રામદેવપીર

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="gu">
  <siteinfo>
    <sitename>વિકિપીડિયા</sitename>
    <dbname>guwiki</dbname>
    <base>https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%AE%E0%AB%81%E0%AA%96%E0%AA%AA%E0%AB%83%E0%AA%B7%E0%AB%8D%E0%AA%A0</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.1</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">દ્રશ્ય-શ્રાવ્ય (મિડિયા)</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">વિશેષ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">સભ્ય</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">સભ્યની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">વિકિપીડિયા</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">વિકિપીડિયા ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ચિત્ર</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ચિત્રની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">મીડિયાવિકિ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">મીડિયાવિકિ ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ઢાંચો</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ઢાંચાની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">મદદ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">મદદની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">શ્રેણી</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">શ્રેણીની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">વિભાગ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">વિભાગ ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>રામદેવપીર</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5109</id>
    <revision>
      <id>900852</id>
      <parentid>899031</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T14:50:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-28354-85</username>
        <id>87263</id>
      </contributor>
      <comment>રામદેવ પીર હિંદુ લોકદેવતા હતા. તેમણે સમાજમાં સમાનતા, સેવા અને ભક્તિનો સંદેશ આપ્યો હતો. રામદેવ પીરને ગરીબો અને દુઃખીઓના રક્ષક માનવામાં આવે છે. તેમના દર્શન માટે આજે પણ લાખો ભક્તો રામદેવરા જાય છે. લોકમાન્યતા મુજબ રામદેવ પીરએ મૃત્યુ નહીં પરંતુ જીવંત સમાધિ લીધી હતી.</comment>
      <origin>900852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3332" sha1="2b97rpxb1bvyyhgmae2xhk959ybfxo7" xml:space="preserve">{{Infobox royalty
| name            = શ્રી રામદેવ પીર
| title           = રણુજાના રાજા
| image           = Ramdevra-03-20131009.jpg
| caption         = રામદેરીયાના મંદિરમાં રામદેવ પીર
| succession      = રણુજાના શાસક
| reign           = હિંદુ
| coronation      =
| predecessor     =
| successor       =
| spouse          = નેતાલ દે' 
| royal house     = તંવર વંશ
| father          = અજમલ
| mother          = મિનલ દે'
| birth_date      = ઇસ. ૧૩૫૨ &lt;br /&gt; ભાદરવા સુદ બીજ, વિ.સં. ૧૪૦૯
| birth_place     = રણુજા (રેણુચા)
| death_date      = મહાસામધી ઇસ. ૧૩૮૫ &lt;br /&gt; વિ.સં. ૧૪૪૨
| death_place     = રામદેવરા
| burial_place    = રામદેવરા
| religion        = [[હિંદુ]]
}}
[[File:Ramdev Pir Temple, Majadar.jpg|thumb|[[મજાદર (તા. વડગામ)|મજાદર]], ગુજરાતમાં આવેલું રામદેવ પીરનું મંદિર|280x280px]]
'''રામદેવપીર'''&lt;ref name=&quot;Mohammada2007&quot;&gt;{{cite book|author=Malika Mohammada|title=The foundations of the composite culture in India|url=http://books.google.com/books?id=dwzbYvQszf4C&amp;pg=PA348|access-date=૧૫ એપ્રિલ ૨૦૧૩|date=૧ જાન્યુઆરી ૨૦૦૭|publisher=Aakar Books|isbn=978-81-89833-18-3|page=૩૪૮}}&lt;/ref&gt;નો જન્મ આજથી આશરે ૬૦૦ વર્ષ પહેલાં [[રાજસ્થાન]]ના [[બાડમેર જિલ્લો|બાડમેર જિલ્લા]]ના કાશ્મીર ગામમાં સંવત ૧૪૦૯ની [[ભાદરવા સુદ ૨|ભાદરવા સુદ બીજ]]ને દિવસે થયો હતો. તેમની માતાનું નામ મિનલ દેવી (મૈણાદે) અને પિતાનું નામ અજમલ રાય હતું. તેમના પિતા આ વિસ્તારના રાજા હતાં. કાશ્મીર ગામ હાલમાં રામદેવરા તરીકે પણ ઓળખાય છે.

રામદેવ પીરને ભગવાન દ્વારકાધીશ ([[કૃષ્ણ]])ના અવતાર માનવામાં આવે છે. ખાસ કરીને રાજસ્થાન અને [[ગુજરાત]]માં તેમના મંદિરો વધુ જોવા મળે છે અને આ બે રાજ્યોમાં તેમના અનુયાયીઓની સંખ્યા પણ વધુ છે. ભાદરવા સુદ બીજને દિવસે રામદેવ પીરની જન્મ જયંતિ મનાવવામાં આવે છે.

== આ પણ જુવો ==
* {{YouTube|qnqHxlexwMU|રામદેવ પીરનો હેલો, પ્રફુલ્લ દવેના અવાજમાં}}

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

{{સ્ટબ}}

[[Category:ધાર્મિક વ્યક્તિત્વ]]</text>
      <sha1>2b97rpxb1bvyyhgmae2xhk959ybfxo7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>900855</id>
      <parentid>900852</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T15:07:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KartikMistry</username>
        <id>10383</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-28354-85|~2026-28354-85]] ([[User talk:~2026-28354-85|talk]]) દ્વારા કરેલ ફેરફારોને  [[User:KartikMistry|KartikMistry]] દ્વારા કરેલા છેલ્લા સુધારા સુધી ઉલટાવાયા.</comment>
      <origin>885338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3307" sha1="nmmv6xze98x9ynmnu2p71hywp8xwqlr" xml:space="preserve">{{Infobox royalty
| name            = શ્રી રામદેવ પીર
| title           = રણુજાના રાજા
| image           = Ramdevra-03-20131009.jpg
| caption         = રામદેરીયાના મંદિરમાં રામદેવ પીર
| succession      = રણુજાના શાસક
| reign           = હિંદુ
| coronation      =
| predecessor     =
| successor       =
| spouse          = નેતાલ દે' 
| royal house     = તંવર વંશ
| father          = અજમલ
| mother          = મિનલ દે'
| birth_date      = ઇસ. ૧૩૫૨ &lt;br /&gt; ભાદરવા સુદ બીજ, વિ.સં. ૧૪૦૯
| birth_place     = રણુજા (રેણુચા)
| death_date      = ઇસ. ૧૩૮૫ &lt;br /&gt; વિ.સં. ૧૪૪૨
| death_place     = રામદેવરા
| burial_place    = રામદેવરા
| religion        = [[હિંદુ]]
}}
[[File:Ramdev Pir Temple, Majadar.jpg|thumb|[[મજાદર (તા. વડગામ)|મજાદર]], ગુજરાતમાં આવેલું રામદેવ પીરનું મંદિર|280x280px]]
'''રામદેવપીર'''&lt;ref name=&quot;Mohammada2007&quot;&gt;{{cite book|author=Malika Mohammada|title=The foundations of the composite culture in India|url=http://books.google.com/books?id=dwzbYvQszf4C&amp;pg=PA348|access-date=૧૫ એપ્રિલ ૨૦૧૩|date=૧ જાન્યુઆરી ૨૦૦૭|publisher=Aakar Books|isbn=978-81-89833-18-3|page=૩૪૮}}&lt;/ref&gt;નો જન્મ આજથી આશરે ૬૦૦ વર્ષ પહેલાં [[રાજસ્થાન]]ના [[બાડમેર જિલ્લો|બાડમેર જિલ્લા]]ના કાશ્મીર ગામમાં સંવત ૧૪૦૯ની [[ભાદરવા સુદ ૨|ભાદરવા સુદ બીજ]]ને દિવસે થયો હતો. તેમની માતાનું નામ મિનલ દેવી (મૈણાદે) અને પિતાનું નામ અજમલ રાય હતું. તેમના પિતા આ વિસ્તારના રાજા હતાં. કાશ્મીર ગામ હાલમાં રામદેવરા તરીકે પણ ઓળખાય છે.

રામદેવ પીરને ભગવાન દ્વારકાધીશ ([[કૃષ્ણ]])ના અવતાર માનવામાં આવે છે. ખાસ કરીને રાજસ્થાન અને [[ગુજરાત]]માં તેમના મંદિરો વધુ જોવા મળે છે અને આ બે રાજ્યોમાં તેમના અનુયાયીઓની સંખ્યા પણ વધુ છે. ભાદરવા સુદ બીજને દિવસે રામદેવ પીરની જન્મ જયંતિ મનાવવામાં આવે છે.

== આ પણ જુવો ==
* {{YouTube|qnqHxlexwMU|રામદેવ પીરનો હેલો, પ્રફુલ્લ દવેના અવાજમાં}}

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

{{સ્ટબ}}

[[Category:ધાર્મિક વ્યક્તિત્વ]]</text>
      <sha1>nmmv6xze98x9ynmnu2p71hywp8xwqlr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સંથાલી ભાષા</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8425</id>
    <revision>
      <id>900859</id>
      <parentid>900679</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T15:44:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>900859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3071" sha1="9mrrfgliixp1csq2pzqfm1u9edyejok" xml:space="preserve">{{Infobox language
|name=સંથાલી&lt;br /&gt;ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ
|altname=સાંતાર
|states=[[ભારત]], [[બાંગ્લાદેશ]], [[નેપાળ]], [[ભૂતાન]]
|ethnicity=સાંથાત અને તેરાઇવાસી સાંથાલી
|speakers=આશરે ૬૩ લાખ
|date=૨૦૦૧ વસ્તી ગણતરી – ૨૦૧૧
|ref=e18
|familycolor=ઔસ્ટ્રો-એશિયાટીક
|fam2=મુંડા
|fam3=ઉત્તર મુંડા ભાષાઓ
|fam4=ખેરવારી
|dia1=મહાલી (માહલી)
|nation=ભારત 
|iso2=sat
|lc1 = sat
|ld1=સંથાલી
|lc2 = mjx
|ld2=મહાલી
|glotto=sant1410
|glottoname=સંથાલી
|glotto2=maha1291
|glottoname2=મહાલી
}}
'''સંથાલી ભાષા''' ઔસ્ટ્રો-એશિયાટીક ([[:en:Austroasiatic languages|Austro-Asiatic]]) સમુહનાં પેટા સમુહ મુંડા સમુહની ભાષા છે, જેનો સંબંધ 'હો ભાષા' ([[:en:Ho language|Ho]]) અને [[મુંડારી ભાષા]] સાથે છે. આ ભાષા [[ભારત]], [[બાંગ્લાદેશ]], [[નેપાળ]] તથા [[ભૂતાન]]માં મળી લગભગ ૬૦ લાખ લોકો દ્વારા બોલવામાં આવે છે{{સંદર્ભ}}. આ ભાષા બોલતા મોટા ભાગનાં લોકો [[ભારત]]માં [[ઝારખંડ]], [[આસામ]], [[બિહાર]], [[ઓરિસ્સા]], [[ત્રિપુરા]] અને [[પશ્ચિમ બંગાળ]] રાજ્યોમાં વસવાટ કરે છે. આ ભાષાને તેની પોતાની જ વર્ણમાળા છે, જે 'ઓલ ચિકી' ([[:en:Ol Chiki script|Ol Chiki]]) તરીકે ઓળખાય છે. પરંતુ તેનો સાક્ષરતા દર ઘણો નીચો છે, ફક્ત ૧૦ થી ૩૦% સંથાલ લોકો જ સંથાલી ભાષા બોલે છે. આ ભાષા ભારતની [[ભારતની ભાષાઓની સૂચી|અધિકૃત ભાષાઓ]]માં સમાવિષ્ટ છે.

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
* [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=sat Ethnologue report on Santali]
* [http://wesanthals.tripod.com/index.html &quot;અમે સંથાલો&quot; વેબ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160322101025/http://wesanthals.tripod.com/index.html |date=2016-03-22 }}
* [http://wesanthals.tripod.com/id54.html અંગ્રેજી-&gt;સંથાલી-&gt;અંગ્રેજી શબ્દકોષ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304194833/http://wesanthals.tripod.com/id54.html |date=2016-03-04 }}

{{સ્ટબ}}

[[શ્રેણી:ભારતની ભાષાઓ]]</text>
      <sha1>9mrrfgliixp1csq2pzqfm1u9edyejok</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>શીખ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25984</id>
    <revision>
      <id>900854</id>
      <parentid>896937</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T15:00:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>900854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="146028" sha1="hdczocjm4d0nblb8by2p6pulgwnsq4i" xml:space="preserve">{{માહિતીચોકઠું નૃવંશ સમુદાય
|group=શીખ &lt;br /&gt; [[પંજાબી ભાષા|પંજાબી:ਸਿੱਖ]]
|flag = [[File:Punjab flag.svg|100px]]
|flag_caption = નિશાન સાહેબ, શીખોની ધજા
|population = ૨,૫૦,૦૦,૦૦૦ (૨.૫ કરોડ)&lt;ref&gt;{{cite web
 | title = Has India put the U.S. - India ‘Nukes - for mangoes’
 | publisher = Panthic Weekly
 | url = http://www.panthic.org/news/129/ARTICLE/3632/2007-10-24.html
 | access-date = 2008-04-04
 | archive-date = 2008-04-02
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080402033059/http://www.panthic.org/news/129/ARTICLE/3632/2007-10-24.html
 | url-status = dead
 }}&lt;/ref&gt;
|regions = {{flag|India}}{{nbsp|6}}19,215,730&lt;ref&gt;{{cite web
 | title = Census of India
 | url = http://www.censusindia.gov.in/
 | access-date =  2008-04-04}}&lt;/ref&gt;
&lt;center&gt;&lt;small&gt;નોંધપાત્ર વસ્તી ધરાવતાં અન્ય સ્થળો:&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;
|region1={{flag|United Kingdom}}
|pop1 = 750,000
|ref1 = {{lower|&lt;ref&gt;{{cite news
 | title = Sikhs in the UK (BBC)
 | url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/318934.stm
 | access-date =  2008-01-13 | date=1999-04-14
| work=BBC News}}&lt;/ref&gt;}}
|region2={{flag|Canada}}
|pop2 = 278,000
|ref2 = {{lower|&lt;ref&gt;{{cite web
 | title = 2001 Canadian Census - Sikh Population
 | url = http://www12.statcan.ca/english/census01/Products/Analytic/companion/rel/pdf/96F0030XIE2001015.pdf
 | format = PDF
 | access-date = 2008-04-04
 | archive-date = 2008-04-09
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080409005910/http://www12.statcan.ca/english/census01/Products/Analytic/companion/rel/pdf/96F0030XIE2001015.pdf
 | url-status = dead
 }}&lt;/ref&gt;}}
|region3={{flag|United States}}
|pop3 = 200,000
|ref3 = {{lower|&lt;ref&gt;{{cite book |title= Encyclopedia of diasporas |last= Ember |first= Carol R. |year= 2004 |publisher= Springer |location= |isbn= 0306483211 |page= 276 |quote= The current estimate is 200,000 Sikhs}}&lt;/ref&gt;}}
|region4={{flag|Malaysia}}
|pop4 = 100,000
|ref4 = {{lower|&lt;ref&gt;{{cite web
 | title = Overseas Indian: Connecting India with its Diaspora
 | url = http://www.overseasindian.in/2007/jan/news/25n3.shtml
 | access-date = 2008-04-04
 | archive-date = 2008-12-31
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081231094957/http://www.overseasindian.in/2007/jan/news/25n3.shtml
 | url-status = dead
 }}&lt;/ref&gt;}}
|region5={{flag|Italy}}
|pop5 = 70,000
|ref5 = {{lower|&lt;ref&gt;{{cite web
 | title = 2004 Sikh Population of Italy
 | url = http://www.nriinternet.com/EUROPE/ITALY/2004/111604Gurdwara.htm
 | access-date =  2008-04-04}}
&lt;/ref&gt;}}
|region6={{flag|Thailand}}
|pop6 = 70,000
|ref6 = {{lower|&lt;ref&gt;{{cite web
 | title = 2008 UNHCR report of religions and religious affiliations: Sikh Population of Thailand
 | url = http://www.unhcr.org/refworld/topic,464db4f52,46516083d,48d5cbcec,0.html
 | access-date =  2009-03-03}}&lt;/ref&gt;}}
|region7={{flag|Australia}}
|pop7 = 22,000
|ref7 = {{lower|&lt;ref&gt;{{cite web
 | title = SIKHS IN AUSTRALIA
 | url = http://www.sikhcouncil.org.au/sikhsinaustralia.html
 | access-date = 2009-05-14
 | archive-date = 2009-05-23
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090523224620/http://www.sikhcouncil.org.au/sikhsinaustralia.html
 | url-status = dead
 }}&lt;/ref&gt;}}
|region8={{flag|Pakistan}}
|pop8 = 20,000
|ref8 = {{lower|&lt;ref&gt;{{cite web
 | title = Sub-continent Sikh Population breakdown
 | url = http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71443.htm
 | access-date =  2008-04-04}}&lt;/ref&gt;}}
|region9={{flag|Kuwait}}
|pop9 = 20,000
|ref9 = {{lower|&lt;ref&gt;{{cite web
 | title = Sikh Population of Kuwait
 | url = http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71425.htm
 | access-date =  2008-04-04}}&lt;/ref&gt;}}
|region10={{flag|Netherlands}}
|pop10 = 12,000
|ref10 = {{lower|&lt;ref&gt;{{cite web
 | title = Sikh Population of The Netherlands
 | url = http://www.sikhs.nl/
 | access-date =  2008-04-04}}&lt;/ref&gt;}}
|region12={{flag|Indonesia}}
|pop12 = 15,000
|ref12 = {{lower&amp;high|&lt;ref&gt;{{cite web
 | title =2008 UNHCR report of religions and religious affiliations: Sikh Population of Indonesia
 | url = http://www.unhcr.org/refworld/topic,464db4f52,46516083d,48d5cbc555,0.html
 | access-date =  2009-03-03}}&lt;/ref&gt;‡}}
|region13={{flag|France}}
|pop13 = 10,000
|ref13 = {{lower|&lt;ref&gt;{{cite web
 | last = Moliner
 | first = Christine
 | title = Estimate of French Sikh population 'Workshop on Indian Migration' at Laboratoire d’Anthropologie Urbaine/CNRS
 | work = Ph.d
 | url = http://www.ivry.cnrs.fr/lau/IMG/rtf/Abstracts.rtf
 | access-date =  2008-04-04}}&lt;/ref&gt;}}
|region14={{flag|Singapore}}
|pop14 = 9,733
|ref14 = {{lower|&lt;ref&gt;{{cite web
 | title = Sikh Population of Singapore
 | url = http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dybcensus/V2_table6.pdf
 |format=PDF| access-date =  2008-04-04}}&lt;/ref&gt;}}
|region15={{flag|New Zealand}}
|pop15 = 9,507
|ref15 = {{lower|&lt;ref&gt;{{cite web
 | title = New Zealand Sikh Population via NZ 2006 census
 | url = http://www.sikhs.wellington.net.nz/
 | access-date = 2008-04-04
 | archive-date = 2008-07-05
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080705124522/http://sikhs.wellington.net.nz/
 | url-status = dead
 }}&lt;/ref&gt;}}
|region16={{flag|China}}
|pop16 = 8,000
|ref16 = {{lower|&lt;ref&gt;{{cite web
 | title = 2008 UNHCR report: Sikh Population of Hong Kong/China
 | url = http://www.unhcr.org/refworld/topic,464db4f52,46516083d,48d5cbc364,0.html
 | access-date =  2008-03-03}}&lt;/ref&gt;}}
|region17={{flag|Nepal}}
|pop17 = 5,890
|ref17 = {{lower|&lt;ref&gt;{{cite web
 | title = Sikh Population of Nepal
 | url = http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dybcensus/V2_table6.pdf
 | format=PDF| access-date =  2008-04-04}}&lt;/ref&gt;}}
|region16={{flag|Germany}}
|pop18 = 5,000
|ref18 = {{lower|&lt;ref&gt;{{cite web
 | title = Sikh Population of Germany for statistical sampling
 | url = http://www.remid.de/remid_info_zahlen.htm
 | access-date = 2008-04-04
 | archive-date = 2014-05-28
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140528204944/http://www.remid.de/remid_info_zahlen.htm
 | url-status = dead
 }}&lt;/ref&gt;}}
|region19={{flag|Fiji}}
|pop19 = 4,674
|ref19 = {{lower|&lt;ref&gt;{{cite web
 | title = UN figures for Fiji 1986
 | url = http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dybcensus/V2_table6.pdf
 |format=PDF| access-date =  2008-04-04}}&lt;/ref&gt;}}
|region20={{flag|Afghanistan}}
|pop20 = 3,000
|ref20 = {{lower|&lt;ref&gt;{{cite web
 | title = Sikhs struggle for recognition in the Islamic republic - Radio France Internationale
 | url = http://www.rfi.fr/actuen/articles/119/article_5843.asp
 | access-date = 2009-11-23
 | archive-date = 2018-09-30
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180930190603/http://www1.rfi.fr/actuen/articles/119/article_5843.asp
 | url-status = dead
 }}&lt;/ref&gt;}}
|region21={{flag|Austria}}
|pop21 = 2,794
|ref21 = {{lower|&lt;ref&gt;{{cite web
 | title = Sikh Population of Austria
 | url = http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dybcensus/V2_table6.pdf
 |format=PDF| access-date =  2008-04-04}}&lt;/ref&gt;}}
|region22={{flag|Ireland}}
|pop22 = 1,200
|ref22 = {{lower|&lt;ref&gt;{{cite news
 | title = Sikh Population of Ireland from The Times
 | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/article2351224.ece
 | access-date = 2008-04-04
 | location = London
 | date = 2007-08-30
 | archive-date = 2011-09-18
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110918073654/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/article2351224.ece
 | url-status = dead
 }}&lt;/ref&gt;}}
|rels=[[શીખ ધર્મ]]
|scrips=[[ગુરુ ગ્રંથ સાહેબ]]
|langs=
;[[પંજાબી ભાષા|પંજાબી]]:
શીખ વિખિરણમાં [[અંગ્રેજી ભાષા|અંગ્રેજી]], [[હિંદી ભાષા|હિંદી]], [[ઉર્દુ ભાષા|ઉર્દુ]], [[સ્વાહિલી ભાષા|સ્વાહિલી]], [[મલય ભાષા|મલય]], [[થાઇ ભાષા|થાઇ]],  [[ફારસી ભાષા|ફારસી]],  [[પષ્તો ભાષા|પષ્તો]] અને અન્ય.
|footnotes = † ''૨૦૦૪ સુધીનાં અંદાજીત આંકડા.''&lt;br /&gt;‡[[ઈંડોનેશિયા]]નો કાયદો શીખ ધર્મને અલગ માન્યતા નથી આપતો, માટે શીખ લોકો તેમના ઓળખપત્રો, પાસપોર્ટ તથા જન્મ અને લગ્નનાં દાખલાઓમાં પોતાને '''શીખ''' તરીકે ન ઓળખાવી શકતાં, [[હિંદુ]] તરિકે ઓળખાવે છે.
}}

[[શીખ ધર્મ]]ને અનુસરે તેને '''શીખ'''  (પંજાબી: ਸਿੱਖ) કહેવાય છે. શીખ ધર્મનો (પંજાબીમાં શીખી) ઉદભવ 15મી સદીમાં દક્ષિણ એશિયાના [[પંજાબ]] પ્રદેશમાં થયો હતો. હાલમાં આ ધર્મ વિશ્વભરમાં અનુયાયીઓ ધરાવતા મહત્વના ધર્મ પૈકીનો એક છે. 'શીખ' શબ્દ [[સંસ્કૃત]]નાં શબ્દ પરથી ઉતારી આવ્યો છે, જેમાં તેનો અર્થ 'અનુયાયી, શીખનાર' અથવા આદેશ એવો થાય છે.&lt;ref&gt;{{cite book | last=Singh | first=Khushwant | authorlink=Khushwant Singh | year=2006 | title=The Illustrated History of the Sikhs | publisher=Oxford University Press | location=India | isbn = 0-19-567747-1 | pages=15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{pa icon}} {{cite book | last=Nabha | first=Kahan Singh | year=1930 | language=Punjabi | title=Gur Shabad Ratnakar Mahan Kosh/{{lang|pa|ਗੁਰ ਸ਼ਬਦ ਰਤਨਾਕਰ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼}} | url=http://www.ik13.com/online_library.htm#mahankosh | access-date=2006-05-29 | pages=720 | archive-date=2005-03-18 | archive-url=https://web.archive.org/web/20050318143533/http://www.ik13.com/online_library.htm#mahankosh | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

&quot;રેહત મર્યાદા&quot;નાં (શીખ ધર્મની આચાર સંહિતા) લેખ-૧માં જણાવવામાં આવ્યા અનુસાર, &quot;એકમાત્ર અમર શક્તિ, [[ગુરુનાનક|ગુરૂ નાનક]] દેવથી લઈને શ્રી [[ગુરુ ગોવિંદસિંહ]] સુધીના દસ ગુરૂ, શ્રી [[ગુરુ ગ્રંથ સાહિબ]], દસ ગુરૂની વાતો અને શિખામણ અને દસમાં ગુરૂએ વારસામાં આપેલી ધર્મ સંસ્કારની વિધિમાં શ્રદ્ધાપૂર્વક વિશ્વાસ ધરાવનાર અને અન્ય કોઈ પણ ધર્મમાં નિષ્ઠા નહિ ધરાવનારા કોઈ પણ વ્યક્તિને શીખ તરીકે અર્થબદ્ધ કરવામાં આવી છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.sgpc.net/rehat_maryada/section_one.html |title= Sikh Reht Maryada: Sikh Code of Conduct and Conventions |access-date= 2008-11-06 |last=  |first=  |coauthors=  |date=  |work=  |publisher= Shiromani Gurdwara Parbandhak Committee |archive-date= 2008-10-10 |archive-url= https://web.archive.org/web/20081010042708/http://sgpc.net/rehat_maryada/section_one.html |url-status= dead }}&lt;/ref&gt; કાપ્યાં વિનાના વાળ (પુરૂષોની દાઢી સહિત) અને [[પાઘડી]] એ તમામ શીખોનું સર્વસામાન્ય ઓળખચિહ્ન છે.

બૃહદ પંજાબ પ્રાંત શીખ ધર્મની ઐતિહાસિક માતૃભૂમિ છે. વિશ્વભરમાં શીખ લોકોની બહુ મોટી સંખ્યા હોવા છતાં, મોટાભાગના શીખ પંજાબી છે અને પંજાબ પ્રદેશ સાથે સંબંધ ધરાવે છે. શીખ ધર્મની એક ધર્મ તરીકેની રચનામાં પંજાબીઓ અને પંજાબ પ્રદેશનો ઇતિહાસ અનેરૂં મહત્વ ધરાવે છે. શીખ ધર્મનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ અને વારંવાર વિસરાઈ જતો ખ્યાલ એ છે કે આ ધર્મ કોઈ જાતિ, જૂથમાં માનતો નથી તેમજ તમામ માનવ વંશ, જે તેમના ગુરુ (શિક્ષકો) તેમની પાછળ છોડી ગયા છે, તેમની વચ્ચે કોઈ ભેદ રાખતો નથી અને તમામને સમાન દ્રષ્ટિએ જુએ છે. પંજાબી અસરને કારણે જ શીખ ઘણીવાર [[ભારત]] બહાર વંશીયધાર્મિક તરીકે ઓળખાય છે.

==આધ્યાત્મ==
શીખ ધર્મની મુખ્ય આધ્યાત્મ પવિત્ર ગુરૂ ગ્રંથ સાહિબની પ્રારંભની સ્તુતિ પરથી જાણી શકાય છે.

{{cquote|There is one supreme eternal reality; the truth; immanent in all things; creator of all things; immanent in creation. Without fear and without hatred; not subject to time; beyond birth and death; self-revealing. Known by the Guru’s grace.&lt;ref&gt;{{cite web
 | title = Sikhism – MSN Encarta
 | url = http://uk.encarta.msn.com/encyclopedia_761566784/Sikhism.html
 | access-date = 2008-04-04
 | archive-date = 2009-10-02
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20091002063119/http://uk.encarta.msn.com/encyclopedia_761566784/Sikhism.html
 | url-status = dead
 }}&lt;/ref&gt;|30px|30px}}

આ ધર્મના સ્થાપક ગુરૂ નાનકે શીખ જીવનશૈલીના આધારને ત્રણ શરતમાં ટૂંકમાં વર્ણવ્યો છે : [[નામ જપો]], [[કિરત કરની]] અને [[વંદ કે શકો]], એટલે કે પવિત્ર [[વહેગુરૂ]]નું નામ જપવું, ખંત તથા પ્રમાણિકતાથી કામ કરવું અને વહેચીને ખાવું.&lt;ref&gt;{{cite web
 | title = Concepts of Seva and Simran
 | url = http://www.sikhpoint.com/religion/philosophyofsikhism/default.php
 | access-date = 2008-04-04
 | archive-date = 2008-04-04
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080404204041/http://www.sikhpoint.com/religion/philosophyofsikhism/default.php
 | url-status = dead
 }}&lt;/ref&gt;

શીખ ધર્મના લોકો ગુરૂ ગ્રંથ સાહિબ પ્રત્યે પોતાના સર્વોચ્ચ ગુરૂ તરીકે પૂજ્યભાવ ધરાવે છે, કારણ કે આ ગ્રંથ શીખ ધર્મના ગુરુઓની આજ્ઞાનું લેખિત સ્વરૂપ છે. શીખ ધર્મના દસમાં ગુરૂએ ગુરૂ ગ્રંથ સાહિબની પોતાના ઉત્તરાધિકારી તરીકે વરણી કરી હતી. શીખ ગુરુ દ્વારા તૈયાર કરાયેલા અને તેના મૂળ સ્વરૂપમાં સચવાયેલા ગુરૂ ગ્રંથ સાહિબને શીખો તેમના સર્વોચ્ચ માર્ગદર્શક તરીકે પૂજે છે. શીખ ધર્મની પ્રાર્થનાસભાઓ અને સમારોહમાં બિન-શીખ લોકો ભાગ લઇ શકે છે. તેમની દૈનિક પ્રાર્થનાઓમાં સમગ્ર માનવજાતિની ભલાઈની વાતનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref&gt;{{cite book
 | last = Nesbitt
 | first = Eleanor
 | title = Sikhism: a very short introduction
 | publisher = Oxford University Press
 | pages = 13–21
 | isbn =0-19-280601-7
 | year = 2005 }}&lt;/ref&gt;

શીખ ધર્મના ૯મા શ્રી ગુરૂ [[તેગ બહાદુરજી]] ધાર્મિક દમન સામે [[હિંદુ]]ઓનું રક્ષણ કરતા ૧૧ નવેમ્બેર, ઈ.સ. ૧૬૭૫ નાં રોજ [[દિલ્હી]]માં [[શહાદત વહોરી]] હતી, જે એક અનુકરણ કરવા જેવું ઉદાહરણ છે.&lt;ref&gt;{{cite web
 | title = Sri Guru Tegh Bhadur Sahib
 | url = http://www.allaboutsikhs.com/sikh-gurus/sri-guru-tegh-bhadur-sahib-j.html
 | access-date = 2008-04-04
 | archive-date = 2008-08-30
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080830015218/http://www.allaboutsikhs.com/sikh-gurus/sri-guru-tegh-bhadur-sahib-j.html
 | url-status = dead
 }}&lt;/ref&gt;

શીખ લોકોએ દુનિયાનો ત્યાગ કરવાની જરૂર નથી&lt;ref&gt;{{cite web | શીખ ફિલોસોફિકલ ટેનાન્ટ્સ | website=Sikhism Religion of the Sikh People | url=http://sikhs.org/philos.htm | access-date=2025-11-19}}&lt;/ref&gt; અને તેઓ સામાન્ય જીવન જીવવાની કામના ધરાવે છે. શીખ લોકોની ભક્તિમાં સેવા એક અભિન્ન હિસ્સારૂપ છે, જેને કોઈ પણ [[ગુરુદ્વારા]]માં સરળતાથી જોવા મળી શકે છે. જ્યાં [[લંગર]] ચાલતું હોય ત્યાં કોઈ પણ ધર્મ અથવા સામાજિક-આર્થિક પરિસ્થિતિના લોકો આવકાર્ય હોય છે. શીખ લોકો કેટલાક ''ભગત''  અથવા સંત પ્રત્યે પણ પૂજ્યભાવ ધરાવે છે. આ [[ભગતો]] વિવિધ સામાજિક પૂર્વભૂમિકા ધરાવતા હતા. આ લોકોના કાર્યને ગુરૂ ગ્રંથ સાહિબમાં સંપાદિત કરવામાં આવ્યા છે, જેમને ભગત-બાની (ભગતનો પવિત્ર ઉપદેશ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તેની સામે શીખ ગુરૂના ઉપદેશને ગુર-બાની (ગુરુનો પવિત્ર ઉપદેશ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. શીખ લોકો તરફથી પૂજ્યભાવ પ્રાપ્ત કરનારાઓમાં નીચેના લોકોનો સમાવેશ થાય છે:&lt;ref&gt;{{cite web
 | last = Brar
 | first = Sandeep Singh
 | title = Authoritative essays on the Sikh Gurus and Saints
 | url = http://www.sikhs.org/saints.htm
 | access-date =  2008-04-04}}&lt;/ref&gt;

* [[ભાઈ મર્દાના]]: ''([[ગુરૂ નાનક]]ના સૌપ્રથમ અનુયાયીઓ પૈકીના એક અને તેમના આજીવન સાથીદાર)'' 
* [[ભાઈ બાલા]]: ''([[ગુરૂ નાનક]]ના સૌપ્રથમ અનુયાયીઓ પૈકીના એક અને તેમના આજીવન સાથીદાર)'' 
* [[બાબા બુધ્ધા]]: ''(શીખ સંત, જેઓ શીખ ધર્મમાં ઉચ્ચ [[ગ્રંથિ]]નું પદ ધરાવતા હતા)'' 
* [[બાબા બંદા સિંઘ બહાદુર]]: ''(જેમને પંજાબના [[મોગલ]] સુબા વઝીર ખાન સાથે યુદ્ધ કરીને તેને હરાવ્યો હતો અને પંજાબમાં શીખ દળની સ્થાપના કરી હતી)'' 
* [[બાબા દીપ સિંઘ]]: ''(શીખ સંત, જેમને ખુદનું મસ્તક હાથમાં રાખીને [[સુવર્ણ મંદિર]]ની રક્ષા કરી હતી)'' 
* [[ભાઈ મણિ સિંઘ]] ''(શીખ વિદ્વાન, જેમણે [[દસમ ગ્રંથ]]ને સંપાદિત કર્યો હતો)'' 
* [[ભાઈ તરુ સિંઘ]] '' (તેઓ ગરીબોના મહાન આશ્રયદાતા હતા)'' 
* [[ભાઈ ગુરદાસ]] ''(તેઓ પવિત્ર ઉપદેશના અર્થઘટન માટે જાણીતા છે)'' 
* [[ભાઈ કન્હૈયા]] ''(તેઓ રેડ ક્રોસની ગતિવિધિનો પ્રારંભ કરવા માટે જાણીતા છે)'' 
* [[ભાઈ માતીદાસ]] ''(તેઓ શ્રદ્ધા ખાતર પોતાના જીવનું બલિદાન આપવા માટે જાણીતા છે)'' 
* [[ભાઈ સતીદાસ]] ''(તેઓ શ્રદ્ધા ખાતર પોતાના જીવનું બલિદાન આપવા માટે જાણીતા છે)'' 
* [[ભાઈ દયાળ]] ''(તેઓ શ્રદ્ધા ખાતર પોતાના જીવનું બલિદાન આપવા માટે જાણીતા છે)'' 
* [[ભાઈ બચીત્તર સિંઘ]] ''(તેઓએ યુદ્ધના મેદાનમાં દારૂ પીને મદમસ્ત કરાયેલા એક બખ્તરધારી હાથીને ભાલા વડે વીંધી નાખીને, વીરતાપૂર્વક યુદ્ધમાં વીરગતિને પામવા માટે જાણીતા છે)'' 

શીખ ધર્મના પ્રારંભિક વિદ્વાનોમાં [[ભાઈ સંતોખ સિંઘ]], [[ભાઈ વીર સિંઘ]] અને [[ભાઈ કહાણ સિંઘ નભ]]નો સમાવેશ થાય છે.

==ઉપદેશ==
શીખ ધર્મ એકમાત્ર સર્વોચ્ચ ઈશ્વરમાં વિશ્વાસ ધરાવે છે. ગુરૂ નાનક દ્વારા શરુ કરાયેલી વિચારધાર શાળામાં જાતિ અને વંશની સમાનતા, વહેંચણી, પરિશ્રમ અને પ્રમાણિકતા, સંતોષ, નિઃસ્વાર્થ સેવા, મધુર વાણી, નામની ઉપાસના, સારી રીતભાત, પરંપરા, પ્રાર્થના, ધ્યાન, [[મિરી-પિરી]]નો ખ્યાલ, [[સંત]]-સૈનિક/યોદ્ધાનો ખ્યાલ, તમામ કામમાં હમેશા ઈશ્વરને યાદ કરવા, સારી સોબત રાખવી, યોગ્ય જાતીય વર્તણૂક, અપરિણીત [[સાધુ]] બનીને સંસારનો ત્યાગ કરવાને બદલે ગૃહસ્થ જીવનના ગુણ દયા-કરુણા, આસ્થા, ન્યાય, નિપૂણતા, સદાચાર, બહાદુરી, હિંમત, ઇશ્વર માટે પ્રેમ, માનવતા, મોક્ષ, મૃત્યુ બાદનું જીવન, કર્મનો સિદ્ધાંત (કરમ) જે [[ધર્મ]]ના સિદ્ધાંત (ધરમ)થી વિપરિત છે, [[સખાવત]], અને માનવતા પ્રત્યે સદભાવનાના પાઠ શીખવવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત ઈશ્વરની સર્વવ્યાપકતા, સર્વોપરિતા, સર્વશક્તિમાન અને સર્વવિજ્ઞાન જેવી બાબતોનું જ્ઞાન પણ આપવામાં આવે છે.

શીખ વૈચારિક શાળા [[પુનર્જન્મ]] તેમજ અનેક [[સ્વર્ગ]] અને [[નર્ક]]નાં ખ્યાલમાં વિશ્વાસ ધરાવે છે. આ ઉપરાંત શીખ સંપ્રદાય [[મૂલ્યો]], [[નીતિમત્તા]] અને [[સદગુણ]]માં પણ વિશ્વાસ ધરાવે છે તથા [[ચમત્કાર]] સ્વીકારે છે. શીખ લોકો [[મૃત્યુની પરિ]] (યમ, [[યમરાજ]], [[અઝરેલ]] જે મૃત્યુ બાદ શરીરમાંથી આત્માને નવજીવન માટે કાઢી લેનારા મોતના ફરિશ્તાઓમાં માને છે. શીખ લોકોએ સવારમાં (પરોઢે 1થી સવારે 6 વચ્ચે)પાંચ પ્રાર્થના (જપજ, આનંદ સાહિબ, જાપ સાહિબ, તાવ-પ્રસાદ સવૈયે, ચૌપાઈ (શીખધર્મની) અને અરદાસ) કરવાની હોય છે. આ ઉપરાંત સાંજે એક પ્રાર્થના - [[રેહરાસ]] અને [[અરદાસ]] (સાંજે 5-7ની વચ્ચે) તથા એક પ્રાર્થના સુતા પહેલા - [[કીર્તન સોહીલા]] અને અરદાસ (રાત્રે 8-10ની વચ્ચે) કરવાની હોય છે.

શીખ ધર્મના પવિત્ર લેખોમાં ઓછું ખાવું, ઓછી ઊંઘ લેવી, ઓછું બોલવું, બને તેટલો ઓછો વપરાશ કરવો (કઠોર નહીં પરંતુ [[મધ્યમસર]]નો) અને [[ભક્તિભાવયુક્ત]] સંત અને એક યોદ્ધા જેવું જીવન જીવવું વગેરે જેવા ઉપદેશ દ્વારા [[સંયમન]]નાં પાઠ શીખવવામાં આવે છે. શીખ ધર્મ માણસને (પાંચ દુર્ગુણ), ([[કામ]], ક્રોધ, [[લોભ]], મોહ અને [[હંકાર]]) [[અભિમાન]], [[ગર્વ]], ગુસ્સો, જાતીય લોભ, દુન્યવી આકર્ષણો, લાલચને દૂર કરવાનો અને સુખવાદ તેમજ જડવાદ અને [[અનહદ ભોગવિલાસ]]નો વિરોધ કરવાનો ઉપદેશ આપે છે. શીખ ધર્મ શિક્ષક અને વિદ્યાર્થીને સમાન દરજ્જો આપે છે. શીખ ધર્મના ખ્યાલ અનુસાર, એક શ્રેષ્ઠ વિદ્યાર્થી પોતાના ગુરૂનો પણ ગુરૂ હોય છે. [[ફ્રાન્સની ક્રાંતિ]] બાદ પશ્ચિમી વિશ્વમાં આ ખ્યાલને અપનાવવામાં આવ્યો હતો.

શીખ ધર્મ શીખવે છે કે સમગ્ર માનવજાતિનું એક જ ઈશ્વરે સર્જન કર્યું છે, જેના અનેક નામ અને સ્વરૂપ છે. શીખ ધર્મ અન્ય તમામ ધર્મ (સહિષ્ણુ)ને આદર આપવાની શીખ આપે છે. શીખ ધર્મની શિખામણ અનુસાર, શીખ અનુયાયીઓએ માત્ર પોતાના ધર્મનો જ નહિ, પરંતુ અન્ય લોકોના ધર્મ અને વિશ્વાસનો પણ [[માનવ અધિકાર]]ની દ્વષ્ટિએ આદર કરવો જોઈએ. શીખ ધર્મની પ્રર્થ્નોના અંતમાં સમગ્ર માનવજાતિને મદદ કરવાની પ્રાર્થનાનો સમાવેશ થાય છે. શીખ ધર્મ માનવ [[આત્મા]] (આત્મ (આધ્યાત્મિકતા) અથવા અંતરાત્મા અથવા આત્મા અથવા અપાર્થિવ શરીર)માં માને છે. શીખ અનુયાયીઓ એવી માન્યતા ધરાવે છે કે તેઓ ઈશ્વર સાથે એકાકાર અને એકાત્મ થઇ શકે છે કારણકે ચૈતન્ય ઇશ્વર ([[સર્વોચ્ચ ચૈતન્ય]])માં ભળે છે.

શીખ ધર્મના ઉપદેશમાં બ્રહ્માંડ અને સૃષ્ટિના સંબંધની વાત કહેવામાં આવી છે. આશરે 500 વર્ષ પૂર્વે, શીખ ગુરૂ નાનક અન્ય ગ્રહો તથા પૃથ્વી અને ચંદ્ર વચ્ચેનું સચોટ અંતર જેવા બ્રહ્માંડના સિદ્ધાંતો, પર્વતમાં જીવ હોવો વગેરે જેવા રહસ્યો પ્રગટ કર્યા હતા. શીખ ધર્મમાં કેટલાક એવા ખ્યાલ પ્રવર્તે છે કે જે આધુનિક વિજ્ઞાનમાં પૂરવાર થયા નથી. દાખલા તરીકે 84 લાખ ભવ અને પરગ્રહવાસીઓનું અસ્તિત્વ વગેરે. શીખ તેમના ઉગેલા વાળ [[કેશ]] કપાવતા નથી( તેને [[પાઘડી]] દ્વારા ઢાંકવામાં આવે છે. તમામ માનવીની વાળની જડ ચેતા સાથે જોડાયેલી હોય છે, જેનું કાર્ય સંપૂર્ણપણે સમજી શકાયુ નથી તેવા અંગને દૂર ન કરવું. માટે તેને આદ્યાત્મિક અંગ માનવામાં આવે છે, ઇશ્વરનું સન્માન કરવા, ગુરૂના આદેશ, સન્માન, શૌર્ય, સાધુપણુ અને રેડિયન્સ [[ઓરા]]ના પ્રતીક, ત્રીજી આંખ, દસમદ્વાર, સ્વર્ગ આંખ, [[દસમ દ્વાર]], [[દસમો દ્વાર]], [[બ્રહ્મદ્વાર]], [[સાતમું ચક્ર]] ([[ચક્ર]], [[યોગ]]), વિચાર ગ્રંથી, [[પિચ્યુટરી ગ્રંથી]], [[મુગટ ચક્ર]], આંતરિક આંખ, મગજની આંખના પ્રતીક). પશ્ચિમી દેશોમાં [[કુંડલિની યોગ|કુંડલિની યોગ]] શીખવતા થ્રીએચઓમાં આ આચરણ વધુ મજબૂત થયું હતું.

ભારતમાં સામ્રાજ્યોના ઇતિહાસના કપરાં સમયગાળા દરમિયાન શીખ ચળવળનો પ્રારંભ થયો હતો. આ પૈકીનું એક સામ્રાજ્ય [[મોગલ સામ્રાજ્ય]] હતું જેણે બહુમતી [[હિંદુ]] સમાજ ઉપર ઈસ્લામિક દ્વષ્ટિકોણ સાથેના કાયદા તથા વ્યવસ્થા લાગુ કર્યા હતા. આ સમયે હિંદુ સમાજમાંથી [[બૌદ્ધ ધર્મ]] નામશેષ થઈ ચૂક્યો હતો. શીખ સંપ્રદાયે ભક્તિ ચળવળ, આધ્યાત્મવાદ અને [[સૂફીવાદ]] સાથે મોગલ સામ્રાજ્યની સમાંતર ચાલ્યો હતો.{{Citation needed|date=May 2010}} શીખ ધર્મમાં નશો ચડાવનારા માદક દ્રવ્યો, કેફી પદાર્થ, દારૂ, સિગારેટ, નશીલા દ્રવ્યો અને શરીરને નુકશાન કરે તેવા અન્ય કોઈ પણ બાહ્ય પદાર્થોનું સેવન કરવા સામે સખત મનાઈ ફરમાવવામાં આવેલી છે.

શીખ ધર્મમાં એવી શીખામણ આપવામાં આવેલી છે કે માનવ જીવન અત્યંત અમૂલ્ય છે. માનવ જીવનને કિંમતી હિરા સાથે સરખાવવામાં આવ્યું છે. માનવ જીવન સંસારની 84 લાખ જીવ યોનિમાંથી પસાર થયા બાદ કેટલીય પવિત્ર કાર્યો અને પુણ્યો દ્વારા પ્રાપ્ત થાય છે. આથી જ, શીખ ઉપદેશોમાં જણાવવામાં આવ્યા પ્રમાણે માનવ જીવન પ્રાપ્ત કરવાનો મતલબ ઈશ્વરને મળવા બરાબર છે. સંસારમાં એકમાત્ર સત્ય ઈશ્વર છે અને બાકીનું બધું છેતરામણું છે તે વાસ્તવિકતાને નજર સમક્ષ રાખીને શીખ લોકો [[માયા]] અને વાસ્તવિકતાના ખોટાં ખ્યાલથી દૂર રહે છે.{{Citation needed|date=May 2010}}

==પાંચ પ્રતીકો==
શીખ ધર્મના [[દસમાં ગુરૂ]]એ 1699માં બૈસાખી અમૃત સંસ્કારના દિવસે આપેલા આદેશ પ્રમાણે, ''ધર્મ દીક્ષા પામેલા તમામ શીખોએ'' (ખાલસા શીખ) શ્રદ્ધાના પ્રતીકરૂપ પાંચ ક અથવા ''પંજ કક્કર/કક્કે''  આજીવન પોતાના શરીર ઉપર હંમેશા ધારણ કરવાના રહે છે. શીખ ધર્મનાં પ્રમાણિક્તા, સમાનતા, ઈમાનદારી, લડાયકતા, ઈશ્વરનું ચિંતન અને જુલમ સામે ક્યારેય ઝૂકવું નહિ વગેરે જેવા આદર્શોની ઓળખાણ અને પ્રતિનિધિત્વ કરવા માટે આ પ્રતીકોને ધારણ કરવાના હોય છે.&lt;ref&gt;{{cite book
 | last = Nesbitt
 | first = Eleanor
 | title = Sikhism: a very short introduction
 | publisher = Oxford University Press
 | pages = 40–43
 | isbn = 0-19-280601-7
 | year = 2005}}&lt;/ref&gt;

આ પાંચ પ્રતીકો નીચે પ્રમાણે છે:
* [[કેશ]] (કાપ્યા વિનાના વાળ જે સામાન્ય રીતે શીખ પાઘડી – [[દસ્તર]]ની અંદર બાંધીને લપેટેલા હોય છે.)
* [[કંગા]] (લાકડાનો કાંસકો, સામાન્ય રીતે [[દસ્તર]]ની અંદર હોય છે.)
* [[કચ્છેરા]] (ટૂંકું આંતરવસ્ત્ર, સામાન્ય રીતે સફેદ રંગનું)
* [[કડા]] (લોહ ધાતુનું કડું, જે શાશ્વતપણાંનું પ્રતીક છે)
* [[કિરપાણ]] (એક મરોડદાર તલવાર જેવું શસ્ત્ર, જે અલગ અલગ કદમાં મળે છે. દાખલા તરીકે [[યુ.કે.]]ના શીખો નાની કટારી ધારણ કરે છે, જ્યારે [[પંજાબ]]ના શીખો એકથી ત્રણ ફીટની લંબાઈ ધરાવતી પરંપરાગત મરોડદાર તલવાર ધારણ કરે છે.)

==ઇતિહાસ==
[[File:Sikh helmet.jpg|thumb|left|100px|શીખ સમ્રાટ યોદ્ધાનું માથાનું યુદ્ધ કવચ]]
[[File:Sarovar and the Golden Temple.jpg|right|thumb|[[સુવર્ણ મંદિર, અમૃતસર|હરમંદિર સાહેબ]]]]
[[File:Sikh_pilgrims_cheering_on_bus_to_Manikaran.jpg|thumb|right|250px|માણિકારન ખાતે હર્ષભેર આવી રહેલા શીખ શ્રદ્ધાળુઓ]]
શીખ ધર્મને વિશિષ્ટ રાજકીય જૂથના સંદર્ભમાં જોઈએ તો, શીખ ઇતિહાસનો મહત્ત્વનો હિસ્સો 1606માં શીખ ધર્મના પાંચમા ધર્મગુરૂ, [[ગુરૂ અર્જન દેવ]]ની શહીદી સાથે શરૂ થાય છે. ગુરૂ ગોબિંદસિંઘજીએ 1699માં [[ખાલસા]] (ਖ਼ਾਲਸਾ)ની સ્થાપના કરીને શીખ વર્ગને વધુ મજબૂત બનાવ્યો.&lt;ref&gt;{{cite web
 | title =BBC History of Sikhism - The Khalsa
 | work =Sikh world history
 | publisher =BBC Religion &amp; Ethics
 | date =2003-08-29
 | url =http://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/history/history_1.shtml
 | access-date =  2008-04-04 }}&lt;/ref&gt; [[પંજાબ]]માં પંદરમી સદી દરમિયાન [[ગુરૂ નાનક]] એક ધાર્મિક મોભી અને સામાજિક સુધારક તરીકે ઊભરતાની સાથે જ શીખ ધર્મનો વિકાસ શરૂ થયો. ગુરૂ ગોબિંદ સિંઘે 30મી માર્ચ, 1699ના રોજ ધાર્મિક વિધિઓને ઔપચારિક સ્વરૂપ આપ્યું. ગુરૂ ગોબિંદ સિંઘે [[ખાલસા]]ની રચના કરવા માટે સમાજના અલગ અલગ વર્ગોના પાંચ લોકોને દીક્ષા આપી. પ્રથમ પાંચ શુદ્ધ લોકોને બાદમાં ગુરૂ ગોબિંદસિંઘજીએ ખાલસા સંપ્રદાયની દીક્ષા અપાવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite book
 | last = Singh
 | first = Patwant
 | title = The Sikhs
 | publisher = Knopf
 | pages = 14
 | isbn = 0375407286
 | year = 2000}}&lt;/ref&gt; આમ એક સંગઠિત જૂથ તરીકે શીખ ધર્મનો ધાર્મિક ઇતિહાસ આશરે 400 વર્ષનો છે.

સામાન્યપણે, શીખ ધર્મ અન્ય ધર્મો સાથે સૌહાર્દપૂર્ણ સંબંધ ધરાવતો આવ્યો છે. જો કે, ભારતમાં મોગલ શાસન (1556-1707) દરમિયાન, ઉભરી રહેલા શીખ ધર્મ અને મોગલ શાસકો વચ્ચેના સંબંધ ખટાશભર્યાં હતા. લઘુમતી ધાર્મિક સમાજના [[મોગલ]] શહેનશાહોના જુલમનો વિરોધ કરતા જાણીતા [[શીખ ગુરૂઓ]] શહીદીને વર્યાં હતા.&lt;ref&gt;{{cite journal
 | last =McLeod
 | first =Hew
 | title =Sikhs and Muslims in the Punjab
 | journal =South Asia: Journal of South Asian Studies
 | volume =22
 | issue =s1
 | pages =155–165
 | year =1987
 | doi =10.1080/00856408708723379 }}&lt;/ref&gt; ત્યારબાદ મોગલોના વર્ચસ્વનો સામનો કરવા માટે શીખ ધર્મએ લશ્કરીકરણ અપનાવ્યું હતું. મહારાજા [[રણજિત સિંઘ]]ના શાસન હેઠળ [[શીખ સામ્રાજ્ય]]નો ઉદભવ થયો હતો, જેમાં ધાર્મિક સહિષ્ણુતા હતી અને ઘણાં ખ્રિસ્તીઓ, મુસ્લિમો અને હિંદુઓ પણ સત્તામાં સમાન હોદ્દા ધરાવતા હતા. શીખ સામ્રાજ્યની સ્થાપનાને શીખ ધર્મના રાજકીય વિકાસની પરાકાષ્ટા માનવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;Lafont&quot;&gt;{{cite book
 | last =Lafont
 | first =Jean-Marie
 | title =Maharaja Ranjit Singh: Lord of the Five Rivers (French Sources of Indian History Sources)
 | publisher =Oxford University Press
 | date =(May 16, 2002)
 | location =USA
 | pages =23–29
 | isbn = 0195661117}}&lt;/ref&gt; આ ગાળા દરમિયાન શીખ સામ્રાજ્યમાં [[કાશ્મીર]], [[લદાખ]] અને [[પેશાવર]]નો સમાવેશ થતો હતો. શીખ સૈન્યના સરસેનાપતિ [[હરિ સિંઘ નાલવા]]એ શીખ સામ્રાજ્યનો વિસ્તાર ઉત્તર-પશ્ચિમ સીમા ઉપરાંત, [[ખૈબર ઘાટ]]ના પ્રવેશદ્વાર સુધી વિસ્તાર્યો હતો. આ સામ્રાજ્યનો વહીવટ બિનસાંપ્રદાયિક હતો અને તેણે સૈન્ય, આર્થિક અને સરકારને લગતા નવીન સુધારા કર્યા હતા. 1947માં [[ભારતના વિભાજન]] વખતના મહિનાઓમાં, પંજાબમાં શીખો અને મુસ્લિમો વચ્ચે ભારે ઘર્ષણ જોવા મળ્યું, જે દરમિયાન પશ્ચિમ પંજાબમાંથી નોંધપાત્ર સંખ્યામાં પંજાબી શીખો અને હિંદુઓનું ધાર્મિક સ્થળાંતર જોવા મળ્યું. આ બાજુ પૂર્વ પંજાબમાંથી પંજાબી મુસ્લિમોનું ધાર્મિક સ્થળાંતર થયું.&lt;ref name=&quot;Dutt et al.&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

1960ના દશક દરમિયાન ભારતીય શીખો અને હિંદુઓ વચ્ચે વેર અને અથડામણો વધવા લાગી.&lt;ref&gt;{{Cite news
 | last =Lukas
 | first =J. Anthony
 | author-link =
 | title =Hindu vs. Sikh: Why the Killing
 | newspaper =The New York Times
 | pages =209
 | date =March 20, 1966
 | url = http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F10916F73D5C15768FDDA90A94DB405B868AF1D3}}&lt;/ref&gt; ભાષાઓના આધારે ભારતમાં અન્ય રાજ્યની રચના થઈ હોવાથી એ જ રીતે ભાષાના આધારે પંજાબ રાજ્યની રચના માટે શીખોએ ચળવળ કરતા અથડામણો થઈ હતી. ભારતની સ્વતંત્રતા માટેની વાટાઘાટો દરમિયાન શીખોના રાજકીય ટેકાના બદલામાં નેહરૂએ શીખ આગેવાન સરદાર તારા સિંઘને અલગ પંજાબ રાજ્યની રચનાની બાંયધરી આપી હતી.&lt;ref&gt;{{cite journal
 | last =Telford
 | first =Hamish
 | title =The Political Economy of Punjab: Creating Space for Sikh Militancy
 | journal =Asian Survey
 | volume =32
 | issue =11
 | pages =969–987
 | month =November | year =1992
 | doi =10.1525/as.1992.32.11.00p0215k }}&lt;/ref&gt; શીખોને પંજાબ મળ્યું, પરંતુ કેટલાક પંજાબી બોલતા વિસ્તારો હિમાચલ પ્રદેશ અને હરિયાણામાં રહ્યાં અને ચંદીગઢને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ બનાવવામાં આવ્યો જે હરિયાણા અને પંજાબનું સંયુક્ત પાટનગર છે. પંજાબની રચના 1 નવેમ્બર, 1966ના રોજ થઈ હતી.

