સૂર્ય

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="gu">
  <siteinfo>
    <sitename>વિકિપીડિયા</sitename>
    <dbname>guwiki</dbname>
    <base>https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%AE%E0%AB%81%E0%AA%96%E0%AA%AA%E0%AB%83%E0%AA%B7%E0%AB%8D%E0%AA%A0</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.2</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">દ્રશ્ય-શ્રાવ્ય (મિડિયા)</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">વિશેષ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">સભ્ય</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">સભ્યની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">વિકિપીડિયા</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">વિકિપીડિયા ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ચિત્ર</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ચિત્રની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">મીડિયાવિકિ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">મીડિયાવિકિ ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ઢાંચો</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ઢાંચાની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">મદદ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">મદદની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">શ્રેણી</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">શ્રેણીની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">વિભાગ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">વિભાગ ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>સૂર્ય</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1505</id>
    <revision>
      <id>900934</id>
      <parentid>861487</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T11:25:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29168-75</username>
        <id>87302</id>
      </contributor>
      <origin>900934</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39362" sha1="kca36ksp2m7oh1dznqzjsyzlykzalhm" xml:space="preserve">{{translate}}
{| width=&quot;280&quot; align=&quot;right&quot; style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; border-color:#ccc&quot; border=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|+
|+ '''સૂર્ય''' [[File:Sun symbol (bold).svg|24px|☉]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | [[ચિત્ર:Sun920607.jpg|center|frameless|સૂર્ય]]
|-
! bgcolor=&quot;#ffffc0&quot; colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''દાર્શનિક તથ્યો'''
|-
! align=&quot;left&quot; | પૃથ્વી થી સરેરાશ અંતર
| [[1 E11 m|149.6]]×10&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; [[kilometre|km]]&lt;br /&gt;(92.95×10&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; [[mile|mi]])
|-
! align=&quot;left&quot; | [[Apparent magnitude|magnitude]] (''V'')
| −26.8&lt;sup&gt;m&lt;/sup&gt;
|-
! align=&quot;left&quot; | [[Absolute magnitude]]
| 4.8&lt;sup&gt;m&lt;/sup&gt;
|-
! bgcolor=&quot;#ffffc0&quot; colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''[[Orbit]]al લાક્ષણિકતા'''
|-
! align=&quot;left&quot; | [[આકાશગંગા]]&lt;nowiki/&gt;ના કેન્દ્રથી સરેરાશ અંતર
| 2.5×10&lt;sup&gt;17&lt;/sup&gt; km &lt;br /&gt;(26,000 [[પ્રકાશવર્ષ]])
|-
! align=&quot;left&quot; | [[Galaxy|Galactic]] period
| 2.26×10&lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt; [[Julian year|a]]
|-
! align=&quot;left&quot; | વેગ
| 217 km/[[second|s]]
|-
! bgcolor=&quot;#ffffc0&quot; colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''ભૌતિક ગુણધર્મો'''
|-
