-status=dead }}</ref> === વિદ્યાવારિધિ (પી. એચ. ડી.) અને વાચસ્પતિ (ડી. લિટ) === આચાર્ય ની ઉપાધિ મેળવ્યા પછી ગિરિધર મિશ્ર વિદ્યાવારિધિ ([[:en:PhD|પી. એચ. ડી.]]) ની ઉપાધિ માટે આજ વિશ્વવિદ્યાલય માં પંડિત રામપ્રસાદ ત્રિપાઠી ના નિર્દેશન માં શોધકાર્ય માટે પંજીકૃત થયા. તેમને [[:en:University Grants Commission (India)|વિશ્વવિદ્યાલય અનુદાન આયોગ]] થી શોધકાર્ય માટે છાત્રવૃત્તિ પણ મળી, પરંતુ આગામી વર્ષો માં અનેક આર્થિક કઠિનાઈઓનો સામનો કરવો પડ્યો।<ref name="aicb-bio"/> સંકટો વચ્ચે ઓક્ટોબર ૧૪, ૧૯૮૧ ના દિવસે સંસ્કૃત વ્યાકરણ માં સમ્પૂર્ણાનન્દ સંસ્કૃત વિશ્વવિદ્યાલય થી વિદ્યાવારિધિ (પી. એચ. ડી.) ની ઉપાધિ પ્રાપ્ત કરી. તેમના શોધકાર્ય નો શિર્ષક હતો '''अध्यात्मरामायणे अपाणिनीयप्रयोगानां विमर्शः''' (અધ્યાત્મરામાયણે અપાણિનીયપ્રયોગાનાં વિમર્શઃ) અને આ શોધકાર્ય માં તેમને [[:hi:अध्यात्म रामायण|અધ્યાત્મ રામાયણ]] માં પાણિનીય વ્યાકરણ થી અસમ્મત પ્રયોગો ઉપર વિમર્શ કર્યુ. વિદ્યાવારિધિ ઉપાધિ પ્રદાન કર્યા પછી વિશ્વવિદ્યાલય અનુદાન આયોગે તેમને સમ્પૂર્ણાનન્દ સંસ્કૃત વિશ્વવિદ્યાલય ના વ્યાકરણ વિભાગાધ્યક્ષ તરીકે નિયુક્ત પણ કર્યા. પરંતુ ગિરિધર મિશ્રે આ નિયુક્તિ અસ્વીકાર કરી તેમનો જીવન ધર્મ, સમાજ અને વિકલાંગો ની સેવા માં લગાવવાનો નિર્ણય લીધો.<ref name="aicb-bio"/> ૧૯૯૭ માં સમ્પૂર્ણાનન્દ સંસ્કૃત વિશ્વવિદ્યાલયે તેમને તેમનો શોધકાર્ય '''अष्टाध्याय्याः प्रतिसूत्रं शाब्दबोधसमीक्षणम्''' (અષ્ટાધ્યાય્યાઃ પ્રતિસૂત્રં શાબ્દબોધસમીક્ષણમ્) માટે વાચસ્પતિ ([[:en:DLitt|ડી લિટ]]) ની ઉપાધિ પ્રદાન કરી. આ શોધકાર્ય માં ગિરિધર મિશ્રે અષ્ટાધ્યાયી ના પ્રત્યેક સૂત્ર ઉપર સંસ્કૃત ના શ્લોકો માં ટીકા રચી છે.<ref name="dinkaredu"/> == વિરક્ત દીક્ષા અને તદનન્તર જીવન == ૧૯૭૬ માં ગિરિધર મિશ્રે [[:hi:स्वामी करपात्री|કરપાત્રી મહારાજ]]ને રામચરિતમાનસની કથા સંભળાવી. સ્વામી કરપાત્રીએ ગિરિધર મિશ્રને લગન ના કરવાનું, વિરવ્રત ધારણ કરી આજીવન બ્રહ્મચારી તરીકે રહેવાનું અને કોઈ વૈષ્ણવ સમ્પ્રદાયમાં દીક્ષા લેવાનો ઉપદેશ આપ્યો<ref name="dinkarlaterlife">દિનકર ૨૦૦૮, પૃષ્ઠ ૨૮-૩૧.</ref>. ગિરિધર મિશ્રાએ [[નવેમ્બર ૧૯|ઓગણીસમી નવેમ્બર]], ૧૯૮૩ના રોજ [[કારતક સુદ ૧૫|કાર્તિક પૂર્ણિમા]]ના દિવસે રામાનંદ સમ્પ્રદાયમાં શ્રી શ્રી ૧૦૦૮ રામચરણદાસ મહારાજ ફલાહારી પાસેથી વિરક્ત દીક્ષા લીધી. હવે ગિરિધર મિશ્ર '''રામભદ્રદાસ''' નામ થી પ્રખ્યાત થયા<ref name="dinkarlaterlife"/>. [[ચિત્ર:JagadguruRamabhadracharya010.jpg|thumb|left|ચિત્રકૂટ ખાતે મંદાકિની નદીના તટ પર ષાણ્માસિક પયોવ્રત દરમ્યાન સુખાસન અને ધ્યાન મુદ્રામાં ધ્યાનસ્થ જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય]] === પયોવ્રત === ગિરિધર મિશ્રા એ ગોસ્વામી તુલસીદાસ રચિત ''દોહાવલી'' ના નિમ્નલિખિત પાંચમાં દોહા અનુસાર ૧૯૭૯ માં ચિત્રકૂટ માં છ મહિના સુધી માત્ર દૂધ અને ફળો નો આહાર લેતા પોતાનું પેહલું ષાણ્માસિક પયોવ્રત અનુષ્ઠાન સંપન્ન કર્યુ.<ref name="dinkarlaterlife"/><ref>{{cite book | title=દોહાવલી | last=પોદ્દાર | first=હનુમાન પ્રસાદ | publisher=ગીતા પ્રેસ | year=૧૯૯૬ | location=ગોરખપુર, ઉત્તર પ્રદેશ, ભારત | pages=૧૦}}</ref><ref>{{cite web | last=દૂબે | first=ડા હરિપ્રસાદ | publisher=જાગરણ યાહૂ | title=पवित्र स्थान: ६ महीने रहें चित्रकूट | language=હિન્દી | url=http://in.jagran.yahoo.com/news/features/general/8_14_5390035.html | date=એપ્રિલ ૧૩, ૨૦૧૧ | access-date=જુલાઈ ૩, ૨૦૧૧ | quote=तुलसीदास ने माना है कि यदि कोई व्यक्ति छह मास तक पयस्विनी के किनारे रहता है और केवल फल खाकर राम नाम जपता रहता है, तो उसे सभी तरह की सिद्धियां मिल जाती हैं। | archive-date=2011-09-22 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110922160213/http://in.jagran.yahoo.com/news/features/general/8_14_5390035.html | url-status=dead }}</ref> <blockquote> <center> पय अहार फल खाइ जपु राम नाम षट मास । <br /> सकल सुमंगल सिद्धि सब करतल तुलसीदास ॥ <br /> </center> {{Cquote|કેવળ દૂધ અને ફાળો નો આહાર લઈ છ માસ સુધી રામ નામ જપો. તુલસીદાસ કહે છે આમ કરતા બધા સુંદર મંગલ અને સિદ્ધિઓ હાથવગી થઈ જાશે.}} </blockquote> ૧૯૮૩ માં તેમને ચિત્રકૂટ માં [[:en:Chitrakuta#Sphatic_Shila|સ્ફટિક શિલા]] ની નજીક પોતાનું બીજું ષાણ્માસિક પયોવ્રત અનુષ્ઠાન સંપન્ન કર્યુ.<ref name="dinkarlaterlife"/> આ પયોવ્રત સ્વામી રામભદ્રાચાર્ય ના જીવન નું એક નિયમિત વ્રત થઈ ગયું છે. ૨૦૦૨ માં એમને છઠા ષાણ્માસિક પયોવ્રત અનુષ્ઠાન માં શ્રીભાર્ગવરાઘવીયમ્ સંસ્કૃત મહાકાવ્ય ની રચના કરી. <ref>{{cite book | year=૨૦૦૨ | language=સંસ્કૃત | date=ઓક્ટોબર ૩૦, ૨૦૦૨ | title = श्रीभार्गवराघवीयम् (संस्कृतमहाकाव्यम्) | first=સ્વામી | last=રામભદ્રાચાર્ય | place=ચિત્રકૂટ, ઉત્તર પ્રદેશ, ભારત | publisher=જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય વિકલાંગ વિશ્વવિદ્યાલય | pages=૫૧૧}}</ref><ref>દિનકર ૨૦૦૮, પૃષ્ઠ ૧૨૭.</ref> એ હજી નિયમિત રીતે ષાણ્માસિક પયોવ્રત ના અનુષ્ઠાન કરતા રહેતા હોય છે, ૨૦૧૦-૨૦૧૧ માં તેમને પોતાનું નવમું પયોવ્રત નું અનુષ્ઠાન કર્યુ।<ref>{{cite web | language=હિન્દી | last=સંવાદદાતા | first=ચિત્રકૂટ | publisher=જાગરણ યાહૂ | title=भारतीय शिक्षा सिखाती है संस्कार | url=http://in.jagran.yahoo.com/news/local/uttarpradesh/4_1_7135505.html | date=જાન્યુઆરી ૫, ૨૦૦૭ | access-date=જુલાઈ ૨, ૨૦૧૧ | archive-date=2011-09-22 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110922161314/http://in.jagran.yahoo.com/news/local/uttarpradesh/4_1_7135505.html | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | last=સંવાદદાતા | first=ચિત્રકૂટ | publisher=જાગરણ યાહૂ | title=तीर्थ में गूंजते रहे गुरु वंदना के स्वर | language=હિન્દી | url=http://in.jagran.yahoo.com/news/local/uttarpradesh/4_1_6598239.html | date=જુલાઈ ૨૫, ૨૦૧૦ | access-date=જુલાઈ ૨, ૨૦૧૧ | archive-date=2011-09-22 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110922161406/http://in.jagran.yahoo.com/news/local/uttarpradesh/4_1_6598239.html | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | language=હિન્દી | last=સંવાદદાતા | first=ચિત્રકૂટ | publisher=અમર ઉજાલા | title=जिले में अंतर्राष्ट्रीय स्तर का शोध संस्थान बनेगा | url=http://www.amarujala.com/city/Chitakut/Chitakut-16337-42.html | date=જાન્યુઆરી ૫, ૨૦૧૧ | access-date=જુલાઈ ૨, ૨૦૧૧ | archive-date=2011-09-11 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110911142000/http://www.amarujala.com/city/Chitakut/Chitakut-16337-42.html | url-status=dead }}</ref> [[ચિત્ર:JagadguruRamabhadracharya002.jpg|thumb|right|ઓક્ટોબર ૨૫, ૨૦૧૧ ના રોજ ચિત્રકૂટ સ્થિત તુલસી પીઠ માં સંત તુલસીદાસ ની પ્રતિમા પર માલ્યાર્પણ કરતા જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય]] === તુલસી પીઠ === ૧૯૮૭ માં તેમને ચિત્રકૂટ માં તુલસી પીઠ નામના એક ધાર્મિક અને સામાજિક સેવા સંસ્થાન ની સ્થાપના કરી, જ્યાં રામાયણ ના અનુસાર શ્રીરામ તેમના વનવાસ ના ચૌદ માંથી બાર વર્ષ રહ્યા હતા.<ref name="jagaran">{{cite web | last=સંવાદદાતા | first=ચિત્રકૂટ | publisher=જાગરણ યાહૂ | language=હિન્દી | title=प्रज्ञाचक्षु की आंख बन गई बुआ जी | url=http://in.jagran.yahoo.com/news/local/uttarpradesh/4_1_7135652.html | date=જાન્યુઆરી ૫, ૨૦૧૧ | access-date=જૂન ૨૪, ૨૦૧૧ | archive-date=2011-09-22 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110922155920/http://in.jagran.yahoo.com/news/local/uttarpradesh/4_1_7135652.html | url-status=dead }}</ref> આ પીઠ ની સ્થાપના હેતુ [[:en:Sadhu|સાધુઓએ]] અને વિદ્વાનોએ તેમને '''શ્રીચિત્રકૂટતુલસીપીઠાધીશ્વર''' ની ઉપાધિ થી અલંકૃત કર્યા. આ તુલસી પીઠ માં તેમને એક સીતારામ મન્દિર નું નિર્માણ કરાવ્યુ, જેમને લોકો કાંચ મન્દિર ના નામ થી જાણે છે<ref name="jagaran"/> === જગદ્ગુરુત્વ === [[:en:Jagadguru|જગદ્ગુરુ]] સનાતન ધર્મ માં પ્રયુક્ત એક ઉપાધિ છે જે પારમ્પરિક રીતે વેદાન્ત દર્શન ના આચાર્યોને આપવા માં આવે છે કે જેમને પ્રસ્થાનત્રયી (બ્રહ્મસૂત્ર, ભગવદ્ગીતા અને મુખ્ય ઉપનિષદો) ઉપર સંસ્કૃત માં ભાષ્ય રચ્યુ હોય. મધ્યકાળ માં ભારત માં છ પ્રસ્થાનત્રયીભાષ્યકાર થયા હતા, યથા [[શંકરાચાર્ય]], નિમ્બાર્કાચાર્ય, રામાનુજાચાર્ય, મધ્વાચાર્ય, રામાનન્દાચાર્ય અને અંતિમ હતા વલ્લભાચાર્ય (૧૪૭૯ થી ૧૫૩૧). વલ્લભાચાર્ય ના પછી પાંચ સો વર્ષ સુધી સંસ્કૃત માં પ્રસ્થાનત્રયી પર કોઈ પણ ભાષ્ય ન લખાયું.<ref name="subedi">{{cite web | language=હિન્દી | last=સંવાદદાતા | first=ચિત્રકૂટ | publisher=જાગરણ યાહૂ | title=श्री सीता राम विवाह के आनंदित क्षणों मे झूमे भक्त | url=http://in.jagran.yahoo.com/news/local/uttarpradesh/4_1_7168843.html | date=જાન્યુઆરી ૧૨, ૨૦૧૧ | access-date=જુલાઈ ૧૨, ૨૦૧૧ | quote=हरिद्वार से आये आचार्य चंद्र दत्त सुवेदी ने कहा कि प्रस्थानत्रयी पर सबसे पहले भाष्य आचार्य शंकर ने लिखा और अब वल्लभाचार्य के छह सौ [sic] साल बाद जगद्गुरु स्वामी राम भद्राचार्य जी ने लिखा। | archive-date=2011-09-22 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110922160437/http://in.jagran.yahoo.com/news/local/uttarpradesh/4_1_7168843.html | url-status=dead }}</ref> જૂન ૨૪, ૧૯૮૮ ના દિવસે કાશી વિદ્વત્ પરિષદે વારાણસીમાં સ્વામી રામભદ્રદાસ નું તુલસીપીઠસ્થ જગદ્ગુરુ રામાનન્દાચાર્ય તરીકે ચયન કર્યુ.<ref name="dinkarjagadguru"/> ૩ ફેબ્રુઆરી ૧૯૮૯ ના રોજ પ્રયાગ ના મહાકુંભ માં રામાનન્દ સમ્પ્રદાય ના ત્રણ અખાડા ના મહંતોએ, બધા સંપ્રદાયોએ, ખાલસાઓએ અને સંતોએ સર્વસમ્મતિ થી કાશી વિદ્વત્ પરિષદ્ ના નિર્ણય નું સમર્થન કર્યુ.<ref>અગ્રવાલ ૨૦૧૦, પૃષ્ઠ ૭૮૧।</ref> આના પછી ૧ ઓગસ્ટ ૧૯૯૫ માં અયોધ્યા માં દિગમ્બર અખાડાએ રામભદ્રદાસ નું જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય તરીકે વિધિવત અભિષેક કર્યો.<ref name="kbs-bio"/> હવે રામભદ્રદાસ નું નામ થયુ '''જગદ્ગુરુ રામાનન્દાચાર્ય સ્વામી રામભદ્રાચાર્ય'''. આના પછી તેમણે બ્રહ્મસૂત્ર, ભગવદ્ગીતા અને ૧૧ ઉપનિષદો (કઠ, કેન, માણ્ડૂક્ય, ઈશાવાસ્ય, પ્રશ્ન, તૈત્તિરીય, ઐતરેય, શ્વેતાશ્વતર, છાન્દોગ્ય, બૃહદારણ્યક અને મુણ્ડક) ઉપર સંસ્કૃત માં શ્રીરાઘવકૃપાભાષ્ય ની રચના કરી. બધા ભાષ્યો નું પ્રકાશન ૧૯૯૮ માં થયુ.<ref name="dinkarbiblio"/> તેમને પહેલા જ નારદ ભક્તિ સૂત્ર અને રામસ્તવરાજસ્તોત્ર ઉપર સંસ્કૃત માં રાઘવકૃપાભાષ્ય ની રચના કરી હતી. આ પ્રકારે સ્વામી રામભદ્રાચાર્યે ૫૦૦ વર્ષો માં પેહલી વાર સંસ્કૃત માં પ્રસ્થાનત્રયીભાષ્યકાર બની લુપ્ત થયી જગદ્ગુરુ પરમ્પરા ને પુનર્જીવિત કર્યુ અને રામાનન્દ સમ્પ્રદાયને સ્વયં રામાનન્દાચાર્ય રચિત ''આનન્દભાષ્ય'' પછી પ્રસ્થાનત્રયી પર બીજુ સંસ્કૃત ભાષ્ય આપ્યું.<ref name="subedi"/><ref>{{cite book | language=હિન્દી | title = હઝારી પ્રસાદ દ્વિવેદી ગ્રંથાવલી ૪ | last=દ્વિવેદી | first=મુકુન્દ | publisher=રાજકમલ પ્રકાશન | year=૨૦૦૭ | origyear=પ્રથમ સંસ્કરણ ૧૯૮૧ | edition=સંશોધિત, પરીવર્ધિત | location=નવી દિલ્લી, ભારત | id=ISBN 972812671358-5 | pages=પૃષ્ઠ ૨૭૩}}</ref> ; સંયુક્ત રાષ્ટ્ર ને સંબોધન અગસ્ત ૨૮ થી ૩૧, ૨૦૦૦ ના દરમિયાન ન્યૂયોર્કમાં સંયુક્ત રાષ્ટ્ર દ્વારા આયોજિત સાહસ્રાબ્દી વિશ્વ શાન્તિ શિખર સમ્મેલન માં ભારત ના આધ્યાત્મિક અને ધાર્મિક ગુરુઓ માં જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય સમ્મિલિત હતા. સંયુક્ત રાષ્ટ્ર ને ઉદ્બોધિત કરતા તેમને ''ભારત'' અને ''હિંદુ'' શબ્દો ની સંસ્કૃત વ્યાખ્યા અને ઈશ્વર ના સગુણ અને નિર્ગુણ સ્વરૂપો નું ઉલ્લેખ કરતા શાન્તિ ઉપર વક્તવ્ય આપ્યું. આ વક્તવ્ય માં તેમને વિશ્વ ના બધા વિકસિત અને વિકાસશીલ દેશો ને એકઠા થઇ દરિદ્રતા નું ઉન્મૂલન, આતંકવાદ નું દલન અને નિઃશસ્ત્રીકરણ માટે પ્રયાસરત થવાનું આહ્વાન કર્યુ.<ref>{{cite web | language=અંગ્રેઝી | last=સંવાદદાતા | first=કાર્યાલય | publisher=દિ હિંદુ | title=100 from India for World Peace Summit | url=http://www.hindu.com/2000/05/26/stories/14262185.htm | date=મે ૨૬, ૨૦૦૦ | access-date=જૂન ૨૪, ૨૦૧૧ }}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web | publisher=વિશ્વ ધર્મ સંસદ | title=Delegates | url=http://www.millenniumpeacesummit.com/news000905.html | language=અંગ્રેઝી | access-date=જૂન ૨૪, ૨૦૧૧ | archive-date=2011-07-14 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110714094809/http://www.millenniumpeacesummit.com/news000905.html | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | last=રામભદ્રાચાર્ય | first=સ્વામી | language=હિન્દી | title=संस्कार: शान्ति का मार्ग | date=ડિસેમ્બર ૧૭, ૨૦૦૦ | url=http://www.panchjanya.com/17-12-2000/9sans.html | publisher=પાઞ્ચજન્ય | access-date=જૂન ૨૪, ૨૦૧૧ | archive-date=2005-11-10 | archive-url=https://archive.is/20051110171458/http://www.panchjanya.com/17-12-2000/9sans.html | url-status=dead }}</ref> === અયોધ્યા વિવાદ માં સાક્ષી === જુલાઈ ૨૦૦૩ માં જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય અલાહાબાદ ઉચ્ચ ન્યાયાલય ના સમ્મુખ અયોધ્યા વિવાદ ના અપર મૂલ અભિયોગ સંખ્યા ૫ ના અંતર્ગત ધાર્મિક મામલાના વિશેષજ્ઞ તરીકે સાક્ષી થઈ પ્રસ્તુત થયા (સાક્ષી સંખ્યા ઓ પી ડબલ્યુ ૧૬).<ref>{{cite web | language=અંગ્રેઝી | last=શર્મા | first=અમિત | publisher=ઇણ્ડિયન એક્સપ્રેસ | title = No winners in VHP’s Ayodhya blame game | url = http://www.indianexpress.com/oldStory/23063/ | date = મે ૧, ૨૦૦૩ | access-date=જૂન ૨૫, ૨૦૧૧}}</ref><ref>{{cite web | language = અંગ્રેઝી | title = Babar destroyed Ram temple at Ayodhya | publisher = મિડ ડે | url = http://www.mid-day.com/news/2003/jul/58790.htm | date = જુલાઈ ૧૭, ૨૦૦૩ | access-date = જૂન ૨૫, ૨૦૧૧ | archive-date = 2011-08-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110810072515/http://www.mid-day.com/news/2003/jul/58790.htm | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | language = અંગ્રેઝી | publisher = મિડ ડે | title = Ram Koop was constructed by Lord Ram | url = http://www.mid-day.com/news/2003/jul/59146.htm | date = જુલાઈ ૨૧, ૨૦૦૩ | access-date = જૂન ૨૫, ૨૦૧૧ | archive-date = 2011-08-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110810072509/http://www.mid-day.com/news/2003/jul/59146.htm | url-status = dead }}</ref> તેમના શપથ પત્ર અને જિરહ ના થોડા અંશ અંતિમ નિર્ણય માં ઉપલબ્ધ છે.<ref name="rjbm-sa-verdict">અગ્રવાલ ૨૦૧૦, પૃષ્ઠ ૩૦૪, ૩૦૯, ૭૮૦-૭૮૮, ૧૧૦૩-૧૧૧૦, ૨૦૦૪-૨૦૦૫, ૪૪૪૭, ૪૪૪૫-૪૪૫૯, ૪૫૩૭, ૪૮૯૧-૪૮૯૪, ૪૯૯૬.</ref><ref>શર્મા ૨૦૧૦, પૃષ્ઠ ૨૧, ૩૧.</ref><ref>શર્મા ૨૦૧૦, પૃષ્ઠ ૨૭૩.</ref> પોતાના શપથ પત્ર માં તેમને સનાતન ધર્મ ના પ્રાચીન શાસ્ત્રો (વાલ્મિકીની રામાયણ, રામતાપનીય ઉપનિષદ, સ્કંદપુરાણ, યજુર્વેદ, અથર્વવેદ ઇત્યાદિ) થી ઘણા ઉક્તીયોએ ઉદ્ધૃત કર્યુ જે તેમના મતાનુસાર અયોધ્યા ને એક પવિત્ર તીર્થ સ્થાન અને શ્રીરામ નું જન્મસ્થાન સિદ્ધ કરે છે. તેમને તુલસીદાસ ની બે કૃતિયો માંથી નવ છંદો (તુલસી દોહા શતક થી આઠ દોહા અને કવિતાવલી થી એક કવિત્ત) ને ઉદ્ધૃત કર્યા જેમાં તેમના કથાનુસાર મંદિર ને તોડી અને વિવાદિત સ્થાન ઉપર મસ્જીદ નિર્માણ નું વર્ણન છે.<ref name="rjbm-sa-verdict"/> પ્રશ્નોત્તરી દરનિયાન તેમણે રામાનન્દ સમ્પ્રદાય ના ઇતિહાસ, તેમના મઠો, મહંતો ના વિષય માં નિયમો, અખાડો ની સ્થાપના અને સંચાલન, અને તુલસીદાસ ની કૃતિઓ વગેરેનું વિસ્તૃત વર્ણન કર્યુ.<ref name="rjbm-sa-verdict"/> મૂળ મંદિરના વિવાદિત સ્થાન ના ઉત્તર દિશામાં થવાનું પ્રતિપક્ષ દ્વારા રાખેલું તર્કનો વિરોધ કરતા તેમણે સ્કંદપુરાણના અયોધ્યામાહાત્મ્ય માં વર્ણિત રામ જન્મભૂમિ ની સીમાઓ નું વર્ણન કર્યુ, જે ન્યાયમૂર્તિ સુધીર અગ્રવાલ દ્વારા વિવાદિત સ્થાન ના વર્તમાન સ્થાન મુજબ પ્રાપ્ત થયું.<ref name="rjbm-sa-verdict"/> == જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય વિકલાંગ વિશ્વવિદ્યાલય == [[ચિત્ર:JRHU - Chancellor with students.jpg|thumb|right|જાન્યુઆરી ૨, ૨૦૦૫ ના રોજ વિકલાંગ વિશ્વવિદ્યાલય ના પરિસર માં મુખ્ય ભવન ની સામે અસ્થિ વિકલાંગ વિદ્યાર્થીઓ ના સાથે કુલાધિપતિ જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય]] ૨૩ ઓગસ્ટ ૧૯૯૬ ના રોજ સ્વામી રામભદ્રાચાર્યે ચિત્રકૂટ માં દૃષ્ટિહીન વિદ્યાર્થીઓ માટે તુલસી પ્રજ્ઞાચક્ષુ વિદ્યાલય ની સ્થાપના કરી.<ref name="aicb-bio"/><ref name="jagaran"/> આના પછી તેમને માત્ર વિકલાંગ વિદ્યાર્થીઓ માટે ઉચ્ચ શિક્ષાના પ્રાપ્તિ હેતુ એક સંસ્થાન ની સ્થાપના નો નિર્ણય લીધો. આ ઉદ્દેશ્ય થી તેમણે સપ્ટેમ્બર ૨૭, ૨૦૧૧ ના રોજ ચિત્રકૂટ, ઉત્તર પ્રદેશ માં જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય વિકલાંગ વિશ્વવિદ્યાલય ની સ્થાપના કરી.<ref>{{cite web | title = About JRHU | language = અંગ્રેઝી | url = http://www.jrhu.com/index_files/Page329.htm | access-date = જુલાઈ ૨૧, ૨૦૦૯ | publisher = જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય વિકલાંગ વિશ્વવિદ્યાલય | archive-date = 2009-07-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090704010720/http://jrhu.com/index_files/Page329.htm | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | last=શુભ્રા | language=હિન્દી | title=जगदगुरु रामभद्राचार्य विकलांग विश्वविद्यालय | url=http://www.bhartiyapaksha.com/?p=9111 | journal=ભારતીય પક્ષ | access-date=એપ્રિલ ૨૫, ૨૦૧૧ | date=ફેબ્રુઆરી ૧૨, ૨૦૧૦ | archive-date=2012-07-21 | archive-url=https://archive.today/20120721205725/http://www.bhartiyapaksha.com/?p=9111 | url-status=bot: unknown }}</ref> આ ભારત અને વિશ્વ ની પ્રથમ વિકલાંગ વિશ્વવિદ્યાલય છે.<ref>{{cite web | language=અંગ્રેઝી | publisher=હિન્દુસ્તાન ટાઈમ્સ | first=તરુણ | last=સુભાષ | title=A Special University for Special Students: UP does a first - it establishes the country's first exclusive university for physically and mentally disabled students | url=http://www.disabilityindia.org/djinstjuly05C.cfm#up | date=જુલાઈ ૩, ૨૦૦૫ | access-date=જૂન ૨૩, ૨૦૧૧ | archive-date=2011-06-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110623093255/http://disabilityindia.org/djinstjuly05C.cfm#up | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news | publisher=જનસત્તા એક્સપ્રેસ | language=હિન્દી | first=રાગિણી| last=દીક્ષિત | title= चित्रकूट: दुनिया का प्रथम विकलांग विश्वविद्यालय | date = જુલાઈ ૧૦, ૨૦૦૭}}</ref> આ વિશ્વવિદ્યાલય નું ગઠન ઉત્તર પ્રદેશ સરકાર ના એક અધ્યાદેશ દ્વારા થયુ, જેમને પછી ઉત્તર પ્રદેશ રાજ્ય અધિનિયમ ૩૨ (૨૦૦૧) માં પરિવર્તિત કરવા માં આવ્યું.<ref>{{cite web | last=ઉત્તર પ્રદેશ સરકાર | language=હિન્દી | first=સૂચના પ્રૌદ્યોગિકી અને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ વિભાગ | title=सूचना का अधिकार अधिनियम २००५: अनुक्रमणिका | url=http://infotech.up.nic.in/hindi/suchana/suchana.htm | access-date=જૂન ૨૫, ૨૦૧૧ | archive-date=2011-01-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110123122117/http://infotech.up.nic.in/hindi/suchana/suchana.htm | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | title = Home | language = અંગ્રેઝી | url = http://www.jrhu.com/index.htm | access-date = જૂન ૨૪, ૨૦૧૧ | publisher = જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય વિકલાંગ વિશ્વવિદ્યાલય | archive-date = 2011-10-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20111008025426/http://www.jrhu.com/index.htm | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite book | language=અંગ્રેઝી | title = E-Governance in India: initiatives & issues | last=સિન્હા | first=આર પી | publisher=કોન્સેપ્ટ પબ્લિશિંગ કંપની | date=ડિસેમ્બર ૧, ૨૦૦૬ | location=નવી દિલ્લી, ભારત | id=ISBN 978-81-8069-311-3 | pages=પૃષ્ઠ ૧૦૪}}</ref><ref>{{cite book | language=અંગ્રેઝી | title = Handbook of Universities | last=ગુપ્તા | first=અમીતા; કુમાર, આશીષ | publisher=એટલાન્ટિક પ્રકાશક અને વિતરક | date=જુલાઈ ૬, ૨૦૦૬ | location=નવી દિલ્લી, ભારત | id=ISBN 978-81-269-0608-6 | pages=પૃષ્ઠ ૩૯૫}}</ref> આ અધિનિયમે સ્વામી રામભદ્રાચાર્યને વિશ્વવિદ્યાલય ના જીવન પર્યંત કુલાધિપતિ તરીકે પણ નિયુક્ત કર્યા. આ વિશ્વવિદ્યાલય સંસ્કૃત, હિન્દી, આંગ્લભાષા, સમાજ શાસ્ત્ર, મનોવિજ્ઞાન, સંગીત, ચિત્રકલા (રેખાચિત્ર અને રંગચિત્ર), લલિત કલા, વિશેષ શિક્ષણ, પ્રશિક્ષણ, ઇતિહાસ, સંસ્કૃતિ, પુરાતત્ત્વશાસ્ત્ર, સંગણક અને સૂચના વિજ્ઞાન, વ્યાવસાયિક શિક્ષણ, વિધિશાસ્ત્ર, અર્થશાસ્ત્ર, [[:en:Prosthetics|અંગ-ઉપયોજન]] અને [[:en:Orthotics|અંગ-સમર્થન]] ના ક્ષેત્રો માં સ્નાતક, સ્નાતકોત્તર અને ડોક્ટરની ઉપાધિઓ પ્રદાન કરે છે.