1970ના દશકના આખરી ભાગમાં ફરી સાંપ્રદાયિક તનાવ સર્જાયો, જેમાં બિનસાંપ્રદાયિક નીતિ ધરાવતા શાસકપક્ષ ઈન્ડિયન નેશનલ કોંગ્રેસ દ્વારા પક્ષપાત અને ભેદભાવ રખાતો હોવાના શીખોના દાવા તથા ભારતના તત્કાલીન વડાપ્રધાન [[ઈન્દિરા ગાંધી]]એ અપનાવેલી ‘આપખુદશાહી’એ બળતામાં ઘી હોમ્યું.&lt;ref name=&quot;Frank&quot;&gt;{{cite book
 | last =Frank
 | first =Katherine
 | authorlink =Katherine Frank
 | title =Indira: The Life of Indira Nehru Gandhi
 | publisher =Houghton Mifflin
 | date =January 7, 2002
 | pages =312–327
 | isbn =039573097X }}&lt;/ref&gt; ફ્રેન્ક&lt;ref name=&quot;Frank&quot;&gt;&lt;/ref&gt;ની દલીલ છે કે 1975માં ઈન્દિરા ગાંદી દ્વારા કટોકટીની સત્તા ધારણ કરવામાં આવતા તેને પરિણામે સરકારનું કાયદાકીય અને ન્યાયિક તંત્ર નબળું પડ્યું. ઈન્દિરા ગાંધીમાં પોતાનો વિરોધ કરી રહેલા જૂથો નુકશાન કરશે તેવો વહેમ અને અવિશ્વાસની વૃત્તિ વધતી જતી હતી જેના કારણે તેઓ રાજકીય લાભ માટે જાતિઓ, ધર્મો અને રાજકીય જૂથોને એકબીજા પર જુલમ વરસાવે એવી નીતિ ખેલવા પ્રેરાયા. આના પરિણામસ્વરૂપે શીખ આગેવાન [[સંત જરનૈલ સિંઘ ભિંદરાનવાલે]]નો ઊદભવ થયો જેણે શીખ સમુદાયની ન્યાય માટેની લાગણીને વાચા આપી અને શીખ રાષ્ટ્ર [[ખાલિસ્તાન]]ની રચના કરવાની તરફેણ કરી. આ ઘટનાક્રમે પંજાબને સાંપ્રદાયિક હિંસાઓનું રાજ્ય બનાવી દીધું.&lt;ref name=&quot;NYT&quot;&gt;{{Cite news
 | last =Pace
 | first =Eric
 | author-link =
 | title =Assassination in India: Sikhs at the center of the drama; Sikh separation dates back to '47
 | newspaper =The New York Times
 | pages =24
 | date =November 1, 1984
 | url =http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F20711FF385D0C728CDDA80994DC484D81}}&lt;/ref&gt; [[સંત જનરૈલ સિંઘ ભિંદરાનવાલે]]ને હરાવવા માટેના [[ઈન્દિરા ગાંધી]]ના પ્રયત્નરૂપે 1984માં [[ઓપરેશન બ્લ્યુસ્ટાર]] હેઠળ [[સુવર્ણ મંદિર]] ઉપર આક્રમણ કરવામાં આવ્યું અને આખરે ઈન્દિરા ગાંધીના શીખ અંગરક્ષકોએ જ તેની હત્યા કરી.&lt;ref name=&quot;NYT&quot;&gt;&lt;/ref&gt; આના પરિણામે ભારતભરમાં શીખ જાતિ વિરુદ્ધમાં હિંસા ફાટી નીકળી, જેમાં સેંકડો શીખોની હત્યા કરાઈ; શીખોની સામુહિક હત્યાનું વર્ણન કરતા [[ખુશવંત સિંઘે]] કહ્યું હતું કે, ‘હું મારા દેશમાં જ નિરાશ્રિતની લાગણી અનુભવતો હતો. હકીકતમાં, હું નાઝી [[જર્મની]]માંના યહુદીની લાગણી અનુભવું છું.’&lt;ref&gt;{{cite web
 | last =Peer
 | first =Basharat
 | title =Anti-Sikh riots a pogrom: Khushwant
 | work =News Report
 | publisher =Rediff
 | date =May 9, 2001
 | url =http://www.rediff.com/news/2001/may/09sikh.htm
 | access-date =  2008-04-04 }}&lt;/ref&gt; વધતી જતી આર્થિક સમૃદ્ધિને લીધે 1984 બાદથી શીખો અને હિંદુઓ વચ્ચેના સંબંધો ફરી સુલેહભર્યા બન્યા છે; જો કે, 2002માં જમણેરી હિંદુ સંગઠન [[આરએસએસે]] એવો દાવો કર્યો હતો કે “શીખ લોકો એ હિંદુ છે”, જેના કારણે શીખ લાગણીને ઠેસ પહોંચી હતી.&lt;ref&gt;{{cite journal
 | last =Rambachan
 | first =Anantanand
 | authorlink =Anantanand Rambachan
 | title =The Co-existence of Violence and Non-Violence in Hinduism
 | journal =The Ecumenical Review
 | volume =55
 | pages =2003
 | url =http://www.wou.edu/~khes/geog451/hindu_violence.pdf
 | format =PDF
 | access-date =2008-04-04
 | archive-date =2008-02-26
 | archive-url =https://web.archive.org/web/20080226232713/http://www.wou.edu/~khes/geog451/hindu_violence.pdf
 | url-status =dead
 }}&lt;/ref&gt; હિંસાનો શિકાર બનેલા લોકોને ન્યાય મળે અને પંજાબની રાજકીય અને આર્થિક જરૂરીયાત [[ખાલિસ્તાન ચળવળ]]માં રહેલી છે તેવા વિચાર સાથે હજું પણ ઘણાં શીખો અભિયાન ચલાવી રહ્યાં છે.

1996માં, કમિશન ઓન હ્યુમન રાઈટ્સ ઓન ફ્રીડમ ઓફ રિલીજીઅન ઓર બિલીફનાં સ્પેશ્યલ રેપોર્ટીયર, અબ્દેલફત્તાહ આમરે (ટ્યુનિશિયા, 1993-2004) ધાર્મિક ભેદભાવ ઉપર એક અહેવાલ તૈયાર કરવા માટે ભારતની મુલાકાત લીધી હતી. 1997માં,&lt;ref&gt;{{Cite web
 | last =Pike
 | first =John
 | title =Military: Sikhs in Punjab
 | date =2005-04-27
 | url =http://www.globalsecurity.org/military/world/war/punjab.htm
 | access-date =  2008-04-04 }}&lt;/ref&gt; આમરે એવો નિષ્કર્ષ કાઢ્યો હતો કે, “ધાર્મિક ક્ષેત્રોમાં શીખોની પરિસ્થિતિ સંતોષજનક છે એવું જણાય છે, પરંતુ રાજકીય (વિદેશી હસ્તક્ષેપ, આતંકવાદ વગેરે), આર્થિક (ખાસ કરીને પાણીની વહેંચણીના સંદર્ભમાં) અને વ્યવસાયના ક્ષેત્રોમાં મુશ્કેલીઓ ઉત્પન્ન થઈ રહી છે. બિનસરકારી સ્રોતો પાસેથી મળેલી માહિતી એ વાત તરફ સંકેત કરે છે કે જાહેર વહીવટના કેટલાક ભાગોમાં ભેદભાવ પ્રવર્તે છે; જેના ઉદાહરણોમાં પોલિસ દળમાં શીખોની ઘટતી જતી સંખ્યા અને ઈન્દિરા ગાંધીની હત્યા બાદ અંગત અંગરક્ષકમાં શીખોની ગેરહાજરીનો સમાવેશ થાય છે.”&lt;ref&gt;{{Cite book
 | first =Abdelfattah
 | last =Amor
 | title = UNHR Documents on India
 | year =1997
 | pages =1–22
 | place =Commission on Human Rights resolution 1996/23
 | publisher =Commission on Human Rights, 53rd Session
 | url =http://ap.ohchr.org/documents/dpage_e.aspx?c=84&amp;su=90
 }}&lt;/ref&gt;

==શીખ સંગીત અને વાદ્યો==
શીખોએ તેમના આગવા સાધનો વિકસાવ્યા છે : [[રબાબ]], [[દિલરૂબા]], [[તાવસ]], જોરી અને [[સરિંદા]]. [[સારંગી]]ને [[ગુરૂ હર ગોબિંદ]] દ્વારા પ્રોત્સાહન આપવામાં આવ્યું હતું. [[રબાબ]]નો સૌપ્રથમવાર ભાઈ મર્દાના દ્વારા ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો કેમ કે તેઓ [[ગુરૂ નાનક દેવ]]ની યાત્રામાં તેમની સાથે જોડાયા હતા. [[જોરી]] અને [[સરિંદા]] બન્નેની રચના [[ગુરૂ અર્જન દેવે]] કરી હતી. [[તાવસ]] [[ગુરૂ હર ગોબિંદે]] બનાવ્યું હતું. એવું કહેવાય છે કે તેમણે એક મોરને ટહુકા કરતો સાંભળીને મોરની જેવો સૂર કાઢી શકે તેવા વાદ્યની રચના કરવાની ઈચ્છા વ્યક્ત કરી હતી. પર્શિયન ભાષામાં મોરને [[તાવસ]] કહેવામાં આવે છે. ગુરૂ ગોબિંદ સિંઘે તેમના શીખ લોકોની વિનંતીને માન આપીને [[દિલરૂબા]]ની રચના કરી હતી. સતત ચાલતા યુદ્ધોને કારણે [[તાવસ]] ઊંચકવામાં અને જાળવણી કરવામાં મુશ્કેલ હતું તેથી શીખ લોકોએ એક નાના વાદ્યની વિનંતી કરી હતી. [[જપજી સાહિબ]] બાદ [[ગુરૂ ગ્રંથ સાહિબ]]માંના તમામ [[શબદો]] [[રાગ]]માં લખાયેલા છે. સામાન્ય રીતે [[શબદ]]ને કોઇ કાસ [[રાગ]] પ્રમાણે જ ગાવામાં આવે છે. ગાયનની આ શૈલીને [[ગુરમત સંગીત]] તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

યુદ્ધ સમયે કૂચ કરતી વેળાએ, શીખો તેમનો જુસ્સો અને માનસિક સભાનતા વધારી શકે તે માટે નગારૂં વગાડવામાં આવતું. આને [[રણજિત નગારા]] (વિજયનું નગારૂં) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. યુદ્ધ સમયે વગાડવામાં આવતા વિશાળ રચના ધરાવતા ઢોલને નગારા કહેવામાં આવે છે, જેનો ધ્વનિ પ્રચંડ હોય છે. આ નગારા વિશાળ, 2-3 ફૂટનો વ્યાસ ધરાવતા હોય છે અને તેને બે લાકડી વડે વગાડવામાં આવે છે. ભૂતકાળના યુદ્ધોમાં ઉપયોગમાં લેવાયેલા વિશિષ્ટ અથવા મૂળ રણજિત નગારા પાંચ ફૂટ સુધીનો વ્યાસ ધરાવે છે. આ વિશાળ નગારાનો પ્રચંડ પડઘમનો સામાન્ય રીતે સૈન્ય યુદ્ધ તરફ કૂચ કરી રહ્યું છે એવો મતલબ એવો થાય. અમુકવાર આ નગારાને યુદ્ધમાં પણ લઈ જવાતું હતું. કૂચમાં શીખ સૈન્યનું નિશાન સાહિબ ઊંચે રખાતું. નગારાંના અવાજ અને [[નિશાન સાહિબ]] પરથી સામેના દળો જાણી જતા કે શીખ સૈન્ય આવી રહ્યું છે. આ નગારા અને નિશાન સાહિબથી સિંઘોનો જુસ્સો બુલંદ રહેતો, અને સામેનાં દળોનાં હાજા ગગડી જતાં.

==વિસ્તરણ==
[[File:Indias Sikh Pop Chart02.jpg|thumb|left|300px|ભારતના શીખનું કુલ વસતી અને ભારતીય વસતીમાં તેમની ટકાવારી દર્શાવતો આલેખ]]
વિશ્વભરમાં શીખોની સંખ્યા આશરે 2.70 કરોડની છે, આમ શીખ સમુદાય વિશ્વની વસતીના 0.39 ટકા&lt;ref&gt;{{cite web
 | title = CIA Factbook
 | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2122.html
 | access-date = 2008-04-04
 | archive-date = 2018-12-24
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181224211645/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2122.html%20
 | url-status = dead
 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181220203407/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2122.html |date=2018-12-20 }}&lt;/ref&gt; સુધીના હિસ્સાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. આ પૈકીના 83 ટકા શીખો ભારતમાં વસે છે.  ભારતના શીખ સમુદાય પૈકીના 1.92 કરોડ લોકો અથવા તમામ ભારતીય શીખો પૈકીના 76 ટકા શીખ ભારતના ઉત્તરીય રાજ્ય [[પંજાબ]]માં વસે છે. પંજાબની વસતીમાં શીખો 70.9 ટકાના હિસ્સા સાથે બહુમતીમાં છે. બે લાખથી વધુ શીખ વસતી ધરાવતા ભારતના રાજ્યો અને કેન્દ્ર શાસિત પ્રદેશોમાં [[હરિયાણા]], [[રાજસ્થાન]], [[ઉત્તર પ્રદેશ]], [[દિલ્હી]], [[મહારાષ્ટ્ર]], [[ઉત્તરાંચલ]] અને [[જમ્મુ અને કાશ્મીર]]નો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref&gt;{{cite web
 | title = Breakdown of Indian Sikh population by Indian States/Union territories
 | url = http://www.censusindia.gov.in/
 | access-date =  2008-04-04}}&lt;/ref&gt;

19મી સદીના ઉત્તરાર્ધમાં બ્રિટીશરો અને પંજાબનું જોડાણ પૂરું થયું તે સમયગાળાથી [[બ્રિટીશ ઈન્ડિયા]]માં શીખોનું સ્થળાંતર સાચા અર્થમાં શરૂ થયું.&lt;ref name=&quot;Dutt et al.&quot;&gt;{{cite journal
 | last = Dutt
 | first = Amitava
 | coauthors = Surinder Devgun
 | title = Diffusion of Sikhism and recent migration patterns of Sikhs in India
 | journal = GeoJournal
 | volume = 1
 | issue = 5
 | pages = 81–89
 | date = 1977-09-23
 | url = http://www.springerlink.com/content/p726g4t656018333/
 | issn = 1572-9893
 | access-date = 2008-04-04
 | doi = 10.1007/BF00704966
 | archive-date = 2013-05-25
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130525011158/http://www.springerlink.com/content/p726g4t656018333/
 | url-status = dead
 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130525011158/http://www.springerlink.com/content/p726g4t656018333/ |date=2013-05-25 }}&lt;/ref&gt; [[બ્રિટીશ રાજે]] ઈન્ડિયન સિવિલ સર્વિસ અને ખાસ કરીને બ્રિટીશ હિંદના સૈન્યમાં શીખોની વધારે કરીને ભરતી કરી હતી, જેના પરિણામે [[બ્રિટીશ હિંદ]] અને બ્રિટીશ સામ્રાજ્યના વિવિધ ભાગોમાં શીખોનું સ્થળાંતર થયું.&lt;ref name=&quot;Dutt et al.&quot;&gt;&lt;/ref&gt; બ્રિટીશ રાજના સમયગાળા દરમિયાન, કૌશલ્ય ધરાવતા શીખ કારીગરોને પંજાબથી બ્રિટીશ [[પૂર્વ આફ્રિકા]]માં રેલવેના બાંધકામમાં મદદ માટે લઈ જવામાં આવ્યા હતા. બીજા વિશ્વ યુદ્ધ બાદ, ભારત અને પાકિસ્તાન- બન્નેમાંથી શીખો પરદેશમાં વસવાટ માટે જવા લાગ્યા, આ પૈકીના મોટા ભાગના લોકો [[યુનાઈટેડ કિંગડમ]] ગયા, જો કે ઘણા લોકો ઉત્તર અમેરિકા પણ ગયા. પૂર્વ આફ્રિકામાં સ્થાયી થયેલા શીખો પૈકીના કેટલાકને 1972માં યુગાન્ડાના સરમુખત્યાર ઈદી અમીને હાંકી કાઢ્યાં હતા.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia
 | title = Sikhism
 | encyclopedia = Encyclopædia Britannica
 | publisher =Encyclopedia Britannica
 | year = 2007
 | id = http://www.britannica.com/eb/article-253167/Sikhism
 | access-date = 2008-04-04 }}&lt;/ref&gt; ત્યારપછી, શીખ લોકોના સ્થળાંતર માટેનું મુખ્ય ‘પ્રેરક’ પરિબળ આર્થિક રહ્યું છે. આજે યુનાઈટેડ [[કિંગડમ]], [[કેનેડા]], [[યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ]], [[મલેશિયા]], [[પૂર્વ આફ્રિકા]], [[ઓસ્ટ્રેલિયા]] અને [[થાઈલેન્ડ]]માં નોંધપાત્ર પ્રમાણમાં શીખ લોકો વસે છે.
[[File:World Sikh Pop. Map 2004-02.png|thumb|350px|right|વૈશ્વિક સ્તરે શીખની વસતી અને ઐતિહાસિક સ્થાળાંતરણ શૈલી દર્શાવતો નકશો (Est. 2004).&lt;ref name=&quot;Johnson et al.&quot;&gt;[74]&lt;/ref&gt;]]
પંજાબમાંથી શીખોના સ્થળાંતરનો દર ઊંચો રહ્યો છે. અંગ્રેજીભાષી રાષ્ટ્રોમાં, ખાસ કરીને [[યુનાઈટેડ કિંગડમ]], શીખ લોકોનું સ્થળાંતર વધું રહ્યું છે એમ પરંપરાગત રીતે જોવા મળ્યું છે. પાછલા એક દશક દરમિયાન પરદેશગમનની પ્રક્રિયાના ચુસ્ત નિયમોની જેવા કારણોને લીધે આ પરંપરા હવે બદલાઈ છે. મોલિનર (2006)માં&lt;ref name=&quot;Moliner&quot;&gt;
{{Cite book
 | first = Christine
 | last = Moliner
 | contribution = Sikhs in France
 | title = Migration Patterns - Workshop on Indian Migration
 | year = 2006
 | pages = abstract
 | place = École des Hautes Études en Sciences Sociales (EHESS)
 | publisher =Laboratoire d’Anthropologie Urbaine/CNRS
 | url = http://www.ivry.cnrs.fr/lau/IMG/rtf/Abstracts.rtf
 | id =
 | nopp = true }}&lt;/ref&gt; જણાવવામાં આવ્યું છે કે, 1970ના દશકના ઉત્તરાર્ધથી યુકેમાં શીખ લોકોનું સ્થળાંતર અશક્ય જેવું બન્યું છે, તેના પરિણામે શીખો હવે યુરોપ ખંડમાં સ્થળાંતર કરવા લાગ્યા છે. [[ઈટાલી]] હવે શીખોનું જ્યાં સૌથી ઝડપી સ્થળાંતર થતું હોય તેવા દેશ તરીકે ઉભરી આવ્યો છે.&lt;ref&gt;{{cite journal
 | last = Ciprani
 | first = Ralph
 | title = Sikh Storia e immigrazione - The Sikhs: History and Immigration
 | journal = International Sociology
 | volume = 21
 | pages = 474–476
 | date = 2006-05-14
 | url = http://iss.sagepub.com/cgi/reprint/21/3/474
 | access-date = 2008-04-04
 | doi = 10.1177/026858090602100331
 | archive-date = 2008-04-10
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080410081106/http://iss.sagepub.com/cgi/reprint/21/3/474
 | url-status = dead
 }}&lt;/ref&gt; ઈટાલીના [[રેજિયો એમિલિયા]] અને [[વિસેન્ઝા]] પ્રાંત શીખ સમુદાયની નોંધાત્ર વસતી ધરાવતા વિસ્તારો બન્યાં છે.&lt;ref name=&quot;Italy&quot;&gt;{{cite news
 | last =IANS
 | title =Now, Sikhs do a Canada in Italy
 | publisher =NRIinternet
 | date =2004-09-15
 | url =http://www.nriinternet.com/EUROPE/ITALY/2004/111604Gurdwara.htm
 | access-date = 2008-04-04}}&lt;/ref&gt; ઈટાલીમાં રહેનારા શીખો સામાન્યતઃ [[કૃષિ]], એગ્રો-પ્રોસેસિંગ, મશીન ટૂલ્સ અને [[હોર્ટિકલ્ચર]]ના ક્ષેત્રે પ્રવૃત્ત છે.&lt;ref&gt;{{cite news
 | last =Singh
 | first =Kulwinder
 | title =Italy may open VISA office in Chandigarh very soon
 | publisher =NRIinternet
 | date =2007-08-11
 | url =http://www.nriinternet.com/EUROPE/ITALY/2007/0701_Visa_office_in_Chandigarh.htm
 | access-date = 2008-04-04}}&lt;/ref&gt;

મુખ્યત્વે સામાજિક-આર્થિક પરિબળોને કારણે, ભારતીય શીખો 16.9 ટકાનો (1991-2001) ભારતના મહત્ત્વના ધાર્મિક જૂથો પૈકીનો સૌથી ઓછો એડજસ્ટેડ ડિકેડલ વૃદ્ધિ દર ધરાવે છે.&lt;ref&gt;{{cite web
 | title =Proportion and growth rate of population by religious communities, India, 1961–2001
 | work =Office of the Registrar General, India
 | publisher =CensusIndia
 | date =2004-09-06
 | url =http://www.censusindia.net/religiondata/statement.pdf
 | format =[[PDF]]
 | access-date =2008-04-04
 | archive-date =2008-04-09
 | archive-url =https://web.archive.org/web/20080409005910/http://www.censusindia.net/religiondata/statement.pdf
 | url-status =dead
 }}&lt;/ref&gt; જ્હોન્સન એન્ડ બેરેટે (2004) એવો અંદાજ મૂક્યો છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે શીખોની વસતીમાં દર વર્ષે 3,92,633 લોકોની વૃદ્ધિ થાય છે. 2004ના આંકડાના અધારે વસતીમાં દર વર્ષે 1.7 ટકાની આગેકૂચ થાય છે.&lt;ref name=&quot;Johnson et al.&quot;&gt;&lt;/ref&gt; જન્મ, મૃત્યુ અને ધર્મ પરિવર્તન જેવા પરિબળોને ધ્યાનમાં લીધા બાદ આ વૃદ્ધિદર મેળવવામાં આવ્યો છે.

==પ્રતિનિધિત્વ==
[[File:SINGHUSA.jpg|thumb|250px|right|યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ કોંગ્રેસના સંયુક્ત સત્રને સંબોધન કર્યા બાદ અમેરિકાના ભૂતપૂર્વ વાઇસ પ્રેસિડન્ટ ડીક ચેની સાથે હાથ મિલાવતા વડાપ્રધાન મનમોહનસિંઘ, હાઉસના ભૂતપૂર્વ સ્પીકર ડેનીસ હેસ્ટર્ટ તેમની તરફ જોઇ રહ્યાં છે.]]
ભારતના હાલનાં વડાપ્રધાન [[મનમોહન સિંઘ]] ભારતીય રાજકારણમાં શીખોનું પ્રતિનિધત્વ કરે છે, તેઓ સરકારના વડાં છે તથા પરમાણું બટન સહિતની સર્વોચ્ચ સત્તા ધરાવે છે. મનમોહન સિંઘ ઉપરાંત ભારતીય [[આયોજન પંચ]]ના ઉપાધ્યક્ષ [[મોન્ટેક સિંઘ આહલુવાલિયા]] પણ આ સંપ્રદાયમાંથી આવે છે. પંજાબના હાલના મુખ્ય પ્રધાન [[પ્રકાશ સિંઘ બાદલ]] શીખ છે. ભારતના ભૂતપૂર્વ શીખ રાજકારણીઓમાં ભારતના રાષ્ટ્રપતિ (ભૂતપૂર્વ)[[જ્ઞાની ઝૈલ સિંઘ]], ભારતીય સંસદના અધ્યક્ષ [[ડો. ગુરદયાલ સિંઘ ધિલ્લોન]]નો સમાવેશ થાય છે. ભૂ.પૂ. કેન્દ્રીય પ્રધાન, ભારતના સ્વાધિનતા સંગ્રામના પ્રસિદ્ધ શીખ નેતા અને પંજાબના ભૂતપૂર્વ મુખ્યપ્રધાન [[પ્રતાપસિંઘ કૈરોં]]નો પણ સમાવેશ થાય છે.

શીખ સંપ્રદાયના જાણીતા રાજકારણીઓમાં યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ કોંગ્રેસમાં ચૂંટાનારા સૌપ્રથમ એશિયન અમેરિકન [[દલિપ સિંઘ સૌંદ]],&lt;ref&gt;{{cite web
 | authorlink = News Despatches
 | title =First Asian-American Congressman Gets His Own Post Office
 | work =Pacific News Service
 | publisher =Pacific News Alliance
 | date =2005-02-21
 | url =http://news.pacificnews.org/news/view_article.html?article_id=f3099a521bcb2c77da1513af0cce60e1
 | access-date = 2008-04-04 }}&lt;/ref&gt; [[ડ્યુન્ડિન]]ની ભૂતપૂર્વ મોયેરસ [[સુખી ટર્નર]], હાલનાં યુકે પાર્લામેન્ટરી અંડર સેક્રેટરી [[પરમજીત ધંડા]] એમપી&lt;ref&gt;{{cite web
 | title =list of all government ministers
 | work =10 Downing Street
 | publisher =directgov
 | date =2007-08-29
 | url =http://www.number-10.gov.uk/output/page2988.asp
 | access-date =  2008-04-04 }}&lt;/ref&gt; અને કોમનવેલ્થ રાષ્ટ્રોના ઇતિહાસમાં કોઇ સંસદમાં એક સાથે બેસનારા સૌપ્રથમ દંપતી [[ગુરમંત ગ્રેવાલ]] અને [[નિના ગ્રેવાલ]] અને કેનેડિયન શેડો સોશિયલ ડેવલપમેન્ટ પ્રધાન [[રૂબી ધલ્લા]] એમપીનો સમાવેશ થાય છે. [[વિક ધિલ્લોન]] [[કેનેડા]]ના પ્રસિદ્ધ શીખ રાજકારણી છે અને ઓન્ટેરિયોની ધારાસભાનાં વર્તમાન સભ્ય છે. [[ઉજ્જલ દોસંજાહ]] જુલાઈ 2004થી લઈને ફેબ્રુઆરી 2005 દરમિયાન બ્રિટીશ કોલમ્બિયાની ન્યુ ડેમોક્રેટિક પાર્ટીના વડા રહ્યાં હતા, અને હાલમાં તેઓ ઓટ્ટાવામાં લિબરલ ફ્રન્ટબેન્ચ એમપી તરીકે સેવા આપે છે. [[મલેશિયા]]માં, 2008ની સામાન્ય ચુંટણીમાં બે શીખ સાંસદ તરીકે ચૂંટાઈ આવ્યા હતા. આ બેમાં [[કરપાલ સિંઘ]] (બુકિટ જેલ્યુગર) અન તેમના પુત્ર [[ગોબિંદ સિંઘ દેવ]] (પુચોંગ)નો સમાવેશ થાય છે. જ્યારે, અન્ય બે શીક ધારાસભ્ય તરીકે ચૂંટાઈ આવ્યા છે જેમાં જગદીપ સિંઘ દેવ (દાતુક કેરામત) અને કેશવિંદરસિંઘ (માલિમ નવાર)નો સમાવેશ થાય છે.

અમેરિકામાં, સાઉથ કેરોલિના ગ્યુબેરેટોરિયલ રેસમાં મોખરે રહેલા રિપબ્લિકન નોમિની [[નિક્કી હેલે]] શીખ મૂળના છે. 

[[ભારતીય સૈન્ય]]ની તમામ રેન્કમાં શીખોનું પ્રતિનિધિત્વ આશરે 10-15 ટકા અને સૈન્યના ઓફિસરોમાં 20 ટકા જેટલું છે.&lt;ref&gt;{{cite journal
 | last =Kundu
 | first =Apurba
 | title =The Indian Armed Forces' Sikh and Non-Sikh Officers' Opinions of Operation Blue Star
 | journal =Pacific Affairs
 | volume =67
 | issue =1
 | pages =46–69
 | date =Spring, 1994
 | url =http://links.jstor.org/sici?sici=0030-851X(199421)67%3A1%3C46%3ATIAFSA%3E2.0.CO%3B2-8
 | doi =10.2307/2760119
 | access-date =  2008-04-04 }}
&lt;/ref&gt; ભારતની વસતીમાં શીખોનો ફાળો માત્ર 1.87 ટકા છે, તેમછતાં કોઈ પણ સામાન્ય ભારતીયની તુલનાએ ભારતીય સૈન્યમાં શીખોની સૈનિક અથવા અધિકારી બનવાની શક્યતા આશરે 10 ગણી વધુ હોય છે.&lt;ref&gt;{{cite news
 | title =After partition: India, Pakistan, Bangladesh
 | work =BBC In Depth
 | publisher =BBC News
 | date =2007-08-08
 | url =http://news.bbc.co.uk/1/hi/in_depth/629/629/6922293.stm
 | access-date =  2008-04-04}}&lt;/ref&gt; [[શીખ રેજિમેન્ટ]] સૌથી વધુ ઉચ્ચ કક્ષાના સન્માનો ધરાવે છે અને તેને ભારતીય સૈન્યની સૌથી બહાદુર, શક્તિશાળી અને કૌશલ્યસભર રેજિમેન્ટ માનવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{cite web
 | title = Sikh Regiment
 | url = http://www.globalsecurity.org/military/world/india/rgt-sikh.htm
 | access-date =  2008-04-04}}&lt;/ref&gt; આ રેજિમેન્ટને 73 યુદ્ધ સન્માનો, 14 [[વિક્ટોરિયા ક્રોસ]],&lt;ref name=&quot;nriinternet.com&quot;&gt;{{cite web
 | title = Excerpts from British High Commissioner Michael Arthur, talk
 | url = http://www.nriinternet.com/Section4HistoryNRI/UK%20History/5_1016_SuccessStory.htm
 | access-date =  2008-04-04}}&lt;/ref&gt; 21 ''ફર્સ્ટ ક્લાસ''  ઈન્ડિયન ઓર્ડર ઓફ મેરિટ ''(વિક્ટોરિયા ક્રોસને સમકક્ષ)'' ,&lt;ref&gt;{{cite news
 | title = History of Sikh gallantry
 | url = http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2007/06/24/nsikh224.xml
 | access-date = 2008-04-04
 | work = The Daily Telegraph
 | location = London
 | date = 2007-06-24
 | archive-date = 2008-02-27
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080227020801/http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2007%2F06%2F24%2Fnsikh224.xml
 | url-status = dead
 }}&lt;/ref&gt; 15 થિયેટર ઓનર્સ, 5 સીઓએએસ યુનિટ સાઈટેશન, 2 [[પરમવીર ચક્ર]], 14 [[મહાવીર ચક્ર]], 5 [[કિર્તી ચક્ર]], 67 [[વીર ચક્ર]] અને 1596 અન્ય વીરતા પુરસ્કારો મળેલા છે. ભારતીય વાયુ સેનાના ઇતિહાસમાં સૌથી ઉચ્ચ હોદ્દો મેળવનાર જનરલ પંજાબી શીખ હતા, જેમનું નામ હતું માર્શલ ઓફ ધ એરફોર્સ [[અર્જન સિંઘ]].&lt;ref&gt;{{cite web
 | last = Pillarisetti
 | first = Jagan
 | title = Marshal of the Air Force Arjan Singh
 | url = http://www.bharat-rakshak.com/IAF/Legends/Arjan.html
 | access-date = 2008-04-04
 | archive-date = 2008-03-27
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080327195335/http://www.bharat-rakshak.com/IAF/Legends/Arjan.html
 | url-status = dead
 }}&lt;/ref&gt; એમઓડીના ઈનફન્ટ્રીની સુધારણા કરવાની યોજનાના ભાગરૂપે જૂન 2007માં યુકે શીખ રેજિમેન્ટ વિખેરી નાખવામાં આવી હતી, જેને લીધે યુકેના શીખ સમાજ અને બ્રિટનના [[પ્રિન્સ ચાર્લ્સ]]ને હતાશા સાંપડી હતી.

[[File:Sikh Temple Manning Drive Edmonton Alberta Canada 01A.jpg|thumb|250px|અલબર્ટા, કેનેડામાં ગુરુદ્વારા તરીકે ઓળખાતું શીખ મંદિર]]
ઐતિહાસિક દૃષ્ટિએ, મોટાભાગના ભારતીયો ખેડૂત છે અને આજે પણ ''બે તૃતીયાંશ''  અથવા 66 ટકા ભારતીયો ખેડૂત છે.&lt;ref&gt;{{cite news
 | title = World Bank loan for India farmers
 | publisher = BBC NEWS
 | url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/6245366.stm
 | access-date =  2008-04-04 | date=2007-06-27}}&lt;/ref&gt; ભારતના શીખો પણ આ પ્રવાહથી અલગ નથી અને તેઓ ખેતીવાડીના કારોબારમાં રોજગાર મેળવે છે. 2001ની ભારતની વસતી ગણતરીમાં જણાઈ આવ્યું હતું કે પંજાબની કામ કરતી વસતીનો 39 ટકા હિસ્સો ''(રાષ્ટ્રીય સરેરાશથી નીચે)''  આ ક્ષેત્રે રોજગારી મેળવે છે.&lt;ref&gt;{{cite web
 | title =Agriculture and Allied Sector
 | work =Economy and Infrastructure
 | publisher =Punjab State
 | url =http://punjabgovt.nic.in/ECONOMY/AGRICULTURE_ALLIED.HTM
 | access-date =2008-04-04
 | archive-date =2008-03-10
 | archive-url =https://web.archive.org/web/20080310012330/http://punjabgovt.nic.in/ECONOMY/AGRICULTURE_ALLIED.HTM
 | url-status =dead
 }}&lt;/ref&gt; 1960ના દશકમાં ભારતે [[હરિયાળી ક્રાંતિ]] દ્વારા કૃષિ ક્ષેત્રે સફળતા મેળવી હતી અને અછતમાંથી છતની પરિસ્થિતિ સર્જાઈ હતી. આ ક્રાંતિને લીધે ભારતે કૃષિ ક્ષેત્રે આત્મસમ્માન હાંસલ કર્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite web
 | title =From famine to plenty, from humiliation to dignity.
 | publisher =Good News India
 | month =November | year =2002
 | url =http://www.goodnewsindia.com/Pages/content/milestones/greenRev.html
 | access-date =  2008-04-04}}&lt;/ref&gt; આ સફળતા શીખોની બહુમતી ધરાવતા પંજાબ રાજ્યમાં સર્જાઈ હતી, જેને કારણે આ રાજ્ય ભારતના “ઘઉંનાં કોઠાર” તરીકે ઓળખાવા લાગ્યું.&lt;ref&gt;{{cite web
 | title = Welcome to Official Web site of Punjab, India
 | url = http://punjabgovt.nic.in/agriculture/AGRICULT1.HTM
 | access-date = 2008-04-04
 | archive-date = 2008-03-18
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080318020853/http://punjabgovt.nic.in/agriculture/AGRICULT1.HTM
 | url-status = dead
 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 | title = India's &quot;breadbasket&quot; aims to be new IT hotspot
 | url = http://www.reuters.com/article/inDepthNews/idUSDEL15249320070430
 | access-date =  2008-04-04}}&lt;/ref&gt; શીખોની બહુમતી ધરાવતું પંજાબ રાજ્ય આંકડાની દૃષ્ટિએ ભારતનું સૌથી સમૃદ્ધ ''(માથાદીઠ)'' રાજ્ય પણ છે. રાજ્યનો સરેરાશ પંજાબી સૌથી ઊંચી માથાદીઠ આવક મેળવે છે, જે ભારતની રાષ્ટ્રીય સરેરાશની સરખામણીએ 3 ગણી વધુ છે.&lt;ref&gt;{{cite web
 | title = Where Punjab Leads
 | url = http://punjabgovt.nic.in/punjabataglance/LeadingbyExample.htm
 | access-date = 2008-04-04
 | archive-date = 2007-04-17
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070417122227/http://punjabgovt.nic.in/punjabataglance/LeadingbyExample.htm
 | url-status = dead
 }}&lt;/ref&gt; ભારતીય ખેડૂતો તેમની ખેતીવાડીની પદ્ધતિમાં વધુ અસરકારક બનાવે અને યાંત્રિક ટેકનિક્સ સ્વીકારે તે બાબતને હરિત ક્રાંતિમાં કેન્દ્રસ્થાને રખાઈ હતી. અત્રે નોંધનીય છે કે હરિત ક્રાંતિમાં પંજાબમાં વીજકરણ, સહકારી ધિરાણ, નાનાં હોલ્ડિંગ્સનું એકીકરણ અને બ્રિટીશ રાજે વિકસાવેલી વર્તમાન કેનાલ સિસ્ટમનો પણ ફાળો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web
 | title = The Green Revolution
 | work =Agriculture
 | publisher =Punjab State
 | year =2004
 | url =http://punjabgovt.nic.in/agriculture/TheGreen.htm
 | access-date =  2008-04-04}}&lt;/ref&gt; સ્વીડનનાં પોલિટિકલ સાયન્ટિસ્ટ, [[ઈશ્તિઆક અહેમદ]] જણાવે છે કે, ભારતની હરિત ક્રાંતિની સફળતામાં ‘શીખ ખેડૂત, ઘણું કરીને [[જાટ]] લોકો કારણભૂત હતા જેમની હિંમત, ખંત-ધૈર્ય, સાહસિકતાનો જુસ્સો તથા બાહુબળ નિર્ણાયક સાબિત થયું હતું.’&lt;ref&gt;{{cite web
 | last =Ishtiaq
 | first =Ahmad
 | authorlink =Ishtiaq Ahmad (political scientist)
 | title =West and East Punjab agriculture — a comparison
 | work =Comment
 | publisher =Daily Times
 | date =February 8, 2005
 | url =http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_8-2-2005_pg3_2
 | access-date =2008-04-04
 | archive-url =https://archive.today/20130113095417/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_8-2-2005_pg3_2
 | archive-date =2013-01-13
 | url-status =live
 }}&lt;/ref&gt; જો કે, હરિત ક્રાતિના તમામ પાસા લાભદાયી નહોતા. ભારતીય [[ભૌતિકશાસ્ત્રી]] [[વંદના શિવા]] એવી દલીલ કરે છે કે હરિત ક્રાંતિએ કુદરત તથા સમાજ ઉપર વિજ્ઞાનની નકારાત્મક અને વિનાશક એવી અદ્રશ્ય અસર કરી છે; 
thus having been separated from their material and political roots in the science system, when new forms of scarcity and social conflict arose they were linked not to traditional causes but to other social systems e.g. religion. તેથી જ શિવાની એવી દલીલ છે કે હરિત ક્રાંતિ વડે અનાજની વિપુલતામાં વધારો થયો હતો, તેમ છતાં આ ક્રાંતિ પંજાબી શીખ અને હિંદુ વચ્ચેના સાંપ્રદાયિક તણાવનું કારણ બની હતી.

પંજાબી શીખો વિવિધ વ્યવસાયો સાથે સંકળાયેલા છે જેમ કે વૈજ્ઞાનિક, ઈજનેર અને ડોક્ટર; આ પ્રકારના નામાંકિત પંજાબી શીખોમાં મેનહટન પ્રોજેક્ટમાં કામ કરનારા અણુ વૈજ્ઞાનિક [[પ્રોફેસર પ્યારા સિંઘ ગિલ]], ઓપ્ટિક સાયન્ટિસ્ટ ''([[ફાઈબર ઓપ્ટિક્સ]]ના પિતામહ)''  ડો. નરિન્દરસિંઘ કપાની, ભૌતિકશાસ્ત્રી અને વિજ્ઞાન લેખક/ પ્રસારણકર્તા [[સિમોન સિંઘ]] તથા કૃષિ વૈજ્ઞાનિક [[પ્રોફેસર બલદેવસિંઘ ધિલ્લોન]]નો સમાવેશ થાય છે.

વેપારના ક્ષેત્રે, યુકે-સ્થિત [[ન્યૂ લૂક]] અને થાઈલેન્ડ-સ્થિત જસપાલ&lt;ref&gt;{{cite web
 | title =JASPAL
 | work =About
 | url =http://www.Jaspal.com/
 | access-date =  2008-04-04}}&lt;/ref&gt; જેવી ક્લોથિંગ રીટેઈલર્સ/ બ્રાન્ડ્સ શીખો દ્વારા શરૂ કરવામાં આવી છે. ભારતની સૌથી વિશાળ ફાર્માસ્યુટિકલ કંપની [[રેનબેક્સી લેબોરેટરીઝ]]નું નેતૃત્વ શીખ લોકો કરે છે.&lt;ref&gt;{{cite web
 | title =#24 Malvinder &amp; Shivinder Singh
 | work =India's Richest
 | publisher =Forbes.com
 | date =2006-11-16
 | url =http://www.forbes.com/lists/2006/77/biz_06india_Malvinder-Shivinder-Singh_DN7N.html
 | access-date =  2008-04-04}}&lt;/ref&gt; યુકે-સ્થિત તમામ ધાર્મિક સંપ્રદાયો પૈકી યુકેમાં રહેનારા શીખોનો ઘર માલિકીનો દર સૌથી ઊંચો-82 ટકા છે.&lt;ref&gt;{{cite web
 | title = Housing: Sikhs most likely to own their own homes
 | work =Religion
 | publisher =UK National Statistics
 | date =11 October 2004
 | url =http://www.statistics.gov.uk/CCI/nugget.asp?ID=962&amp;Pos=2&amp;ColRank=2&amp;Rank=800
 | access-date =  2008-04-04}}&lt;/ref&gt; યુકેમાં રહેતા તમામ ધર્મના લોકો પૈકી [[યહુદી]]ઓ બાદ શીખો સહુથી સમૃદ્ધ છે. તેમની કુલ હાઉસહોલ્ડ સંપત્તિ 229,000 પાઉન્ડ છે.&lt;ref&gt;{{cite web
 | title = An Anatomy of Economic Inequality in the UK
 | work =Report of the National Equality Panel
 | publisher =The London School of Economics - The Centre for Analysis of Social Exclusion
 | date =2010-01-29
 | url =http://sticerd.lse.ac.uk/dps/case/cr/CASEreport60.pdf
 | access-date =  2010-02-01}}&lt;/ref&gt;
સિંગાપોરમાં, કરતાર સિંઘ ઠકરાલે પોતાના કુટુંબનો ટ્રેડિંગ કારોબારમાંથી 1.4 બિલિયન ડોલર જેટલી કુલ સંપત્તિ ધરાવતી એક વાણિજ્યિક સંસ્થા, ઠકરાલ હોલ્ડિંગ્સ/કોર્પ&lt;ref&gt;{{cite web
 | title =#25 Kartar Singh Thakral
 | work =Singapore's 40 Richest
 | publisher =Forbes.com
 | date =2006-08-24
 | url =http://www.forbes.com/lists/2006/79/06singapore_Kartar-Singh-Thakral_UEZJ.html
 | access-date =2008-04-04
 | archive-date =2008-02-21
 | archive-url =https://web.archive.org/web/20080221150356/http://www.forbes.com/lists/2006/79/06singapore_Kartar-Singh-Thakral_UEZJ.html
 | url-status =dead
 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080221150356/http://www.forbes.com/lists/2006/79/06singapore_Kartar-Singh-Thakral_UEZJ.html |date=2008-02-21 }}&lt;/ref&gt; ઊભી કરી છે. ઠકરાલ સિંગાપોરના 25માં સૌથી સમૃદ્ધ વ્યક્તિ છે. [[બોબ સિંઘ ધિલ્લોન]] સૌપ્રથમ ઈન્ડો-કેનેડિયન અબજોપતિ છે અને તેઓ એક શીખ છે. [[ઉત્તર અમેરિકા]]માં, ખાસ કરીને [[કેલિફોર્નિયા]]ની ફળદ્રુપ સેન્ટ્રલ વેલીમાં, સ્થળાંતર કરી ગયેલો શીખો જેટલી પ્રગતિ અને સફળતા શીખ સંપ્રદાયમાં કોઈને મળી નથી. શીખોની ખેતીવાડીની આવડત અને કડક મહેનત કરવાની તેમની તૈયારીને લીધે તેઓ મામૂલી પરદેશી કામદારોમાંથી કેલિફોર્નિયાની અધિકાંશ ખેતીવાડી સંભાળનારા જમીન માલિકો બન્યાં છે. આજે હરભજનસિંઘ સામરા અને દિદારસિંઘ બૈંસ જેવા અમેરિકન શીખ ખેડૂતો કેલિફોર્નિયાના કૃષિક્ષેત્ર પર નિયંત્રણ ધરાવે છે તથા તેઓ સામાન્ય બોલચાલની શૈલીમાં અનુક્રમે “ઓકરા”  અને “પીચ” કિંગ્સ તરીકે ઓળખાય છે.

શીખ ધર્મનાં ખ્યાતનામ બૌદ્ધિકો, રમતવીરો અને કલાકારોમાં પીઢ લેખક [[ખુશવંત સિંઘ]], ઈંગ્લેન્ડનાં ક્રિકેટર [[મોન્ટી પાનેસર]], 400 મીટરનો ભૂતપૂર્વ વિશ્વ વિક્રમ સર્જક [[દોડવીર મિલખા સિંઘ|મિલ્ખા સિંઘ]], અને ભારતનાં સૌથી સફળ ઓફ સ્પીનર ક્રિકેટર [[હરભજન સિંઘ]], [[પરમિંદર નાગરા]], [[નમ્રતા સિંઘ ગુજરાલ]], [[આર્ચી પંજાબી]] જેવા કલાકારો અને [[ગુરિંદર ચડ્ઢા]] જેવા નિર્દેશકોનો સમાવેશ થાય છે.

શીખોએ વિશ્વનાં મોટાભાગના હિસ્સાઓમાં સ્થળાંતર કરેલું છે અને તેમના વ્યવસાયો તેમનાં દેખાવની જેટલા જ વૈવિધ્યસભર છે. ભારતીય ઉપખંડનો શીખ સમુદાય વિવિધ લોકોના જૂથોનો બનેલો છે કારણકે શીખ ગુરુઓએ વંશીય અને સામાજિક સુમેળનો ઉપદેશ આપ્યો હતો. શીખ સમાજમાં વિવિધ વંશના લોકો, જાતિઓ અને સામાજિક-આર્થિક જૂથોનો સમાવેશ થાય છે. મુખ્ય સમુદાયોમાં (1,000થી વધુ સભ્યો ધરાવતા) :[[આહલુવાલિયા]], [[અરૈન]], [[અરોરા]], [[ભાત્ર શીખ]]([[રૌધ]]), [[બૈરાગી]], [[બનીયા]], [[બસિથ]], [[બાવરીયા]], [[બાઝીગર]], [[ભાબ્રા]], [[બ્રાહ્મણ]], [[ચમાર]], [[છીમ્બા]], દરજી, [[ધોબી]], [[ગુજર]], [[જાટ]], [[ઝીંવાર]], [[કહાર]], [[કમ્બોજ]], [[ખત્રી]], [[કુંભાર]], [[લબાણા]], [[લુહાર]], [[માહતમ]], [[મઝહબી]], [[મેઘ]], [[મિરાઝી]], [[મોચી]], [[નાઈ]], [[રાજપૂત]], [[રામગરીયા]], [[સૈની]], [[સરેરા]], [[સિકલિગર]], [[સુનાર]], [[સુધ]], [[તારખન]] અને [[ઝારગર]]નો સમાવેશ થાય છે.{{Citation needed|date=January 2008}} ભારતમાં, [[જાટ]] અને [[ખત્રી]] લોકોનું જૂથ 11,855,000ની વસતી ધરાવે છે, ત્યારપછીના ક્રમે અનુક્રમે [[મઝહબી]] 2,701,000ની વસ્તી, [[તરખાન]] 1,091,000 લોકોની વસતી, શીખ રાજપુતો 7,69,000ની વસતી&lt;ref&gt;{{cite web | title=Rajput (Sikh traditions) in India | website=Joshua Project | url=https://joshuaproject.net/people_groups/18159/IN | access-date=2025-11-19}}&lt;/ref&gt; અને [[ખત્રીઓ]]ની વસતી 2,90,000 લોકોની છે.&lt;ref&gt;{{cite web | title=Khatri (Sikh traditions) people group in all countries | website=Joshua Project | url=https://joshuaproject.net/people_groups/18125 | access-date=2025-11-19}}&lt;/ref&gt; [[આહલુવાલિયા]], [[ખત્રી]], [[જાટ]], [[લુહાર]], [[કંબોજ]], [[ગુજ્જર]], [[રાજપુત]] અને [[રામઘરિયા]] એકબીજા સાથે સંબંધ ધરાવે છે અને તેઓ ઈન્ડો-સાયથિનીયન મૂળ તેમજ દંતકથારૂપ આર્ય મૂળના લોકો છે.

પંજાબી શીખોનું એક એવુ પણ જૂથ ઉભર્યુ છે જે તેમની જાતને [[અકાલી]] તરીકે ઓળખાવે છે. આ જૂથ [[મહારાજા રણજિત સિંહ]]ના સમયથી અસ્તિત્વમાં છે. તેમના નેતા જનરલ અકાલી ફુલા સિંઘની નેતૃત્ત્વ હેઠળ તેઓ શીખ સામ્રાજ્ય માટે ઘણી લડાઇઓ જીત્યા હતા.

==ભારત અને બ્રિટીશ સૈન્યમાં શીખો==
[[પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ]]નાં પ્રારંભ સમયે, બ્રિટીશ હિંદ સૈન્યમાં શીખોની કુલ સંખ્યા આશરે 1,00,000 હતી, જે [[બ્રિટીશ હિંદ સૈન્ય]]ના 20 ટકા હિસ્સા જેટલી હતી. 1945 સુધીમાં, શીખોને 14 વિક્ટોરિયા ક્રોસ એનાયત કરાયા. શીખ રેજિમેન્ટનું કદ નજર સમક્ષ રાખીએ તો તે એક વિક્રમ છે.&lt;ref name=&quot;nriinternet.com&quot;&gt;&lt;/ref&gt; 2002માં, [[લંડન]] ખાતેના [[બંકિંગહામ મહેલ]]ની નજીકની [[કોન્સ્ટિટ્યુશન હિલ]] ઉપરનાં [[મેમોરિયલ ગેટ્સ]]નાં પેવેલિયન સ્મારક ઉપર તમામ શીખ [[વિક્ટોરિયા ક્રોસ]] અને [[જ્યોર્જ ક્રોસ]] વિજેતાઓના નામ અંકિત કરીને આ તમામ વિજેતાઓનું સ્મારક બનાવવામાં આવ્યું હતું. આ સ્મારક ભવન પાછળ પંજાબી ભારતીય અને [[બીજા વિશ્વયુદ્ધ]]નાં નાયક તથા પીઢ સૈનિક અને એક્સ-સર્વિસ લીગ (પંજાબ અને ચંદીગઢ)નાં પ્રમુખ [[લેફ્ટનન્ટ કર્નલ છનન સિંઘ ધિલ્લોને]] (નિવૃત્ત) મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી.

[[પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ]] દરમિયાન, શીખ બટાલિયને ઈજિપ્ત, પેલેસ્ટાઈન, મેસોપોટેમિયા, [[ગાલીપોલી]] અને ફ્રાન્સમાં યુદ્ધ ખેલ્યાં હતા. [[બીજા વિશ્વયુદ્ધ]]માં શીખ રેજિમેન્ટની છ બટાલિયનો મોકલવામાં આવી હતી, જેમણે [[અલ અમીન]] અને [[બર્મા]], [[ઈટાલી]] તથા [[ઈરાક]]માં સેવા આપી હતી અને 27 યુદ્ધના બહુમાનો મેળવ્યાં હતા.

વિશ્વભરમાં શીખોની અંતિમક્રિયા [[કોમનવેલ્થ]] અંતિમક્રિયા સ્થળમાં કરવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{cite web
 | title = India's High Commission in London 'Sikhs pioneered Britain's multi-cultural society
 | url = http://www.hcilondon.net/Issues-in-focus/Sikhs-pioneered-Britain%27s-multi-cultural-society.html
 | access-date = 2008-04-04
 | archive-date = 2007-12-13
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071213072258/http://www.hcilondon.net/Issues-in-focus/Sikhs-pioneered-Britain%27s-multi-cultural-society.html
 | url-status = dead
 }}&lt;/ref&gt;

:&quot;In the last two [[World War|world wars]] 83,005 turban wearing Sikh soldiers were killed and 109,045 were wounded. They all died or were wounded for the freedom of Britain and the world, and during shell fire, with no other protection but the turban, the symbol of their faith.&quot;|General Sir Frank Messervy&lt;ref&gt;Quote from General Sir Frank Messervy K.C.S.I, K.B.E., C.B., D.S.O. from &quot;The Sikh Regiment in the Second World War&quot; by Colonel F T Birdwood OBE. Pub. in Great Britain by Jarrold and Sons Ltd., Norwich (1953). Pp. 1–6. ASIN: B0007K5HJM&lt;/ref&gt;

:&quot;British people are highly indebted and obliged to Sikhs for a long time. I know that within this century we needed their help twice [in two world wars] and they did help us very well. As a result of their timely help, we are today able to live with honour, dignity, and independence. In the war, they fought and died for us, wearing the turbans.&quot;|Sir Winston Churchill&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.allaboutsikhs.com/british/churchill-sir-winston-dp1.html |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-08-12 |archive-date=2011-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006124130/http://www.allaboutsikhs.com/british/churchill-sir-winston-dp1.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===સરાગરહીનું યુદ્ધ===
શીખ સૈન્યના ઇતિહાસમાં સારાગરહીનું યુદ્ધ સૌથી મોટા યુદ્ધો પૈકીનું એક માનવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{cite web
 | title = The Sunday Tribune - Books
 | url = http://www.tribuneindia.com/2007/20070415/spectrum/book2.htm
 | access-date =  2008-04-04}}&lt;/ref&gt; 12 સપ્ટેમ્બર, 1897ના રોજ, હવાલદાર ઈશર સિંઘની આગેવાની હેઠળ 36 શીખ્સનાં 21 સૈનિકોની ટુકડીએ 10,000 અફઘાનોના હુમલાનો કલાકો સુધી સામનો કર્યો હતો. શરણે જવાને બદલે તમામ 21 સૈનિકોએ લડીને મરવાનું પસંદ કર્યું હતું. તેમનાં આ બલિદાનની સરાહનારૂપે, બ્રિટીશ સંસદે તેમને શ્રદ્ધાંજલિ આપી હતી અને તે પૈકીના પ્રત્યેકને ઈન્ડિયન ઓર્ડર ઓફ મેરિટ ''(વિક્ટોરિયા ક્રોસની સમકક્ષ)''  એનાયત કર્યો હતો. દર વર્ષે 12 સપ્ટેમ્બરના દિવસે વિશ્વભરના શીખો આ યુદ્ધને સારાગરહી ડેના રૂપે યાદ કરે છે.