! align=&quot;left&quot; | વ્યાસ
| [[1 E9 m|1.392]]×10&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; km&lt;br /&gt;(109 [[Earth]]s)
|-
! align=&quot;left&quot; | Oblateness
|  9×10&lt;sup&gt;-6&lt;/sup&gt;
|-
! align=&quot;left&quot; | સપાટીનું ક્ષેત્રફળ
| [[1 E18 m&amp;sup2;|6.09]] [[scientific notation|×]] 10&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt; [[square kilometre|km&amp;sup2;]]&lt;br /&gt;(11,900 Earths)
|-
! align=&quot;left&quot; | ઘનફળ
| [[1 E27 m&amp;sup3;|1.41]] × 10&lt;sup&gt;18&lt;/sup&gt; [[cubic kilometre|km&amp;sup3;]]&lt;br /&gt;(1,300,000 Earths)
|-
! align=&quot;left&quot; | દળ
| [[1 E30 kg|1.9891]] × 10&lt;sup&gt;30&lt;/sup&gt; [[kilogram|kg]]&lt;br /&gt;
(332,950 Earths)
|-
! align=&quot;left&quot; | ઘનતા
| 1.408 g/cm&amp;sup3;
|-
! align=&quot;left&quot; | સપાટી પરનુ [[ગુરૂત્વાકર્ષણ]]
| 273.95 m s&lt;sup&gt;-2&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;
(27.9 [[gee|''g'']])
|-
! align=&quot;left&quot; | સપાટી પરથી [[Escape velocity]]&lt;br /&gt; 
| 617.54 km/s
|-
! align=&quot;left&quot; | સપાટી પરનું તાપમાન
| 5780 [[kelvin|K]]
|-
! align=&quot;left&quot; | [[કોરોના]]નુ તાપમાન
| 5 [[Mega|M]]K
|-
! align=&quot;left&quot; | કેન્દ્રનું તાપમાન
| ~13.6 MK
|-
! align=&quot;left&quot; | [[તેજસ્વીતા]] (''L&lt;sub&gt;☉&lt;/sub&gt;'')
| 3.827×10&lt;sup&gt;26&lt;/sup&gt; [[watt|W]]
|-
! align=&quot;left&quot; | Mean [[Intensity]] (''I&lt;sub&gt;☉&lt;/sub&gt;'')
| 2.009×10&lt;sup&gt;7&lt;/sup&gt; W m&lt;sup&gt;-2&lt;/sup&gt; sr&lt;sup&gt;-1&lt;/sup&gt; 
|-
! bgcolor=&quot;#ffffc0&quot; colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |  '''[[ચાકગતિ]]&lt;nowiki/&gt;ના ગુણધર્મો'''
|-
! align=&quot;left&quot; | [[Obliquity]]
| 7.25[[degree (angle)|?]] &lt;br /&gt;(to the [[ecliptic]]) &lt;br /&gt;67.23? &lt;br /&gt;(to the [[Milky Way|galactic plane]])
|-
! align=&quot;left&quot; | [[Right ascension]]&lt;br /&gt;of North pole &lt;sup&gt;[http://www.hnsky.org/iau-iag.htm 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226062355/http://www.hnsky.org/iau-iag.htm%0A%20 |date=2018-12-26 }}&lt;/sup&gt;
| 286.13? &lt;br /&gt;(19 h 4 min 31.2 s)
|-
! align=&quot;left&quot; | [[Declination]]&lt;br /&gt;of North pole
| 63.87?
|-
! align=&quot;left&quot; | વિષુવવૃત્ત પર [[Solar rotation|ભ્રમણકાળ]]&lt;br /&gt;
| 25.3800 [[દિવસ]]&lt;br /&gt;(25 d 9 h 7 min 12?8 s) [http://www.hnsky.org/iau-iag.htm &lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226062355/http://www.hnsky.org/iau-iag.htm%0A%20 |date=2018-12-26 }}
|-
! align=&quot;left&quot; | વિષુવવૃત્ત પર કોણીય વેગ
| 7174 km/h
|-
! bgcolor=&quot;#ffffc0&quot; colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |  '''[[Photosphere]] ના ઘટકો'''
|-
! align=&quot;left&quot; |  [[હાઈડ્રોજન]]
|  73.46 %
|-
! align=&quot;left&quot; |  [[હીલિયમ]]
|  24.85 %
|-
! align=&quot;left&quot; |  [[ઑક્સીજન]]
|   0.77 %
|-
! align=&quot;left&quot; |  [[કાર્બન]]
|   0.29 %
|-
! align=&quot;left&quot; | [[લોખંડ|લોહ]]
|   0.16 %
|-
! align=&quot;left&quot; | [[નિયોન]]
|   0.12 %
|-
! align=&quot;left&quot; | [[નાઇટ્રોજન]]
|   0.09 %
|-
! align=&quot;left&quot; | [[સિલિકોન]]
|   0.07 %
|-
! align=&quot;left&quot; | [[મેગ્નેશિયમ]]
|   0.05 %
|-
! align=&quot;left&quot; |  [[સલ્ફર]]
|   0.04 %
|}
'''સૂર્ય''' (ખગોળશાસ્ત્રીય પ્રતીક: [[File:Sun symbol (fixed width).svg|16px|☉]]) આપણા સૂર્યમંડળના મધ્યમાં આવેલો એક [[તારા|તારો]] છે. પૃથ્વી તથા અન્ય [[ગ્રહ|ગ્રહો]], [[લઘુગ્રહ|લઘુગ્રહો]] અને [[ધૂમકેતુ]]ઓ સૂર્યની આસપાસ પરિભ્રમણ કરે છે. 