<ref>{{cite web | title = Courses Offered | language = અંગ્રેઝી | url = http://www.jrhu.com/index_files/Page449.htm | access-date = એપ્રિલ ૨૫, ૨૦૧૧ | publisher = જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય વિકલાંગ વિશ્વવિદ્યાલય | archive-date = 2011-10-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20111008025403/http://www.jrhu.com/index_files/Page449.htm | url-status = dead }}</ref> વિશ્વવિદ્યાલય માં ૨૦૧૩ સુધી આયુર્વેદ અને ચિકિત્સાશાસ્ત્ર (મેડીકલ) નું અધ્યાપન પ્રસ્તાવિત છે.<ref>{{cite web | last=સંવાદદાતા | first=મહોબા | date=જુલાઈ ૬, ૨૦૧૧ | title=विकलांगों के लिए मेडिकल कालेज जल्द | url=http://www.amarujala.com/city/Mahoba/Mahoba-33757-44.html | access-date=જુલાઈ ૯, ૨૦૧૧ | publisher=અમર ઉજાલા | language=હિન્દી | archive-date=2011-09-11 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110911142024/http://www.amarujala.com/city/Mahoba/Mahoba-33757-44.html | url-status=dead }}</ref> વિશ્વવિદ્યાલય માં માત્ર ચાર પ્રકાર ના વિકલાંગ – દૃશ્તીબાધિત, મૂક-બધિર, અસ્થિ-વિકલાંગ (પંગુ અથવા ભુજાહીન), અને માનસિક વિકલાંગ – છાત્રો ને પ્રવેશ ની અનુમતિ છે, જેમકે [[ભારત સરકાર]] ના વિકલાંગતા અધિનિયમ ૧૯૯૫ માં નિરૂપિત છે. ઉત્તર પ્રદેશ સરકાર ના અનુસાર આ વિશ્વવિદ્યાલય પ્રદેશ ના પ્રમુખ સૂચના પ્રૌદ્યોગિકી અને ઈલેક્ટ્રોનિક્સ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ માં થી એક છે.<ref>{{cite web | last=ઉત્તર પ્રદેશ સરકાર | language=હિન્દી | first=સૂચના પ્રૌદ્યોગિકી અને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ વિભાગ | title=कम्प्यूटर शिक्षा | url=http://infotech.up.nic.in/hindi/ourgoal/our_goal_3.htm | access-date=જૂન ૨૪, ૨૦૧૧ | archive-date=2012-03-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120326030659/http://infotech.up.nic.in/hindi/ourgoal/our_goal_3.htm | url-status=dead }}</ref> માર્ચ ૨૦૧૦ માં વિશ્વવિદ્યાલય ના દ્વિતીય દીક્ષાંત સમારોહ માં કુલ ૩૫૪ વિદ્યાર્થીઓએ વિભિન્ન શૈક્ષણિક ઉપાધિઓ પ્રદાન કરવા માં આવી.<ref>{{cite web | last=સંવાદદાતા | first=ચિત્રકૂટ | publisher=જાગરણ યાહૂ | language=હિન્દી | title=विकलांग विश्वविद्यालय का दूसरा दीक्षात समारोह ७ मार्च को | url=http://in.jagran.yahoo.com/news/local/uttarpradesh/4_1_6211271.html | date=ફેબ્રુઆરી ૨૪, ૨૦૧૦ | access-date=જુલાઈ ૨, ૨૦૧૧ | archive-date=2012-07-10 | archive-url=https://archive.is/20120710081612/http://in.jagran.yahoo.com/news/local/uttarpradesh/4_1_6211271.html | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | publisher=બુંદેલખંડ લાઈવ | language=હિન્દી | title = औपचारिकताओं के बीच संपन्न हुआ विकलांग विवि का दीक्षान्त समारोह | url = http://www.bundelkhandlive.com/site/?p=6289 | date = માર્ચ ૭, ૨૦૧૦ | access-date = જૂન ૨૪, ૨૦૧૧}}</ref><ref>{{cite web | last=સંવાદદાતા | first=ચિત્રકૂટ | publisher=જાગરણ યાહૂ | language=હિન્દી | title=अच्छी शिक्षा-दीक्षा से विकलांग बनेंगे राष्ट्र प्रगति में सहायक | url=http://in.jagran.yahoo.com/news/local/uttarpradesh/4_1_6236876.html | date=માર્ચ ૭, ૨૦૧૦ | access-date=જુલાઈ ૨, ૨૦૧૧ | archive-date=2011-09-22 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110922161507/http://in.jagran.yahoo.com/news/local/uttarpradesh/4_1_6236876.html | url-status=dead }}</ref> જાન્યુઆરી ૨૦૧૧ માં આયોજિત તૃતીય દીક્ષાંત સમારોહ માં ૩૮૮ વિદ્યાર્થીયોએ શૈક્ષણિક ઉપાધિયો પ્રદાન કરવામાં આવી હતી.<ref>{{cite web | last=ઇન્ડો-એશિયન ન્યૂઝ સર્વિસ | language=હિન્દી | publisher=વન ઈંડિયા હિન્દી | title=चित्रकूट में राजनाथ सिंह को मानद उपाधि | url=http://thatshindi.oneindia.in/news/2011/01/15/20110115240706-aid0122.html | date=જાન્યુઆરી ૧૫, ૨૦૧૧ | access-date=જૂન ૨૪, ૨૦૧૧ | archive-date=2011-09-22 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110922115936/http://thatshindi.oneindia.in/news/2011/01/15/20110115240706-aid0122.html | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | last=એસ એન બી | first=ચિત્રકૂટ | language=હિન્દી | publisher=રાષ્ટ્રીય સહારા | title=रामभद्राचार्य विवि का दीक्षांत समारोह - राजनाथ सिंह डीलिट की उपाधि से सम्मानित | url=http://rashtriyasahara.samaylive.com/epapermain.aspx?queryed=9&boxid=3291131&parentid=18540&eddate=01/15/11&querypage=15 | date=જાન્યુઆરી ૧૫, ૨૦૧૧ | access-date=જૂન ૨૪, ૨૦૧૧ | archive-date=2016-03-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160310115410/http://rashtriyasahara.samaylive.com/epapermain.aspx?boxid=3291131&eddate=01%2F15%2F11&parentid=18540&queryed=9&querypage=15 | url-status=dead }}</ref> == રામચરિતમાનસ ની પ્રામાણિક પ્રતિ == [[ચિત્ર:JagadguruRamabhadracharya008.jpg|thumb|right|પોતાની સમ્પાદિત રામચરિતમાનસ ની પ્રામાણિક પ્રતિ (ભાવાર્થબોધિની ટીકા સહિત) ભારત ના રાષ્ટ્રપત્ની પ્રતિભા પાટિલ ને અર્પિત કરતા જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય ]] ગોસ્વામી તુલસીદાસે અયુતાધિક પદો થી યુક્ત રામચરિતમાનસ ની રચના ૧૬વી શતાબ્દી ઈ માં કરી હતી. ૪૦૦ વર્ષો માં તેમની આ કૃતિ ઉત્તર ભારત માં ખૂબજ લોકપ્રિય બની ગૈ હતી, અને એમને પાશ્ચાત્ય ભારતવિદ બહુશઃ '''ઉત્તર ભારતનું બાઈબલ''' કહે છે.<ref>{{cite book | language=અંગ્રેઝી | last = લૌખ્ટૈફેલ્ડ | first = જેમ્સ જી | id=ISBN 978-0-8239-3180-4 | title = The Illustrated Encyclopedia of Hinduism: N-Z | language=અંગ્રેઝી | year = ૨૦૦૧ | publisher=રોઝેન પ્રકાશન ગ્રુપ | pages=પૃષ્ઠ ૫૫૯}}</ref><ref>{{cite book | location=વ્હાઈટફિશ, મોંટાના, સંયુક્ત રાજ્ય અમરીકા | last = મૈક્ફી | first = જે એમ | id=ISBN 978-1-4179-1498-2 | title = The Ramayan of Tulsidas or the Bible of Northern India | date = મે ૨૩, ૨૦૦૪ | publisher=કેસિંજર પબ્લિશિંગ એલ એલ સી | pages=પૃષ્ઠ vii | chapter=Preface | quote=The choice of the subtitle is no exaggeration. The book is indeed the Bible of Northern India | url=http://books.google.com/books?id=AbG4yfdE1b4C&printsec=frontcover&dq=isbn:9781417914982&hl=en&ei=4dADTtKeHqTV0QG9poS4Cw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCoQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false | language=અંગ્રેી | <!-- access-date=June 24, 2011 -->}}</ref> આ કાવ્ય ની અનેક પ્રતો મુદ્રિત થયી છે, જેમાં શ્રી વેંકટેશ્વર પ્રેસ (ખેમરાજ શ્રીકૃષ્ણદાસ) અને રામેશ્વર ભટ્ટ આદિ જુની પ્રતો, અને [[ગીતા પ્રેસ]], મોતીલાલ બનારસીદાસ, કૌદોરામ, કપૂરથલા અને પટના દ્વારા મુદ્રિત નવી પ્રતો સમ્મિલિત છે.<ref name="toi-fia">{{cite web | language=અંગ્રેઝી | title=Fury in Ayodhya over Ramcharitmanas | url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-11-01/india/28068936_1_seers-editions-disciples | date=નવેમ્બર ૧, ૨૦૦૯ | publisher=દિ ટાઈમ્સ ઑફ ઇણ્ડિયા | first=મંજરી; અરોડા, વી એન | last=મિશ્ર | first1=વી એન | last1=અરોડા | access-date=જૂન ૨૫, ૨૦૧૧ | archive-date=2011-08-11 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110811145715/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-11-01/india/28068936_1_seers-editions-disciples | url-status=dead }}</ref> માનસ પર અનેક ટીકાઓ લેખાવી છે, જેમાં માનસપીયૂષ, માનસગૂઢાર્થચન્દ્રિકા, માનસમયંક, વિનાયકી, વિજયા, બાલબોધિની ઇત્યાદિ સમ્મિલિત છે.<ref name="rcmtp-prologue">રામભદ્રાચાર્ય ૨૦૦૬, પૃષ્ઠ ૧-૨૭.</ref> અનેક સ્થાનો પર આ પ્રતિયો અને ટીકાઓ માં છન્દોં ની સંખ્યા, મૂલપાઠ, પ્રચલિત વર્તનિઓ (યથા [[:en:Anusvara#Anunasika|અનુનાસિક]] પ્રયોગ), અને પ્રચલિત વ્યાકરણ નિયમો (યથા વિભક્ત્યન્ત સ્વર) ની બાબત માં ભેદો છે.<ref name="rcmtp-prologue"/> થોડીક પ્રતો માં એક આઠમો કાંડ પણ પરિશિષ્ટ તરીકે મળે છે, જેમ કે મોતીલાલ બનારસીદાસ અને શ્રી વેંકટેશ્વર પ્રેસ ની પ્રતિયો માં આઠમો કાંડ પરિશિષ્ટ તરીકે મળે છે .<ref>પ્રસાદ ૧૯૯૯, પૃષ્ઠ ૭૯૫–૮૫૨</ref><ref>{{cite web | title = તુલસીકૃત રામાયણ: પણ્ડિત જ્વાલાપ્રસાદ મિશ્ર દ્વારા હિન્દી માં અનૂદિત (વિશિષ્ટ સંસ્કરણ) | url = http://www.khe-shri.com/details.asp?id=1858b&grpno=33&grpname=Ramayana | access-date = જૂન ૩૦, ૨૦૧૧ | publisher = Shri Ventakeshwar Steam Press, Bombay | quote = લવકુશકાણ્ડ સહિત | archive-date = 2014-11-02 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141102192437/http://www.khe-shri.com/details.asp?id=1858b&grpno=33&grpname=Ramayana | url-status = dead }}</ref> ૨૦વી શતાબ્દી માં વાલ્મીકિ રામાયણ અને મહાભારતની વિભિન્ન પ્રતિઓ ના આધાર પર સમ્પાદન અને પ્રામાણિક પ્રત (અંગ્રેઝી: critical edition) નું મુદ્રણ ક્રમશઃ બરોડા સ્થિત [[:en:Maharaja Sayajirao University of Baroda#Oriental_Institute|મહારાજા સયાજીરાવ વિશ્વવિદ્યાલય]] અને પુણે સ્થિત [[:en:Bhandarkar Oriental Research Institute|ભણ્ડારકર પ્રાચીન શોધ સંસ્થાન]] દ્વારા કરવા માં આવ્યું હતું.<ref>{{cite web | language=અંગ્રેઝી | title=The Mahabharata | url=http://www.bori.ac.in/mahabharata.htm | publisher=ભણ્ડારકર પ્રાચ્ય શોધ સંસ્થાન | access-date=એપ્રિલ ૨૫, ૨૦૧૧ | archive-date=2008-02-09 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080209174531/http://www.bori.ac.in/mahabharata.htm | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite book | language=અંગ્રેઝી | pages=પૃષ્ઠ xxv | chapter=Introduction | title = Critical Inventory of Ramayana Studies in the World: Indian Languages and English | first=કે | last=કૃષ્ણમૂર્તિ | year=૧૯૯૨ | publisher=સાઉથ એશિયા બુક્સ | id=ISBN 978-81-7201-100-0}}</ref> સ્વામી રામભદ્રાચાર્ય નાનપણ થી ૨૦૦૬ સુધી રામચરિતમાનસ ની ૪૦૦૦ આવૃતિઓ કરી ચુકયા હતા.<ref name="rcmtp-prologue"/> તેમને ૫૦ પ્રતોના પાઠ પર આઠ વર્ષ અનુસન્ધાન કરી એક પ્રામાણિક પ્રત નું સમ્પાદન કર્યુ.<ref name="toi-fia"/> આ પ્રત ને તુલસી પીઠ સંસ્કરણ નામ થી મુદ્રિત કરવામાં આયુ. આધુનિક પ્રતો ની તુલના માં તુલસી પીઠ પ્રત માં મૂલપાઠ માં ઘણા સ્થાનો પર અંતર છે - મૂલ પાઠ માટે સ્વામી રામભદ્રાચાર્યે જૂની પ્રતોને અધિક વિશ્વસનીય માન્યું છે.<ref name="toi-fia"/> આના અતિરિક્ત વર્તની, વ્યાકરણ અને છન્દ સમ્બન્ધી પ્રચલન માં આધુનિક પ્રતો થી તુલસી પીઠ પ્રત નિમ્નલિખિત પ્રકાર થી ભિન્ન છે.<ref name="rcmtp-prologue"/><ref>{{cite web | last=શુક્લ | first=રામ સાગર | publisher=વેબદુનિયા | language=હિન્દી | title = रामचरितमानस की भाषा और वर्तनी | url = http://hindi.webdunia.com/samayik/article/article/0911/11/1091111004_1.htm | date = નવમ્બર ૯, ૨૦૦૯ | access-date=જૂન ૨૫, ૨૦૧૧}}</ref> # ગીતા પ્રેસ સહિત આધુનિક પ્રતો બે પંક્તિઓ માં લિખિત ૧૬-૧૬ માત્રાઓ ની ચાર ચરણો ની ઇકાઈ ને એક ચૌપાઈ તરીકે ગણે છે, પણ થોડા વિદ્વાન એક પંક્તિ માં લિખિત ૩૨ માત્રાઓ ની ઇકાઈ ને એક ચૌપાઈ માને છે.<ref>{{cite book | title = तुलसी जन्म भूमि: शोध समीक्षा | language=हिन्दी | first=રામ ગણેશ | last=પાણ્ડેય | publisher=ભારતી ભવન પ્રકાશન | year=૨૦૦૮ | edition=સંશોધિત એવં પરિવર્ધિત સંસ્કરણ | location=ચિત્રકૂટ, ઉત્તર પ્રદેશ, ભારત | origyear=પ્રથમ સંસ્કરણ ૨૦૦૩ | quote=हनुमान चालीसा ... इसकी भाषा अवधी है। दोहा-चौपाई छन्द हैं। इसमें ४० चौपाइयाँ और २ दोहे हैं। | pages=પૃષ્ઠ ૫૪}}</ref> રામભદ્રાચાર્યે ૩૨ માત્રાઓ ની ઇકાઈ ને એક ચૌપાઈ માની છે, જેમના સમર્થન માં તેમને [[હનુમાન ચાલીસા]] અને આચાર્ય રામચન્દ્ર શુક્લ દ્વારા પદ્માવત ની સમીક્ષા નું ઉદાહરણ આપ્યું છે. તેમના અનુસાર આ વ્યાખ્યા માં પણ ચૌપાઈ ના ચાર ચરણ નીકળે છે - બન્ને ૧૬ માત્રાઓ ની અર્ધાલી માં ૮ માત્રાઓ પછી યતિ છે. પરિણામતઃ તુલસી પીઠ પ્રત માં ચૌપાઇઓ ની ગણના ફિલિપ લુટ્ગેનડાર્ફ ની ગણના જેમ છે.<ref>{{cite book | year=૧૯૯૧ | title = The Life of a Text: Performing the 'Ramcaritmanas' of Tulsidas | last=લુટ્ગેનડાર્ફ | firstફિલિપ | publisher=કૈલિફોર્નિયા વિશ્વવિદ્યાલય પ્રેસ | place=બર્કલી, કૈલિફોર્નિયા, સંયુક્ત રાજ્ય અમરીકા | id=ISBN 978-0-520-06690-8 | chapter=The Text and the Research Context | pages=૧૪}}</ref> # થોડા અપવાદો (પાદપૂર્તિ ઇત્યાદિ) ને છોડી તુલસી પીઠ ની પ્રત માં આધુનિક પ્રતો માં પ્રચલિત કર્તૃવાચક અને કર્મવાચક પદો ના અન્ત માં ઉકાર ના સ્થાને અકાર નો પ્રયોગ છે. રામભદ્રાચાર્ય ના મતાનુસાર ઉકાર ના પદો ના અન્ત માં પ્રયોગ ત્રુટિપૂર્ણ છે, કારણ કે આ પ્રયોગ અવધી ના સ્વભાવ ની વિરુદ્ધ છે. # તુલસી પીઠ ની પ્રતિ માં વિભક્તિ દર્શાવા માટે અનુનાસિક નો પ્રયોગ નથી છે જ્યારે આધુનિક પ્રતો માં આ પ્રયોગ ઘણા સ્થાનો પર છે. રામભદ્રાચાર્ય ના અનુસાર જૂની પ્રતો માં અનુનાસિક નું પ્રચલન નથી છે. # આધુનિક પ્રતો માં કર્મવાચક બહુવચન અને મધ્યમ પુરુષ સર્વનામ પ્રયોગ માં સંયુક્તાક્ષર ન્હ અને મ્હ ના સ્થાને તુલસી પીઠ ની પ્રતિ માં ક્રમશઃ ન અને મ નો પ્રયોગ છે. # આધુનિક પ્રતિઓ માં પ્રયુક્ત તદ્ભવ શબ્દો માં તેમના તત્સમ રૂપ ના તાલવ્ય શકાર ના સ્થાને સર્વત્ર દન્ત્ય સકાર નો પ્રયોગ મળે છે. તુલસી પીઠ ની પ્રતિ માં આ પ્રયોગ ત્યાંજ છે જ્યાં સકાર ના પ્રયોગ થી અનર્થ અથવા વિપરીત અર્થ ન બને. ઉદાહરણતઃ સોભા (તત્સમ શોભા) માં તો સકાર નો પ્રયોગ છે, પરંતુ શંકર માં નથી કારણ કે રામભદ્રાચાર્ય ના અનુસાર અહી સકાર કરવા થી વર્ણસંકર ના અનભીષ્ટ અર્થ વાળું સંકર પદ બની જશે.<ref>રામભદ્રાચાર્ય ૨૦૦૬, પૃષ્ઠ ૧૩-૧૪.</ref> નવેમ્બર ૨૦૦૯ માં તુલસી પીઠ ની પ્રત ઉપર અયોધ્યા માં એક વિવાદ થયો હતો. [[:en:Akhil Bharatiya Akhara Parishad|અખિલ ભારતીય અખાડા પરિષદે]] અને [[:en:Ram Janmabhoomi Nyas|રામ જન્મભૂમિ ન્યાસે]] માનસ માં ફેરફાર ના આરોપ કરતા સ્વામી રામભદ્રાચાર્ય પાસે ક્ષમાયાચના કરવાનુ કહ્યુ હતુ.<ref name="toi-fia"/><ref>{{cite web | last=સંવાદદાતા | first=અયોધ્યા (ભાષા) | publisher=વેબદુનિયા | language=હિન્દી | title=रामचरित मानस से जुड़ा विवाद गहराया | url=http://hindi.webdunia.com/news/news/regional/0911/03/1091103099_1.htm | date=નવેમ્બર ૩, ૨૦૦૯ | access-date=જૂન ૨૫, ૨૦૧૧ | archive-date=2011-09-24 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110924103211/http://hindi.webdunia.com/news/news/regional/0911/03/1091103099_1.htm | url-status=dead }}</ref> ઉત્તર માં સ્વામી રામભદ્રાચાર્ય નું કથન હતું કે તેમણે કેવળ માનસ ની પ્રચલિત પ્રતોનું સંપાદન કર્યુ હતું, મૂળ માનસ માં સંશોધન નહી.<ref name="jagaran-rcm">{{cite web | language=હિન્દી | last=સંવાદદાતા | first=ચિત્રકૂટ | publisher=જાગરણ યાહૂ | title=संशोधन नही संपादन किया है:जगद्गुरु स्वामी रामभद्राचार्य | url=http://in.jagran.yahoo.com/news/local/uttarpradesh/4_1_6186032.html | access-date=જુલાઈ ૨, ૨૦૧૧ | date=ફેબ્રુઆરી ૧૫, ૨૦૧૦ | archive-date=2011-09-22 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110922161615/http://in.jagran.yahoo.com/news/local/uttarpradesh/4_1_6186032.html | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | language=હિન્દી | last=ઇંડો-એશિયન ન્યૂઝ સર્વિસ | publisher=વન ઇણ્ડિયા હિન્દી | title=रामचरितमानस का संपादन किया, संशोधन नहीं | url=http://thatshindi.oneindia.in/news/2010/04/30/1272570846.html | access-date=જુલાઈ ૨, ૨૦૧૧ | date=એપ્રિલ ૩૦, ૨૦૧૦ | archive-date=2011-09-22 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110922120137/http://thatshindi.oneindia.in/news/2010/04/30/1272570846.html | url-status=dead }}</ref> આ વિવાદ ત્યારે શાંત થયો જ્યારે સ્વામી રામભદ્રાચાર્યે અખાડા પરિષદ ને એક પત્ર લખી તેમને થયેલા કષ્ટ અને પીડા પર ખેદ પ્રકટ કર્યો. પત્ર માં રામભદ્રાચાર્યે અખાડા પરિષદ ને નિવેદન કર્યુ કે તેઓ જૂની પ્રતોને જ માન્ય રાખે, અન્ય પ્રતો ને નહી.<ref>{{cite web | last=અરવિન્દ | first=શુક્લા | publisher=વેબદુનિયા | title=रामभद्राचार्य के खेद जताने से संत पड़े ठंडे | url=http://hindi.webdunia.com/news/news/regional/0911/09/1091109004_1.htm | language=હિન્દી | date=નવેમ્બર ૯, ૨૦૦૯ | access-date=જૂન ૨૫, ૨૦૧૧ | archive-date=2011-09-24 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110924103313/http://hindi.webdunia.com/news/news/regional/0911/09/1091109004_1.htm | url-status=dead }}</ref> == સાહિત્યિક કૃતિઓ == જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્યે ૮૦ થી અધિક પુસ્તકો અને ગ્રંથો ની રચના કરી છે, જેમાં કોઇ પ્રકાશિત અને કોઇ અપ્રકાશિત છે. તેમની પ્રમુખ રચનાઓ નિમ્નલિખિત છે.<ref name="dinkarbiblio"/> === કાવ્ય === [[ચિત્ર:JagadguruRamabhadracharya006.jpg|thumb|right|ઓક્ટોબર ૩૦, ૨૦૦૨ ના રોજ શ્રીભાર્ગવરાઘવીયમ્ ના લોકાર્પણ કરતા ભારત ના તત્કાલીન વડાપ્રધાન શ્રી અટલ બિહારી વાજપેયી. જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય ડાબી તરફ છે.]] ; [[:hi:महाकाव्य|મહાકાવ્ય]] * [[:en:Sribhargavaraghaviyam|''શ્રીભાર્ગવરાઘવીયમ્'']] (૨૦૦૨) – એક સૌ એક શ્લોકો વાળા એકવીસ સર્ગો માં વિભાજીત અને ચાલીસ સંસ્કૃત અંદ પ્રાકૃત ના છંદો માં બદ્ધ ૨૧૨૧ શ્લોકો માં વિરચિત સંસ્કૃત મહાકાવ્ય. સ્વયં મહાકવિ દ્વારા રચિત હિન્દી ટીકા સહિત. મહાકાવ્યનું વર્ણ્ય વિષય બે રામ અવતારો ([[પરશુરામ]] અને રામ) ની લીલા છે. આ રચના માટે કવિ ને ૨૦૦૫ માં સંસ્કૃત ના સાહિત્ય અકાદમી પુરસ્કાર આપવા માં આવ્યું હતું.<ref name="sa2005">{{cite web | title = સાહિત્ય અકાદમી સમ્માન ૨૦૦૫ | year=૨૦૦૫ | publisher=નેશનલ પોર્ટલ ઓફ ઈંડિયા | url = http://india.gov.in/knowindia/sakademi_awards05.php | access-date = એપ્રિલ ૨૪, ૨૦૧૧}}</ref><ref>{{cite web | last=પી ટી આઈ | first= | publisher=દી એન એ ઈંડિયા | title = Kolatkar, Dalal among Sahitya Akademi winners | url = http://www.dnaindia.com/india/report_kolatkar-dalal-among-sahitya-akademi-winners_1003524 | date = ડીસેમ્બર ૨૨, ૨૦૦૫ | access-date=જૂન ૨૪, ૨૦૧૧ | language=અંગ્રેઝી}}</ref> જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય વિકલાંગ વિશ્વવિદ્યાલય, ચિત્રકૂટ દ્વારા પ્રકાશિત. * ''[[:hi:अष्टावक्र (महाकाव्य)|અષ્ટાવક્ર]]'' (૨૦૧૦) – એક સૌ આઠ પદો વાળા આઠ સર્ગો માં વિભાજિત ૮૬૪ પદો માં વિરચિત હિન્દી મહાકાવ્ય. આ મહાકાવ્ય [[અષ્ટાવક્ર]] ઋષિ ના જીવન નું વર્ણન છે, જેમને વિકલાંગો ના પુરોધા તરીકે દર્શાયુ છે. જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય વિકલાંગ વિશ્વવિદ્યાલય, ચિત્રકૂટ દ્વારા પ્રકાશિત. * ''[[:hi:अरुन्धती (महाकाव्य)|અરુન્ધતી]]'' (૧૯૯૪) – ૧૫ સર્ગો અને ૧૨૭૯ પદોં મેં રચિત હિન્દી મહાકાવ્ય. આમાં ઋષિ દમ્પતી વસિષ્ઠ અને અરુન્ધતી ના જીવન નું વર્ણન છે. રાઘવ સાહિત્ય પ્રકાશન નિધિ, રાજકોટ દ્વારા પ્રકાશિત. ; ખણ્ડકાવ્ય * ''આજાદચન્દ્રશેખરચરિતમ'' – સ્વતન્ત્રતા સેનાની ચન્દ્રશેખર આઝાદ પર સંસ્કૃત માં રચિત ખણ્ડકાવ્ય (ગીતાદેવી મિશ્ર દ્વારા રચિત હિન્દી ટીકા સહિત). શ્રી તુલસી પીઠ સેવા ન્યાસ, ચિત્રકૂટ દ્વારા પ્રકાશિત. * ''લઘુરઘુવરમ'' – સંસ્કૃત ભાષા ના કેવલ લઘુ વર્ણો માં રચિત સંસ્કૃત ખણ્ડકાવ્ય. શ્રી તુલસી પીઠ સેવા ન્યાસ, ચિત્રકૂટ દ્વારા પ્રકાશિત. * ''સરયૂલહરી'' – અયોધ્યા માં પ્રવાહિત થતી સરયૂ નદી પર સંસ્કૃત માં રચિત ખણ્ડકાવ્ય. શ્રી તુલસી પીઠ સેવા ન્યાસ, ચિત્રકૂટ દ્વારા પ્રકાશિત. * ''[[:en:Bhrngadutam|ભૃઙ્ગદૂતમ]]'' (૨૦૦૪) – બે ભાગોં મેં વિભક્ત અને મન્દાક્રાન્તા છન્દ મેં બદ્ધ ૫૦૧ શ્લોકોં માં રચિત સંસ્કૃત દૂતકાવ્ય. દૂતકાવ્યો માં [[કાલિદાસ]] નું મેઘદૂતમ, [[:en:Vedanta Desika|વેદાન્તદેશિક]] નું હંસસન્દેશઃ અને રૂપ ગોસ્વામી નું [[:en:Haṃsadūta|હંસદૂતમ]] સમ્મિલિત છે. ભૃઙ્ગદૂતમ માં કિષ્કિન્ધા માં પ્રવર્ષણ પર્વત પર રહેતા શ્રીરામ ના એક ભંવરા ના માધ્યમ થી [[લંકા]] માં [[રાવણ]] દ્વારા અપહૃત માતા સીતા માટે મોકલ્યો સન્દેશ વર્ણિત છે. જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય વિકલાંગ વિશ્વવિદ્યાલય, ચિત્રકૂટ દ્વારા પ્રકાશિત. * ''કાકા વિદુર'' – મહાભારત ના [[વિદુર]] પાત્ર પર વિરચિત હિન્દી ખણ્ડકાવ્ય. શ્રી તુલસી પીઠ સેવા ન્યાસ, ચિત્રકૂટ દ્વારા પ્રકાશિત. ; પત્રકાવ્ય * ''કુબ્જાપત્રમ'' – સંસ્કૃત માં રચિત પત્રકાવ્ય. જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય વિકલાંગ વિશ્વવિદ્યાલય, ચિત્રકૂટ દ્વારા પ્રકાશિત. ; ગીતકાવ્ય * ''રાઘવ ગીત ગુંજન'' – હિન્દી માં રચિત ગીતો નું સંગ્રહ. રાઘવ સાહિત્ય પ્રકાશન નિધિ, રાજકોટ દ્વારા પ્રકાશિત. * ''ભક્તિ ગીત સુધા'' – ભગવાન શ્રીરામ અને ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ પર રચિત ૪૩૮ ગીતો નું સંગ્રહ. રાઘવ સાહિત્ય પ્રકાશન નિધિ, રાજકોટ દ્વારા પ્રકાશિત. * ''[[:en:Gitaramayanam|ગીતરામાયણમ]]'' (૨૦૧૧) – સમ્પૂર્ણ રામાયણ ની કથા ને વર્ણિત કરતો લોકધુનોં ની ઢાલ પર રચિત ૧૦૦૮ સંસ્કૃત ગીતો નું મહાકાવ્ય. આ મહાકાવ્ય ૩૬-૩૬ ગીતોં થી યુક્ત ૨૮ સર્ગોં માં વિભક્ત છે. જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય વિકલાંગ વિશ્વવિદ્યાલય, ચિત્રકૂટ દ્વારા પ્રકાશિત. ; રીતિકાવ્ય * ''[[:en:Srisitaramakelikaumudi|શ્રીસીતારામકેલિકૌમુદી]]'' (૨૦૦૮) – ૧૦૯ પદો ના ત્રણ ભાગોં માં વિભક્ત અને પ્રાકૃત ના છઃ છન્દોં મેં બદ્ધ ૩૨૭ પદો માં વિરચિત હિન્દી (બ્રજ, અવધી અને મૈથિલી) ભાષા મેં રચિત રીતિકાવ્ય. કાવ્ય નું