===સ્વાતંત્રતા પૂર્વે : સ્વતંત્રતા સંગ્રામમાં શીખોનું યોગદાન અને તેમને અપાયેલા વચનો===
બ્રિટીશરોથી સ્વતંત્ર બનવા માટે ભારતના સંઘર્ષમાં શીખોએ મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. શીખોએ પોતાની વસ્તીની તુલનાએ ખૂબ વધારે બલિદાન આપ્યું હતું (ભારતની કુલ વસતીમાં શીખોનું પ્રતિનિધિત્વ 2 ટકા કરતા પણ ઓછું છે).

'''નીચેના આંકડા સ્વતંત્રતા સમયે કોંગ્રેસ પક્ષના પ્રમુખ મૌલાના અબુલ કલામ આઝાદ દ્વારા પૂરા પાડવામાં આવ્યા હતા.'''

*બ્રિટીશરોના જુલમ દરમિયાન માર્યા ગયેલા 2,125 ભારતીયો પૈકી, 1550 (73 ટકા) શીખો હતા.
*આંદમાન ટાપુ (જ્યાં બ્રિટીશરો રાજકીય અને રીઢા ગુનેગારોને દેશનિકાલ કરતા હતા) પર આજીવન કેદની સજા માટે મોકલી અપાયેલા 2,646 ભારતીયો પૈકી, 2147 (80 ટકા) શીખો હતા.
*ફાંસીએ ચઢાવાયેલા 127 ભારતીયો પૈકી, 92 (80 ટકા) શીખો હતા.
*જલિયાવાલાં બાગ ખાતે માર્યા ગયેલા 1,302 પુરૂષ, સ્ત્રી અને બાળકો પૈકી, 799 (61 ટકા) શીખો હતા.
*ઈન્ડિયન લિબરેશન આર્મીની 20,000 રેન્ક્સ તથા અધિકારીઓ પૈકી, 12,000 (60 ટકા) શીખો હતા.
*સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ દરમિયાન માર્યા ગયેલા 121 લોકો પૈકી, 73 (60 ટકા) શીખો હતા.
*સત્તાનાં હસ્તાંતરણ માટે બ્રિટીશરો સાથેની વાટાઘાટોમાં શીખો ત્રીજા પક્ષ તરીકે સામેલ હતા. જો કે, શીખોની અપૂરતી નેતાગીરી, ખોટા સ્થાને મૂકાયેલા ભરોસાં અને ખોટાં વચનોને લીધે શીખોએ સત્તા ઉપર તેમનો દાવો ગુમાવી દીધો હતો.
*1929માં, લાહોરમાં શીખો દ્વારા એક વિશાળ શાંતિપ્રિય સ્વાધિનતા રેલી યોજવામાં આવી હતી. ટાઈમ્સના શબ્દોમાં કહીએ તો, 5,00,000 લોકોના મજબૂત સરઘસે “કોંગ્રેસને શરમમાં મૂકી દીધી હતી.” ગાંધી અને નહેરૂ શીખ આગેવાનોને મળ્યાં અને તેમણે શીખ-હિંદુ એકતા, એક ભારત દેશ કે જેમાં શીખોની તમામ લાગણીઓ (સામાજિક, આર્થિક અને ધાર્મિક)ની સંભાળ રખાશે, એવો વિચાર આગળ વધાર્યો અને નીચે પ્રમાણેના પ્રભાવી વચન આપવામાં આવ્યાં.

'''નીચે મુજબના વચનો આપવામાં આવ્યા હતાઃ'''

*“ચાલો, ઈશ્વરને એક એવા જોડાણનો સાક્ષી બનાવીએ કે જે મને અને કોંગ્રેસને આપની સાથે જોડી દે. અમને દગો થશે એવી દહેશત અમારા શીખ મિત્રોએ રાખવી જોઈએ નહી. જો એવું હોય પણ, તો એકમાત્ર કોંગ્રેસ જ નહી, પરંતુ સમગ્ર દેશનું નુકશાન થશે. વધુમાં, શીખો બહાદુર લોકો છે. તેઓ જાણે છે કે જો જરૂરત ઉભી થાય તો ઇશ્વર અને માનવને ધ્યાનમાં રાખીને હથિયારોનો ઉપયોગ કરીને પોતાના અધિકારોની રક્ષા કેવી રીતે કરવી.&quot;(યંગ ઈન્ડિયા 19 માર્ચ 1931)

*“શીખોને સંતોષ ન થાય તેવું કોઈ પણ બંધારણ કોંગ્રેસને સ્વીકાર્ય હશે નહીં” (કલેક્ટેડ વર્કસ ઓફ એમ. કે. ગાંધી, વોલ્યૂમ 58, પેજ 192)

*“પંજાબના બહાદુર શીખો ખાસ વિચારણાના અધિકારી છે. જ્યાં શીખો આઝાદીની રોનક માણી શકે એવો ઉત્તરમાં એક વિસ્તાર અને એક માળખું રચવામાં મને કશું ખોટું જણાતું નથી.” (જવાહરલાલ નહેરૂ, કોંગ્રેસની બેઠકઃ કલકત્તા- જુલાઈ, 1944)

*આઝાદી બાદ શીખોની માતૃભુમિ પંજાબ વિભાજિત થઈ ગઈ અને શીખોને ભારે નુકશાન થયું. નાનકાના સાહિબ, પંજા સાહિબ અને અન્ય ઘણાં શીખ ધર્મસ્થળો સહિત પંજાબનું પાટનગર લાહોર પાકિસ્તાનને આપી દેવામાં આવ્યું. શીખોની માલિકીની મોટાભાગની ફળદ્રુપ જમીન પૈકીની આશરે 75 ટકા જમીન પાકિસ્તાન લઈ ગયું. ભાગલા દરમિયાન 5,00,000 પૂરૂષો, સ્ત્રીઓ અને બાળકોએ જીવ ગુમાવ્યા હતા.

==પશ્ચિમી વિશ્વમાં શીખ ધર્મ==
[[File:Sikhs on the move!.jpg|200px|thumb|ટોરોન્ટો, કેનેડામાં શીખ નવું વર્ષ ઉજવતા શીખ]]
શીખો પાઘડી પહેરે છે (જે મધ્ય પૂર્વીય પાઘડીઓ કરતાં જો કે જૂદી છે) અને શીખોની સંખ્યા ઓછી છે, તેથી [[પશ્ચિમી]] દેશોમાં વસતા શીખો સાથે ઘણીવાર એવા પ્રસંગો બન્યાં છે કે જેમાં તેમને મધ્ય પૂર્વીય [[મુસ્લિમ]] શખ્સ તરીકે ધારી લેવામાં આવે છે. આના કારણે પશ્ચિમી દેશોમાં વસતા શીખોની વિરુદ્ધમાં ગેરસમજપૂર્ણ વ્યવહાર થયો છે. ખાસ કરીને [[૯/૧૧]]ના આંતકવાદી હુમલા અને તાજેતરનાં ઈરાક યુદ્ધના સંદર્ભમાં આવી ઘટનાઓ બની હતી&lt;ref name=&quot;attacks1&quot;&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;attacks2&quot;&gt;&lt;/ref&gt;.

11 સપ્ટેમ્બર, 2001 હુમલા બાદ, કેટલાક લોકોએ શીખોને આતંકવાદીઓ અથવા [[તાલિબાન]]નાં સભ્યો સાથે સંલગ્ન હોવાનું જણાવ્યું હતું. આ હુમલાના અમુક દિવસ બાદ [[બલબીર સિંઘ સોઢી]] નામનાં એક શીખ વ્યક્તિની ફ્રેન્ક રૂક નામના માણસે ગોળી મારીને હત્યા કરી હતી. ફ્રેન્કને જાણવા મળ્યું હતું કે મૃતક [[અલ-કાયદા]] સાથે જોડાણ ધરાવતો હતો. સીએનએનએ જણાવ્યા પ્રમાણે, યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ અને યુકેમાં શીખ વ્યક્તિઓ વિરુદ્ધ તિરસ્કારપૂર્ણ ગુનાઓમાં વધારો થયો છે.&lt;ref name=&quot;attacks1&quot;&gt;{{cite news
 | title =Hate crime reports up in wake of terrorist attacks
 | work =US News
 | publisher =CNN
 | date =September 17, 2001
 | url =http://archives.cnn.com/2001/US/09/16/gen.hate.crimes/
 | access-date =2008-04-04
 | archive-date =2005-11-27
 | archive-url =https://web.archive.org/web/20051127025019/http://archives.cnn.com/2001/US/09/16/gen.hate.crimes/
 | url-status =dead
 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;attacks2&quot;&gt;{{cite news
 | title =Sikhs urging action on faith hate
 | work =UK News
 | publisher =BBC News
 | date =5 November 2006
 | url =http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/6117820.stm
 | access-date =  2008-04-04}}&lt;/ref&gt;

શીખ ધર્મમાં ક્યારેય સક્રિય ધર્માંતરણની માગ કરવામાં આવી નથી, શીખો માનવતામાં માનનારાં સજાતીય સમૂહ તરીકે રહ્યાં છે.{{Citation needed|date=December 2009}} જો કે, હરભજન સિંઘ યોગીની કુંડલિની યોગ કેન્દ્રી થ્રીએચઓ(હેપ્પી, હેલ્થી, હોલિ) ઓર્ગેનાઈઝેશનની ગતિવિધિઓને કારણે, [[શીખ ધર્મ]]ના બિન-ભારતીય અનુયાયીઓમાં સામાન્ય વધારો થયો છે.&lt;ref&gt;{{cite web
 | title =3HO Healthy Happy Holy Organization
 | work =About 3HO
 | publisher =3HO.org
 | url =http://www.3ho.org/about.html
 | access-date =2008-04-04
 | archive-date =2008-04-24
 | archive-url =https://web.archive.org/web/20080424020453/http://www.3ho.org/about.html
 | url-status =dead
 }}&lt;/ref&gt; 1998માં થ્રીએચઓના શીખો, કે જેમને સામાન્ય બોલચાલની ભાષામાં ‘ગોરા’ (ਗੋਰਾ) અથવા ’સફેદ’ શીખ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તેમની સંખ્યા કુલ 7,800ની હોવાનો અંદાજ કાઢવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web
 | title =Table of religious groups by alphabetical order
 | publisher =Adherents.com
 | date =23 April 2007
 | url =http://www.adherents.com/Na/Na_302.html
 | access-date =2008-04-04
 | archive-date =2003-10-17
 | archive-url =https://web.archive.org/web/20031017152346/http://adherents.com/Na/Na_302.html
 | url-status =dead
 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031017152346/http://adherents.com/Na/Na_302.html |date=2003-10-17 }}&lt;/ref&gt; આ સંસ્થાના શીખો મુખ્યત્વે [[ઈસ્પાનોલા]], [[ન્યુ મેક્સિકો]], [[લોસ એન્જિલસ]] અને [[કેલિફોર્નિયા]]ની આસપાસ વસે છે. તાજેતરમાં, ઓરેગોનમાં શિક્ષકો અને સરકારી અધિકારીઓ દ્વારા પાઘડી ધારણ કરવા ઉપર પ્રતિબંધ મૂકતો કાયદો પસાર કરવામાં આવ્યો હતો. આ કાયદાને બદલવા માટે શીખો તથા કાઉન્સિલ ઓન અમેરિકન-ઈસ્લામિક રિલેશન્સ એકસાથે મળીને કામગીરી કરી રહ્યાં છે.

==કલા અને સંસ્કૃતિ==
[[File:HarmindarSahib.jpg|thumb|right|200px|હરમિન્દર સાહિબ, સિર્કા 1870]]
શીખ કલા અને સંસ્કૃતિ અને [[પંજાબ પ્રદેશ]] એકબીજાના સમાનાર્થી છે. [[ગ્રીક]], [[મોગલ]] અને [[પર્શિયન]] જેવી સંસ્કૃતિઓના આક્રમણોને લીધે અનેક સંસ્કૃતિઓનો સંગમ ધરાવતા પંજાબ રાજ્યને ભારતનું ‘મેલ્ટિંગ પોટ’ (અહીં નવરચનાની ભૂમિ) કહેવામાં આવે છે. પંજાબ રાજ્યનું નામ પાંચ નદીઓના સંગમ પરથી પડ્યું છે, આમ પંજાબની સંસ્કૃતિ અને પંજાબ એકબીજાના પર્યાયરૂપ છે. તેથી જ, શીખ સંસ્કૃતિ વિવિધ સંસ્કૃતિઓથી મહદઅંશે માહિતગાર છે.

શીખ ધર્મે [[સ્થાપત્ય]]નાં એક આગવા સ્વરૂપની રચના કરી છે જેને ભટ્ટી ‘[[ગુરૂ નાનક]]નાં સર્જનાત્મક આધ્યાત્મવાદ’થી પ્રેરિત હોવાનું વર્ણવે છે. આ પ્રકારના વ્યવહારિક આધ્યાત્મિકતા આધારિત શીખ સ્થાપત્યો ‘સર્વગ્રાહી માનવતાવાદનાં મૂક ઉદઘોષક છે'.&lt;ref&gt;{{cite web
 | title =The Magnificence of Sikh Architecture
 | url = http://www.punjabheritage.org/catagories/architectural-heritage/the-magnificence-of-sikh-architecture.html
 | access-date =  2008-04-04}}&lt;/ref&gt; શીખ સ્થાપત્યનું મુખ્ય પાસું છે [[ગુરદ્વારા]] જે અનેક સંસ્કૃતિઓનો સંગમ ધરાવતી પંજાબી સંસ્કૃતિનું મૂર્તિમંત સ્વરૂપ છે. ગુરુદ્વારામાં [[ઈસ્લામિક]], [[સૂફી]] અને [[હિંદુ]] પ્રભાવ જોવા મળે છે.
શીખ સામ્રાજ્યના સત્તાકાળમાં શીખ ધર્મની આગવી અભિવ્યક્તિના સર્જનનું સૌથી મોટું માધ્યમ હતું. મહારાજા રણજિત સિંઘે જેને ''શીખ શૈલી'' ના કહી શકાય તેવા કિલ્લાઓ, મહેલો, બંગા (રહેવા માટેના સ્થળો), કોલેજો વગેરેના નિર્માણમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. શીખ સ્થાપત્યના લક્ષણોમાં સોનાનો ઢોળ ધરાવતા અંદરથી પોલા ગુંબજ, નાના ઘુમ્મટ, કિઓસ્ક અને ચોરસ છત અને ફાનસ ધરાવતી પત્થરની અતિઅલંકૃત થાંભલીઓની હારનો સમાવેશ થાય છે. [[હરમિંદર સાહિબ]] ''શીખ શૈલી'' ના મુગટમાં મોરપિચ્છ સમાન છે.

શીખ સંસ્કૃતિમાં લશ્કરને છાજે એવી રીતરસમોનું નોંધપાત્ર પ્રભુત્વ છે જેનું [[ખાંડા]] સૌથી સ્પષ્ટ ઉદાહરણ છે. શીખ ગુરૂઓનાં અવશેષો સિવાય મોટાભાગની શીખ કલાઓને લશ્કરની થીમ ધરાવે છે તેમાં કોઈ જ નવાઈ નથી. [[હોલા મોહલ્લા]] અને [[વૈશાખી]] જેવા શીખ ઉત્સવોમાં આ બાબત જોવા મળે છે. બન્ને તહેવારોમાં કૂચ અને શૌર્ય-બહાદુરી જોવા મળે છે.

શીખ ડાયસપોરાની કળા અને સંસ્કૃતિ અન્ય ઇન્ડો-ઇમિગ્રન્ટ જૂથ સાથે ભળી ગઇ છે જેમ કે 'બ્રિટીશ એશિયન', 'ઇન્ડો કેનેડીયન' અને 'દેશી સંસ્કૃત', પરંતુ એક વિશિષ્ટ સાંસ્કૃતિક ઘટના ઉભરી છે જેને 'રાજકીય શીખ' કહી શકાય. અમરજીત કૌર નંધ્રા અને અમૃત અને રવિન્દર્ કૌર સિંઘ ('ધ સિંગ ટ્વિન્સ') જેવા અગ્રણી [[ડાયસપોરા શીખ]]ની કળામાં&lt;ref&gt;{{cite web
 | title = Singh Twins Art Launches Liverpool Fest
 | url = http://sikhchic.com/article-detail.php?id=168&amp;cat=1
 | access-date =  2008-04-04}}&lt;/ref&gt; શીખવાદ અને પંજાબની તાજેતરની બાબતો અંગે માહિતી આપવામાં આવી છે.

[[ભાંગડા]] અને ગિધા એ પંજાબી લોક નૃત્યકલાના બે સ્વદેશી સ્વરૂપ છે જેને પંજાબી શીખોએ પોતાને યોગ્ય, અનુકૂળ બનાવ્યું તથા તેમાં ફેરફાર કર્યાં છે. ભાંગડા એ શીખ નહી પણ પંજાબી નૃત્ય છે તેમછતાં પંજાબી શીખોએ આ નૃત્યકલાના સ્વરૂપને વિશ્વના ખૂણેખૂણામાં એ હદે ફેલાવ્યું છે કે ભાંગડાને શીખ સંસ્કૃતિથી અલગ પાડવું અશક્ય છે.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web
 | title = Bhangra &amp; Sikhi by Harjinder Singh
 | url = http://www.sikhwomen.com/sikhism/culture_arts/bhangra.htm
 | access-date =  2008-04-04}}&lt;/ref&gt;

&lt;gallery&gt;
&gt;
File:Sri Guru Granth Sahib Nishan.jpg|ગુરુ ગોબિન્દ સિંઘનો નિસાન (મૂળ મંત્ર) સાથેનો પ્રકાશિત કરાયેલો ગુરુ ગ્રંથ ફોલિયોતખ્ત શ્રી હરિમંદિર સાહિબ, પટણાનો સંગ્રહ
File:Dasam.Granth.Frontispiece.BL.Manuscript.1825-1850.jpg|દસમ ગ્રંથ
File:Bara Dari South facing side of the 12 Door Building July 1 2005.jpg|હિઝરુ બાંઘમાં બંધાવવામાં આવેલી રણજીત સિંઘની બરદારી
File:Maharaja Ranjith Singh Garden Amrithsar 2020.jpg|મહારાજા રણજિત સિંઘ દ્વારા બંધાવવામાં આવેલો રામ બાગ
&lt;/gallery&gt;

==આધુનિક સમયમાં જાણીતા શીખ==
[[File:President Barack Obama with Prime Minister Manmohan Singh 2009-11-24(2).jpg|thumb|right|[[ભારત]]ના વડાપ્રધાન[[મનમોહન સિંહ]] [[યુ.એસ.એ.]]ના પ્રમુખ [[બરાક ઓબામા]] સાથે.]]
[[File:Monty Panesar bowl.jpg|thumb|right|upright|[[યુ.કે.|ઈંગ્લેન્ડ]]ના ક્રિકેટર મોન્ટી પાનેસર]]
[[File:Montekahuwalia.jpg|thumb|right|upright|ભારતીય અર્થશાસ્ત્રી અને સનદી અધિકારી, મોન્ટેકસિંહ આહલૂવાલિયા ]]
* [[અભિનવ બિન્દ્રા]] – ઓલિમ્પિકમાં વ્યક્તિગત રીતે (શૂટિંગમાં) સુવર્ણ ચંદ્રક જીતનાર પ્રથમ ભારતીય 
* [[અજીત સૈની]] – પંજાબી લેખક
* [[એલેક્સી સિંઘ ગ્રેવાલ]] – ઓલિમ્પિકમાં સાયક્લિંગમાં સુવર્ણ ચંદ્રક જીતનાર પ્રથમ અમેરિકન
* [[અમૃતા શેરગિલ]] - જાણીતા શીખ લેખક, કવિ.
* [[અર્જન સિંઘ]] – [[ભારતીય વાયુ દળના માર્શનલ]], ભૂતપૂર્વ ચીફ ઓફ એર ફોર્સ સ્ટાફ
* [[બળદેવ સિંઘ]] – ભારતીય સ્વતંત્રતા ચળવળના નેતા
* [[બલતેજ સિંઘ ધિલ્લોન]] - [[રોયોલ કેનેડીયન માઉન્ટેડ પોલીસ]]ના પ્રથમ પાઘડીધારી સભ્ય
* [[શહીદ ભગત સિંઘ]] – ભારતીય સ્વતંત્રતા ચળવળના ક્રાંતિકારી નેતા અને શહીદ
* [[ભાઈમ મોહન સિંઘ સભરવાલ]] - બિઝનેસ દિગ્ગજ. રેનબેક્સી લેબોરેટરીઝ, ઇન્ડિયાના સ્થાપક અને ભૂતપૂર્વ ચેરમેન
* [[ભાઈ સાહિબ ભાઈ વીર સિંઘ જી]] - જાણીતા શીખ લેખક, કવિ, દ્રષ્ટા, ઇતિહાસકાર.
* [[બિશન સિંઘ બેદી]] - ભારતીય ક્રિકેટ ટીમના ભૂતપૂર્વ કેપ્ટન
* [[કેપ્ટન મોહન સિંઘ]] – ભારતીય રાષ્ટ્રીય લશ્કરના સ્થાપક
* [[ધરમ સિંહ હયાતપુર]] – શીખ ક્રાંતિકારી નેતા
* [[ધર્મેન્દ્ર]] – બોલીવૂડ અભિનેતા
* [[ફૌજા સિંઘ]] – 99 વર્ષીય શીખ મેરેથોન દોડવીર
* [[ગુરબક્ષ ચહલ]] – અમેરિકાનો ઉદ્યોગસાહસિક અને વિશ્વનો સૌથી નાની ઉંમરનો જાતે બનેલો અબજોપતિ
* [[ગુરદયાલ સિંઘ ધિલ્લોન]] - ભારતીય લોકસભાના સ્પીકર (સંસદનું નીચલું ગૃહ).
* [[હરચંદ સિંઘ લોંગોવાલ]] - 1870 અને 80ના દાયકામાં પંજાબમાં માનવ અધિકાર અને પંજાબના અધિકાર માટે અહિંસકલ લડત ચલાવનાર શીખ નેતા
* [[હરભજન સિંઘ]] – ભારતીય ક્રિકેટર અને ટેસ્ટ મેચમા હેટ ટ્રિક લેનાર પ્રથમ ભારતીય બોલર
* [[હરભજન સિંઘ યોગી]] - શીખ ઉપદેશના શિક્ષક, થીએચઓ ફાઉન્ડેશનના સ્થાપક, શાંતિવાદી, સફળ ઉદ્યોગસાહસિક
* [[હરદીપ સિંઘ કોહલી]] – સ્કોટલેન્ડના શીખ લેખક, પ્રસારણકર્તા અને ઉદઘોષક
* [[જગજીત સિંઘ]] – ભારતીય ગઝલ ગાયક
* [[જય સીન]] - યુકેનો પ્રખ્યાત પોપ સિંગર
* [[દારા સિંઘ]] - વિશ્વનો પ્રખ્તાય કુસ્તીબાજ અને બોલીવૂડ કલાકાર
* [[જીવ મિલખા સિંઘ]] – જાણતા ગોલ્ફર અને ઓલિમ્પિયન એથલિટ મિલખા સિંઘના પૂત્ર
* [[જનરલ જોગિન્દર જસવંત સિંઘ]] – [[ભારતીય સૈન્ય]] [[ચીફ ઓફ આર્મી સ્ટાફ]]
* [[કરતાર સિંઘ સરભા]] – ભારતની સ્વતંત્રતા ચળવળના નેતા અને શહીદ
* [[કરપાલ સિંઘ]] - મલેશિયન અગ્રણી વિપક્ષ નેતા [[DAP]]
* [[ખુશવંત સિંઘ]] - ભારતીય નવલકથાકાર અને પત્રકાર
* [[ડો. મનમોહન સિંઘ]] – [[ભારતના વડાપ્રધાન]] અને અર્થશાસ્ત્રી
* [[માસ્ટર તારા સિંઘ]] – શીખ અને [[ભારતીય સ્વતંત્રતા ચળવળ]]ના નેતા
* [[મિલખા સિંઘ]] (''ફ્લાઇંગ શીખ'' ) – [[પદ્મશ્રી વિજેતા]], ભૂતપૂર્વ 400 મીટર [[ટ્રેક]] વિક્રમ ધારક, [[સુવર્ણ ચંદ્રક]] (440 યાર્ડસ) '58 [[કોમનવેલ્થ ગેમ્સ]] ખાતે, સુવર્ણ ચંદ્રક (200 &amp;amp; 400 મીટર) '58 [[એશિયન ગેમ્સ]] ખાતે અને સુવર્ણ ચંદ્રક (200 મીટર) '62 એશિયન ગેમ્સમાં
* [[મોહન સિંઘ]] કોકા કોલા, દિલ્હીના માલિક અને મૂળ ફ્રેન્ચાઇઝી માલિક, બિલ્ડર અને કોન્ટ્રાક્ટર.
* [[મોન્ટેક સિંઘ આહલુવાલિયા]] - અર્થશાસ્ત્રી, ભારતીય આયોજન પંચના ઉપાધ્યક્ષ
* [[મોન્ટી પાનેસર]] – અંગ્રેજી ક્રેકેટર
* [[ડો. નરિન્દર સિંઘ કપાની]] – ઓપ્ટિક્સ વૈજ્ઞાનિક અને ફિલાન્થ્રોપિસ્ટ
* [[નેહા ધૂપિયા]] – બોલીવૂડ અભિનેત્રી
* [[પ્રોફેસર પ્યારા સિંઘ ગિલ]] – પરમાણુ વૈજ્ઞાનિક
* [[સરદાર પ્રતાપ સિંઘ કૈરોન]] – શીખ અને ભારતીય સ્વતંત્રતા ચળવળના નેતા &lt;ref&gt;[http://pib.nic.in/release/rel_print_page1.asp?relid=12454 ભારત સરકારના અખબારી નિવેદનો]&lt;/ref&gt;
* [[રંજ ધારિવાલ]] (રણધિર સિંઘ ધારિવાલ), સુરે, બ્રિટીશ કોલમ્બિયા, કેનેડાના ક્રાઇમ ફિક્શન લેખક
* [[રૌનક સિંઘ]] - ભારત સ્ટીલ ટ્યુબ્સ અને એપોલો ટાયર્સના સ્થાપક/ભૂતપૂર્વ ચેરમેન, બિઝનેસ દિગ્ગજ
* [[રવિ બોપારા]] – અંગ્રેજી ક્રિકેટર
* [[સરદાર હૂકમ સિંઘ]] - લોકસભાના ભૂતપૂર્વ સ્પીકર
* [[શાર્દુલ સિંઘ કવીશર]] – ભારતીય સ્વતંત્રતા ચળવળના નેતા
* [[સંત જરનૈલ સિંઘ ભંદરાનવાલે]] – ખાલિસ્તાન ચળવળના નેતા
* [[શહીદ ભગત સિંઘ]] - ભારતીય સ્વતંત્રતાની લડાઇના શહીદ
* [[સાઇમોન સિંઘ]] - ગણિત અને વિજ્ઞાનના મુદ્દાઓ પરના લેખક
* [[સન્ની દેઓલ]] – બોલીવૂડ અભિનેતા
* [[શહીદ ઉધમ સિંઘ]] – ભારતીય ક્રાંતિકારી અને શહીદ
* [[ઉજ્જલ સિંઘ]] - સંસદીય સચિવ 1937-1942, રાજ્યપાલ - તામિલનાડુ 1956-1961.
* [[ઝૈલ સિંઘ]] - ભારતના ભૂતપૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ
* [[કેપ્ટન અમરિન્દર સિંઘ]] પંજાબ કોંગ્રેસના નેતા અને ભૂતપૂર્વ મુખ્યમંત્રી &lt;ref&gt;{{cite web | title=અમરિન્દર સિંઘ - રાજવી ઇતિહાસ સાથે સજ્જન રાજકીય નેતા | website=Dawn | date=2004-02-02 | url=https://www.dawn.com/news/350071/amrinder-singh-humble-politician-with-princely-background | access-date=2025-11-19}}&lt;/ref&gt;
* [[પ્રકાશ સિંઘ  બાદલ]] પંજાબના મુખ્યમંત્રી

===લશ્કરમાં બહુમાન કરાયેલા પંજાબી શીખ===

* [[સુબેદાર-મેજર બહાદુર જગિન્દર સૈની]], ઓબીઆઇ - સેકન્ડ ક્લાસ ઓર્ડર ઓફ મેરિટ અને સેકન્ડ ક્લાસ ઓર્ડર ઓફ બ્રિટીશ ઇન્ડિયા, લૂના યુદ્ધના નાયક, બેલ્જિયમ, પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ
* [[કેપ્ટન ઇશ્વર સિંઘ]] – [[વિક્ટોરીયા ક્રોસ]] મેળવનાર પ્રથમ શીખ
* [[બ્રિગેડીયર સુરિન્દર સિંઘ ટોન્ક]] - વિશિષ્ટ સેવા મંડળ, સેના મેડલ
* [[કેપ્ટન ગુરબચન સિંઘ સલારીયા]] - મરણોત્તર પરમ વીર ચક્ર, કોન્ગોની કટોકટીની લડાઈ
* [[વિંગ કમાન્ડર કરતાર સિંઘ ટોન્ક]] - શૌર્ય માટે બહુમાન મેળવનાર પ્રથમ આઇએએફ પર્સનલ
* [[સુબેદાર-મેજર બહાદુર જાગિન્દર સિંઘ સૈની]], ઓબીઆઇ - સેકન્ડ ક્લાસ ઓર્ડર ઓફ મેરિટ અને સેકન્ડ ક્લાસ ઓર્ડર ઓફ બ્રિટીશ ઇન્ડિયા, લૂના યુદ્ધના નાયક, બેલ્જિયમ, પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ
* [[સુબેદાર જોગીન્દર સિંઘ]] - પરમ વીર ચક્ર, 1962 ભારત-ચીન યુદ્ધ નાયક
* [[સિપાહી બન્ટા સિંઘ સૈની]] - બેટલ ઓફ ન્યુવે ચેપલ યુદ્ધ સ્મારક સમારંભ, પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ
* [[લેફ્ટનન્ટ જનરલ હરબક્સ સિંઘ]] - શ્રેષ્ઠ શૌર્ય યોદ્ધો, 1947માં શ્રીનગર બચાવ્યું, જનરલ જે. એન. ચૌધરીના આદેશ અનુસરવાનો ઇનકાર કરી ખેમકરનનું યુદ્ધ જીત્યું, પાકિસ્તાનના મોટા આક્રમણ સામે લડાઇ આપી, 1965નું યુદ્ધ. તેમને પદ્મ વિભૂષણ, પદ્મ ભુષણ અને વીર ચક્ર એનાયત કરાયા હતા.
* [[લેફ્ટનન્ટ જનરલ હરભજન સિંઘ બાંગા]] - પરમ વિશિષ્ટ સેવા ચંદ્રક
* [[જ્ઞાન સિંઘ]] – વિક્ટોરીયા ક્રોસ એનાયત કરાયો
* [[મેજર હવાલદાર પ્રકાશ સિંઘ]] – વિક્ટોરીયા ક્રોસ એનાયત કરાયો
* [[નંદ સિંઘ]] – વિક્ટોરીયા ક્રોસ એનાયત કરાયો
* [[ગુરમુખ સિંઘ સૈની]] - [[ક્રોસ ઓફ સેન્ટ જ્યોર્જ ]] એનાયત કરાયો
* [[મેજર જનરલ હરદેવ સિંઘ ક્લેર]] –1965ના ભારત પાકિસ્તાન યુદ્ધમાં ભૂમિકા માટે [[અતિ વિશિષ્ટ સેવા ચંદ્રક]] એનાયત કરાયો અને ત્યાર બાદ 1971ના યુદ્ધમાં [[મહા વીર ચક્ર]] એનાયત કરાયો
* [[લેફ્ટનન્ટ કરમજીત સિંઘ જજ]] – વિક્ટોરીયા ક્રોસ એનાયત કરાયો
* [[બાના સિંઘ]] – પરમ વીર ચક્ર એનાયત કરાયો
* [[કેપ્ટન ગુરુબચન સિંઘ સલારીયા]] – પરમ વીર ચક્ર એનાયત કરાયો
* [[ફ્લાઇંગ ઓફિસર નિર્મલ જીત સિંઘ સેખોન]] – પરમ વીર ચક્ર ([[ભારતીય વાયુ દળ]]નો આ બહુમાન મેળવનાર એક માત્ર ઓફિસર)
* [[લેફ્ટનન્ટ જનરલ જગજીત સિંઘ અરોરા]] – 1971ના ભારત પાકિસ્તાન યુદ્ધ દરમિયાન પૂર્વ પાકિસ્તાન (હાલનું બાંગ્લાદેશ)માં 90000થી વધુ પાકિસ્તાની સૈનિકોની શરણાગતિ પર નજર રાખી.
* [[જોગીન્દર સિંઘ (સુબેદાર)]] – પરમ વીર ચક્ર એનાયત કરાયો
* [[લાન્સ કરમ સિંઘ]] – પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધમાં [[મિલીટરી એવોર્ડ]] અને બાદમાં [[પરમ વીર ચક્ર]] એનાયત કરાયા (પરમ વીર ચક્ર મેળવનાર બીજી વ્યક્તિ)
* [[શમશેર સિંઘ શેરી]] – [[કમ્યુનિસ્ટ]] નેતા

===બહુમાન કરાયેલા અન્ય શીખ સૈનિકો===
* [[ઉદય સિંઘ ટોન્ક]]ને [[પરપલ હાર્ટ]] અને [[બ્રોન્ઝ સ્ટાર]] એનાયત કરાયા, અમેરિકન લશ્કરના ભાગ તરીકે ઇરાક યુદ્ધમાં મૃત્યુ પામનાર પ્રથમ ભારતીય
* [[કરતાર સિંઘ ટોન્ક]] – [[ડિસ્ટીંગ્યુશ્ડ ફ્લાઇંગ ક્રોસ]], શૌર્ય માટે બહુમાન કરાયેલ રોયલ ઇન્ડિયન ફોર્સનો સૌ પ્રથમ સૈનિક

==સંદર્ભ અને નોંધો==
{{Reflist|2}}

==વધુ વાંચન==
* ''ધ શીખ ઇન હિસ્ટરીઃ એ મિલેનીયમ સ્ટડી''  સંગત સિંઘ, નોએલ ક્વિન્ટન કિંગ દ્વારા ન્યૂ યોર્ક 1995. ISBN 81-7304-025-7
* ''એ હિસ્ટરી ઓફ ધ શીખ્સ: વોલ્યૂમ 1: 1469–1838''  ખુશવંત સિંઘ દ્વારા ઓક્સફોર્ડ ઇન્ડિયા પેપરબેક્સ (જાન્યુઆરી 13, 2005). ISBN 0-6709-1497-5.
* ''ધ શીખ્સ''  પતવંત સિંઘ દ્વારા ઇમેજ (જુલાઈ 17, 2001). ISBN 0-907061-05-0
* ''ધ શીખ્સ ઓફ ધ પંજાબ''  જે. એ. ગ્લેવાલ દ્વારા કેમ્બ્રીજ યુનિવર્સિટી પ્રેસ દ્વારા પ્રકાશિત(ઓક્ટોબર 28, 1998). ISBN 0-907061-05-0
* ''ધ શીખ્સઃ હિસ્ટરી, રિલીજીયન એન્ડ સોસાયટી''  ડબલ્યુ. એચ. મેકલીઓડ દ્વારા કોલમ્બીયન યુનિવર્સિટી પ્રેસ દ્વારા પ્રકાશિત (એપ્રિલ 15, 1989). ISBN 0-907061-05-0
* ''ધ શીખ ડાયસપોરા: ટ્રેડિશન એન્ડ ચેન્જ ઇન એન ઇમિગ્રન્ટ કમ્યુનિટી (એશિયન અમેરિકન્સ&amp;nbsp;— રિકન્સેપ્ચ્યુલાઇઝેશન કલ્ચર, હિસ્ટરી, પોલિટિક્સ)''  માઇકલ એન્જીલો દ્વારા રુટલેજ દ્વારા પ્રકાશિત (સપ્ટેમ્બર 1, 1997). ISBN 0-907061-05-0

==બાહ્ય કડીઓ==
{{commonscat|Sikhs}}
* [http://www.sikhisme.fr/ Sikhisme.fr En Francais] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100420095452/http://www.sikhisme.fr/ |date=2010-04-20 }}
* [http://www.sikhs.org/ Sikhs.org]&amp;nbsp;— શીખ ધર્મના મુખ્ય વિચારનો પરિચય કરાવતી સંસાધન સાઇટ
* [http://www.sikhphilosophy.net/ SikhPhilosophy.net]&amp;nbsp;—શીખ ફિલસૂફી પર ઇન્ટરેક્ટિવ સંસાધન
* [http://www.sikhspectrum.com/ SikhSpectrum.com ક્વાર્ટરલી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100201175433/http://www.sikhspectrum.com/ |date=2010-02-01 }}
* [http://www.sikhismguide.org/ શીખ માર્ગદર્શક] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070826063850/http://www.sikhismguide.org/ |date=2007-08-26 }}
* [http://www.ggssc.org/ ગુરૂ ગોબિંદ સિંઘ સ્ટડી સર્કલ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050206112159/http://www.ggssc.org/ |date=2005-02-06 }}&amp;nbsp;— સામાજિક-ધાર્મિક નફા વગર કામ કરતી શીખ સંસ્થા
* [http://www.gurmat.info/ શીખ મિશનરી સોસાયટી]&amp;nbsp;— શીખ ધર્મ, સંસ્કૃતિ અને વિજ્ઞાનને પ્રોત્સાહન આપતી નફા વગર કામ કરીત યુકેની સંસ્થા
* [http://www.allaboutsikhs.com/ ઓલ એબાઉટ શીખ્સ]
* [http://www.srigranth.org/ શ્રી ગ્રંથ]&amp;nbsp;— ગુરૂ ગ્રંથ સાહિબ સર્ચ એન્જિન વધારાના ધાર્મિક સંસાધન સાથે
* [http://www.dhansikhi.com/ ગુરુ ગર્થ સાહેબના મૂલ્યવાન શબ્દ ]
* [http://www.sikh-history.com/ Sikh-History.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210508074054/http://www.sikh-history.com/ |date=2021-05-08 }}
* [http://www.sikhnet.com/ SikhNet]&amp;nbsp;— શીખ સમુદાયની વેબસાઇટ
* [http://asht.info/index_original.html અંગ્લો શીખ હેરિટેજ ટ્રેઇલ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100612105600/http://asht.info/index_original.html |date=2010-06-12 }}
* [http://www.gurudwara.net/ દુનિયાના શીખ ગુરુદ્વારાઓ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111004225048/http://gurudwara.net/ |date=2011-10-04 }}
* [http://www.aboutsikhism.org/ શીખવાદ વિશે]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.charlesmeacham.com/ શીખના ફોટોગ્રાફ્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100824152739/http://www.charlesmeacham.com/ |date=2010-08-24 }} જાણીતા ફોટોગ્રાફર ચાર્લ્સ મીકામ દ્વારા લેવાયેલી શીખોની તસવીરો
* [http://www.sikhsonnet.com/ SikhsOnnet શીખ અંગે માહિતી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100601002737/http://www.sikhsonnet.com/ |date=2010-06-01 }}

[[શ્રેણી:ધર્મ]]</text>
      <sha1>hdczocjm4d0nblb8by2p6pulgwnsq4i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>હ્યુસ્ટન</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26336</id>
    <revision>
      <id>900861</id>
      <parentid>900406</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T22:01:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>900861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="222312" sha1="kkrb9aongp8wl9vgqsivyju5hdhwh7e" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|official_name            = City of Houston
|settlement_type          = [[City]]
|nickname                 = &lt;!--DO NOT CHANGE!!! --&gt;Space City (official), &lt;small&gt;[[Nicknames of Houston|more. . .]]&lt;/small&gt;&lt;!--Please list unofficial nicknames in Culture Section. See discussion on talk page. Thank you. --&gt;
|image_skyline            = Montage Houston.jpg
|imagesize                =
|image_caption            =
|image_flag               = Flag of Houston, Texas.svg
|image_seal               = Seal of Houston, Texas.png
|image_map                =
|mapsize                  = 250px
|map_caption              =
|image_map1               =
|map_caption1             =
|pushpin_map=USA
|pushpin_map_caption=Location in the United States of America
|coordinates_region       = US-TX
|subdivision_type         = [[List of countries|Country]]
|subdivision_type1        = [[Political divisions of the United States|State]]
|subdivision_type2        = [[List of counties in Texas|Counties]]
|subdivision_name         = [[United States|United States of America]]
|subdivision_name1        = [[Texas]]
|subdivision_name2        = &lt;small&gt;[[Harris County, Texas|Harris]], [[Fort Bend County, Texas|Fort Bend]], and [[Montgomery County, Texas|Montgomery]]&lt;/small&gt;
|government_type          = [[Mayor–council government|Mayor–council]]
|leader_title             = [[List of mayors of Houston|Mayor]]
|leader_name              = [[Annise Parker]]
|area_magnitude           = 1 E8
|area_total_sq_mi         = 601.7
|area_total_km2           = 1558
|area_land_sq_mi          = 579.4
|area_land_km2            = 1501
|area_water_sq_mi         = 22.3
|area_water_km2           = 57.7
|population_as_of July 1, 2007 (http://www.census.gov/popest/cities/tables/SUB-EST2007-01.xls)
|population_as_of         = 2008
|population_footnotes     =&lt;ref name=&quot;2008Estimate&quot;&gt;{{Cite web | title = Houston city, Texas, US Census | work = US Census | access-date = 2010-01-02 | url = http://factfinder.census.gov/servlet/SAFFPopulation?_event=ChangeGeoContext&amp;geo_id=16000US4835000&amp;_geoContext=01000US%7C04000US48%7C16000US4835000&amp;_street=&amp;_county=Houston%2C+Tx&amp;_cityTown=Houston2C+Tx&amp;_state=&amp;_zip=&amp;_lang=en&amp;_sse=on&amp;ActiveGeoDiv=geoSelect&amp;_useEV=&amp;pctxt=fph&amp;pgsl=010&amp;_submenuId=population_0&amp;ds_name=null&amp;_ci_nbr=null&amp;qr_name=null&amp;reg=null%3Anull&amp;_keyword=&amp;_industry=link | archive-date = 2009-09-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090904022318/http://factfinder.census.gov/servlet/SAFFPopulation?_event=ChangeGeoContext&amp;geo_id=16000US4835000&amp;_geoContext=01000US%7C04000US48%7C16000US4835000&amp;_street=&amp;_county=Houston%2C+Tx&amp;_cityTown=Houston2C+Tx&amp;_state=&amp;_zip=&amp;_lang=en&amp;_sse=on&amp;ActiveGeoDiv=geoSelect&amp;_useEV=&amp;pctxt=fph&amp;pgsl=010&amp;_submenuId=population_0&amp;ds_name=null&amp;_ci_nbr=null&amp;qr_name=null&amp;reg=null%3Anull&amp;_keyword=&amp;_industry=link | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Texas by Place - GCT-T1-R. Population Estimates (geographies ranked by estimate) | work = US Census | access-date = 2010-01-03 | url = http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?-ds_name=PEP_2008_EST&amp;-mt_name=PEP_2008_EST_GCTT1R_ST9S&amp;-geo_id=04000US48&amp;-format=ST-9&amp;-tree_id=806&amp;-context=gct | archive-date = 2011-01-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110103050250/http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?-ds_name=PEP_2008_EST&amp;-mt_name=PEP_2008_EST_GCTT1R_ST9S&amp;-geo_id=04000US48&amp;-format=ST-9&amp;-tree_id=806&amp;-context=gct | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
|population_total         = 2257926 &lt;small&gt;([[List of United States cities by population|4&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; U.S.]])&lt;/small&gt;
|population_urban         = 3822509 &lt;small&gt;([[List of United States urban areas|10&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; U.S.]])&lt;/small&gt;
|population_metro         = 5867489 &lt;small&gt;([[Table of United States Metropolitan Statistical Areas|6&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; U.S.]])&lt;/small&gt;
|population_note          =
|population_density_sq_mi = 3,872
|population_density_km2   = 1,471
|population_blank1_title = [[Demonym]]
|population_blank1 = Houstonian
|timezone                 = [[North American Central Time Zone|CST]]
|utc_offset               = -6
|timezone_DST             = [[North American Central Time Zone|CDT]]
|utc_offset_DST           = -5
|postal_code_type         =
|postal_code              =
|area_code                = [[Area code 713|713]], [[Area code 281|281]], [[Area code 832|832]]
|latd = 29 |latm = 45 |lats = 46 |latNS = N
|longd = 95 |longm = 22 |longs = 59 |longEW =W|coordinates_display=0
|elevation_m              = 13
|elevation_ft             = 43
|established_title        = [[Municipal corporation|Incorporated]]
|established_date         = June 5, 1837
|blank_name               = [[Federal Information Processing Standard|FIPS code]]
|blank_info               = 48-35000{{GR|2}}
|blank1_name              = [[Geographic Names Information System|GNIS]] feature ID
|blank1_info              = 1380948{{GR|3}}
|website                  = [http://www.houstontx.gov/ houstontx.gov]
|footnotes                =
}}

'''હ્યુસ્ટન''' [[અમેરિકા]]માં વસ્તીની દ્રષ્ટિએ ચોથું સૌથી મોટું શહેર અને [[ટેક્સાસ]] રાજ્યનું સૌથી મોટું શહેર છે. અમેરિકાની વસ્તીગણતરીના અંદાજ મુજબ, વર્ષ 2008 સુધી {{convert|600|mi2|km2|abbr=off}}વિસ્તારની અંદર આ શહેરની વસ્તી 23 લાખ હતી.&lt;ref name=&quot;2008Estimate&quot;/&gt; હ્યુસ્ટન [[હેરિસ કાઉન્ટી]]ની બેઠક છે અને મેટ્રોપોલિટન વિસ્તાર {{nowrap|[[Greater Houston|Houston–Sugar Land–Baytown]]}}નું આર્થિક કેન્દ્ર છે. અમેરિકાના આ {{nowrap|sixth-largest}}મેટ્રોપોલિટન વિસ્તારની વસ્તી 59 લાખ છે.


હ્યુસ્ટનની સ્થાપના 30 ઓગસ્ટ, 1836ના રોજ {{nowrap|[[Buffalo Bayou]]}}નદીના કિનારા નજીકની જમીન પર [[ઓગસ્ટ્સ ચેપમેન એલન]] અને [[જોહન કિર્બી એલન]] બંધુઓએ કરી હતી.&lt;ref name=&quot;HouHTO&quot;&gt;{{cite web|access-date= 2008-06-01
|url= http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/hdh03
|title=&quot;Houston, Texas&quot;
|date=January 19, 2008
|author=McComb, David G.
|work=Handbook of Texas Online
}}&lt;/ref&gt; જૂન 5, 1837,ના દિવસે શહેરની સંસ્થાપના થઇ અને તેને [[ટેક્સાસ ગણરાજ્ય]]ના પ્રમુખ —પૂર્વ જનરલ [[સેમ હ્યુસ્ટન]] પરથી નામ અપાયું —જેણે [[સેન જેકિંટોના યુદ્ધ]]ની આગેવાની કરી હતી, જે જ્યાં આ શહેરની સ્થાપના થઇ તેની {{convert|25|mi|km|abbr=off}}પૂર્વમાં થયુ હતુ.  બંદર અને રેલમાર્ગ ઉદ્યોગના અડપી વિકાસ,સાથે 1901માં ઓઇલની શોધને લીધે, શહેરની વસ્તીમામ સતત અને અડપી વૃદ્ધિ થઇ. મધ્ય વીસમી સદીમાં,હ્યુસ્ટન ટેક્સાસ વૈદ્યકીય કેન્દ્ર—વિશ્વનું સૌથી મોટું આરોગ્યરક્ષા અને સંશોધન સંસ્થાનોનુ કેન્દ્રીકરણ—અને નાસા'નુ [[જોહન્સન અવકાશ કેન્દ્ર]], જ્યાં મિશન કંન્ટ્રોલ સેન્ટર સ્થિત છે.


બીટા વર્લ્ડ સિટી તરીકે રેટિંગ પામેલા હ્યુસ્ટનનું અર્થતંત્ર ઊર્જા, ઉત્પાદન, એરોનોટિક્સ, પરિવહન અને હેલ્થકેર ક્ષેત્રોમાં વ્યાપક ઔદ્યોગિક આધાર ધરાવે છે. આ શહેર બિલ્ડિંગ ઓઇલફિલ્ડ ઇક્વિપમેન્ટ માટેનું અગ્રણી કેન્દ્ર છે. અમેરિકામાં તેના કરતાં એકમાત્ર ન્યૂયોર્ક શહેર વધારે [[ફોર્ચ્યુન 500 કંપનીઓ]]નું હેડક્વાર્ટર ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;Fortune 500&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;lboro.ac.uk&quot;&gt;{{Cite web | title = GaWC - The World According to GaWC 2008 | work = Globalization and World Cities Research Network | access-date = 2009-03-01 | url = http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html | archive-date = 2016-08-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160811203314/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; [[હ્યુસ્ટનનું બંદર]] અમેરિકાના વિવિધ બંદરોમાં આંતરરાષ્ટ્રીય જળપરિવહન ક્ષમતાના સંચાલનમાં ટોચનું અને કાર્ગો પરિવહન ક્ષમતાના સંચાલનમાં બીજુ સ્થાન ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;port ranking&quot;&gt;[http://www.aapa-ports.org/files/Statistics/2004%5FUS%5FPORT%5FCARGO%5FTONNAGE%5FRANKINGS.xls અમેરિકન બંદર રેન્કિંગ દ્વારા કાર્ગો વોલ્યુમ 2004]. બંદર ઉદ્યોગ માહિતી, ''અમેરિકન બંદર સત્તામંડળનું સંગઠન'' . 2004. 2007-01-15 પર સુધારેલ {{Wayback|url=http://www.aapa-ports.org/files/Statistics/2004%5FUS%5FPORT%5FCARGO%5FTONNAGE%5FRANKINGS.xls|date =20070927222840|bot=DASHBot}}&lt;/ref&gt; શહેરમાં વિવિધ વંશીય અને ધાર્મિક પૃષ્ઠભૂમિના લોકો રહે છે. અહીં મોટી સંખ્યામાં આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયના લોકો રહે છે અને તેમનું પ્રમાણ વધતું જાય છે.  આ શહેર અનેક સાંસ્કૃતિક સંસ્થાઓ છે અને વિવિધ પ્રકારના પ્રદર્શનો યોજાય છે. [[હ્યુસ્ટન મ્યુઝીયમ ડિસ્ટ્રિક્ટ]] દર વર્ષે 70 લાખ કરતાં વધારે મુલાકાતીઓ આકર્ષે છે. હ્યુસ્ટનના [[થિયેટર ડિસ્ટ્રિક્ટ]]માં વિઝ્યુઅલ અને પર્ફોર્મિંગ આર્ટ્સ સક્રિય છે તથા અમેરિકાના થોડા શહેરોમાંનું એક છે જે તમામ મુખ્ય [[પર્ફોર્મિંગ આર્ટ્સ]] આખું વર્ષ નિવાસી કંપનીઓ ઓફર કરે છે.&lt;ref name=&quot;ikvngd&quot;&gt;&quot;{{PDFlink|[http://www.houston.org/pdf/research/20AW005.pdf Museums and Cultural Arts]|31.8&amp;nbsp;KB}}&quot;''બૃહદ હ્યુસ્ટન ભાગીદારી'' . 2009-03-21 પર સુધારેલ. &lt;/ref&gt;

== ઇતિહાસ ==
[[ચિત્ર:samuel houston.jpg|thumb|upright|left|સેમ હ્યુસ્ટન]]
ન્યૂયોર્કના બે રિયલ એસ્ટેટ સાહસિકો [[જોહન કિર્બી એલેન]] અને [[ઓગસ્ટસ ચેપમેન એલેન]]એ ઓગસ્ટ, 1836માં શહેર સ્થાપવાના ઉદ્દેશ સાથે [[બફેલો બાયુ]]ની બાજુમાં {{convert|6642|acre|km2}}જમીન ખરીદી હતી.&lt;ref name=&quot;Coutinho&quot;&gt;{{cite news|title=Brief history of Houston|last=Coutinho|first=Juliana|url=http://www.stp.uh.edu/vol66/13/news/news-index.html|work=[[The Daily Cougar]]|date=2000-09-13|access-date=2007-02-06|archive-date=2006-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20060918053418/http://www.stp.uh.edu/vol66/13/news/news-index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  એલેન બંધુઓએ શહેરનું નામ [[સેમ હ્યુસ્ટન]] પરથી રાખવાનો નિર્ણય કર્યો હતો, જેઓ [[સેન જેસિન્ટોની લડાઈ]]&lt;ref name=&quot;Coutinho&quot;/&gt;ના લોકપ્રિય સેનાપતિ હતા અને સપ્ટેમ્બર, 1836માં [[ટેક્સાસના પ્રમુખ]] તરીકે ચૂંટાયા હતા. 

હ્યુસ્ટનને પાંચમી જૂન, 1837ના રોજ મંજૂરી મળી ગઈ હતી અને તેના પ્રથમ મેયર [[જેમ્સ એસ હોલમેન]] બન્યાં હતાં.&lt;ref name=&quot;HouHTO&quot;/&gt; તે જ વર્ષે હ્યુસ્ટન હેરિસબર્ગ કાઉન્ટી (હવે હેરિસ કાઉન્ટ)ની કાઉન્ટી બેઠક અને [[ટેક્સાસ ગણતંત્ર]]ની કામચલાઉ રાજધાની બન્યું હતું.&lt;ref name=&quot;SHQa4&quot;&gt;{{cite journal
 | last = Looscan
 | first = Adele B.
 | title = Harris County, 1822–1845
 | journal = Southwestern Historical Quarterly
 | volume = 19
 | pages = 37–64
 | year = 1916
 | url = http://www.tshaonline.org/publications/journals/shq/online/v019/n1/article_4.html
 | access-date = 2007-02-07
 | archive-date = 2011-09-12
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110912154531/http://www.tshaonline.org/publications/journals/shq/online/v019/n1/article_4.html
 | url-status = dead
 }}&lt;/ref&gt;  1840માં કમ્યુનિટીએ નવા નિર્માણ પામેલા બફેલો બાયુ બંદર પર જળપરિવહન અને જહાજ ઉદ્યોગને પ્રોત્સાહન આપવાના ભાગરૂપે વ્યાપાર ચેમ્બરની સ્થાપના કરી હતી.&lt;ref&gt;[http://www.houstontx.gov/hr/savvypages/sum06/sum06_heritage.htm બોર્ન ઓન બાયૂઃ સિટીસ મર્કી સ્ટાર્ટ]. જોહન પેરી, સિટી સેવી ઓનલાઇન એડિશન. ઉનાળો 2006માં પ્રકાશિત. 2007-02-06 પર સુધારેલ {{Wayback|url=http://www.houstontx.gov/hr/savvypages/sum06/sum06_heritage.htm|date =20071008072758|bot=DASHBot}}&lt;/ref&gt;

1860 સુધીમાં હ્યુસ્ટન કપાસની નિકાસ માટે વ્યાવસાયિક અને રેઇલરોડ કેન્દ્ર તરીકે વિકસી ગયું હતું.&lt;ref name=&quot;SHQa4&quot;/&gt; ટેક્સાસના અંતરિયાળ વિસ્તારોમાંથી વિવિધ રેલમાર્ગો હ્યુસ્ટનમાં ભેગાં થતાં, જ્યાં તેમને [[ગેલ્વેસ્ટોન]] અને [[બ્યુમોન્ટ]] બંદરોની રેલવે લાઇન્સ મળતી હતી. [[અમેરિકાના ગૃહયુદ્ધ]] દરમિયાન હ્યુસ્ટન જનરલ [[જોહન બેન્કહેડ મેગ્રજર]]નું વડુંમથક હતું, જેમણે [[ગેલ્વેસ્ટોનની લડાઈ]] માટે સંગઠનાત્મક સ્થળ તરીકે શહેરનો ઉપયોગ કર્યો હતો.&lt;ref name=&quot;Sabine&quot;&gt;{{cite book|last=Cotham|first=Edward T.|title=Sabine Pass: The Confederacy's Thermopylae|year=2004|publisher=[[University of Texas Press]]|location=Austin, Texas|isbn=0-292-70594-8}}&lt;/ref&gt; ગૃહયુદ્ધ પછી હ્યુસ્ટનના વ્યાવસાયિકોએ જળપરિવહનની વિશાળ વ્યવસ્થાનો વિસ્તૃત કરવાના પ્રયાસો શરૂ કર્યા હતા જેથી શહેરના મધ્યભાગ અને ગેલ્વેસ્ટોન બંદર નજીકના વિસ્તાર વચ્ચે વધારે વ્યાવસાયિક પ્રવૃત્તિ હાથ ધરી શકાય. 1890 સુધીમાં હ્યુસ્ટન ટેક્સાસના રેલવેમાર્ગનું કેન્દ્ર બની ગયું હતું.