પ્રાથમિક તારો જેની આસપાસ પદાર્થો ભ્રમણ કરે છે તેને પણ તે સૂર્યમંડળનો સૂર્ય કહેવાય છે. ક્યારેક [[બહુ તારા મંડળ]] જેમાં બે કે વધુ તારાઓ હોય તેમાં આવા તારાઓને સૂર્યો પણ કહેવાય છે.
== સામાન્ય માહિતી ==

સૂર્ય આપણી આકાશગંગાનો (સામાન્ય કક્ષાનો) (main sequence) તારો છે. તેનો [[તારાઓનુ વર્ગીકરણ|સ્પેક્ટરલ વર્ગ]] G2 છે- એટલે કે - સૂર્ય સરેરાશ તારાથી ભારે તથા ગરમ પણ [[બ્લુ જાયન્ટ]]થી નાનો છે. સૂર્યની સપાટી નુ તાપમાન ૬૦૦૦ K છે. સામાન્ય કક્ષાના G2 તારાઓનો સરેરાશ જીવનકાળ આશરે ૧૦ અબજ વર્ષ (૧૦ [[Giga|G]][[Julian year|a]]) હોય છે. સૂર્ય [[ન્યુક્લિઓકોસ્મોક્રોનોલોજી|ન્યુક્લિઓ-કોસ્મો-ક્રોનોલોજી]] પ્રમાણે લગભગ ૫ અબજ વર્ષ પહેલા રચાયો હોવાનુ મનાય છે. સૂર્ય આપણી [[આકાશગંગા]]ના [[ગેલેક્ટીક કેન્દ્ર|કેન્દ્ર]]થી ૨૫,૦૦૦-૨૮,૦૦૦ [[પ્રકાશવર્ષ]]ના અંતરે આવેલ છે. કેન્દ્રની આસપાસ પરીક્રમણ કરતા સૂર્યને ૨૨૬ મીલીયન [[૧ E૧૫ s|૨૨૬ Ma]] વર્ષ લાગે છે. સૂર્યની કક્ષામાં [[ભ્રમણ ગતિ]] ૨૧૭ કી.મી/સેકન્ડ છે (એટલે કે, ૧૪૦૦ વર્ષમાં ૧ પ્રકાશવર્ષ, અને ૮ દિવસમાં ૧ [[એસ્ટ્રોનોમીકલ યુનિટ|એયુ]]).

ખગોળશાસ્ત્રમાં સૂર્યને દર્શાવવા [[Astronomical symbols|(&lt;big&gt;☉&lt;/big&gt;)]] સંકેત વપરાય છે. 

'''સૂર્યની સામે જોવાથી આંખના [[રેટીના]]ને નુકશાન પામે છે તથા અંધત્વ આવવાનો ભય પણ છે.''' વધુ વિગત માટે [[સૂર્ય#સૂર્ય અને આંખનું નુકસાન|નીચે જુઓ]].

== સૂર્યનું બંધારણ ==

સૂર્ય ગરમ પ્લાઝ્માનો બનેલો એક લગભગ ક્ષતિરિક્ત(ચોક્કસ) [[ગોળો|ગોળાકાર]] તારો છે. તેનો ઉપવલયતા-ગુણોત્તર (oblateness) 9{{e|-6}} છે. આમ તેનો તેના ધ્રુવ પાસેનો વ્યાસ તેના  વિષુવવૃત્તીય વ્યાસથી ૧૦ કી.મી. નાનો છે. આનું કારણ તેનું ખૂબ મંદ [[કેન્દ્રત્યાગી]] [[સૂર્યનું ભ્રમણ|ભ્રમણ]] છે. સૂર્યનું ભ્રમણ તેની સપાટીના ગુરૂત્વાકર્ષણથી ૧.૮ કરોડ ગણું ઓછું છે. ગ્રહોના સમુદ્રી મોજાની ભરતી-ઓટ સૂર્યના કદને અસર પાડતી નથી. પરંતુ સૂર્ય સૂર્યમંડળના કેન્દ્રથી છેટે [[barycenter]]&lt;nowiki/&gt;ની (ગુરુત્વ-મધ્યબિંદુ) આસપાસ ફરે છે જેનુ કારણ [[ગુરુ (ગ્રહ)|ગુરૂ]] ગ્રહ છે. સુર્યના કિરણોને પૃથ્‍વી પર પહોચતાં ૮.૨૫ મિનિટ લાગે છે&lt;!-- આ વાક્યને યોગ્ય સ્થાને ખસેડવાનું છે--&gt; 

અન્ય ગ્રહોની જેમ સૂર્યને ચોક્કસ બાહ્ય સપાટી નથી, પરંતુ સૂર્યમાં રહેલા વાયુઓની ઘનતા સૂર્યના કેન્દ્રથી તેમના અંતરના [[ઘાતાંકીય વિતરણ । ઘાતાંકીય ]] સંબંધ મુજબ ઓછી થતી જાય છે. 	
એમ હોવા છતાં, સૂર્યનું સારી રીતે વ્યાખ્યાયિત આંતરિક માળખું છે, જે નીચે મુજબ છે. સૂર્યની ત્રિજ્યા કેન્દ્રથી [[ફોટોસ્ફીયર]]&lt;nowiki/&gt;ની સપાટી સુધી લેવામાં આવે છે.