વર્ણ્ય વિષય બાલ રૂપ શ્રીરામ અને માતા સીતા ના લીલાઓ છે. જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય વિકલાંગ વિશ્વવિદ્યાલય, ચિત્રકૂટ દ્વારા પ્રકાશિત. ; શતકકાવ્ય * ''શ્રીરામભક્તિસર્વસ્વમ'' – ૧૦૦ શ્લોકો માં રચિત સંસ્કૃત કાવ્ય જેમાં રામભક્તિ નું સાર વર્ણિત છે. ત્રિવેણી ધામ, જયપુર દ્વારા પ્રકાશિત. * ''આર્યાશતકમ'' – [[:en:Arya metre|આર્યા છન્દ]] માં ૧૦૦ શ્લોકો માં રચિત સંસ્કૃત કાવ્ય. અપ્રકાશિત. * ''ચણ્ડીશતકમ'' – ચણ્ડી માતા ને અર્પિત ૧૦૦ શ્લોકો માં રચિત સંસ્કૃત કાવ્ય. અપ્રકાશિત. * ''રાઘવેન્દ્રશતકમ'' – શ્રી [[રામ]] ની સ્તુતિ માં ૧૦૦ શ્લોકો માં રચિત સંસ્કૃત કાવ્ય. અપ્રકાશિત. * ''ગણપતિશતકમ'' – શ્રી [[ગણેશ]] પર ૧૦૦ શ્લોકો મેં રચિત સંસ્કૃત કાવ્ય। અપ્રકાશિત. * ''શ્રીરાઘવચરણચિહ્નશતકમ'' – શ્રીરામ ના ચરણચિહ્નો ની પ્રશંસા માં ૧૦૦ શ્લોકો માં રચિત સંસ્કૃત કાવ્ય. અપ્રકાશિત. ; સ્તોત્રકાવ્ય * ''શ્રીગઙ્ગામહિમ્નસ્તોત્રમ'' – [[ગંગા]] નદી ની મહિમા નું વર્ણન કરતુ સંસ્કૃત કાવ્ય. રાઘવ સાહિત્ય પ્રકાશન નિધિ, રાજકોટ દ્વારા પ્રકાશિત. * ''શ્રીજાનકીકૃપાકટાક્ષસ્તોત્રમ'' – [[સીતા]] માતા ના કૃપા કટાક્ષ નું વર્ણન કરતુ સંસ્કૃત કાવ્ય. શ્રી તુલસી પીઠ સેવા ન્યાસ, ચિત્રકૂટ દ્વારા પ્રકાશિત. * ''શ્રીરામવલ્લભાસ્તોત્રમ'' – સીતા માતા ની પ્રશંસા માં રચિત સંસ્કૃત કાવ્ય. શ્રી તુલસી પીઠ સેવા ન્યાસ, ચિત્રકૂટ દ્વારા પ્રકાશિત. * ''શ્રીચિત્રકૂટવિહાર્યષ્ટકમ'' – આઠ શ્લોકો માં શ્રીરામ ની સ્તુતિ કરતુ સંસ્કૃત કાવ્ય. શ્રી તુલસી પીઠ સેવા ન્યાસ, ચિત્રકૂટ દ્વારા પ્રકાશિત. * ''ભક્તિસારસર્વત્રમ'' – સંસ્કૃત કાવ્ય. શ્રી તુલસી પીઠ સેવા ન્યાસ, ચિત્રકૂટ દ્વારા પ્રકાશિત. * ''શ્રીરાઘવભાવદર્શનમ'' – આઠ શિખરિણીઓ માં ઉત્પ્રેક્ષા અલંકાર ના માધ્યમ થી શ્રીરામ ની ઉપમા ચન્દ્રમા, મેઘ, સમુદ્ર, ઇન્દ્રનીલ, [[:en:Tamāla|તમાલવૃક્ષ]], કામદેવ, નીલકમલ અને ભ્રમર થી દેતું સંસ્કૃત કાવ્ય. કવિ દ્વારા રચિત અવધી કવિત્ત અનુવાદ અને ખડી બોલી ગદ્ય અનુવાદ સહિત. શ્રી તુલસી પીઠ સેવા ન્યાસ, ચિત્રકૂટ દ્વારા પ્રકાશિત. ; [[:en:Suprabhatam|સુપ્રભાતકાવ્ય]] * [[:en:Srisitaramasuprabhatam|''શ્રીસીતારામસુપ્રભાતમ'']] – ચાલીસ શ્લોકો (૮ શાર્દૂલવિક્રીડિત, ૨૪ વસન્તતિલક, ૪ સ્રગ્ધરા અને ૪ માલિની) માં રચિત સંસ્કૃત સુપ્રભાત કાવ્ય. કવિ દ્વારા રચિત હિન્દી અનુવાદ સહિત. જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય વિકલાંગ વિશ્વવિદ્યાલય, ચિત્રકૂટ દ્વારા પ્રકાશિત. કવિ દ્વારા ગાયેલું કાવ્ય સંસ્કરણ યુકી કૈસેટ્સ, નવી દિલ્લી દ્વારા વિમોચિત. ; ભાષ્યકાવ્ય * ''અષ્ટાધ્યાય્યાઃ પ્રતિસૂત્રં શાબ્દબોધસમીક્ષણમ'' – પદ્ય માં અષ્ટાધ્યાયી પર સંસ્કૃત ભાષ્ય. વિદ્યાવારિધિ શોધકાર્ય. [[:en:Rashtriya Sanskrit Sansthan|રાષ્ટ્રિય સંસ્કૃત સંસ્થાન]] દ્વારા પ્રકાશ્યમાન. === નાટક === ; નાટકકાવ્ય * ''શ્રીરાઘવાભ્યુદયમ'' – શ્રીરામ ના અભ્યુદય પર સંસ્કૃત માં રચિત એકાંકી નાટક. શ્રી તુલસી પીઠ સેવા ન્યાસ, ચિત્રકૂટ દ્વારા પ્રકાશિત. * ''ઉત્સાહ'' – હિન્દી નાટક. શ્રી તુલસી પીઠ સેવા ન્યાસ, ચિત્રકૂટ દ્વારા પ્રકાશિત. === ગદ્ય === [[ચિત્ર:JagadguruRamabhadracharyaWorks.jpg|thumb|right|જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય દ્વારા રચિત થોડા પુસ્તકો અને ગ્રન્થ (સમ્પાદિત શ્રીરામચરિતમાનસ ની પ્રતિ સહિત)]] ; પ્રસ્થાનત્રયી પર સંસ્કૃત ભાષ્ય * ''શ્રીબ્રહ્મસૂત્રેષુ શ્રીરાઘવકૃપાભાષ્યમ'' – બ્રહ્મસૂત્ર પર સંસ્કૃત માં રચિત ભાષ્ય. શ્રી તુલસી પીઠ સેવા ન્યાસ, ચિત્રકૂટ દ્વારા પ્રકાશિત. * ''શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતાસુ શ્રીરાઘવકૃપાભાષ્યમ'' – ભગવદ્ગીતા પર સંસ્કૃત માં રચિત ભાષ્ય. શ્રી તુલસી પીઠ સેવા ન્યાસ, ચિત્રકૂટ દ્વારા પ્રકાશિત. * ''કઠોપનિષદિ શ્રીરાઘવકૃપાભાષ્યમ'' – કઠોપનિષદ પર સંસ્કૃત માં રચિત ભાષ્ય. શ્રી તુલસી પીઠ સેવા ન્યાસ, ચિત્રકૂટ દ્વારા પ્રકાશિત. * ''કેનોપનિષદિ શ્રીરાઘવકૃપાભાષ્યમ'' – કેનોપનિષદ પર સંસ્કૃત માં રચિત ભાષ્ય. શ્રી તુલસી પીઠ સેવા ન્યાસ, ચિત્રકૂટ દ્વારા પ્રકાશિત. * ''માણ્ડૂક્યોપનિષદિ શ્રીરાઘવકૃપાભાષ્યમ'' – માણ્ડૂક્યોપનિષદ પર સંસ્કૃત માં રચિત ભાષ્ય. શ્રી તુલસી પીઠ સેવા ન્યાસ, ચિત્રકૂટ દ્વારા પ્રકાશિત. * ''ઈશાવાસ્યોપનિષદિ શ્રીરાઘવકૃપાભાષ્યમ'' – ઈશાવાસ્યોપનિષદ પર સંસ્કૃત માં રચિત ભાષ્ય. શ્રી તુલસી પીઠ સેવા ન્યાસ, ચિત્રકૂટ દ્વારા પ્રકાશિત. * ''પ્રશ્નોપનિષદિ શ્રીરાઘવકૃપાભાષ્યમ'' – પ્રશ્નોપનિષદ પર સંસ્કૃત માં રચિત ભાષ્ય. શ્રી તુલસી પીઠ સેવા ન્યાસ, ચિત્રકૂટ દ્વારા પ્રકાશિત. * ''તૈત્તિરીયોપનિષદિ શ્રીરાઘવકૃપાભાષ્યમ'' – તૈત્તિરીયોપનિષદ પર સંસ્કૃત માં રચિત ભાષ્ય. શ્રી તુલસી પીઠ સેવા ન્યાસ, ચિત્રકૂટ દ્વારા પ્રકાશિત. * ''ઐતરેયોપનિષદિ શ્રીરાઘવકૃપાભાષ્યમ'' – ઐતરેયોપનિષદ પર સંસ્કૃત માં રચિત ભાષ્ય. શ્રી તુલસી પીઠ સેવા ન્યાસ, ચિત્રકૂટ દ્વારા પ્રકાશિત. * ''શ્વેતાશ્વતરોપનિષદિ શ્રીરાઘવકૃપાભાષ્યમ'' – શ્વેતાશ્વતરોપનિષદ પર સંસ્કૃત માં રચિત ભાષ્ય. શ્રી તુલસી પીઠ સેવા ન્યાસ, ચિત્રકૂટ દ્વારા પ્રકાશિત. * ''છાન્દોગ્યોપનિષદિ શ્રીરાઘવકૃપાભાષ્યમ'' – છાન્દોગ્યોપનિષદ પર સંસ્કૃત માં રચિત ભાષ્ય. શ્રી તુલસી પીઠ સેવા ન્યાસ, ચિત્રકૂટ દ્વારા પ્રકાશિત. * ''બૃહદારણ્યકોપનિષદિ શ્રીરાઘવકૃપાભાષ્યમ'' – બૃહદારણ્યકોપનિષદ પર સંસ્કૃત માં રચિત ભાષ્ય. શ્રી તુલસી પીઠ સેવા ન્યાસ, ચિત્રકૂટ દ્વારા પ્રકાશિત. * ''મુણ્ડકોપનિષદિ શ્રીરાઘવકૃપાભાષ્યમ'' – મુણ્ડકોપનિષદ પર સંસ્કૃત માં રચિત ભાષ્ય. શ્રી તુલસી પીઠ સેવા ન્યાસ, ચિત્રકૂટ દ્વારા પ્રકાશિત. ; અન્ય સંસ્કૃત ભાષ્ય * ''શ્રીનારદભક્તિસૂત્રેષુ શ્રીરાઘવકૃપાભાષ્યમ'' – [[:en:Narada Bhakti Sutra|નારદ ભક્તિ સૂત્ર]] પર સંસ્કૃત માં રચિત ભાષ્ય. શ્રી તુલસી પીઠ સેવા ન્યાસ, ચિત્રકૂટ, સતના, મધ્ય પ્રદેશ દ્વારા પ્રકાશિત. * ''શ્રીરામસ્તવરાજસ્તોત્રે શ્રીરાઘવકૃપાભાષ્યમ'' – રામસ્તવરાજસ્તોત્રમ્ પર સંસ્કૃત માં રચિત ભાષ્ય. શ્રી તુલસી પીઠ સેવા ન્યાસ, ચિત્રકૂટ દ્વારા પ્રકાશિત. ; હિન્દી ભાષ્ય * ''મહાવીરી'' – [[હનુમાન ચાલીસા]] પર હિન્દી માં રચિત ટીકા. * ''ભાવાર્થબોધિની'' – શ્રીરામચરિતમાનસ પર હિન્દી માં રચિત ટીકા. * ''શ્રીરાઘવકૃપાભાષ્ય'' – શ્રીરામચરિતમાનસ પર હિન્દી માં નૌ ભાગો માં વિસ્તૃત ટીકા. રચ્યમાન. ; વિમર્શ * અધ્યાત્મરામાયણે અપાણિનીયપ્રયોગાનાં વિમર્શઃ – અધ્યાત્મ રામાયણ માં પાણિનીય વ્યાકરણ થી અસમ્મત પ્રયોગો પર સંસ્કૃત વિમર્શ. વાચસ્પતિ ઉપાધિ હેતુ શોધકાર્ય. અપ્રકાશિત. * શ્રીરાસપઞ્ચાધ્યાયીવિમર્શઃ (૨૦૦૭) – ભાગવત પુરાણ ની રાસપઞ્ચાધ્યાયી પર હિન્દી વિમર્શ. જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય વિકલાંગ વિશ્વવિદ્યાલય, ચિત્રકૂટ દ્વારા પ્રકાશિત. ; પ્રવચન સંગ્રહ * ''તુમ પાવક મઁહ કરહુ નિવાસા'' (૨૦૦૪) – રામચરિતમાનસ માં માતા સીતા ના અગ્નિ પ્રવેશ પર સપ્ટેમ્બર ૨૦૦૩ મેં આપેલા નવદિવસીય પ્રવચનો નું સંગ્રહ. જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય વિકલાંગ વિશ્વવિદ્યાલય, ચિત્રકૂટ દ્વારા પ્રકાશિત. * ''અહલ્યોદ્ધાર'' (૨૦૦૬) – રામચરિતમાનસ માં શ્રીરામ દ્વારા અહલ્યા ના ઉદ્ધાર પર એપ્રિલ ૨૦૦૦ માં આપેલા નવદિવસીય પ્રવચનો નું સંગ્રહ. જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય વિકલાંગ વિશ્વવિદ્યાલય, ચિત્રકૂટ દ્વારા પ્રકાશિત. * ''હર તે ભે હનુમાન'' (૨૦૦૮) – [[શિવ]] ના [[હનુમાન]] રૂપ અવતાર પર એપ્રિલ ૨૦૦૭ માં આપેલા ચતુર્દિવસીય પ્રવચનો નું સંગ્રહ. જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય વિકલાંગ વિશ્વવિદ્યાલય, ચિત્રકૂટ દ્વારા પ્રકાશિત. == પુરસ્કાર અને સમ્માન == === વિરક્ત દીક્ષા પછી === [[ચિત્ર:JagadguruRamabhadracharya007.jpg|thumb|right|૨૦૦૬ માં તત્કાલીન લોક સભા અધ્યક્ષ સોમનાથ ચટર્જી દ્વારા વાણી અલંકરણ પુરસ્કાર થી સમ્માનિત થતા જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય]] [[ચિત્ર:JagadguruRamabhadracharya004.jpg|thumb|left|માર્ચ ૩૦, ૨૦૦૬ ના દિવસે તત્કાલીન રાષ્ટ્રપતિ એ પી જે અબ્દુલ કલામ દ્વારા પ્રશસ્તિ પત્ર દ્વારા પુરસ્કૃત થતા જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય]] * ૨૦૧૧. હિમાચલ પ્રદેશ સરકાર, શિમલા દ્વારા દેવભૂમિ પુરસ્કાર. હિમાચલ પ્રદેશ ના તત્કાલીન પ્રધાન ન્યાયાધીશ જોસેફ કુરિયન દ્વારા પ્રદત્ત।<ref>{{cite web | language=અંગ્રેઝી | title=Himachal Pradesh State Level Award For Sandeep Marwah | date = માર્ચ ૪, ૨૦૧૧ | url = http://www.prlog.org/11352079-himachal-pradesh-state-level-award-for-sandeep-marwah.html | publisher=એશિયન ન્યૂઝ એજેન્સી | access-date=જૂન ૨૫, ૨૦૧૧}}</ref> * ૨૦૦૮. શ્રીભાર્ગવરાઘવીયમ્ માટે કે કે બિડલા પ્રતિષ્ઠાન ની તરફ થી શ્રી વાચસ્પતિ પુરસ્કાર. રાજસ્થાન ના તત્કાલીન રાજ્યપાલ શૈલેન્દ્ર કુમાર સિંહ દ્વારા પ્રદત્ત।<ref>{{cite web | language=અંગ્રેઝી | last=વિશેષ સંવાદદાતા | publisher=દિ હિંદુ | title=Selected for Birla Foundation awards | date=ફેબ્રુઆરી ૨૦, ૨૦૦૮ | access-date=જૂન ૨૪, ૨૦૧૧ | url=http://www.hindu.com/2008/02/20/stories/2008022051411300.htm | archive-date=2008-02-28 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080228074332/http://www.hindu.com/2008/02/20/stories/2008022051411300.htm | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | last=વિશેષ સંવાદદાતા | publisher=દિ હિંદુ | title=K.K. Birla Foundation awards presented | date=એપ્રિલ ૧૯, ૨૦૦૮ | url=http://www.hindu.com/2008/04/19/stories/2008041954260500.htm | access-date=જૂન ૨૪, ૨૦૧૧ | archive-date=2008-04-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080423025809/http://www.hindu.com/2008/04/19/stories/2008041954260500.htm | url-status=dead }}</ref> * ૨૦૦૭. તુલસી શોધ સંસ્થાન, ઇલાહાબાદ નગર નિગમ ની તરફ થી ગોસ્વામી તુલસીદાસ સમર્ચન સમ્માન. ભારત ના ભૂતપૂર્વ પ્રધાન ન્યાયાધીશ રમેશ ચંદ્ર લાહોટી દ્વારા પ્રદત્ત।<ref>{{cite web | last=ઔપચારિક વેબસાઈટ | first= | title=Goswami Tulsidas Samarchan Samman | url=http://jagadgururambhadracharya.org/ViewContent/gallery/Awards%20Prizes/originals/Goswami%20Tulsidas%20Saarchan%20Samman.jpg | access-date=જુલાઈ ૨, ૨૦૧૧ | publisher=શ્રી તુલસી પીઠ સેવા ન્યાસ }}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ૨૦૦૬. હિન્દી સાહિત્ય સમ્મેલન, પ્રયાગ ના તરફ થી સંસ્કૃત મહામહોપાધ્યાય।<ref>{{cite web | last=ઔપચારિક વેબસાઈટ | first= | title=Sanskrit Mahamahopadhyay in 2006 | url=http://jagadgururambhadracharya.org/ViewContent/gallery/Awards%20Prizes/originals/Sanskrit%20Mahamahopadhyay%20in%202006.jpg | access-date=જુલાઈ ૨, ૨૦૧૧ | publisher=શ્રી તુલસી પીઠ સેવા ન્યાસ }}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ૨૦૦૬. જયદયાલ દાલમિયા શ્રી વાણી ટ્રસ્ટ ના તરફ થી શ્રીભાર્ગવરાઘવીયમ્ માટે શ્રી વાણી અલંકરણ પુરસ્કાર. તત્કાલીન લોક સભા અધ્યક્ષ સોમનાથ ચટર્જી દ્વારા પ્રદત્ત.<ref name="speakerloksabha"/> * ૨૦૦૬. મધ્ય પ્રદેશ સંસ્કૃત સંસ્થાન, ભોપાલ ના તરફ થી શ્રીભાર્ગવરાઘવીયમ્ માટે બાણભટ્ટ પુરસ્કાર.<ref name="kkbvp"/> * ૨૦૦૫. શ્રીભાર્ગવરાઘવીયમ્ માટે સંસ્કૃત માં સાહિત્ય અકાદમી પુરસ્કાર.<ref name="sa2005"/> * ૨૦૦૪. બાદરાયણ પુરસ્કાર. ભારત ના તત્કાલીન રાષ્ટ્રપતિ એ પી જે અબ્દુલ કલામ દ્વારા પ્રદત્ત.<ref name="kbs-awards">{{cite journal | first=આર | last=ચંદ્રા | title=सम्मान और पुरस्कार | volume=૮ | issue=૧૧ | journal=ક્રાંતિ ભારત સમાચાર | location=લખનૌ, ઉત્તર પ્રદેશ, ભારત | date=સપ્ટેમ્બર ૨૦૦૮ | pages=૨૧ | language=હિન્દી}}</ref> * ૨૦૦૩. મધ્ય પ્રદેશ સંસ્કૃત અકાદમી ના તરફ થી રાજશેખર સમ્માન.<ref name="kbs-awards"/> * ૨૦૦૩. લખનૌ સ્થિત ભાઉરાવ દેવરસ સેવા ન્યાસ ના તરફ થી ભાઉરાવ દેવરસ પુરસ્કાર.<ref>{{cite web | last=ટી એન એન | language=અંગ્રેઝી | title=Bhaurao Samman for Dattopanth Thengadi | date=માર્ચ ૧૭, ૨૦૦૩ | url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2003-03-17/lucknow/27275780_1_award-honour-sangh-workers | access-date=મે ૨૭, ૨૦૧૧ | publisher=દિ ટાઈમ્સ ઓફ ઈંડિયા | archive-date=2011-08-11 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110811145709/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2003-03-17/lucknow/27275780_1_award-honour-sangh-workers | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | language=હિન્દી | last=વિશેષ સંવાદદાતા કેન્દ્ર | first=લખનૌ | title=जगद्गुरु स्वामी रामभद्राचार्य तथा वरिष्ठ चिंतक दत्तोपंत ठेंगडी को भाऊराव देवरस सेवा सम्मान - वैभवशाली राष्ट्र के निर्माण का आह्वान | date=માર્ચ ૩૦, ૨૦૦૩ | url=http://www.panchjanya.com/30-3-2003/20back.html | publisher=પાઞ્ચજન્ય | access-date=એપ્રિલ ૨૯, ૨૦૧૧ | archive-date=2003-05-04 | archive-url=https://archive.is/20030504102726/http://www.panchjanya.com/30-3-2003/20back.html | url-status=dead }}</ref> * ૨૦૦૩. દિવાલીબેન મેહતા ચૈરિટેબલ ટ્રસ્ટ ના તરફ થી ધર્મ અને સંસ્કૃતિ માં પ્રગતિ માટે દીવાલીબેન પુરસ્કાર. ભારત ના ભૂતપૂર્વ પ્રધાન ન્યાયાધીશ પી એન ભગવતી દ્વારા પ્રદત્ત.<ref>{{cite web | last=ઔપચારિક વેબસાઈટ | first= | title=Diwaliben award | url=http://jagadgururambhadracharya.org/ViewContent/gallery/Awards%20Prizes/originals/Diwaliben%20award.jpg | access-date=જુલાઈ ૨, ૨૦૧૧ | publisher=શ્રી તુલસી પીઠ સેવા ન્યાસ }}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ૨૦૦૩. ઉત્તર પ્રદેશ સંસ્કૃત સંસ્થાન, લખનૌ તરફ થી અતિવિશિષ્ટ પુરસ્કાર.<ref name="kbs-awards"/> * ૨૦૦૨. સમ્પૂર્ણાનન્દ સંસ્કૃત વિશ્વવિદ્યાલય, વારાણસી તરફ થી કવિકુલરત્ન ની ઉપાધિ.<ref name="kbs-awards"/> * ૨૦૦૦. ઉત્તર પ્રદેશ સંસ્કૃત સંસ્થાન, લખનૌ તરફ થી વિશિષ્ટ પુરસ્કાર.<ref>{{cite web | last=ઔપચારિક વેબસાઈટ | first= | title=Vishisht Puraskar by UP Sanskrit Sansthan | url=http://jagadgururambhadracharya.org/ViewContent/gallery/Awards%20Prizes/originals/Vishisht%20Puraskar%20by%20UP%20Sanskrit%20Sansthan.jpg | access-date=જુલાઈ ૨, ૨૦૧૧ | publisher=શ્રી તુલસી પીઠ સેવા ન્યાસ }}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ૨૦૦૦. [[લાલ બહાદુર શાસ્ત્રી]] સંસ્કૃત વિદ્યાપીઠ, નવી દિલ્લી ના તરફ થી મહામહોપાધ્યાય ની ઉપાધિ.<ref>{{cite web | language=અંગ્રેઝી | title=Shri Lal Bahadur Shastri Rashtriya Sanskrit Vidyapeetha - Convocation | url=http://www.slbsrsv.ac.in/newconvocation.asp | access-date=જૂન ૧૧, ૨૦૧૧ | publisher=શ્રી લાલ બહાદુર શાસ્ત્રી રાષ્ટ્રિય સંસ્કૃત વિદ્યાપીઠ | quote=The Fourth Convocation of the Vidyapeetha was organized on 11th of February, 2000. ... Honorary title of Mahamahopadhyaya was conferred on Shri Swami Rambhadracharya (U.P.), ... by the Chancellor. | archive-date=2016-01-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160127043306/http://www.slbsrsv.ac.in/newconvocation.asp | url-status=dead }}</ref> * ૧૯૯૯. કવિરાજ વિદ્યા નારાયણ શાસ્ત્રી અર્ચન-સમ્માન સમિતિ, ભાગલપુર (બિહાર) દ્વારા સંસ્કૃત ભાષા તરફ યોગદાન માટે કવિરાજ વિદ્યા નારાયણ શાસ્ત્રી અર્ચન-સમ્માન પુરસ્કાર.<ref>નાગર ૨૦૦૨, પૃષ્ઠ ૧૮૪.</ref> * ૧૯૯૯. અખિલ ભારતીય હિન્દી ભાષા સમ્મેલન, ભાગલપુર (બિહાર) દ્વારા હિન્દી ભાષા, સાહિત્ય અને સંસ્કૃતિ તરફ અમૂલ્ય યોગદાન અને એના પ્રચાર-પ્રસાર માટે મહાકવિ ની ઉપાધિ.<ref>નાગર ૨૦૦૨, પૃષ્ઠ ૧૮૩.</ref> * ૧૯૯૮. વિશ્વ ધર્મ સંસદ દ્વારા ધર્મચક્રવર્તી ની ઉપાધિ<ref name="kbs-awards"/><ref>નાગર ૨૦૦૨, પૃષ્ઠ ૧૮૨.</ref> === પૂર્વાશ્રમ માં પ્રાપ્ત === * ૧૯૭૬. સમ્પૂર્ણાનન્દ સંસ્કૃત વિશ્વવિદ્યાલય, વારાણસી માં કુલાધિપતિ સ્વર્ણ પદક.<ref name="parauha"/> * ૧૯૭૬-૭૭. સમ્પૂર્ણાનન્દ સંસ્કૃત વિશ્વવિદ્યાલય, વારાણસી માં આચાર્ય ની પરીક્ષા માં સાત સ્વર્ણ પદક.<ref name="parauha"/><ref name="dinkaredu"/> * ૧૯૭૫. અખિલ ભારતીય સંસ્કૃત વાદ વિવાદ પ્રતિયોગિતા માં પાંચ સ્વર્ણ પદક.<ref name="kbs-bio"/><ref name="parauha"/> * ૧૯૭૪. સમ્પૂર્ણાનન્દ સંસ્કૃત વિશ્વવિદ્યાલય, વારાણસી માં શાસ્ત્રી ની પરીક્ષા માં પાંચ સ્વર્ણ પદક.<ref name="dinkaredu"/> == ટિપ્પણીઓ == {{reflist}} == સંદર્ભ == * {{cite book | last=અગ્રવાલ | first= ન્યાયમૂર્તિ સુધીર | date=સપ્ટેમ્બર ૩૦, ૨૦૧૦ | title=Consolidated Judgment in OOS No. 1 of 1989, OOS No. 3 of 1989, OOS No. 4 of 1989 & OOS No. 5 of 1989 | publisher=ઇલાહાબાદ ઉચ્ચ ન્યાયાલય | location=ઇલાહાબાદ, ઉત્તર પ્રદેશ, ભારત | url=http://elegalix.allahabadhighcourt.in/elegalix/DisplayAyodhyaBenchLandingPage.do| language=અંગ્રેઝી | access-date=એપ્રિલ ૨૪, ૨૦૧૧}} * {{cite book | last=દિનકર | first=ડા વાગીશ | language=હિન્દી | title = श्रीभार्गवराघवीयम् मीमांसा | publisher=દેશભારતી પ્રકાશન | location=દિલ્લી, ભારત | year=૨૦૦૮ | id=ISBN 978-81-908276-6-9}} * {{cite book | title = The Holy Journey of a Divine Saint: Being the English Rendering of Swarnayatra Abhinandan Granth | language=અંગ્રેઝી | first=શાન્તિ લાલ | last=નાગર | editor1-first=આચાર્ય દિવાકર | editor1-last=શર્મા | editor2-first=શિવ કુમાર | editor2-last=ગોયલ | editor3-first=સુરેન્દ્ર શર્મા | editor3-last=સુશીલ | publisher=બી આર પ્રકાશન નિગમ | year=૨૦૦૨ | edition=પ્રથમ, સજીલ્દ સંસ્કરણ | location=નવી દિલ્લી, ભારત | id=ISBN 978-81-7646-288-4}} * {{cite book | language=અંગ્રેઝી | title = Sri Ramacaritamanasa The Holy Lake Of The Acts Of Rama | first=રામ ચંદ્ર | last=પ્રસાદ | publisher=મોતીલાલ બનારસીદાસ | year=૧૯૯૯ | edition=સચિત્ર, પુનર્મુદ્રિત સંસ્કરણ | location=દિલ્લી, ભારત | id=ISBN 978-81-208-0762-4 | url=http://books.google.com/books?id=VV7leonJ8aQC&printsec=frontcover&dq=isbn:8120807626&hl=en&ei=zlz_Td-XHZGmuQODt6iaAw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCkQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false | origyear=પ્રથમ સંસ્કરણ ૧૯૯૧ | access-date=જૂન ૨૦, ૨૦૧૧}} * {{cite book | language=હિન્દી | <!-- editor=रामद्राचार्य, स्वामी (ed.) --> | last=રામભદ્રાચાર્ય | first=સ્વામી, ed. | date= માર્ચ ૩૦, ૨૦૦૬ | title = श्रीरामचरितमानस – मूल गुटका (तुलसीपीठ संस्करण) | edition=ચતુર્થ સંસ્કરણ | publisher=જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય વિકલાંગ વિશ્વવિદ્યાલય | location=ચિત્રકૂટ, ઉત્તર પ્રદેશ, ભારત}} * {{cite book | last=શર્મા | first=ન્યાયમૂર્તિ ધરમ વીર | date=સપ્ટેમ્બર ૩૦, ૨૦૧૦ | title=Judgment in OOS No. 4 of 1989 | publisher=ઇલાહાબાદ ઉચ્ચ ન્યાયાલય | url=http://elegalix.allahabadhighcourt.in/elegalix/DisplayAyodhyaBenchLandingPage.do | location=ઇલાહાબાદ, ઉત્તર પ્રદેશ, ભારત | language=અંગ્રેઝી | access-date=એપ્રિલ ૨૪, ૨૦૧૧}} * {{cite book | last=શર્મા | first=ન્યાયમૂર્તિ ધરમ વીર | date=સપ્ટેમ્બર ૩૦, ૨૦૧૦ | title= Annexure V | | publisher=ઇલાહાબાદ ઉચ્ચ ન્યાયાલય | url=http://elegalix.allahabadhighcourt.in/elegalix/DisplayAyodhyaBenchLandingPage.do| location=ઇલાહાબાદ, ઉત્તર પ્રદેશ, ભારત | language=અંગ્રેઝી | access-date=એપ્રિલ ૨૪, ૨૦૧૧}} == બાહ્ય કડીઓ == {{Commons|Category:Jagadguru Rambhadracharya}} {{Wikiquote|જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય}} * [http://www.jagadgururambhadracharya.org જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય ની ઔપચારિક વેબસાઈટ] * [http://jagadgururambhadracharya.org/ViewContent/pdfs/Jagadguru%20Rambhadracharya%20-%20Ramacaritamanasa%20Bhavarthabodhini.pdf રામચરિતમાનસ ઉપર જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય ની ભાવાર્થબોધિની ટીકા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110813002949/http://www.jagadgururambhadracharya.org/ViewContent/pdfs/Jagadguru%20Rambhadracharya%20-%20Ramacaritamanasa%20Bhavarthabodhini.pdf |date=2011-08-13 }} * [https://sites.google.com/site/jagadgururambhadracharya/ ગૂગલ પૃષ્ઠ ઉપર જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય ની અનૌપચારિક વેબસાઈટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130429194118/https://sites.google.com/site/jagadgururambhadracharya/ |date=2013-04-29 }} * [http://www.jrhu.com/ જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય વિકલાંગ વિશ્વવિદ્યાલય] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110902143641/http://www.jrhu.com/ |date=2011-09-02 }} * [http://www.youtube.com/user/namoraghavay જગદ્ગુરુ રામભદ્રાચાર્ય ના વિષય માં જાણકારી અને તેમના પ્રવચનો સહીત યૂટ્યૂબ ચાનેલ] <!