[[ચિત્ર:Old map-Houston-1873.jpg|thumb|હ્યુસ્ટન, સિરકા 1873]]
1900માં ગેલ્વેસ્ટોન પર વિનાશક [[ચક્રવાત]] ત્રાટક્યું પછી હ્યુસ્ટનને વ્યવહારિક રીતે ઊંડાપાણીનું બંદર બનાવવાના પ્રયાસો શરૂ થયા હતા.&lt;ref&gt;[http://www.tsl.state.tx.us/governors/rising/sayers-galv.html જે એચ ડબલ્યુ સ્ટીલ ટૂ સેયર્સ, સપ્ટેમ્બર 11-12, 1900] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101117083321/http://www.tsl.state.tx.us/governors/rising/sayers-galv.html |date=2010-11-17 }}. ''ટેક્સાસ સ્ટેટ લાઇબ્રેરી એન્ડ આર્કાઇવ કમિશન'' , 31 ઓગસ્ટ, 2007 પર સુધારેલ&lt;/ref&gt; તે પછીના વર્ષે બ્યુમોન્ટ નજીક [[સ્પિન્ડલટોપ]] [[ઓઇલ ક્ષેત્ર]]માં તેલ મળી આવ્યું હતું, જેના પગલે ટેક્સાસમાં પેટ્રોલીયમ ઉદ્યોગના વિકાસને પ્રોત્સાહન મળ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Oil in Texas: The Gusher Age, 1895–1945|last=Olien|first=Diana Davids|coauthors=Olien, Roger M.|year=2002|publisher=University of Texas Press|location=Austin, Texas|isbn=0-292-76056-6}}&lt;/ref&gt; 1902માં રાષ્ટ્રપ્રમુખ [[થિયોડર રુઝવેલ્ટ]]એ હ્યુસ્ટન શિપ ચેનલને સુધારવાના પ્રોજેક્ટ માટે 10 લાખ ડોલસ મંજૂર કર્યા હતા. 1910 સુધીમાં શહેરની વસ્તી 78,800 થઈ ગઈ હતી, જે એક દાયકા કરતાં લગભગ બમણી હતી. આ શહેરનો અભિન્ન હિસ્સો આફ્રિકન અમેરિકનો હતા, જેમની સંખ્યા 23,929 કે રહેવાસીઓની લગભગ 33 ટકા હતી.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.houstonhistory.com/decades/history5h.htm|title=Marvin Hurley, 1910-1920, Houston History|access-date= 2008-04-06}}&lt;/ref&gt; ત્યારબાદ તેમણે ફોર્થ વોર્ડમાં મજબૂત વ્યાવસાયિક વર્ગ વિકસાવ્યો હતો.

રાષ્ટ્રપ્રમુખ [[વુડ્રો વિલ્સન]]એ 1914માં હ્યુસ્ટનમાં ઊંડા પાણીના બંદરને ખુલ્લું મૂક્યું હતું. આ રીતે બંદર ખોદવાની શરૂઆત થયાના સાત વર્ષ પછી તે નવી ક્ષમતા સાથે ફરી ધમધમતું થયું હતું. 1930 સુધીમાં હ્યુસ્ટન ટેક્સાસનું સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતું શહેર અને હેરિસ સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતી કાઉન્ટી બની ગયું હતું.&lt;ref&gt;{{cite journal
 | last = Gibson
 | first = Campbell
 | title = Population of the 100 Largest Cities and Other Urban Places in the United States: 1790 to 1990
 | journal = Population Division, U.S. Census Bureau
 | publisher = U.S. Census Bureau
 | month= June | year= 1998
 | url = http://www.census.gov/population/www/documentation/twps0027.html
 | access-date =  2007-02-06}}&lt;/ref&gt;

[[બીજું વિશ્વયુદ્ધ]] શરૂ થયું ત્યારે બંદરની માલવહન ક્ષમતામાં ઘટાડો થયો હતો અને જહાજ પ્રવૃત્તિઓ બંદ કરી દેવામાં આવી હતી. જોકે યુદ્ધથી શહેરનો આર્થિક લાભ થયો નહોતો. યુદ્ધ દરમિયાન કૃત્રિમ રબરના ઉત્પાદનો અને પેટ્રોલીયમની માગને કારણે જહાજ ચેનજ પાસે પેટ્રોકેમિકલ રીફાઇનરીઝ અને ઉત્પાદન પ્લાટન્સનું નિર્માણ થયું હતું.&lt;ref&gt;{{cite web
 | title = Houston Ship Channel
 | work = TSHA Handbook of Texas
 | url = http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/rhh11
 | access-date =  2007-02-18}}&lt;/ref&gt; [[પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ ]]દરમિયાન [[એલિંગ્ટન ફિલ્ડ]]નું નિર્માણ શરૂ થયું હતું, જે બોમ્બાર્ડીયર્સ અને દરિયાખેડૂઓ માટે તાલીમકેન્દ્ર તરીકે પુનર્જીવિત થયું હતું.&lt;ref&gt;{{cite web
 | last = Carlson
 | first = Erik
 | title = Ellington Field: A Short History, 1917–1963
 | work = National Aeronautics and Space Administration
 | month= February | year= 1999
 | url = http://www.jsc.nasa.gov/history/ellington/Ellington.pdf
 | access-date =  2007-02-18|format=PDF}}&lt;/ref&gt; એમ ડી એન્ડર્સન ફાઉન્ડેશનએ 1945માં [[ટેક્સાસ મેડિકલ સેન્ટર]]ની સ્થાપના કરી હતી. યુદ્ધ પછી હ્યુસ્ટનનું અર્થતંત્ર બંદર આધારિત બની ગયું હતું. 1948માં શહેરની હદ બહારના કેટલાંક વિસ્તારોને શહેરની મર્યાદામાં સામેલ કરવામાં આવ્યાં હતાં, જેમનું કદ શહેરના કદ કરતાં બમણું હતું અને હ્યુસ્ટનનો પ્રસાર ચારે તરફ થયો હતો.&lt;ref name=&quot;HouHTO&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 | last = Streetman
 | first = Ashley
 | title = Houston Timeline
 | work = Houston Institute for Culture
 | url = http://www.houstonculture.org/resources/houstontime.html
 | access-date = 2007-02-06
 | archive-date = 2006-12-08
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20061208185328/http://www.houstonculture.org/resources/houstontime.html
 | url-status = dead
 }}&lt;/ref&gt;

1950માં એર કન્ડિશનિંગની ઉપલબ્ધતાએ અનેક કંપનીઓને હ્યુસ્ટનમાં પુનઃસ્થાપિત થવાની પ્રેરણા આપી હતી, જેના પરિણામે તેના અર્થતંત્રને મોટો વેગ મળ્યો હતો અને શહેરનું અર્થતંત્ર ઊર્જા ક્ષેત્ર પર આધારિત બન્યું હતું.&lt;ref&gt;[http://www.oldhouseweb.com/stories/Detailed/725.shtml હાવ એર કન્ડિશનિંગ ચેન્જ્ડ અમેરિકા]. ''ધ ઓલ્ડ હાઉસ વેબ'' , 4 એપ્રિલ, 2007 પર સુધારેલ&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.hgs.org/en/articles/printview.asp?26 એ શોર્ટ હિસ્ટરી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070216122901/http://www.hgs.org/en/articles/printview.asp?26 |date=2007-02-16 }}. ''હ્યુસ્ટન જીયોલોજિકલ ઓક્ઝિલરી'' , 4 એપ્રિ, 2007 પર સુધારેલ&lt;/ref&gt;

[[ચિત્ર:Challenger Ferry Flight Flyover of Lyndon B. Johnson Space Center.jpg|thumb|left|ધ સ્પેસ શટલ, બોઇંગ 747 એસસી પર, જોહન્સન અવકાશ કેન્દ્ર]]
બીજા વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન સ્થાનિક જહાજનિર્માણ ઉદ્યોગના ઉત્પાદનમાં વધારો થતાં હ્યુસ્ટનની વૃદ્ધિ થઈ હતી &lt;ref&gt;{{cite web
 | title = Shipbuilding
 | work = TSHA Handbook of Texas
 | url = http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/ets03
 | access-date =  2007-02-18}}&lt;/ref&gt;અને 1961માં નાસાનું મેનડ સ્પેસક્રાફ્ટ સેન્ટર (1973માં તેનું નામ બદલીને [[લીંડન બી જોહન્સન સ્પેસ સેન્ટર]] કરવામાં આવ્યું હતું) સ્થપાયું હતું, જેથી શહેરમાં એરોસ્પેસ ઉદ્યોગ શરૂ થયો હતો. &quot;[[દુનિયાની આઠમી અજાયબી]]&quot; &lt;ref&gt;{{cite news
 | last = Barks
 | first = Joseph V.
 | title = Powering the (New and Improved) &quot;Eighth Wonder of the World&quot;
 | work = Electrical Apparatus
 | date = November 2001
 | url = http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3726/is_200111/ai_n9011574
 | access-date = 2007-01-16
 | archive-date = 2007-12-01
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071201040513/http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3726/is_200111/ai_n9011574
 | url-status = dead
 }}&lt;/ref&gt;તરીકે જાણીતો [[એસ્ટ્રોડોમ]] 1965માં વિશ્વના પ્રથમ ઇનડોર ડોમ સ્પોર્ટ્સ સ્ટેડિયમ તરીકે ખુલ્લો મૂકાયો હતો.

1970ના દાયકાના અંતિમ વર્ષો દરમિયાન હ્યુસ્ટનમાં વસ્તીનો વધારો થયો હતો, કારણ કે [[રસ્ટ બેલ્ટ]] રાજ્યોમાંથી મોટી સંખ્યામાં લોકોએ ટેક્સાસમાં સ્થળાંતર કર્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.texasalmanac.com/culture/groups/polish.html | title=Polish-Texans | work=Texas Almanac 2004-2005 | access-date=2007-02-06 | archive-date=2007-02-05 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070205065135/http://www.texasalmanac.com/culture/groups/polish.html | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; નવા રહેવાસીઓ પેટ્રોલીયમ ઉદ્યોગમાં રહેલી રોજગારીની પુષ્કળ તકો માટે આવ્યાં હતાં, જેના પરિણામે [[આરબ ઓઇલ એમ્બાર્ગો]]ની રચના થઈ હતી.

1980ના દાયકાની મધ્યે ઓઇલની કિંમતમાં અચાનક થયેલા ઘટાડાના પગલે શહેરની વધતી જતી ગીચતમાં ઘટાડો થયો હતો. [[સ્પેસ શટલ ચેલેન્જર]] લોંચ થયા પછી ટૂંક સમયમાં વિસ્ફોટ થયા બાદ 1986માં સ્પેસ ઉદ્યોગને પણ ફટકો પડ્યો હતો. 1980ના દાયકાના અંતે મંદીના કારણે શહેરના અર્થતંત્ર પર નકારાત્મક અસર થઈ હતી.

મંદીના કારણે 1990ના દાયકા સુધી હ્યુસ્ટને એરોસ્પેસ અને હેલ્થકેર તથા બાયોટેકનોલોજી પર ધ્યાન કેન્દ્રીત કરી તેના અર્થતંત્રમાં વૈવિધ્ય લાવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો અને પેટ્રોલીયમ ઉદ્યોગ પર નિર્ભરતા ઘટાડવાનો નિર્ણય લીધો હતો. 1997માં હ્યુસ્ટનવાસીઓએ [[લી પી બ્રાઉન]]ને શહેરના પ્રથમ આફ્રિકન અમેરિકન મેયર તરીકે ચૂંટ્યાં હતાં.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.thehistorymakers.com/biography/biography.asp?bioindex=937&amp;category=politicalMakers | title=Lee P. Brown - Biography | work=TheHistoryMakers.com | access-date=2007-01-22 | archive-date=2016-11-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20161110215849/http://www.thehistorymakers.com/biography/biography.asp?bioindex=937&amp;category=politicalMakers | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;


જૂન, 2001માં [[ઉષ્ણકટિબંધીય તોફાન એલિસ્ન]] ત્રાટક્યુ હતું અને હ્યુસ્ટનના વિસ્તારોમાં સુધીનો વરસાદ થયો હતો, {{convert|40|in|mm}}જેના પગલે શહેરના ઇતિહાસનું સૌથી વિનાશક પૂર આવ્યું હતું. એટલું જ નહીં તોફાનથી અબજો ડોલરનું નુકસાન થયું હતું અને ટેક્સાસમાં 20 લોકો માર્યા ગયા હતા.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Allison's Death Toll Hits 43|last=Ward|first=Christina|url=http://www.redcross.org/news/ds/floods/010618houston.html|work=RedCross.org|date=2001-06-18|access-date= 2007-01-01}}&lt;/ref&gt; તે જ વર્ષ ડીસેમ્બર મહિના સુધીમાં હ્યુસ્ટનની ઊર્જા કંપની [[એનરોન]] આર્થિક રીતે તૂટી ગઈ હતી, જે અમેરિકાના ઇતિહાસમાં ત્રીજું સૌથી મોટી રકમનું દેવાળું ફૂક્યું હતું. તપાસ દરમિયાન જાણવા મળ્યું હતું કે કંપનીમાં બનાવટી ભાગીદારીઓ રચાઈ હતી અને ઋણ છુપાવવામાં આવ્યું હતું અને વધારે પડતો નફો દેખાડવામાં આવ્યો હતો.

ઓગસ્ટ, 2005માં [[ચક્રવાત કેટરિના]] ત્રાટકતાં [[ન્યૂ ઓરલીન્સ]]માંથી દોઢ લાખ કરતાં વધારે લોકોને હ્યુસ્ટને આશ્રય આપ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news
 | title = Katrina's Human Legacy
 | work = Houston Chronicle
 | date= 2006-08-27
 | url = http://www.chron.com/CDA/archives/archive.mpl?id=2006_4178618
 | access-date =  2007-08-29}}&lt;/ref&gt; તેના એક મહિના પછી [[ગલ્ફના કિનારા]] તરફ [[ચક્રવાત રિટા]] આગળ વધ્યું ત્યારે હ્યુસ્ટન વિસ્તારમાંથી અંદાજે 2.5 લાખ લોકોએ સ્થળાંતર કર્યું હતું. જોકે આ ચક્રવાતથી હ્યુસ્ટન વિસ્તારમાં મોટી જાનમાલની હાનિ થઈ નહોતી અને તોફાન તેને છોડીને આગળ વધી ગયું હતું. અમેરિકાના ઇતિહાસમાં તે સૌથી મોટું શહેરી સ્થળાંતર ગણાય છે.&lt;ref&gt;{{cite news
 | last = Flakus
 | first = Greg
 | title = Recovery Beginning in Areas Affected by Hurricane Rita
 | work = Voice of America News
 | date = 2005-09-25
 | url = http://www.voanews.com/english/archive/2005-09/2005-09-25-voa33.cfm
 | access-date = 2007-01-10
 | archive-date = 2007-01-10
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070110220637/http://voanews.com/english/archive/2005-09/2005-09-25-voa33.cfm
 | url-status = dead
 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.house.gov/brady/2007_appropriations.shtml ટેક્સાસ 2007 એપ્રોપ્રિએશન્સ પ્રોજેક્ટ રીક્વેસ્ટ્સની આઠમી કોંગ્રેસનલ ડિસ્ટ્રિક્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107112644/http://www.house.gov/brady/2007_appropriations.shtml |date=2007-01-07 }}. કોંગ્રેસમેન કેવિન બ્રેડી, ટેક્સાસનું આઠમું ડિસ્ટ્રિક્ટ. 2007-01-10 પર સુધારેલ&lt;/ref&gt;
{{-}}

== ભૂગોળ ==
{{Main|Geography of Houston}}

[[ચિત્ર:Large Houston Landsat.jpg|thumb|હ્યુસ્ટનનું સાદ્રશ્ય રંગીન ચિત્ર ]]

અમેરિકાના વસ્તીગણતરી બ્યૂરોના જણાવ્યા મુજબ, શહેરનો કુલ વિસ્તાર {{convert|601.7|mi2|km2|abbr=off}} છે, જેમાં જમીનનો વિસ્તાર {{convert|579.4|mi2|km2|abbr=off}} છે અને પાણીનો વિસ્તાર {{convert|22.3|mi2|km2|abbr=off}} છે.&lt;ref&gt;[http://quickfacts.census.gov/qfd/states/48/4835000.html અમેરિકાના વસ્તીગણતરી બ્યૂરોમાંથી હ્યુસ્ટન (શહેર) પર ઝડપથી પ્રાપ્ત માહિતીઓ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100220105716/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/48/4835000.html |date=2010-02-20 }}. અમેરિકા વસ્તીગણતરી બ્યૂરો. 2009-02-28 પર સુધારેલ.&lt;/ref&gt;
હ્યુસ્ટનનો મોટા ભાગનો વિસ્તાર [[અખાતના કિનારાના મેદાન]] પર સ્થિત છે અને તેની વનસ્પતિસૃષ્ટિને સમશીતોષ્ણ ઘાસની જમીન અને જંગલમાં વર્ગીકૃત કરવામા્ં આવી છે. મોટા ભાગનું શહેર જંગલની જમીન, ભેજવાળી જમીન કે [[ઘાસના મેદાન]] પર નિર્માણ થયું છે, જે આજે પણ આજુબાજુના વિસ્તારોમાં નજરે ચડે છે. [[શહેરી જૂથો]] સાથે સંયુક્તપણે સ્થાનિક ભૂપ્રદેશની સપાટતાને કારણે અવારનવાર પૂરની સમસ્યા ઊભી થાય છે.&lt;ref&gt;[http://www.crwr.utexas.edu/gis/gishyd98/class/trmproj/ahrens/prepro.htm સીઆરડબલ્યુઆર-પ્રીપ્રો અને એચઇએસ-એચએમએસનો ઉપયોગ કરીને બફેલો બાયૂ માટે પૂરની આગામી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070204065252/http://www.crwr.utexas.edu/gis/gishyd98/class/trmproj/ahrens/prepro.htm |date=2007-02-04 }}. ''જળ સ્રોતોમાં સંશોધન માટેનું કેન્દ્ર, ઓસ્ટિન ખાતે ધ યુનિવર્સિટી ઓફ ટેક્સાસ એટ ઓસ્ટિન'' , 2007-01-10.&lt;/ref&gt; શહેરનો મધ્ય ભાગ દરિયાઈની સપાટીથી {{convert|50|ft|m|abbr=off}} ઉપર સ્થિત છે &lt;ref&gt;[http://www.topoquest.com/map.asp?lat=29.75737&amp;amp;lon=-95.36387&amp;amp;size=m&amp;amp;u=4&amp;amp;datum=nad27&amp;amp;layer=DRG&amp;amp;s=100 ડાઉનટાઉન હ્યુસ્ટન, ટેક્સાસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200530191738/https://www.topoquest.com/map.php?lat=29.75737&amp;lon=-95.36387&amp;datum=nad27&amp;zoom=16 |date=2020-05-30 }}. ''TopoQuest.com''  2008-07-05 પર સુધારેલ.&lt;/ref&gt; અને ઉત્તરપૂર્વ હ્યુસ્ટનમાં {{convert|125|ft|m|abbr=off}} સૌથી ઊંચો પોઇન્ટ છે.&lt;ref&gt;[http://www.topoquest.com/map.asp?lat=29.96645&amp;amp;lon=-95.56326&amp;amp;size=l&amp;amp;datum=nad83&amp;amp;layer=DRG&amp;amp;s=100 યુએસજીએસ સેટ્સુમા (ટીએક્સ) ટોપો મેપ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200530191737/https://www.topoquest.com/map.php?lat=29.96645&amp;lon=-95.56326&amp;datum=nad83&amp;zoom=16 |date=2020-05-30 }}. ''TopoQuest.com'' . 2008. 2008-07-05 પર સુધારેલ. '''''નોંધઃ'' '''  ''હ્યુસ્ટન શહેરની સરહદોને &quot;હ્યુસ્ટન કોર્પ બીડીવાય&quot;ને સમાંતર ડોટેલ લાઇન વડે દર્શાવવામાં આવી છે.''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.houstontx.gov/planning/suprnbhds/landuse/sn1lu.html સુપર નેબરહૂડ# 1-વિલોબ્રૂક] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061215195825/http://www.houstontx.gov/planning/suprnbhds/landuse/sn1lu.html |date=2006-12-15 }}. ''હ્યુસ્ટન શહેર'' . 2007-01-11 પર સુધારેલ.&lt;/ref&gt; એક સમયે શહેર તેની જરૂરિયાત માટે [[ભૂગર્ભીય જળ]] પર આધારિત હતું, પણ જમીન [[નીચે બેસી જતાં]] શહેરને [[હ્યુસ્ટન જળાશય]] અને [[કોનરી જળાશય]] જેવા સ્રોતો પર આધાર રાખવો પડે છે.&lt;ref name=&quot;HouHTO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;USGS_Subsidence_Fault_Creep&quot;&gt;{{PDFlink|[http://pubs.usgs.gov/circ/circ1182/pdf/07Houston.pdf HOUSTON-GALVESTON, TEXAS Managing Coastal Subsidence]|5.89&amp;nbsp;MB}}. ''[[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ જીઓલોજિકલ સર્વે]]'' . 2007-01-11 પર સુધારેલ.&lt;/ref&gt;

હ્યુસ્ટનમાં સમગ્ર શહેરમાં ચાર મુખ્ય [[બાયૂ]] પાસિંગ છે. [[બફેલો બાયૂ]] શહેરની મધ્ય ભાગમાંથી અને [[હ્યુસ્ટન શિપ ચેનલ]]માંથી પસાર થાય છે. તેમાં ત્રણ શાખા છેઃ [[વ્હાઇટ ઓક બાયૂ]] જે મધ્યભાગની ઉત્તરે પડોશી [[હાઇટ્સ]]માંથી પસાર થાય છે અને પછી મધ્યભાગ તરફ વળી જાય છે. બ્રાઇસ બાયૂ [[ટેક્સાસ મેડિકલ સેન્ટર]]ને સમાંતર પસાર થાય છે અને સિમ્સ બાયૂ હ્યુસ્ટનની દક્ષિણે અને હ્યુસસ્ટનના મધ્યભાગમાંથી પસાર થાય છે. શિપ ચેનલ [[ગેલ્વેસ્ટોન]]માંથી પસાર થાય છે અને પછી [[મેક્સિકોના અખાત]]માં મળી જાય છે.

=== ભૂસ્તરશાસ્ત્ર ===
હ્યુસ્ટનના જમીનની સપાટીનો આધાર [[અસંગઠિત]] [[માટી]], માટીના [[પોચા ખડક]] અને નબળી રીતે બંધાયેલા [[રેતી]]ના સ્તરનો છે, જે જમીનમાં કેટલાક માઇલ સુધી ઊંડે ઉપલબ્ધ છે. આ પ્રદેશનું [[ભૂસ્તર]] નદીની રેતીના એકત્ર થયેલા સ્તરોનું છે, જે [[ખડકીય પર્વતો]]ના ધસારામાંથી રચાયું છે. આ વિવિધ [[જળકૃત કચરા]]માં કોહવાઈ ગયેલા કાર્બનિક પદાર્થો પર સમય જતાં રેતીઓ અને માટી જમા થાય છે અને ઓઇલ તથા કુદરતી વાયુમાં પરિવર્તિત થાય છે. જળકૃત ખડકાની નીચેના સ્તરો ખડકીય ક્ષાર [[હેલાઇટ]]ના પાણી જમા થયેલા સ્તર હોય છે. છિદ્રાળુ સ્તરો સમય જતાં દબાયા છે અને ઉપર આવવા દબાણ અનુભવે છે. તેઓ ઉપર આવે છે ત્યારે [[મીઠાના ખડકના ગુંબજ]] જેવી રચનામાંથી જળકૃત ખડકોની આસપાસ મીઠું ખેંચાય છે, ઘણી વખત ઓઇલ અને વાયુ બહાર નીકળે છે, જે આજુબાજુની છિદ્રાળુ રેતીમાંથી બહાર આવે છે. જાડી, સમૃદ્ધ, કેટલીક વખત કાળી થઈ ગયેલી જમીનની સપાટી શહેરના બહારના વિસ્તારોમાં ચોખાની ખેતી માટે યોગ્ય પુરવાર થાય છે, જ્યાં શહેરનો સતત વિકાસ થઈ રહ્યો છે.&lt;ref&gt;[http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/hch07 હેરિસ કાઉન્ટી]. ''[[ટેક્સાસની હેન્ડબુક]] ઓનલાઇન.''  2007-01-10 પર સુધારેલ.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/afr01 રાઇસ કલ્ચર]. ''[[ટેક્સાસની હેન્ડબુક]] ઓનલાઇન.''  2007-01-10 પર સુધારેલ.&lt;/ref&gt;

હ્યુસ્ટન વિસ્તારમાં 150 કરતાં વધારે સક્રિય [[ફાંટ]] છે (એક અંદાજ પ્રમાણે 300 સક્રિય ફાંટ), જેની સરેરાશ લંબાઈ {{convert|310|mi|km|abbr=off}}&lt;ref&gt;અર્લ આર વર્કબીક, કાર્લ ડબલ્યુ રાત્ઝલાફ યુઅલ એસ ક્લેન્ટન. &quot;[http://pubs.usgs.gov/mf-maps/mf1136/mf1136/ ઉત્તર-મધ્યના વિસ્તાર અને પશ્ચિમ હ્યુસ્ટન મેટ્રોપોલિટન વિસ્તારમાં ફાંટો, ટેક્સાસ]&quot;, ''[[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ જીઓલોજિકલ સરવે]]'' , 2005-09-16. 2006-12-12 પર સુધારેલ.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.geotecheng.com/gd_geological_faults_enlarged_map.html સક્રિય ફાંટના સિદ્ધાંત.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091205154143/http://www.geotecheng.com/gd_geological_faults_enlarged_map.html |date=2009-12-05 }}[http://www.geotecheng.com/gd_geological_faults_enlarged_map.html હ્યુસ્ટન વિસ્તાર, ટેક્સાસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091205154143/http://www.geotecheng.com/gd_geological_faults_enlarged_map.html |date=2009-12-05 }}, ''અમેરિકન કૃષિ વિભાગ'' , મે 1984.  2006-12-14 પર સુધારેલ.&lt;/ref&gt; જેમાં [[લોંગ પોઇન્ટ-યુરેકા હાઇટ્સ ફોલ્ટ સીસ્ટમ]] છે, જે શહેરના કેન્દ્રમાથી પસાર થાય છે. હ્યુસ્ટનમાં કોઈ મહત્વપૂર્ણ ઐતિહાસિક [[ધરતીકંપો]] થયા નથી, પણ ઊંડા ભૂતકાળમાં કે ભવિષ્યમાં આ પ્રકારના ધરતીકંપોની શક્યતાને સંશોધકો નકારી કાઢતાં નથી. હ્યુસ્ટનની દક્ષિણપૂર્વ વિસ્તારમાં જમીન ધસી રહી છે, કારણ કે અનેક વર્ષોથી જમીનમાંથી પાણી બહાર નીકળી રહ્યું છે. તે ફાંટો સાથે જોડાઈને સરકી શકે છે. જોકે સરકવાનો દર અત્યંત ઓછો છે અને ધરતીકંપ ગણી ન શકાય, જેમાં સ્થિર ફાંટો અચાનક સરકી જાય છે જે ધરતીકંપીય તરંગો રચના પૂરતાં છે.&lt;ref&gt;[http://www.ig.utexas.edu/research/projects/eq/faq/tx.htm ટેક્સાસ ધરતીકંપો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070715065340/http://www.ig.utexas.edu/research/projects/eq/faq/tx.htm |date=2007-07-15 }}, ''યુનિવર્સિટી ઓફ ટેક્સાસ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર જીયોફિઝિક્સ'' , જુલાઈ 2001. 2007-08-29 પર સુધારેલ.&lt;/ref&gt; આ ફાંટો ધીમા દરે હલનચલન કરવાનું વલણ પણ ધરાવે છે, જેને &quot;[[ફાંટ ધ્રુજારી]]&quot; કહેવાય છે, &lt;ref name=&quot;USGS_Subsidence_Fault_Creep&quot;/&gt;જે ધરતીકંપનું જોખમ વધારે ઘટાડે છે.

=== આબોહવા ===
{{Main|Climate of Houston}}
[[ચિત્ર:Allison Flood Houston.jpg|thumb|left|ઉષ્ણકટિબંધીય ચક્રવાત એલિસ્સન પછી એલેનનું આગમન, જૂન, 2001]]

હ્યુસ્ટનની આબોહવાને [[ભેજવાળી ઉષ્ણકટિબંધીય]] (''સીએફએ'' માં કોપેન આબોહવા વર્ગીકૃત વ્યવસ્થા) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવી છે. કેટલીક વખત વસંતઋતુમાં [[સુપરસેલ થન્ડરસ્ટોર્મ્સ]] (સુપરસેલ ગાજવીજ સાથેનું વાવાઝોડું) આ વિસ્તારમાં [[ચક્રવાત]] લાવે છે. વર્ષ દરમિયાન દક્ષિણ અને દક્ષિણપૂર્વમાંથી પવનો વાય છે, જેના પગલે [[મેક્સિકો]]ના રણમાંથી સમગ્ર ખંડમાં ગરમી આવે છે અને [[મેક્સિકોના અખાત]]માંથી ભેજ પણ આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web
| title = Weather Stats
| work = Greater Houston Convention and Visitors Bureau
| access-date = 2008-10-11
| url = http://www.visithoustontexas.com/media/statistics/Houston_Stats_Weather
| archive-date = 2008-12-30
| archive-url = https://web.archive.org/web/20081230150744/http://www.visithoustontexas.com/media/statistics/Houston_Stats_Weather
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;

ઉનાળાના મહિના દરમિયાન અહીં {{convert|90|°F|°C|abbr=on}}પર તાપમાન પહોંચી જવું સામાન્ય છે. આ તાપમાન દર વર્ષે 99 દિવસ {{convert|90|°F|°C|abbr=on}}થી ઉપર રહે છે.&lt;ref&gt;&quot;[http://www.weather.com/activities/other/other/weather/climo-monthly-graph.html?locid=USTX0617 ટેક્સાસ, હ્યુસ્ટન માટે માસિક સરેરાશ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101203142154/http://www.weather.com/activities/other/other/weather/climo-monthly-graph.html?locid=USTX0617 |date=2010-12-03 }}&quot;, ''[[વેધર ચેનલ]]'' . 2006-12-14 પર સુધારેલ.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;[http://lwf.ncdc.noaa.gov/oa/climate/online/ccd/max90temp.html રાષ્ટ્રીય હવામાન માહિતી કેન્દ્ર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061210082240/http://lwf.ncdc.noaa.gov/oa/climate/online/ccd/max90temp.html |date=2006-12-10 }}&quot;, ''[[રાષ્ટ્રીય દરિયાઈ અને વાતવરણીય વહીવટીતંત્ર]], [[અમેરિકન વાણિજ્ય વિભાગ]]'' , 2004-06-23.  2006-12-14 પર સુધારેલ.&lt;/ref&gt; જોકે ભેજના પરિણામે વાસ્તવિક તાપમાન કરતાં [[ગરમીનો આંક]] ઊંચો રહે છે. ઉનાળાની સવારોમાં [[સાપેક્ષ ભીનાશ]] પ્રમાણમાં 90 ટકા હોય છે અને બપોરે અંદાજે 60 ટકા હોય છે.&lt;ref name=&quot;Average Relative Humidity&quot;&gt;&quot;[http://www.met.utah.edu/jhorel/html/wx/climate/rh.html સરેરાશ સાપેક્ષ ભેજ]&quot;, ''[[ઉતાહ યુનિવર્સિટી]] ખાતે હવામાન વિભાગ'' . 2006-12-14 પર સુધારેલ. {{dead link| date=June 2010 | bot=DASHBot}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Average Relative Humidity&quot;/&gt; દરિયાકિનારાની નજીકના વિસ્તારનો બાદ કરતાં ઉનાળામાં પવન ક્યારેય હળવો હોય છે તો ક્યારેક રાહતદાયક હોય છે.&lt;ref&gt;[http://www.met.utah.edu/jhorel/html/wx/climate/windavg.html પવન-સરેરાશ ઝડપ (માઇલ પ્રતિ કલાક)]. ''હવામાન વિભાગ, [[ઉતાહ યુનિવર્સિટી]].''  1993. 2007-01-10 પર સુધારેલ.&lt;/ref&gt; ગરમીનો સામનો કરવા લોકો દરેક વાહનો અને શહેરમાં બિલ્ડિંગોમાં [[એર કન્ડિશનિંગ]]નો ઉપયોગ કરે છે. 1980માં હ્યુસ્ટનને પૃથ્વી પરનું &quot;સૌથી વાતાનુકૂલિત શહેર&quot; ગણવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;[http://www.nbm.org/blueprints/90s/summer92/contents/contents.htm એ મોમેન્ટ ઇન બિલ્ડિંગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070206075059/http://www.nbm.org/blueprints/90s/summer92/contents/contents.htm |date=2007-02-06 }}. ''બ્લુપ્રિન્ટ્સ'' , વોલ્યુમ 10, નંબર 3, સમર 1992. નેશનલ બિલ્ડિંગ મ્યુઝીયમ. 2007-01-11 પર સુધારેલ.&lt;/ref&gt; ઉનાળામાં બપોરે છૂટાછવાયા વાવાઝોડા સામાન્ય છે. હ્યુસ્ટનમાં અત્યાર સુધી સૌથી વધુ [[તાપમાન]] ચોથી સપ્ટેમ્બર, 2000ના રોજ {{convert|109|°F|°C|abbr=on}} નોંધાયું હતું.&lt;ref&gt;&quot;[http://www.wunderground.com/history/airport/KIAH/2000/9/4/DailyHistory.html?req_city=NA&amp;amp;req_state=NA&amp;amp;req_statename=NA હિસ્ટરી ફોર હ્યુસ્ટન ઇન્ટરકોન્ટિનેન્ટલ, ટેક્સાસ ઓન મન્ડ, સપ્ટેમ્બર 4, 2000]&quot;, ''[[વેધર અંડરગ્રાઉન્ડ]]'' , 2000-09-04. 2006-12-14 પર સુધારેલ.&lt;/ref&gt;

શિયાળામાં હ્યુસ્ટનમાં વાજબી તાપમાન હોય છે. શહેર માટે સૌથી ઠંડા મહિના જાન્યુઆરીમાં સરેરાશ ઊંચું તાપમાન {{convert|63|°F|°C|abbr=on}}હોય છે જ્યારે સરેરાશ નીચું તાપમાન {{convert|41|°F|°C|abbr=on}}હોય છે. બરફવર્ષા ભાગ્યે જ જોવા મળે છે. હ્યુસ્ટનમાં તાજેતરમાં [[24 ડીસેમ્બર, 2004]]ના રોજ કરા પડ્યાં હતા, જેમાં એક ઇંચ (2.5 સેમી) બરફવર્ષા થઈ હતી. છેલ્લે 10 ડીસેમ્બર, 2008ના રોજ બરફવર્ષા થઈ હતી. જોકે 4 ડીસેમ્બર, 2009ના રોજ શહેરમાં એક ઇંચ બરફવર્ષા થઈ હતી. તે હ્યુસ્ટનમાં અત્યાર સુધી થયેલી સૌથી વહેલી બરફવર્ષા છે. ઉપરાંત આ વર્ષાએ એક વધુ ઇતિહાસ પણ પહેલી વખત સર્જ્યો છે કે અહીં સતત બે વર્ષ બરફવર્ષા થઈ છે અને 2000થી 2010ના દાયકામાં ત્રીજી વખત બરફવર્ષા થઈ છે.  હ્યુસ્ટનમાં અત્યાર સુધી સૌથી ઠંડું [[તાપમાન]] 23 જાન્યુઆરી, 1940ના રોજ {{convert|5|°F|°C|abbr=on}} નોંધાયું હતું.&lt;ref&gt;[http://www.srh.noaa.gov/hgx/climate/iah/normals/iah_summary.htm હ્યુસ્ટન એક્સટ્રીમ્સ ડેટા એન્ડ એન્યુઅલ સમરીઝ]. ''[[રાષ્ટ્રીય હવામાન સેવા]], [[રાષ્ટ્રીય દરિયાઈ અને વાતાવરણીય વહીવટીતંત્ર]]'' . 2007-01-05ના રોજ પ્રકાશિત.  2007-01-11 પર સુધારેલ.&lt;/ref&gt; હ્યુસ્ટનમાં દર વર્ષે વધુ વરસાદ થાય છે. અહીં દર વર્ષે સરેરાશ 54 ઇંચ જેટલો વરસાદ થાય છે. તેના પગલે શહેરના વિસ્તારોમાં પૂરના પાણી ફરી વળે છે.

હ્યુસ્ટનમાં [[ઓઝોન]]નું વધુ પડતું સ્તર છે અને અમેરિકાના સૌથી વધુ ઓઝોન પ્રદૂષિત શહેરોમાંનું એક છે.&lt;ref&gt;&quot;[http://lungaction.org/reports/sota05_analysis4.html સ્ટેટ ઓફ ધ એર 2005, રાષ્ટ્રીય અને પ્રાદેશિક અવલોકન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080519184221/http://lungaction.org/reports/sota05_analysis4.html |date=2008-05-19 }}&quot;, ''અમેરિકન લંગ એસોસિએશન'' , 2005-03-25. 2006-02-17 પર સુધારેલ.&lt;/ref&gt; જમીન સ્તરે ઓઝોન કે [[ધુમ્મસ]] હ્યુસ્ટનની હવાની સામાન્ય સમસ્યા છે, જેને અમેરિકન લંગ એસોસિએશને મેટ્રોપોલિટન એરિયાના ઓઝોન સ્તરને વર્ષ 2006માં અમેરિકાનું છઠ્ઠું સૌથી ખરાબ સ્તર ગણાવ્યું હતું.&lt;ref&gt;&quot;[http://lungaction.org/reports/sota06_cities.html#table2b સ્ટેટ ઓફ ધ એર 2006, સૌથી વધુ ઓઝોન પ્રદૂષિત શહેરો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090511153031/http://lungaction.org/reports/sota06_cities.html#table2b |date=2009-05-11 }}&quot;, ''અમેરિકન લંગ એસોસિએશન'' . 2006-04-02 પર સુધારેલ.&lt;/ref&gt;  શિપ ચેનલને સમાંતર સ્થિત ઉદ્યોગો શહેરની હવાના પ્રદૂષણનું મુખ્ય કારણ છે.&lt;ref&gt;&quot;[http://www.cleanhouston.org/air/index.htm સમરી ઓફ ઇશ્યૂસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080609115334/http://www.cleanhouston.org/air/index.htm |date=2008-06-09 }}&quot;, ''સિટિઝન્સ લીગ ફોર એન્વાર્યન્મેન્ટલ એક્શન નાવ'' , 2004-08-01. 2006-02-17 પર સુધારેલ.&lt;/ref&gt;

{{Houston weatherbox}}

=== શહેરી વિસ્તાર ===
{{Further|[[Geographic areas of Houston]]|[[List of Houston neighborhoods]]}}
હ્યુસ્ટન પ્રતિનિધિત્વના [[વોર્ડ]] સીસ્ટમ હેઠળ 1837માં રચાયું હતું. વોર્ડનો હોદ્દો હાલના નવ હ્યુસ્ટન સિટી કાઉન્સિલ ડિસ્ટ્રિક્ટ્સના પુરાગામી છે. હ્યુસ્ટનમાં સ્થળો સામાન્ય રીતે [[ઇન્ટરસ્ટેટ 610 લૂપ]]ની અંદર કે બહાર તરીકે વર્ગીકૃત થયેલા છે. [[સેન્ટ્રલ બિઝનેસ ડિસ્ટ્રિક્ટ]] અને અનેક રહેણાંક પડોશી વિસ્તારો બીજા વિશ્વયુદ્ધ પહેલાના છે. તાજેતરમાં આ લૂપની અંદર ઊંચી ગીચતા ધરાવતા રહેણાંક વિસ્તારો વિકસ્યા છે. શહેરના કેન્દ્રથી બહુ દૂરના વિસ્તારો, ઉપનગરો અને એન્ક્લેવ લૂપની બહાર સ્થિત છે. શહેરને ઘેરતો [[બેલ્ટવે 8]] એક અન્ય {{convert|5|mi|km|abbr=off}} દૂરનો વિસ્તાર છે.

{{wide image|Houston_Cityscape.jpg|1500px|&lt;center&gt;[[Uptown Houston|Uptown]] (foreground) and [[Downtown Houston|Downtown]] (background)}}

[[ચિત્ર:Houston from Freeway.jpg|thumb|right|250px|હાઇવે આઇ-45 પરથી હ્યુસ્ટન શહેરનો મધ્ય ભાગ]]
હ્યુસ્ટન ઔપચારિક [[ઝોનિંગ]] નિયમનો વિના અમેરિકાનું સૌથી મોટું શહેર હોવા છતાં તે અન્ય [[સન બેલ્ટ]] શહેરોની જેમ વિકસ્યું છે, કારણ કે શહેરની જમીનમાં નિયમનોનો ઉપયોગ થાય છે અને [[કાયદાકીય કરાર]] એકસમાન ભૂમિકા ભજવે છે.&lt;ref name=&quot;nytzoning&quot;&gt;{{cite news | title = FOCUS: Houston; A Fresh Approach To Zoning | work = New York Times | access-date =  2009-03-27 | url = http://www.nytimes.com/1986/08/17/realestate/focus-houston-a-fresh-approach-to-zoning.html?sec=&amp;spon=&amp;pagewanted=print | first=Robert | last=Reinhold
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nozoning&quot;&gt;{{Cite web | title = Zoning Without Zoning | work = planetizen.com | access-date =  2009-03-27 | url = http://www.planetizen.com/node/109
}}&lt;/ref&gt; એક પરિવારના ઘરો અને જરૂરિયાતો માટે ફરજિયાત લોટ સાઇઝ સહિત નિયમનો છે, જે ભાડૂઆતો અને ગ્રાહકોને પાર્કિંગ સુવિધા આપે છે. આ પ્રકારના નિયંત્રણોનું મિશ્ર પરિણામ આવ્યું છે. છતાં કેટલાંકો લોકો &lt;ref name=&quot;nozoning&quot;/&gt;આ નીતિઓમાં શહેરની ઓછી ગીચતા, [[શહેરી જૂથ]] અને [[પદયાત્રીઓની અનુકૂળતા]]ની ઊણપ હોવાના આરોપ મૂકે છે. શહેરની જમીનનો ઉપયોગ પણ વાજબી મકાનના ઘરોનું મોટા પાયે નિર્માણ કરવામાં થાય છે, જેના પગલે શહેર [[વર્ષ 2008ની રિયલ એસ્ટેટ કટોકટી]]ની ખરાબ અસરમાંથી બાકાત રહી શક્યું છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Lack of zoning has paid off for Houston|work=chron.com, Houston Chronicle|date= 2008-05-27|access-date= 2009-03-27|url=http://www.chron.com/disp/story.mpl/business/steffy/5804649.html}}&lt;/ref&gt; શહેરમાં વર્ષ 2008માં 42,697 બિલ્ડિંગ પરમિટ્સ ઇશ્યૂ થઈ હતી અને બિલ્ડર મેગેઝિન મુજબ, વર્ષ 2009માટે સારા હાઉસિંગ બજારોની યાદીમાં ટોચનું સ્થાન મેળવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = The Healthiest Housing Markets for 2009 - Local Markets, Construction, Home Priceses | work = Builder Magazine | date = 2009-02-27 | access-date = 2009-03-04 | url = http://www.builderonline.com/local-markets/the-healthiest-housing-markets-for-2009.aspx?page=15 | archive-date = 2009-02-22 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090222175955/http://www.builderonline.com/local-markets/the-healthiest-housing-markets-for-2009.aspx?page=15 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

જિલ્લામાં 1948, 1962 અને 1993માં જમીનનો રહેણાંક અને વ્યાવસાયિક એમ જુદો જુદો ઉપયોગ કરવાના પ્રયાસોને મતદારોએ ફગાવી દીધા હતા. તેના પરિણામે શહેરના રોજગારીના કેન્દ્ર તરીકે એક સેન્ટ્રલ બિઝનેસ ડિસ્ટ્રિક્ટને બદલે શહેરમાં જુદાં જુદાં જિલ્લા વિકસ્યાં છે, જેમાં [[અપટાઉન]], [[ટેક્સાસ મેડિકલ સેન્ટર]], [[મિડટાઉન]], [[ગ્રીનવે પ્લાઝા]], [[એનર્જી કોરિડોર]], [[વેસ્ટચેઝ]] અને [[ગ્રીન્સપોઇન્ટ]] સામેલ છે.

== સરકાર અને રાજકારણ ==
{{Main|Politics of Houston}}
[[ચિત્ર:HoustonCityHall DANIEL2986.jpg|thumb|right|હ્યુસ્ટન સિટી હોલ]]
હ્યુસ્ટન [[મ્યુનિસિપલ શાસન]]નું [[મજબૂત મેયરલ]] સ્વરૂપ ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;home rule&quot;&gt;{{Cite web | title = Office of the Controller, City of Houston |work = Summary of Significant Accounting Policies | access-date =  2009-03-27 | url = http://www.houstontx.gov/controller/cafr/cafr2.html}}&lt;/ref&gt; હ્યુસ્ટન [[સ્વશાસિત]] શહેર છે અને ટેક્સાસ રાજ્યની તમામ મ્યુનિસિપલ ચૂંટણીઓ [[બિનપક્ષપાતી]] રીતે યોજાય છે.&lt;ref name=&quot;home rule&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Local Government in Texas: Cities, Towns, Counties, and Special Districts | work = Politics in America, Sixth Edition | author = Thomas R. Dye | access-date = 2009-03-27 | url = http://wps.prenhall.com/hss_dye_politics_6/27/7116/1821883.cw/index.html | archive-date = 2009-05-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090506115644/http://wps.prenhall.com/hss_dye_politics_6/27/7116/1821883.cw/index.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; શહેરના સત્તાવાર અધિકારીઓ [[મેયર]], શહેર [[નિયામક]] અને [[શહેર પરિષદ]]ના 14 સભ્યો છે.&lt;ref name=&quot;Houston City Council&quot;&gt;{{Cite web | title = City Council | work = City of Houston eGovernment Center | access-date =  2009-03-27 | url = http://www.houstontx.gov/council/index.html}}&lt;/ref&gt; હ્યુસ્ટનના મેયર [[અનિસ પાર્કર]] છે, જેઓ [[તટસ્થ]] બેલોટ પદ્ધતિથી ચૂંટાયેલા [[ડેમોક્રેટ]] મેયર છે અને તેઓ જાન્યુઆરી, 2010 સુધી પહેલી ટર્મ પર હતા.&lt;ref name=&quot;Houston Mayor's Office&quot;/&gt; હ્યુસ્ટનના મેયર શહેરના મુખ્ય વહીવટકર્તા, કાર્યકારી અધિકારી અને સત્તાવાર પ્રતિનિધિ તરીકે ફરજ બજાવે છે અને તેઓ શહેરના સામાન્ય વ્યવસ્થાપન માટે જવાબદાર છે તથા તમામ કાયદા અને [[વટહુકમો]]નું પાલન થાય તેનું ધ્યાન રાખે છે.&lt;ref name=&quot;Houston Mayor's Office&quot;&gt;{{Cite web | title = Mayor's Office | work = City of Houston eGovernment Center | access-date =  2009-03-27 | url = http://www.houstontx.gov/mayor/index.html}}&lt;/ref&gt; હ્યુસ્ટનમાં 1991માં લેવાયેલા [[જનમત]]ના પરિણામે [[મેયર]]ની ચૂંટણી બે વર્ષ માટે થાય છે અને તે સતત ત્રણ વખત ચૂંટાઈ શકે છે.

શહેર પરિષદ નવ જિલ્લા આધારિત છે અને અમેરિકન જસ્ટિસ ડીપાર્ટમેન્ટના કાયદેસર આદેશ આધારિત પાંચ મુક્ત સ્થિતિ ધરાવે છે. આ દેશનો અમલ 1979માં થયો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news | title = Strong Currents of Change | work = TIME Magazine | date = 1979-11-19 | access-date = 2009-03-27 | url = http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,948775,00.html | archive-date = 2011-01-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110121145341/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,948775,00.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;  મોટા ભાગે પરિષદના સભ્યો સંપૂર્ણ શહેરનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.&lt;ref name=&quot;Houston City Council&quot;/&gt; શહેરની સનદ હેઠળ શહેરની વસ્તી 21 લાખ કરતાં વધી જાય તો હાલ નવ સભ્યોની શહેર જિલ્લા પરિષદનું વિસ્તરણ થઈ જશે અને તેમાં વધારાની બે શહેર જિલ્લા પરિષદ ઉમેરાશે.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = City Council may grow by two seats, Houston Chronicle | author = Matt Stiles | work = chron.com | date = 2006-08-10 | access-date =  2009-03-27 | url = http://www.chron.com/CDA/archives/archive.mpl?id=2006_4168311}}&lt;/ref&gt;

શહેર [[નિયામક]] મેયર અને પરિષદથી સ્વતંત્ર રીતે ચૂંટાયા છે. નિયામકની ફરજ ઉપલબ્ધ ભંડોળમાંથી વહેંચણીની પ્રક્રિયા અગાઉ તેને પ્રમાણિત કરવાની છે. શહેરનું [[નાણાકીય વર્ષ]] પહેલી જુલાઈથી શરૂ થાય છે અને 30 જૂનના રોજ તેનો અંત આવે છે. [[રોનાલ્ડ ગ્રીન]] શહેરના નિયામક છે, જેમની પહેલી ટર્મ જાન્યુઆરી, 2010 સુધી છે.

હ્યુસ્ટન રાજકીય રીતે વિભાજીત શહેર ગણાય છે, જ્યાં સત્તાનું સંતુલન અવારનવાર [[રીપબ્લકન્સ]] અને [[ડેમોક્રેટ્સ]] વચ્ચે ફરતું રહ્યું છે. શહેરના મોટા ભાગના સમૃદ્ધ વિસ્તારો રીપબ્લિકન્સને મત આપે છે જ્યારે શહેરના મધ્યમ વર્ગ અને લઘુમતી સમદાયના વિસ્તાર ડેમોક્રેટને મત આપે છે. 2005ના હ્યુસ્ટન વિસ્તારના સરવે મુજબ, હેરિસ કાઉન્ટીમાં 68 ટકા બિનહિસ્પેનિક્સ ગોરા [[રીપબ્લિકન્સ]] જાહેર થયા હતા જ્યારે 89 ટકા બિનહિસ્પેનિક્સ અશ્વેત લોકોએ [[ડેમોક્રેટ્સ]]ની તરફેણ કરી હતી. આ વિસ્તારમાં લગભગ 62 ટકા હિસ્પેનિક્સ (કોઈ પણ જાતિના) ડેમોક્રેટ જાહેર થયા છે અથવા ડેમોક્રેટ્સની તરફેણ કરે છે.&lt;ref name=&quot;Houston Area Survey 1982–2005&quot;&gt;ક્લેઇનબર્ગ, સ્ટીફન. [http://cohesion.rice.edu/CentersAndInst/HAS/emplibrary/REPORT-2005.pdf હ્યુસ્ટન વિસ્તાર સરવે, 1982–2005] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070203174916/http://cohesion.rice.edu/CentersAndInst/HAS/emplibrary/REPORT-2005.pdf |date=2007-02-03 }}, પેજ 40.&lt;/ref&gt; ટેક્સાસમાં આ શહેર સૌથી વધુ રાજકીય વૈવિધ્ય ધરાવતા શહેર તરીકે જાણીતું છે. ટેક્સાસ સર્વસંમતિથી કન્ઝર્વેટિવ તરીકે જાણીતું છે.&lt;ref name=&quot;Houston Area Survey 1982–2005&quot;/&gt; તેના પરિણામે શહેર રાષ્ટ્રીય ચૂંટણીઓમાં વારંવાર સ્પર્ધાત્મક વિસ્તાર બની જાય છે.&lt;ref name=&quot;Houston Area Survey 1982–2005&quot;/&gt;

== અર્થતંત્ર ==
{{Main|Economy of Houston}}
{{Further|[[List of companies in Houston]]}}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right;font-size:75%;text-align:center;margin:1em&quot;
|-
|  colspan=&quot;6&quot; style=&quot;background:#9BDDFF&quot;|'''શ્રેષ્ઠ 24''ફોર્ચ્યુન''  500 કંપનીઓ''' &lt;br /&gt;''' હ્યુસ્ટનમાં 2010માં''' &lt;br /&gt;''સાથે ટેક્સાસ અને યુ.એસ. ranks'' 
|- style=&quot;background:#ccc&quot;
| 
| '''ટેક્સાસ''' 
| 
|  style=&quot;background:#ccc&quot;|'''Corporation''' 
| 
|  style=&quot;background:#ccc&quot;|'''યુએસ (US)''' 
|-
|  2
| 
|  style=&quot;background:#afa&quot;|[[કોનોકોફીલિપ્સ]]
| 
| 6
|-
|  6
| 
|  style=&quot;background:#afa&quot;|[[મેરેથોન]] 
| 
| 41
|-
|  7
| 
| 
| [[સીસ્કો]]
| 
| 55
|-
|  8
| 
|  style=&quot;background:#afa&quot;|[[એન્ટરપ્રાઇઝ જીપી હોલ્ડીંગ્સ]]
| 
| 92
|-
|  12
| 
|  style=&quot;background:#afa&quot;|[[પ્લેઇન્સ ઓલ અમેરિકન પાઇપલાઇન]]
| 
| 128
|-
|  16
| 
|  style=&quot;background:#afa&quot;|[[હેલિબર્ટન]]
| 
| 158
|-
|  18
| 
|  style=&quot;background:#afa&quot;|[[નેશનલ ઓઈલવેલ વાર્કો]]
| 
| 182
|-
|  19
| 
| [[કોન્ટીનેન્ટલ એઇરલાઇન્સ]]
| 
| 183
|-
|  20
| 
| 
| [[કેબીઆર]]
| 
| 193
|-
|  21
| 
| [[વેસ્ટ મેનેજમેન્ટ પાઇપલાઇન]]
| 
| 196
|-
|  25
| 
|  style=&quot;background:#afa&quot;|[[બેકર હ્યુઈસ]]
| 
| 243
|-
|  31
| 
|  style=&quot;background:#afa&quot;|[[અપાચે]]
| 
| 271
|-
|  32
| 
|  style=&quot;background:#afa&quot;|[[સેન્ટર પોઈન્ટ એનર્જી]]
| 
| 275
|-
|  33
| 
|  style=&quot;background:#afa&quot;|[[સ્મિથ ઇન્ટરનેશનલ]]
| 
| 277
|-
|  35
| 
|  style=&quot;background:#afa&quot;|[[કાઇન્ડર મોર્ગન]]
| 
| 315
|-
|  39
| 
|  style=&quot;background:#afa&quot;|[[કાલ્પાઇન]]
| 
| 338
|-
|  41
| 
|  style=&quot;background:#afa&quot;|[[એન્બ્રીજ એનર્જી પાર્ટનર્સ]]
| 
| 364
|-
|  45
| 
|  style=&quot;background:#afa&quot;|[[કેમેરૂન ઇન્ટરનેશનલ]]
| 
| 399
|-
|  49
| 
|  style=&quot;background:#afa&quot;|[[ઈઓજી રીસોર્સીસ]]
| 
| 434
|-
|  50
| 
|  style=&quot;background:#afa&quot;|[[સ્પેક્ટ્રા એનર્જી]]
| 
| 437
|-
|  51
| 
|  style=&quot;background:#afa&quot;|[[એલ પાસો એનર્જી]]
| 
| 447
|-
|  52
| 
| 
| [[ગ્રુપ 1 ઓટોમોટિવ]]
| 
| 457
|-
|  53
| 
|  style=&quot;background:#afa&quot;|[[એફએમસી ટેક્નોલોજી]]
| 
| 467
|-
|  56
| 
|  style=&quot;background:#afa&quot;|[[ફ્રન્ટીયર ઓઇલ]]
| 
| 488
|-
|  colspan=&quot;6&quot; style=&quot;background:#ccc&quot;|'''''નોંધ'' ''' 
|-
|  colspan=&quot;6&quot;|''વર્ષના અંત પહેલાની વાર્ષિક આવક,એપ્રિલ 2010'' 
|-
|  colspan=&quot;6&quot; style=&quot;background:#afa&quot;|''ઊર્જા અને તેલ &lt;small&gt;(19 કંપનીઓ)&lt;/small&gt;'' 
|-
|  colspan=&quot;6&quot;| '''સ્રોત:'''  ''[[ફોર્ચ્યુન]]''  &lt;ref&gt;[http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune500/2010/states/TX.html ''ફોર્ચ્યુન''  500 વેબસાઇટ (રાજ્યઃ ટેક્સાસ)] પાંચ જૂન, 2010 પર સુધારેલ.&lt;/ref&gt;
|}
[[ચિત્ર:Houston Ship Channel Barbours Cut.jpg|thumb|left|હ્યુસ્ટન શિપ ચેનલ]]
હ્યુસ્ટન આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે તેના ઊર્જા ઉદ્યોગ માટે જાણીતું છે, ખાસ કરીને ઓઇલ અને કુદરતી વાયુ ઉદ્યોગ માટે. સાથેસાથે આ શહેર [[બાયોમેડિકલ]] ક્ષેત્રમાં સંશોધન અને એરોનોટિક્સ ઉદ્યોગ માટે પ્રસિદ્ધ છે. [[પવન]] અને [[સૌર]] ઊર્જા જેવા [[અક્ષય ઊર્જા]]ના સ્રોતો પણ હ્યુસ્ટનમાં લોકપ્રિય આર્થિક આધારસ્તંભ બન્યાં છે.&lt;ref&gt;{{Cite web
| title = Alternative Energy in the Houston Region
| work = Greater Houston Partnership
| access-date = 2009-01-09
| url = http://www.houston.org/pdf/16BW035.pdf
| format = PDF
| archive-date = 2011-06-28
| archive-url = https://web.archive.org/web/20110628222345/http://www.houston.org/pdf/16BW035.pdf
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Alternative Energy in the Houston Region | work = Greater Houston Convention and Visitors Bureau | access-date =  2009-04-20 | url = http://www.visithoustontexas.com/visitors/green/Alternative_Energy_Industry_in_Houston
}}&lt;/ref&gt; જહાજ ચેનલ અને જળપરિવહન ઉદ્યોગ પણ હ્યુસ્ટનના અર્થતંત્રમાં મોટો હિસ્સો ધરાવે છે. આ મજબૂતાઈના કારણે હ્યુસ્ટનને ગ્લોબલાઇઝેશન એન્ડ [[વર્લ્ડ સિટીઝ]] સ્ટડી ગ્રૂપ એન્ડ નેટવર્ક દ્વારા બીટા વર્લ્ડ સિટી તરીકે માન્યતા આપવામાં આવી છે.&lt;ref name=&quot;lboro.ac.uk&quot;/&gt;

વિશ્વમાં ઊર્જા ઉદ્યોગમાં રાજધાની ગણાતા હ્યુસ્ટનમાં છમાંથી પાંચ [[સૌથી મુખ્ય ઊર્જા]] કંપનીઓ આ શહેરમાં મોટી કામગીરી ધરાવે છે ([[કોનોકોફિલિપ્સ]]નું આંતરરાષ્ટ્રીય વડુંમથક, [[એક્સોન-મોબિલ]]ની અમેરિકન કામગીરીનું વડુંમથક, [[શેલ ઓઇલ]] (લંડન અને ધ હેગ, નેધરલેન્ડ્સમાં સ્થિત રોયલ ડચ શેલની અમેરિકન પેટાકંપની) અને [[બીપી]] જેવા આતંરરાષ્ટ્રીય કંપનીઓનું અમેરિકન વડુંમથક. બીપીનું આંતરરાષ્ટ્રીય વડુંમથક ઇંગ્લેન્ડમાં લંડનમાં છે.)&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Houston 1998: Overview | work = World Energy Council | access-date = 2009-07-10 | url = http://www.worldenergy.org/news__events/world_energy_congress/houston_1998/340.asp | archive-date = 2009-08-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090817213751/http://www.worldenergy.org/news__events/world_energy_congress/houston_1998/340.asp | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; ખાસ કરીને [[રોયલ ડચ શેલ]]ની અમેરિકન માન્યતા ધરાવતી શેલ ઓઇલ કંપનીનું વડુંમથક [[વન શેલ પ્લાઝા]] પર સ્થિત છે. [[એક્સોનમોબિલ]]એ [[ટેક્સાસના ઇર્વિંગ]]માં તેનું નાનું, વૈશ્વિક વડુંમથક જાળવી રાખ્યું છે જ્યારે તેનું [[અપસ્ટ્રીમ]] અને રસાયણ ડિવિઝન તથા મોટા ભાગનું ઓપરેશનલ ડિવિઝન હ્યુસ્ટનમાં સ્થિત છે. [[શેવરોન]] હ્યુસ્ટનમાં ઓફિસો ધરાવે છે અને એનરોનનું વડુંમથક બનાવવાના આશય સાથે 40 માળકની એક બિલ્ડિંગ એક્વાયર કરી છે.&lt;ref&gt;{{Cite web
| title = Chevron Picks Former Enron Building for Consolidation Site
| work = allbusiness.com
| access-date = 2008-06-21
| url = http://www.allbusiness.com/operations/facilities-commercial-real-estate/4408803-1.html
| archive-date = 2010-01-09
| archive-url = https://web.archive.org/web/20100109235101/http://www.allbusiness.com/operations/facilities-commercial-real-estate/4408803-1.html
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt; કંપનીની શેવરોન પાઇપ લાઇન કંપનીનું વડુંમથક હ્યુસ્ટનમાં સ્થિત છે અને દર વર્ષે વધુ વિભાગો હ્યુસ્ટનમાં સ્થળાંતરિત થઈ રહ્યાં છે.&lt;ref&gt;{{Cite web
| title = Chevron Pipe Line Company
| work = chevron-pipeline.com
| access-date = 2008-06-21
| url = http://www.chevron-pipeline.com/
| archive-date = 2012-04-19
| archive-url = https://web.archive.org/web/20120419132955/http://www.chevron-pipeline.com/
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt; હ્યુસ્ટન [[મેરેથોન ઓઇલ કોર્પોરેશન]], [[શ્લુમબર્જર]], [[હેલિબર્ટન]], [[અપાચે કોર્પોરેશન]] અને [[સિટગો]] અને [[હોરિઝોન વિન્ડ એનર્જી]] જેવી [[વૈકલ્પિક ઊર્જા]] કંપનીઓનું વડુંમથક છે.&lt;ref&gt;{{Cite web
| title = Welcome to Horizon Wind Energy
| access-date = 2009-01-09
| url = http://www.horizonwind.com/company/about.aspx
| archive-date = 2009-01-01
| archive-url = https://web.archive.org/web/20090101035001/http://www.horizonwind.com/company/about.aspx
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;

[[ઓઇલફિલ્ડ]]ની સાધનસામગ્રી બનાવવા માટે [[બૃહદ હ્યુસ્ટન]] અગ્રણી કેન્દ્ર છે.&lt;ref&gt;&quot;{{PDFlink|[http://www.houston.org/pdf/research/16BW010.pdf Energy Industry Overview]|24.8&amp;nbsp;KB}}&quot;,''બૃહદ હ્યુસ્ટન ભાગીદારી'' . 2009-03-21 પર સુધારેલ.&lt;/ref&gt; [[પેટ્રોકેમિકલ]] સંકુલ તરીકે હ્યુસ્ટનની સફળતા તેની વ્યસ્ત માનવનિર્મિત જહાજ ચેનલ, [[હ્યુસ્ટન બંદર]]ને આભારી છે.&lt;ref&gt;&quot;{{PDFlink|[http://www.portofhouston.com/pdf/pubaffairs/POHA-firsts.pdf Port of Houston Firsts]|18.2&amp;nbsp;KB}}&quot;, ''હ્યુસ્ટન બંદર સત્તામંડળ'' , 2007-05-15. 2007-05-27 પર સુધારેલ.&lt;/ref&gt; આંતરરાષ્ટ્રીય વાણિજ્યમાં અમેરિકામાં આ બંદર અગ્રણી ગણાય છે અને આ દ્રષ્ટિએ દુનિયાનું 10મું સૌથી મોટું બંદર છે.&lt;ref name=&quot;port ranking&quot;/&gt;&lt;ref&gt;&quot;[http://www.portofhouston.com/geninfo/overview1.html સામાન્ય માહિતી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509141210/http://www.portofhouston.com/geninfo/overview1.html |date=2008-05-09 }}&quot;, હ્યુસ્ટન બંદર સત્તામંડળ, 2007-05-15. 2007-05-27 પર સુધારેલ.&lt;/ref&gt; દુનિયામાં મોટા ભાગના સ્થળે [[ઓઇલ]] અને [[ગેસોલિન]]ની ઊંચી કિંમત અર્થતંત્ર માટે નુકસાનકારક હોય છે જ્યારે હ્યુસ્ટન માટે આ બાબત ફાયદાકારક છે, કારણ કે અહીંના મોટા ભાગના રહેવાસીઓ ઊર્જા ઉદ્યોગમાંથી રોજગારી મેળવે છે.&lt;ref&gt;{{cite news
 | last = Bustillo
 | first = Miguel
 | title = Houston is Feeling Energized
 | work = Los Angeles Times
 | date = 2006-12-28
 | url = http://www.latimes.com/news/nationworld/columnone/la-na-houston28dec28,1,6780480.story?page=1&amp;coll=la-headlines-columnone
 | access-date =  2007-02-06}}&lt;/ref&gt;

હ્યુસ્ટન-સુગર લેન્ડ-બેટાઉન એમએસએનો કુલ વિસ્તાર ઉત્પાદન (જીએપી) વર્ષ 2008માં 440.4 અબજ ડોલર હતું, &lt;ref name=&quot;jlrfel&quot;&gt;&quot;{{PDFlink|[http://www.houston.org/pdf/research/02CW001.pdf Houston Area Profile]|55.5&amp;nbsp;KB}}&quot;, ''બૃહદ હ્યુસ્ટન ભાગીદારી'' . 2009-03-21 પર સુધારેલ.&lt;/ref&gt; જે બેલ્જિયમ, મલેશિયા, વેનેઝુએલા કે સ્વીડનના કુલ સ્વદેશી ઉત્પાદન (જીડીપી) કરતાં થોડું વધારે હતું. અમેરિકા સિવાય જગતના ફક્ત 21 રાષ્ટ્રનું [[કુલ સ્વદેશી ઉત્પાદન]] હ્યુસ્ટનના પ્રાદેશિક કુલ વિસ્તાર ઉત્પાદન કરતાં વધારે છે.&lt;ref name=&quot;jlrfel&quot;/&gt; વર્ષ 2007 માટે હ્યુસ્ટનના એમએસએનું કુલ વિસ્તાર ઉત્પાદન અંદાજે 416.6 અબજ ડોલર હતું જે વર્ષ 2006 કરતાં 13.8 ટકા વધારે હતું. [[માઇનિંગ]], જેમાં હ્યુસ્ટન ઓઇલ અને ગેસના ઉત્પાદન અને ઉત્ખન્નમાં સંપૂર્ણ હિસ્સો ધરાવે છે, હ્યુસ્ટનની જીએપીમાં 26.3 ટકા હિસ્સો ધરાવે છે, જેમાં ઊર્જાની ઊંચી કિંમતના કારણે વધારો અને વૈશ્વિક સ્તરે ઓઇલ ઉત્પાદન ક્ષમતામાં વધારો થતાં ઘટાડો થાય છે. ત્યારબાદ [[ઇજનેરી]] સેવાઓ, આરોગ્ય સેવાઓ અને [[ઉત્પાદન]] ક્ષેત્રનો દબદબો છે.&lt;ref&gt;&quot;{{PDFlink|[http://www.houston.org/pdf/research/15AW001.pdf Gross Area Product by Industry]|28.3&amp;nbsp;KB}}&quot;, ''બૃહદ હ્યુસ્ટન ભાગીદારી'' . 2009-03-21 પર સુધારેલ.&lt;/ref&gt;
[[ચિત્ર:Houstonecon.jpg|thumb|left|260px|city-data.com&lt;ref&gt;[172]&lt;/ref&gt; પરથી માહિતી]]
[[અમેરિકન બ્યૂરો ઓફ લેબર સ્ટેટેસ્ટિક્સ]]ના રોજગારીના આંકડા મુજબ, નવેમ્બર, 2007થી નવેમ્બર 2008 દરમિયાન હ્યુસ્ટન વિસ્તારમાં [[ખાનગી ક્ષેત્ર]]માં 42,000 રોજગારીનો ઉમેરો થયો હતો અને દેશના વિવિધ શહેરોમાં ખાનગી ક્ષેત્રમાં સૌથી વધુ રોજગારીનું સર્જન હ્યુસ્ટનમાં થયું હતું.&lt;ref&gt;{{Cite web
| title = Houston, Dallas set employment pace for November
| work = Houston Business Journal
| date = 2009-01-06
| access-date =  2009-03-04
| url = http://houston.bizjournals.com/houston/stories/2009/01/05/daily16.html
}}&lt;/ref&gt; એપ્રિલ, 2008માં શહેરમાં બેરોજગારીનો દર 3.8 ટકા હતું, જે છેલ્લાં આઠ વર્ષમાં સૌથી નીચો હતો જ્યારે આ ગાળામાં રોજગારીની વૃદ્ધિનો દર 2.8 ટકા હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web
| title = Are You in the Best City for Your Job?, BusinessWeek
| work = businessweek.com
| author = Prashant Gopal
| date = 2008-06-12
| access-date =  2008-06-21
| url = http://www.businessweek.com/lifestyle/content/jun2008/bw20080612_882775.htm?campaign_id=rss_topStories
}}&lt;/ref&gt;

વર્ષ 2006માં ''[[ફોર્બ્સ]]''  મેગેઝિન દ્વારા ``બેસ્ટ પ્લેસ ફોર બિઝનેસ એન્ડ કેરિયર્સ` (વેપાર-ધંધા અને કારકિર્દી માટે શ્રેષ્ઠ સ્થળ)ની કેટેગરીમાં હ્યુસ્ટન મેટ્રોપોલિટન વિસ્તારે ટેક્સામાં ટોચનું અને અમેરિકામાં ત્રીજું સ્થાન મેળવ્યું હતું.&lt;ref&gt;બાદેનહાઉસેન, કર્ટ. &quot;[https://archive.is/20120529123645/http://www.forbes.com/2006/05/03/06bestplaces_best-places-for-business_land.html વેપાર અને કારકિર્દી માટે શ્રેષ્ઠ સ્થળો 2006]&quot;, ''ફોર્બ્સ'' , 2006-05-04. 2006-12-15 પર સુધારેલ.&lt;/ref&gt; હ્યુસ્ટન મેટ્રોપોલિટનમાં વિદેશી સરકારોએ 89 કોન્સ્યુલર ઓફિસ સ્થાપી છે. અહીં 40 વિદેશી સરકારો [[વેપાર]] અને વ્યાવસાયિક ઓફિસ ધરાવે છે અને 23 વિદેશી ચેમ્બર્સ ઓફ કોમર્સ અને વેપારી સંગઠનો સક્રિય છે.&lt;ref&gt;&quot;{{PDFlink|[http://www.houston.org/pdf/research/18AW001.pdf Houston Foreign Consulate Representation]|30.2&amp;nbsp;KB}}&quot;, ''બૃહદ હ્યુસ્ટન ભાગીદારી'' . 2009-03-21 પર સુધારેલ.&lt;/ref&gt; હ્યુસ્ટનમાં 25 વિદેશી બેન્કો 13 રાષ્ટ્રોનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે અને આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયને નાણાકીય સહાય પૂરી પાડે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = International Banks in the Houston Area | work = Greater Houston Partnership | access-date = 2009-03-21 | url = http://www.houston.org/pdf/research/18HW010_001.pdf | format = PDF | archive-date = 2010-07-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100712001229/http://www.houston.org/pdf/research/18HW010_001.pdf | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

વર્ષ 2008માં [[કિપ્લિંજરના પર્સનલ ફાઇનાન્સ]] [[બેસ્ટ સિટીઝ ઓફ 2008]] પર હ્યુસ્ટનને ટોચનું સ્થાન મળ્યું હતું. આ યાદીમાં શહેરોને તેમની સ્થાનિક અર્થવ્યવસ્થા, રોજગારીની તકો, વાજબી જીવનધોરણ અને જીવનની ગુણવત્તાને આધારે સ્થાન આપવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web
| title = 2008 Best Cities, Houston, Texas
| author = Jane Bennett Clark
| date = 2008-07-01
| work = Kiplinger.com
| access-date =  2008-06-21
| url = http://www.kiplinger.com/features/archives/2008/05/2008-best-city-houston.html
}}&lt;/ref&gt; ''[[ફોર્બ્સ]]''  મેગેઝિનના જણાવ્યા મુજબ, છેલ્લાં 15 વર્ષથી સ્થાનિક ટેકનોલોજીકલ સંશોધનમાં હ્યુસ્ટને ચોથું સ્થાન મેળવ્યું છે.&lt;ref&gt;{{Cite web
| title = Top 10 Up-And-Coming Tech Cities
| work = forbes.com
| access-date = 2008-06-21
| url = http://www.forbes.com/2008/03/10/columbus-milwaukee-houston-ent-tech-cx_wp_0310smallbizoutlooktechcity.html
| archive-url = https://archive.today/20120918104604/http://www.forbes.com/2008/03/10/columbus-milwaukee-houston-ent-tech-cx_wp_0310smallbizoutlooktechcity.html
| archive-date = 2012-09-18
| url-status = live
}}&lt;/ref&gt; તે જ વર્ષે શહેરને વાર્ષિક [[ફોર્ચ્યુન 500]] કંપનીઓના હેડક્વાર્ટરની યાદીમાં બીજું સ્થાન મળ્યું હતું, &lt;ref name=&quot;Fortune 500&quot;&gt;{{cite news
| title = Fortune 500 2008: Cities
| access-date =  2008-04-22
| url = http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune500/2008/cities/
| work=CNN
}}&lt;/ref&gt; ''[[ફોર્બ્સ]]''  ''બેસ્ટ સિટીઝ ફોર કોલેજ ગ્રેજ્યુએટ્સ'' માં પહેલું &lt;ref&gt;{{Cite web
| title = Best Cities For Recent College Grads
| work = Forbes.com
| date = 2008-06-28
| author = Andrew Egan
| access-date =  2008-06-29
| url = http://www.forbes.com/2008/06/26/cities-grads-best-forbeslife-cx_ae_0626realestate.html
}}&lt;/ref&gt;અને ફોર્બ્સ લિસ્ટ ઓફ બેસ્ટ સિટીઝ ટૂ બાય એ હોમમાં ટોચનું સ્થાન મળ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{Cite web
| title = Best Cities To Buy A Home
| work = Forbes,com
| access-date =  2009-03-04
| url = http://www.forbes.com/2008/07/14/housing-buyers-list-forbeslife-cx_md_0714bestbuy.html
}}&lt;/ref&gt;

== વસ્તી-વિષયક માહિતી ==
{{Main|Demographics of Houston}}
{{USCensusPop
| 1850=2396
| 1860=4845
| 1870=9332
| 1880=16513
| 1890=27557
| 1900=44633
| 1910=78800
| 1920=138276
| 1930=292352
| 1940=384514
| 1950=596163
| 1960=938219
| 1970=1232802
| 1980=1595138
| 1990=1630553
| 2000=1953631
| estimate=2257926
| estyear=2010
}}
[[ચિત્ર:Houston International Festival.jpg|thumb|left|દર વર્ષે યોજાતો હ્યુસ્ટન વાર્ષિક આંતરરાષ્ટ્રીય તહેવારમાં વિવિધ સંસ્કૃતિના દર્શન થાય છે]]
હ્યુસ્ટન is a [[multicultural]] શહેર, માં part because of its many academic સંસ્થાનો અને strong industries as well as being a major બંદર શહેર. હ્યુસ્ટન એક [[પચરંગી]] શહેર છે. શહેરમાં અનેક શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ અને મજબૂત ઉદ્યોગ છે. તેમજ મુખ્ય પોર્ટ (બંદર) સિટી છે.  શહેરમાં 90 જેટલી [[ભાષા]]ઓ બોલાય છે.&lt;ref&gt;&quot;[http://www.houstontx.gov/abouthouston/houstonfacts.html હ્યુસ્ટનની માહિતી અને આંકડા]&quot;, ''હ્યુસ્ટન શહેર'' . 2006-12-15 પર સુધારેલ.&lt;/ref&gt;  ટેક્સાસમાંથી સેંકડો [[આપ્રવાસીઓના]] પ્રવાહના કારણે અમેરિકામાં હ્યુસ્ટન યુવા વસતી ધરાવતા શહેરોમાંનું એક છે.&lt;ref&gt;{{PDFlink|[http://www.ewgateway.org/pdffiles/library/wws/wws06.pdf The Strategic Assessment of the St. Louis Region, 5th edition]|4.35&amp;nbsp;MB}}. ''ઇસ્ટ-વેસ્ટ ગેટવે કાઉન્સિલ ઓફ ગવર્મેન્ટ્સ.''  2006. 2007-01-11 પર સુધારેલ.  ''પીડીએફ ફાઇલમાં પેજ 25, પેજ 21 તરીકે લેબલ.'' &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://factfinder.census.gov/servlet/ACSSAFFFacts?_event=&amp;amp;geo_id=16000US4835000&amp;amp;_geoContext=01000US%7C04000US48%7C16000US4835000&amp;amp;_county=Houston&amp;amp;_cityTown=Houston&amp;amp;_state=04000US48 હ્યુસ્ટન શહેર, ટેક્સાસ] {{Webarchive|url=https://archive.today/20200211180004/http://factfinder.census.gov/servlet/ACSSAFFFacts?_event=&amp;geo_id=16000US4835000&amp;_geoContext=01000US%7C04000US48%7C16000US4835000&amp;_county=Houston&amp;_cityTown=Houston&amp;_state=04000US48 |date=2020-02-11 }}. 2005 અમેરિકન કમ્યુનિટી સરવે ડેટા પ્રોફાઇલ હાઇલાઇટ્સ, ''[[અમેરિકા વસ્તી ગણતરી બ્યૂરો]]'' . 2005. 2007-01-12 પર સુધારેલ.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://factfinder.census.gov/servlet/GRTTable?_bm=y&amp;amp;-geo_id=04000US48&amp;amp;-_box_head_nbr=R0101&amp;amp;-ds_name=ACS_2005_EST_G00_&amp;amp;-_lang=en&amp;amp;-redoLog=false&amp;amp;-format=US-30&amp;amp;-mt_name=ACS_2005_EST_G00_R0101_US30&amp;amp;-_sse=on અમેરિકા અને રાજ્યો આર0101.] {{Webarchive|url=https://archive.today/20200212034541/http://factfinder.census.gov/servlet/GRTTable?_bm=y&amp;-geo_id=04000US48&amp;-_box_head_nbr=R0101&amp;-ds_name=ACS_2005_EST_G00_&amp;-_lang=en&amp;-redoLog=false&amp;-format=US-30&amp;-mt_name=ACS_2005_EST_G00_R0101_US30&amp;-_sse=on |date=2020-02-12 }}[http://factfinder.census.gov/servlet/GRTTable?_bm=y&amp;amp;-geo_id=04000US48&amp;amp;-_box_head_nbr=R0101&amp;amp;-ds_name=ACS_2005_EST_G00_&amp;amp;-_lang=en&amp;amp;-redoLog=false&amp;amp;-format=US-30&amp;amp;-mt_name=ACS_2005_EST_G00_R0101_US30&amp;amp;-_sse=on કુલ વસ્તીની સરેરાશ ઉંમરઃ 2005] {{Webarchive|url=https://archive.today/20200212034541/http://factfinder.census.gov/servlet/GRTTable?_bm=y&amp;-geo_id=04000US48&amp;-_box_head_nbr=R0101&amp;-ds_name=ACS_2005_EST_G00_&amp;-_lang=en&amp;-redoLog=false&amp;-format=US-30&amp;-mt_name=ACS_2005_EST_G00_R0101_US30&amp;-_sse=on |date=2020-02-12 }}. 2005 અમેરિકન કમ્યુનિટી સરવે, ''[[અમેરિકન સેન્સસ બ્યૂરો]]'' . 2005. 2007-01-12 પર સુધારેલ.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.dallasfed.org/research/pubs/fotexas/fotexas_petersen.html ધ ફેસ ઓફ ટેક્સાસ જોબ્સ, પીપલ, બિઝનેસ, ચેન્જ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100212212513/http://www.dallasfed.org/research/pubs/fotexas/fotexas_petersen.html |date=2010-02-12 }}. ડી એન્ન પીટરસન અને લૈલા એસ્સાની, ''ફેડરલ રીઝર્વ બેન્ક ઓફ ડલ્લાસ'' . ઑકટોબર 2005. 2007-01-11 પર સુધારેલ.&lt;/ref&gt; અમેરિકામાં તે ત્રીજું મોટું [[હિસ્પેનિક]] અને [[મેક્સિકન]] વસ્તી ધરાવતું શહેર પણ છે. ટેક્સાસના કોઈ પણ શહેર કરતાં વધુ હિસ્પેનિક અમેરિકન આ શહેરમાં રહે છે.&lt;ref&gt;{{cite web| title = Census 2000 Paints Statistical Portrait of the Nation's Hispanic Population | work = U.S. Census | publisher = U.S. Census Bureau | date = 2001-05-10 | url = http://www.census.gov/Press-Release/www/2001/cb01-81.html | access-date =  2007-02-06}}&lt;/ref&gt; એક અંદાજ મુજબ, બૃહદ હ્યુસ્ટન વિસ્તારમાં ચાર લાખ [[ગેરકાયેદસર વસાહતીઓ]] રહે છે.&lt;ref&gt;{{cite news | last = Hegstrom | first = Edward | title = Shadows Cloaking Immigrants Prevent Accurate Count | work = Houston Chronicle | date = 2006-02-21 | url = http://www.chron.com/disp/story.mpl/metropolitan/3500074.html | access-date =  2007-02-06}}&lt;/ref&gt;  અમેરિકામાં [[ભારતીય]] અને [[પાકિસ્તાની]] સમૂહની સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતા શહેરોમાં હ્યુસ્ટન સામેલ છે.&lt;ref&gt;{{Cite web
| title = Media - Reaching a flourishing Asian-American market
| work = chron.com, Houston Chronicle
| author = Purva Patel
| date = 2007-09-28
| access-date =  2008-06-21
| url = http://www.chron.com/disp/story.mpl/headline/biz/5174213.html
}}&lt;/ref&gt;  હ્યુસ્ટનની [[નાઇજીરિયન]] જાતિનો હિસ્સો શહેરની વસતીમાં બે ટકા કરતાં વધારે છે, જે અમેરિકામાં સૌથી વધારે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web
| title = Houston Strategies: Immigrant entrepreneurship in Houston
| access-date =  2009-01-09
| url = http://houstonstrategies.blogspot.com/2007/02/immigrant-entrepreneurship-in-houston.html
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
| title = Houston Looking to Expand a &quot;Natural&quot; Relationship with Africa
| access-date = 2009-01-09
| url = http://www.america.gov/st/washfile-english/2003/November/20031121162843yeroc9.750003e-02.html
| archive-url = https://web.archive.org/web/20090518193130/http://www.america.gov/st/washfile-english/2003/November/20031121162843yeroc9.750003e-02.html
| archive-date = 2009-05-18
| url-status = live
}}&lt;/ref&gt;

[[અમેરિકન વસતીગણતરી બ્યૂરો]]એ 2006-2008માં [[અમેરિકન જાતિઓ પર એક સરવે]] હાથ ધર્યો હતો, જે મુજબ હ્યુસ્ટનની વસ્તીમાં [[ગોરા અમેરિકનો]]નો હિસ્સો 53.8 ટકા છે, જેમાંથી 27.9 ટકા બિનહિસ્પેનિક [[ગોરા]] છે. શહેરની વસતીમાં [[અશ્વેત]] કે [[આફ્રિકન અમેરિકનો]]નો હિસ્સો 24.1ટકા છે, જેમાંથી 23.8 ટકા લોકો બિનહિસ્પેનિક અશ્વેત લોકો છે. હ્યુસ્ટનની વસતીના 0.4 ટકા લોકો [[અમેરિકન ભારતીયો]] હતા, જેમાંથી 0.2 ટકા લોકો બિનહિસ્પેનિક હતાં. હ્યુસ્ટનની વસતીમાં 5.3 ટકા પ્રમાણ [[એશિયન અમેરિકનો]]નો હતો જ્યારે [[પેસિફિક આયલેન્ડર અમેરિકનો]]નો હિસ્સો 0.1 ટકા હતો.  શહેરની વસતીમાં અન્ય કેટલીક જાતિઓનો હિસ્સો 15.2 ટકા હતો, જેમાંથી 0.2ટકા બિનહિસ્પેનિક હતાં.  શહેરની વસ્તીમાં બેથી વધુ જાતિ ધરાવતા લોકોનું પ્રમાણ 1.1 ટકા હતું, જેમાંથી 0.6 ટકા લોકો બિનહિસ્પેનિક હતાં.  શહેરની વસ્તીમાં હિસ્પેનિક કે લેટિનોસનું પ્રમાણ 41.9 ટકા હતું.&lt;ref&gt;http://factfinder.વસ્તી-ગણતરી.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&amp;amp;-geo_id=16000US4835000&amp;amp;-qr_name=ACS_2008_3YR_G00_DP3YR5&amp;amp;-ds_name=ACS_2008_3YR_G00_&amp;amp;-_lang=en&amp;amp;-_sse=on{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

[[વર્ષ 2000ની વસતી ગણતરી]] પ્રમાણે શહેરની કુલ વસતી 1,953,631 હતી અને [[વસતીની ગીચતા]] ચોરસ માઇલ (1,301.8/km²) દીઠ 3,371.7 હતી.  જાતિઓની દ્રષ્ટિએ જોઇએ તો શહેરમાં 49.3 ટકા ગોરા, 25.3 ટકા આફ્રિકન અમેરિકન, 5.3 ટકા એશિયન, 0.4 ટકા અમેરિકન ભારતીય, 0.1 ટકા પેસિફિક આયલેન્ડર, 16.5 ટકા અન્ય કેટલીક જાતિના અને 3.1 ટકા લોકો બેથી વધુ જાતિના હતા.  ઉપરાંત હિસ્પેનિક્સ અને લેટિઓન્સનું પ્રમાણ 37.4 ટકા હતું જ્યારે બિનહિસ્પેનિક ગોરાઓનું પ્રમાણ 30.8 ટકા હતું.&lt;ref&gt;{{Cite web
| title = Houston city, Texas - DP-1. Profile of General Demographic Characteristics: 2000
| work = census.gov
| access-date = 2009-07-10
| url = http://factfinder.census.gov/servlet/QTTable?_bm=y&amp;-geo_id=16000US4835000&amp;-qr_name=DEC_2000_SF1_U_DP1&amp;-ds_name=DEC_2000_SF1_U&amp;-_lang=en&amp;-_sse=on
| archive-date = 2020-02-12
| archive-url = https://archive.today/20200212043652/http://factfinder.census.gov/servlet/QTTable?_bm=y&amp;-geo_id=16000US4835000&amp;-qr_name=DEC_2000_SF1_U_DP1&amp;-ds_name=DEC_2000_SF1_U&amp;-_lang=en&amp;-_sse=on
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt; 

શહેરમાં કુલ 717,945 કુટુંબ હતાં, જેમાં તેમની સાથે રહેતાં 18 વર્ષ કરતાં ઓછી ઉંમરના બાળકોનું પ્રમાણ 33.1 ટકા હતું જ્યારે 43.2 ટકા [[પરણિત યુગલો]] હતા જે સાથે રહેતાં હતા. 15.3 ટકા કુટુંબનું સંચાલન [[મહિલા]]ઓનું હાથમાં હતું અને તેમાં પતિથી સ્વતંત્રપણે રહેતી હતી તેમજ 36.3 ટકા લોકો પરિવાર વિનાના હતાં. તમામ ઘરબારમાં 29 ટકા વ્યક્તિગત છે અને 6.2 ટકા લોકો એકલા જીવે છે, જેઓ 65 કે તેથી વધારે વર્ષના છે. સરેરાશ ઘરબારનું કદ 2.67 લોકો હતા અને સરેરાશ પારિવારિક સભ્યો 3.39 હતી. વર્ષ 2009માં ઘરની સરેરાશ કિંમત $115,961 હતી.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Houston Housing Trends and Values |url=http://houston.housealmanac.com/ |publisher=HouseAlmanac.com |access-date=2009-12-14 |archive-date=2009-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091129155923/http://houston.housealmanac.com/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

શહેરમાં કુલ વસ્તીમાં 27.5 ટકા લોકો 18 કરતાં ઓછી વયના હતા, 11.2 ટકા લોકોની વય 18થી 24 છે, 33.8 ટકા 25થી 44 લોકો છે, 19.1 ટકા લોકો 45થી 64 વર્ષના છે જ્યારે 8.4 ટકા લોકોની વય 65 કે તેથી વધારે વર્ષ છે. સરેરાશ વય 31 વર્ષ હતી. અહીં દર 100 મહિલા પર પુરુષોની સંખ્યા 99.7 હતી.  અહીં 18 કે તેથી વધારે વર્ષની દર 100 મહિલાઓ પર પુરુષોની સંખ્યા 99.7 હતી.

શહેરમાં દરેક ઘરના મોભીની સરેરાશ આવક $36,616 હતી અને પરિવારની સરેરાશ આવક $40,443 હતી. પુરુષોની સરેરાશ આવક $32,084 હતી જ્યારે મહિલાઓની સરેરાશ આવક $27,371 હતી.  શહેરની [[માથાદીઠ આવક]] $20,101. હતી.  વસ્તીનો 19 ટકા હિસ્સો અને 16 ટકા પરિવારો [[ગરીબી રેખા]] નીચે જીવતાં હતાં. કુલ વસ્તીમાંથી 18 વર્ષથી ઓછી વયના 26.1 ટકા લોકો અને 65 કરતાં ઓછી વયના 14.3 ટકા લોકો ગરીબી રેખા નીચે જીવતાં હતાં.

હ્યુસ્ટનમાં [[એશિયા]]માંથી સ્થળાંતર કરીને ગયેલા લોકોની સંખ્યામાં મોટી છે, જે ટેક્સાસમાં સૌથી વધુ [[વિયેતનામીઝ અમેરિકન]] ધરાવે છે. આ દ્રષ્ટિએ તે અમેરિકામાં ત્રીજું સૌથી મોટું શહેર છે અને વર્ષ 2007માં 30,000 લોકો છે. 
શહેરના કેટલાંક વિસ્તારોમાં વિયેતનામીઝ અને [[ચાઇનીઝ]] સંકેત સાથેની શેરીઓ સાથે [[વિયેતનામીઝ]] અને ચાઇનીઝ નિવાસીઓની વસ્તી મોટા પાયે છે. આ શેરના સંકેત [[અંગ્રેજી]]માં પણ છે. હ્યુસ્ટનમાં બે [[ચાઇનાટાઉન]] છે, જેમાં મૂળ ડાઉનટાઉનમાં છે અને તાજેતરમાં શહેરની દક્ષિણપશ્ચિમે એક ઉત્તર બેલારી બાઉલેવાર્ડમાં શરૂ થયું છે.&lt;ref&gt;{{cite news | last = Chen | first = Edward C.M. | coauthors = Von Der Mehden, Fred R. | title = History of Houston's Chinatown | work = Chinatownconnection.com | year = 2005 | url = http://www.chinatownconnection.com/houston_chinatown_history.htm | access-date = 2007-02-06 | archive-date = 2007-02-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070203124315/http://www.chinatownconnection.com/houston_chinatown_history.htm | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | title = Houston Chinatown Area Map | work = Chinatownconnection.com | year = 2005 | url = http://www.chinatownconnection.com/houston-chinatown-map.htm | access-date = 2007-02-06 | archive-date = 2007-02-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070203024840/http://www.chinatownconnection.com/houston-chinatown-map.htm | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; શહેરના [[મિડટાઉન]]માં [[નાનું સાઇગોન]] છે અને હ્યુસ્ટનમાં ચાઇનટાઉનના દક્ષિણપશ્ચિમ વિસ્તારમાં વિયેતનામીઝ વેપારીઓ છે.&lt;ref&gt;{{cite news | title = City Adopts &quot;Little Saigon&quot; | work = Houston Business Journal | date = 2004-05-07 | url = http://www.bizjournals.com/houston/stories/2004/05/10/tidbits1.html | access-date =  2007-02-06}}&lt;/ref&gt; હિલક્રોફ્ટની સાથે અસ્તિત્વ ધરાવતા &quot;હાર્વિન ડિસ્ટ્રિક્ટ&quot;ને &quot;[[નાનું ભારત]]&quot; ગણવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;&quot;[http://www.chron.com/disp/story.mpl/business/5546748.html હ્યુસ્ટનના ઉપનગરોમાં દક્ષિણ એશિયાના વેપારી સાહસો]&quot;, હ્યુસ્ટન ક્રોનિકલ, 16ફેબ્રુઆરી, 2008.&lt;/ref&gt;

હ્યુસ્ટનમાં મોટા પ્રમાણમાં [[ગે સમુદાય]] વસે છે, જે મુખ્યત્વે [[નીયરટાઉન]] અને [[હ્યુસ્ટન હાઇટ્સ]]ની આજુબાજુ કેન્દ્રીત થયો છે. એક અંદાજ મુજબ, અમેરિકામાં લેસ્બિયન, ગે અને બાયસેક્સુઅલ વ્યક્તિઓનો બારમો ભાગ હ્યુસ્ટન મેટ્રોપોલિટન વિસ્તારમાં છે.&lt;ref&gt;જેરી જે ગેટ્સ{{PDFlink|[http://www.law.ucla.edu/williamsinstitute/publications/SameSexCouplesandGLBpopACS.pdf Same-sex Couples and the Gay, Lesbian, Bisexual Population: New Estimates from the American Community Survey]|2.07&amp;nbsp;MB}}. વિલિયમ્સ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓન સેક્સ્યુઅલ ઓરિએન્ટેશન લો એન્ડ પબ્લિક પોલિસી, યુસીએલએ સ્કૂલ ઓફ લો ઓક્ટોબર, 2006. 20 એપ્રિલ, 2007 પર સુધારેલ.&lt;/ref&gt; વર્ષ 2009માં [[અનિસ પાર્કર]]ની ચૂંટણી સાથે હ્યુસ્ટન [[જાહેર ગે]] મેયર ધરાવતું અમેરિકાનું [[સૌથી મોટું શહેર]] બની ગયું છે.&lt;ref&gt; {{cite news| url=http://www.nytimes.com/2009/12/13/us/politics/13houston.html | work=The New York Times | title=Houston Is Largest City to Elect Openly Gay Mayor | first=James C. | last=McKinley Jr | date=December 13, 2009 | access-date= May 23, 2010}}&lt;/ref&gt;

મેન્સ ફિટનેસ મેગેઝિન દ્વારા હાથ ધરાયેલા સરવે મુજબ, અમેરિકામાં &quot;સૌથી વધુ મેદસ્વી ધરાવતા શહેરો&quot;માં હ્યુસ્ટન લગભગ સ્થાન મેળવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = No. 1 at PR and BS | work = Metro Times | author = Sarah Klein | 4 = date 2005-02-02 | access-date = 2010-02-14 | url = http://www.metrotimes.com/culture/story.asp?id=7262 }}{{Dead link|date=સપ્ટેમ્બર 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | title = The Fittest and Fattest Cities in America 2009 - Men's Fitness | access-date =  2009-08-07| url = http://www.mensfitness.com/lifestyle/215}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | title = Baltimore surprised by new title: America's fittest city | work = USAToday
| date = 2006-01-06 | access-date =  2009-08-08 | url = http://www.usatoday.com/news/health/2006-01-06-fittest-city_x.htm}}&lt;/ref&gt; તેના જવાબમાં [[હ્યુસ્ટન ક્રોનિકલ]]ના લેખમાં ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો કે આ રેન્કિંગ [[અવૈજ્ઞાનિક]] હોવાથી [[અર્થહિન]] છે.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Fat city / Magazine's ranking is bogus, but there are plenty of Houstonians who need to shape up | work = The Houston Chronicle | date = 2005-01-08 | access-date = 2009-08-07 | url = http://www.chron.com/CDA/archives/archive.mpl?id=2005_3832796 }}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; છેલ્લાં નવ વર્ષમાં મેગેઝિને હ્યુસ્ટનને ચાર વખત સૌથી વધુ મેદસ્વી શહેર જાહેર કર્યું હતું અને વર્ષ 2009માં છઠ્ઠું સ્થાન આપ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite news | title = Miami's vices — fast food, TV — make it fattest; Salt Lake fittest | USA Today | date = 2009-01-14 | url = http://www.usatoday.com/news/health/weightloss/2009-01-13-fit-fat-cities_N.htm | access-date =  2009-09-28 | first=Nanci | last=Hellmich}}&lt;/ref&gt; ભૂતપૂર્વ મેયર [[બિલ વ્હાઇટ]] જણાવ્યું હતું કે આ રેન્કિંગ અવૈજ્ઞાનિક ગણતરી આધારિત જૂઠ્ઠાણું છે. તેમણે મેયરની વેલ્નેસ પરિષદની રચના કરી હતી અને વર્ષ 2005માં ગેટ મૂવિંગ હ્યુસ્ટન ફિટનેસ અભિયાન શરૂ કર્યું હતું અને મેન્સ ફિટનેસ મેગેઝિનમાં હ્યુસ્ટનના રેન્કિંગનો જવાબ આપ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Houston ranked nation's 'Fattest City' - again
| work = Houston Chronicle | date = 2005-01-06 | author = Thom Marshall | access-date =  2010-02-14 | url = http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/2979999.html
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Get Moving Houston | access-date = 2009-08-07 | url = http://www.getmovinghouston.com/index.php | archive-date = 2009-07-22 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090722114330/http://www.getmovinghouston.com/index.php | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Letter to Neal Boulton, Editor of Men's Fitness Magazine | work = Get Moving Houston | access-date =  2009-08-08 | url = http://www.getmovinghouston.com/image/Ltr-Neal%20Boulton1-09-07.pdf}} {{dead link| date=June 2010 | bot=DASHBot}}&lt;/ref&gt;

== સંસ્કૃતિ ==
[[ચિત્ર:Art Car Parade.jpg|right|thumb|હ્યુસ્ટન આર્ટ કાર પરેડ]]
હ્યુસ્ટન મોટી સંખ્યામાં આંતરરાષ્ટ્રીય સમૂહ ધરાવતું [[વૈવિધ્યપૂર્ણ]] શહેર છે. અહીં આંતરરાષ્ટ્રીય સમૂહોની સંખ્યા વધી રહી છે.&lt;ref&gt;{{cite web | title = Components of Population Change | work = houston.org | url = http://www.houston.org/pdf/research/09AW001.pdf | format = PDF | access-date = 2009-03-21 | archive-date = 2010-07-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100711225746/http://www.houston.org/pdf/research/09AW001.pdf | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;  મેટ્રોપોલિટન વિસ્તારમાં અંદાજે 11 લાખ (21.4 ટકા) રહેવાસીઓ છે, જેઓ અમેરિકાની બહાર જન્મ્યાં છે. આ વિસ્તારમાં રહેતાં વિદેશી મૂળના લોકોમાંથી 66 ટકા અમેરિકાની દક્ષિણે મેક્સિકો સરહદ પરથી આવ્યાં છે.&lt;ref name=&quot;ytlzpc&quot;&gt;{{cite web | title = Foreign Born Population | work = houston.org | url = http://www.houston.org/pdf/research/09GW025.pdf | access-date = 2009-03-21 | format = PDF | archive-date = 2010-07-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100711225904/http://www.houston.org/pdf/research/09GW025.pdf | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;  ઉપરાંત અહીંના પાંચ વિદેશી મૂળના રહેવાસીઓમાંથી એક રહેવાસી મૂળે એશિયાનો છે.&lt;ref name=&quot;ytlzpc&quot;/&gt;  દેશમાં સૌથી વધારે કોન્સ્યુલર ઓફિસ ધરાવવાની દ્રષ્ટિએ ત્રીજું મોટું શહેર છે, જેમાં 86 દેશોની કોન્સ્યુલર ઓફિસ છે.&lt;ref&gt;{{cite web | title = International Representation in Houston | work = houston.org | url = http://www.houston.org/pdf/research/18AW001.pdf | access-date = 2009-03-21 | format = PDF | archive-date = 2010-07-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100711235924/http://www.houston.org/pdf/research/18AW001.pdf | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; 

અનેક વાર્ષિકોત્સવોમાં હ્યુસ્ટનની વૈવિધ્યપૂર્ણ સંસ્કૃતિના દર્શન થાય છે.  અહીં સૌથી મોટો વાર્ષિક ઉત્સવ [[હ્યુસ્ટન લાઇવસ્ટોક શો એન્ડ રોડીઓ]] છે, જે ફેબ્રુઆરીના અંતથી માર્ચની શરૂઆત સુધી લગભગ 20 દિવસચાલે છે, જેમાં દુનિયાનો સૌથી લાંબો અને મોટો વાર્ષિક લાઇવસ્ટોક શો અને રોડીઓ જોવા મળે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = About the Houston Livestock Show and Rodeo | work = hlsr.com | access-date = 2009-03-28 | url = http://www.hlsr.com/m/downloads/08PurposeBrochure.pdf | format = PDF | archive-date = 2009-01-26 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090126191930/http://hlsr.com/m/downloads/08PurposeBrochure.pdf | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;  અન્ય સૌથી લાંબી ઉજવણી એન્યુઅલ નાઇટ હ્યુસ્ટન [[પ્રાઇડ પરેડ]] છે, જે જૂનના અંતે યોજાય છે.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Houston Pride Parade | work = PrideHouston.com | access-date = 2009-03-28 | url = http://www.pridehouston.org/events/parade.php | archive-date = 2009-03-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090312015559/http://www.pridehouston.org/events/parade.php | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;  અન્ય વાર્ષિકોત્સવોમાં [[હ્યુસ્ટન ગ્રીક ફેસ્ટિવલ]], &lt;ref&gt;[http://www.greekfestival.org/ મૂળ ગ્રીક તહેવાર, હ્યુસ્ટન, ટેક્સાસ]. 2006. 2007-01-10 પર સુધારેલ.  '''''ચેતવણીઃ'' '''  ''ઓટોમેટિક સાઉન્ડ ફાઇલ'' .&lt;/ref&gt;[[આર્ટ કાર પરેડ]], હ્યુસ્ટન ઓટો શો, હ્યુસ્ટન ઇન્ટરનેશનલ ફેસ્ટિવલ, ધ વેસ્ટહેમર બ્લોક પાર્ટી&lt;ref&gt;[http://www.ifest.org/ હ્યુસ્ટન આંતરરાષ્ટ્રીય તહેવાર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100725221757/http://www.ifest.org/ |date=2010-07-25 }}. 2007. 2007-01-10 પર સુધારેલ.&lt;/ref&gt; અને [[બાયૂ સિટી આર્ટ ફેસ્ટિવલ]] સામેલ છે. બાયૂ સિટી આર્ટ ફેસ્ટિવલને અમેરિકામાં ટોચના પાંચ કળા મહોત્સવોમાંનો એક ગણવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;AmericanStyle2004&quot;&gt;{{cite web|access-date= 2007-04-26
|url=http://www.cse.buffalo.edu/~rapaport/Buffalo/Top_25_Fairs_Festivals.cfm.html
|title=The 2004 Top 25 Fairs &amp; Festivals
|work=AmericanStyle Magazine}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AmericanStyle2005&quot;&gt;{{cite web|access-date=2007-04-26|title=AmericanStyle Magazine Readers Name 2005 Top 10 Art Fairs and Festivals|url=http://www.paradisecityarts.com/public/pdfs/2005top10.pdf|date=October 25, 2005|work=AmericanStyle Magazine|format=PDF|archive-date=2006-04-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20060415084212/http://www.paradisecityarts.com/public/pdfs/2005top10.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

હ્યુસ્ટનને સત્તાવાર રીતે વર્ષ 1967માં અવકાશી શહેરનું હુલામણું નામ મળ્યું છે, કારણ કે અહીં નાસાનું [[લીન્ડન બી જોહન્સન સ્પેસ સેન્ટર]] સ્થિત છે.  સ્થાનિકોએ {{nowrap|&quot;[[Bayou City]]&quot;,}}&quot;મેગ્નોલિયા સિટી&quot;, &quot;[[ક્લચ સિટી]]&quot; અને &quot;એચ-ટાઉન&quot; જેવા અન્ય હુલામણા નામ પણ આપ્યાં છે. 

=== કળા અને થિયેટર ===
[[ચિત્ર:Wortham Center.jpg|thumb|left|ડાઉનટાઉનના થિયેટર ડિસ્ટ્રિક્ટમાં વોર્ધમ સેન્ટર]]
હ્યુસ્ટન કળારસિક શહેર છે, જેમાં [[વિઝ્યુઅલ]] અને [[પર્ફોર્મિંગ આર્ટ્સ]] અત્યંત લોકપ્રિય છે.  શહેરની મધ્યમાં [[થિયેટર ડિસ્ટ્રિક્ટ]] સ્થિત છે, જે નવ મુખ્ય કળા સંગઠનો કાર્યરત છે અને અહીં નાટક ભજવવા માટેના છ હોલ છે.  અમેરિકાની મધ્યમાં સૌથી વધુ થિયેટર બેઠકો ધરાવતું બીજા નંબરનું મોટું શહેર છે.&lt;ref&gt;રામ્સે, કોડી. &quot;[http://www.texasmonthly.com/mag/issues/2002-09-01/tidbits.php મોટા રાજ્યમાં, હ્યુસ્ટન ટોચ પર છે] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011192513/http://texasmonthly.com/mag/issues/2002-09-01/tidbits.php |date=2007-10-11 }}&quot;, ''ટેક્સાસ મંથલી'' , સપ્ટેમ્બર, 2002.  10 ડીસેમ્બર, 2002 પર સુધારેલ.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | title = Houston Arts and Museums | publisher = City of Houston eGovernment Center | url = http://www.houstontx.gov/abouthouston/artsandmuseums.html | access-date =  2007-02-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;[http://www.houstontheaterdistrict.org/en/cms/?68 હ્યુસ્ટન થિયેટર ડિસ્ટ્રિક્ટ વિશે]&quot;, ''હ્યુસ્ટન થિયેટર ડિસ્ટ્રિક્ટ'' . 2006-12-16 પર સુધારેલ. {{Wayback|url=http://www.houstontheaterdistrict.org/en/cms/?68|date =20061209083929|bot=DASHBot}}&lt;/ref&gt; હ્યુસ્ટન અમેરિકાના એવા થોડા શહેરોમાં સામેલ છે, જે પર્ફોમિંગ આર્ટ્સની તમામ મુખ્ય શાખાઓમાં કાયમી, વ્યાવસાયિક, રહેણાંક કંપનીઓ ધરાવે છેઃ ઓપેરા ([[હ્યુસ્ટન ગ્રાન્ડ ઓપેરા]]), બેલેટ ([[હ્યુસ્ટન બેલેટ]]), મ્યુઝિક ([[હ્યુસ્ટન સીમ્ફની ઓર્કેસ્ટ્રા]]) અને થિયેટર ([[ધ એલે થિયેટર]]).&lt;ref name=&quot;ikvngd&quot;/&gt;&lt;ref&gt;&quot;[http://www.houstontheaterdistrict.org/en/cms/?12 પર્ફોર્મિંગ આર્ટ્સ વેન્યૂસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061212043351/http://www.houstontheaterdistrict.org/en/cms/?12 |date=2006-12-12 }}&quot;, ''હ્યુસ્ટન થિયેટર ડિસ્ટ્રિક્ટ'' . 2006-12-16 પર સુધારેલ.&lt;/ref&gt;  હ્યુસ્ટન અનેક [[સ્થાનિક પરંપરાગત કલાકારો]], [[કળા સમૂહો]] તથા વિવિધ નાના પ્રગતિશીલ કળા સંગઠનોનું પણ નિવાસસ્થાન છે.&lt;ref&gt;&quot;[http://www.artcarmuseum.com/History/history.htm એ બ્રીફ હિસ્ટરી ઓફ આર્ટ કાર મ્યુઝીયમ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120317120948/http://www.artcarmuseum.com/History/history.htm |date=2012-03-17 }}&quot;, ''આર્ટકાર મ્યુઝીયમ ઓફ હ્યુસ્ટન'' . 2006-12-16 પર સુધારેલ.&lt;/ref&gt; શહેર વિવિધ પ્રકારના અને જુદો જુદો રસ ધરાવતા અનેક વિદેશી કલાકારો, કોન્સર્ટ, શો અને પ્રદર્શનને આકર્ષ છે.&lt;ref&gt;[http://www.quilts.com/home/news/index.php 2006 ફોલ એડિશન ઓફ ઇન્ટરનેશનલ ક્વિટ એટ્રેક્ટ્સ 53,546 ટૂ હ્યુસ્ટન]. ''ક્વિલ્ટ્સ., ઇન્ક.''  2006-11-30ના રોજ પ્રકાશિત થયેલી અખબારી યાદી. 2007-01-12 પર સુધારેલ. {{Wayback|url=http://www.quilts.com/home/news/index.php|date =20071219171916|bot=DASHBot}}&lt;/ref&gt; 

[[મ્યુઝીયમ ડિસ્ટ્રિક્ટ]] અનેક લોકપ્રિય સાંસ્કૃતિક સંગઠનો અને પ્રદર્શનો ધરાવે છે, જે દર વર્ષે 70 લાખ કરતાં વધારે મુલાકાતીઓને આકર્ષે છે.&lt;ref&gt;[http://www.visithoustontexas.com/visitors/listing.details.php?id=23096 હ્યુસ્ટન મ્યુઝીયમ ડિસ્ટ્રિક્ટ]. બૃહદ હ્યુસ્ટન સમારંભ અને મુલાકાતી બ્યૂરો.  2007-02-18 પર કરાયેલ સુધારો. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|access-date= 2007-05-22|url=http://www.austin360.com/arts/content/arts/stories/2006/04/1austin.html|title=Central Austin has the makings of a museum district|publisher=Austin360.com|author=Jeanne Claire van Ryzin|date=April 1, 2006}}&lt;/ref&gt; આ ડિસ્ટ્રિક્ટમાં ધ [[મ્યુઝીયમ ઓફ ફાઇન આર્ટ્સ]], [[હ્યુસ્ટન મ્યુઝીયમ ઓફ નેચરલ સાયન્સ]], ધ [[કન્ટેમ્પરરી આર્ટ્સ મ્યુઝીયમ હ્યુસ્ટન]], [[સ્ટેશન મ્યુઝીયમ ઓફ કન્ટેમ્પરરી આર્ટ]], [[હોલોકાસ્ટ મ્યુઝીયમ]] અને [[ધ હ્યુસ્ટન ઝૂ]] સહિત પ્રસિદ્ધ સુવિધાઓ પણ છે.&lt;ref&gt;[http://www.texasmonthly.com/promotions/cadillac/breakthroughs2/museums/ હ્યુસ્ટન મ્યુઝીયમ ડિસ્ટ્રિક્ટ ડે]. ટેક્સાસ મંથલી. 2006. 2007-01-10 પર કરાયેલ સુધારો.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.camh.org/visitor_mus_dist.html મ્યુઝીયમ ડિસ્ટ્રિક્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090402024243/http://www.camh.org/visitor_mus_dist.html |date=2009-04-02 }}.  કન્ટેમ્પરરી આર્ટ્સ મ્યુઝીયમ હ્યુસ્ટન. 2007-01-10.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.visithoustontexas.com/visitors/parks_and_outdoors/listing.details.php?id=23096 હ્યુસ્ટન મ્યુઝીયમ ડિસ્ટ્રિક્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070211044810/http://www.visithoustontexas.com/visitors/parks_and_outdoors/listing.details.php?id=23096 |date=2007-02-11 }}. બૃહદ હ્યુસ્ટન કન્વેન્શન એન્ડ વિઝિટર્સ બ્યૂરો. 2007-01-10 પર સુધારેલ.&lt;/ref&gt;  મ્યુઝીયમ ડિસ્ટ્રિક્ટની આજુબાજુ પણ તેની મર્યાદાની બહાર ધ [[મેનિલ કલેક્શન]], [[રોધકો ચેપલ]] અને ધ [[બેઝેન્ટાઇન ફ્રેસ્કો ચેપલ મ્યુઝીયમ]] સ્થિત છે. 