--અન્ય ભાષાઓ--> [[શ્રેણી:૧૯૫૦માં જન્મ]] s7y5dbkqwljdmkdqax4skvl33sc93gc 0 84684 900403 898032 2026-04-28T23:34:11Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 900403 wikitext text/x-wiki {{સુધારો|કારણ=ભાંગેલા-તૂટેલા સંદર્ભો, અંગ્રેજી વિકિની સીધી કડીઓ}} {{Infobox film |name=Spirited Away |image=Logo of Sen to chihiro no kamikakushi.gif |alt=ફિલ્મનું જાપાની ભાષામાં નામ |caption=સેન તો ચિહિરો નો કામિકાક્શી |director=[[:en:Hayao Miyazaki|હાયાઓ મિયાઝાકી<br> ]] |producer=[[:en:Toshio Suzuki (producer)|તોશિઓ સુઝુકી<br> ]] |writer=હાયાઓ મિયાઝાકી<br> |starring={{Plainlist| * [[:en:Rumi Hiiragi|રુમિ હીરાગી<br> ]] * [[:en:Miyu Irino|મિયુ ઇરિનો<br> ]] * [[:en:Mari Natsuki|મારી નાત્સુકી<br> ]] * તાકેશી નાઇતો<br> * [[:en:Yasuko Sawaguchi|યાસુકો સાવાગુચી<br> ]] * ત્સુનેહિકો કામિજો<br> * તાકેહિકો ઓનો<br> * [[:en:Bunta Sugawara|બુન્તા સુગાવારા<br> ]] }} |music=[[:en:Joe Hisaishi|જો હિસાઇશી<br> ]] |cinematography=આત્સુશી ઓકુઇ<br> |editing=[[:en:Takeshi Seyama|તાકેશી સેયામા<br> ]] |studio=[[:en:Studio Ghibli|સ્ટુડિયો ઘીબ્લી ]] |distributor=[[:en:Toho|તોહો]] <small>(Japan)</small> |released=૨૦ જુલાઈ ૨૦૧૧<br> |runtime=૧૨૫ મિનિટ<!--Theatrical runtime: 124:33--><ref>{{cite web | url=http://bbfc.co.uk/releases/spirited-away-2003 | title=''Spirited Away'' (PG) | work=[[British Board of Film Classification]] | date=14 August 2003 | access-date= 23 January 2015 | url-status = live | archive-url = https://web.archive.org/web/20150128112058/http://bbfc.co.uk/releases/spirited-away-2003 | archive-date=28 January 2015 | df=dmy-all }}</ref> |country=જાપાન<br> |language=જાપાની<br> |budget={{Plainlist|<!-- This is the reported PRODUCTION budget that is recorded in this citation. --> * ૧.૯ અબજ યેન<br> * (૧.૫-૧.૯ કરોડ ડોલર)<ref name="howe" ></ref><ref name="variety" ></ref> }} |gross={{Plainlist| *  ૩૦.૪ અબજ યેન<ref>{{cite web|last1=Sudo|first1=Yoko|title=‘Frozen’ Ranks as Third-Biggest Hit in Japan|url=https://blogs.wsj.com/japanrealtime/2014/06/04/frozen-ranks-as-third-biggest-hit-in-japan/|website=Japan Realtime|publisher=The Wall Street Journal|access-date= 3 January 2016|url-status = live|archive-url = https://www.webcitation.org/6pBu0nXjK?url=http://blogs.wsj.com/japanrealtime/2014/06/04/frozen-ranks-as-third-biggest-hit-in-japan/|archive-date=24 March 2017|df=dmy-all}}</ref> * (૨૮.૯૧ કરોડ ડોલર)<ref name=gross/><!-- Do not replace this figure with the one from Box Office Mojo. BOM stopped tracking the film in early 2002 before the end of its run. --> }} |}} '''સ્પિરિટેડ અવે''' (જાપાની: 千と千尋の神隠し ગુજરાતી: ''સેન તો ચિહિરો નો કામીકાક્શી'', "સેન અને ચિહિરો નું અંતર્ધાન") એ વર્ષ ૨૦૦૧માં [[:en:Hayao Miyazaki|હાયાઓ મિયાઝાકી]] દ્વારા દિગ્દર્શિત [[:en:Anime|કાલ્પનિક જાપાની એનિમેટેડ ફિલ્મ]] છે જેનું એનિમેશન [[:en:Tokuma Shoten|તોકુમા શોતેન]], [[:en:Nippon Television Network|નિપ્પોન ટેલિવિઝન નેટવર્ક]], [[:en:Dentsu|દેન્ત્સુ]], [[:en:Buena Vista Home Entertainment|બ્યુએના વિસ્ટા હોમ એન્ટરટેન્મેન્ટ]], [[:en:Tohokushinsha Film|તોહોકુશિંશા ફિલ્મ]] અને [[:en:Mitsubishi|મિત્સુબિશી]] માટે [[:en:Studio Ghibli|સ્ટુડિયો ઘીબ્લી]] દ્વારા તેમજ વિતરણ [[:en:Toho|તોહો]] દ્વારા કરવામાં આવ્યું.<ref name=bcdb>"[http://www.bcdb.com/cartoon/20695-Sen_To_Chihiro_No_Kamikakushi.html Sen To Chihiro No Kamikakushi] {{Webarchive|url=https://archive.today/20121204162958/http://www.bcdb.com/ |date=2012-12-04 }}". http://www.bcdb.com {{Webarchive|url=https://archive.ph/20121204162958/http://www.bcdb.com/ |date=2012-12-04 }}, 13 May 2012</ref> તેમાં [[:en:Rumi Hiiragi|રુમિ હીરાગી]], [[:en:Miyu Irino|મિયુ ઇરિનો]], [[:en:Mari Natsuki|મારી નાત્સુકી]], તાકેશી નાઇતો, [[:en:Yasuko Sawaguchi|યાસુકો સાવાગુચી]], ત્સુનેહિકો કામિજો, તાકેહિકો ઓનો અને [[:en:Bunta Sugawara|બુન્તા સુગાવારા]] જેવા જાપાની કલાકારોએ કામ કર્યું છે.  આ ફિલ્મમાં ચિહિરો ઓગિનો (હીરાગી) નામની એક દસ વરસની છોકરીની વાર્તા દેખાડવામાં આવેલ છે, જે નવા શહેર તરફ જતી વખતે જાપાનની [[:en:Shinto|શિંતો-બૌદ્ધ]] લોકકથાઓમાં પ્રચલિત [[:en:Spirit world (Spiritualism)|આત્માઓની દુનિયામાં]] પ્રવેશ કરે છે. ચિહિરોના મમ્મી-પપ્પા જ્યારે યુબાબા (નાત્સુકી) નામક ચૂડેલ દ્વારા ડુક્કર બનાવી દેવામાં આવે છે, ત્યારે ચિહિરો યુબાબાના [[:en:Sentō|સ્નાનગૃહમાં]] નોકરી કરીને પોતાને તેમજ પોતાના મમ્મી-પપ્પાને આત્માઓની દુનિયામાંથી કાઢીને ફરીથી આપણી દુનિયામાં પાછા આવાનો રસ્તો શોધવાનો પ્રયાસ કરે છે. મિયાઝાકીએ દર વર્ષના ઉનાળામાં પોતાના ઘરે મળવા આવતા મિત્ર, સહયોગી નિર્માતા સેજી ઓકુદાની દસ વરસની દિકરી પર આધારિત ફિલ્મ બનાવવાનો નિર્ણય લીધા પછી ફિલ્મની સ્ક્રિપ્ટ લખી હતી.<ref>{{cite AV media|url=http://yumetokyoki.com/|date=16 November 2013|people=Sunada, Mami (Director)|type=Documentary|language=Japanese|publisher=Studio Ghibli|location=Tokyo|access-date=12 July 2014|script-title=ja:夢と狂気の王国|trans_title=The Kingdom of Dreams and Madness|archive-date=7 જુલાઈ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140707082237/http://yumetokyoki.com/|url-status=dead}}</ref> તે સમયે મિયાઝાકી પોતાના બે પ્રોજેક્ટ પર કામ કરી રહ્યા હતાં, પરંતુ તેઓ નામંજૂર થઈ ગયા હતાં. ૧.૯ કરોડ [[:en:United States dollar|ડોલરના]] બજેટ સાથે વર્ષ ૨૦૦૦માં ''સ્પિરિટેડ અવે'' ના નિર્માણની શરૂઆત થઈ. નિર્માણ પ્રક્રિયા દરમ્યાન મિયાઝાકીને લાગ્યું કે ફિલ્મ ત્રણ કલાકથી વધુ લાંબી જઈ રહી હતી, અને તેઓએ વાર્તાનાં ઘણાં ભાગ કાપી કાઢ્યાં. ત્યારપછી, [[:en:Walt Disney Pictures|વોલ્ટ ડિઝની કંપનીએ]] [[:en:Pixar|પિક્સારના]] ડિરેક્ટર અને મિયાઝાકીના ચાહક [[:en:John Lasseter|જ્હોન લેસેટરનો]] સંપર્ક કરી તેમની સામે અમેરીકામાં ''સ્પિરિટેડ અવે ''ને અંગ્રેજી ભાષામાં રિલીઝ કરવાનો પ્રસ્તાવ મુક્યો. લેસેટર એ [[:en:Kirk Wise|કર્ક વાઈઝ]] ને ડિરેક્ટર તરીકે અને [[:en:Donald W. Ernst|ડોનાલ્ડ W. અર્ન્સ્ટ]] ને ફિલ્મના અંગ્રેજી રૂપાંતરણના નિર્માતા તરીકે પસંદ કર્યાં. કથાકારો સિન્ડી ડેવિસ હ્યુઇટ અને ડોનાલ્ડ એચ હ્યુઇટ એ ફિલ્મનો સંવાદ અંગ્રેજીમાં લખ્યો, જેને તેઓએ જાપાની ભાષામાં બોલાયેલા મૂળ સંવાદ સાથે બરાબર મેળ આપ્યો.<ref name="latimes">{{cite news|url=http://articles.latimes.com/2002/sep/20/entertainment/et-turan20|title=Under the Spell of 'Spirited Away'|last=Turan|first=Kenneth|date=20 September 2002|work=[[Los Angeles Times]]|access-date= 20 July 2012}}</ref> આખરે આ ફિલ્મ જાપાનનાં થિયેટરોમાં ૨૦ જુલાઈ ૨૦૦૧ ના [[:en:Toho|તોહો]] દ્વારા રિલીઝ કરવામાં આવી. તેણે વિશ્વભરમાં ૨.૮૯ કરોડ ડોલરથી પણ વધારે કમાણી કરી, અને વિવેચકો દ્વારા ભરપૂર પ્રશંસા થતા [[:en:List of highest-grossing films in Japan|જાપાનના ઇતિહાસમાં સૌથી વધુ સફળ ફિલ્મ]] બની. કુલ ૩૦.૪ અબજ યેનની કમાણી સાથે આ ફિલ્મ (તે સમયે વિશ્વભરમાં સૌથી વધુ કમાઈ ચુકેલી) [[:en:Titanic (1997 film)|''ટાઇટેનિક'']] કરતાં પણ આગળ નીકળી ગઈ. ''સ્પિરિટેડ અવે'' નું નામ આજના સમયમાં પણ વારંવાર [[:en:Films considered the greatest ever|સર્વશ્રેષ્ઠ એનિમેટેડ ફિલ્મોની યાદીમાં]] આવે છે.<ref name="Paste">{{cite web|url=http://www.pastemagazine.com/blogs/lists/2009/11/50-best-movies-of-the-decade-2000-2009.html|title=The 50 Best Movies of the Decade (2000–2009)|date=3 November 2009|work=[[Paste Magazine]]|access-date=14 December 2011|archive-date=12 ડિસેમ્બર 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111212193238/http://www.pastemagazine.com/blogs/lists/2009/11/50-best-movies-of-the-decade-2000-2009.html|url-status=dead}}</ref><ref name="Metadecade">{{cite web|url=http://www.metacritic.com/feature/film-critics-pick-the-best-movies-of-the-decade|title=Film Critics Pick the Best Movies of the Decade|date=3 January 2010|publisher=[[Metacritic]]|access-date=4 September 2012|archive-date=4 ફેબ્રુઆરી 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170204092604/http://www.metacritic.com/feature/film-critics-pick-the-best-movies-of-the-decade|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/top/bestofrt/top_100_animation_movies/?category=2|title=Top 100 Animation Movies|publisher=Rotten Tomatoes|access-date= 6 May 2013}}</ref> [[:en:75th Academy Awards|૭૫માં એકેડેમી એવોર્ડ સમારંભમાં]] [[:en:Academy Award for Best Animated Feature|બેસ્ટ એનિમેટેડ ફીચર માટેનો એકેડેમી એવોર્ડ]] જીતીને ''સ્પિરિટેડ અવે''  જાપાનની એનિમેટેડ ફિલ્મોમાં તેમજ હાથે દોરેલા ચિત્રોથી બનેલી એનિમેટેડ ફિલ્મોમાંથી બેસ્ટ એનિમેટેડ ફિલ્મનો એવોર્ડ જીતવાવાળી એકમાત્ર ફિલ્મ બની<ref>{{cite web|url=http://oscars.org/oscars/ceremonies/2003|title=The 75th Academy Awards (2003)|work=[[Academy of Motion Picture Arts and Sciences]]|url-status = live|access-date= December 1, 2017| archive-url = https://web.archive.org/web/20171128072357/http://oscars.org/oscars/ceremonies/2003|archive-date=November 28, 2017}}</ref>; ત્યારબાદ તેણે ૨૦૦૨માં [[બર્લિન]] ખાતે યોજયેલ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં [[:en:Bloody Sunday (TV film)|''બ્લડી સન્ડે'']] નામની ફિલ્મ સાથે [[:en:Golden Bear|ગોલ્ડન બેર]] એવોર્ડ જીત્યો, અને [[:en:British Film Institute|બ્રિટિશ ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટની]] [[:en:BFI list of the 50 films you should see by the age of 14|"૧૪ વર્ષ સુધીની ઉમરનાં બાળકો માટેની ટોચની પચાસ ફિલ્મો"]] નામક યાદીમાં જગ્યા મેળવી લીધી.<ref>[https://web.archive.org/web/20120525190334/http://www.bfi.org.uk/education/conferences/watchthis/top50.html "Watch This: Top fifty films for children up to the age of 14".] </ref> વર્ષ ૨૦૧૬માં, વિશ્વભરનાં ૧૭૭ ફિલ્મ વિવેચકો દ્વારા ૨૧મી સદીની શ્રેષ્ઠ ફિલ્મોની રેન્કિંગમાં ''સ્પિરિટેડ અવે'' [[:en:100 Greatest Films of the 21st Century|ચોથા ક્રમ માટે]] ચૂંટવામાં આવી, અને તે લિસ્ટમાં સૌથી ઊંચી રેન્કિંગ મેળવનારી એનિમેટેડ ફિલ્મ બની ગઈ.<ref>{{cite web | url=http://www.bbc.com/culture/story/20160819-the-21st-centurys-100-greatest-films | title=The 21st Century's 100 greatest films | work=BBC | date=23 August 2016 | url-status = live | archive-url = https://web.archive.org/web/20170131124228/http://www.bbc.com/culture/story/20160819-the-21st-centurys-100-greatest-films | archive-date=31 January 2017 | df=dmy-all }}</ref> હાલ ૨૦૧૭માં [[:en:The New York Times|''ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ'']] ની "૨૧મી સદીની અત્યાર સુધીની શ્રેષ્ઠ ફિલ્મો" ની યાદીમાં પણ ''સ્પિરિટેડ અવે'' એ બીજો ક્રમ પ્રાપ્ત કર્યો.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/interactive/2017/06/09/movies/the-25-best-films-of-the-21st-century.html|title=The 25 Best Films of the 21st Century So Far.|date=9 June 2017|work=The New York Times|access-date=12 June 2017|language=en-US|issn=0362-4331|url-status = live|archive-url = https://web.archive.org/web/20170708065541/https://www.nytimes.com/interactive/2017/06/09/movies/the-25-best-films-of-the-21st-century.html|archive-date=8 July 2017|df=dmy-all}}</ref> == કથાનક == દસ વરસની ચિહિરો ઓગિનો પોતાનાં મમ્મી-પપ્પા સાથે નવા ઘર તરફ જતી હોય છે ત્યારે ભૂલથી તેના પપ્પા ખોટા રસ્તે ગાડી વાળી લે છે. તેઓ અજાણપણે એક જાદુઈ દુનિયામાં પ્રવેશી જાય છે અને ચિહિરોના પપ્પાને ત્યાં વધારે ફરવાની ઇચ્છા થાય છે. ચિહિરોનાં મમ્મી-પપ્પા જ્યારે એક ખાલી લાગતા રેસ્ટોરન્ટની લારીએ ડુક્કરની જેમ ખાવા લાગે છે, ત્યારે ચિહિરોની નજર એક ઉત્કૃષ્ટ સ્નાનગૃહ પર પડે છે અને તે હાકુ નામના એક યુવાન છોકરાને મળે છે, જે તેને સુર્યાસ્ત થાય તે પહેલા નદી પાર કરીને પાછા વળી જવાનું કહે છે. પણ, ચિહિરોને બહુ મોડી ખબર પડે છે કે તેનાં મમ્મી-પપ્પા ખરેખર ડુક્કરમાં પરિવર્તિત થઈ ગયાં છે અને તે પોતે પણ છલકાતી નદીને પાર કરવામાં અસમર્થ હોવાથી આત્માઓની દુનિયામાં ફંસાઈ ચુકી છે. ચિહિરોને શોધીને હાકુ તેને [[:en:Susuwatari|સુસુવાતારી]] (કોલસાના ધુમાળામાં રહેતા કાળા કણો જેવા દેખાતા જાદુઈ જીવો) ની દેખરેખ અને તેમનું સંચાલન કરવાવાળા તેમજ [[:en:Yōkai|કરોડીયા]] જેવા દેખાતા સ્નાનગૃહના બોઇલરમેન (પાણી ગરમ કરવાવાળા) કામાજીને મળીને તેની પાસે કામ માગવાનું કહે છે. કામાજી માટે સુસુવાતારી પેહલેથી જ કામ કરતા હોવાથી તેઓ સ્નાનગૃહમાં કામ કરતી લિન નામની યુવતીને ચિહિરોને સ્નાનગૃહની માલકણ યુબાબાને મળવા લઈ જવાનું કહે છે. યુબાબા ચિહિરોને ડરાવીને ભગાડવાનો પ્રયાસ કરે છે, પણ ચિહિરો તેની કામની માંગણી પર અચળ રહે છે, અને છેવટે યુબાબા ચિહિરોને કામ કરવાનો કોન્ટ્રેક્ટ આપી, તેનું નામ ઝુંટવીને તેને સેન (千) નું નવું નામ આપે છે, અને તેને લિનની સાથે રહેવાનું કહે છે. સેન જ્યારે પોતાનાં ડુક્કર બની ગયેલાં મમ્મી-પપ્પાને જોવા જાય છે, ત્યારે તેને "ચિહિરો" ને મોક્લાયેલું ગુડબાય કાર્ડ મળી આવે છે, અને તેને ખ્યાલ આવે છે કે તે પણ પોતાનું નામ ભૂલી ગઈ હતી. હાકુ તેને જણાવે છે કે યુબાબા લોકોનું નામ ઝુંટવીને તેઓને પોતાના વશમાં રાખે છે. તે પોતાનું અસલી નામ ભૂલી ચુક્યો છે, અને ચિહિરોને ચેતવે છે કે જો તે પોતાનું નામ ભૂલી જશે, તો તે ક્યારેય આત્માઓની દુનિયામાંથી બહાર નહીં નીકળી શકે. ત્યારબાદ, સ્નાનગૃહમાં કામ કરતી વખતે સેન એક શાંત એવા માસ્ક પહેરેલા (ચહેરા વગરના) આત્મા (જાપાની: ''કાઓનાશી'') ને સ્નાનેચ્છુ સમજી અંદર આવા દે છે. એક દુર્ગંધ ફેલાવતો આત્મા સેનનો પહેલો સ્નાનાર્થી બને છે. સેનને પછી ખબર પડે છે કે તે એક પ્રદૂશિત નદીનો આત્મા છે. પોતાને સાફ કરવા માટે આભાર માનતા એ સેનને એક જાદુઈ [[:en:Vomiting#emetic|ઔષધીય]] [[:en:dumpling|ટિક્કી]] આપે છે. સેન લિનને હાકુ વિશે પૂછે છે. બીજી બાજુ, ''કાઓનાશી'' એક મજૂરને સોનું બતાવીને, ભોળવીને તેને આખે-આખો ઓગાળી જાય છે. પછી, તે વધારે ખાવાનું માગવા માંડે છે અને બધાંને [[:en:Gratuity|સોનું આપવાનું]] શરૂ કરી દે છે. જ્યારે બધાં મજૂરો સોનું મેળવવાની લાલસાથી તેની આજુબાજુ ભેગા થવા માંડે છે, ત્યારે તે બીજા બે મજૂરોને પણ ઓગાળી લે છે. એ જોઈને બધાં મજૂરો બીને દોડાદોડી કરવા માંડે છે. આ બાજુ, પોતાનાં મમ્મી-પપ્પાની ચિંતામાં મગ્ન સેન કાગળની બનેલી શિકિગામીઓને એક ડ્રેગન પર હુમલો કરતા જોવે છે અને તે ડ્રેગનને હાકુ તરીકે ઓળખી જાય છે. જ્યારે ખૂબ જ ઇજાગ્રસ્ત હાકુ યુબાબાના કમરામાં જઈ પડે છે, સેન તેનો પીછો કરતા-કરતા મકાનની ઉપરની તરફ ચઢે છે. જ્યારે તે હાકુની પાસે પહોંચે છે, તેની પીઠ પર ચોંટી ગયેલી એક શિકિગામી યુબાબાની જોડકી બહેન ઝેનીબા બનીને સામે આવે છે. ઝેનીબા યુબાબાના નાનકડા દિકરા ''બો'' ને [[ઉંદર]] બનાવી એક નકલી ''બો'' બનાવે છે, અને યુબાબાના પક્ષીને એક નાનકડું પક્ષી બનાવી દે છે. તે સેનને કહે છે કે હાકુએ તેની જાદુઈ સોનેરી મહોર ચોરી લિધી છે, અને ચેતવણી આપે છે કે તે મહોર શાપિત છે. ત્યારબાદ, સેન,''બો ''અને નાના પક્ષીને પોતાની પીઠ પર લઈને હાકુ કામાજીના બોઇલર રૂમમાં જઈને પડે છે. સેન ખરેખર તો નદીના આત્માથી મળેલી ટિક્કીથી પોતાના મા-બાપને બચાવવા માગતી હોય છે, પણ એનો એક ભાગ હાકુને ખવડાવે છે, જેની અસરથી તે ઝેનીબાની સોનેરી મહોર અને એક કાળા જીવડાને ઉલ્ટી કરીને કાઢે છે. કાળા જીવડાને સેન પોતાના પગથી કચડી નાખે છે. હાકુ બેભાન સ્થિતિમાં હોવાથી સેન ઝેનીબાને મળીને તેની સોનેરી મહોર પાછી આપવા અને હાકુએ કરેલી ચોરી બદલ માફી માગવા જવાનો નિર્ણય લે છે. લિન સેનને ''કાઓનાશી'' એ મચાવેલા આતંક વિશે જણાવે છે. ઝેનીબાના ઘરે જવા માટે કામાજી સેનને ચાલીસ વરસ સુધી સાચવેલી ટ્રેનની ટિકિટ આપે છે અને જણાવે છે કે ટ્રેન હવે એક જ તરફ દોડે છે. ત્યારબાદ, સેન ''કાઓનાશી'' નો સામનો કરે છે અને જાદુઈ ટિક્કીનો બચેલો ભાગ તેને ખવડાવે છે. ''કાઓનાશી'' અધમુઓ થઈને એક પછી એક ઓગાળેલા મજૂરોને બહારે કાઢે છે અને સેનનો પીછો કરતા કરતા સ્નાનગૃહની બહારે નિકડે છે. ત્યાંથી લિન સેનને ટ્રેન સ્ટેશન સુધી લઈ જાય છે અને પછી સેન પહેલાની જેમ શાંત પડી ગયેલા ''કાઓનાશી'' અને પોતાનાં નવા મિત્રો (''બો'' અને નાના પક્ષી) સાથે ટ્રેનની મુસાફરી કરે છે. આ બાજુ સ્નાનગૃહમાં ભાનમાં આવેલો હાકુ ''કાઓનાશી ''એ કરેલા નુક્સાન અને સેનના અચાનક નીકળી જવાથી એકદમ ગુસ્સે ભરાયેલી યુબાબાને મળવા જાય છે. યુબાબા સેનનાં મમ્મી-પપ્પાને મારી નાખવાનો હુકમ આપે છે, પણ હાકુ તેને બતાવે છે કે ''બો' 'ગાયબ થઈ ગયો છે અને તેને પાછા લઈ આવવાના બદલામાં સેનનાં મમ્મી-પપ્પાને છોડી દેવાનું કહે છે. સેન, ''કાઓનાશી'', ''બો'' અને નાનું પક્ષી આખરે ઝેનીબાના ઘરે પહોંચે છે. ઝેનીબા યુબાબા કરતાં તદ્દન અલગ વ્યક્તિત્વ ધરાવતી એક દયાળુ અને પ્રેમાળ વૃદ્ધ મહિલા તરીકે જાણવામાં આવે છે. તે સેનને કહે છે કે યુબાબા ઉપરોક્ત કાળા જીવડાના માધ્યમથી હાકુને વશમાં રાખતી હતી, અને સેનના હાકુ માટેના પ્રેમના લિધે સોનેરી મહોર પર પોતે મુકેલો શાપ ટૂટી ગયો. સેનને હજુ પણ પોતાનાં મમ્મી-પપ્પા અને હાકુની ખૂબજ ચિંતા થતી હોય છે, પણ ત્યારે જ હાકુ પોતાના ડ્રેગનના રૂપમાં સેનને લેવા આવે છે. સેન પોતાનું અસલી નામ (ચિહિરો) ઝેનીબાને કહે છે. ઝેનીબા હાકુને માફ કરી તેને ચિહિરોનું બરાબર ધ્યાન રાખવાનું કહે છે. ત્યારબાદ, સેન, ''બો'' અને નાના પક્ષીને લઈને હાકુ પાછો સ્નાનગૃહ તરફ ઉડી નિકળે છે જ્યારે ''કાઓનાશી'' ઝેનીબાના સહાયક તરીકે ત્યાં જ રહી જાય છે. ઉડતા-ઉડતા રસ્તામાં સેનને યાદ આવે છે કે તે જ્યારે નાની હતી ત્યારે પોતાના જૂતાને શોધતી-શોધતી કોહાકુ નામની નદીમાં પડી ગઈ હતી અને તે સમયે હાકુએ તેને સુરક્ષિત રીતે કિનારે પહોંચાડી હતી. તે હાકુને કહે છે કે એનું અસલી નામ "કોહાકુ નદી" છે. આ સાંભળીને હાકુ પાછો પોતાના યુવકના રૂપમાં પરિવર્તન પામે છે અને ખુશીથી ચિહિરોનો આભાર માનતા તેને કહે છે કે તે ખરેખર કોહાકુ નદીનો આત્મા છે. સ્નાનગૃહે પાછા પહોંચીને હાકુ ''બો'' ને યુબાબાને સોંપીને સેનનાં માતા-પિતાને છોડવાનું કહે છે. યુબાબા કહે છે કે શાપ તોડવા માટે સેન એ એક આખરી પરીક્ષા પાસ કરવી પડશે. તે સેનને ડુક્કરના એક ઝુંડમાંથી પોતાના મા-બાપને એક જ વારમાં ઓળખવાનું કહે છે. સેન કહે છે કે ઝુંડમાં તેના મમ્મી-પપ્પા છે જ નહીં, જે સાચો ઉત્તર સાબિત થાય છે. યુબાબા સાથેનો કોન્ટ્રેક્ટ તે જ ક્ષણે ભસ્મ થઈ જતા સેનને પોતાનું અસલી નામ પાછું મળી જાય છે. હાકુ ચિહિરોને સુકાઈ ગયેલી નદીના પટ સુધી લઈ જાય છે અને વચન આપે છે કે તે ચિહિરોને ફરીથી મળવા જરૂર આવશે. ચિહિરો નદીના પટને પાર કરીને પોતાનાં મમ્મી-પપ્પાને ઉભેલા પામે છે, પણ તેઓને કાંઈ જ યાદ હોતું નથી. ત્રણેય જણ પાછા (હવે પાંદડાઓથી ઢંકાયેલી) ગાડી સુધી ચાલીને આવે છે અને ગાડીથી તે રહસ્યમયી દુનિયાને પાછળ છોડતા નિકળી જાય છે. == કલાકાર == {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" !ફિલ્મના કેરેક્ટરનું નામ<br> !જાપાની અવાજ કલાકાર<br> !અંગ્રેજી અવાજ કલાકાર<br> |- | {{Nihongo|ચિહિરો ઓગિનો|荻野 千尋|ઓગિનો ચિહિરો}}/{{Nihongo|સેન|千|અર્થાત્ "એક હજાર"}} | [[:en:Rumi Hiiragi|રુમિ હીરાગી]] | [[:en:Daveigh Chase|ડેવેય ચેઝ]] |- | {{Nihongo|હાકુ|珀}}/{{Nihongo|કોહાકુ નદીનો આત્મા|和速水 琥珀主|નિગિહાયામી કોહાકુનુશી|અર્થાત્ "તીવ્ર કેરબો નદીનો દેવ"}} | [[:en:Miyu Irino|મિયુ ઇરિનો ]] | [[:en:Jason Marsden|જેસન માર્સ્ડેન]] |- | {{Nihongo|યુબાબા|湯婆婆|યુબાબા|અર્થાત્ "સ્નાનગૃહ ડાકણ"}} | rowspan="2" | [[:en:Mari Natsuki|મારી નાત્સુકી]] | rowspan="2" | [[:en:Suzanne Pleshette|સુઝૅન પ્લેશેટ]] |- | {{Nihongo|ઝેનીબા|銭婆|ઝેનીબા|અર્થાત્ "ધનની ડાકણ"}} |- | {{Nihongo|કામાજી|釜爺|કામાજી|અર્થાત્ "બોઇલર ડોસો"}} | [[:en:Bunta Sugawara|બુન્તા સુગાવારા]] | [[:en:David Ogden Stiers|ડેવિડ ઓગ્ડન સ્ટાયર્સ]] |- | {{Nihongo|લિન|リン|રિન}} | [[:en:Yumi Tamai|યુમી તામાઇ]] | [[:en:Susan Egan|સૂઝન એગન]] |- | {{Nihongo|ચિચિયાકુ|父役}} | [[:en:Tsunehiko Kamijō|ત્સુનેહિકો કામિજો]] | [[:en:Paul Eiding|પૌલ આઇડિંગ]] |- | {{Nihongo|આનિયાકુ|兄役}}/આસિસ્ટન્ટ મેનેજર | [[:en:Takehiko Ono|તાકેહિકો ઓનો]] | [[:en:John Ratzenberger|જ્હોન રૅટ્ઝેનબર્ગર]] |- | {{Nihongo|કાઓનાશી|顔無し|કાઓનાશી|અર્થાત્ "ચહેરા વગરનો"}} | [[:en:Akio Nakamura|આકિઓ નાકામુરા]] | rowspan="2" | [[:en:Bob Bergen|બોબ બર્જન]] |- | {{Nihongo|આઓગાએરૂ|青蛙|4=અર્થાત્ "ડેડકો"}} | [[:en:Tatsuya Gashūin|તાત્સુયા ગાશૂઇન]] |- | {{Nihongo|બાન્દાઈ-ગાએરૂ|番台蛙}}/ફોરમેન | [[:en:Yo Oizumi|યો ઓઇઝુમી]] | [[:en:Rodger Bumpass|રોડજર બમ્પાસ]] |- | {{Nihongo|બો|坊|બો}} (શિશુ) | [[:en:Ryūnosuke Kamiki|રિયૂનોસુકે કામિકી]] | [[:en:Tara Strong|તારા સ્ટ્રોંગ]] |- | {{Nihongo|આકિઓ ઓગિનો|荻野 明夫|ઓગિનો આકિઓ}}, ચિહિરોના પિતા | [[:en:Takashi Naitō|તાકાશી નાઇતો]] | [[:en:Michael Chiklis|માઇકલ ચિક્લિસ]] |- | {{Nihongo|યૂકો ઓગિનો|荻野 悠子|ઓગિનો યૂકો}}, ચિહિરોની માતા | [[:en:Yasuko Sawaguchi|યાસુકો સાવાગુચી]] | [[:en:Lauren Holly|લોરેન હૌલી]] |- | {{Nihongo|નદીનો આત્મા|河の神|કાવા નો કામી}} | [[:en:Koba Hayashi|કોબા હાયાશી]] | [[:en:Jim Ward|જિમ વોર્ડ]] |- | {{Nihongo|મૂળો આત્મા|お白様|ઓશિરા-સામા|અર્થાત્ "મહાન શ્વેત સ્વામી"}} | [[:en:Ken Yasuda|કેન યાસુદા]] | [[:en:Jack Angel|જૅક એન્જલ]] |} == References == {{Reflist|2}} [[શ્રેણી:ચલચિત્ર]] lhfpinpown1vkjy8s5v8at7hjq7qjr2 2 103526 900387 897538 2026-04-28T15:38:23Z Snehrashmi 41463 પાનું ખાલી કરી દેવાયું 900387 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 900388 900387 2026-04-28T15:40:28Z Snehrashmi 41463 પરિત્યક્ત રહસ્યોનું સંગ્રહાલય (ધ મ્યુઝિયમ ઓફ એબેન્ડન્ડ સિક્રેટ્સ) 900388 wikitext text/x-wiki '''ધ મ્યુઝિયમ ઓફ એબેન્ડન્ડ સિક્રેટ્સ''' (પરિત્યક્ત રહસ્યોનું સંગ્રહાલય) એ ઓક્સાના ઝબુઝકો દ્વારા લખાયેલી ૨૦૦૯ની નવલકથા છે. ૮૦૦થી વધુ પૃષ્ઠો ધરાવતી આ નવલકથા સમકાલીન યુક્રેનિયન ઇતિહાસના છ દાયકાઓને આવરી લે છે. વિવેચકોએ આ પુસ્તકની સરખામણી થોમસ માનની 'બુડેનબ્રૂક્સ' સાથે કરી છે. ઝબુઝકોની આ ત્રીજી નવલકથા એક આધુનિક પેઢી દર પેઢીની ગાથા છે, જે ૧૯૪૦ થી ૨૦૦૪ સુધીના વર્ષોને આવરી લે છે. તે એક પત્રકાર, દરીના હોશ્ચિન્સ્કા દ્વારા પશ્ચિમ યુક્રેનમાં બનેલી ઐતિહાસિક ઘટનાઓની તપાસના રૂપમાં રજૂ કરવામાં આવી છે, જેમાં હોલોડોમોર, યુક્રેનિયન ઇન્સર્જન્ટ આર્મી અને ત્યારપછીના રાજકીય ફેરફારોનો સમાવેશ થાય છે, જે ઓરેન્જ રિવોલ્યુશન (નારંગી ક્રાંતિ) ના થોડા સમય પહેલા પૂરી થાય છે. આ પુસ્તકે ૨૦૧૦માં 'કોરેસ્પોન્ડન્ટ' મેગેઝિન દ્વારા આપવામાં આવેલ 'શ્રેષ્ઠ યુક્રેનિયન પુસ્તક'નો એવોર્ડ અને ૨૦૧૩માં રૉક્લા (Wrocław) શહેર દ્વારા આપવામાં આવેલ 'એન્જેલસ સેન્ટ્રલ યુરોપિયન લિટરેચર એવોર્ડ' જીત્યો હતો. એન્જેલસ જ્યુરીના પ્રમુખ, નતાલ્યા ગોર્બનેવસ્કાયાએ આ પુસ્તક વિશે કહ્યું હતું કે, "આ પુસ્તક ઇતિહાસ અને આધુનિકતાને એકસાથે વણે છે, જેમાં જાદુ, પ્રેમ, વિશ્વાસઘાત અને મૃત્યુનું વર્ણન છે." 3ph00sr414t9x31npqeukv0i7v1qkn3 0 118072 900400 858858 2026-04-28T20:10:17Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 900400 wikitext text/x-wiki {{સુધારો}} સર્ચ એન્જિન ઓપ્ટિમાઇઝેશન (SEO) એ વેબ સર્ચ એન્જિનના વપરાશકર્તાઓ માટે વેબસાઇટ અથવા વેબ પૃષ્ઠની દૃશ્યતા વધારીને વેબસાઇટ ટ્રાફિકની ગુણવત્તા અને માત્રામાં વૃદ્ધિ કરવાની પ્રક્રિયા છે. તે છબી શોધ, વિડિઓ શોધ, શૈક્ષણિક શોધ, સમાચાર શોધ અને ઉદ્યોગ-વિશિષ્ટ વર્ટિકલ સર્ચ એન્જિન્સ સહિત વિવિધ પ્રકારના શોધને લક્ષ્ય બનાવી શકે છે. બેકલિંક્સ, અથવા ઇનબાઉન્ડ લિંક્સની સંખ્યા વધારવા માટે કોઈ સાઇટને પ્રોત્સાહન આપવી એ બીજી SEO યુક્તિ છે. મે 2015 સુધીમાં, મોબાઇલ શોધ કમ્પ્યુટર શોધ શોધને વટાવી ગઈ હતી.<ref>https://www.webopedia.com/TERM/S/SEO.html</ref> ઇન્ટરનેટ માર્કેટિંગ વ્યૂહરચના તરીકે, SEO ધ્યાનમાં લે છે કે સર્ચ એન્જીન કેવી રીતે કાર્ય કરે છે, કમ્પ્યુટર એ પ્રોગ્રામ કરેલ અલ્ગોરિધમ્સ જે સર્ચ એન્જિન વર્તણૂકને સૂચવે છે, લોકો શું શોધે છે, શોધ એન્જિનમાં ટાઇપ કરેલા વાસ્તવિક શોધ શબ્દો અથવા કીવર્ડ્સ, અને કયા શોધ એંજીન્સને તેમના લક્ષ્યાંકિત પ્રેક્ષકો દ્વારા પસંદ કરવામાં આવે છે . કોઈ વેબસાઇટ શોધ એંજિનથી વધુ મુલાકાતીઓ મેળવશે જ્યારે શોધ એન્જિન પરિણામ પૃષ્ઠ (એસઇઆરપી) માં વેબસાઇટ રેન્ક વધુ હોય તે કારણ SEO કરવામાં આવે છે . આ મુલાકાતીઓ પછી ગ્રાહકોમાં રૂપાંતરિત થઈ શકે છે.<ref>https://adwords.googleblog.com/2015/05/building-for-next-moment.html</ref> == ઇતિહાસ == વેબમાસ્ટર્સ અને કન્ટેન્ટ પ્રદાતાઓએ 1990 ના દાયકાના મધ્યમાં સર્ચ એન્જીન માટે વેબસાઇટ્સને ઓપ્ટિમાઇઝ કરવાનું શરૂ કર્યું, કારણ કે પ્રથમ સર્ચ એન્જિન પ્રારંભિક વેબની સૂચિબદ્ધ કરતા હતા. શરૂઆતમાં, બધા વેબમાસ્ટર્સને ફક્ત પૃષ્ઠનું(પાનાનુ) સરનામું, અથવા યુઆરએલ (URL), વિવિધ એન્જિન પર જમા કરાવવાની જરૂર હતી જે તે પૃષ્ઠને ક્રોલ કરવા માટે વેબ ક્રોલરને મોકલશે, તેમાંથી અન્ય પૃષ્ઠોની લિંક્સ ની માહિતી મેળવવામાં આવશે, અને પૃષ્ઠ (પાનું) પર મળેલ માહિતીને ઇન્ડેક્સ કરવા પરત આવશે. પ્રક્રિયામાં સર્ચ એન્જિન સ્પાઈડર એક પૃષ્ઠ ડાઉનલોડ કરવા અને તેને શોધ એંજિનના પોતાના સર્વર પર સ્ટોર કરવા માટે શામેલ છે.<ref>http://www.thinkpink.com/bp/Thesis/Thesis.pdf</ref> બીજો પ્રોગ્રામ, જેને ઇન્ડેક્સર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તે પૃષ્ઠ વિશેની માહિતી સમાવે છે, જેમ કે તેમાં શામેલ '''શબ્દો''', તે '''ક્યાં સ્થિત છે''', અને '''ચોક્કસ શબ્દો માટેનું કોઈપણ વજન''', તેમજ પૃષ્ઠમાંની તમામ લિંક્સ. આ બધી માહિતી પછીની તારીખે '''ક્રોલિંગ''' માટે શેડ્યૂલરમાં મૂકવામાં આવે છે.<ref>{{Cite web |url=https://searchenginewatch.com/sew/news/2048891/intro-search-engine-optimization |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2020-06-19 |archive-date=2019-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190427053341/https://searchenginewatch.com/sew/news/2048891/intro-search-engine-optimization |url-status=dead }}</ref> વેબસાઇટ માલિકોએ સર્ચ એન્જિન પરિણામોમાં ઉચ્ચ રેન્કિંગ અને દૃશ્યતાના મૂલ્યને માન્યતા આપી છે, સફેદ ટોપી (વ્હાઇટ હેટ) અને બ્લેક ટોપી (બ્લેક હેટ) બંને SEO વ્યવસાયિકો માટે એક તક બનાવે છે. ઉદ્યોગ વિશ્લેષક ડેની સુલિવાનના કહેવા મુજબ, '''"સર્ચ એન્જિન ઓપ્ટિમાઇઝેશન (SEO)"''' વાક્ય કદાચ 1997 માં ઉપયોગમાં આવ્યો હતો. સુલિવાન બ્રુસ ક્લેને આ શબ્દ લોકપ્રિય બનાવવા માટેના પ્રથમ લોકો તરીકેનો શ્રેય આપે છે.<ref>https://web.archive.org/web/20100423051708/http://forums.searchenginewatch.com/showpost.php?p=2119</ref> શોધ અલ્ગોરિધમ્સના પ્રારંભિક સંસ્કરણો વેબમાસ્ટર-પ્રદાન કરેલી માહિતી જેમ કે '''કી-વર્ડ મેટા ટેગ''' અથવા અલીવેબ (ALIWEB) જેવા એન્જિનમાં ઇન્ડેક્સ ફાઇલો પર આધારિત છે. મેટા ટેગ દરેક પૃષ્ઠની સામગ્રી માટે માર્ગદર્શિકા પ્રદાન કરે છે. ઇન્ડેક્સ પૃષ્ઠો પર મેટાડેટાનો ઉપયોગ કરવો તે વિશ્વસનીય કરતાં ઓછું હોવાનું જણાયું છે, જોકે, મેટા ટેગમાં વેબમાસ્ટરની કીવર્ડ્સની પસંદગી સંભવત સાઇટની વાસ્તવિક સામગ્રીની અચોક્કસ રજૂઆત હોઈ શકે છે. અચોક્કસ, અપૂર્ણ અને મેટા ટેગમાં અસંગત ડેટા અસ્પષ્ટ શોધ માટે પૃષ્ઠોને ક્રમાંકિત કરી શકે છે અને કર્યું છે.<ref>{{Cite web |url=http://tsdr.uspto.gov/documentviewer?caseId=sn77171330&docId=APP20070505071211#docIndex=71&page=1 |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2020-06-19 |archive-date=2020-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200930162258/https://tsdr.uspto.gov/documentviewer?caseId=sn77171330&docId=APP20070505071211#docIndex=71&page=1 |url-status=dead }}</ref> વેબ સામગ્રી પ્રદાતાઓએ પણ સારામાં ક્રમ લાવવાના પ્રયાસમાં પૃષ્ઠના એચટીએમએલ(HTML) સ્રોતની અંદર કેટલાક ગુણધર્મોને ચાલાકી કરી છે. શોધ એંજીન. 1997 સુધીમાં, સર્ચ એન્જિન ડિઝાઇનરોએ માન્યતા આપી હતી કે વેબમાસ્ટર્સ તેમના શોધ એંજિનમાં સારી રેન્ક મેળવવાના પ્રયત્નો કરી રહ્યા છે, અને કેટલાક વેબમાસ્ટર્સ અતિશય અથવા અપ્રસ્તુત કીવર્ડ્સવાળા પૃષ્ઠોને ભરીને શોધ પરિણામોમાં તેમની રેન્કિંગમાં ફેરફાર પણ કરી રહ્યા હતા. પ્રારંભિક શોધ એંજીન્સ, જેમ કે અલ્ટિવિસ્ટા અને ઇન્ફોસીક, વેબમાસ્ટરને રેન્કિંગમાં હેરાફેરી કરતા અટકાવવા માટે તેમના એલ્ગોરિધમ્સને સમાયોજિત કરે છે.<ref>https://www.nytimes.com/1996/11/11/business/desperately-seeking-surfers.html</ref> કી-વર્ડ ડેન્સિટી જેવા પરિબળો પર ખૂબ આધાર રાખીને જે ફક્ત વેબમાસ્ટરના નિયંત્રણમાં હતા, પ્રારંભિક સર્ચ એન્જિનો દુરૂપયોગ અને રેન્કિંગની હેરાફેરીથી પીડાય છે. તેમના વપરાશકર્તાઓને વધુ સારા પરિણામો આપવા માટે, શોધ એંજીનને તેમના પરિણામ પૃષ્ઠોને અનૈતિક વેબમાસ્ટરો દ્વારા અસંખ્ય કી-વર્ડ્સથી ભરેલા અસંબંધિત પૃષ્ઠોને બદલે, સૌથી વધુ સંબંધિત શોધ પરિણામો બતાવવા ખાતરી કરવા માટે સ્વીકારવાનું હતું. આનો અર્થ થાય છે સિમેન્ટીક સિગ્નલને સ્કોર કરવા માટેની મુદતની ઘનતા પર વધુ નિર્ભરતાથી વધુ સાકલ્યવાદી પ્રક્રિયા તરફ પ્રયાણ.<ref>{{Cite web |url=http://tsdr.uspto.gov/documentviewer?caseId=sn77171330&docId=APP20070505071211#docIndex=71&page=1 |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2020-06-19 |archive-date=2020-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200930162258/https://tsdr.uspto.gov/documentviewer?caseId=sn77171330&docId=APP20070505071211#docIndex=71&page=1 |url-status=dead }}</ref> સર્ચ એન્જિનની સફળતા અને લોકપ્રિયતા કોઈપણ આપવામાં આવેલી શોધમાં સૌથી વધુ સંબંધિત પરિણામો ઉત્પન્ન કરવાની તેની ક્ષમતા દ્વારા નક્કી કરવામાં આવી છે, નબળી ગુણવત્તા અથવા અપ્રસ્તુત શોધ પરિણામ વપરાશકર્તાઓને અન્ય સર્ચ સ્રોત શોધવામાં પરિણમી શકે છે. સર્ચ એન્જિનોએ વધુ જટિલ રેન્કિંગ એલ્ગોરિધમ્સ વિકસાવીને જવાબ આપ્યો, વેબમાસ્ટર્સ માટે ચાલાકી કરવા માટે વધુ મુશ્કેલ એવા વધારાના પરિબળો ધ્યાનમાં લીધા. 2005 માં, '''સર્ચ એન્જિન ઓપ્ટિમાઇઝેશન (SEO)''' અને સંબંધિત વિષયો સાથે સંકળાયેલા પ્રેક્ટિશનરો અને સંશોધનકારોને એક સાથે લાવવા માટે વાર્ષિક પરિષદ, AIRWEB (એડવર્ઝઅરિયલ ઇન્ફર્મેશન રીટ્રીવલ વેબ ) ની રચના કરવામાં આવી હતી. વધુ પડતી આક્રમક તકનીકનો ઉપયોગ કરતી કંપનીઓ તેમની ક્લાયંટ વેબસાઇટ્સને શોધ પરિણામ પરથી પ્રતિબંધિત કરી શકે છે. 2005 માં, વોલ સ્ટ્રીટ જર્નલલે ટ્રાફિક પાવર નામની કંપની પર અહેવાલ આપ્યો હતો, જેણે કથિત રીતે ઉચ્ચ જોખમની તકનીકોનો ઉપયોગ કર્યો હતો અને તે તેના ગ્રાહકોને તે જોખમો જાહેર કરવામાં નિષ્ફળ ગઈ હતી. વાયર્ડ મેગેઝિનએ અહેવાલ આપ્યો છે કે આ જ કંપનીએ બ્લોગર અને '''એસઇઓ (SEO)''' આરોન વોલ પર પ્રતિબંધ અંગે લખવા માટે દાવો કર્યો હતો. ગૂગલના મેટ કટ્સે પાછળથી પુષ્ટિ કરી કે ગૂગલે હકીકતમાં ટ્રાફિક પાવર અને તેના કેટલાક ગ્રાહકોને પ્રતિબંધિત કર્યા છે. કેટલાક '''સર્ચ એંજીન એસઇઓ (SEO)''' ઉદ્યોગ સુધી પણ પહોંચ્યા છે, અને એસઇઓ પરિષદો, વેબચેટ્સ અને સેમિનારોમાં વારંવાર પ્રાયોજકો અને અતિથિઓ છે. મુખ્ય સર્ચ એંજીન વેબસાઇટ ઓપ્ટિમાઇઝેશનમાં સહાય માટે માહિતી અને માર્ગદર્શિકા પ્રદાન કરે છે. ગૂગલ પાસે વેબમાસ્ટર્સને તે શીખવામાં સહાય માટે સાઇટમેપ્સ પ્રોગ્રામ છે કે શું ગૂગલને તેમની વેબસાઇટની ઇન્ડેક્સ બનાવવામાં કોઈ સમસ્યા આવી રહી છે અને તે વેબસાઇટ પર ગુગલ ટ્રાફિક પર ડેટા પ્રદાન કરે છે. બિંગ વેબમાસ્ટર ટૂલ્સ વેબમાસ્ટરને સાઇટમેપ અને વેબ ફીડ્સ સબમિટ કરવાની રીત પ્રદાન કરે છે, વપરાશકર્તાઓને '''"ક્રોલ રેટ"''' નિર્ધારિત કરવા અને વેબ પૃષ્ઠોની ઇન્ડેક્સ સ્થિતિને ટ્રેક કરવાની મંજૂરી આપે છે. 2015 માં, જાણ કરવામાં આવી હતી કે ગૂગલ, મોબાઇલ શોધને ભવિષ્યના ઉત્પાદનોમાં મુખ્ય સુવિધા તરીકે વિકસિત અને પ્રોત્સાહન આપી રહ્યું છે. જવાબમાં, ઘણી બ્રાન્ડ્સ તેમની ઇન્ટરનેટ માર્કેટિંગ વ્યૂહરચના માટે એક અલગ અભિગમ લેવાનું શરૂ કર્યું. == પદ્ધતિઓ == કેવી રીતે ઇન્ડેક્સ મેળવવી ગૂગલ, બિંગ અને યાહૂ જેવા અગ્રણી સર્ચ એન્જિન્સ, તેમના અલ્ગોરિધ્મિક શોધ પરિણામ માટે પૃષ્ઠોને શોધવા માટે ક્રોલર્સનો ઉપયોગ કરે છે. પૃષ્ઠો કે જે અન્ય શોધ એંજિન ઇન્ડેક્સ પૃષ્ઠોથી જોડાયેલા છે તેમને સબમિટ કરવાની જરૂર નથી કારણ કે તે આપમેળે મળી આવે છે. યાહુ! ડિરેક્ટરી અને ડીએમઓઝેડ, બે મુખ્ય ડિરેક્ટરીઓ જે અનુક્રમે 2014 અને 2017 માં બંધ થઈ હતી, બંને મેન્યુઅલ સબમિશન અને માનવ સંપાદકીય સમીક્ષાની આવશ્યકતા છે. <ref>https://support.google.com/webmasters/answer/35769</ref> ગૂગલ '''ગૂગલ સર્ચ કન્સોલ''' પ્રદાન કરે છે, જેના માટે એક એક્સએમએલ (XML) સાઇટમેપ ફીડ બનાવી શકાય છે અને નિશુલ્ક સબમિટ કરી શકાય છે તેની ખાતરી કરવા માટે કે બધા પૃષ્ઠો મળી આવે છે, ખાસ કરીને એવા પૃષ્ઠો કે જે આપમેળે URL ને અનુસરીને લિંક્સ ને અનુસરીને શોધી શકાતા નથી. યાહુ! અગાઉ એક પેઇડ સબમિશન સેવા સંચાલિત કરતી હતી જે ક્લિક દીઠ ખર્ચ માટે ક્રોલિંગની બાંયધરી આપે છે; જોકે, આ પ્રથા 2009 માં બંધ કરવામાં આવી હતી.<ref>https://support.google.com/webmasters/answer/156184?hl=en&visit_id=637281761987476505-294908749&rd=2&ref_topic=4581190</ref> સાઇટને ક્રોલ કરતી વખતે સર્ચ એન્જિન ક્રોલર્સ ઘણાં વિવિધ પરિબળોને જોઈ શકે છે. દરેક પૃષ્ઠ શોધ એન્જિન દ્વારા ઇન્ડેક્સ નથી. પૃષ્ઠની રુટ ડિરેક્ટરીથી પૃષ્ઠોનું અંતર પૃષ્ઠો ક્રોલ થાય છે કે નહીં તે પણ એક પરિબળ હોઈ શકે છે. <ref>{{Cite web |url=https://webmasters.googleblog.com/2019/05/the-new-evergreen-googlebot.html |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2020-06-19 |archive-date=2020-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201106072307/https://webmasters.googleblog.com/2019/05/the-new-evergreen-googlebot.html |url-status=dead }}</ref> આજે, મોટાભાગના લોકો મોબાઇલ પર મોબાઇલ ઉપકરણનો ઉપયોગ કરીને ગૂગલ પર શોધી રહ્યા છે. નવેમ્બર, 2016 માં, ગૂગલે વેબસાઇટ્સને ક્રોલ કરવાની રીતમાં મોટા ફેરફારની જાહેરાત કરી અને તેમનો ઇન્ડેક્સ મોબાઇલ-પ્રથમ બનાવવાનું શરૂ કર્યું, જેનો અર્થ એ કે આપેલ વેબસાઇટનું મોબાઇલ સંસ્કરણ ગૂગલ તેમના ઇન્ડેક્સ માં શામેલ છે તે માટેનો પ્રારંભિક બિંદુ બની જશે. મે 2019 માં, ગૂગલે ક્રોમિયમ (ઘોષણા સમયે 74) નું નવીનતમ સંસ્કરણ હોવાનું તેમના ક્રોલરના રેન્ડરિંગ એન્જિનને અપડેટ કર્યું. <ref>{{Cite web |url=https://webmasters.googleblog.com/2019/10/updating-user-agent-of-googlebot.html |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2020-06-19 |archive-date=2020-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200302132028/https://webmasters.googleblog.com/2019/10/updating-user-agent-of-googlebot.html |url-status=dead }}</ref> ગૂગલે સંકેત આપ્યો છે કે તેઓ નિયમિતરૂપે ક્રોમિયમ રેન્ડરિંગ એન્જિનને નવીનતમ સંસ્કરણ પર અપડેટ કરશે. ડિસેમ્બર 2019 માં, ગૂગલે તેમની રેન્ડરિંગ સેવા દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતા નવીનતમ ક્રોમ સંસ્કરણને પ્રતિબિંબિત કરવા માટે તેમના ક્રોલરના વપરાશકર્તા-એજન્ટ શબ્દમાળાને અપડેટ કરવાનું પ્રારંભ કર્યું. વિલંબ એ વેબમાસ્ટરને તેમના કોડને અપડેટ કરવા માટે સમયની મંજૂરી આપવાનો હતો જેણે ખાસ રોબોટ વપરાશકર્તા-એજન્ટ શબ્દમાળાઓને પ્રતિસાદ આપ્યો. ગૂગલે મૂલ્યાંકન ચલાવ્યું હતું અને વિશ્વાસ અનુભવ્યો હતો કે અસર ઓછી હશે.<ref>https://googleblog.blogspot.com/2011/02/finding-more-high-quality-sites-in.html</ref> == સંદર્ભ == {{Reflist}} 0foo74sspcqbrwoqwrfomibuactq19g 0 139952 900412 885467 2026-04-29T10:58:22Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 900412 wikitext text/x-wiki {{Infobox Mountain Pass |name=અંબોલી ઘાટ |photo= |photo_width=250px |photo_caption= |lat_d= |long_d= |traversed= |location=[[મહારાષ્ટ્ર]], [[ભારત]] |range=[[પશ્ચિમ ઘાટ|સહ્યાદ્રી]] |coordinates= |elevation= }} '''અંબોલી ઘાટ''' એ [[પશ્ચિમ ઘાટ|સહ્યાદ્રીનો]] એક પર્વતીય માર્ગ છે. આ ઘાટ પર અંબોલીનું હિલ સ્ટેશન આવેલું છે. તે [[કોલ્હાપુર|કોલ્હાપુરથી]] સાવંતવાડી (અંબોલી થઈને) જવાના માર્ગ પર છે. આ ઘાટ પર ભારે વરસાદ પડે છે અને તે ગાઢ જંગલો, ધોધ અને સુંદર કુદરતી પર્યાવરણ ધરાવે છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.walkthroughindia.com/walkthroughs/adventures-drive-through-the-9-majestic-ghats-of-maharashtra/ |title=Adventures Drive Through The 9 Majestic Ghats of Maharashtra |access-date=2023-04-29 |archive-date=2023-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230429061641/http://www.walkthroughindia.com/walkthroughs/adventures-drive-through-the-9-majestic-ghats-of-maharashtra/ |url-status=dead }}</ref> આ ઘાટ [[મહારાષ્ટ્ર|મહારાષ્ટ્રના]] પ્રવાસીઓના આકર્ષણોમાંનું એક છે. અંબોલી ઘાટ ગોવા જવા માટેનો લોકપ્રિય રસ્તો છે. == દુર્ઘટનાઓ == ૩૧ જુલાઈ ૨૦૧૭ના રોજ, ''સેલ્ફી'' લેવાનો પ્રયાસ કરતી વખતે અંબોલી ઘાટમાં ૨૦૦૦ ફીટ ઊંડી ખીણમાં પડી જવાથી બે પ્રવાસીઓના મૃત્યુ થયા હતા.<ref>{{Cite web|date=3 August 2017|title=Disturbing video: Two drunk men fall to their death in Amboli Ghat|url=http://www.mid-day.com/articles/disturbing-video-drunk-youths-fall-to-their-death-amboli-ghat-maharashtra/18478167}}{{Dead link|date=એપ્રિલ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite web|date=4 August 2017|title=Body of youth who fell into valley in Amboli recovered|url=http://indianexpress.com/article/india/body-of-youth-who-fell-into-valley-in-amboli-recovered-4782677/}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Caught on Camera: 2 Fall into 2,000-Ft Deep Valley in Maharashtra, die|url=http://www.ndtv.com/india-news/two-men-fall-into-valley-in-amboli-video-captures-fall-1733316}}</ref> == સંદર્ભ == {{Reflist}} [[શ્રેણી:મહારાષ્ટ્ર]] sc684qprxr8mifpz02w85xkscqpkjep 0 142028 900398 886515 2026-04-28T18:45:40Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 900398 wikitext text/x-wiki {{Short description|ભારતીય એરોસ્પેસ ઇજનેર}} {{pp-vandalism|small=yes}} {{Use dmy dates|date=July 2018}} {{Use Indian English|date=July 2018}} {{Infobox officeholder | name = શ્રી. સોમનાથ | image = S. Somanath, Director of VSSC, ISRO, speaks during the Heads of Agency Plenary of the 70th International Astronautical Congress (cropped).jpg | alt = | caption = શ્રી. સોમનાથ (વિક્રમ સારાભાઈ અંતરિક્ષ કેન્દ્ર વીએસએસસીના નિર્દેશક તરીકે) ૭૦મા આંતરરાષ્ટ્રીય એસ્ટ્રોનૌટિકલ કોંગ્રેસમાં વ્યાખ્યાન આપતાં | title = ભારતીય અંતરીક્ષ અનુસંધાન સંગઠનના ચેરપર્સન | term_start = {{Start date|2022|01|15|df=yes}} | term_end = | predecessor = [[કૈ. શિવન]] | successor = | title1 = વિક્રમ સારાભાઈ અંતરિક્ષ કેન્દ્રના નિર્દેશક | term_start1 = ૨૨ જાન્યુઆરી ૨૦૧૮ | term_end1 = ૧૪ જાન્યુઆરી ૨૦૨૨ | predecessor1 = કૈ. શિવન | successor1 = એસ. ઉન્નીકૃષણન નાયર<ref>{{cite web |title=ડૉ. એસ. ઉન્નીકૃષણન નાયર |url=https://www.vssc.gov.in/director.html |access-date=૭ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૨}}</ref> | title2 = લિક્વિડ પ્રોપલ્સન સિસ્ટમ સેન્ટરના નિર્દેશક | term_start2 = ૧ જાન્યુઆરી ૨૦૧૫ | term_end2 = ૨૩ જાન્યુઆરી ૨૦૧૮ | predecessor2 = [[કૈ. શિવન]] | successor2 = વિ. નારાયણન | birth_name = | birth_date = 1963 | birth_place = શેરથલ, [[કેરળ]], [[ભારત]] | alma_mater = {{Plainlist| * ટીકેએમ કૉલેજ ઓફ એન્જિનીયરિંગ, કોલ્લામ (બી.ટેક.) * [[ભારતીય વિજ્ઞાન સંસ્થા|ભારતીય વિજ્ઞાન સંસ્થા, બેંગ્લુરુ]] (એમ.ઈ.) }} | spouse = વલ્સલાકુમારી | children = ૨ | parents = {{Unbulleted_list|વેદામ્પરમ્બિલ શ્રીધર પણિકર|થાન્કમ્મા}} | order = ૧૦મા }} '''શ્રી. સોમનાથ''', (જન્મ જુલાઈ ૧૯૬૩), તરીકે જાણીતા '''શ્રીધર પણિકર સોમનાથ''' ({{lang-ml| എസ്‌. സോമനാഥ്‌}}), એ ભારતીય એરોસ્પેસ એન્જિનીયર છે. તેઓ હાલ ભારતીય અંતરિક્ષ અનુસંધાન સંગઠનના ચેરપર્સન તરીકે સેવા આપી રહ્યા છે.<ref>{{Cite web|title=શ્રી. સોમનાથે અંતરિક્ષ વિભાગના સેક્રેટરી તરીકે કાર્યભાર સંભાળ્યો|url=https://www.isro.gov.in/update/14-jan-2022/shri-s-somanath-assumes-charge-secretary-department-of-space|access-date=૨૦૨૨-૦૧-૧૫|work=ઇસરો|archive-date=14 જાન્યુઆરી 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220114113533/https://www.isro.gov.in/update/14-jan-2022/shri-s-somanath-assumes-charge-secretary-department-of-space|url-status=dead}}</ref> તેમના નેતૃત્વમાં ઇસરોએ [[ચંદ્રયાન-૩|ચંદ્રયાન-૩નું]] અભિયાન સફળ રીતે પુરું કરીને ભારતને ચંદ્રતલ પર દક્ષિણ ધ્રુવ પર હળવું ઉતરાણ કરવાવાળા પ્રથમ દેશનું બિરુદ અપાવ્યું.<ref>{{Cite news |date=6 જુલાઈ ૨૦૨૩ |title=ચંદ્રયાન-૩ પ્રક્ષેપણ ૧૪ જુલાઈ, ચંદ્રતલ પર ઉતરાણ ૨૪ ઓગસ્ટ |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/sci-tech/chandrayaan-3-launch-scheduled-for-july-14-at-235-pm/article67049236.ece |access-date=૧૪ જુલાઈ ૨૦૨૩ |issn=0971-751X |archive-date=૧૧ જુલાઈ ૨૦૨૩ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230711031538/https://www.thehindu.com/sci-tech/chandrayaan-3-launch-scheduled-for-july-14-at-235-pm/article67049236.ece |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |title=ભારત ચંદ્રમાના દક્ષિણ ધ્રુવ પર સફળ ઉતરાણ કરવાવાળો પ્રથમ દેશ |language=en-IN |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/science/2023/aug/23/india-chandrayaan-3-moon-landing-mission |access-date=23 ઓગસ્ટ ૨૦૨૩ |archive-date=23 ઓગસ્ટ ૨૦૨૩ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823031538/https://amp.theguardian.com/science/2023/aug/23/india-chandrayaan-3-moon-landing-mission |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=ચંદ્રયાન-૩ના ચંદ્ર પર ઐતિહાસિક વિજય બાબતે વિદેશી મિડિયાના અહેવાલ |url=https://www.indiatoday.in/science/chandrayaan-3/story/isro-chandrayaan-3-success-makes-global-headlines-2425581-2023-08-23 |access-date=23 ઓગસ્ટ ૨૦૨૩ |website=India Today |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=ચંદ્રયાન-૩: ભારતે રચ્યો ઇતિહાસ, ચંદ્રમાના દક્ષિણ ધ્રુવ પર સફળ ઉતરાણ કર્યું |url=https://postinshort.in/news/india/india-created-history-by-achieving-success-in-soft-landing-on-the-south-pole-of-the-moon |access-date=૨૩ ઓગસ્ટ ૨૦૨૩ |website=Post Inshort |language=hi |archive-date=24 ઑગસ્ટ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824031459/https://postinshort.in/news/india/india-created-history-by-achieving-success-in-soft-landing-on-the-south-pole-of-the-moon |url-status=dead }}</ref> સોમનાથે [[તિરૂવનંતપુરમ|તિરૂવનંતપુરમના]] વિક્રમ સારાભાઈ અંતરિક્ષ કેન્દ્ર તેમજ લિક્વિડ પ્રોપલ્સન સિસ્ટમ સેન્ટર ના નિર્દેશક તરીકે સેવાઓ આપી છે.