[[ચિત્ર:HoustonTX HobbyCenter.jpg|thumb|right|પર્ફોર્મિંગ આર્ટ્સ માટે હોબી સેન્ટર]][[બાયૂ બેન્ડ]] 14 એકર (5.7 હેક્ટર)માં ફેલાયેલી મ્યુઝીયમ ઓફ ફાઇન આર્ટ્સની સુવિધા છે, {{convert|14|acre|adj=on}}જે અમેરિકાના સુશોભિત કળા, ચિત્રકાર્યો અને ફર્નિચરના ઉત્તમ સંગ્રહાલયોમાંનું એક છે.  બાયૂ બેન્ડ હ્યુસ્ટનના દાનવીર [[ઇમા હોગ]]નું અગાઉનું નિવાસસ્થાન પણ છે.&lt;ref&gt;{{Cite web
| title = Bayou Bend Collections and Gardens, Houston, Texas
| access-date = 2008-03-23
| url = http://www.museumsusa.org/museums/info/1167540
| archive-date = 2008-04-24
| archive-url = https://web.archive.org/web/20080424055638/http://www.museumsusa.org/museums/info/1167540
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;

હ્યુસ્ટનની આસપાસ ફેલાયેલા અનેક સ્થળોમાં નિયમિતપણે સ્થાનિક અને પ્રવાસી [[રોક]], [[બ્લુસ]], [[કન્ટ્રી]], [[ડબસ્ટેપ]], [[હિપ હોપ]] અને [[ટેજાનો]] મ્યુઝિકલ શોનું આયોજન થાય છે.  પણ આ શહેરમાં અત્યંત પ્રસિદ્ધ કલાકારો કે સંગીતકારો ક્યારેય રહ્યાં નથી.  અહીં કલાકારોને અમુક હદ સુધીની સફળતા મળે પછી તેઓ અમેરિકાના અન્ય વિસ્તારોમાં સ્થળાંતર કરે છે.&lt;ref&gt;{{cite news | last = Lomax, John Nova. &quot;Nobody Gets Out of Here Alive - The Houston Rock Scene and the Cultural Cringe&quot;, Houston Press, February 1, 2007 | first = John Nova | title = &quot;Nobody Gets Out of Here Alive - The Houston Rock Scene and the Cultural Cringe | work = The Houston Press | date = 2007-02-01 | access-date =  2007-02-12}}&lt;/ref&gt;  તેમાં એકમાત્ર અપવાદ [[હ્યુસ્ટન હિપ-હોપ]] છે, જે અમેરિકાના દક્ષિણ વિસ્તારોની શૈલી અને પરંપરાની ઊજવણી કરે છે, તેને જાળવી રાખે છે અને તેના મૂળિયા સાથે વળગી રહ્યું છે. તેના પગલે એક મજબૂત, સ્વતંત્ર [[હિપ-હોપ]] મ્યુઝિકનો વિકાસ થયો છે, જે દક્ષિણ અમેરિકન [[હિપ-હોપ]] અને [[ગેંગસ્ટા રેપ]] કમ્યુનિટીઝ પર પ્રભાવ ધરાવે છે અને તેના સારી બાબતોનો સ્વીકાર પણ કરે છે.&lt;ref&gt;{{cite news | last = Frere-Jones | first = Sasha | title = A Place In the Sun - Houston Hip-Hop Takes Over | work = The New Yorker | date = 2005-11-14 | url = http://www.newyorker.com/archive/2005/11/14/051114crmu_music | access-date =  2007-02-06}}&lt;/ref&gt;  હ્યુસ્ટનના અનેક હિપ-હોપ કલાકારોને વ્યાવસાયિક સફળતા પ્રાપ્ત થઈ છે.  હ્યુસ્ટને [[ચોપ]] અને [[સ્ક્રૂ મ્યુઝિક]]ને પણ આશ્રય આપ્યો છે.

હ્યુસ્ટને ભેટ ધરેલા અન્ય પ્રસિદ્ધ કલાકારોમાં પોપ અને આર એન્ડ બી ગર્લ ગ્રૂપ [[ડેસ્ટિનિસ ચાઇલ્ડ]], પ્રગતિશીલ રોક બેન્ડ [[કિંગ્સ ટેન]], સધર્ન રોક બેન્ડ [[ઝેડઝેડ ટોપ]], છઠ્ઠા દાયકાની માનસિકતા રજૂ કરતું રોક બેન્ડ [[રેડ ક્રાયોલા]], સ્વદેશી ગાયક કે ગીતકાર [[લીલે લોવેટ્ટ]], પોપ સિંગર અને અભિનેત્રી [[હિલેરી ડફ]], અભિનેતા [[પેટ્રિક સ્વેયઝ]] અને ઇન્ડી-પિયાનો રોક બેન્ડ [[બ્લુ ઓક્ટોબર]]નો સમાવેશ થાય છે.  60 અને 70ના દાયકામાં હ્યુસ્ટનમાં બ્લુઝ અને દેશી પરંપરાગત કલાકારોનો પણ દબદબો હતો. તે સમયે અહીં [[લાઇટનિન હોપ્કિન્સ]], [[ક્લીઅરન્સ &quot;ગેટમાઉથ&quot; બ્રાઉન]], [[&quot;ટેક્સાસ&quot; જોહની બ્રાઉન]], [[જોહની &quot;ગિટાર&quot; વોટ્સન]], [[આલ્બર્ટ કોલિન્સ]], [[જોહની કોપલેન્ડ]] અને [[જો &quot;ગિટર&quot; હ્યુજ]] જેવા બ્લુઝ કલાકારો હતાં, જેમાંથી અનેકના આલ્બમ શહેરના મ્યુઝિક લેબલ [[પીકોક રેકર્ડઝ]]એ રેકર્ડ કર્યા હતા.  60 અને 70ના દાયકામાં શહેરના દેશી અને [[પરંપરાગત]] કલાકારોમાં [[ટાઉન્સ વાન ઝાન્ડ્ટ]], [[મિકી ન્યૂબ્યુરી]], [[રોડની ક્રોવેલ]], [[સ્ટીવ અર્લે]] અને [[ગે ક્લાર્ક]] સામેલ હતાં, જેઓ હ્યુસ્ટનને એન્ડરસન ફેર અને ઓલ્ડ ક્વાર્ટ એકાઉસ્ટિક કાફે જેવા લાંબા ગાળા સુધી કાર્યરત રહેલા મનોરંજન સ્થળો માટેનું ઘર પણ કહે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Anderson Fair History | access-date = 2009-03-20 | url = http://www.andersonfair.com/hssaf_2.htm | archive-date = 2008-05-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080512152242/http://www.andersonfair.com/HssAF_2.htm | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;  80 અને 90ના દાયકામાં [[પંક]] અને [[ડર્ટી રોટ્ટન ઇમ્બેસાઇલ્સ]], [[વર્બલ એબ્યુઝ]], [[રિયલી રેડ]], [[કલ્ચરસાઇડ]], [[ડ્રેસ્ડન 45]] અને [[પેઇન ટીન્સ]] અને [[આઉટસાઇડ]]ના સંગીતકાર [[જેન્ડેક]] જેવા [[વૈકલ્પિક રોક]]ની રચના થઈ હતી.  નવી સદીમાં [[જેન હન્ટર]] અને [[ઇન્ડિયન જ્વેલરી]] જેવા સમકાલીન પરંપરાગત પફોર્મર્સ સહિત [[હ્યુસ્ટન નોઇઝ બેન્ડ્સ]] જોવા મળે છે.

=== પ્રવાસ અને મનોરંજન ===
[[ચિત્ર:Hermann Park Texas.jpg|left|thumb|હર્મન પાર્કમાં રીફ્લેક્શન પૂલ]]
હ્યુસ્ટનની મધ્ય ભાગની કેન્દ્રમાં [[થિયેટર ડિસ્ટ્રિક્ટ]] 17 બ્લોક ધરાવતો વિસ્તાર છે, જ્યાં [[બાયૂ પ્લેસ]] મનોરંજન સંકુલ, રેસ્ટોરાં, મૂવીઝ, પ્લાઝાસ અને પાર્ક્સ સ્થિત છે.  બાયૂ પ્લેસ એક મોટું બહુમાળી બિલ્ડિંગ છે, જેમાં સંપૂર્ણ સેવા આપતી રેસ્ટોરાં, બાર, લાઇવ મ્યુઝિક, [[બિલિયર્ડ્સ]] અને આર્ટ હાઉસ ફિલ્મ્સ છે.  હ્યુસ્ટન [[વેરિઝોન વાયરલેસ થિયેટર]]માં લાઇવ [[કન્સર્ટ]], નાટકો અને શિષ્ટ કોમેડી નાટકોનું મંચન થાય છે તેમજ [[એન્જેલિકા ફિલ્મ]] સેન્ટરમાં વિવિધ પ્રકારની કળાઓ, [[વિદેશી]] અને [[સ્વતંત્ર ફિલ્મો]] રજૂ થાય છે.&lt;ref&gt;[http://www.angelikafilmcenter.com/houston/default.asp એન્જેલિકા હ્યુસ્ટન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080725003351/http://www.angelikafilmcenter.com/houston/default.asp |date=2008-07-25 }}. ''એન્જેલિકા ફિલ્મ સેન્ટર.''  2007-01-10 પર સુધારેલ.&lt;/ref&gt;

હ્યુસ્ટનમાં [[હર્મન પાર્ક]] સહિત 337 પાર્ક્સ છે, જેમાં [[હ્યુસ્ટન ઝૂ]] અને [[ધ હ્યુસ્ટન મ્યુઝીયમ ઓફ નેચરલ સાયન્સ]], [[ટેરી હર્શી પાર્ક]], [[લેક હ્યુસ્ટન પાર્ક]], [[મેમોરિયલ પાર્ક]], [[ટ્રાન્ક્વોલિટી પાર્ક]], [[સેસ્ક્વિસેન્ટેનિયલ પાર્ક]], [[ડિસ્કવરી ગ્રીન]] અને [[સેમ હ્યુસ્ટન પાર્ક]] (જેમાં સમારકાર કરેલા, સુધારેલા અને પુનઃનિર્માણ પામેલા ઘરો છે, જે મૂળે 1823થી 1905 વચ્ચે બન્યાં હતાં) સામેલ છે.&lt;ref&gt;[http://www.heritagesociety.org/ths.html હેરિટેજ સોસાયટીઃ વોક ઇનટૂ હ્યુસ્ટનસ પાસ્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070610115218/http://www.heritagesociety.org/ths.html |date=2007-06-10 }}. ''ધ હેરિટેજ સોસાયટી.''  2007-01-10.&lt;/ref&gt;  અમેરિકાના વસ્તીની દ્રષ્ટિએ સૌથી વધારે ગીચ 10 શહેરોમાં હ્યુસ્ટન પાસે વિવિધ પાર્ક્સ અને હરિયાળી વિસ્તાર સૌથી વધારે {{convert|56405|acre|km2|0}}&lt;ref&gt;કોન્ટિનેન્ટલ મેગેઝિન, માર્ચ, 2008. પેજ 67.&lt;/ref&gt;છે, {{convert|19600|acre|km2|0}} જેનું વ્યવસ્થાપન શહેર દ્વારા થાય છે, જેમાં [[હ્યુસ્ટન આર્બોરેટમ એન્ડ નેચર સેન્ટર]] સામેલ છે.  [[વિલિયમ્સ વોટરવોલ]] પ્રવાસીઓના આકર્ષણનું સ્થળ છે, જે [[શહેરના વસવાટના મુખ્ય ભાગ]]માં સ્થિત છે.  હ્યુસ્ટન સિવિક સેન્ટરનું સ્થાન [[જ્યોર્જ આર બ્રાઉન કન્વેન્શન સેન્ટર]]એ લીધું છે, જે દેશના સૌથી મોટા કન્વેન્શન સેન્ટરમાંનું એક છે. અહીં [[જેસ્સી એચ જોન્સ હોલ ફોર ધ પર્ફોર્મિંગ આર્ટ]] છે, જે [[હ્યુસટ્ન સીમ્ફની ઓર્કેસ્ટ્રા]] અને [[સોસાયટી ફોર પર્ફોર્મિંગ આર્ટ્સ]]નું આશ્રયસ્થાન છે.  [[ધ સેમ હ્યુસ્ટન કોલેઝિયમ]] અને મ્યુઝિક હોલનું સ્થાન [[હોબી સેન્ટર ફોર ધ પર્ફોમિરંગ આર્ટ્સ]]એ લીધું છે. 

[[હ્યુસ્ટન અવકાશ કેન્દ્ર]] એ નાસાના સત્તાવાર મુલાકાતીઓનું કેન્દ્ર છે, જે [[લીન્ડન બી જોહન્સન સ્પેસ સેન્ટર]] તરીકે ઓળખાય છે.  અહીં કોઈ પણ વ્યક્તિને [[મૂન રોક્સ]] (ચંદ્ર પરથી લવાયેલા ખડકો), શટલ સિમ્યુલેટર સહિત વિવિધ પ્રદર્શન આકર્ષે છે. અહીં નાસાનું માનવીય અવકાશી ઉડ્ડયન કાર્યક્રમના ઇતિહાસ વિશે પણ પ્રદર્શન જોવા મળે છે.

[[અર્થ ક્વેસ્ટ એડવેન્ચર્સ]]એ 1,600 એકરમાં ફેલાયેલો ઇકો-ગ્રીન થીમ પાર્ક અને રીચર્સ સેન્ટર છે, જે વર્ષ 2013માં શરૂ થવાની અપેક્ષા છે.  

અન્ય આકર્ષક [[પ્રવાસન]] સ્થળોમાં [[ધ ગેલેરિયા]] (ટેક્સાસનું સૌથી મોટું [[શોપિંગ મોલ]], જે શહેરના મુખ્ય ડિસ્ટ્રિક્ટમાં સ્થિત છે), ઓલ્ડ માર્કેટ સ્ક્વેયર, ધ ડાઉનડાઉન એક્વેરિયમ (શહેરની મધ્ય ભાગમાં સ્થિત માછલી ઘર) અને [[સેમ હ્યુસ્ટન રેસ પાર્ક]] સામેલ છે.

=== રમત ગમત ===
[[ચિત્ર:MainEvent.jpg|right|thumb|ડાઉનટાઉનમાં યોજાયેલી સુપર બાઉલ 38 દરમિયાન મુખ્ય ઇવેન્ટ પર રીવેલર્સ]]
હ્યુસ્ટન પાસે લગભગ દરેક મુખ્ય વ્યાવસાયિક રમતની ટીમ છે, એકમાત્ર [[એનએચએલ]]નું જ પ્રતિનિધિત્વ નથી.  [[હ્યુસ્ટન એસ્ટ્રોસ]] ([[એમએલબી]]), [[હ્યુસ્ટન ટેક્સાન્સ]] ([[એનએફએલ]]), [[હ્યુસ્ટન ડાયનેમો]] ([[એમએલએસ]]), [[હ્યુસ્ટન એરોસ]] ([[એએચએલ]]), [[હ્યુસ્ટન રેંગલર્સ]] ([[ડબલ્યુટીટી]]), [[હ્યુસ્ટન ટેકર્સ]] ([[એબીએ]]), [[હ્યુસ્ટન એનર્જી]] ([[આઇડબલ્યુએફએલ]]), [[હ્યુસ્ટન લીઓન્સ]] ([[પીડીએલ]]), [[એચ-ટાઉન ટેક્સાસ સાયકલોન્સ]] ([[આઇડબલ્યુએફએલ]] પણ), [[હ્યુસ્ટન પાવર]] ([[ડબલ્યુએફએ]]) અને [[હ્યુસ્ટન લાઇટનિંગ]] ([[એસઆઇએફએલ]]) હ્યુસ્ટન આધારિત છે અને આ ટીમો હ્યુસ્ટનને પોતાનું ઘર ગણે છે.

[[મિનિટ મેઇડ પાર્ક]] (એસ્ટ્રોસનું ઘર) અને [[ટોયોટા સેન્ટર]] (રોકેટ્સ અને એરોસનું ઘર) શહેરની મધ્યભાગમાં સુધરેલા વિસ્તારમાં સ્થિત છે.  શહેરમાં [[રિલાયન્ટ એસ્ટ્રોડોમ]] છે, જે દુનિયાનું પહેલું ગુંબજ ધરાવતું સ્ટેડિયમ છે, તે એનએફએલનું પહેલું રીટ્રેક્ટેબ્લ-રુફ (છાપરું ખેંચી શકાય તેવું) [[રિલાયન્ટ સ્ટેડિયમ]] પણ ધરાવે છે.  હ્યુસ્ટનમાં રમતગમતની અન્ય સુવિધાઓમાં [[હોફહેઇન્ઝ પેવેલિયન]], [[રિલાયન્ટ એરેના]] (અગાઉ [[ડબલ્યુએનબીએ]]ના [[હ્યુસ્ટન કોમેટ્સ]]નું ઘર, હવે લાઇટનિંગનો આધાર બન્યું છે) અને [[રોબર્ટસન સ્ટેડિયમ]] (બંનેનો ઉપયોગ [[યુનિવર્સિટી ઓફ હ્યુસ્ટન કોલેજિએટ સ્પોર્ટ્સ]] થાય છે, રોબર્ટ્સનનો ઉપયોગ [[હ્યુસ્ટન ડાયનેમો]] માટે પણ થાય છે) અને [[રાઇસ સ્ટેડિયમ]] ([[રાઇસ યુનિવર્સિટી]] ઓવલ્સ ફૂટબોલ ટીમનું ઘર ગણાય છે) છે.  રિલાયન્સ એસ્ટડ્રોમનો અવારનવાર ઉપયોગ થાય છે, જેમાં પહેલી એપ્રિલ, 2001ના રોજ [[રેસ્લમેનિયા એક્સ-સેવન]]ના [[વર્લ્ડ રેસ્લિંગ એન્ટરટેઇન્મેન્ટ]]નું આયોજન થયું હતું તથા અહીં સૌથી વધુ 67,925 દર્શકોની હાજરીનો વિક્રમ છે.&lt;ref&gt;&quot;[http://corporate.wwe.com/news/2001/2001_04_02.1.jsp રેસ્લમેનિયા એક્સ સેવન સેટ્સ રેવેન્યૂ, એટેન્ડન્સ રેકર્ડઝ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080219095627/http://corporate.wwe.com/news/2001/2001_04_02.1.jsp |date=2008-02-19 }}&quot;, ''વર્લ્ડ રેસલિંગ એન્ટરટેઇન્મેન્ટ, ઇન્ક.''  2001-04-02. 2006-12-16 પર સુધારેલ.&lt;/ref&gt;  શહેરમાં પાંચ એપ્રિલ, 2009ના રોજ [[રિલાયન્ટ સ્ટેડિયમ]] ખાતે [[રેસ્લમેનિયા 25]]નું પણ આયોજન થયું હતું.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/WrestleMania24/2008/03/31/5148416.html|title=Mayweather, Orton survive Mania; Edge, Flair don't|publisher=[[Canadian Online Explorer]]|date=2008-03-31|author=Dale Plummer|access-date=2008-03-31|archive-date=2015-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20150325052458/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/WrestleMania24/2008/03/31/5148416.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

તાજેતરમાં હ્યુસ્ટનમાં [[2004 મેજર લીગ બેઝબેલ ઓલ-સ્ટાર ગેમ]], ધ 2000 આઇએચએલ [[ઓલ-સ્ટાર ગેમ]], ધ 2005 [[બિગ 12 કોન્ફરન્સ]] ફૂટબોલ ચેમ્પિયનશિપ ગેમ, ધ [[2006 એનબીએ ઓલ-સ્ટાર ગેમ]], વર્ષ 2001 અને વર્ષ 2006 સુધી ધ [[યુ. એસ. મેન્સ ક્લે કોર્ટ ચેમ્પિયનશિપ્સ]] અને વર્ષ 2003 અને 2004માં [[ટેનિસ માસ્ટર્સ કપ]] તેમજ વાર્ષિક [[શેલ હ્યુસ્ટન ઓપન]] ગોલ્ફ ટુર્નામેન્ટ જેવી મુખ્ય રમતોનું આયોજન થયું છે.  હ્યુસ્ટન [[એલપીજીએ ગોલ્ફ સીઝન ધ એલપીજીએ ટૂર ચેમ્પિયનશિપ]]માં અંતિમ સત્તાવાર રમતનું આયોજન કરશે, જેની શરૂઆત વર્ષ 2009થી થઈ છે.  શહેરમાં દર વર્ષે ફેબ્રુઆરીમાં વાર્ષિક એનસીએએ કોલેજ બેઝબોલ મિનિટ મેઇડ ક્લાસિક અને ડીસેમ્બરમાં એનસીએએ ફૂટબોલની [[ટેક્સાસ બાઉલ]]નું આયોજન થાય છે.  હ્યુસ્ટનમાં બે વખત [[સુપર બાઉલ]] ચેમ્પિયનશિપનું આયોજન થાય છે.  વર્ષ 1974માં રાઇસ સ્ટેડિયમ ખાતે [[સુપર બાઉલની આઠમી]] આવૃત્તિનું આયોજન થયું હતું અને વર્ષ 2004માં [[રિલાયન્ટ સ્ટેડિયમ]] ખાતે [[સુપર બાઉલ 38]] રમાઈ હતી.  1998થી 2001 વચ્ચે કાર્ટ ઓટો રેસિંગ સીરિઝે શહેરની મધ્યમાં વિવિધ માર્ગો પર વાર્ષિક રેસ [[ગ્રાન્ડ પ્રિક્સ ઓફ હ્યુસ્ટન]]નું આયોજન કર્યું હતું.  ત્યારબાદ પાંચ વર્ષ રેસનું આયોજન થયું નહોતું, પણ વર્ષ 2006 અને 2007માં [[રિલાયન્ટ પાર્ક]] સંકુલની ફરતે માર્ગો પર [[ચેમ્પ કાર]] રેસ ફરી યોજાઈ હતી.  જોકે ચેમ્પ કારને વર્ષ 2008માં હરિફ [[ઇન્ડી રેસિંગ લીગ]] (આઈઆરએલ) સાથે ભેળવી દેવાઈ હતી અને હ્યુસ્ટન રેસને બંધ કરવાની પ્રક્રિયા શરૂ થઈ હતી.  [[હ્યુસ્ટન રેસવે પાર્ક]] હ્યુસ્ટનની બહાર બેટાઉન નજીક સ્થિત છે અને તે [[એનએચઆરએ]] અને ઓટો રેસિંગના અન્ય સ્વરૂપોનું આયોજન કરે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = NHRA races back at Houston Raceway Park in Baytown | work = KHOU | author = Matt Musil | date = 2010-04-09 | access-date = 2010-04-17 | url = http://www.khou.com/sports/NHRA-races-back-at-Houston-Raceway-Park-in-Baytown-90384819.html | archive-date = 2010-04-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100416022741/http://www.khou.com/sports/NHRA-races-back-at-Houston-Raceway-Park-in-Baytown-90384819.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
{{-}}

=== મીડિયા ===
{{Further|[[List of newspapers in Houston]], [[List of television stations in Texas]], [[List of radio stations in Texas]], and [[List of films featured in Houston]]}}
[[ચિત્ર:Melcher Center for Public Broadcasting.jpg|thumb|left|હ્યુસ્ટન યુનિવર્સિટી ખાતે લીરોય એન્ડ લ્યુસિલ મેલ્શેર સેન્ટર ફોર પબ્લિક બ્રોડકાસ્ટિંગ]]
હ્યુસ્ટન એકમાત્ર મુખ્ય દૈનિક અખબાર ''[[હ્યુસ્ટન ક્રોનિકલ]]''  છે, જે વ્યાપક પહોંચ અને વિતરણ વ્યવસ્થા ધરાવે છે.  [[હ્યુસ્ટ ક્રોનિકલ]] દૈનિક અખબારની માલિક અને સંચાલક કંપની [[હર્સ્ટ કોર્પોરેશન]]એ વર્ષ 1995માં તેના મુખ્ય હરિફ ''[[હ્યુસ્ટન પોસ્ટ]]'' ની અસ્કામતો ખરીદી લઈ તેની કામગીરી બંદ કરી દીધી હતી.  ''હ્યુસ્ટન પોસ્ટ'' ની માલિકી શહેરના ભૂતપૂર્વ લેફ્ટનન્ટ ગવર્નર ''બિલી હોબી'' ના પરિવારની હતી.  આ શહેરના અન્ય મુખ્ય પ્રકાશન ''[[હ્યુસ્ટન પ્રેસ]]''  છે, જે નિઃશુલ્ક ''[[વૈકલ્પિક સાપ્તાહિક]]''  છે, જે 3,00,000 કરતાં વધારે વાચકો ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;About&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.houstonpress.com/about/|title=Houston Press: About Us|publisher=Houston Press |access-date= 2007-01-26}}&lt;/ref&gt;

હ્યુસ્ટન વિસ્તારમાં જાહેર ટેલીવિઝન સ્ટેશન [[કેયુએચટી]] અને જાહેર રેડિયો સ્ટેશન [[કેયુએચએફ]] કાર્યરત છે. બંને સ્ટેશનનો પરવાનો અને તેનું સંચાલન [[હ્યુસ્ટન યુનિવર્સિટી]] કરે છે.  કેયુએચટી (ચેનલ 8) એક [[પીબીએસ]]નું સભ્ય સ્ટેશન અને અમેરિકામાં પહેલું જાહેર ટેલીવિઝન સ્ટેશન છે જ્યારે [[કેયુએચએફ]] (88.7 એફએમ) એક [[એનપીઆર]] સભ્ય સ્ટેશન છે.  બંને સ્ટેશનનું પ્રસારણ હ્યુસ્ટન યુનિવર્સિટીમાં સ્થિત જાહેર પ્રસારણના લીરોય એન્ડ લુસિલ મેલ્શેર કેન્દ્ર પરથી થાય છે.

હ્યુસ્ટનમાં મીડિયા ક્ષેત્રની અગ્રણી હસ્તીઓમાંની એક [[ડેવ વોર્ડ]] છે, જે શહેરના તમામ કોઈ પણ સ્ટેશન પર લાંબા સમયગાળાથી એન્કર તરીકે સેવા આપે છે.  વોર્ડ 40 કરતાં વધારે વર્ષથી [[કેટીઆરકે-ટીવી]]નું સંચાલન કરે છે.  [[રોન સ્ટોન]]એ ચેનલ 2 ન્યૂઝનું 1972થી 1992 સુધી એમ 20 વર્ષ સંચાલન કર્યું હતું.  [[એનબીસી]] માન્યતાપ્રાપ્ત [[કેપીઆરસી-ટીવી]] પર ''ધ આઇઝ ઓફ ટેક્સાસ'' નું છેલ્લાં ત્રણ [[દાયકા]] કરતાં વધારે સમયથી પ્રસારિત થતી [[સાંસ્કૃતિક]] [[સંગ્રહ]] [[શ્રેણી]] ધ આઇઝ ઓફ ટેક્સાસનું સંચાલન [[રે મિલર]] કરી રહ્યાં છે, જેઓ [[માર્વિન ઝિન્દલેર]] તરીકે પણ જાણીતા છે.  1960ના દાયકાના અંતિમ વર્ષોમાં મિલરે ટેક્સાસની ન્યૂઝવુમેન તરીકે [[કે બેઇલી હચિસ્સન]] સાથે કરાર કર્યો હતો, જે મૂળ [[ગેલ્વેસ્ટોન]]ના રહેવાસી છે.  પાછળથી બેઇલીએ [[ટેક્સાસ હાઉસમાં પ્રતિનિધિત્વ]] કર્યું હતું અને [[અમેરિકાના સેનેટ]] બન્યાં હતાં.
{{-}}

== આર્કિટેક્ચર ==
{{Main|Architecture of Houston}}
{{See also|List of tallest buildings in Houston}}
[[ચિત્ર:Chase Tower, a block away.jpg|thumb|upright|ટેક્સાસની સૌથી ઊંચી બિલ્ડિંગ જે પી મોર્ગન ચેઝ ટાવર ]]
હ્યુસ્ટન [[ઉત્તર અમેરિકા]]માં સૌથી ઊંચી બહુમાળી બિલ્ડિંગો ધરાવવામાં ત્રીજું સ્થાન ધરાવે છે અને દુનિયાના ટોચના 10 શહેરોમાંનું એક છે.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = World's Ten Tallest Cities
| work = Ultrapolis Project| access-date =  2010-01-21| url = http://www.ultrapolisproject.com/ultrapolis_world_tallest_skylines_cities.htm
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;[http://ultrapolisproject.com/Tallest_25_Skylines_Cities.htm કેલક્યુલેટેડ એવરેજ હાઇટ ઓફ ટેન ટોલેસ્ટ (સીએએચટીટી)]&quot;, ''UltrapolisProject.com'' .  2007-07-01 પર સુધારેલ.&lt;/ref&gt;  શહેરમાં સાત માઇલ (11 કિમી) લંબાઈ ધરાવતી [[ટનલ સીસ્ટમ અને સ્કાયવોક્સ]] છે, જે શહેરની મધ્ય ભાગમાં સ્થિત બિલ્ડિંગોને જોડે છે, જે દુકાનો, રેસ્ટોરાં અને અનુકૂળ સ્ટોર્સ ધરાવે છે.  આ સીસ્ટમ પદયાત્રીઓને એક બિલ્ડિંગમાંથી બીજી બિલ્ડિંગમાં જતાં ઉનાળામાં ગરમીથી અને ચોમાસામાં વરસાદથી બચાવે છે. 

1960ના દાયકામાં [[હ્યુસ્ટનના મધ્ય ભાગ]]માં મધ્યમ ઊંચાઈ ધરાવતા ઓફિસના માળખા હતાં, પણ તે પછી અત્યાર સુધી અમેરિકામાં સૌથી વધુ ઊંચી વિવિધ [[બહુમાળી બિલ્ડિંગ]] ધરાવતા શહેરોમાંનું એક બની ગયું છે.  1970માં ઊર્જા ક્ષેત્રમાં તેજી આવતાં [[રિયલ એસ્ટેટ ડેવલપર્સ]] દ્વારા મોટા પ્રોજેક્ટ્સ લોંચ કર્યા હતા જેના પગલે શહેરના મધ્ય વિસ્તારમાં તેજીની શરૂઆત થઈ હતી.  1970ના દાયકા દરમિયાન એક પછી એક બહુમાળી ભવનોનું નિર્માણ થયું હતું, જેમાંથી ઘણી બધા ભવનોનું નિર્માણ રિયલ એસ્ટેટ ડેવલપર [[જેરાલ્ડ ડી હાઇન્સ]]એ કર્યું હતું. આ તબક્કો હ્યુસ્ટનના સૌથી ઊંચા બહુમાળી ભવન [[જે પી મોર્ગન ચેઝ ટાવર]]ના નિર્માણ સાથે પરાકાષ્ઠા પર હતો, જેમાં 75 માળ છે {{convert|1002|ft|m|0|sing=on}}અને તેની ઊંચાઈ 1,002 ફીટ છે, અગાઉ આ ટાવર ટેક્સાસ કોમર્સ ટાવર તરીકે જાણીતો હતો. તેનું નિર્માણ 1982માં પૂર્ણ થયું હતું.  ટેક્સાસમાં તે સૌથી વધારે ઊંચાઈ ધરાવતી બિલ્ડિંગ છે જ્યારે અમેરિકામાં આ દ્રષ્ટિએ [[10મી સૌથી ઊંચી]] અને દુનિયામાં [[30મી સૌથી ઊંચી]] બિલ્ડિંગ છે.  1983માં 71 માળની અને {{convert|992|ft|m|0|sing=on}}ઊંચાઈ ધરાવતી [[વેલ્સ ફાર્ગો પ્લાઝા]] (અગાઉ એલાયડ બેન્ક પ્લાઝા)નું નિર્માણ પૂર્ણ થયું હતું, જે હ્યુસ્ટન અને ટેક્સાસની બીજી સૌથી ઊંચી બિલ્ડિંગ બની ગઈ હતી.  છત સુધીની ઊંચાઈને આધારે તે અમેરિકાની 13મી સૌથી ઊંચી અને દુનિયાની 36મી સૌથી ઊંચી બિલ્ડિંગ છે.  વર્ષ 2007 સુધી હ્યુસ્ટનના મધ્ય વિસ્તારમાં 4.3 કરોડ ચોરસ ફૂટ (4,000,000 મીટર) ઓફિસ સ્પેસ હતી.&lt;ref&gt;[http://www.houstondowntown.com/Home/GeneralInfo/About/FastFacts1/ ઝડપી માહિતી, ડાઉનટાઉન હ્યુસ્ટન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061208214425/http://www.houstondowntown.com/Home/GeneralInfo/About/FastFacts1/ |date=2006-12-08 }}. ''હ્યુસ્ટનdowntown.com''  2006. 2007-01-10 પર સુધારેલ.&lt;/ref&gt; 

પોસ્ટ ઓક બોલીવર્ડ અને વેસ્ટહેઇમર રોડ પર કેન્દ્રીત [[અપટાઉન ડિસ્ટ્રિક્ટ]]માં 1970ના દાયકામાં અને 1980ના દાયકાની શરૂઆતમાં તેજી આવી હતી અને [[ઇન્ટરસ્ટેટ 610]] વેસ્ટને સમાંતર મધ્યમ ઊંચાઈ ધરાવતી ઓફિસ બિલ્ડિંગ્સ, હોટેલ્સ અને રીટેલ ડેવલપમેન્ટ્સ દેખાયું હતું. અપટાઉન (શહેરનો ઉપરનો વિસ્તાર) [[વૃદ્ધિ પામતા શહેર]]ના સૌથી વધુ પ્રભાવશાળી વિસ્તારોમાંનો એક છે.  અપટાઉનમાં સૌથી વધારે ઊંચાઈ ધરાવતું બિલ્ડિંગ [[વિલિયમ ટાવર]] છે, જેમાં 64 માળ છે. તેની ઊંચાઈ {{convert|901|ft|m|0|sing=on}}છે અને ડીઝાઇન [[ફિલિપ જોહન્સન]] અને [[જોહન બર્ગી]]એ તૈયાર કરી હતી. આ ટાવર 1999 સુધી ટ્રાન્સકો ટાવર તરીકે જાણીતું હતું.  તે સમયે સેન્ટ્રલ બિઝનેસ ડિસ્ટ્રિક્ટની બહાર સ્થિતિ આ ટાવર દુનિયાનું સૌથી ઊંચું બિલ્ડિંગ ગણાતું હતું.  અપટાઉન ડિસ્ટ્રિક્ટમાં [[આઈ એમ પેઇ]], [[સીઝર પેલ્લી]] અને [[ફિલિપ જોહન્સન]] જેવા પ્રસિદ્ધ આર્કિટેક્ટ્સ દ્વારા ડીઝાઇન થયેલા અન્ય બિલ્ડિંગ્સ પણ છે.  1990ના દાયકાના અંતે અને 2000ના દાયકાની શરૂઆતમાં મધ્યમ ઊંચાઈ અને [[અત્યંત ઊંચાઈ]] ધરાવતા [[રહેણાંક ટાવર]]ના નિર્માણમાં નાની તેજી આવી હતી, જેમાંથી કેટલાંક 30 માળની ઊંચાઈ ધરાવે છે.&lt;ref&gt;[http://www.uptown-houston.com/economic/market/residential.html રેસિડેન્શ્યિલ રિયલ એસ્ટેટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150201213217/http://www.uptown-houston.com/economic/market/residential.html |date=2015-02-01 }}. ''Uptown-houston.com''  2007-01-11 પર સુધારેલ.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | last = Sarnoff | first = Nancy | title = Genesis Laying Down Plans for Newest Uptown Condo Highrise | work = Houston Business Journal | date = 2001-12-14 | url = http://www.bizjournals.com/houston/stories/2001/12/17/newscolumn3.html | access-date =  2007-02-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | last = Apte | first = Angela | title = Rising Land Costs Boost Houston's Mid-Rise Market | work = Houston Business Journal | date = 2001-10-26 | url = http://www.bizjournals.com/houston/stories/2001/10/29/focus1.html | access-date =  2007-01-11}}&lt;/ref&gt;  વર્ષ 2002માં અપટાઉનમાં 2.3 ચોરસ ફૂટ (2,100,000 મીટર) ઓફિસ સ્પેસ હતી, જેમાંથી 1.6 કરોડ ચોરસ ફૂટ (1,500,000 મીટર) [[એ ક્લાસની ઓફિસ સ્પેસ]] હતી.&lt;ref&gt;[http://www.uptown-houston.com/economic/market/office.html વ્યાવસાયિક રિયલ એસ્ટેટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150201200302/http://www.uptown-houston.com/economic/market/office.html |date=2015-02-01 }}. ''Uptown-houston.com''  2007-01-10 પર સુધારેલ.&lt;/ref&gt; 

== ગુનાકીય પ્રવૃત્તિ ==
[[હ્યુસ્ટન પોલીસ વિભાગ]] પોલીસ સેવાઓ પૂરી પાડે છે. અમેરિકાના શહેરોમાં સૌથી વધુ હત્યા ધરાવતા શહેરોમાં હ્યુસ્ટનનું સ્થાન 46મું છે. વર્ષ 2005માં આ શહેરની વસ્તી 2,50,000 હતી અને એક લાખની વસ્તી દીઠ માથાદીઠ હત્યાનો દર 16.3 હતો.&lt;ref&gt;&quot;{{PDFlink|[http://www.morganquitno.com/cit05r.pdf Murder Rate in 2005]|30.4&amp;nbsp;KB}},&quot; ''[[મોર્ગન ક્વિટનો]]'' .  નવેમ્બર 29, 2006 પર સુધારેલ.&lt;/ref&gt; જોકે 10,00,000ની વસ્તી ધરાવતા અમેરિકાના શહેરોમાં હ્યુસ્ટન હત્યાના દરમાં ત્રીજું સ્થાન ધરાવે છે. આ આંકડા તો સ્થાનિક ટીવી સમાચાર સંશોધક માર્ક ગ્રીનબ્લાટ્ટે શોધ્યું કે હ્યુસ્ટન પોલીસ વિભાગે વર્ષ 2005માં ખૂનના સંખ્યા ઓછી દેખાડી છે તે પછીના છે. શહેરમાં હત્યાની સંખ્યામાં ફક્ત બેનો સત્તાવાર વધારો થાય તો તે આ બાબતે બીજું સ્થાન મેળવશે.&lt;ref&gt;Greenblatt, Mark. &quot;[https://web.archive.org/web/20071218164948/http://www.khou.com/news/defenders/investigate/stories/khou071119_tj_murdercount.1d78917e.html Hiding Homicide: How HPD undercounts murder].&quot; ''[[કેએચઓયુ-ટીવી]]'' . ગુરુવાર, નવેમ્બર 29, 2007. છ જુલાઈ, 2007 પર સુધારેલ.&lt;/ref&gt; વર્ષ 2004ની સરખામણીમાં વર્ષ 2005માં અહિંસક અપરાધોની સંખ્યામાં બે ટકા ઘટાડો થયો છે ત્યારે [[હત્યા]]ની સંખ્યામાં 23.5 ટકાનો વધારો થયો છે.&lt;ref name=&quot;Houston to be studied&quot;/&gt; વર્ષ 2005થી હ્યુસ્ટનમાં અપરાધમાં ઉછાળો આવ્યો છે, જેના માટે હ્યુસ્ટન પોલીસ વિભાગ કેટરિના ચક્રવાત પછી ન્યૂ ઓરલીઆન્સમાંથી લોકોના પ્રવાહને જવાબદાર ઠેરવે છે.&lt;ref name=&quot;JLeahy&quot;&gt;{{cite news
 | last = Leahy
 | first = Jennifer
 | title = Homicide rate on track to be worst in a decade - Evacuees play large role in the rise, police say
 | work = Houston Chronicle
 | date = 2006-10-21
 | url = http://www.chron.com/disp/story.mpl/hurricane/4277375.html
 | access-date =  2007-02-06}}&lt;/ref&gt; કેટરિના પછી, 2004માં નવેમ્બર અને ડીસેમ્બર, 2005માં હ્યુસ્ટનમાં હત્યાના દરમાં 70 ટકાનો વધારો થયો હતો.  શહેરમાં વર્ષ 2005માં 336 હત્યા થઈ હતી &lt;ref name=&quot;Houston to be studied&quot;&gt;વિલાફ્રાન્કા, આર્માન્ડો. &quot;[http://www.chron.com/CDA/archives/archive.mpl?id=2006_4235150 હ્યુસ્ટન વાયોલન્ટટ ક્રાઇમ ટૂ સ્ટડીડ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080303074728/http://www.chron.com/CDA/archives/archive.mpl?id=2006_4235150 |date=2008-03-03 }}&quot;, ''[[હ્યુસ્ટન ક્રોનિકલ]]'' , નવેમ્બર 23, 2006, પેજ 3. 2006-12-17 પર સુધારેલ.&lt;/ref&gt;જ્યારે વર્ષ 2004માં 272.&lt;ref&gt;&quot;{{PDFlink|[http://www.txdps.state.tx.us/director_staff/public_information/2004CIT.pdf Crime in Texas: 2004]|193&amp;nbsp;KB}}&quot;, [[ટેક્સાસ જાહેર સુરક્ષા વિભાગ]], 2004. 2006-12-06 પર સુધારેલ.&lt;/ref&gt;  હ્યુસ્ટનમાં હત્યાના દર એક લાખ નિવાસીઓ દીઠ વર્ષ 2005માં 16.33 હતો જે વર્ષ 2006માં વધીને 17.24 થયો હતો.&lt;ref&gt;ઓહારે પેગ્ગી. &quot;{{waybackdate|site=http://www.chron.com/disp/story.mpl/headline/metro/4437025.html|title=City sees 13.5% rise in slayings for 2006|date=20070115014451}}&quot;, ''હ્યુસ્ટન ક્રોનિકલ'' , 2007-01-01.  જાન્યુઆરી 1, 2007 પર સુધારેલ.&lt;/ref&gt; વર્ષ 2006માં હત્યાનો આંક વધીને 379 થયો હતો.&lt;ref name=&quot;Houston to be studied&quot;&gt;&lt;/ref&gt; [[ધ ટાઇમ્સ પિકાયૂને]]માં પ્રસિદ્ધ થયેલ લેખમાં વિવાદ થયો હતો. તેમાં દલીલ કરવામાં આવી હતી કે શહેરમાં અપરાધની સંખ્યા માટે વધવા માટે કેટરિના તોફાન પછી સ્થળાંતરિત થઈને આવેલા લોકો જવાબદાર ઠેરવવામાં આવે છે પણ હકીકત એ છે કે તેમના આગમન પહેલાં શહેરમાં અપરાધની સંખ્યા વધતી રહી છે. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.vendomeplace.org/press021206houstonlife.html|publisher=[[The Times-Picayune]]|title=Haven and Hell|access-date=2010-04-14|archive-date=2010-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20100707070741/http://www.vendomeplace.org/press021206houstonlife.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;શહેરના અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે સ્થળાંતરિત કરીને આવેલા મોટા ભાગના નાગરિકો કાયદાનું પાલન કરે છે, પણ વાસ્તવિક સમસ્યા હ્યુસ્ટનની વસ્તીમાં રાતોરાત 10 ટકાનો વધારો છે, જેના પગલે નાગરિકોની સરખામણીમાં પોલીસ અધિકારીઓનું પ્રમાણ ઘટ્યું છે. &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/02/05/AR2006020500884.html|publisher=[[The Washington Post]]|title=After Welcoming Evacuees, Houston Handles Spike in Crime|access-date= 2010-04-14 | first=Sylvia | last=Moreno | date=2006-02-06}}&lt;/ref&gt;જર્નલ ઓફ ક્રિમિનલ જસ્ટિસમાં વર્ષ 2010માં પ્રકાશિત થયેલ અભ્યાસે પણ વિવાદ સર્જયો હતો. તેમાં સ્થળાંતર કરીને આવેલા લોકોને કારણે હ્યુસ્ટન અને ફિનિક્સમાં અપરાધમાં વધારો થયો હોવાની વાત પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.racewire.org/archives/2010/02/katrina_evacuees_didnt_increase_crime.html|title=Study: Katrina Evacuees Didn’t Increase Crime|publisher=RaceWire|access-date= 2010-04-04}}&lt;/ref&gt;

1970ના દાયકાની શરૂઆતમાં હ્યુસ્ટન, [[પાસાડેના]] અને કેટલાંક દરિયાઈ શહેરો ''[[હ્યુસ્ટનમાં સામૂહિક હત્યા]]'' ના સ્થળ હતા, જે તે સમયે અમેરિકાના ઇતિહાસમાં શ્રેણીબદ્ધ હત્યાનો ખરાબ કેસ હતો.&lt;ref&gt;{{cite news | title = CRIME: The Houston Horrors | work = TIME Magazine | date = 1973-08-20 | access-date = 2010-05-02 | url = http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,907718-1,00.html | archive-date = 2013-07-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130725001649/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,907718-1,00.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Beaver Country Times | access-date =  2010-05-02 | url = http://news.google.com/newspapers?id=D4MkAAAAIBAJ&amp;sjid=ANoFAAAAIBAJ&amp;pg=4597,220911&amp;dq}}&lt;/ref&gt;

અન્ય શહેરોમાં હ્યુસ્ટન નશીલ દ્રવ્યોની હેરફેરનું મુખ્ય કેન્દ્ર છે, જે અન્ય અમેરિકન બજારોમાં વિતરકોને કોકેન, મારિજુઆના, હેરોઇન, એમડીએમએ અને મેથામ્ફેટામાઇનનો પુરવઠો પૂરો પાડે છે.&lt;ref&gt;&quot;[http://www.usdoj.gov/ndic/pubs32/32771/distribution.htm ડિસ્ટ્રિબ્યુશન-હ્યુસ્ટન હાઈ ઇન્ટેન્સિટી ડ્રગ ટ્રાફિકિંગ એરીયા ડ્રગ માર્ગેટ એનાલીસિસ 2009].&quot; ''[[અમેરિકન ન્યાય વિભાગ]]'' . ઓગસ્ટ 11, 2009 પર સુધારેલ. &lt;/ref&gt;

વર્ષ 2007માં ટેક્સાસ રાજ્યમાં વાહનોની ચોરીમાં હ્યુસ્ટને ટોચનું સ્થાન મેળવ્યું હતું અને તે વર્ષે હ્યુસ્ટન મેટ્રોપોલિટન વિસ્તારમાં 31,000 કરતાં વધારે વાહનોની ચોરી થઈ હતી.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Houston Ranks #1 for Auto Theft in State: AAA Texas and Houston Police Department Partner to Help Prevent This Crime | work = Reuters | access-date = 2010-01-03 | url = http://www.reuters.com/article/idUS203666+21-Aug-2008+MW20080821 | archive-date = 2010-01-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100121215133/http://www.reuters.com/article/idUS203666+21-Aug-2008+MW20080821 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; અમેરિકામાં 50 મોટા શહેરોમાં સુરક્ષિત પડોશીઓનો નિર્ણય લેવા વર્ષ 2010માં NeighborhoodScout.com સાથે ભાગીદારીમાં પર્સનલ ફાઇનાન્સ બ્લોગ WalletPop.comમાં જણાવવામાં આવ્યું હતું કે હ્યુસ્ટનમાં [[વેસ્ટહેઇમર રોડ]] અને [[ટેક્સાસ સ્ટેટ હાઇવે 6]] એકબીજાને કાપે છે ત્યાં સૌથી ઓછા ગુના થાય છે.&lt;ref&gt;સાર્નોફ, નેન્સી. &quot;[http://blogs.chron.com/primeproperty/2010/02/the_nations_safest_neighborhoo.html હ્યુસ્ટનના સુરક્ષિત પડોશી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101220155312/http://blogs.chron.com/primeproperty/2010/02/the_nations_safest_neighborhoo.html |date=2010-12-20 }}.&quot;  ''[[હ્યુસ્ટન ક્રોનિકલ]]'' . ફેબ્રુઆરી 12, 2003. ફેબ્રુઆરી 24, 2010 પર સુધારેલ.&lt;/ref&gt;

== પરિવહન ==
[[ચિત્ર:45intoI-10 2.jpg|thumb|left|ડાઉનટાઉન નજીક ઇન્ટરસ્ટેટ 10 અને ઇન્ટરસ્ટેટ 45 ]]
હ્યુસ્ટનની પરિવહન વ્યવસ્થામાં ઓટોમાબોઇલનું પ્રભુત્વ છે અને 71.7 ટકા રહેવાસીઓ એકલા કામકાજ માટે ડ્રાઇવિંગ કરે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.census.gov/prod/1/gen/pio/cay961a2.pdf |format=pdf |title=Census and You |publisher=US Census Bureau |pages=12|month=January |year=1996 |access-date= 2007-02-19}}&lt;/ref&gt; આ સુવિધા [[હ્યુસ્ટનની ફ્રીવે]] સીસ્ટમ મારફતે પૂરી પાડવામાં આવે છે.{{convert|739.3|mi|km|1}} તેમાં 10 કાઉન્ટી મેટ્રોપોલિટન વિસ્તારમાં 739.3 માઇલનો (1,189.8 કિમી) ફ્રીવે અને એક્સપ્રેસવે સામેલ છે.&lt;ref&gt;&quot;{{PDFlink|[http://www.houston.org/pdf/research/11BW001.pdf Highway System]|153&amp;nbsp;KB}}&quot;, ''બૃહદ હ્યુસ્ટન ભાગીદારી '' . 2009-03-21 પર સુધારેલ.&lt;/ref&gt;  તેની હાઇવે સીસ્ટમ અનેક લૂપ દ્વારા કાર્યરત [[હબ એન્ડ સ્પોક]] ફ્રીવે માળખાનો ઉપયોગ કરે છે.  સૌથી અંદરની લૂપ [[ઇન્ટરસ્ટેટ 610]] છે, જે શહેરની મધ્ય, મેડિકલ સેન્ટર અને અનેક મહત્વપૂર્ણ પડોશી કેન્દ્રો સાથે {{convert|10|mi|km|0|sing=on}}નો ડાયામીટર ધરાવે છે.  [[બેલ્ટવે 8]] અને તેનો મુખ્ય ફ્રીવે સેમ હ્યુસ્ટન ટોલવે વચ્ચેની લૂપ રચે છે, જેનો ડાયામીટર અંદાજે 25 માઇલ (40 કિમી) છે.{{convert|25|mi|km|0}}  પ્રસ્તાવિત હાઇવે પ્રોજેક્ટ [[સ્ટેટ હાઇવે 99]] (ધ ગ્રાન્ડ પાર્કવે) હ્યુસ્ટનની બહાર ત્રીજી લૂપ રચશે.  અત્યારે સ્ટેટ હાઇવે 99ના 11 સેગમેન્ટમાંથી ફક્ત બે પૂર્ણ થયા છે.  હ્યુસ્ટન પ્રસ્તાવિત [[ઇન્ટરસ્ટેટ 69]] [[નાફ્ટા]] સુપરહાઇવેના રુટને સમાંતર છે, જે શહેરને કેનેડા, અમેરિકાના ઔદ્યોગિક વિસ્તાર [[મિડવેસ્ટ]], ટેક્સાસ અને મેક્સિકો સાથે જોડશે.  અન્ય સ્પોક ફ્રીવેઝની યોજના બની ગઈ છે અથવા તેનું નિર્માણ ચાલી રહ્યું છે, જેમાં [[ફોર્ટ બેન્ડ પાર્કવે]], [[હાર્ડી ટોલ રોડ]], [[ક્રોસ્બી ફ્રીવે]] અને ભવિષ્યનો [[એલ્વિન ફ્રીવે]] સામેલ છે. 

હ્યુસ્ટનની ફ્રીવે સીસ્ટમ પર [[હ્યુસ્ટન ટ્રાન્સ્ટાર]] નજર રાખે છે, જે ચાર સરકારી એજન્સીઓની ભાગીદારીમાં રચાયેલી સંસ્થા છે અને આ [[પ્રદેશ]]માં પરિવહન અને [[કટોકટીયુક્ત વ્યવસ્થાપન]] સેવાઓ પૂરી પાડવાની જવાબદારી ધરાવે છે.  હ્યુસ્ટન ટ્રાન્સ્ટાર દેશનું પહેલું કેન્દ્ર હતું, જેમાં પરિવહન અને કટોકટીયુક્ત વ્યવસ્થા કેન્દ્રો સંયુક્તપણે કાર્યરતા હતા અને તેમાં પહેલી વખત ચાર એજન્સીઓ ([[ટેક્સાસ ડીપાર્ટમેન્ટ ઓફ ટ્રાન્સપોર્ટેશન]], [[હેરિસ કાઉન્ટ, ટેક્સાસ]], [[મેટ્રોપોલિટન ટ્રાન્ઝિટ ઓથોરિટી ઓફ હેરિસ કાઉન્ટી, ટેક્સાસ]] અને ધ સિટી ઓફ હ્યુસ્ટન) તેમના સ્રોતોની વહેંચણી કરવા એકત્ર થઈ છે.&lt;ref&gt;[http://www.houstontranstar.org/about_transtar/ હ્યુસ્ટન ટ્રાન્સટાર વિશે]. ''હ્યુસ્ટન ટ્રાન્સટાર.''  2008. 2008-02-17 પર કરાયેલ સુધારો.&lt;/ref&gt; 

[[ચિત્ર:METRORail 7.jpg|thumb|right|ડાઉનટાઉનમાં મેઇન સ્ટ્રીટ કોરિડોરને સમાંતર મેટ્રો લાઇટ રેલ]]
ધ મેટ્રોપોલિટન ટ્રાન્ઝિટ ઓથોરિટી ઓફ હેરિસ કાઉન્ટી, ટેક્સાસ અથવા મેટ્રો બસ, લાઇટ રેલ અને લિફ્ટ વાન સ્વરૂપે જાહેર પરિવહન સેવા પૂરી પાડે છે.  મેટ્રોના જાહેર પરિવહનના વિવિધ સ્વરૂપો હજુ પણ બૃહદ શહેરના ઉપનગરોમાંથી અનેક સાથે જોડાયેલા નથી.  મેટ્રોએ લાઇટ રેલ સેવા 1 જાન્યુઆરી, 2004ના રોજ શરૂ કરી હતી, જેનો શરૂઆતનો ટ્રેક{{nowrap|(&quot;Red Line&quot;)}} {{convert|8|mi|km|abbr=off}}થી {{nowrap|University of Houston–Downtown (UHD)}} દોડ્યો હતો, જે {{nowrap|Texas Medical Center}}અને {{nowrap|Reliant Park}} ટર્મિનેટ્સ સુધી દોડે છે.  હાલ મેટ્રોની 10 વર્ષની વિસ્તરણ યોજના ડીઝાઇન તબક્કામાં છે, જેમાં વર્તમાન સીસ્ટમમાં વધુ પાંચ લાઇન ઉમેરાશે.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Metro Solutions, Phase 1 and Phase 2 | work = Metropolitan Transit Authority of Harris County, Houston, Texas | access-date = 2009-03-28 | url = http://www.metrosolutions.org/posted/1068/5_CORR_Brd_Aprvd_w_stat_30x40_v09100web_252126.252126.pdf | format = PDF | archive-date = 2009-02-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090216085852/http://metrosolutions.org/posted/1068/5_CORR_Brd_Aprvd_w_stat_30x40_v09100web_252126.252126.pdf | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; 

રાષ્ટ્રીય રેલ પેસેન્જર સીસ્ટમ [[એમટ્રેક]] વાયા {{Amtrak lines|Sunset Limited}}{{nowrap|(Los Angeles–New Orleans)}} હ્યુસ્ટનને સેવા પૂરી પાડે છે, જે શહેરના મધ્યવિસ્તારની ઉત્તરે એક [[ટ્રેન સ્ટેશન]] પર વિરામ લે છે.  નાણાકીય વર્ષ 2007-08માં આ સ્ટેશન પર 14,891 બોર્ડિંગ્સ અને લાઇટિંગ જોવા મળ્યાં હતાં.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Amtrak Fact Sheet, Fiscal Year 2008, State of Texas | work = amtrak.com, Amtrak | access-date =  2009-03-28 | url = http://www.amtrak.com/pdf/factsheets/TEXAS08.pdf|format=PDF}}&lt;/ref&gt; 

[[ચિત્ર:IAH Aerial.jpg|thumb|left|જ્યોર્જ બુશ ઇન્ટરકોન્ટિનેન્ટલ એરપોર્ટ ]]
હ્યુસ્ટન ત્રણ એરપોર્ટ્સ ધરાવે છે, જેમાંથી બે એરપોર્ટ વ્યાવસાયિક છે, જેણે વર્ષ 2007માં 5.2 કરોડ મુસાફરોને સેવા આપી હતી. તેનું વ્યવસ્થાપન [[હ્યુસ્ટન એરપોર્ટ સીસ્ટમ]] કરે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web
| title = 52 Million Travelers and Over 387,000 Metric Tons of Air Cargo Passed through Houston’s Airports in 2007
| date = 2008-01-28
| work = fly2houston.com, Houston Airport System
| access-date = 2008-06-21
| url = http://www.fly2houston.com/0/685923/0/1906D1940/
| archive-date = 2008-04-18
| archive-url = https://web.archive.org/web/20080418062204/http://www.fly2houston.com/0/685923/0/1906D1940/
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;  [[ધ ફેડરેલ એવિએશન એડમિનિસ્ટ્રેશન]] અને ટેક્સાસ રાજ્યએ વર્ષ 2005 માટે એરપોર્ટ ઓફ ધ યર તરીકે હ્યુસ્ટન એરપોર્ટ સીસ્ટમની પસંદગી કરી હતી. તેની પાછળ હ્યુસ્ટનમાં બંને મુખ્ય એરપોર્ટ્સ માટે 3.1 અબજ ડોલરનો બહુવાર્ષિક એરપોર્ટ સુધારણા કાર્યક્રમ મુખ્યત્વે જવાબદાર છે.  શહેરનું મુખ્ય એરપોર્ટ [[જ્યોર્જ બુશ ઇન્ટરકોન્ટિનેન્ટલ એરપોર્ટ]] (આઇએએચ) છે, જે કુલ મુસાફરો માટે અમેરિકાનું આઠમું સૌથી મોટું અને દુનિયાનું 16મું સૌથી વધારે વ્યસ્ત એરપોર્ટ છે.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Statistics: Top 30 World Airports by Passengers | work = Airports Council International | access-date = 2009-03-28 | url = http://www.aci.aero/aci/aci/file/Press%20Releases/2008/TOP30_Passengers_2007.pdf | format = PDF | archive-date = 2011-09-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110927220528/http://www.aci.aero/aci/aci/file/Press%20Releases/2008/TOP30_Passengers_2007.pdf | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;  182 સ્થળો સાથે જોડાયેલું અને નોન-સ્ટોપ સ્થાનિક અને આંતરરાષ્ટ્રીય સેવા આપતું બુશ ઇન્ટરકોન્ટિનેન્ટલ અત્યારે અમેરિકાનું ત્રીજું ટોચનું એરપોર્ટ છે.&lt;ref&gt;[http://www.fly2houston.com/iahAbout જ્યોર્જ બુશ ઇન્ટરકોન્ટિનેન્ટલ એરપોર્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306155856/http://fly2houston.com/iahabout |date=2016-03-06 }}. ''હ્યુસ્ટન એરપોર્ટ સીસ્ટમ.''  2007-01-11 પર સુધારેલ.&lt;/ref&gt;  વર્ષ 2006માં [[અમેરિકાના પરિવહન વિભાગ]]એ [[જ્યોર્જ બુશ ઇન્ટરકોન્ટિનેન્ટલ એરપોર્ટ]] નામ આપ્યું હતું, જે અમેરિકામાં ઝડપથી વિકસતા ટોચના 10 એરપોર્ટ્સમાંનું એક છે.&lt;ref&gt;{{cite press release|title=2005 Total Airline System Passenger Traffic Up 4.6% From 2004|publisher=[[Bureau of Transportation Statistics]]|date=2006-04-27|url=http://www.bts.gov/press_releases/2006/bts020_06/html/bts020_06.html|access-date=2006-12-16|archivedate=2006-09-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060922202239/http://www.bts.gov/press_releases/2006/bts020_06/html/bts020_06.html}}&lt;/ref&gt;  હ્યુસ્ટન [[કોન્ટિનેન્ટલ એરલાઇન્સ]]નું વડુંમથક છે અને બુશ ઇન્ટરકોન્ટિનેન્ટલ કોન્ટિનેન્ટલ એરલાઇન્સનું સૌથી મોટું [[કેન્દ્ર]] છે.  આ એરલાઇન હ્યુસ્ટનથી રવાના થવા દરરોજ 700 કરતાં વધારે ફ્લાઇટ ઓફર કરે છે.&lt;ref&gt;[http://www.fly2houston.com/iahAbout માહિતી અને આંકડા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306155856/http://fly2houston.com/iahabout |date=2016-03-06 }}. ''હ્યુસ્ટન એરપોર્ટ સીસ્ટમ.''  2007. 2007-02-28 પર કરાયેલ સુધારા.&lt;/ref&gt;  વર્ષ 2007ની શરૂઆતમાં અમેરિકાના કસ્ટમ્સ એન્ડ બોર્ડર પ્રોટેક્શન દ્વારા બુશ ઇન્ટરકોન્ટિનેન્ટલ એરપોર્ટને આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રવાસીઓ માટે પ્રવેશદ્વાર ગણાવાયું છે.&lt;ref&gt;{{Cite web
| title = Airport designated `model port of entry', Houston Chronicle
| author = Bill Hensel, Jr.
| date = 2007-04-05
| work = chron. com
| access-date =  2008-06-21
| url = http://www.chron.com/CDA/archives/archive.mpl?id=2007_4319002
}}&lt;/ref&gt;  ધ [[હ્યુસ્ટન એર રુટ ટ્રાફિક કન્ટ્રોલ સેન્ટર]] જ્યોર્જ બુશ ઇન્ટરકોન્ટિનેન્ટલ એરપોર્ટસ પર સ્થિત છે.  બીજું સૌથી મોટું વ્યાવસાયિક એરપોર્ટ [[વિલિયમ પી હોબી એરપોર્ટ]] (1967 સુધી હ્યુસ્ટન ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ નામ અપાયું હતું), જે મુખ્યત્વે લઘુથી મધ્યમ કક્ષાની સ્થાનિક ફ્લાઇટ્સનું સંચાલન કરે છે.  હ્યુસ્ટનના ઉડ્ડયન ક્ષેત્રનો ઇતિહાસ [[1940 એર ટર્મિનલ મ્યુઝીયમ]]માં દેખાડવામાં આવ્યો છે, જે એરપોર્ટની પશ્ચિમ બાજુએ જૂનાં ટર્મિનલ બિલ્ડિંગમાં સ્થિત છે.  હોબી એરપોર્ટને [[એરપોર્ટસ્ કાઉન્સિલ ઇન્ટરનેશનલ]] દ્વારા વિશ્વમાં ટોચના પાંચ અસરકારક એરપોર્ટમાંથી એક હોવાનો અને ગ્રાહકોને ઉત્તમ સેવા પૂરી પાડવા માટેનું સન્માન આપવામાં આવ્યું છે.&lt;ref&gt;{{Cite web
| title = William P. Hobby Airport Rated Among Top Five Performing Airports Worldwide
| work = Houston Airport System
| date = 2009-03-10
| access-date = 2009-03-28
| url = http://www.fly2houston.com/0/1650213/0/1906/
| archive-date = 2009-03-14
| archive-url = https://web.archive.org/web/20090314202933/http://www.fly2houston.com/0/1650213/0/1906/
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;  હ્યુસ્ટનનું ત્રીજું મ્યુનિસિપલ એરપોર્ટ [[એલિંગ્ટન એરપોર્ટ]] છે (અગાઉ [[અમેરિકન એર ફોર્સ]] બેઝ), જેનો ઉપયોગ સૈન્ય, સરકાર, [[નાસા]] અને નાગરિક ઉડ્ડયન ક્ષેત્રો દ્વારા થાય છે.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = About Ellington Airport | work = Houston Airport System | access-date = 2009-03-28 | url = http://www.fly2houston.com/EllingtonAbout | archive-date = 2007-03-02 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070302010555/http://www.fly2houston.com/EllingtonAbout | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; 

== હેલ્થેકર અને મેડિસિન ==
[[ચિત્ર:FlightHoustontoDallas086.jpg|thumb|right|ટેક્સાસ મેડિકલ સેન્ટર]]
હ્યુસ્ટનમાં આંતરરાષ્ટ્રીય ખ્યાતિપ્રાપ્ત ટેક્સાસ મેડિકલ સેન્ટર છે, જે દુનિયાની સૌથી મોટી સંશોધન અને [[હેલ્થકેર]] સંસ્થાઓ ધરાવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Texas Medical Center - Largest Medical Center (Video HD (English)) | work = Texas Medical Center | access-date = 2009-03-28 | url = http://www.texmedctr.tmc.edu/root/en/GetToKnow/TMCVideo/Largest+Medical+Center+Video+%28HD-English%29.htm | archive-date = 2010-06-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100623134855/http://www.texmedctr.tmc.edu/root/en/GetToKnow/TMCVideo/Largest%2BMedical%2BCenter%2BVideo%2B%28HD-English%29.htm | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;  ટેક્સાસ મેડિકલ સેન્ટરની બધા 47 સભ્યો [[બિનનફાકારક સંસ્થા]]ઓ (નફો કરવાનો ઉદ્દેશ ન ધરાવતી સંસ્થાઓ) છે.  તેઓ દર્દીઓને રોગ અટકાવવાની સુવિધા પૂરી પાડે છે તેમજ સ્થાનિક, રાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયને સંશોધન અને શિક્ષણની તક આપે છે.  73,600 કરતાં વધારે લોકોને રોજગારી આપતી આ સંસ્થાઓમાં 13 [[હોસ્પિટલ]] અને બે વિશિષ્ટ સંસ્થાઓ, બે [[મેડિકલ સંસ્થા]]ઓ, ચાર [[નર્સિગ સંસ્થા]]ઓ અને [[ડેન્ટિસ્ટ્રી]] સંસ્થા, જાહેર સ્વાસ્થ્ય, [[ફાર્મસી]] અને સ્વાસ્થ્ય સાથે સંબંધિત તમામ પ્રકારની કારકિર્દી પૂરી પાડતી સંસ્થાઓ સામેલ છે.  અહીં પહેલી અને હજુ સુધ સૌથી મોટી એર ઇમરજન્સી સર્વિસ [[લાઇફ ફ્લાઇટ]]ની રચના થઈ છે તેમજ અત્યંત સફળતા આંતરસંસ્થાકીય ટ્રાન્સ્પ્લાન્ટ કાર્યક્રમ વિકસાવવામાં આવ્યો છે.  દુનિયા [[હ્રદય સાથે સંબંધિત શસ્ત્રક્રિયાઓ]] સૌથી વધુ ટેક્સાસ મેડિકલ સેન્ટરમાં થાય છે.&lt;ref&gt;{{cite web
 | title = Texas Medical Center
 | work = www.visithoustontexas.com
 | url = http://www.visithoustontexas.com/media/statistics/Houston_Stats_Texas_Medical_Center
 | access-date = 2007-02-06
 | archive-date = 2007-02-08
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070208100707/http://www.visithoustontexas.com/media/statistics/Houston_Stats_Texas_Medical_Center
 | url-status = dead
 }}&lt;/ref&gt;

સેન્ટરમાં કેટલીક અકાદમિક અને સંશોધન સ્વાસ્થ્ય સંસ્થાઓમાં [[બેલર કોલેજ ઓફ મેડિસિન]], [[ધ યુનિવર્સિટી ઓફ ટેક્સાસ હેલ્થ સાયન્સ સેન્ટર એટ હ્યુસ્ટન]], [[ધ મેથોડિસ્ટ હોસ્પિટલ]], [[ટેક્સાસ ચિલ્ડ્રન્સ હોસ્પિટલ]] અને ધ [[યુનિવર્સિટી ઓફ ટેક્સાસ એમ ડી એન્ડરસન કેન્સર સેન્ટર]] સામેલ છે.  [[બેલર કોલેજ ઓફ મેડિસિન]] દર વર્ષે દેશની ટોચના દસ મેડિકલ સંસ્થાઓમાં સ્થાન મેળવે છે અને પ્રથમ કક્ષાની અંડરગ્રેજ્યુએટ યુનિવર્સિટી [[રાઇસ યુનિવર્સિટી]] સાથે તેનું જોડાણ કરવા વિચારણા ચાલી રહી છે. ધ યુનિવર્સિટી ઓફ ટેક્સાસ એમ ડી એન્ડરસન કેન્સર સેન્ટરને ''યુ એસ ન્યૂઝ એન્ડ વર્લ્ડ રીપોર્ટ''  દ્વારા વર્ષ 1990થી અત્યાર સુધી કેન્સરની સારવારમાં વિશિષ્ટતા ધરાવતી અમેરિકાની ટોચની 10 હોસ્ટિપલોમાં સ્થાન અપાયું છે.&lt;ref&gt;{{cite web
 | title = Institutional Profile
 | work = www.mdanderson.org
 | url = http://www.mdanderson.org/About_MDA/Who_We_Are/display.cfm?id=29E3FCE1-2828-11D5-811100508B603A14&amp;method=displayFull
 | access-date = 2007-02-21
 | archive-date = 2009-03-03
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090303124842/http://www.mdanderson.org/About_MDA/Who_We_Are/display.cfm?id=29E3FCE1-2828-11D5-811100508B603A14&amp;method=displayFull
 | url-status = dead
 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Rice and Baylor College of Medicine extend MOU | work = Rice University, News &amp; Media | access-date = 2009-10-11 | url = http://www.media.rice.edu/media/NewsBot.asp?MODE=VIEW&amp;ID=13117 | archive-date = 2012-01-18 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120118022529/http://www.media.rice.edu/media/NewsBot.asp?MODE=VIEW&amp;ID=13117 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;  અહીંનું વિખ્યાત માનસિક સારવાર ચિકિત્સા કેન્દ્ર [[મેન્નિન્જર ક્લિનિક]]ને બેલર કોલેજ ઓફ મેડિસિન એન્ડ ધ મેથોડિસ્ટ હોસ્પિટલ સીસ્ટમે માન્યતા આપી છે.&lt;ref&gt;{{Cite web
| title = Quick Facts About The Menninger Clinic | work = menningerclinic.com, The Menninger Clinic | access-date =  2009-03-27 | url = http://www.menningerclinic.com/about/facts.htm
}}&lt;/ref&gt;

== શિક્ષણ ==
શહેરમાં [[17 સ્કૂલ ડિસ્ટ્રિક્ટ્સ]] કાર્યરત છે.  [[હ્યુસ્ટન ઇન્ડીપેન્ડન્ટ સ્કૂલ ડિસ્ટ્રિક્ટ]] (એચઆઇએસડી) અમેરિકામાં સાતમું મોટું સ્કૂલ ડિસ્ટ્રિક્ટ છે.&lt;ref&gt;&quot;[http://www.eschoolnews.com/news/showStory.cfm?ArticleID=6127 હ્યુસ્ટન આઇએસડી ઓટોમેટ્સ લંચ]&quot;, ''ઇસ્કૂલ ન્યૂઝ ઓનલાઇન'' , 2006-02-21. 2006-12-16 પર કરાયેલો સુધારો. {{Wayback|url=http://www.eschoolnews.com/news/showStory.cfm?ArticleID=6127|date =20060309232254|bot=DASHBot}}&lt;/ref&gt;  એચઆઇએસડીમાં 112 [[કેમ્પસ]] છે, જે અમેરિકામાં મુખ્ય કે મહત્વપૂર્ણ સ્કૂલ્સ તરીકે કાર્યરત છે. આ સંસ્થા સ્વાસ્થ્ય વ્યવસાય, દ્રશ્ય અને કળાઓ અને વિજ્ઞાન જેવી શાખાઓમાં વિશેષતા ધરાવે છે.  અહીં અનેક [[ચાર્ટર સ્કૂલ્સ]] છે, જે સ્કૂલ ડિસ્ટ્રિક્ટ્સથી અલગ રીતે ચાલે છે.  ઉપરાંત કેટલીક જાહેર સ્કૂલ ડિસ્ટ્રિક્ટ્સ પણ પોતાની ચાર્ટર સ્કૂલ્સ ધરાવે છે.

હ્યુસ્ટન વિસ્તારમાં 300 કરતાં વધારે ખાનગી શાળાઓ કાર્યરત છે, &lt;ref&gt;[http://www.houston-texas-online.com/privateschools.html ખાનગી શાળાઓ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070127220155/http://www.houston-texas-online.com/privateschools.html |date=2007-01-27 }}.  ''Houston-Texas-Online'' . 2004. 2007-01-10 પર કરાયેલ સુધારો.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.houstonareaweb.com/private_schools/ હ્યુસ્ટન ખાનગી શાળાઓ]. HoustonAreaWeb.com. 2007-01-10 પર કરેલ સુધારો.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.hlsr.com/ed/sa/sa_p.aspx સ્કૂલ આર્ટ પાર્ટિસિપેશન]. ''[[હ્યુસ્ટન લાઇવસ્ટોક શો એન્ડ રોડીયો]]'' . 2007-01-10 પર કરાયેલ સુધારો. {{Wayback|url=http://www.hlsr.com/ed/sa/sa_p.aspx|date =20070929000822|bot=DASHBot}}&lt;/ref&gt;જેમાંથી અનેક શાળાઓ ટેક્સાસ પ્રાઇવેટ સ્કૂલ એક્રિડેશન કમિશનની માન્યતા ધરાવે છે.  [[હ્યુસ્ટન એરિયા ઇન્ડીપેન્ડન્ટ સ્કૂલ્સ]] વિવિધ ધર્મ અને ધર્મનિરપેક્ષતાના જુદાં જુદાં અભિપ્રાયોનું શિક્ષણ ઓફર કરે છે.&lt;ref&gt;[http://houstonprivateschools.org/index.cfm?CFID=15996033&amp;amp;CFTOKEN=41756059&amp;amp;MenuItemID=96&amp;amp;MenuGroup=Home%20New એચએઆઇએસ વિશે]. ''હ્યુસ્ટન વિસ્તારની ખાનગી અને સ્વતંત્ર શાળાઓ'' . 2007. 2007-03-27 પર કરાયેલા સુધારો.&lt;/ref&gt;  હ્યુસ્ટન વિસ્તારોમાં [[કેથોલિક સ્કૂલ્સ]]નું સંચાલન [[આર્કડાયોસીસ ઓફ ગેલ્વીસ્ટોન-હ્યુસ્ટન]] કરે છે. 

=== કોલેજો અને યુનિવર્સિટીઓ ===
{{Further|[[List of colleges and universities in Houston]]}}

[[ચિત્ર:Ezekiel W. Cullen building 3.jpg|thumb|right|હ્યુસ્ટન યુનિવર્સિટી]]
હ્યુસ્ટનમાં 60 કરતાં વધારે કોલેજ, યુનિવર્સિટી અને અન્ય ડિગ્રીની મંજૂરી આપતી સંસ્થાઓ છે. આ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં અંદાજે 3,60,000 વિદ્યાર્થીઓ અભ્યાસ કરે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Houston Education | work = Greater Houston Partnership | access-date = 2009-03-28 | url = http://www.houston.org/living-here/education/index.aspx | archive-date = 2009-08-31 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090831060919/http://www.houston.org/living-here/education/index.aspx | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;  શહેરમાં સંશોધન અને વિકાસ સાથે ચાર જાહેર યુનિવર્સિટીઓ સંકળાયેલી છે. {{nowrap|[[Rice University]]}}અમેરિકાની અગ્રણી શૈક્ષણિક અને સંશોધન યુનિવર્સિટીઓમાંની એક છે, જેને ''યુ. એસ. ન્યૂઝ એન્ડ વર્લ્ડ રીપોર્ટ''  દ્વારા ઉત્તમ યુનિવર્સિટીઓમાં 17મું સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે.

હ્યુસ્ટનમાં ઉચ્ચ શૈક્ષણિક અભ્યાસક્રમો માટે અનેક ખાનગી યુનિવર્સિટીઓ કાર્યરત છે, જેમાં ઉદારવાદી કળાઓની તાલીમ આપતી સંસ્થાઓથી લઈને રાષ્ટ્રીય માન્યતાપ્રાપ્ત ટાયર વન રીસર્ચ યુનિવર્સિટીઓ સામેલ છે.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Houston Education | work = Greater Houston Partnership | access-date = 2009-03-28 | url = http://www.houston.org/living-here/education/index.aspx | archive-date = 2009-08-31 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090831060919/http://www.houston.org/living-here/education/index.aspx | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;  હ્યુસ્ટનમાં સંશોધન અને વિકાસ સાથે ચાર જાહેર યુનિવર્સિટીઓ સંકળાયેલી છે.  [[હ્યુસ્ટન યુનિવર્સિટી]] (યુએચ), ટેક્સાસની [[ત્રીજી સૌથી મોટી]] જાહેર સંશોધન યુનિવર્સિટી છે, જેમાં 130 જુદાં જુદાં દેશના 37,000 વિદ્યાર્થીઓ અભ્યાસ કરે છે.  300 ડિગ્રી પ્રોગ્રામ્સ અને 40 સંશોધન કેન્દ્રો તથા સંસ્થાઓ સાથે યુએચ, [[યુનિવર્સિટી ઓફ હ્યુસ્ટન સીસ્ટમ]] (યુએચએસ)ની મુખ્ય સંસ્થા છે અને દેશમાં સૌથી વધારે વૈવિધ્યપૂર્ણ સંશોધનમાં વ્યસ્ત યુનિવર્સિટીઓમાંની એક છે.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Fall 2008 Facts | work = University of Houston | access-date = 2009-03-28 | url = http://www.uh.edu/ir/fileadmin/reports/factsataglance/Fall_2008_Facts.pdf | format = PDF | archive-date = 2009-03-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090327092547/http://www.uh.edu/ir/fileadmin/reports/factsataglance/Fall_2008_Facts.pdf | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Degree Programs&quot;&gt;{{cite web |url = http://www.uh.edu/ir/fileadmin/reports/StatisticalHandbook/2008/Degree-Data/Inven%20of%20Degree%20Prog%202008-09.pdf |title = Inventory of Degree Programs |publisher = University of Houston Office of Institutional Research |access-date = 2009-04-10 }}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;  તેની લો સ્કૂલ-{{nowrap|[[University of Houston Law Center]]}}-ને ''યુ. એસ. ન્યૂઝ એન્ડ વર્લ્ડ રીપોર્ટે''  વર્ષ 2008માં ટોચની 100 લો સ્કૂલની યાદીમાં 55મું (ટાયર વન) સ્થાન આપ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{Cite web
| title = Best Law Schools in 2008 | work = US News and World Report | access-date =  2009-03-27 | url = http://grad-schools.usnews.rankingsandreviews.com/grad/law/search/page+3
}}&lt;/ref&gt;  ટેક્સાસમાં યુએચ એકમાત્ર ઓપ્ટોમેટ્રી સ્કૂલ છે અને છ ફાર્મસી પ્રોગ્રામ્સમાંની એક છે.  {{nowrap|[[University of Houston–Clear Lake]]}}(યુએચસીએલ) 89 ડિગ્રી પ્રોગ્રામ્સ અને 7,700 વિદ્યાર્થીઓ સાથે મહત્વપૂર્ણ અને ઉચ્ચ સ્તરીય યુનિવર્સિટી છે, જે નાસાના જોહન્સન સ્પેસ સેન્ટરની લગોલગ સ્થિત છે.  {{nowrap|[[University of Houston–Downtown]]}} (યુએચડી) એક [[ઓપન એડમિશન]]{{nowrap|four-year}} ચાર વર્ષનો અભ્યાસક્રમ ધરાવતી યુનિવર્સિટી છે, જે 46 ડિગ્રી પ્રોગ્રામ્સ ઓફર કરે છે અને તેમાં 12,300 વિદ્યાર્થીઓ અભ્યાસ કરે છે.  [[ટેક્સાસ સાઉથર્ન યુનિવર્સિટી]] (ટીએસયુ) એક ઐતિહાસિક અશ્વેત ચાર વર્ષનો ફાર્મસી અભ્યાસક્રમ ધરાવતી યુનિવર્સિટી છે અને [[થર્ગુડ માર્શલ સ્કૂલ ઓફ લો]] ધરાવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Rice University, Best Colleges 2009 | work = - US News and World Report | access-date = 2009-03-27 | url = http://colleges.usnews.rankingsandreviews.com/college/items/3604 | archive-date = 2009-02-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090216191034/http://colleges.usnews.rankingsandreviews.com/college/items/3604 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;  બે ખાનગી ઉદારવાદી કળાઓનો અભ્યાસક્રમ ચાલતી કોલેજો [[હ્યુસ્ટન બેપ્ટિસ્ટ યુનિવર્સિટી]] (એચબીયુ) અને [[યુનિવર્સિટી ઓફ સેન્ટ થોમસ]] (યુએસટી) છે.  વર્ષ 1923માં સ્થપાયેલી [[સાઉથ ટેક્સાસ કોલેજ ઓફ લો]] હ્યુસ્ટનની મધ્યમાં સ્થિત એક ખાનગી અને સૌથી જૂની લો સ્કૂલ છે.&lt;ref&gt;&quot;[http://www.stcl.edu/welcome/history_South_TX.htm દક્ષિણ ટેક્સાસની લો કોલેજનો ટૂંકો કાલાનુક્રમ ઇતિહાસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100618064711/http://www.stcl.edu/welcome/history_South_TX.htm |date=2010-06-18 }}&quot;, ''દક્ષિણ ટેક્સાસ લો કોલેજ'' , 2005.  2006-12-16 પર કરાયેલા સુધારો.&lt;/ref&gt; 

હ્યુસ્ટન ત્રણ કમ્યુનિટી કોલેજ પણ કેમ્પસ ધરાવે છે.  [[હ્યુસ્ટન કમ્યુનિટી કોલેજ સીસ્ટમ]] શહેરના મોટા ભાગમાં કામગીરી કરે છે અને અમેરિકામાં ચોથી સૌથી મોટી કમ્યુનિટી કોલેજ સીસ્ટમ છે.&lt;ref&gt;&quot;[http://distance.hccs.cc.tx.us/de-counseling/ હ્યુસ્ટન કમ્યુનિટી કોલેજ ડિસ્ટન્સ એજ્યુકેશન પ્રોગ્રામ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070405012516/http://distance.hccs.cc.tx.us/de-counseling/ |date=2007-04-05 }},&quot; ''હ્યુસ્ટન કમ્યુનિટી કોલેજ'' . 2006-12-16 પર કરાયેલો સુધારો.&lt;/ref&gt;  [[લોને સ્ટાર કોલેજ સીસ્ટમ]]ના વિવિધ કેમ્પસની કામગીરી શહેરના ઉત્તરપૂર્વીય વિસ્તારો મારફતે ઉત્તરપશ્ચિમે ફેલાયેલી છે જ્યારે હ્યુસ્ટનના દક્ષિણપૂર્વીય ભાગમાં [[સેન જેસિન્ટો કોલેજ]]માં કાર્યરત છે. 

== સંદર્ભો ==
{{Reflist|2}}

== વધુ વાંચન ==
* {{Handbook of Texas|id=hdh03|name=Houston, Texas}}
* [http://www.city-journal.org/2008/18_3_houston.html હ્યુસ્ટન, ન્યૂયોર્ક એક સમસ્યા ધરાવે છે, ''સિટી જર્નલ'' , સમર (ઉનાળો), 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100910075218/http://www.city-journal.org/2008/18_3_houston.html |date=2010-09-10 }}
* [http://www.houstonhistory.com/ ઐતિહાસિક હ્યુસ્ટનના 172 વર્ષ], ''Houstonhistory.com'' .  2007. 2006-07-13ના રોજ કરાયેલો સુધારો
* [http://texashistory.unt.edu/permalink/meta-pth-24649:1 ''ટેક્સાસના હ્યુસ્ટન શહેરનો ટૂંકો ઇતિહાસ, 1836માં સ્થાપનાથી 1912 સુધી'' ], 1912માં પ્રકાશિત, [http://texashistory.unt.edu/ પોર્ટલ ટૂ ટેક્સાસ હિસ્ટરી] દ્વારા હોસ્ટેડ, કોપાનો બે પ્રેસ દ્વારા વર્ષ 2007માં પુનઃપ્રકાશિત.
* [http://texashistory.unt.edu/permalink/meta-pth-24646:1 ''જૂનાં હ્યુસ્ટન અને હ્યુસ્ટનવાસીઓની સાચી વાર્તાઓઃ એસ ઓ યંગ દ્વારા ઐતિહાસિક અને વ્યક્તિગત રેખાચિત્રો'' ], 1913માં પ્રકાશિત, [http://texashistory.unt.edu/ પોર્ટલ ટૂ ટેક્સાસ હિસ્ટરી] દ્વારા હોસ્ટેડ, કોપાનો બે પ્રેસ દ્વારા વર્, 2007માં પુનઃપ્રકાશિત.
* {{cite book | last = Allen | first = O. Fisher | title = City of Houston from Wilderness to Wonder | publisher = Self Published | year = 1936 | id = NA }}.
* {{cite book | last = Johnston | first = Marguerite | title = Houston, The Unknown City, 1836–1946 | publisher = Texas A&amp;M University Press | year = 1991 | isbn = 0-89096-476-9 }}
* {{cite book | last = Miller | first = Ray | title = Ray Miller's Houston | publisher = Gulf Publishing Company | year = 1984 | isbn = 0-88415-081-X }}
* {{cite book | last = Slotboom | first = Oscar F. &quot;Erik&quot; | title = Houston Freeways | publisher = Oscar F. Slotboom | year = 2003 | isbn = 0-9741605-3-9 }}[http://www.houstonfreeways.com/ ]
* {{cite book | last = Wilson | first = Ann Quin | title = Native Houstonian - A Collective Portrait | publisher = The Donning Company - Houston Baptist University Press | year = 1982 | id = 80-27644 }}

== બાહ્ય લિંક્સ ==
{{wikivoyage|Houston}}
* [http://www.houstontx.gov/ હ્યુસ્ટન શહેરની અધિકૃત અને સત્તાવાર વેબસાઇટ]
* [http://www.houston.org/ બૃહદ હ્યુસ્ટન ભાગીદારી]
* [http://www.houstonhistory.com/ ઐતિહાસિક હ્યુસ્ટનના 172 વર્ષ]
* [http://www.visithoustontexas.com/ બૃહદ હ્યુસ્ટન સમારંભ અને મુલાકાતીઓનો બ્યૂરો]
* [http://www.houstontranstar.org/ બૃહદ હ્યુસ્ટન પરિવહન અને કટોકટી વ્યવસ્થાપન કેન્દ્ર]
* [http://www.houstonlibrary.org/ હ્યુસ્ટન જાહેર પુસ્તકાલયની સત્તાવાર વેબસાઇટ]
* [http://www.houstondowntown.com/ હ્યુસ્ટન ડાઉનટાઉન ડિસ્ટ્રિક્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080907093801/http://www.houstondowntown.com/ |date=2008-09-07 }}
* [http://www.uptown-houston.com/ અપટાઉન હ્યુસ્ટન ડિસ્ટ્રિક્ટ]
* [http://www.houstonmidtown.com/ મિડટાઉન હ્યુસ્ટન ડિસ્ટ્રિક્ટ]
* [http://www.fly2houston.com/home હ્યુસ્ટન એરપોર્ટ સીસ્ટમ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080315040632/http://www.fly2houston.com/home |date=2008-03-15 }}
* [http://www.ghpa.org/ બૃહદ હ્યુસ્ટન સંરક્ષણ જોડાણ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080212185312/http://www.ghpa.org/ |date=2008-02-12 }}
* [http://www.houstonwilderness.org/ હ્યુસ્ટન વાઇલ્ડરનેસ ઓર્ગેનાઇઝેશન]

[[શ્રેણી:અમેરિકા]]</text>
      <sha1>kkrb9aongp8wl9vgqsivyju5hdhwh7e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>કેન્યા</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26757</id>
    <revision>
      <id>900856</id>
      <parentid>381857</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T15:09:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KartikMistry</username>
        <id>10383</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>સા. સાફ-સફાઇ.</comment>
      <origin>900856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4948" sha1="t5ut7qfkekkifr4au17f3k4slu0xpp6" xml:space="preserve">{{માહિતીચોકઠું દેશ	
|native_name = કેનિયા ગણરાજ્ય
|conventional_long_name = ''જમ્હૂરી યા કીનિયા''
|common_name = કેનિયા	
|image_flag = Flag of Kenya.svg	
|image_coat = EscudoKenya.PNG
|national_motto = &quot;[[Harambee]]&quot;&lt;small&gt;([[સ્વાહિલી ભાષા|સ્વાહિલી]])&lt;br /&gt;&quot;આવો આપણે સૌ આગળ વધીએ&quot;&lt;/small&gt;	
|image_map = Kenya in its region (de-facto).svg	
|national_anthem = ''[[Ee Mungu Nguvu Yetu]]''&lt;small&gt;&lt;br /&gt;&quot;સબકે રચિયતા હે ભગવાન&quot;&lt;/small&gt;	
|official_languages = [[સ્વાહિલી ભાષા|સ્વાહિલી]], [[અંગ્રેજી ભાષા|અંગ્રેજી]]
|other languages = gKĩkũyũ, Luhya, Luo, Maasai, Meru, Embu, Arabic, Somali, Hindi and numerous others.
|demonym = કીનિયાઈ
|capital = [[નૈરોબી]]
|latd=1 |latm=16 |latNS=S |longd=36 |longm=48 |longEW=E
|government_type = અર્દ્ધ-અધ્યક્ષીય ગણરાજ્ય
|leader_title૧ = રાષ્ટ્રપતિ
|leader_title૨ = પ્રધાનમંત્રી
|leader_name૧ = વાઈ કીબાકી
|leader_name૨ = રાયલા ઓડિંગા
|largest_city = નૈરોબી
|area = ૫૮૦૩૬૭
|areami² = ૨૨૪,૦૮૦ &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
|area_rank = ૪૭
|area_magnitude = ૧ E૧૧
|percent_water = ૨.૩
|population_estimate = ૩,૯૮,૦૨,૦૦૦
|population_estimate_year = ૨૦૦૯
|population_estimate_rank = ૩૬
|population_census = ૩,૧૧,૩૮,૭૩૫
|population_census_year = ૮ ફેબ્રુઆરી ૨૦૦૭
|population_density = ૬૮.૬
|population_densitymi² = ૧૭૭.૬ &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
|population_density_rank = ૧૪૦
|GDP_PPP_year = ૨૦૦૮
|GDP_PPP = $૬૦.૩૬૧ બિલિયન
|GDP_PPP_per_capita = $૧,૭૧૧
|GDP_PPP_rank = -
|GDP_PPP_per_capita_rank =  -
|HDI_year = ૨૦૦૭
|HDI = {{increase}} ૦.૫૨૧
|HDI_rank = ૧૪૮મો
|HDI_category = &lt;font color=&quot;#ffcc00&quot;&gt;મધ્યમ&lt;/font&gt;
|sovereignty_type = [[સ્વતંત્રતા]]
|sovereignty_note = [[સંયુક્ત રાજશાહી|યુનાઇટેડ કિંગડમ]]
|established_event૧ = તારીખ
|established_date૧ = ૧૨ ડિસેમ્બર, ૧૯૬૩
|established_event૨ = ગણરાજ્ય ઘોષિત
|established_date૨ = ૧૨ ડિસેમ્બર, ૧૯૬૪
|currency = [[કીનિયન શિલિંગ]]
|currency_code = KES
|time_zone = [[પૂર્વી આફ્રીકા સમય|ઈએટી]]
|utc_offset = +૩
|time_zone_DST = 
|utc_offset_DST = +૩
|cctld = [[.ke]]
|calling_code = ૨૫૪
|footnotes૧ = ૧. According to cia.gov, estimates for this country explicitly take into account the effects of mortality due to AIDS; this can result in lower life expectancy, higher infant mortality and death rates, lower population and growth rates, and changes in the distribution of population by age and sex, than would otherwise be expected.
}}

'''કેન્યા''' ગણતંત્ર પૂર્વી આફ્રિકામાં સ્થિત એક દેશ છે. ભૂમધ્ય રેખા પર હિંદી મહાસાગર ને અડીને આવેલ આવેલ આ દેશ ની સીમા ઉત્તર માં [[ઇથિયોપિયા]], ઉત્તર-પૂર્વ માં સોમાલિયા, દક્ષિણ માં [[તાન્ઝાનિયા]], પશ્ચિમ માં યુગાન્ડા તથા વિક્ટોરિયા સરોવર અને ઉત્તર પશ્ચિમ માં [[સુદાન]]&lt;nowiki/&gt;ને મળે છે. દેશ ની રાજધાની નૈરોબી છે.

દેશ નું નામ માઉન્ટ કેન્યા પર રખાયું છે, જે એક મહત્વપૂર્ણ પ્રતીક છે અને આફ્રિકાનું બીજું સૌથી ઊંચુ પર્વત શિખર છે. ૧૯૨૦ થી પહેલાં, જે ક્ષેત્ર ને હવે કેન્યા ના નામે ઓળખાય છે, તેને બ્રિટિશ ઈસ્ટ અફ્રીકા સંરક્ષિત રાજ્ય ના રુપે ઓળખાતું હતું.

અહી લગભગ ૩૦,૦૦૦ જેટલા ભારતીયો વસે છે. કેન્યાના અર્થતંત્રમાં તેમનો મહત્વનો ફાળો છે.

[[શ્રેણી:દેશ]]
[[શ્રેણી:આફ્રીકાના દેશો]]</text>
      <sha1>t5ut7qfkekkifr4au17f3k4slu0xpp6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>900857</id>
      <parentid>900856</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T15:10:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KartikMistry</username>
        <id>10383</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[શ્રેણી:આફ્રીકાના દેશો]] દૂર થઇ;  [[શ્રેણી:આફ્રિકાના દેશો]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>900857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4948" sha1="c8ehj4qsq8evmvrzx4rf66wtnznqsgv" xml:space="preserve">{{માહિતીચોકઠું દેશ	
|native_name = કેનિયા ગણરાજ્ય
|conventional_long_name = ''જમ્હૂરી યા કીનિયા''
|common_name = કેનિયા	
|image_flag = Flag of Kenya.svg	
|image_coat = EscudoKenya.PNG
|national_motto = &quot;[[Harambee]]&quot;&lt;small&gt;([[સ્વાહિલી ભાષા|સ્વાહિલી]])&lt;br /&gt;&quot;આવો આપણે સૌ આગળ વધીએ&quot;&lt;/small&gt;	
|image_map = Kenya in its region (de-facto).svg	
|national_anthem = ''[[Ee Mungu Nguvu Yetu]]''&lt;small&gt;&lt;br /&gt;&quot;સબકે રચિયતા હે ભગવાન&quot;&lt;/small&gt;	
|official_languages = [[સ્વાહિલી ભાષા|સ્વાહિલી]], [[અંગ્રેજી ભાષા|અંગ્રેજી]]
|other languages = gKĩkũyũ, Luhya, Luo, Maasai, Meru, Embu, Arabic, Somali, Hindi and numerous others.
|demonym = કીનિયાઈ
|capital = [[નૈરોબી]]
|latd=1 |latm=16 |latNS=S |longd=36 |longm=48 |longEW=E
|government_type = અર્દ્ધ-અધ્યક્ષીય ગણરાજ્ય
|leader_title૧ = રાષ્ટ્રપતિ
|leader_title૨ = પ્રધાનમંત્રી
|leader_name૧ = વાઈ કીબાકી
|leader_name૨ = રાયલા ઓડિંગા
|largest_city = નૈરોબી
|area = ૫૮૦૩૬૭
|areami² = ૨૨૪,૦૮૦ &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
|area_rank = ૪૭
|area_magnitude = ૧ E૧૧
|percent_water = ૨.૩
|population_estimate = ૩,૯૮,૦૨,૦૦૦
|population_estimate_year = ૨૦૦૯
|population_estimate_rank = ૩૬
|population_census = ૩,૧૧,૩૮,૭૩૫
|population_census_year = ૮ ફેબ્રુઆરી ૨૦૦૭
|population_density = ૬૮.૬
|population_densitymi² = ૧૭૭.૬ &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
|population_density_rank = ૧૪૦
|GDP_PPP_year = ૨૦૦૮
|GDP_PPP = $૬૦.૩૬૧ બિલિયન
|GDP_PPP_per_capita = $૧,૭૧૧
|GDP_PPP_rank = -
|GDP_PPP_per_capita_rank =  -
|HDI_year = ૨૦૦૭
|HDI = {{increase}} ૦.૫૨૧
|HDI_rank = ૧૪૮મો
|HDI_category = &lt;font color=&quot;#ffcc00&quot;&gt;મધ્યમ&lt;/font&gt;
|sovereignty_type = [[સ્વતંત્રતા]]
|sovereignty_note = [[સંયુક્ત રાજશાહી|યુનાઇટેડ કિંગડમ]]
|established_event૧ = તારીખ
|established_date૧ = ૧૨ ડિસેમ્બર, ૧૯૬૩
|established_event૨ = ગણરાજ્ય ઘોષિત
|established_date૨ = ૧૨ ડિસેમ્બર, ૧૯૬૪
|currency = [[કીનિયન શિલિંગ]]
|currency_code = KES
|time_zone = [[પૂર્વી આફ્રીકા સમય|ઈએટી]]
|utc_offset = +૩
|time_zone_DST = 
|utc_offset_DST = +૩
|cctld = [[.ke]]
|calling_code = ૨૫૪
|footnotes૧ = ૧. According to cia.gov, estimates for this country explicitly take into account the effects of mortality due to AIDS; this can result in lower life expectancy, higher infant mortality and death rates, lower population and growth rates, and changes in the distribution of population by age and sex, than would otherwise be expected.
}}

'''કેન્યા''' ગણતંત્ર પૂર્વી આફ્રિકામાં સ્થિત એક દેશ છે. ભૂમધ્ય રેખા પર હિંદી મહાસાગર ને અડીને આવેલ આવેલ આ દેશ ની સીમા ઉત્તર માં [[ઇથિયોપિયા]], ઉત્તર-પૂર્વ માં સોમાલિયા, દક્ષિણ માં [[તાન્ઝાનિયા]], પશ્ચિમ માં યુગાન્ડા તથા વિક્ટોરિયા સરોવર અને ઉત્તર પશ્ચિમ માં [[સુદાન]]&lt;nowiki/&gt;ને મળે છે. દેશ ની રાજધાની નૈરોબી છે.

દેશ નું નામ માઉન્ટ કેન્યા પર રખાયું છે, જે એક મહત્વપૂર્ણ પ્રતીક છે અને આફ્રિકાનું બીજું સૌથી ઊંચુ પર્વત શિખર છે. ૧૯૨૦ થી પહેલાં, જે ક્ષેત્ર ને હવે કેન્યા ના નામે ઓળખાય છે, તેને બ્રિટિશ ઈસ્ટ અફ્રીકા સંરક્ષિત રાજ્ય ના રુપે ઓળખાતું હતું.

અહી લગભગ ૩૦,૦૦૦ જેટલા ભારતીયો વસે છે. કેન્યાના અર્થતંત્રમાં તેમનો મહત્વનો ફાળો છે.

[[શ્રેણી:દેશ]]
[[શ્રેણી:આફ્રિકાના દેશો]]</text>
      <sha1>c8ehj4qsq8evmvrzx4rf66wtnznqsgv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>900858</id>
      <parentid>900857</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T15:19:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KartikMistry</username>
        <id>10383</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>સાફ-સફાઇ.</comment>
      <origin>900858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5564" sha1="04fsz5v49lucxvs50gsuve9vlvfwyc3" xml:space="preserve">{{માહિતીચોકઠું દેશ	
|native_name = કેનિયા ગણરાજ્ય
|conventional_long_name = ''જમ્હૂરી યા કીનિયા''
|common_name = કેનિયા	
| image_flag = Flag of Kenya.svg
| image_coat = File:Coat_of_arms_of_Kenya_(Official).svg
|national_motto = &quot;[[Harambee]]&quot;{{small|([[સ્વાહિલી ભાષા|સ્વાહિલી]])}}&lt;br /&gt;{{small|આવો આપણે સૌ આગળ વધીએ}}
|image_map = Kenya in its region (de-facto).svg	
|national_anthem = ''[[Ee Mungu Nguvu Yetu]]''&lt;br /&gt;{{small|સૌના રચયિતા છે ભગવાન}}	
|official_languages = [[સ્વાહિલી ભાષા|સ્વાહિલી]], [[અંગ્રેજી ભાષા|અંગ્રેજી]]
|other languages = gKĩkũyũ, Luhya, Luo, Maasai, Meru, Embu, Arabic, Somali, Hindi અને અન્ય.
|demonym = કીનિયાઈ
|capital = [[નૈરોબી]]
|coordinates = {{Coord|1|16|S|36|48|E|type:city(4,800,000)_region:KE-30}}
|government_type = અર્દ્ધ-અધ્યક્ષીય ગણરાજ્ય
|leader_title૧ = રાષ્ટ્રપતિ
|leader_title૨ = પ્રધાનમંત્રી
|leader_name૧ = વાઈ કીબાકી
|leader_name૨ = રાયલા ઓડિંગા
|largest_city = નૈરોબી
|area = ૫૮૦૩૬૭
|areami² = ૨૨૪,૦૮૦ &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
|area_rank = ૪૭
|area_magnitude = ૧ E૧૧
|percent_water = ૨.૩
|population_estimate = ૩,૯૮,૦૨,૦૦૦
|population_estimate_year = ૨૦૦૯
|population_estimate_rank = ૩૬
|population_census = ૩,૧૧,૩૮,૭૩૫
|population_census_year = ૮ ફેબ્રુઆરી ૨૦૦૭
|population_density = ૬૮.૬
|population_densitymi² = ૧૭૭.૬ &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
|population_density_rank = ૧૪૦
|GDP_PPP_year = ૨૦૦૮
|GDP_PPP = $૬૦.૩૬૧ બિલિયન
|GDP_PPP_per_capita = $૧,૭૧૧
|GDP_PPP_rank = -
|GDP_PPP_per_capita_rank = -
| HDI = 0.628 &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year = ૨૦૨૩&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change = increase &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref = &lt;ref name=&quot;UNHDR&quot;&gt;{{cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=6 May 2025 |publisher=[[United Nations Development Programme]]}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank = 143rd
|sovereignty_type = [[સ્વતંત્રતા]]
|sovereignty_note = [[સંયુક્ત રાજશાહી|યુનાઇટેડ કિંગડમ]]
|established_event૧ = તારીખ
|established_date૧ = ૧૨ ડિસેમ્બર, ૧૯૬૩
|established_event૨ = ગણરાજ્ય ઘોષિત
|established_date૨ = ૧૨ ડિસેમ્બર, ૧૯૬૪
|currency = [[કીનિયન શિલિંગ]]
|currency_code = KES
|time_zone = [[પૂર્વી આફ્રીકા સમય|ઈએટી]]
|utc_offset = +૩
|time_zone_DST = 
|utc_offset_DST = +૩
|cctld = [[.ke]]
|calling_code = ૨૫૪
|footnotes૧ = ૧. According to cia.gov, estimates for this country explicitly take into account the effects of mortality due to AIDS; this can result in lower life expectancy, higher infant mortality and death rates, lower population and growth rates, and changes in the distribution of population by age and sex, than would otherwise be expected.
}}
'''કેન્યા''' ગણતંત્ર પૂર્વી આફ્રિકામાં સ્થિત એક દેશ છે. ભૂમધ્ય રેખા પર હિંદી મહાસાગર ને અડીને આવેલ આવેલ આ દેશ ની સીમા ઉત્તર માં [[ઇથિયોપિયા]], ઉત્તર-પૂર્વ માં સોમાલિયા, દક્ષિણ માં [[તાન્ઝાનિયા]], પશ્ચિમ માં યુગાન્ડા તથા વિક્ટોરિયા સરોવર અને ઉત્તર પશ્ચિમ માં [[સુદાન]]&lt;nowiki/&gt;ને મળે છે. દેશ ની રાજધાની નૈરોબી છે.

દેશ નું નામ માઉન્ટ કેન્યા પર રખાયું છે, જે એક મહત્વપૂર્ણ પ્રતીક છે અને આફ્રિકાનું બીજું સૌથી ઊંચુ પર્વત શિખર છે. ૧૯૨૦ થી પહેલાં, જે ક્ષેત્ર ને હવે કેન્યા ના નામે ઓળખાય છે, તેને બ્રિટિશ ઈસ્ટ અફ્રીકા સંરક્ષિત રાજ્ય ના રુપે ઓળખાતું હતું.

અહી લગભગ ૩૦,૦૦૦ જેટલા ભારતીયો વસે છે. કેન્યાના અર્થતંત્રમાં તેમનો મહત્વનો ફાળો છે.

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

{{સ્ટબ}}

[[શ્રેણી:દેશ]]
[[શ્રેણી:આફ્રિકાના દેશો]]</text>
      <sha1>04fsz5v49lucxvs50gsuve9vlvfwyc3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>900871</id>
      <parentid>900858</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T09:08:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dsvyas</username>
        <id>561</id>
      </contributor>
      <comment>અમુક આંકડા ઉમેર્યા/સુધાર્યા અને વ્યાકરણના ફેરફારો</comment>
      <origin>900871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7690" sha1="qnbflpsb227s0awm40hvlu4kx6p9rpl" xml:space="preserve">{{માહિતીચોકઠું દેશ	
|native_name = કેનિયા ગણરાજ્ય
|conventional_long_name = ''જમ્હૂરી યા કીનિયા''
|common_name = કેનિયા	
| image_flag = Flag of Kenya.svg
| image_coat = File:Coat_of_arms_of_Kenya_(Official).svg
|national_motto = &quot;Harambee&quot;{{small|(સ્વાહિલી)}}&lt;br /&gt;{{small|આવો આપણે સૌ આગળ વધીએ}}
|image_map = Kenya in its region (de-facto).svg	
|national_anthem = ''Ee Mungu Nguvu Yetu''&lt;br /&gt;{{small|સૌના રચયિતા છે ભગવાન}}	
|official_languages = સ્વાહિલી, [[અંગ્રેજી ભાષા|અંગ્રેજી]]
| ethnic_groups          = {{unbulleted list
 | ૧૭.૧૩% કિકુયુ
 | ૧૪.૩૫% લુહ્યા
 | ૧૩.૩૭% કાલેન્જિમ
 | ૧૦.૬૫% લુઓ
 | ૯.૮૧% કાંબા
 | ૫.૮૫% સોમાલી
 | ૫.૬૮% કિસી
 | ૫.૨૩% મિજિકેન્ડા
 | ૪.૧૫% મેરુ
 | ૧૩.૭૮% અન્ય
 }}
| ethnic_groups_year     = ૨૦૧૯ની વસ્તી ગણતરી
| ethnic_groups_ref      = &lt;ref name=&quot;Census2019a&quot;&gt;{{cite web |title=2019 Kenya Population and Housing Census Volume IV: Distribution of Population by Socio-Economic Characteristics |url=https://www.knbs.or.ke/?wpdmpro=2019-kenya-population-and-housing-census-volume-iv-distribution-of-population-by-socio-economic-characteristics&amp;wpdmdl=5730&amp;ind=7HRl6KateNzKXCJaxxaHSh1qe6C1M6VHznmVmKGBKgO5qIMXjby1XHM2u_swXdiR |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200605222711/https://www.knbs.or.ke/?wpdmpro=2019-kenya-population-and-housing-census-volume-iv-distribution-of-population-by-socio-economic-characteristics&amp;wpdmdl=5730&amp;ind=7HRl6KateNzKXCJaxxaHSh1qe6C1M6VHznmVmKGBKgO5qIMXjby1XHM2u_swXdiR |archive-date=5 June 2020 |access-date=24 March 2020 |website=Kenya National Bureau of Statistics}}&lt;/ref&gt;
| religion               = &lt;!-- direct figures from ReligionUNdata reference --&gt;{{unbulleted list
  |{{Tree list}}
* ૮૫.૫૩% [[ખ્રિસ્તી ધર્મ|ખ્રિસ્તી]]
** ૫૩.૮૬% પ્રોટેસ્ટન્ટ
** ૨૦.૬૦% કેથોલિક
** ૬.૯૭% આફ્રિકન
** ૪.૧૦% અન્ય
{{Tree list/end}}
  |૧૦.૮૬% [[ઇસ્લામ]]
  |૧.૬૦% કોઈ ધર્મ નહીં
  |૦.૬૮% આફ્રિકન ધર્મો
  |૧.૨૮% અન્ય}}
| religion_year          = ૨૦૧૯ની વસ્તી ગણતરી
| religion_ref           = &lt;ref name=&quot;Census2019a&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;religious-freedom&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.state.gov/reports/2022-report-on-international-religious-freedom/kenya/ |title=2022 Report on International Religious Freedom: Kenya |publisher=United States Department of State |access-date=24 December 2023 |archive-date=31 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231031131956/https://www.state.gov/reports/2022-report-on-international-religious-freedom/kenya/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|demonym = કીનિયાઈ
|capital = નૈરોબી
|coordinates = {{Coord|1|16|S|36|48|E|type:city(4,800,000)_region:KE-30}}
|government_type = એકલ-અધ્યક્ષીય ગણરાજ્ય
| leader_title૧ = રાષ્ટ્રપતિ
| leader_name1  = વિલિયમ રુટો
| leader_title2 = ઉપરાષ્ટ્રપતિ
| leader_name2  = કિઠુરે કિન્ડિકી
|largest_city = નૈરોબી
|area = ૫૮૦૩૬૭
|areami² = ૨૨૪,૦૮૦ &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
|area_rank = ૪૭
|area_magnitude = ૧ E૧૧
|percent_water = ૨.૩
|population_estimate = ૪,૭૫,૬૪,૨૯૬
|population_estimate_year = ૨૦૨૫
|population_estimate_rank = ૨૮
|population_census = ૩,૧૧,૩૮,૭૩૫
|population_census_year = ૨૦૧૯
|population_density = ૮૨
|population_densitymi² = ૧૭૭.૬ &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
|population_density_rank = ૧૨૪
|GDP_PPP_year = ૨૦૦૮
|GDP_PPP = $૬૦.૩૬૧ બિલિયન
|GDP_PPP_per_capita = $૧,૭૧૧
|GDP_PPP_rank = -
|GDP_PPP_per_capita_rank = -
| HDI = 0.628 &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year = ૨૦૨૩&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change = increase &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref = &lt;ref name=&quot;UNHDR&quot;&gt;{{cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=6 May 2025 |publisher=[[United Nations Development Programme]]}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank = 143rd
|sovereignty_type = [[સ્વતંત્રતા]]
|sovereignty_note = [[યુનાઇટેડ કિંગડમ]]
|established_event૧ = તારીખ
|established_date૧ = ૧૨ ડિસેમ્બર, ૧૯૬૩
|established_event૨ = ગણરાજ્ય ઘોષિત
|established_date૨ = ૧૨ ડિસેમ્બર, ૧૯૬૪
|currency = કીનિયન શિલિંગ
|currency_code = KES
|time_zone = પૂર્વી આફ્રીકા સમય (ઈએટી)
|utc_offset = +૩
|time_zone_DST = 
|utc_offset_DST = +૩
|cctld = .ke
|calling_code = ૨૫૪
|footnotes૧ = ૧. According to cia.gov, estimates for this country explicitly take into account the effects of mortality due to AIDS; this can result in lower life expectancy, higher infant mortality and death rates, lower population and growth rates, and changes in the distribution of population by age and sex, than would otherwise be expected.
}}
'''કેન્યા''' ગણતંત્ર પૂર્વી આફ્રિકામાં સ્થિત એક દેશ છે. ભૂમધ્ય રેખા પર હિંદ મહાસાગરને અડી ને આવેલા આ દેશની સીમા ઉત્તરમાં [[ઇથિયોપિયા]], ઉત્તર-પૂર્વમાં સોમાલિયા, દક્ષિણમાં [[તાન્ઝાનિયા]], પશ્ચિમમાં યુગાન્ડા તથા વિક્ટોરિયા સરોવર અને ઉત્તર પશ્ચિમમાં [[સુદાન]]ને મળે છે. દેશની રાજધાની નૈરોબી છે.