<ref>{{Cite web|date=22 January 2018|title=સોમનાથે વીએસએસસીના નિર્દેશક તરીકે હોદ્દો સંભાળ્યો|url=https://www.indiatoday.in/pti-feed/story/somanath-takes-charge-as-vssc-director-1151719-2018-01-22|access-date=૨૨ જાન્યુઆરી ૨૦૧૮|website=www.indiatoday.in}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/somanath-takes-charge-as-vssc-director-118012201055_1.html|title=સોમનાથે વીએસએસસીના નિર્દેશક તરીકે હોદ્દો સંભાળ્યો|date=૨૨ જાન્યુઆરી ૨૦૧૮|newspaper=Business Standard India|access-date=૨૨ જાન્યુઆરી ૨૦૧૮|agency=Press Trust of India}}</ref> સોમનાથ પ્રક્ષેપણ વાહનની રૂપરેખામાં, ખાસ તો પ્રક્ષેપણ વાહનના એન્જિનીયરીંગ, ઢાંચાકીય ગતિશીલતા અને પાયરોટેકનિકમાં, તેમના અમૂલ્ય પ્રદાન માટે જાણીતા છે.<ref name=isro-215>{{Cite web|url=https://www.isro.gov.in/update/01-jun-2015/new-directors-three-major-isro-centres-three-major-isro-centres-have-new|title=ઇસરોના ત્રણ કેન્દ્રોના નવા નિર્દેશકો|date=1 June 2015|website=www.isro.gov.in|access-date=૨૨ જાન્યુઆરી ૨૦૧૮|archive-date=23 જાન્યુઆરી 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180123072311/https://www.isro.gov.in/update/01-jun-2015/new-directors-three-major-isro-centres-three-major-isro-centres-have-new|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/s-somnath-takes-charge-as-vikram-sarabhai-space-centres-director/articleshow/62609273.cms|title=શ્રી. સોમનાથના વિક્રમ સારાભાઈ અંતરિક્ષ કેન્દ્રના નિર્દેશક બન્યા|date=જાન્યુઆરી ૨૨, ૨૦૧૮|first=Laxmi|last=Prasanna|website=The Times of India|language=en|access-date=2019-05-26}}</ref> ==બાળપણ અને અભ્યાસ== સોમનાથનો જન્મ કેરળના શેરથલા જિલ્લાના થુવૂર ખાતે ૧૯૬૩ના જુલાઈ માસમાં એક મલયાલી નાયર કુટુંબમાં થયો હતો. તેમની જન્મ તારીખ નિશ્ચિત પણે જાણીતી નથી. તેમના પિતા વી. શ્રીધર પણિકર તેમના જમાનાના હિન્દીના વિખ્યાત શિક્ષક હતા. તેમની માતાનું નામ થાન્કમ્મા છે.<ref>{{Cite news |date=૨૦૨૨-૦૧-૧૩ |title=ઇસરોના નવા વડા એસ. સોમનાથ: તમારે જાણવા જેવી વિગતો|work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/new-isro-chief-s-somanath-all-you-need-to-know/articleshow/88869735.cms |access-date=૨૦૨૩-૦૮-૨૩ |issn=0971-8257}}</ref> સોમનાથે તેમનો સ્કૂલનો અભ્યાસ સંત ઓગસ્ટિન હાઈસ્કૂલ અરૂર ખાતે પુરો કર્યો અને કોલેજ પૂર્વનો અભ્યાસ મહારાજા કોલેજ એરનાકુલમ ખાતે કર્યો. ત્યારબાદ થાન્ગુ કુન્જુ મસાલિયર કોલેજ ઓફ એન્જિનીયરીંગમાંથી અભ્યાસ કરી કેરળ યુનિવર્સીટીમાંથી મિકેનિકલ એન્જિનીચરીંગની ડીગ્રી મેળવી. ઉચ્ચ અભ્યાસ ચાલુ રાખીને સોમનાથે [[ભારતીય વિજ્ઞાન સંસ્થા]], બેંગ્લુરુથી એરોસ્પેસ એન્જિનીયરીંગમાં અનુસ્નાતકની ડીગ્રી મેળવી. ==કારકિર્દી== અભ્યાસ પુરો કરી સોમનાથ ૧૯૮૫માં વિક્રમ સારાભાઈ અંતરિક્ષ કેન્દ્ર સાથે જોડાયા. શરૂઆતના વર્ષોમાં તેઓ ધ્રુવીય ઉપગ્રહ પ્રક્ષેપણ વાહન (પીએસએલવી) પ્રકલ્પ સાથે સંકળાયેલા હતા. ૨૦૧૦માં તેઓ of the વિક્રમ સારાભાઈ અંતરિક્ષ કેન્દ્રના ઉપનિર્દેશક અને પ્રકલ્પ નિયામક of જીઓસિન્ક્રોનસ સેટેલાઇટ લોંચ વિહિકલ માર્ક III પ્રકલ્પના ઉપનિર્દેશક બન્યા.<ref name=isro-215 /> જુન ૨૦૧૬માં સોમનાથે લિક્વિડ પ્રોપલ્સન સિસ્ટિમ સેન્ટર, [[તિરૂવનંતપુરમ]]ના નિર્દેશક તરીકે પદભાર સંભાળ્યો અને જાન્યુઆરી ૨૦૧૮ સુધી તે પદ શોભાવ્યું. [[કૈ. શિવન|કૈલાસાવાડવૂ શિવન]] ઇસરોના ચેરપર્સન બનતાં શ્રી સોમનાથ વિક્રમ સારાભાઈ અંતરિક્ષ કેન્દ્રના નિર્દેશક બન્યા. જાન્યુઆરી ૨૦૨૨માં કૈ. શિવન નિવૃત્ત થતાં, સોમનાથ ભારતીય અંતરીક્ષ અનુસંધાન સંગઠનના ચેરપર્સન બન્યા. વિજ્ઞાનના ક્ષેત્રમાં શ્રી, સોમનાથના યોગદાનની કદરરૂપે તેમને ૨૫ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૨ના રોજ એસઆરએમ ઇન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ સાયન્સ એન્ડ ટેક્નોલોજી, તમિલનાડુ દ્વારા ડૉક્ટરેટ ઓફ સાયન્સની માનદ ડીગ્રી એનાયત કરવામાં આવી છે.<ref>{{cite web | url=https://bloncampus.thehindubusinessline.com/engineering/srm-kattankulathur-hosts-18th-convocation/article65935099.ece | title=SRMIST hosts 18th convocation | date=૨૫ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૨ }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.seasonalmagazine.com/2022/09/srms-mega-convocation-for-7380-graduands.html | title=એસઆરએમ મેગા કોન્વોકેશન}}</ref> ૨૩ ઓગસ્ટ ૨૦૨૩ના રોજ ઇસરોએ તેમના ચેરપર્સન તરીકેના કાર્યકાળ દરમિયાન ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવ પર [[ચંદ્રયાન-૩|ચંદ્રયાન-૩નું]] સફળ હળવું ઉતરાણ કરીને વિશ્વ વિક્રમ બનાવ્યો. ==References== {{reflist}} {{s-start}} {{s-gov}} {{s-bef|rows=2|before=[[કૈ. શિવન]]}} {{s-ttl|title=ભારતીય અંતરીક્ષ અનુસંધાન સંગઠનના ચેરપર્સન|years=2022-present}} {{s-inc}} {{s-ttl|title=નિર્દેશક, વિક્રમ સારાભાઈ અંતરિક્ષ કેન્દ્ર|years=2018-2022}} {{s-aft|after=એસ. ઉન્નીકૃષણન નાયર}} {{end}} {{DEFAULTSORT:સોમનાથ, શ્રી.}} [[શ્રેણી:૧૯૬૩માં જન્મ]] [[શ્રેણી:ઇસરો]] [[શ્રેણી:જીવિત લોકો]] kp6qh0fbaazoqzf5jo7qffx2nf8y00u 0 154221 900402 899804 2026-04-28T21:36:24Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 900402 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = સી. ડી. ગોપીનાથ | image = | caption = | fullname = ચિંગલેપુટ ડોરાઈકન્નુ ગોપીનાથ | birth_date = {{birth date|1930|3|1|df=y}} | birth_place = [[ચેન્નઈ|મદ્રાસ]], મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સી, બ્રિટીશ ભારત (વર્તમાન ચેન્નાઈ, [[તમિલનાડુ]]) | death_date = {{death date and age|2026|4|9|1930|3|1|df=y}} | death_place = | batting = જમણેરી બેટ્સમેન | bowling = જમણા હાથના મધ્યમ ગતિ ગોલંદાજ | club1 = તમિલનાડુ ક્રિકેટ ટીમ | year1 = ૧૯૪૯–૫૦ થી ૧૯૬૨–૬૩ | columns = 2 | column1 = ટેસ્ટ | matches1 = 8 | runs1 = 242 | bat avg1 = 22.00 | 100s/50s1 = 0/1 | top score1 = 50[[not out|*]] | deliveries1 = 48 | wickets1 = 1 | bowl avg1 = 11.00 | fivefor1 = 0 | tenfor1 = 0 | best bowling1 = 1/11 | catches/stumpings1= 2/– | column2 = પ્રથમ શ્રેણી ક્રિકેટ | matches2 = 83 | runs2 = 4,259 | bat avg2 = 42.16 | 100s/50s2 = 9/23 | top score2 = 234 | deliveries2 = 714 | wickets2 = 14 | bowl avg2 = 27.78 | fivefor2 = 0 | tenfor2 = 0 | best bowling2 = 3/15 | catches/stumpings2= 49/– | international = true | country = ભારત | testdebutfor = India | testcap = 55 | testdebutagainst = ઇંગ્લેન્ડ | testdebutdate = ૧૪ ડિસેમ્બર | testdebutyear = ૧૯૫૧ | lasttestdate = ૨૩ જાન્યુઆરી | lasttestfor = ભારત | lasttestagainst = ઓસ્ટ્રેલિયા | lasttestyear = ૧૯૬૦ | source = http://www.espncricinfo.com/india/content/player/28855.html ESPNcricinfo | date = 30 March 2019 }} '''સી. ડી. ગોપીનાથ''' (૧ માર્ચ ૧૯૩૦ – ૯ એપ્રિલ ૨૦૨૬) એક ભારતીય ટેસ્ટ ક્રિકેટર હતા. === જીવન === ગોપીનાથનો જન્મ બ્રિટિશ ભારતના મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સીના મદ્રાસમાં થયો હતો અને તેઓ મદ્રાસ ક્રિશ્ચિયન કોલેજમાંથી સ્નાતક થયા હતા.<ref name="IndExp"/> [[File:1952 Indian Touring Cricket Team in the United Kingdom.jpg|thumb|૧૯૫૨માં યુનાઇટેડ કિંગડમના પ્રવાસે ભારતીય ક્રિકેટ ટીમ. ગોપીનાથ પાછળની હરોળમાં જમણી બાજુથી ત્રીજા ખેલાડી છે.]] ગોપીનાથ જમણા હાથના બેટ્સમેન હતા. તેમણે ૧૯૫૧–૫૨માં ઇંગ્લેન્ડ ક્રિકેટ ટીમ સામે પોતાના ટેસ્ટ કારકિર્દીની શરૂઆત કરી હતી, જેમાં તેમણે બંને ઇનિંગ્સમાં ૮મા ક્રમે બેટિંગ કરતાં ૫૦* (અણનમ) અને ૪૨ રન બનાવ્યા હતા.<ref name=PR/> શ્રેણીની અંતિમ ટેસ્ટમાં તેમણે ઝડપી ૩૫ રનનું યોગદાન આપ્યું હતું, જેના કારણે ભારત ક્રિકેટ ટીમે પોતાની પ્રથમ ટેસ્ટ જીત નોંધાવી હતી. તેમણે ૧૯૫૨માં ઇંગ્લેન્ડનો પ્રવાસ કર્યો હતો, પરંતુ તે પ્રવાસ દરમિયાન બેટિંગમાં સંપૂર્ણપણે નિષ્ફળ રહ્યા હતા. તે જ વર્ષે તેમણે એમ.એ.ની ડિગ્રી પ્રાપ્ત કરી હતી.<ref>{{cite news |title=Sports Shorts |url=https://archive.org/details/The_Childrens_Newspaper_1735_1952-06-21/ |access-date=9 April 2026 |work=The Children's Newspaper |issue=1735 |date=21 June 1952 |page=11}}</ref> ઘરઆંગણે તેમણે ૧૯૫૨–૫૩માં પાકિસ્તાન ક્રિકેટ ટીમ અને ૧૯૫૯–૬૦માં ઓસ્ટ્રેલિયા ક્રિકેટ ટીમ સામે ટેસ્ટ મેચો રમી હતી. ઉપરાંત, તેમણે ૧૯૫૪–૫૫માં પાકિસ્તાન ખાતે યોજાયેલી ક્રિકેટ શ્રેણીમાં ભાગ લીધો હતો. ૧૯૫૨–૫૩માં તેમને વેસ્ટ ઈન્ડિઝ ક્રિકેટ ટીમ સામેની શ્રેણી માટે પસંદ કરવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ તેમણે આ આમંત્રણ નકારી કાઢ્યું હતું.<ref name="IndExp">{{cite web | last=Veera | first=Sriram | title=The man who kept the ball: CD Gopinath and India's first Test victory | website=The Indian Express | date=9 April 2026 | url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/cd-gopinath-obituary-india-west-indies-first-test-victory-10628148/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20260409204256/https://indianexpress.com/article/sports/cricket/cd-gopinath-obituary-india-west-indies-first-test-victory-10628148/ | archive-date=9 April 2026 | url-status=live | access-date=9 April 2026}}</ref> ગોપીનાથે ૧૯૫૫–૫૬થી ૧૯૬૨–૬૩ સુધી મદ્રાસ ટીમ તેમજ દુલીપ ટ્રોફીમાં દક્ષિણ ઝોનનું નેતૃત્વ કર્યું હતું.<ref name=VR>{{cite web |last1=Ramnarayan |first1=V. |title=An aristocrat among cricketers |url=http://madrasmusings.com/Vol%2023%20No%208/the-eighth-in-a-series.html |website=Madras Musings |date=1 August 2013|access-date=30 March 2019}}</ref> ૧૯૭૦ના દાયકામાં તેમણે વિજય મર્ચન્ટના માર્ગદર્શન હેઠળ રાષ્ટ્રીય પસંદગીકાર તરીકે સેવા આપી અને બાદમાં અધ્યક્ષ તરીકે પણ કાર્ય કર્યું. તેમણે ૧૯૭૯ના ઇંગ્લેન્ડ પ્રવાસનું સંચાલન પણ કર્યું હતું. રણજી ટ્રોફીમાં તેમની બેટિંગ સરેરાશ ૫૦થી વધુ હતી અને તેમનો સર્વોચ્ચ સ્કોર ૨૩૪ રહ્યો હતો.<ref name=PR>{{cite web |last=Ramchand|first=Partab|title=Coimbatarao Gopinath |url=https://www.espncricinfo.com/player/coimbatarao-gopinath-28855 |publisher=ESPNcricinfo|access-date=26 July 2022}}</ref> ગોપીનાથ ભારતની પ્રથમ ટેસ્ટ વિજેતા ટીમના અંતિમ જીવિત સભ્ય હતા.<ref>{{cite web |last=Muthu |first=Alagappan |date=16 October 2024 |title=Meet India's oldest living Test cricketer, who played the game because it was fun |url=https://www.espncricinfo.com/story/india-s-oldest-living-test-cricketer-cd-gopinath-on-the-fun-he-had-in-his-career-1455227 |website=ESPNcricinfo |access-date=17 October 2024}}</ref> તેઓ અને તેમની પત્ની કોમલા, ભૂતપૂર્વ ગોલ્ફ ચેમ્પિયન, [[કુન્નુર]] ([[નિલગિરી જિલ્લો|નિલગિરી]], [[તમિલનાડુ]]) ખાતે નિવાસ કરતા હતા.<ref name=VR/> ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૪માં દત્તા ગાયકવાડના અવસાન બાદ, તેઓ ભારતના સૌથી વૃદ્ધ જીવિત ટેસ્ટ ક્રિકેટર બન્યા હતા,<ref name="ESPN">{{cite web | last=Ehantharajah | first=Vithushan | title=Dattajirao Gaekwad, India's oldest Test cricketer, dies at 95 | website=ESPN.com | date=13 February 2024 | url=https://www.espn.co.uk/cricket/story/_/id/39516543/dattajirao-gaekwad-indias-oldest-test-cricketer-dies-95 | archive-url=https://web.archive.org/web/20260409202816/https://www.espn.co.uk/cricket/story/_/id/39516543/dattajirao-gaekwad-indias-oldest-test-cricketer-dies-95 | archive-date=9 April 2026 | url-status=live | access-date=9 April 2026}}</ref> અને નીલ હાર્વે પછી વિશ્વના બીજા સૌથી વૃદ્ધ જીવિત આંતરરાષ્ટ્રીય ટેસ્ટ ક્રિકેટર રહ્યા હતા.<ref name="Reuters">{{cite news | title=Gopinath, last survivor from India's first test-winning team, dies at 96 |agency=Reuters|last=Ojha|first=Chiranjit| url=https://www.reuters.com/sports/cricket/gopinath-last-survivor-indias-first-test-winning-team-dies-96-2026-04-09/ | language=en-US | access-date=9 April 2026 | page=}}</ref> ગોપીનાથનું ૯ એપ્રિલ ૨૦૨૬ના રોજ ૯૬ વર્ષની વયે અવસાન થયું.<ref>[https://sportstar.thehindu.com/cricket/cd-gopinath-passes-away-adyar-india-first-ever-test-winning-team-rip-tribute/article70842372.ece C. D. Gopinath, member of India’s first-ever Test-winning team, passes away]</ref><ref name="Reuters"/> == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == * [http://content-ind.cricinfo.com/ci/content/player/28855.html ઇએસપીએન ક્રિકઇન્ફો પ્રોફાઇલ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071210055702/http://content-ind.cricinfo.com/ci/content/player/28855.html |date=2007-12-10 }} * [https://cricketarchive.com/Archive/Players/0/911/911.html ક્રિકેટઆર્કાઇવ પ્રોફાઇલ] [[શ્રેણી:૨૦૨૬માં મૃત્યુ]] [[શ્રેણી:ભારતીય ક્રિકેટ ખેલાડી]] 3rjt7e4gbg8f0ia5kbdwm5inccywxyc 3 154394 900386 2026-04-28T14:42:24Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 900386 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=المجد لأوكرانيا}} -- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૨૦:૧૨, ૨૮ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST) rxb2g0gksjso96z62llcmyuysbx91j9 0 154395 900389 2026-04-28T15:49:58Z Dsvyas 561 "[[:en:Special:Redirect/revision/1348283859|R. G. Bhandarkar]]" પાનાનું ભાષાંતર કરીને બનાવેલ 900389 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = રામકૃષ્ણ ભંડારકર | honorific_prefix = સર | birth_date = 6 July 1837 | birth_name = રામકૃષ્ણ ગોપાલ ભંડારકર | birth_place = માલવણ, [[સિંધુદુર્ગ જિલ્લો]], બ્રિટિશ ભારત | image = Ramkrishna Gopal Bhandarkar.jpg | honorific_suffix = KCIE (મોસ્ટ એમિનન્ટ ઓર્ડર ઓફ ધ ઇન્ડિયન એમ્પાયર), MLC (મેમ્બર ઓફ લેજિસ્લેટિવ કાઉન્સિલ) | death_date = 24 August 1925<br />(aged 88) | alma_mater = એલ્ફિન્સ્ટન કોલેજ<br/> બોમ્બે યુનિવર્સિટી (અનુસ્નાતક)<br/> યુનિવર્સિટી ઓફ ગુટ્ટિન્જન (પી.એચ.ડી.) | occupation = પ્રાધ્યાપક અને સમાજસુધારક | office1 = બોમ્બે લેજિસ્લેટિવ કાઉન્સિલના સભ્ય | term1 = ૧૯૦૪ - ૧૯૦૭ | governor1 = લૉર્ડ લેમિંગ્ટન | constituency1 = નામાંકન | office2 = બોમ્બે યુનિવર્સિટીના ઉપકુલપતિ | term2 = ૧૮૯૩ - ૧૮૯૪ | predecessor2 = કાશીનાથ ત્રિંબક તેલંગ | successor2 = નારાયણ ગણેશ ચંદાવરકર | awards = મોસ્ટ એમિનન્ટ ઓર્ડર ઓફ ધ ઇન્ડિયન એમ્પાયર (નાઇટ કમાન્ડર ઓફ ઓર્ડર ઓફ ધ ઇન્ડિયન એમ્પાયર) | children = દેવેન્દ્ર રામકૃષ્ણ ભંડારકર (પુત્ર) | signature = R G Bhandarkar's Signature on Letter.jpg }} '''સર રામકૃષ્ણ ગોપાલ ભંડારકર''' (KCIE) એમએલસી ([[મરાઠી ભાષા|મરાઠી]]/[[કોંકણી ભાષા|કોંકણી]]: रामकृष्ण गोपाळ भांडारकर) (૬ જુલાઈ ૧૮૩૭-૨૪ ઓગસ્ટ ૧૯૨૫) એક ભારતીય વિદ્વાન, પ્રાચ્યવાદી અને સમાજસુધારક હતા. == પ્રારંભિક જીવન == રામકૃષ્ણ ભંડારકરનો જન્મ [[મહારાષ્ટ્ર|મહારાષ્ટ્રના]] [[સિંધુદુર્ગ જિલ્લો|સિંધુદુર્ગ જિલ્લાના]] માલવણમાં ગૌડ સારસ્વત બ્રાહ્મણ પરિવારમાં થયો હતો.<ref>{{cite book|title=Building up a new university|author=P. R. Dubhashi|year=2000|page=45|quote=The Saraswat Samaj has been traditionally cosmopolitan. It has produced great people like Ramakrishna Bhandarkar after whom the Bhandarkar Research Institute of Oriental Studies of Poona has been named}}</ref> પ્રારંભિક શાળાકીય શિક્ષણ [[રત્નાગિરી|રત્નાગીરીમાંથી]] મેળવ્યા બાદ તેમણે [[મુંબઈ|મુંબઈની]] એલ્ફિન્સ્ટન કોલેજમાંથી અભ્યાસ કર્યો હતો. તેમની પત્ની અન્નપૂર્ણાબાઈ ભંડારકરે પણ મહિલા શિક્ષણ અને સામાજિક દૂષણોમાંથી મુક્તિ માટેના તેમનાં કાર્યોમાં તેમને ટેકો આપ્યો હતો. [[મહાદેવ ગોવિંદ રાનડે|મહાદેવ ગોવિંદ રાનાડે]] સાથે ભંડારકર ૧૮૬૨માં બોમ્બે યુનિવર્સિટીના પ્રથમ સ્નાતકોમાંના એક હતા. તેમણે પછીના વર્ષે તેમની અનુસ્નાતકની પદવી મેળવી અને ૧૮૮૫માં ગુટ્ટિન્જેન યુનિવર્સિટીમાંથી પીએચડી કર્યું હતું.<ref name="Times of India">{{Cite web|date=12 July 2003|title=Ramkrishna Gopal Bhandarkar - orientalist par excellence|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Ramkrishna-Gopal-Bhandarkar-orientalist-par-excellence/articleshow/72430.cms?|website=[[The Times of India]]}}</ref> == કારકિર્દી == રામકૃષ્ણ ભંડારકરે તેમની પ્રતિષ્ઠિત શિક્ષણ કારકિર્દી દરમિયાન એલ્ફિન્સ્ટન કોલેજ ([[મુંબઈ]]) અને ડેક્કન કોલેજ ([[પુના|પુણે]]) માં ભણાવ્યું હતું. તેઓ જીવનભર સંશોધન અને લેખન સાથે સંકળાયેલા રહ્યા હતા. તેઓ ૧૮૯૪માં બોમ્બે યુનિવર્સિટીના કુલપતિ તરીકે નિવૃત્ત થયા હતા. તેમણે [[લંડન]] (૧૮૭૪) અને વિયેના (૧૮૮૬)માં યોજાયેલી પ્રાચ્યવિદ્યા પરની આંતરરાષ્ટ્રીય પરિષદોમાં ભાગ લીધો હતો અને અમૂલ્ય યોગદાન આપ્યું હતું. ઇતિહાસકાર આર. એસ. શર્મા તેમના વિશે લખે છે કે, "તેમણે દખ્ખણના [[સાતવાહન વંશ|સાતવાહનોના]] રાજકીય ઇતિહાસ અને વૈષ્ણવવાદ અને અન્ય સંપ્રદાયોના ઇતિહાસનું પુનઃનિર્માણ કર્યું હતું. એક મહાન સમાજસુધારક તરીકે તેમણે પોતાના સંશોધનો દ્વારા વિધવા લગ્નની હિમાયત કરી અને જ્ઞાતિપ્રથા અને બાળલગ્નની દુષ્ટતાઓને વખોડી કાઢી હતી".<ref>{{Cite book|title=Rethinking India's Past|last=Sharma|first=R.S.|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2009|isbn=978-0-19-569787-2|author-link=Ram Sharan Sharma}}</ref> એક શિક્ષણશાસ્ત્રી તરીકે, તેઓ ૧૯૦૩માં ઇમ્પેરિયલ લેજિસ્લેટિવ કાઉન્સિલ (વિધાન પરિષદ)ના બિન-સત્તાવાર સભ્ય તરીકે ચૂંટાયા હતા.<ref>{{cite web|date=21 July 1908|title=India- Governor General Council|url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1908/jul/21/india-governor-generals-council|access-date=5 April 2011|work=[[Hansard|Parliamentary Debates (Hansard)]]}}</ref> ૧૯૧૧માં ભંડારકરને ભારતની બ્રિટિશ વસાહતી સરકાર દ્વારા કમ્પેનિયન ઓફ ધ ઓર્ડર ઓફ ધ ઇન્ડિયન એમ્પાયર ખિતાબ એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો. == સમાજ સુધારક == [[ચિત્ર:Ramakrishna_Gopal_Bhandarkar.jpg|thumb|''મોડર્ન રિવ્યુમાંથી તેમની'' છબી]] ૧૮૫૩માં તેમના વિદ્યાર્થીજીવન દરમિયાન ભંડારકર તે સમયે સમકાલીન સમાજના શક્તિશાળી અને રૂઢિચુસ્ત તત્વોના ક્રોધને ટાળવા માટે ગુપ્ત રહેલા અને ઉદાર વિચારોને આગળ વધારવા માટેના એક સંગઠન પરમહંસ સભાના સભ્ય બન્યા. ૧૮૬૪ દરમિયાન કેશબ ચંદ્ર સેનની મુલાકાતોએ સભાના સભ્યોને પ્રેરણા આપી હતી. === પ્રાર્થના સમાજ === ૧૮૬૬માં પરમહંસ સભાના અમુક સભ્યોએ આત્મારામ પાંડુરંગના ઘરે યોજાયેલી બેઠકમાં નીચે જણાવ્યા મુજબના અમુક સમાજસુધારાઓની પ્રતિજ્ઞા લીધી હતી:{{સંદર્ભ|date=May 2018}} # જ્ઞાતિપ્રથાનો ત્યાગ # વિધવાપુનર્લગ્નને પ્રોત્સાહન # મહિલાશિક્ષણને પ્રોત્સાહનસ્ત્રી શિક્ષણ # બાળલગ્ન નાબૂદ કરવા. સભ્યોએ તારણ કાઢ્યું હતું કે સામાજિક સુધારા માટે ધાર્મિક સુધારા જરૂરી હતા. તેમણે [[માર્ચ ૩૧|૩૧ માર્ચ]] ૧૮૬૭ના રોજ તેમની પ્રથમ પ્રાર્થનાસભા યોજી હતી, જે આખરે પ્રાર્થના સમાજની રચના તરફ દોરી ગઈ હતી. કેશબ ચંદર સેનની બીજી મુલાકાત અને પ્રતાપ ચંદર મુઝુમદાર અને પંજાબ બ્રહ્મ સમાજના સ્થાપક નવીન ચંદ્ર રાયની મુલાકાતથી તેમના પ્રયાસોને વેગ મળ્યો હતો. === કન્યા શિક્ષણ === [[ચિત્ર:Huzurpaga_Girls_High_School.JPG|right|thumb|હુઝુરપાગા કેમ્પસ]] ૧૮૮૫માં ભંડારકરએ જાણીતા સમાજ સુધારકો વામન આબાજી મોદક અને [[મહાદેવ ગોવિંદ રાનડે|જસ્ટિસ રાનાડે]] સાથે મળીને મહારાષ્ટ્ર ગર્લ્સ એજ્યુકેશન સોસાયટી (એમજીઇ)ની સ્થાપના કરી હતી.<ref>Ghurye, G. S. (1954). Social Change in Maharashtra, II. Sociological Bulletin, page 51.</ref> આ સોસાયટી પુણેમાં હુઝુરપાગા તરીકે જાણીતી પ્રથમ સ્થાનિક કન્યાઓની ઉચ્ચ શાળાની માતૃસંસ્થા છે.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=f-jBIp3iWdEC&q=tilak+swaraj&pg=PR7|title=Education and the disprivileged : nineteenth and twentieth century India.|date=2002|publisher=Orient Longman|isbn=978-8125021926|editor-last1=Bhattacharya|editor-first1=Sabyasachi|edition=1. publ.|location=Hyderabad|pages=239|accessdate=12 September 2016}}</ref><ref>{{cite web|title=Huzurpaga|url=http://www.huzurpaga.com/about-us.php|website=Huzurpaga}}</ref> શાળાના અભ્યાસક્રમમાં તેની સ્થાપનાથી જ અંગ્રેજી સાહિત્ય, અંકગણિત અને વિજ્ઞાન જેવા વિષયોનો સમાવેશ થતો હતો.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=f-jBIp3iWdEC&q=tilak+swaraj&pg=PR7|title=Education and the disprivileged : nineteenth and twentieth century India.|date=2002|publisher=Orient Longman|isbn=978-8125021926|editor-last1=Bhattacharya|editor-first1=Sabyasachi|edition=1. publ.|location=Hyderabad|pages=240|accessdate=12 September 2016}}</ref> રાષ્ટ્રવાદી નેતા [[લોકમાન્ય ટિળક|લોકમાન્ય ટિળકે]] તેમના અખબારો મરાઠા અને કેસરીમાં શાળાની સ્થાપના અને તેના અભ્યાસક્રમનો ઉગ્ર વિરોધ કર્યો હતો.<ref>Rao, P.V., 2008. Women's Education and the Nationalist Response in Western India: Part II–Higher Education. Indian Journal of Gender Studies, 15(1), pp.141-148.</ref><ref>Rao, P.V., 2007. Women's Education and the Nationalist Response in Western India: Part I-Basic Education. Indian Journal of Gender Studies, 14(2), p.307.</ref> == પસંદ કરેલ કાર્યો == * {{Cite book|url=https://archive.org/details/VaishnavismShaivismAndOtherMinorReligiousSystemsR.G.Bhandarkar/page/n1/mode/1up?view=theater|title=Vaiṣṇavism, Śaivism and Minor Religious Systems|last=Bhandarkar|first=R. G.|publisher=Trübner|year=1913|series=Grundriss der indo-arischen Philologie und Altertumskunde, 3.6|location=Strassburg}} == વારસો == * [[પુના|પૂણે]] ખાતે આવેલું ભંડારકર ઓરિએન્ટલ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટનું નામ તેમના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે. * ભંડારકરનું તેમના સહયોગી જસ્ટિસ રાનાડે સાથેનું કામ અને મિત્રતા ઝી મરાઠી પરની ટીવી શ્રેણી 'ઊંચા માઝા ઝોકા'માં દર્શાવવામાં આવી છે, જે જસ્ટિસ રાનાડે અને તેમની પત્ની રમાબાઈ રાનાડેના જીવન પર આધારિત છે. આ શ્રેણી ૨૦૧૨ થી ૨૦૧૩ સુધી પ્રસારિત કરવામાં આવી હતી. તે રમાબાઈ રાનાડેના પુસ્તક 'અમાચ્ય આયુષ્યાતિલ કહી આઠવાણી " (મારા જીવનની કેટલીક યાદો) પર આધારિત હતી. પુસ્તકમાં ન્યાયમૂર્તિ રાનાડેને મહાદેવને બદલે માધવ કહેવામાં આવ્યા છે. આ શ્રેણીમાં મહાદેવ ગોવિંદ રાનાડે તરીકે અભિનેતા વિક્રમ ગાયકવાડ અને રમાબાઈ રાનાડે તરીકે સ્પ્રુહા જોશી હતા. == સંદર્ભો == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == * [https://web.archive.org/web/20060826190655/http://www.bori.ac.in/rgb.htm તેમના જીવનની ઘટનાઓનો ઘટનાક્રમ- (તૂટેલી કડી)] [[શ્રેણી:૧૯૨૫માં મૃત્યુ]] [[શ્રેણી:મરાઠી લોકો]] [[શ્રેણી:સમાજ સેવક]] 52zbw826fbsd9lmabi8uq9yjld2p3s0 900391 900389 2026-04-28T15:51:12Z Dsvyas 561 /* સમાજ સુધારક */ ખૂટતો સંદર્ભ ઉમેર્યો 900391 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = રામકૃષ્ણ ભંડારકર | honorific_prefix = સર | birth_date = 6 July 1837 | birth_name = રામકૃષ્ણ ગોપાલ ભંડારકર | birth_place = માલવણ, [[સિંધુદુર્ગ જિલ્લો]], બ્રિટિશ ભારત | image = Ramkrishna Gopal Bhandarkar.jpg | honorific_suffix = KCIE (મોસ્ટ એમિનન્ટ ઓર્ડર ઓફ ધ ઇન્ડિયન એમ્પાયર), MLC (મેમ્બર ઓફ લેજિસ્લેટિવ કાઉન્સિલ) | death_date = 24 August 1925<br />(aged 88) | alma_mater = એલ્ફિન્સ્ટન કોલેજ<br/> બોમ્બે યુનિવર્સિટી (અનુસ્નાતક)<br/> યુનિવર્સિટી ઓફ ગુટ્ટિન્જન (પી.એચ.ડી.) | occupation = પ્રાધ્યાપક અને સમાજસુધારક | office1 = બોમ્બે લેજિસ્લેટિવ કાઉન્સિલના સભ્ય | term1 = ૧૯૦૪ - ૧૯૦૭ | governor1 = લૉર્ડ લેમિંગ્ટન | constituency1 = નામાંકન | office2 = બોમ્બે યુનિવર્સિટીના ઉપકુલપતિ | term2 = ૧૮૯૩ - ૧૮૯૪ | predecessor2 = કાશીનાથ ત્રિંબક તેલંગ | successor2 = નારાયણ ગણેશ ચંદાવરકર | awards = મોસ્ટ એમિનન્ટ ઓર્ડર ઓફ ધ ઇન્ડિયન એમ્પાયર (નાઇટ કમાન્ડર ઓફ ઓર્ડર ઓફ ધ ઇન્ડિયન એમ્પાયર) | children = દેવેન્દ્ર રામકૃષ્ણ ભંડારકર (પુત્ર) | signature = R G Bhandarkar's Signature on Letter.jpg }} '''સર રામકૃષ્ણ ગોપાલ ભંડારકર''' (KCIE) એમએલસી ([[મરાઠી ભાષા|મરાઠી]]/[[કોંકણી ભાષા|કોંકણી]]: रामकृष्ण गोपाळ भांडारकर) (૬ જુલાઈ ૧૮૩૭-૨૪ ઓગસ્ટ ૧૯૨૫) એક ભારતીય વિદ્વાન, પ્રાચ્યવાદી અને સમાજસુધારક હતા. == પ્રારંભિક જીવન == રામકૃષ્ણ ભંડારકરનો જન્મ [[મહારાષ્ટ્ર|મહારાષ્ટ્રના]] [[સિંધુદુર્ગ જિલ્લો|સિંધુદુર્ગ જિલ્લાના]] માલવણમાં ગૌડ સારસ્વત બ્રાહ્મણ પરિવારમાં થયો હતો.<ref>{{cite book|title=Building up a new university|author=P. R. Dubhashi|year=2000|page=45|quote=The Saraswat Samaj has been traditionally cosmopolitan. It has produced great people like Ramakrishna Bhandarkar after whom the Bhandarkar Research Institute of Oriental Studies of Poona has been named}}</ref> પ્રારંભિક શાળાકીય શિક્ષણ [[રત્નાગિરી|રત્નાગીરીમાંથી]] મેળવ્યા બાદ તેમણે [[મુંબઈ|મુંબઈની]] એલ્ફિન્સ્ટન કોલેજમાંથી અભ્યાસ કર્યો હતો. તેમની પત્ની અન્નપૂર્ણાબાઈ ભંડારકરે પણ મહિલા શિક્ષણ અને સામાજિક દૂષણોમાંથી મુક્તિ માટેના તેમનાં કાર્યોમાં તેમને ટેકો આપ્યો હતો. [[મહાદેવ ગોવિંદ રાનડે|મહાદેવ ગોવિંદ રાનાડે]] સાથે ભંડારકર ૧૮૬૨માં બોમ્બે યુનિવર્સિટીના પ્રથમ સ્નાતકોમાંના એક હતા. તેમણે પછીના વર્ષે તેમની અનુસ્નાતકની પદવી મેળવી અને ૧૮૮૫માં ગુટ્ટિન્જેન યુનિવર્સિટીમાંથી પીએચડી કર્યું હતું.<ref name="Times of India">{{Cite web|date=12 July 2003|title=Ramkrishna Gopal Bhandarkar - orientalist par excellence|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Ramkrishna-Gopal-Bhandarkar-orientalist-par-excellence/articleshow/72430.cms?|website=[[The Times of India]]}}</ref> == કારકિર્દી == રામકૃષ્ણ ભંડારકરે તેમની પ્રતિષ્ઠિત શિક્ષણ કારકિર્દી દરમિયાન એલ્ફિન્સ્ટન કોલેજ ([[મુંબઈ]]) અને ડેક્કન કોલેજ ([[પુના|પુણે]]) માં ભણાવ્યું હતું. તેઓ જીવનભર સંશોધન અને લેખન સાથે સંકળાયેલા રહ્યા હતા. તેઓ ૧૮૯૪માં બોમ્બે યુનિવર્સિટીના કુલપતિ તરીકે નિવૃત્ત થયા હતા. તેમણે [[લંડન]] (૧૮૭૪) અને વિયેના (૧૮૮૬)માં યોજાયેલી પ્રાચ્યવિદ્યા પરની આંતરરાષ્ટ્રીય પરિષદોમાં ભાગ લીધો હતો અને અમૂલ્ય યોગદાન આપ્યું હતું. ઇતિહાસકાર આર. એસ. શર્મા તેમના વિશે લખે છે કે, "તેમણે દખ્ખણના [[સાતવાહન વંશ|સાતવાહનોના]] રાજકીય ઇતિહાસ અને વૈષ્ણવવાદ અને અન્ય સંપ્રદાયોના ઇતિહાસનું પુનઃનિર્માણ કર્યું હતું. એક મહાન સમાજસુધારક તરીકે તેમણે પોતાના સંશોધનો દ્વારા વિધવા લગ્નની હિમાયત કરી અને જ્ઞાતિપ્રથા અને બાળલગ્નની દુષ્ટતાઓને વખોડી કાઢી હતી".<ref>{{Cite book|title=Rethinking India's Past|last=Sharma|first=R.S.|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2009|isbn=978-0-19-569787-2|author-link=Ram Sharan Sharma}}</ref> એક શિક્ષણશાસ્ત્રી તરીકે, તેઓ ૧૯૦૩માં ઇમ્પેરિયલ લેજિસ્લેટિવ કાઉન્સિલ (વિધાન પરિષદ)ના બિન-સત્તાવાર સભ્ય તરીકે ચૂંટાયા હતા.<ref>{{cite web|date=21 July 1908|title=India- Governor General Council|url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1908/jul/21/india-governor-generals-council|access-date=5 April 2011|work=[[Hansard|Parliamentary Debates (Hansard)]]}}</ref> ૧૯૧૧માં ભંડારકરને ભારતની બ્રિટિશ વસાહતી સરકાર દ્વારા કમ્પેનિયન ઓફ ધ ઓર્ડર ઓફ ધ ઇન્ડિયન એમ્પાયર ખિતાબ એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો. == સમાજ સુધારક == [[ચિત્ર:Ramakrishna_Gopal_Bhandarkar.jpg|thumb|''મોડર્ન રિવ્યુમાંથી તેમની'' છબી]] ૧૮૫૩માં તેમના વિદ્યાર્થીજીવન દરમિયાન ભંડારકર તે સમયે સમકાલીન સમાજના શક્તિશાળી અને રૂઢિચુસ્ત તત્વોના ક્રોધને ટાળવા માટે ગુપ્ત રહેલા અને ઉદાર વિચારોને આગળ વધારવા માટેના એક સંગઠન પરમહંસ સભાના સભ્ય બન્યા.<ref name="Times of India" /> ૧૮૬૪ દરમિયાન કેશબ ચંદ્ર સેનની મુલાકાતોએ સભાના સભ્યોને પ્રેરણા આપી હતી. === પ્રાર્થના સમાજ === ૧૮૬૬માં પરમહંસ સભાના અમુક સભ્યોએ આત્મારામ પાંડુરંગના ઘરે યોજાયેલી બેઠકમાં નીચે જણાવ્યા મુજબના અમુક સમાજસુધારાઓની પ્રતિજ્ઞા લીધી હતી:{{સંદર્ભ|date=May 2018}} # જ્ઞાતિપ્રથાનો ત્યાગ # વિધવાપુનર્લગ્નને પ્રોત્સાહન # મહિલાશિક્ષણને પ્રોત્સાહનસ્ત્રી શિક્ષણ # બાળલગ્ન નાબૂદ કરવા. સભ્યોએ તારણ કાઢ્યું હતું કે સામાજિક સુધારા માટે ધાર્મિક સુધારા જરૂરી હતા. તેમણે [[માર્ચ ૩૧|૩૧ માર્ચ]] ૧૮૬૭ના રોજ તેમની પ્રથમ પ્રાર્થનાસભા યોજી હતી, જે આખરે પ્રાર્થના સમાજની રચના તરફ દોરી ગઈ હતી. કેશબ ચંદર સેનની બીજી મુલાકાત અને પ્રતાપ ચંદર મુઝુમદાર અને પંજાબ બ્રહ્મ સમાજના સ્થાપક નવીન ચંદ્ર રાયની મુલાકાતથી તેમના પ્રયાસોને વેગ મળ્યો હતો. === કન્યા શિક્ષણ === [[ચિત્ર:Huzurpaga_Girls_High_School.JPG|right|thumb|હુઝુરપાગા કેમ્પસ]] ૧૮૮૫માં ભંડારકરએ જાણીતા સમાજ સુધારકો વામન આબાજી મોદક અને [[મહાદેવ ગોવિંદ રાનડે|જસ્ટિસ રાનાડે]] સાથે મળીને મહારાષ્ટ્ર ગર્લ્સ એજ્યુકેશન સોસાયટી (એમજીઇ)ની સ્થાપના કરી હતી.<ref>Ghurye, G. S. (1954). Social Change in Maharashtra, II. Sociological Bulletin, page 51.</ref> આ સોસાયટી પુણેમાં હુઝુરપાગા તરીકે જાણીતી પ્રથમ સ્થાનિક કન્યાઓની ઉચ્ચ શાળાની માતૃસંસ્થા છે.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=f-jBIp3iWdEC&q=tilak+swaraj&pg=PR7|title=Education and the disprivileged : nineteenth and twentieth century India.|date=2002|publisher=Orient Longman|isbn=978-8125021926|editor-last1=Bhattacharya|editor-first1=Sabyasachi|edition=1. publ.|location=Hyderabad|pages=239|accessdate=12 September 2016}}</ref><ref>{{cite web|title=Huzurpaga|url=http://www.huzurpaga.com/about-us.php|website=Huzurpaga}}</ref> શાળાના અભ્યાસક્રમમાં તેની સ્થાપનાથી જ અંગ્રેજી સાહિત્ય, અંકગણિત અને વિજ્ઞાન જેવા વિષયોનો સમાવેશ થતો હતો.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=f-jBIp3iWdEC&q=tilak+swaraj&pg=PR7|title=Education and the disprivileged : nineteenth and twentieth century India.|date=2002|publisher=Orient Longman|isbn=978-8125021926|editor-last1=Bhattacharya|editor-first1=Sabyasachi|edition=1. publ.|location=Hyderabad|pages=240|accessdate=12 September 2016}}</ref> રાષ્ટ્રવાદી નેતા [[લોકમાન્ય ટિળક|લોકમાન્ય ટિળકે]] તેમના અખબારો મરાઠા અને કેસરીમાં શાળાની સ્થાપના અને તેના અભ્યાસક્રમનો ઉગ્ર વિરોધ કર્યો હતો.<ref>Rao, P.V., 2008. Women's Education and the Nationalist Response in Western India: Part II–Higher Education. Indian Journal of Gender Studies, 15(1), pp.141-148.</ref><ref>Rao, P.V., 2007. Women's Education and the Nationalist Response in Western India: Part I-Basic Education. Indian Journal of Gender Studies, 14(2), p.307.</ref> == પસંદ કરેલ કાર્યો == * {{Cite book|url=https://archive.org/details/VaishnavismShaivismAndOtherMinorReligiousSystemsR.G.Bhandarkar/page/n1/mode/1up?view=theater|title=Vaiṣṇavism, Śaivism and Minor Religious Systems|last=Bhandarkar|first=R. G.|publisher=Trübner|year=1913|series=Grundriss der indo-arischen Philologie und Altertumskunde, 3.6|location=Strassburg}} == વારસો == * [[પુના|પૂણે]] ખાતે આવેલું ભંડારકર ઓરિએન્ટલ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટનું નામ તેમના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે. * ભંડારકરનું તેમના સહયોગી જસ્ટિસ રાનાડે સાથેનું કામ અને મિત્રતા ઝી મરાઠી પરની ટીવી શ્રેણી 'ઊંચા માઝા ઝોકા'માં દર્શાવવામાં આવી છે, જે જસ્ટિસ રાનાડે અને તેમની પત્ની રમાબાઈ રાનાડેના જીવન પર આધારિત છે. આ શ્રેણી ૨૦૧૨ થી ૨૦૧૩ સુધી પ્રસારિત કરવામાં આવી હતી. તે રમાબાઈ રાનાડેના પુસ્તક 'અમાચ્ય આયુષ્યાતિલ કહી આઠવાણી " (મારા જીવનની કેટલીક યાદો) પર આધારિત હતી. પુસ્તકમાં ન્યાયમૂર્તિ રાનાડેને મહાદેવને બદલે માધવ કહેવામાં આવ્યા છે. આ શ્રેણીમાં મહાદેવ ગોવિંદ રાનાડે તરીકે અભિનેતા વિક્રમ ગાયકવાડ અને રમાબાઈ રાનાડે તરીકે સ્પ્રુહા જોશી હતા. == સંદર્ભો == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == * [https://web.archive.org/web/20060826190655/http://www.bori.ac.in/rgb.htm તેમના જીવનની ઘટનાઓનો ઘટનાક્રમ- (તૂટેલી કડી)] [[શ્રેણી:૧૯૨૫માં મૃત્યુ]] [[શ્રેણી:મરાઠી લોકો]] [[શ્રેણી:સમાજ સેવક]] qzyra9f15q3qc89eaqexh70n14xneqy 900392 900391 2026-04-28T15:53:22Z Dsvyas 561 જન્મ અને અવસાન તારીખો ગુજરાતીમાં 900392 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = રામકૃષ્ણ ભંડારકર | honorific_prefix = સર | birth_date = ૬ જુલાઇ ૧૮૩૭ | birth_name = રામકૃષ્ણ ગોપાલ ભંડારકર | birth_place = માલવણ, [[સિંધુદુર્ગ જિલ્લો]], બ્રિટિશ ભારત | image = Ramkrishna Gopal Bhandarkar.jpg | honorific_suffix = KCIE (મોસ્ટ એમિનન્ટ ઓર્ડર ઓફ ધ ઇન્ડિયન એમ્પાયર), MLC (મેમ્બર ઓફ લેજિસ્લેટિવ કાઉન્સિલ) | death_date = ૨૪ ઓગસ્ટ ૧૯૨૫<br />(૮૮ વર્ષની વયે) | alma_mater = એલ્ફિન્સ્ટન કોલેજ<br/> બોમ્બે યુનિવર્સિટી (અનુસ્નાતક)<br/> યુનિવર્સિટી ઓફ ગુટ્ટિન્જન (પી.એચ.ડી.) | occupation = પ્રાધ્યાપક અને સમાજસુધારક | office1 = બોમ્બે લેજિસ્લેટિવ કાઉન્સિલના સભ્ય | term1 = ૧૯૦૪ - ૧૯૦૭ | governor1 = લૉર્ડ લેમિંગ્ટન | constituency1 = નામાંકન | office2 = બોમ્બે યુનિવર્સિટીના ઉપકુલપતિ | term2 = ૧૮૯૩ - ૧૮૯૪ | predecessor2 = કાશીનાથ ત્રિંબક તેલંગ | successor2 = નારાયણ ગણેશ ચંદાવરકર | awards = મોસ્ટ એમિનન્ટ ઓર્ડર ઓફ ધ ઇન્ડિયન એમ્પાયર (નાઇટ કમાન્ડર ઓફ ઓર્ડર ઓફ ધ ઇન્ડિયન એમ્પાયર) | children = દેવેન્દ્ર રામકૃષ્ણ ભંડારકર (પુત્ર) | signature = R G Bhandarkar's Signature on Letter.jpg }} '''સર રામકૃષ્ણ ગોપાલ ભંડારકર''' (KCIE) એમએલસી ([[મરાઠી ભાષા|મરાઠી]]/[[કોંકણી ભાષા|કોંકણી]]: रामकृष्ण गोपाळ भांडारकर) (૬ જુલાઈ ૧૮૩૭-૨૪ ઓગસ્ટ ૧૯૨૫) એક ભારતીય વિદ્વાન, પ્રાચ્યવાદી અને સમાજસુધારક હતા. == પ્રારંભિક જીવન == રામકૃષ્ણ ભંડારકરનો જન્મ [[મહારાષ્ટ્ર|મહારાષ્ટ્રના]] [[સિંધુદુર્ગ જિલ્લો|સિંધુદુર્ગ જિલ્લાના]] માલવણમાં ગૌડ સારસ્વત બ્રાહ્મણ પરિવારમાં થયો હતો.<ref>{{cite book|title=Building up a new university|author=P. R. Dubhashi|year=2000|page=45|quote=The Saraswat Samaj has been traditionally cosmopolitan. It has produced great people like Ramakrishna Bhandarkar after whom the Bhandarkar Research Institute of Oriental Studies of Poona has been named}}</ref> પ્રારંભિક શાળાકીય શિક્ષણ [[રત્નાગિરી|રત્નાગીરીમાંથી]] મેળવ્યા બાદ તેમણે [[મુંબઈ|મુંબઈની]] એલ્ફિન્સ્ટન કોલેજમાંથી અભ્યાસ કર્યો હતો. તેમની પત્ની અન્નપૂર્ણાબાઈ ભંડારકરે પણ મહિલા શિક્ષણ અને સામાજિક દૂષણોમાંથી મુક્તિ માટેના તેમનાં કાર્યોમાં તેમને ટેકો આપ્યો હતો. [[મહાદેવ ગોવિંદ રાનડે|મહાદેવ ગોવિંદ રાનાડે]] સાથે ભંડારકર ૧૮૬૨માં બોમ્બે યુનિવર્સિટીના પ્રથમ સ્નાતકોમાંના એક હતા. તેમણે પછીના વર્ષે તેમની અનુસ્નાતકની પદવી મેળવી અને ૧૮૮૫માં ગુટ્ટિન્જેન યુનિવર્સિટીમાંથી પીએચડી કર્યું હતું.<ref name="Times of India">{{Cite web|date=12 July 2003|title=Ramkrishna Gopal Bhandarkar - orientalist par excellence|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Ramkrishna-Gopal-Bhandarkar-orientalist-par-excellence/articleshow/72430.cms?|website=[[The Times of India]]}}</ref> == કારકિર્દી == રામકૃષ્ણ ભંડારકરે તેમની પ્રતિષ્ઠિત શિક્ષણ કારકિર્દી દરમિયાન એલ્ફિન્સ્ટન કોલેજ ([[મુંબઈ]]) અને ડેક્કન કોલેજ ([[પુના|પુણે]]) માં ભણાવ્યું હતું. તેઓ જીવનભર સંશોધન અને લેખન સાથે સંકળાયેલા રહ્યા હતા. તેઓ ૧૮૯૪માં બોમ્બે યુનિવર્સિટીના કુલપતિ તરીકે નિવૃત્ત થયા હતા. તેમણે [[લંડન]] (૧૮૭૪) અને વિયેના (૧૮૮૬)માં યોજાયેલી પ્રાચ્યવિદ્યા પરની આંતરરાષ્ટ્રીય પરિષદોમાં ભાગ લીધો હતો અને અમૂલ્ય યોગદાન આપ્યું હતું. ઇતિહાસકાર આર. એસ. શર્મા તેમના વિશે લખે છે કે, "તેમણે દખ્ખણના [[સાતવાહન વંશ|સાતવાહનોના]] રાજકીય ઇતિહાસ અને વૈષ્ણવવાદ અને અન્ય સંપ્રદાયોના ઇતિહાસનું પુનઃનિર્માણ કર્યું હતું. એક મહાન સમાજસુધારક તરીકે તેમણે પોતાના સંશોધનો દ્વારા વિધવા લગ્નની હિમાયત કરી અને જ્ઞાતિપ્રથા અને બાળલગ્નની દુષ્ટતાઓને વખોડી કાઢી હતી".<ref>{{Cite book|title=Rethinking India's Past|last=Sharma|first=R.S.|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2009|isbn=978-0-19-569787-2|author-link=Ram Sharan Sharma}}</ref> એક શિક્ષણશાસ્ત્રી તરીકે, તેઓ ૧૯૦૩માં ઇમ્પેરિયલ લેજિસ્લેટિવ કાઉન્સિલ (વિધાન પરિષદ)ના બિન-સત્તાવાર સભ્ય તરીકે ચૂંટાયા હતા.<ref>{{cite web|date=21 July 1908|title=India- Governor General Council|url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1908/jul/21/india-governor-generals-council|access-date=5 April 2011|work=[[Hansard|Parliamentary Debates (Hansard)]]}}</ref> ૧૯૧૧માં ભંડારકરને ભારતની બ્રિટિશ વસાહતી સરકાર દ્વારા કમ્પેનિયન ઓફ ધ ઓર્ડર ઓફ ધ ઇન્ડિયન એમ્પાયર ખિતાબ એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો. == સમાજ સુધારક == [[ચિત્ર:Ramakrishna_Gopal_Bhandarkar.jpg|thumb|''મોડર્ન રિવ્યુમાંથી તેમની'' છબી]] ૧૮૫૩માં તેમના વિદ્યાર્થીજીવન દરમિયાન ભંડારકર તે સમયે સમકાલીન સમાજના શક્તિશાળી અને રૂઢિચુસ્ત તત્વોના ક્રોધને ટાળવા માટે ગુપ્ત રહેલા અને ઉદાર વિચારોને આગળ વધારવા માટેના એક સંગઠન પરમહંસ સભાના સભ્ય બન્યા.<ref name="Times of India" /> ૧૮૬૪ દરમિયાન કેશબ ચંદ્ર સેનની મુલાકાતોએ સભાના સભ્યોને પ્રેરણા આપી હતી. === પ્રાર્થના સમાજ === ૧૮૬૬માં પરમહંસ સભાના અમુક સભ્યોએ આત્મારામ પાંડુરંગના ઘરે યોજાયેલી બેઠકમાં નીચે જણાવ્યા મુજબના અમુક સમાજસુધારાઓની પ્રતિજ્ઞા લીધી હતી:{{સંદર્ભ|date=May 2018}} # જ્ઞાતિપ્રથાનો ત્યાગ # વિધવાપુનર્લગ્નને પ્રોત્સાહન # મહિલાશિક્ષણને પ્રોત્સાહનસ્ત્રી શિક્ષણ # બાળલગ્ન નાબૂદ કરવા. સભ્યોએ તારણ કાઢ્યું હતું કે સામાજિક સુધારા માટે ધાર્મિક સુધારા જરૂરી હતા. તેમણે [[માર્ચ ૩૧|૩૧ માર્ચ]] ૧૮૬૭ના રોજ તેમની પ્રથમ પ્રાર્થનાસભા યોજી હતી, જે આખરે પ્રાર્થના સમાજની રચના તરફ દોરી ગઈ હતી. કેશબ ચંદર સેનની બીજી મુલાકાત અને પ્રતાપ ચંદર મુઝુમદાર અને પંજાબ બ્રહ્મ સમાજના સ્થાપક નવીન ચંદ્ર રાયની મુલાકાતથી તેમના પ્રયાસોને વેગ મળ્યો હતો. === કન્યા શિક્ષણ === [[ચિત્ર:Huzurpaga_Girls_High_School.JPG|right|thumb|હુઝુરપાગા કેમ્પસ]] ૧૮૮૫માં ભંડારકરએ જાણીતા સમાજ સુધારકો વામન આબાજી મોદક અને [[મહાદેવ ગોવિંદ રાનડે|જસ્ટિસ રાનાડે]] સાથે મળીને મહારાષ્ટ્ર ગર્લ્સ એજ્યુકેશન સોસાયટી (એમજીઇ)ની સ્થાપના કરી હતી.<ref>Ghurye, G. S. (1954). Social Change in Maharashtra, II. Sociological Bulletin, page 51.</ref> આ સોસાયટી પુણેમાં હુઝુરપાગા તરીકે જાણીતી પ્રથમ સ્થાનિક કન્યાઓની ઉચ્ચ શાળાની માતૃસંસ્થા છે.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=f-jBIp3iWdEC&q=tilak+swaraj&pg=PR7|title=Education and the disprivileged : nineteenth and twentieth century India.|date=2002|publisher=Orient Longman|isbn=978-8125021926|editor-last1=Bhattacharya|editor-first1=Sabyasachi|edition=1. publ.|location=Hyderabad|pages=239|accessdate=12 September 2016}}</ref><ref>{{cite web|title=Huzurpaga|url=http://www.huzurpaga.com/about-us.php|website=Huzurpaga}}</ref> શાળાના અભ્યાસક્રમમાં તેની સ્થાપનાથી જ અંગ્રેજી સાહિત્ય, અંકગણિત અને વિજ્ઞાન જેવા વિષયોનો સમાવેશ થતો હતો.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=f-jBIp3iWdEC&q=tilak+swaraj&pg=PR7|title=Education and the disprivileged : nineteenth and twentieth century India.|date=2002|publisher=Orient Longman|isbn=978-8125021926|editor-last1=Bhattacharya|editor-first1=Sabyasachi|edition=1. publ.|location=Hyderabad|pages=240|accessdate=12 September 2016}}</ref> રાષ્ટ્રવાદી નેતા [[લોકમાન્ય ટિળક|લોકમાન્ય ટિળકે]] તેમના અખબારો મરાઠા અને કેસરીમાં શાળાની સ્થાપના અને તેના અભ્યાસક્રમનો ઉગ્ર વિરોધ કર્યો હતો.<ref>Rao, P.V., 2008. Women's Education and the Nationalist Response in Western India: Part II–Higher Education. Indian Journal of Gender Studies, 15(1), pp.141-148.</ref><ref>Rao, P.V., 2007. Women's Education and the Nationalist Response in Western India: Part I-Basic Education. Indian Journal of Gender Studies, 14(2), p.307.</ref> == પસંદ કરેલ કાર્યો == * {{Cite book|url=https://archive.org/details/VaishnavismShaivismAndOtherMinorReligiousSystemsR.G.Bhandarkar/page/n1/mode/1up?view=theater|title=Vaiṣṇavism, Śaivism and Minor Religious Systems|last=Bhandarkar|first=R. G.|publisher=Trübner|year=1913|series=Grundriss der indo-arischen Philologie und Altertumskunde, 3.6|location=Strassburg}} == વારસો == * [[પુના|પૂણે]] ખાતે આવેલું ભંડારકર ઓરિએન્ટલ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટનું નામ તેમના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે. * ભંડારકરનું તેમના સહયોગી જસ્ટિસ રાનાડે સાથેનું કામ અને મિત્રતા ઝી મરાઠી પરની ટીવી શ્રેણી 'ઊંચા માઝા ઝોકા'માં દર્શાવવામાં આવી છે, જે જસ્ટિસ રાનાડે અને તેમની પત્ની રમાબાઈ રાનાડેના જીવન પર આધારિત છે. આ શ્રેણી ૨૦૧૨ થી ૨૦૧૩ સુધી પ્રસારિત કરવામાં આવી હતી. તે રમાબાઈ રાનાડેના પુસ્તક 'અમાચ્ય આયુષ્યાતિલ કહી આઠવાણી " (મારા જીવનની કેટલીક યાદો) પર આધારિત હતી. પુસ્તકમાં ન્યાયમૂર્તિ રાનાડેને મહાદેવને બદલે માધવ કહેવામાં આવ્યા છે. આ શ્રેણીમાં મહાદેવ ગોવિંદ રાનાડે તરીકે અભિનેતા વિક્રમ ગાયકવાડ અને રમાબાઈ રાનાડે તરીકે સ્પ્રુહા જોશી હતા. == સંદર્ભો == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == * [https://web.archive.org/web/20060826190655/http://www.bori.ac.in/rgb.htm તેમના જીવનની ઘટનાઓનો ઘટનાક્રમ- (તૂટેલી કડી)] [[શ્રેણી:૧૯૨૫માં મૃત્યુ]] [[શ્રેણી:મરાઠી લોકો]] [[શ્રેણી:સમાજ સેવક]] hrpmkpg5dz9fs5436rlrcc7s4w1c5bf 900393 900392 2026-04-28T16:19:15Z Snehrashmi 41463 સંદર્ભમાંની લાલ કડીઓ દૂર કરી 900393 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = રામકૃષ્ણ ભંડારકર | honorific_prefix = સર | birth_date = ૬ જુલાઇ ૧૮૩૭ | birth_name = રામકૃષ્ણ ગોપાલ ભંડારકર | birth_place = માલવણ, [[સિંધુદુર્ગ જિલ્લો]], બ્રિટિશ ભારત | image = Ramkrishna Gopal Bhandarkar.jpg | honorific_suffix = KCIE (મોસ્ટ એમિનન્ટ ઓર્ડર ઓફ ધ ઇન્ડિયન એમ્પાયર), MLC (મેમ્બર ઓફ લેજિસ્લેટિવ કાઉન્સિલ) | death_date = ૨૪ ઓગસ્ટ ૧૯૨૫<br />(૮૮ વર્ષની વયે) | alma_mater = એલ્ફિન્સ્ટન કોલેજ<br/> બોમ્બે યુનિવર્સિટી (અનુસ્નાતક)<br/> યુનિવર્સિટી ઓફ ગુટ્ટિન્જન (પી.