દેશનું નામ માઉન્ટ કેન્યા પરથી રાખવામાં આવ્યું છે, જે એક મહત્વપૂર્ણ પ્રતીક છે અને આફ્રિકાનું બીજું સૌથી ઊંચુ પર્વતશિખર છે. જે ક્ષેત્ર હાલમાં કેન્યાના નામે ઓળખાય છે તે ૧૯૨૦ પહેલાં બ્રિટિશ ઈસ્ટ અફ્રીકા સંરક્ષિત રાજ્યના રુપે ઓળખાતું હતું.

અહી લગભગ ૩૦,૦૦૦ જેટલા ભારતીયો વસે છે. કેન્યાના અર્થતંત્રમાં તેમનો મહત્વનો ફાળો છે.

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

{{સ્ટબ}}

[[શ્રેણી:દેશ]]
[[શ્રેણી:આફ્રિકાના દેશો]]</text>
      <sha1>qnbflpsb227s0awm40hvlu4kx6p9rpl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>લક્ષ્મણ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47048</id>
    <revision>
      <id>900875</id>
      <parentid>887833</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T11:28:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-28456-94</username>
        <id>87277</id>
      </contributor>
      <comment>વ્યાકરણ,  જોડણી માં સુધારો કર્યો.</comment>
      <origin>900875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8621" sha1="ohgrrqlcednj6jj9ca02chy9medkum9" xml:space="preserve">{{Infobox deity
| type = હિંદુ
| image = Lakshmana at Srivaikundam.jpg
| caption = શ્રીવૈકુંન્થન પેરુમલ મંદિરમાં લક્ષ્મણ
| deity_of = 
| name = લક્ષ્મણ
| Devanagari = लक्ष्मण
| Sanskrit_transliteration = Lakṣmaṇa
| dynasty = રઘુવંશ, સૂર્યવંશ, ઈશ્વાકુ
| father = [[દશરથ]]
| mother = [[સુમિત્રા]]
| spouse = [[ઊર્મિલા]]
| children = અંગદ&lt;br/&gt; ચંદ્રકેતુ
&lt;ref&gt;[http://www.sacred-texts.com/hin/dutt/ramaconc.htm Ramayana – Conclusion], translated by Romesh C. Dutt (1899)&lt;/ref&gt;
| affiliation = 
| weapon = ધનુષ-બાણ, ખંજર
| abode = વૈકુંઠ, ક્ષીરસાગર
| siblings = [[શત્રુઘ્ન]] (ભાઈ)&lt;br&gt;[[રામ]]&lt;br&gt;[[ભરત]]&lt;br&gt;[[શાંતા]] (બહેન)
| parents = 
| birth_place = [[અયોધ્યા]]
| death_place = સરયુ નદી, અયોધ્યા
}}
[[Image:Srisita ram laxman hanuman manor.JPG|thumb|right|લક્ષ્મણ, રામ-સીતા અને હનુમાન સાથે - ભક્તિવેદાંત મેનોર (ઇસ્કોન મંદિર), વોટ્ફોર્ડ, યુ.કે.]]
'''લક્ષ્મણ''' [[હિંદુ ધર્મ]]ના ભગવાન [[રામ]]ના ભાઈ હતા શૂરવીર હતા.&lt;ref name=&quot;lashmana&quot;&gt;The Valmiki Ramayana: retold in verse, ISBN 0-89389-137-1, ISBN 978-0-89389-137-4 - [http://books.google.co.in/books?id=vmiXaHiA5UIC&amp;dq=valmiki+ramayana&amp;hl=en&amp;ei=x0VvTubrNo_orQfYwLiPBw&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=2&amp;ved=0CDUQ6AEwAQ]&lt;/ref&gt; લક્ષ્મણને શેષનાગનો અવતાર માનવામાં આવે છે, અને અમુક સંપ્રદાયમાં તેમને રામના અંશ માનવામાં આવે છે. [[રામાયણ]] મુજબ, [[દશરથ|રાજા દશરથ]]&lt;nowiki/&gt;ના ત્રીજા પુત્ર હતા, તેમની માતા [[સુમિત્રા]] હતી. તેમની પત્ની [[ઊર્મિલા]] હતી,જે [[સીતા]]&lt;nowiki/&gt;ની નાની બહેન હતી. આ બે ભાઈઓ રામ-લક્ષ્મણ વચ્ચે અપાર પ્રેમ હતો.તેમણે રામ-[[સીતા]] સાથે 14 વર્ષનો વનવાસ ભોગવ્યો હતો.કૌશલ્યા અને કૈકેયી તેમની સાવકી માતાઓ હતી. આ ચારેય ભાઈઓની એક મોટી બહેન હતી જે કૌશલ્યાનંદિની દેવી શાંતા હતી. તેમના અન્ય ભાઈઓ [[ભરત]] અને [[શત્રુઘ્ન]] હતા.ભગવાન લક્ષ્મણ દરેક કળામાં પારંગત હતા, પછી ભલે તે કુસ્તી હોય કે તીરંદાજી.જોકે ભારતમાં ભગવાન લક્ષ્મણજીનું અલગ મંદિર દુર્લભ અથવા ખૂબ જ ઓછું છે. કારણ કે મંદિરોમાં, લક્ષ્મણજીની પણ હંમેશા શ્રી રામ અને સીતાજી સાથે પૂજા કરવામાં આવે છે. ભગવાન લક્ષ્મણજીની વિશેષ પૂજામાં, તેમને વાદળી કમળના ફૂલો અર્પણ કરવા જોઈએ. શ્રદ્ધા અને ભક્તિ સાથે ભગવાન લક્ષ્મણને તમારી મહેનતની કમાણીનો એક નાનો ભાગ અથવા ચોખાના થોડા દાણા અર્પણ કરીને, તેઓ હંમેશા પોતાના ભક્તનું રક્ષણ કરે છે.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Buck |first1=William |title=Ramayana |date=2000 |publisher=Motilal Banarsidass Publ
 |isbn=9788120817203 |url=https://books.google.co.in/books?id=vvuIp2kqIkMC&amp;pg=PA70&amp;dq=ramayana+dasratha&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjYjbHn0LncAhXGi7wKHbmCCMQQ6AEIPjAE#v=onepage&amp;q=ramayana%20dasratha&amp;f=false |accessdate=25 जुलाई 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180725122826/https://books.google.co.in/books?id=vvuIp2kqIkMC&amp;pg=PA70&amp;dq=ramayana+dasratha&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjYjbHn0LncAhXGi7wKHbmCCMQQ6AEIPjAE#v=onepage&amp;q=ramayana%20dasratha&amp;f=false |archive-date=25 जुलाई 2018 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.21755/page/n17/mode/2up|title=Valmiki Ramayana - Baala Kanda|last=Sastri|first=P. S. Subrahmanya|website=archive.org|archive-url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.21755/page/n17/mode/2up|archive-date=10 जून 2018|access-date=21 मार्च 2020|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==જન્મ==
લક્ષ્મણના જન્મ સમયે, [[સૂર્ય]] સવારે [[કર્ક રાશિ]] માં પ્રવેશ કર્યો અને [[ચંદ્ર]] રાત્રે અશ્લેષા [[નક્ષત્ર]] માં પ્રવેશ કર્યો.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sacred-texts.com/hin/rama/ry021.htm|quote=The sun had reached the Crab at mornपWhen Queen Sumitrá's babes were born, What time the moon had gone to make His nightly dwelling with the Snake.|website=Sacred Texts|title=CANTO XIX.: THE BIRTH OF THE PRINCES.}}&lt;/ref&gt;

==નામકરણ==
લક્ષ્મણનું નામ સંત [[વસિષ્ઠ]] દ્વારા તેમના જન્મના ૧૨મા દિવસે રાખવામાં આવ્યું હતું.&gt;ref&gt;{{cite web|url=https://sacred-texts.com/hin/rama/ry021.htm|quote=Soon as each babe was twelve days old 'Twas time the naming rite to hold. When Saint Vas'ishtha, rapt with joy, Assigned a name to every boy.|website=Sacred Texts|title=CANTO XIX.: THE BIRTH OF THE PRINCES.}}&lt;/ref&gt;

==આદર્શ ભાઈ==
ભગવાન લક્ષ્મણ એક આદર્શ નાના ભાઈ છે. રામને તેમના પિતાએ વનવાસ આપ્યો હતો પરંતુ લક્ષ્મણ સ્વેચ્છાએ રામ સાથે વનમાં જાય છે - મોટા ભાઈ પ્રત્યેની ભક્તિ, સ્નેહ અને ધાર્મિક લાગણીઓને કારણે. શ્રી રામ પાસે તેમની પત્ની સીતાના સાથને કારણે આનંદના સાધન છે પરંતુ લક્ષ્મણે બધા ભોગનો ત્યાગ કર્યો અને ફક્ત સેવાની ભાવના અપનાવી. હકીકતમાં, લક્ષ્મણનો વનવાસ શ્રી રામના વનવાસ કરતાં પણ મોટો છે. લક્ષ્મણે સીતા સ્વયંવરમાં પરશુરામનો તેમના મોટા ભાઈ રામ પરનો ક્રોધ શોષી લીધો હતો અને એક ચર્ચામાં પરશુરામના ક્રોધ અને અભિમાનને છીંટી નાખ્યો હતો. જેમાં લક્ષ્મણનો તર્ક હતો કે જો પરશુરામ શિવ ધનુષ માટે હુમલો કરશે તો લક્ષ્મણ પણ શ્રી રામના રક્ષણ માટે હુમલો કરશે. આ ઘટના આજના આધુનિક યુગમાં ખૂબ જ સુસંગત સાબિત થાય છે કે આપણે આપણા કરતા વધુ શક્તિશાળી લોકોના દબાણ હેઠળ ન રહેવું જોઈએ અને જ્યાં વિરોધ સ્વાભાવિક છે, ત્યાં આપણે ચોક્કસપણે વિરોધ કરવો જોઈએ.

==સંદર્ભ==
{{reflist}}

{{રામાયણ}}

[[શ્રેણી:રામાયણ]]
[[શ્રેણી:પૌરાણિક પાત્રો]]</text>
      <sha1>ohgrrqlcednj6jj9ca02chy9medkum9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>900876</id>
      <parentid>900875</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T11:49:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dsvyas</username>
        <id>561</id>
      </contributor>
      <comment>ક્ષુલ્લક</comment>
      <origin>900876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8603" sha1="t0pz84z29qfhwfubr6j27urihe745rr" xml:space="preserve">{{Infobox deity
| type = હિંદુ
| image = Lakshmana at Srivaikundam.jpg
| caption = શ્રીવૈકુંન્થન પેરુમલ મંદિરમાં લક્ષ્મણ
| deity_of = 
| name = લક્ષ્મણ
| Devanagari = लक्ष्मण
| Sanskrit_transliteration = Lakṣmaṇa
| dynasty = રઘુવંશ, સૂર્યવંશ, ઈશ્વાકુ
| father = [[દશરથ]]
| mother = [[સુમિત્રા]]
| spouse = [[ઊર્મિલા]]
| children = અંગદ&lt;br/&gt; ચંદ્રકેતુ
&lt;ref&gt;[http://www.sacred-texts.com/hin/dutt/ramaconc.htm Ramayana – Conclusion], translated by Romesh C. Dutt (1899)&lt;/ref&gt;
| affiliation = 
| weapon = ધનુષ-બાણ, ખંજર
| abode = વૈકુંઠ, ક્ષીરસાગર
| siblings = [[શત્રુઘ્ન]] (ભાઈ)&lt;br&gt;[[રામ]]&lt;br&gt;[[ભરત]]&lt;br&gt;[[શાંતા]] (બહેન)
| parents = 
| birth_place = [[અયોધ્યા]]
| death_place = સરયુ નદી, અયોધ્યા
}}
[[Image:Srisita ram laxman hanuman manor.JPG|thumb|right|લક્ષ્મણ, રામ-સીતા અને હનુમાન સાથે - ભક્તિવેદાંત મેનોર (ઇસ્કોન મંદિર), વોટ્ફોર્ડ, યુ.કે.]]
'''લક્ષ્મણ''' [[હિંદુ ધર્મ]]ના ભગવાન [[રામ]]ના ભાઈ હતા શૂરવીર હતા.&lt;ref name=&quot;lashmana&quot;&gt;The Valmiki Ramayana: retold in verse, ISBN 0-89389-137-1, ISBN 978-0-89389-137-4 - [http://books.google.co.in/books?id=vmiXaHiA5UIC&amp;dq=valmiki+ramayana&amp;hl=en&amp;ei=x0VvTubrNo_orQfYwLiPBw&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=2&amp;ved=0CDUQ6AEwAQ]&lt;/ref&gt; લક્ષ્મણને શેષનાગનો અવતાર માનવામાં આવે છે, અને અમુક સંપ્રદાયમાં તેમને રામના અંશ માનવામાં આવે છે. [[રામાયણ]] મુજબ, [[દશરથ|દશરથ રાજા]]ના ત્રીજા પુત્ર હતા, તેમની માતા [[સુમિત્રા]] હતી. તેમની પત્ની [[ઊર્મિલા]] હતી,જે [[સીતા]]ની નાની બહેન હતી. આ બે ભાઈઓ રામ-લક્ષ્મણ વચ્ચે અપાર પ્રેમ હતો.તેમણે રામ-[[સીતા]] સાથે 14 વર્ષનો વનવાસ ભોગવ્યો હતો.કૌશલ્યા અને કૈકેયી તેમની સાવકી માતાઓ હતી. આ ચારેય ભાઈઓની એક મોટી બહેન હતી જે કૌશલ્યાનંદિની દેવી શાંતા હતી. તેમના અન્ય ભાઈઓ [[ભરત]] અને [[શત્રુઘ્ન]] હતા.ભગવાન લક્ષ્મણ દરેક કળામાં પારંગત હતા, પછી ભલે તે કુસ્તી હોય કે તીરંદાજી.જોકે ભારતમાં ભગવાન લક્ષ્મણજીનું અલગ મંદિર દુર્લભ અથવા ખૂબ જ ઓછું છે. કારણ કે મંદિરોમાં, લક્ષ્મણજીની પણ હંમેશા શ્રી રામ અને સીતાજી સાથે પૂજા કરવામાં આવે છે. ભગવાન લક્ષ્મણજીની વિશેષ પૂજામાં, તેમને વાદળી કમળના ફૂલો અર્પણ કરવા જોઈએ. શ્રદ્ધા અને ભક્તિ સાથે ભગવાન લક્ષ્મણને તમારી મહેનતની કમાણીનો એક નાનો ભાગ અથવા ચોખાના થોડા દાણા અર્પણ કરીને, તેઓ હંમેશા પોતાના ભક્તનું રક્ષણ કરે છે.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Buck |first1=William |title=Ramayana |date=2000 |publisher=Motilal Banarsidass Publ
 |isbn=9788120817203 |url=https://books.google.co.in/books?id=vvuIp2kqIkMC&amp;pg=PA70&amp;dq=ramayana+dasratha&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjYjbHn0LncAhXGi7wKHbmCCMQQ6AEIPjAE#v=onepage&amp;q=ramayana%20dasratha&amp;f=false |accessdate=25 जुलाई 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180725122826/https://books.google.co.in/books?id=vvuIp2kqIkMC&amp;pg=PA70&amp;dq=ramayana+dasratha&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjYjbHn0LncAhXGi7wKHbmCCMQQ6AEIPjAE#v=onepage&amp;q=ramayana%20dasratha&amp;f=false |archive-date=25 जुलाई 2018 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.21755/page/n17/mode/2up|title=Valmiki Ramayana - Baala Kanda|last=Sastri|first=P. S. Subrahmanya|website=archive.org|archive-url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.21755/page/n17/mode/2up|archive-date=10 जून 2018|access-date=21 मार्च 2020|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==જન્મ==
લક્ષ્મણના જન્મ સમયે, [[સૂર્ય]] સવારે [[કર્ક રાશિ]] માં પ્રવેશ કર્યો અને [[ચંદ્ર]] રાત્રે અશ્લેષા [[નક્ષત્ર]] માં પ્રવેશ કર્યો.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sacred-texts.com/hin/rama/ry021.htm|quote=The sun had reached the Crab at mornपWhen Queen Sumitrá's babes were born, What time the moon had gone to make His nightly dwelling with the Snake.|website=Sacred Texts|title=CANTO XIX.: THE BIRTH OF THE PRINCES.}}&lt;/ref&gt;

==નામકરણ==
લક્ષ્મણનું નામ સંત [[વસિષ્ઠ]] દ્વારા તેમના જન્મના ૧૨મા દિવસે રાખવામાં આવ્યું હતું.&gt;ref&gt;{{cite web|url=https://sacred-texts.com/hin/rama/ry021.htm|quote=Soon as each babe was twelve days old 'Twas time the naming rite to hold. When Saint Vas'ishtha, rapt with joy, Assigned a name to every boy.|website=Sacred Texts|title=CANTO XIX.: THE BIRTH OF THE PRINCES.}}&lt;/ref&gt;

==આદર્શ ભાઈ==
ભગવાન લક્ષ્મણ એક આદર્શ નાના ભાઈ છે. રામને તેમના પિતાએ વનવાસ આપ્યો હતો પરંતુ લક્ષ્મણ સ્વેચ્છાએ રામ સાથે વનમાં જાય છે - મોટા ભાઈ પ્રત્યેની ભક્તિ, સ્નેહ અને ધાર્મિક લાગણીઓને કારણે. શ્રી રામ પાસે તેમની પત્ની સીતાના સાથને કારણે આનંદના સાધન છે પરંતુ લક્ષ્મણે બધા ભોગનો ત્યાગ કર્યો અને ફક્ત સેવાની ભાવના અપનાવી. હકીકતમાં, લક્ષ્મણનો વનવાસ શ્રી રામના વનવાસ કરતાં પણ મોટો છે. લક્ષ્મણે સીતા સ્વયંવરમાં પરશુરામનો તેમના મોટા ભાઈ રામ પરનો ક્રોધ શોષી લીધો હતો અને એક ચર્ચામાં પરશુરામના ક્રોધ અને અભિમાનને છીંટી નાખ્યો હતો. જેમાં લક્ષ્મણનો તર્ક હતો કે જો પરશુરામ શિવ ધનુષ માટે હુમલો કરશે તો લક્ષ્મણ પણ શ્રી રામના રક્ષણ માટે હુમલો કરશે. આ ઘટના આજના આધુનિક યુગમાં ખૂબ જ સુસંગત સાબિત થાય છે કે આપણે આપણા કરતા વધુ શક્તિશાળી લોકોના દબાણ હેઠળ ન રહેવું જોઈએ અને જ્યાં વિરોધ સ્વાભાવિક છે, ત્યાં આપણે ચોક્કસપણે વિરોધ કરવો જોઈએ.

==સંદર્ભ==
{{reflist}}

{{રામાયણ}}

[[શ્રેણી:રામાયણ]]
[[શ્રેણી:પૌરાણિક પાત્રો]]</text>
      <sha1>t0pz84z29qfhwfubr6j27urihe745rr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ચર્ચા:ગાંઠિયો વા</title>
    <ns>1</ns>
    <id>90320</id>
    <revision>
      <id>900868</id>
      <parentid>565801</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T06:40:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-28377-37</username>
        <id>87271</id>
      </contributor>
      <comment>/* naso no vaa */ નવો વિભાગ</comment>
      <origin>900868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="338" sha1="8t0qftm5ng7qk5qwuhpgy5r1zqrrbhw" xml:space="preserve">{{પ્રોજેક્ટ ટાઇગર લેખ}}

== naso no vaa ==

right hand na angutha ane angalio ma constant currant jevo dukhavo

[[વિશેષ:પ્રદાન/&amp;#126;2026-28377-37|&amp;#126;2026-28377-37]] ([[સભ્યની ચર્ચા:&amp;#126;2026-28377-37|talk]]) ૧૨:૧૦, ૧૧ મે ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>8t0qftm5ng7qk5qwuhpgy5r1zqrrbhw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>900872</id>
      <parentid>900868</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T09:09:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dsvyas</username>
        <id>561</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-28377-37|~2026-28377-37]] ([[User talk:~2026-28377-37|talk]]) દ્વારા કરેલ ફેરફારોને  [[User:Nizil Shah|Nizil Shah]] દ્વારા કરેલા છેલ્લા સુધારા સુધી ઉલટાવાયા.</comment>
      <origin>565801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57" sha1="ohgxpu4ea1qpdxxhc8h2555s9r5w7j0" xml:space="preserve">{{પ્રોજેક્ટ ટાઇગર લેખ}}</text>
      <sha1>ohgxpu4ea1qpdxxhc8h2555s9r5w7j0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>વિહંગ એ. નાઈક</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123464</id>
    <revision>
      <id>900850</id>
      <parentid>898727</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T13:39:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>900850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15457" sha1="tr70rvn10yldt0zdluiu9cwyg0v6227" xml:space="preserve">{{માહિતીચોકઠું લેખક
| name = વિહંગ એ. નાઈક.
| image = 
| caption = 
| birth_date = ૨ સપ્ટેમ્બર ૧૯૬૯
| birth_place = [[સુરત]], [[ગુજરાત]], [[ભારત]]
| education = 
| alma_mater = મહારાજા સયાજીરાવ યુનિવર્સિટી
| nationality = ભારતીય
| language = [[અંગ્રેજી ભાષા|અંગ્રેજી]], [[ગુજરાતી ભાષા|ગુજરાતી]]
| occupation = કવિ, અનુવાદક, અધ્યાપક
| awards = લિમ્કા બૂક ઑફ રેકોર્ડ, ૨૦૧૬
| notableworks = {{Unbulleted list
 |''સીટી ટાઈમ્સ ઍન્ડ અધર પોએમ્સ''
 |''જીવનગીત''
 |''મેકીંગ અ પોએમ''
}}
| signature = 
}}
'''વિહંગ એ. નાઈક''' અથવા '''વિહંગ અશોકભાઇ નાઈક''' (૨ સપ્ટેમ્બર ૧૯૬૯)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sahitya-akademi.gov.in/sahitya-akademi/SASearchSystem/sauser/writerinfo.jsp?wrids=4061|title=Sahitya Akademi : Who's Who of Indian Writers|website=Sahitya Akademi|publisher=Sahitya Akademi|archive-url = https://web.archive.org/web/20151208093136/http://sahitya-akademi.gov.in/sahitya-akademi/SASearchSystem/sauser/writerinfo.jsp?wrids=4061|archive-date=8 December 2015|access-date= 24 March 2019}}&lt;/ref&gt; એ [[ગુજરાત]], ભારતના આધુનિક દ્વિભાષી કવિ છે. તેમણે અંગ્રેજી અને ગુજરાતીમાં કવિતાસંગ્રહો લખ્યા છે, તેમજ ગુજરાતીમાંથી અંગ્રેજીમાં અનુવાદ કર્યા છે.&lt;ref name=&quot;Vihang A. Naik&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=mAY2Ja6t6eAC&amp;pg=PA1134|title=International Who's Who in Poetry 2005|last=Europa Publications|date=2004-08-02|publisher=Europa Publications, 2005|isbn=9781135355197}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Vihang A. Naik - The Poet&quot;&gt;{{Cite web|url=http://researchscholar.co.in/downloads/35-dr-jitendra-arolia.pdf|title=Kaleidoscopic Vision in the Vihang Naik's Poetry|last=Research Scholar|publisher=ResearchScholar, May 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;About Vihang A. Naik&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.magnuspublishing.com/thecontext/2349-4948-57.pdf|title=Reflective and Aesthetic Landscapes: The Poetry of Vihang A. Naik|last=Magnus Publishing|publisher=Magnus Publishing, April 2015|access-date=2021-02-08|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040041/http://www.magnuspublishing.com/thecontext/2349-4948-57.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Vihang A. Naik - News&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.akilanews.com/30112014/nri-news/1417281704-6753|title=Vihang A. Naik|last=AkilaNews|publisher=Akila News|access-date=2021-02-08|archive-date=2017-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20170614210328/http://www.akilanews.com/30112014/nri-news/1417281704-6753|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Vihang A. Naik on MeriNews&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.merinews.com/article/vihang-anaik-a-versatile-poet-with-compassion/15870772.shtml|title=Vihang A. Naik, a versatile poet with compassion|last=Dr. Ratan Bhattacharjee|publisher=Meri News|access-date=2021-02-08|archive-date=2017-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20170620144541/http://www.merinews.com/article/vihang-anaik-a-versatile-poet-with-compassion/15870772.shtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== જીવનચરિત્ર ==
વિહંગ એ. નાઈકનો&lt;ref name=&quot;Vihang A. Naik - Books&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.the-criterion.com/V3/n4/VishwanathBite.pdf|title=Vihang A. Naik - Books|last=Criterion|publisher=Criterion}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Vihang A. Naik - City Times and Other Poems&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.spectralhues.com/press-release/2014/11/vihang-a-naik-new-book-city-times-poems-receives-rave-reviews|title=Vihang A. Naik's City Times and Other Poems|last=SpectralHues|date=2014-11-08|publisher=Spectralhues}}{{Dead link|date=મે 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; જન્મ [[સપ્ટેમ્બર ૨|૨ સપ્ટેમ્બર]], ૧૯૬૯ ના દિવસે ગુજરાતના [[સુરત]]માં એક [[ગુજરાતી ભાષા|ગુજરાતી]] પરિવારમાં થયો હતો. [[સુરત|સુરતથી]] તેઓ વડોદરા, [[અમદાવાદ]] અને ગુજરાતની બહારના અન્ય શહેરોમાં ફર્યા. તેમણે [[વડોદરા]]ની સ્થાનિક શાળામાંથી મેટ્રિક, વડોદરાની [[મહારાજા સયાજીરાવ વિશ્વવિદ્યાલય]]માંથી અંગ્રેજી સાહિત્ય અને તત્ત્વજ્ઞાન સાથે બી.એ. અને અંગ્રેજી સાહિત્યમાં સ્નાતકની પદવી મેળવી. તેમણે [[ઉત્તર ગુજરાત]]ની વિવિધ કૉલેજોમાં [[અંગ્રેજી ભાષા|અંગ્રેજી]] શીખવ્યું. ૨૦૧૯માં તેઓ નિવૃત્ત થયા.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thestatesman.com/inspiration-hub/minimalist-poet-vihang-naik-marvels-us-with-his-making-a-poem-1502843635.html|title=&quot;Minimalist Poet&quot; Vihang Naik marvels us with his making a poem|website=thestatesman.com|publisher=thestatesman.com|access-date= 13 February 2020}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://photogallery.indiatimes.com/celebs/music/know-more-about-the-vibrant-indian-poet-vihang-a-naik/articleshow/73906372.cms|title=Know more about the vibrant Indian poet Vihang A Naik|website=indiatimes.com|publisher=indiatimes.com|access-date= 13 February 2020}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/limca-book-record-holder-vihang-naik-got-awarded-best-poetry-konark-lit-fest-2019-his-latest-812092|title=Limca book of Record holder Vihang A. Naik got Awarded for Best Poetry in Konark Lit Fest 2019, his latest book &quot; Making a poem&quot; got warm Literary welcome|website=ibtimes.co.in|publisher=ibtimes.co.in|access-date= 13 February 2020}}&lt;/ref&gt;

વિહંગ નાઈકે તેમના પોતાના ગુજરાતી કવિતાસંગ્રહ &quot;''જીવનગીત''&quot;નો અંગ્રેજીમાં અનુવાદ કર્યો છે.&lt;ref name=&quot;Vihang A. Naik - Translation of his own book&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.scilet.in/download/KB/KB20.pdf|title=Kavya Bharati|last=Scilet|publisher=Scilet|access-date=2021-02-08|archive-date=2020-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20200921102252/http://www.scilet.in/download/KB/KB20.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehaikufoundation.org/poet-details/?IDclient=2416|title=Poet Profile, Vihang A. Naik|website=thehaikufoundation.org|publisher=thehaikufoundation.org|access-date= 18 October 2018}}&lt;/ref&gt; તેમની કવિતા વિવિધ કાવ્યસંગ્રહો, સાહિત્યિક સામયિક અને છાપાઓમાં છપાઈ છે જેમ કે ''એન્થોલોજી ઑફ કન્ટેમ્પરરી ઇન્ડીઅન પોએટ્રી,''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://bigbridge.org/BB17/poetry/indianpoetryanthology/Vihang_A_Naik.html|title=Anthology of Contemporary Indian Poetry|publisher=BigBridge.Org|access-date=9 June 2016|archive-date=19 નવેમ્બર 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181119025235/http://bigbridge.org/BB17/poetry/indianpoetryanthology/Vihang_A_Naik.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ''ધ ડાન્સ ઑફ ધ પીકોક'',&lt;ref name=&quot;brook&quot;&gt;{{Cite news|last=Grove|first=Richard|title=The Dance of the Peacock:An Anthology of English Poetry from India|url=http://hiddenbrookpress.com/Book-Indo-EnglishPoetry.html|access-date=5 January 2015|publisher=Hidden Brook Press, Canada|archive-date=29 સપ્ટેમ્બર 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180929050126/http://hiddenbrookpress.com/Book-Indo-EnglishPoetry.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;press&quot;&gt;{{Cite web|url=http://hiddenbrookpress.com|title=Hidden Brook Press|last=Press|first=Hidden Brook|publisher=Hidden Brook Press|access-date= 5 January 2015}}&lt;/ref&gt; ''ધ ઇન્ડીઅન પી.ઇ.એન.'' ''ધ જર્નલ'' ''ઑફ'' પોએટ્રી સોસાયટી ''(ઇન્ડીઆ)'', ''જર્નલ ઑફ લીટરેચર અને એસ્થેટીક્સ ઇન્ડીઅન લીટારેચર,'' ધ ''બ્રાઉન ક્રિટિક'', ''પોએટ્રી'' ''ચેઈન'', ''કાવ્ય ભારતી'', ''ધ જર્નલ ઓફ ઇન્ડીઅન રાઈટીંગ ઈન ઈંગ્લીશ'', ''કોલ્ડનૂન: ટ્રાવેલ પોએટીક્સ'', ''મ્યુઝ'' ઇન્ડીઆ વગેરે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.museindia.com/regularcontent.asp?issid=69&amp;id=6831|title=Vihang A Naik: In Conversation with Ajit Kumar|date=Sep–Oct 2016|website=Muse India|issn=0975-1815|access-date=18 November 2016|archive-date=18 નવેમ્બર 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161118165132/http://www.museindia.com/regularcontent.asp?issid=69&amp;id=6831|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Vihang A Naik in other literary journals and Magazines&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.langlit.org/files/bookreviews/3.Book%20REVIEW%20Vihang%20A%20Naik.pdf|title=Vihang A Naik's City Times and Other Poems|last=LangLit|publisher=LangLit - An International Peer-Reviewed Open Access Journal|access-date=2021-02-08|archive-date=2016-08-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20160824201900/http://www.langlit.org/files/bookreviews/3.Book%20REVIEW%20Vihang%20A%20Naik.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== એવોર્ડ ==
૨૦૧૬ માં તેમને તેમના કાવ્યસંગ્રહ ''સિટી ટાઇમ્સ અને અન્ય કવિતાઓ''  તેમ જ, &quot;સેલ્ફ પોટ્રેટ&quot;  જે ફક્ત પાંચ  ખાલી પૃષ્ઠો પર બનેલી હતી તેને લિમ્કા બૂક ઑફ રેકોર્ડસમાં સ્થાન મળ્યું.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://theasianchronicle.com/poetry-is-fusion-of-thought-and-feeling-says-eminent-poet-vihang-a-naik/|title=Poetry is Fusion of Thought and Feeling Says Eminent Poet Vihang A. Naik|website=theasianchronicle.com|publisher=theasianchronicle.com|access-date=13 February 2020}}{{Dead link|date=સપ્ટેમ્બર 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dailypioneer.com/2019/state-editions/poetry-independent-of-geographical-quotient--naik.html|title=Poetry independent of geographical quotient: Naik|website=dailypioneer.com|publisher=dailypioneer.com|access-date=13 February 2020|archive-date=13 ફેબ્રુઆરી 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200213114650/https://www.dailypioneer.com/2019/state-editions/poetry-independent-of-geographical-quotient--naik.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://en.unionpedia.org/i/Limca_Book_of_Records|title=Limca Book of Records, V - Vihang A. Naik|website=en.unionpedia.org|publisher=en.unionpedia.org|access-date=17 October 2018|archive-date=17 ઑક્ટોબર 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017001815/https://en.unionpedia.org/i/Limca_Book_of_Records|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ગ્રંથસૂચિ ==
* ''સિટી ટાઇમ્સ અને અધર પોએમ્સ'' સૌ પ્રથમ રાઈટર્સ વર્કશોપ, [[કોલકાતા|કલકતા]] દ્વારા પ્રકાશિત; ૧૯૯૩.&lt;ref name=&quot;Vihang A Naik's Book - City Times and Other Poems&quot;&gt;{{Cite book|title=Vihang A. Naik's Book - City Times and Other Poems|last=Vihang A Naik|publisher=Dr.Sachin Ketkar reviewed at Worldcat.Org, OCLC Number:32209677|oclc=32209677}}&lt;/ref&gt;
* ઈન્ડિઆલોગ પબ્લિકેશન્સ પ્રા. લિ., નવી દિલ્હી, ૨૦૧૦ દ્વારા પ્રકાશિત ''પોએમ મનિફેસ્ટો (નવી અને પસંદગીની કવિતાઓ)''.&lt;ref name=&quot;Vihang A Naik's Book - Poetry Manifesto&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.literarycognizance.com/pdf/Issue02/Review/1_Review_Handibag_YS.pdf|title=Vihang A. Naik's Book - Poetry Manifesto|last=Vihang A Naik|publisher=Literary Cognizance|access-date=2021-02-08|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304041136/http://www.literarycognizance.com/pdf/Issue02/Review/1_Review_Handibag_YS.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ''મેકિંગ એ પોએમ'' (એલાઇડ પબ્લિશર્સ, [[મુંબઈ]], ૨૦૦૪) &lt;ref name=&quot;Vihang A. Naik - Making A Poem&quot;&gt;{{Cite journal|last=Prime|first=Patricia|date=July–August 2006|title=''Making a Poem'' by Vihang Naik, Review by: Patricia Prime|journal=[[Indian Literature (journal)|Indian Literature]]|location=New Delhi|publisher=[[Sahitya Akademi]]|volume=50|pages=191–193|jstor=23346451}}&lt;/ref&gt;
* ''જીવનગીત'' (ગુજરાતી કાવ્ય), નવભારત સાહિત્ય મંદિર, [[અમદાવાદ]], (૨૦૦૧) દ્વારા પ્રકાશિત.

=== પૂરક વાચન ===
* ગૌતમ કર્મકર, ''વિહંગ એ. નાઇકની કવિતા: નવી સાહિત્યિક પરિમાણો'' (ઓથરપ્રેસ, નવી દિલ્હી, ૨૦૧૮)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://drive.google.com/file/d/1fuMCzlJfcR8PgTs9gEKkwbCGpFGPaZSx/view|title=The Poetry of Vihang A. Naik: New Literary Dimensions Review|website=langlit.org|publisher=LangLit, India|access-date= 10 February 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pintersociety.com/wp-content/uploads/2019/03/Book-Review-Mysti-S.-Milwee.pdf|title=The Poetry of Vihang A. Naik - New Literary Dimensions|website=pintersociety.com|publisher=Lapis Lazuli : An International Literary Journal|access-date= 22 March 2019}}&lt;/ref&gt;
* સંજય પી. પાંડે, ''વિહંગ એ નાઈક: એક સ્ટડી ઑફ માઇન્ડ એન્ડ આર્ટ'' (ઓથરપ્રેસ, નવી દિલ્હી, ૨૦૧૮)

== સંદર્ભ ==
{{Reflist|30em}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
* {{Official website|http://www.vihang.org}}
* [http://www.recoursaupoeme.fr/po%C3%A8tes/vihang-naik વિહંગ એ નાયક વિશે] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170612112525/http://www.recoursaupoeme.fr/po%C3%A8tes/vihang-naik |date=2017-06-12 }}

[[શ્રેણી:ભારતીય પુરુષ કવિઓ]]
[[શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ]]
[[શ્રેણી:જીવિત લોકો]]
[[શ્રેણી:૧૯૬૯માં જન્મ]]</text>
      <sha1>tr70rvn10yldt0zdluiu9cwyg0v6227</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>અવધેશ કુમાર ભારતી</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150567</id>
    <revision>
      <id>900864</id>
      <parentid>886014</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T01:59:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1akbf</username>
        <id>87270</id>
      </contributor>
      <origin>900864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2394" sha1="bk1yvor039r7w1xb9l7ozj3yd18ziga" xml:space="preserve">{{Infobox
| image         = [[File:Air Marshal Bharti.jpg]]
| caption          = 
}}

'''એર માર્શલ''' '''અવધેશ કુમાર ભારતી, એવીએસએમ, વીએમ,''' ભારતીય વાયુસેનાના વરિષ્ઠ અધિકારી છે. તેમને એર માર્શલ એકે ભારતી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Who is Air Marshal AK Bharti? One of the minds behind India's air strikes against Pakistan|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/who-is-ak-bharti-one-of-the-minds-behind-indias-air-strikes-against-pakistan-101747047689426.html|newspaper=Hindustan Times|date=2025-05-12|access-date=2025-05-17|language=en-us}}&lt;/ref&gt; 

હાલમાં ભારતી નાયબ વાયુસેના પ્રમુખ છે. તેઓ ૧ જૂન ૨૦૨૫થી આ પદ પર છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Service Record for Air Marshal Awadesh Kumar Bharti 18781 F(P) at Bharat Rakshak.com|url=http://www.bharat-rakshak.com/indianairforce/database/18781|access-date=2025-06-01|website=Bharat Rakshak|language=en-gb}}&lt;/ref&gt; આ પહેલા તેઓ એર ઓપરેશન્સના ડિરેક્ટર જનરલ હતા. તેમણે [[ઓપરેશન સિંદૂર]]&lt;nowiki/&gt;માં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-05-12|title='Without fear...': Air Marshal quotes Ramcharitmanas at Operation Sindoor briefing|url=https://www.indiatoday.in/india/story/operation-sindoor-air-marshal-defence-briefing-ramcharitmanas-pakistan-conflict-2723565-2025-05-12|access-date=2025-05-16|website=India Today|language=en}}&lt;/ref&gt;

ભારત સરકારે ભારતીને અતિ વિશિષ્ટ સેવા મેડલ અને વાયુ સેના મેડલ આપ્યા છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Small-town roots, sky-high valour: Bihar’s sons at the helm of Operation Sindoor|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/small-town-roots-sky-high-valour-bihars-sons-at-the-helm-of-operation-sindoor/articleshow/121170360.cms|newspaper=The Times of India|date=2025-05-15|access-date=2025-05-24|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભ ==
[[શ્રેણી:જીવિત લોકો]]</text>
      <sha1>bk1yvor039r7w1xb9l7ozj3yd18ziga</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>900865</id>
      <parentid>900864</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T02:00:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1akbf</username>
        <id>87270</id>
      </contributor>
      <origin>900865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2401" sha1="s1mc45gwlsmodartojtxfbvd0a61df5" xml:space="preserve">{{Infobox
| image         = [[File:Air Marshal Bharti.jpg|300pix]]
| caption          = 
}}

'''એર માર્શલ''' '''અવધેશ કુમાર ભારતી, એવીએસએમ, વીએમ,''' ભારતીય વાયુસેનાના વરિષ્ઠ અધિકારી છે. તેમને એર માર્શલ એકે ભારતી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Who is Air Marshal AK Bharti? One of the minds behind India's air strikes against Pakistan|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/who-is-ak-bharti-one-of-the-minds-behind-indias-air-strikes-against-pakistan-101747047689426.html|newspaper=Hindustan Times|date=2025-05-12|access-date=2025-05-17|language=en-us}}&lt;/ref&gt; 

હાલમાં ભારતી નાયબ વાયુસેના પ્રમુખ છે. તેઓ ૧ જૂન ૨૦૨૫થી આ પદ પર છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Service Record for Air Marshal Awadesh Kumar Bharti 18781 F(P) at Bharat Rakshak.com|url=http://www.bharat-rakshak.com/indianairforce/database/18781|access-date=2025-06-01|website=Bharat Rakshak|language=en-gb}}&lt;/ref&gt; આ પહેલા તેઓ એર ઓપરેશન્સના ડિરેક્ટર જનરલ હતા. તેમણે [[ઓપરેશન સિંદૂર]]&lt;nowiki/&gt;માં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-05-12|title='Without fear...': Air Marshal quotes Ramcharitmanas at Operation Sindoor briefing|url=https://www.indiatoday.in/india/story/operation-sindoor-air-marshal-defence-briefing-ramcharitmanas-pakistan-conflict-2723565-2025-05-12|access-date=2025-05-16|website=India Today|language=en}}&lt;/ref&gt;

ભારત સરકારે ભારતીને અતિ વિશિષ્ટ સેવા મેડલ અને વાયુ સેના મેડલ આપ્યા છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Small-town roots, sky-high valour: Bihar’s sons at the helm of Operation Sindoor|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/small-town-roots-sky-high-valour-bihars-sons-at-the-helm-of-operation-sindoor/articleshow/121170360.cms|newspaper=The Times of India|date=2025-05-15|access-date=2025-05-24|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભ ==
[[શ્રેણી:જીવિત લોકો]]</text>
      <sha1>s1mc45gwlsmodartojtxfbvd0a61df5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>900866</id>
      <parentid>900865</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T02:01:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1akbf</username>
        <id>87270</id>
      </contributor>
      <origin>900866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2400" sha1="637969rh4f7j4zezarspxc3bq6c6rpb" xml:space="preserve">{{Infobox
| image         = [[File:Air Marshal Bharti.jpg|30pix]]
| caption          = 
}}

'''એર માર્શલ''' '''અવધેશ કુમાર ભારતી, એવીએસએમ, વીએમ,''' ભારતીય વાયુસેનાના વરિષ્ઠ અધિકારી છે. તેમને એર માર્શલ એકે ભારતી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Who is Air Marshal AK Bharti? One of the minds behind India's air strikes against Pakistan|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/who-is-ak-bharti-one-of-the-minds-behind-indias-air-strikes-against-pakistan-101747047689426.html|newspaper=Hindustan Times|date=2025-05-12|access-date=2025-05-17|language=en-us}}&lt;/ref&gt; 

હાલમાં ભારતી નાયબ વાયુસેના પ્રમુખ છે. તેઓ ૧ જૂન ૨૦૨૫થી આ પદ પર છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Service Record for Air Marshal Awadesh Kumar Bharti 18781 F(P) at Bharat Rakshak.com|url=http://www.bharat-rakshak.com/indianairforce/database/18781|access-date=2025-06-01|website=Bharat Rakshak|language=en-gb}}&lt;/ref&gt; આ પહેલા તેઓ એર ઓપરેશન્સના ડિરેક્ટર જનરલ હતા. તેમણે [[ઓપરેશન સિંદૂર]]&lt;nowiki/&gt;માં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-05-12|title='Without fear...': Air Marshal quotes Ramcharitmanas at Operation Sindoor briefing|url=https://www.indiatoday.in/india/story/operation-sindoor-air-marshal-defence-briefing-ramcharitmanas-pakistan-conflict-2723565-2025-05-12|access-date=2025-05-16|website=India Today|language=en}}&lt;/ref&gt;

ભારત સરકારે ભારતીને અતિ વિશિષ્ટ સેવા મેડલ અને વાયુ સેના મેડલ આપ્યા છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Small-town roots, sky-high valour: Bihar’s sons at the helm of Operation Sindoor|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/small-town-roots-sky-high-valour-bihars-sons-at-the-helm-of-operation-sindoor/articleshow/121170360.cms|newspaper=The Times of India|date=2025-05-15|access-date=2025-05-24|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભ ==
[[શ્રેણી:જીવિત લોકો]]</text>
      <sha1>637969rh4f7j4zezarspxc3bq6c6rpb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>900867</id>
      <parentid>900866</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T02:02:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1akbf</username>
        <id>87270</id>
      </contributor>
      <origin>900867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2400" sha1="20tnuze8pav8i2ilo4kj83rfkh95vla" xml:space="preserve">{{Infobox
| image         = [[File:Air Marshal Bharti.jpg|300px]]
| caption          = 
}}

'''એર માર્શલ''' '''અવધેશ કુમાર ભારતી, એવીએસએમ, વીએમ,''' ભારતીય વાયુસેનાના વરિષ્ઠ અધિકારી છે. તેમને એર માર્શલ એકે ભારતી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Who is Air Marshal AK Bharti? One of the minds behind India's air strikes against Pakistan|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/who-is-ak-bharti-one-of-the-minds-behind-indias-air-strikes-against-pakistan-101747047689426.html|newspaper=Hindustan Times|date=2025-05-12|access-date=2025-05-17|language=en-us}}&lt;/ref&gt; 

હાલમાં ભારતી નાયબ વાયુસેના પ્રમુખ છે. તેઓ ૧ જૂન ૨૦૨૫થી આ પદ પર છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Service Record for Air Marshal Awadesh Kumar Bharti 18781 F(P) at Bharat Rakshak.com|url=http://www.bharat-rakshak.com/indianairforce/database/18781|access-date=2025-06-01|website=Bharat Rakshak|language=en-gb}}&lt;/ref&gt; આ પહેલા તેઓ એર ઓપરેશન્સના ડિરેક્ટર જનરલ હતા. તેમણે [[ઓપરેશન સિંદૂર]]&lt;nowiki/&gt;માં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-05-12|title='Without fear...': Air Marshal quotes Ramcharitmanas at Operation Sindoor briefing|url=https://www.indiatoday.in/india/story/operation-sindoor-air-marshal-defence-briefing-ramcharitmanas-pakistan-conflict-2723565-2025-05-12|access-date=2025-05-16|website=India Today|language=en}}&lt;/ref&gt;

ભારત સરકારે ભારતીને અતિ વિશિષ્ટ સેવા મેડલ અને વાયુ સેના મેડલ આપ્યા છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Small-town roots, sky-high valour: Bihar’s sons at the helm of Operation Sindoor|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/small-town-roots-sky-high-valour-bihars-sons-at-the-helm-of-operation-sindoor/articleshow/121170360.cms|newspaper=The Times of India|date=2025-05-15|access-date=2025-05-24|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભ ==
[[શ્રેણી:જીવિત લોકો]]</text>
      <sha1>20tnuze8pav8i2ilo4kj83rfkh95vla</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>900873</id>
      <parentid>900867</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T09:24:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dsvyas</username>
        <id>561</id>
      </contributor>
      <comment>માહિતીચોકઠું બદલ્યું</comment>
      <origin>900873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5816" sha1="rq1zwvsys4opg33ainfulz7s5vyc8qj" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific_prefix = એર માર્શલ
| name = અવધેશ કુમાર ભારતી
| honorific_suffix = {{Post-nominals|country=IND|size=90%|SYSM|AVSM|VM}}
| native_name = 
| native_name_lang = 
| image = File:Air Marshal Bharti.jpg
| image_size = 250px
| alt = 
| caption = ઓપરેશન સિંદુર વિષે પત્રકારો સાથે વાર્તાલાપ દરમિયાન એર માર્શલ ભારતી
| office = ડેપ્યુટી ચિફ ઓફ એર સ્ટાફ (વાયુદળ કર્મચારીઓના નાયબ વડા)
| 1blankname = ચિફ ઓફ એર સ્ટાફ (વાયુદળ કર્મચારીઓના વડા)
| 1namedata = અમર પ્રીત સિંઘ
| term_start = ૧ જૂન ૨૦૨૫
| term_end = 
| predecessor = તેજીંદર સિંઘ
| successor = 
| office1 = ડાયરેક્ટર જનરલ ઓફ એર ઓપરેશન્સ
| term_start1 = ૧ ઓક્ટોબર ૨૦૨૪
| term_end1 = ૩૧ મે ૨૦૨૫
| 1blankname1 = ચિફ ઓફ એર સ્ટાફ (વાયુદળ કર્મચારીઓના વડા)
| 1namedata1 = અમર પ્રીત સિંઘ
| predecessor1 = સુરત સિંધ
| successor1 = જ્યોર્જ થોમસ
| birth_date = &lt;!-- {{birth date and age|YYYY|MM|DD}} or {{birth date|YYYY|MM|DD}} if dead --&gt;
| death_date = &lt;!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} death date first, then birth date --&gt;
| death_place = 
| placeofburial = 
| placeofburial_label = 
| placeofburial_coordinates = &lt;!-- {{Coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --&gt;
| nickname = Galloping Horse
| birth_place = પૂર્ણિયા, [[બિહાર]]
| allegiance = {{Country|India}}
| branch = {{Air force|India}}
| service_years = ૧૩ જૂન ૧૯૮૭ – હાલપર્યંત
| rank = [[File:Indian IAF OF-8.svg|24px]] એર માર્શલ
| military_blank1 = સર્વિસ નંબર
| military_data1 = ૧૮૭૮૧
| unit = નં. ૩૦ સ્ક્વોડ્રન
| commands = {{plainlist|
* ૨ વિંગ
* નં. ૨૪ સ્ક્વોડ્રન
* નં. ૩૦ સ્ક્વોડ્રન
* એડ્વાન્સ હેડક્વાર્ટર, ઇસ્ટર્ન એર કમાન્ડ
}}
| battles = ઓપરેશન વિજય (૧૯૯૯)&lt;br&gt;ઓપરેશન પરાક્રમ&lt;br&gt;ઓપરેશન સિંદુર
| battles_label = યુદ્ધો
| military_blank2 = પારિતોષિકો
| military_data2 = {{plainlist|
* [[File:Sarvottam Yudh Seva Medal ribbon.svg|20px]] સર્વોત્તમ યુદ્ધ સેવા મેડલ
* [[File:Ati Vishisht Seva Medal ribbon.svg|20px]] અતિવિશિષ્ટ સેવા મેડલ
* [[File:Vayusena Medal ribbon.svg|20px]] વાયુ સેના મેડલ
}}
| spouse = 
| relations = 
| laterwork = 
| signature = 
| website = 
| other_name = 
| memorials = 
| signature_size = 
| signature_alt = 
| module = 
| alma_mater = [[File:Badge of the Indian Air Force.png|20px|class=skin-invert]] ઇન્ડિયન એરફોર્સ એકેડેમી&lt;br&gt;[[File:National Defence Academy NDA.png|20px|class=skin-invert]] નેશનલ ડિફેન્સ એકેડેમી&lt;br&gt;સૈનિક સ્કુલ, તિલૈયા
}}

'''એર માર્શલ''' '''અવધેશ કુમાર ભારતી, એવીએસએમ, વીએમ,''' ભારતીય વાયુસેનાના વરિષ્ઠ અધિકારી છે. તેમને એર માર્શલ એકે ભારતી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Who is Air Marshal AK Bharti? One of the minds behind India's air strikes against Pakistan|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/who-is-ak-bharti-one-of-the-minds-behind-indias-air-strikes-against-pakistan-101747047689426.html|newspaper=Hindustan Times|date=2025-05-12|access-date=2025-05-17|language=en-us}}&lt;/ref&gt; 

હાલમાં ભારતી નાયબ વાયુસેના પ્રમુખ છે. તેઓ ૧ જૂન ૨૦૨૫થી આ પદ પર છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Service Record for Air Marshal Awadesh Kumar Bharti 18781 F(P) at Bharat Rakshak.com|url=http://www.bharat-rakshak.com/indianairforce/database/18781|access-date=2025-06-01|website=Bharat Rakshak|language=en-gb}}&lt;/ref&gt; આ પહેલા તેઓ એર ઓપરેશન્સના ડિરેક્ટર જનરલ હતા. તેમણે [[ઓપરેશન સિંદૂર]]&lt;nowiki/&gt;માં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-05-12|title='Without fear...': Air Marshal quotes Ramcharitmanas at Operation Sindoor briefing|url=https://www.indiatoday.in/india/story/operation-sindoor-air-marshal-defence-briefing-ramcharitmanas-pakistan-conflict-2723565-2025-05-12|access-date=2025-05-16|website=India Today|language=en}}&lt;/ref&gt;

ભારત સરકારે ભારતીને અતિ વિશિષ્ટ સેવા મેડલ અને વાયુ સેના મેડલ આપ્યા છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Small-town roots, sky-high valour: Bihar’s sons at the helm of Operation Sindoor|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/small-town-roots-sky-high-valour-bihars-sons-at-the-helm-of-operation-sindoor/articleshow/121170360.cms|newspaper=The Times of India|date=2025-05-15|access-date=2025-05-24|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભ ==
[[શ્રેણી:જીવિત લોકો]]</text>
      <sha1>rq1zwvsys4opg33ainfulz7s5vyc8qj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ચર્ચા:કેન્યા</title>
    <ns>1</ns>
    <id>154474</id>
    <revision>
      <id>900851</id>
      <timestamp>2026-05-10T13:40:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-28337-72</username>
        <id>87262</id>
      </contributor>
      <comment>/* Weather 🌡️☁️? */ નવો વિભાગ</comment>
      <origin>900851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="261" sha1="hor76pcx9702hyi63hb0tvxyzywoqxi" xml:space="preserve">== Weather 🌡️☁️? ==

please tell me about weather of Kenya  [[વિશેષ:પ્રદાન/&amp;#126;2026-28337-72|&amp;#126;2026-28337-72]] ([[સભ્યની ચર્ચા:&amp;#126;2026-28337-72|talk]]) ૧૯:૧૦, ૧૦ મે ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>hor76pcx9702hyi63hb0tvxyzywoqxi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>900870</id>
      <parentid>900851</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T08:34:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dsvyas</username>
        <id>561</id>
      </contributor>
      <comment>પાનું ખાલી કરી દેવાયું</comment>
      <origin>900870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:Locpac</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154475</id>
    <revision>
      <id>900853</id>
      <timestamp>2026-05-10T14:50:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>900853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="207" sha1="cqpiougjjejae01bk4alicv5rizziws" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Locpac}}

-- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૨૦:૨૦, ૧૦ મે ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>cqpiougjjejae01bk4alicv5rizziws</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:Lasya.t06</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154476</id>
    <revision>
      <id>900860</id>
      <timestamp>2026-05-10T17:41:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>900860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="281" sha1="62d6sguoiujb89v1wrfc1yhw661glia" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Lasya.t06}}

-- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૨૩:૧૧, ૧૦ મે ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>62d6sguoiujb89v1wrfc1yhw661glia</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:ARDUR959</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154477</id>
    <revision>
      <id>900862</id>
      <timestamp>2026-05-11T01:52:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>900862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="209" sha1="9vkb3rag1aco23jkb16bdm45ezlnafq" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=ARDUR959}}

-- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૦૭:૨૨, ૧૧ મે ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>9vkb3rag1aco23jkb16bdm45ezlnafq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:1akbf</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154478</id>
    <revision>
      <id>900863</id>
      <timestamp>2026-05-11T01:54:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>900863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="277" sha1="8b5ij1binc1ath94las2ojpban19fqu" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=1akbf}}

-- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૦૭:૨૪, ૧૧ મે ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>8b5ij1binc1ath94las2ojpban19fqu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:Thepharoah17</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154479</id>
    <revision>
      <id>900869</id>
      <timestamp>2026-05-11T07:09:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>900869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="284" sha1="1kiwmccl02zt5vxev59wsc18i8glm9i" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Thepharoah17}}

-- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૨:૩૯, ૧૧ મે ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>1kiwmccl02zt5vxev59wsc18i8glm9i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:Dr Daleep Kumar</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154480</id>
    <revision>
      <id>900874</id>
      <timestamp>2026-05-11T11:06:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>900874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="287" sha1="1wxc7abov0spx838x0vyfvbgfwvwyqt" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Dr Daleep Kumar}}

-- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૬:૩૬, ૧૧ મે ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>1wxc7abov0spx838x0vyfvbgfwvwyqt</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>