એચ.ડી.) | occupation = પ્રાધ્યાપક અને સમાજસુધારક | office1 = બોમ્બે લેજિસ્લેટિવ કાઉન્સિલના સભ્ય | term1 = ૧૯૦૪ - ૧૯૦૭ | governor1 = લૉર્ડ લેમિંગ્ટન | constituency1 = નામાંકન | office2 = બોમ્બે યુનિવર્સિટીના ઉપકુલપતિ | term2 = ૧૮૯૩ - ૧૮૯૪ | predecessor2 = કાશીનાથ ત્રિંબક તેલંગ | successor2 = નારાયણ ગણેશ ચંદાવરકર | awards = મોસ્ટ એમિનન્ટ ઓર્ડર ઓફ ધ ઇન્ડિયન એમ્પાયર (નાઇટ કમાન્ડર ઓફ ઓર્ડર ઓફ ધ ઇન્ડિયન એમ્પાયર) | children = દેવેન્દ્ર રામકૃષ્ણ ભંડારકર (પુત્ર) | signature = R G Bhandarkar's Signature on Letter.jpg }} '''સર રામકૃષ્ણ ગોપાલ ભંડારકર''' (KCIE) એમએલસી ([[મરાઠી ભાષા|મરાઠી]]/[[કોંકણી ભાષા|કોંકણી]]: रामकृष्ण गोपाळ भांडारकर) (૬ જુલાઈ ૧૮૩૭-૨૪ ઓગસ્ટ ૧૯૨૫) એક ભારતીય વિદ્વાન, પ્રાચ્યવાદી અને સમાજસુધારક હતા. == પ્રારંભિક જીવન == રામકૃષ્ણ ભંડારકરનો જન્મ [[મહારાષ્ટ્ર|મહારાષ્ટ્રના]] [[સિંધુદુર્ગ જિલ્લો|સિંધુદુર્ગ જિલ્લાના]] માલવણમાં ગૌડ સારસ્વત બ્રાહ્મણ પરિવારમાં થયો હતો.<ref>{{cite book|title=Building up a new university|author=P. R. Dubhashi|year=2000|page=45|quote=The Saraswat Samaj has been traditionally cosmopolitan. It has produced great people like Ramakrishna Bhandarkar after whom the Bhandarkar Research Institute of Oriental Studies of Poona has been named}}</ref> પ્રારંભિક શાળાકીય શિક્ષણ [[રત્નાગિરી|રત્નાગીરીમાંથી]] મેળવ્યા બાદ તેમણે [[મુંબઈ|મુંબઈની]] એલ્ફિન્સ્ટન કોલેજમાંથી અભ્યાસ કર્યો હતો. તેમની પત્ની અન્નપૂર્ણાબાઈ ભંડારકરે પણ મહિલા શિક્ષણ અને સામાજિક દૂષણોમાંથી મુક્તિ માટેના તેમનાં કાર્યોમાં તેમને ટેકો આપ્યો હતો. [[મહાદેવ ગોવિંદ રાનડે|મહાદેવ ગોવિંદ રાનાડે]] સાથે ભંડારકર ૧૮૬૨માં બોમ્બે યુનિવર્સિટીના પ્રથમ સ્નાતકોમાંના એક હતા. તેમણે પછીના વર્ષે તેમની અનુસ્નાતકની પદવી મેળવી અને ૧૮૮૫માં ગુટ્ટિન્જેન યુનિવર્સિટીમાંથી પીએચડી કર્યું હતું.<ref name="Times of India">{{Cite web|date=12 July 2003|title=Ramkrishna Gopal Bhandarkar - orientalist par excellence|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Ramkrishna-Gopal-Bhandarkar-orientalist-par-excellence/articleshow/72430.cms?|website=The Times of India}}</ref> == કારકિર્દી == રામકૃષ્ણ ભંડારકરે તેમની પ્રતિષ્ઠિત શિક્ષણ કારકિર્દી દરમિયાન એલ્ફિન્સ્ટન કોલેજ ([[મુંબઈ]]) અને ડેક્કન કોલેજ ([[પુના|પુણે]]) માં ભણાવ્યું હતું. તેઓ જીવનભર સંશોધન અને લેખન સાથે સંકળાયેલા રહ્યા હતા. તેઓ ૧૮૯૪માં બોમ્બે યુનિવર્સિટીના કુલપતિ તરીકે નિવૃત્ત થયા હતા. તેમણે [[લંડન]] (૧૮૭૪) અને વિયેના (૧૮૮૬)માં યોજાયેલી પ્રાચ્યવિદ્યા પરની આંતરરાષ્ટ્રીય પરિષદોમાં ભાગ લીધો હતો અને અમૂલ્ય યોગદાન આપ્યું હતું. ઇતિહાસકાર આર. એસ. શર્મા તેમના વિશે લખે છે કે, "તેમણે દખ્ખણના [[સાતવાહન વંશ|સાતવાહનોના]] રાજકીય ઇતિહાસ અને વૈષ્ણવવાદ અને અન્ય સંપ્રદાયોના ઇતિહાસનું પુનઃનિર્માણ કર્યું હતું. એક મહાન સમાજસુધારક તરીકે તેમણે પોતાના સંશોધનો દ્વારા વિધવા લગ્નની હિમાયત કરી અને જ્ઞાતિપ્રથા અને બાળલગ્નની દુષ્ટતાઓને વખોડી કાઢી હતી".<ref>{{Cite book|title=Rethinking India's Past|last=Sharma|first=R.S.|publisher=Oxford University Press|year=2009|isbn=978-0-19-569787-2|author-link=Ram Sharan Sharma}}</ref> એક શિક્ષણશાસ્ત્રી તરીકે, તેઓ ૧૯૦૩માં ઇમ્પેરિયલ લેજિસ્લેટિવ કાઉન્સિલ (વિધાન પરિષદ)ના બિન-સત્તાવાર સભ્ય તરીકે ચૂંટાયા હતા.<ref>{{cite web|date=21 July 1908|title=India- Governor General Council|url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1908/jul/21/india-governor-generals-council|access-date=5 April 2011|work=Parliamentary Debates (Hansard)}}</ref> ૧૯૧૧માં ભંડારકરને ભારતની બ્રિટિશ વસાહતી સરકાર દ્વારા કમ્પેનિયન ઓફ ધ ઓર્ડર ઓફ ધ ઇન્ડિયન એમ્પાયર ખિતાબ એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો. == સમાજ સુધારક == [[ચિત્ર:Ramakrishna_Gopal_Bhandarkar.jpg|thumb|''મોડર્ન રિવ્યુમાંથી તેમની'' છબી]] ૧૮૫૩માં તેમના વિદ્યાર્થીજીવન દરમિયાન ભંડારકર તે સમયે સમકાલીન સમાજના શક્તિશાળી અને રૂઢિચુસ્ત તત્વોના ક્રોધને ટાળવા માટે ગુપ્ત રહેલા અને ઉદાર વિચારોને આગળ વધારવા માટેના એક સંગઠન પરમહંસ સભાના સભ્ય બન્યા.<ref name="Times of India" /> ૧૮૬૪ દરમિયાન કેશબ ચંદ્ર સેનની મુલાકાતોએ સભાના સભ્યોને પ્રેરણા આપી હતી. === પ્રાર્થના સમાજ === ૧૮૬૬માં પરમહંસ સભાના અમુક સભ્યોએ આત્મારામ પાંડુરંગના ઘરે યોજાયેલી બેઠકમાં નીચે જણાવ્યા મુજબના અમુક સમાજસુધારાઓની પ્રતિજ્ઞા લીધી હતી:{{સંદર્ભ|date=May 2018}} # જ્ઞાતિપ્રથાનો ત્યાગ # વિધવાપુનર્લગ્નને પ્રોત્સાહન # મહિલાશિક્ષણને પ્રોત્સાહનસ્ત્રી શિક્ષણ # બાળલગ્ન નાબૂદ કરવા. સભ્યોએ તારણ કાઢ્યું હતું કે સામાજિક સુધારા માટે ધાર્મિક સુધારા જરૂરી હતા. તેમણે [[માર્ચ ૩૧|૩૧ માર્ચ]] ૧૮૬૭ના રોજ તેમની પ્રથમ પ્રાર્થનાસભા યોજી હતી, જે આખરે પ્રાર્થના સમાજની રચના તરફ દોરી ગઈ હતી. કેશબ ચંદર સેનની બીજી મુલાકાત અને પ્રતાપ ચંદર મુઝુમદાર અને પંજાબ બ્રહ્મ સમાજના સ્થાપક નવીન ચંદ્ર રાયની મુલાકાતથી તેમના પ્રયાસોને વેગ મળ્યો હતો. === કન્યા શિક્ષણ === [[ચિત્ર:Huzurpaga_Girls_High_School.JPG|right|thumb|હુઝુરપાગા કેમ્પસ]] ૧૮૮૫માં ભંડારકરએ જાણીતા સમાજ સુધારકો વામન આબાજી મોદક અને [[મહાદેવ ગોવિંદ રાનડે|જસ્ટિસ રાનાડે]] સાથે મળીને મહારાષ્ટ્ર ગર્લ્સ એજ્યુકેશન સોસાયટી (એમજીઇ)ની સ્થાપના કરી હતી.<ref>Ghurye, G. S. (1954). Social Change in Maharashtra, II. Sociological Bulletin, page 51.</ref> આ સોસાયટી પુણેમાં હુઝુરપાગા તરીકે જાણીતી પ્રથમ સ્થાનિક કન્યાઓની ઉચ્ચ શાળાની માતૃસંસ્થા છે.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=f-jBIp3iWdEC&q=tilak+swaraj&pg=PR7|title=Education and the disprivileged : nineteenth and twentieth century India.|date=2002|publisher=Orient Longman|isbn=978-8125021926|editor-last1=Bhattacharya|editor-first1=Sabyasachi|edition=1. publ.|location=Hyderabad|pages=239|accessdate=12 September 2016}}</ref><ref>{{cite web|title=Huzurpaga|url=http://www.huzurpaga.com/about-us.php|website=Huzurpaga}}</ref> શાળાના અભ્યાસક્રમમાં તેની સ્થાપનાથી જ અંગ્રેજી સાહિત્ય, અંકગણિત અને વિજ્ઞાન જેવા વિષયોનો સમાવેશ થતો હતો.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=f-jBIp3iWdEC&q=tilak+swaraj&pg=PR7|title=Education and the disprivileged : nineteenth and twentieth century India.|date=2002|publisher=Orient Longman|isbn=978-8125021926|editor-last1=Bhattacharya|editor-first1=Sabyasachi|edition=1. publ.|location=Hyderabad|pages=240|accessdate=12 September 2016}}</ref> રાષ્ટ્રવાદી નેતા [[લોકમાન્ય ટિળક|લોકમાન્ય ટિળકે]] તેમના અખબારો મરાઠા અને કેસરીમાં શાળાની સ્થાપના અને તેના અભ્યાસક્રમનો ઉગ્ર વિરોધ કર્યો હતો.<ref>Rao, P.V., 2008. Women's Education and the Nationalist Response in Western India: Part II–Higher Education. Indian Journal of Gender Studies, 15(1), pp.141-148.</ref><ref>Rao, P.V., 2007. Women's Education and the Nationalist Response in Western India: Part I-Basic Education. Indian Journal of Gender Studies, 14(2), p.307.</ref> == પસંદ કરેલ કાર્યો == * {{Cite book|url=https://archive.org/details/VaishnavismShaivismAndOtherMinorReligiousSystemsR.G.Bhandarkar/page/n1/mode/1up?view=theater|title=Vaiṣṇavism, Śaivism and Minor Religious Systems|last=Bhandarkar|first=R. G.|publisher=Trübner|year=1913|series=Grundriss der indo-arischen Philologie und Altertumskunde, 3.6|location=Strassburg}} == વારસો == * [[પુના|પૂણે]] ખાતે આવેલું ભંડારકર ઓરિએન્ટલ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટનું નામ તેમના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે. * ભંડારકરનું તેમના સહયોગી જસ્ટિસ રાનાડે સાથેનું કામ અને મિત્રતા ઝી મરાઠી પરની ટીવી શ્રેણી 'ઊંચા માઝા ઝોકા'માં દર્શાવવામાં આવી છે, જે જસ્ટિસ રાનાડે અને તેમની પત્ની રમાબાઈ રાનાડેના જીવન પર આધારિત છે. આ શ્રેણી ૨૦૧૨ થી ૨૦૧૩ સુધી પ્રસારિત કરવામાં આવી હતી. તે રમાબાઈ રાનાડેના પુસ્તક 'અમાચ્ય આયુષ્યાતિલ કહી આઠવાણી " (મારા જીવનની કેટલીક યાદો) પર આધારિત હતી. પુસ્તકમાં ન્યાયમૂર્તિ રાનાડેને મહાદેવને બદલે માધવ કહેવામાં આવ્યા છે. આ શ્રેણીમાં મહાદેવ ગોવિંદ રાનાડે તરીકે અભિનેતા વિક્રમ ગાયકવાડ અને રમાબાઈ રાનાડે તરીકે સ્પ્રુહા જોશી હતા. == સંદર્ભો == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == * [https://web.archive.org/web/20060826190655/http://www.bori.ac.in/rgb.htm તેમના જીવનની ઘટનાઓનો ઘટનાક્રમ- (તૂટેલી કડી)] [[શ્રેણી:૧૯૨૫માં મૃત્યુ]] [[શ્રેણી:મરાઠી લોકો]] [[શ્રેણી:સમાજ સેવક]] p2hv7hk3tlp9we8ibs5s79pgooaa76d 900394 900393 2026-04-28T16:19:49Z Snehrashmi 41463 /* કારકિર્દી */ author-link=Ram Sharan Sharma દૂર કરી 900394 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = રામકૃષ્ણ ભંડારકર | honorific_prefix = સર | birth_date = ૬ જુલાઇ ૧૮૩૭ | birth_name = રામકૃષ્ણ ગોપાલ ભંડારકર | birth_place = માલવણ, [[સિંધુદુર્ગ જિલ્લો]], બ્રિટિશ ભારત | image = Ramkrishna Gopal Bhandarkar.jpg | honorific_suffix = KCIE (મોસ્ટ એમિનન્ટ ઓર્ડર ઓફ ધ ઇન્ડિયન એમ્પાયર), MLC (મેમ્બર ઓફ લેજિસ્લેટિવ કાઉન્સિલ) | death_date = ૨૪ ઓગસ્ટ ૧૯૨૫<br />(૮૮ વર્ષની વયે) | alma_mater = એલ્ફિન્સ્ટન કોલેજ<br/> બોમ્બે યુનિવર્સિટી (અનુસ્નાતક)<br/> યુનિવર્સિટી ઓફ ગુટ્ટિન્જન (પી.એચ.ડી.) | occupation = પ્રાધ્યાપક અને સમાજસુધારક | office1 = બોમ્બે લેજિસ્લેટિવ કાઉન્સિલના સભ્ય | term1 = ૧૯૦૪ - ૧૯૦૭ | governor1 = લૉર્ડ લેમિંગ્ટન | constituency1 = નામાંકન | office2 = બોમ્બે યુનિવર્સિટીના ઉપકુલપતિ | term2 = ૧૮૯૩ - ૧૮૯૪ | predecessor2 = કાશીનાથ ત્રિંબક તેલંગ | successor2 = નારાયણ ગણેશ ચંદાવરકર | awards = મોસ્ટ એમિનન્ટ ઓર્ડર ઓફ ધ ઇન્ડિયન એમ્પાયર (નાઇટ કમાન્ડર ઓફ ઓર્ડર ઓફ ધ ઇન્ડિયન એમ્પાયર) | children = દેવેન્દ્ર રામકૃષ્ણ ભંડારકર (પુત્ર) | signature = R G Bhandarkar's Signature on Letter.jpg }} '''સર રામકૃષ્ણ ગોપાલ ભંડારકર''' (KCIE) એમએલસી ([[મરાઠી ભાષા|મરાઠી]]/[[કોંકણી ભાષા|કોંકણી]]: रामकृष्ण गोपाळ भांडारकर) (૬ જુલાઈ ૧૮૩૭-૨૪ ઓગસ્ટ ૧૯૨૫) એક ભારતીય વિદ્વાન, પ્રાચ્યવાદી અને સમાજસુધારક હતા. == પ્રારંભિક જીવન == રામકૃષ્ણ ભંડારકરનો જન્મ [[મહારાષ્ટ્ર|મહારાષ્ટ્રના]] [[સિંધુદુર્ગ જિલ્લો|સિંધુદુર્ગ જિલ્લાના]] માલવણમાં ગૌડ સારસ્વત બ્રાહ્મણ પરિવારમાં થયો હતો.<ref>{{cite book|title=Building up a new university|author=P. R. Dubhashi|year=2000|page=45|quote=The Saraswat Samaj has been traditionally cosmopolitan. It has produced great people like Ramakrishna Bhandarkar after whom the Bhandarkar Research Institute of Oriental Studies of Poona has been named}}</ref> પ્રારંભિક શાળાકીય શિક્ષણ [[રત્નાગિરી|રત્નાગીરીમાંથી]] મેળવ્યા બાદ તેમણે [[મુંબઈ|મુંબઈની]] એલ્ફિન્સ્ટન કોલેજમાંથી અભ્યાસ કર્યો હતો. તેમની પત્ની અન્નપૂર્ણાબાઈ ભંડારકરે પણ મહિલા શિક્ષણ અને સામાજિક દૂષણોમાંથી મુક્તિ માટેના તેમનાં કાર્યોમાં તેમને ટેકો આપ્યો હતો. [[મહાદેવ ગોવિંદ રાનડે|મહાદેવ ગોવિંદ રાનાડે]] સાથે ભંડારકર ૧૮૬૨માં બોમ્બે યુનિવર્સિટીના પ્રથમ સ્નાતકોમાંના એક હતા. તેમણે પછીના વર્ષે તેમની અનુસ્નાતકની પદવી મેળવી અને ૧૮૮૫માં ગુટ્ટિન્જેન યુનિવર્સિટીમાંથી પીએચડી કર્યું હતું.<ref name="Times of India">{{Cite web|date=12 July 2003|title=Ramkrishna Gopal Bhandarkar - orientalist par excellence|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Ramkrishna-Gopal-Bhandarkar-orientalist-par-excellence/articleshow/72430.cms?|website=The Times of India}}</ref> == કારકિર્દી == રામકૃષ્ણ ભંડારકરે તેમની પ્રતિષ્ઠિત શિક્ષણ કારકિર્દી દરમિયાન એલ્ફિન્સ્ટન કોલેજ ([[મુંબઈ]]) અને ડેક્કન કોલેજ ([[પુના|પુણે]]) માં ભણાવ્યું હતું. તેઓ જીવનભર સંશોધન અને લેખન સાથે સંકળાયેલા રહ્યા હતા. તેઓ ૧૮૯૪માં બોમ્બે યુનિવર્સિટીના કુલપતિ તરીકે નિવૃત્ત થયા હતા. તેમણે [[લંડન]] (૧૮૭૪) અને વિયેના (૧૮૮૬)માં યોજાયેલી પ્રાચ્યવિદ્યા પરની આંતરરાષ્ટ્રીય પરિષદોમાં ભાગ લીધો હતો અને અમૂલ્ય યોગદાન આપ્યું હતું. ઇતિહાસકાર આર. એસ. શર્મા તેમના વિશે લખે છે કે, "તેમણે દખ્ખણના [[સાતવાહન વંશ|સાતવાહનોના]] રાજકીય ઇતિહાસ અને વૈષ્ણવવાદ અને અન્ય સંપ્રદાયોના ઇતિહાસનું પુનઃનિર્માણ કર્યું હતું. એક મહાન સમાજસુધારક તરીકે તેમણે પોતાના સંશોધનો દ્વારા વિધવા લગ્નની હિમાયત કરી અને જ્ઞાતિપ્રથા અને બાળલગ્નની દુષ્ટતાઓને વખોડી કાઢી હતી".<ref>{{Cite book|title=Rethinking India's Past|last=Sharma|first=R.S.|publisher=Oxford University Press|year=2009|isbn=978-0-19-569787-2}}</ref> એક શિક્ષણશાસ્ત્રી તરીકે, તેઓ ૧૯૦૩માં ઇમ્પેરિયલ લેજિસ્લેટિવ કાઉન્સિલ (વિધાન પરિષદ)ના બિન-સત્તાવાર સભ્ય તરીકે ચૂંટાયા હતા.<ref>{{cite web|date=21 July 1908|title=India- Governor General Council|url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1908/jul/21/india-governor-generals-council|access-date=5 April 2011|work=Parliamentary Debates (Hansard)}}</ref> ૧૯૧૧માં ભંડારકરને ભારતની બ્રિટિશ વસાહતી સરકાર દ્વારા કમ્પેનિયન ઓફ ધ ઓર્ડર ઓફ ધ ઇન્ડિયન એમ્પાયર ખિતાબ એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો. == સમાજ સુધારક == [[ચિત્ર:Ramakrishna_Gopal_Bhandarkar.jpg|thumb|''મોડર્ન રિવ્યુમાંથી તેમની'' છબી]] ૧૮૫૩માં તેમના વિદ્યાર્થીજીવન દરમિયાન ભંડારકર તે સમયે સમકાલીન સમાજના શક્તિશાળી અને રૂઢિચુસ્ત તત્વોના ક્રોધને ટાળવા માટે ગુપ્ત રહેલા અને ઉદાર વિચારોને આગળ વધારવા માટેના એક સંગઠન પરમહંસ સભાના સભ્ય બન્યા.<ref name="Times of India" /> ૧૮૬૪ દરમિયાન કેશબ ચંદ્ર સેનની મુલાકાતોએ સભાના સભ્યોને પ્રેરણા આપી હતી. === પ્રાર્થના સમાજ === ૧૮૬૬માં પરમહંસ સભાના અમુક સભ્યોએ આત્મારામ પાંડુરંગના ઘરે યોજાયેલી બેઠકમાં નીચે જણાવ્યા મુજબના અમુક સમાજસુધારાઓની પ્રતિજ્ઞા લીધી હતી:{{સંદર્ભ|date=May 2018}} # જ્ઞાતિપ્રથાનો ત્યાગ # વિધવાપુનર્લગ્નને પ્રોત્સાહન # મહિલાશિક્ષણને પ્રોત્સાહનસ્ત્રી શિક્ષણ # બાળલગ્ન નાબૂદ કરવા. સભ્યોએ તારણ કાઢ્યું હતું કે સામાજિક સુધારા માટે ધાર્મિક સુધારા જરૂરી હતા. તેમણે [[માર્ચ ૩૧|૩૧ માર્ચ]] ૧૮૬૭ના રોજ તેમની પ્રથમ પ્રાર્થનાસભા યોજી હતી, જે આખરે પ્રાર્થના સમાજની રચના તરફ દોરી ગઈ હતી. કેશબ ચંદર સેનની બીજી મુલાકાત અને પ્રતાપ ચંદર મુઝુમદાર અને પંજાબ બ્રહ્મ સમાજના સ્થાપક નવીન ચંદ્ર રાયની મુલાકાતથી તેમના પ્રયાસોને વેગ મળ્યો હતો. === કન્યા શિક્ષણ === [[ચિત્ર:Huzurpaga_Girls_High_School.JPG|right|thumb|હુઝુરપાગા કેમ્પસ]] ૧૮૮૫માં ભંડારકરએ જાણીતા સમાજ સુધારકો વામન આબાજી મોદક અને [[મહાદેવ ગોવિંદ રાનડે|જસ્ટિસ રાનાડે]] સાથે મળીને મહારાષ્ટ્ર ગર્લ્સ એજ્યુકેશન સોસાયટી (એમજીઇ)ની સ્થાપના કરી હતી.<ref>Ghurye, G. S. (1954). Social Change in Maharashtra, II. Sociological Bulletin, page 51.</ref> આ સોસાયટી પુણેમાં હુઝુરપાગા તરીકે જાણીતી પ્રથમ સ્થાનિક કન્યાઓની ઉચ્ચ શાળાની માતૃસંસ્થા છે.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=f-jBIp3iWdEC&q=tilak+swaraj&pg=PR7|title=Education and the disprivileged : nineteenth and twentieth century India.|date=2002|publisher=Orient Longman|isbn=978-8125021926|editor-last1=Bhattacharya|editor-first1=Sabyasachi|edition=1. publ.|location=Hyderabad|pages=239|accessdate=12 September 2016}}</ref><ref>{{cite web|title=Huzurpaga|url=http://www.huzurpaga.com/about-us.php|website=Huzurpaga}}</ref> શાળાના અભ્યાસક્રમમાં તેની સ્થાપનાથી જ અંગ્રેજી સાહિત્ય, અંકગણિત અને વિજ્ઞાન જેવા વિષયોનો સમાવેશ થતો હતો.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=f-jBIp3iWdEC&q=tilak+swaraj&pg=PR7|title=Education and the disprivileged : nineteenth and twentieth century India.|date=2002|publisher=Orient Longman|isbn=978-8125021926|editor-last1=Bhattacharya|editor-first1=Sabyasachi|edition=1. publ.|location=Hyderabad|pages=240|accessdate=12 September 2016}}</ref> રાષ્ટ્રવાદી નેતા [[લોકમાન્ય ટિળક|લોકમાન્ય ટિળકે]] તેમના અખબારો મરાઠા અને કેસરીમાં શાળાની સ્થાપના અને તેના અભ્યાસક્રમનો ઉગ્ર વિરોધ કર્યો હતો.<ref>Rao, P.V., 2008. Women's Education and the Nationalist Response in Western India: Part II–Higher Education. Indian Journal of Gender Studies, 15(1), pp.141-148.</ref><ref>Rao, P.V., 2007. Women's Education and the Nationalist Response in Western India: Part I-Basic Education. Indian Journal of Gender Studies, 14(2), p.307.</ref> == પસંદ કરેલ કાર્યો == * {{Cite book|url=https://archive.org/details/VaishnavismShaivismAndOtherMinorReligiousSystemsR.G.Bhandarkar/page/n1/mode/1up?view=theater|title=Vaiṣṇavism, Śaivism and Minor Religious Systems|last=Bhandarkar|first=R. G.|publisher=Trübner|year=1913|series=Grundriss der indo-arischen Philologie und Altertumskunde, 3.6|location=Strassburg}} == વારસો == * [[પુના|પૂણે]] ખાતે આવેલું ભંડારકર ઓરિએન્ટલ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટનું નામ તેમના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે. * ભંડારકરનું તેમના સહયોગી જસ્ટિસ રાનાડે સાથેનું કામ અને મિત્રતા ઝી મરાઠી પરની ટીવી શ્રેણી 'ઊંચા માઝા ઝોકા'માં દર્શાવવામાં આવી છે, જે જસ્ટિસ રાનાડે અને તેમની પત્ની રમાબાઈ રાનાડેના જીવન પર આધારિત છે. આ શ્રેણી ૨૦૧૨ થી ૨૦૧૩ સુધી પ્રસારિત કરવામાં આવી હતી. તે રમાબાઈ રાનાડેના પુસ્તક 'અમાચ્ય આયુષ્યાતિલ કહી આઠવાણી " (મારા જીવનની કેટલીક યાદો) પર આધારિત હતી. પુસ્તકમાં ન્યાયમૂર્તિ રાનાડેને મહાદેવને બદલે માધવ કહેવામાં આવ્યા છે. આ શ્રેણીમાં મહાદેવ ગોવિંદ રાનાડે તરીકે અભિનેતા વિક્રમ ગાયકવાડ અને રમાબાઈ રાનાડે તરીકે સ્પ્રુહા જોશી હતા. == સંદર્ભો == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == * [https://web.archive.org/web/20060826190655/http://www.bori.ac.in/rgb.htm તેમના જીવનની ઘટનાઓનો ઘટનાક્રમ- (તૂટેલી કડી)] [[શ્રેણી:૧૯૨૫માં મૃત્યુ]] [[શ્રેણી:મરાઠી લોકો]] [[શ્રેણી:સમાજ સેવક]] 1kimmz5lc2sh138b5hrixixib1vc4fh 3 154396 900390 2026-04-28T15:50:50Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 900390 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Gowgvk}} -- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૨૧:૨૦, ૨૮ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST) nmdearjqpyrxzdaaq2467nr8b5dlqpu 3 154397 900395 2026-04-28T17:05:14Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 900395 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Logicistic234}} -- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૨૨:૩૫, ૨૮ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST) gcv2cv3zs3pwl2the1j20ifaasg4o4p 3 154398 900399 2026-04-28T18:49:07Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 900399 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Masoomjethwa}} -- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૦૦:૧૯, ૨૯ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST) 7741irbkatz4265xpp13tpljzks3qlj 3 154399 900407 2026-04-29T02:24:29Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 900407 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=ધર્મેન્દ્ર બી દવે}} -- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૦૭:૫૪, ૨૯ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST) ggbcwq6sypze7xcoank3jgbaw1a1o43 3 154400 900408 2026-04-29T06:14:54Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 900408 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Gamitrohan63}} -- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૧:૪૪, ૨૯ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST) fjqelnferofvs42d0b0aand4jwk6kqx 3 154401 900410 2026-04-29T09:13:35Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 900410 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=DHRUVRAJ6262}} -- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૪:૪૩, ૨૯ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST) qgzmjfmvfr0j347bb14re9oetndxgba