સૂર્યનો આંતરિક ભાગ સીધો જ સુલભ નથી હોતો અને સૂર્ય પોતે પણ વિદ્યુતચુંબકીય વિકિરણોથી અપારદર્શક હોય છે. આપણું સૂર્યના આંતરિક ભાગનું જ્ઞાન તારાઓના [[કૉમ્પ્યુટર વડે બનેલા નમૂનાઓ]] અને [[હેલીઓસિઝમોલોજી(helioseismology)|હેલીઓ-સિઝમોલોજી(helioseismology)]], સૂર્યની અંદરથી આવતા ધ્વનિતરંગોના અભ્યાસ દ્વારા પ્રાપ્ત થયું છે.

=== કેન્દ્ર (કોર) ===

સૂર્યના કેન્દ્રમાં, જ્યાં તેની ઘનતા ૧૫૦ ગ્રામ/સેમી&lt;sup&gt;૩&lt;/sup&gt; (એટલે કે પૃથ્વી પર પાણી કરતા 150 ગણી), થર્મોન્યુક્લીયર પ્રક્રિયા ([[ન્યુક્લીયર ફ્યુઝન|ન્યુક્લીયર સંલયન]]) દ્વારા [[હાઈડ્રોજન|હાઇડ્રોજન]]&lt;nowiki/&gt;નું [[હીલિયમ|હીલીયમ]]&lt;nowiki/&gt;માં રૂપાંતર થવાથી પ્રઞટ થતી ગરમી વડે સમગ્ર તારો ધગધગે છે. દર સેકન્ડે આશરે ૮.૯×૧૦&lt;sup&gt;૩૭&lt;/sup&gt; [[પ્રોટોન]] હાઇડ્રોજન ન્યુક્લીયસનું હીલીયમ ન્યુક્લીયસમા રૂપાંતર થાય છે. જેનાથી ૪.૨૬ મિલિયન (૪૨.૬ લાખ) ટન/સેકન્ડ અથવા ૩૮૩ [[SI prefix|yottawatts]] (૯.૧૫5×૧૦&lt;sup&gt;૧૬&lt;/sup&gt; ટન [[ટી.એન.ટી]] / સેકન્ડ) પદાર્થ-ઊર્જા જેટલી પરાવર્તીત ઊર્જા [[ચૂંબકીય-મોજાં]], રૂપે સૂર્યના અન્ય સ્તરો વટાવી બાહ્ય અવકાશમાં વછુટે છે, [[સૂર્ય પ્રકાશ|સૂર્યપ્રકાશ]] અને [[ન્યુટ્રીનો]] (અને થોડા પ્રમાણમાં [[ગતિ ઊર્જા|ગતિ]] અને [[સૂર્ય પવનો]]&lt;nowiki/&gt;ના પ્લાઝ્માની [[thermal energy|ઉષ્માઊર્જા]] અને સૂર્યના ચૂંબકીય ક્ષેત્રની ઊર્જા રૂપે). [[ફ્યુઝન રીએક્ટર|સંલયન રીએક્ટર]] આવી જ પ્રક્રિયા વડે પરમાણુ ઉર્જા ઉત્પન્ન કરી શકે, જે કેટલાક ભૌતિકશાસ્ત્રીઓ માને છે કે  ભવિષ્યમાં એક દિવસ માનવ ઉપયોગ માટે ઉર્જા પૂરી પાડી શકશે.

ફક્ત સૂર્યનું કેન્દ્રના કેન્દ્રમાં ન્યુક્લિયર સંલયનની ક્રિયાથી મોટા ભાગની ઉષ્માઉર્જા ઉત્પન્ન થાય છે: સૂર્યનો બાકીનો કેન્દ્ર સિવાયનો ભાગ કેન્દ્રમાંથી બહાર આવતી ઉષ્મા ઉર્જાથી ગરમ થાય છે. આંતરિક સંલયનની બધી ઊર્જાને બ્રહ્માંડમાં મુક્ત થતા પહેલા સૂર્યના ફોટોસ્ફીયરના બધા સ્તરોમાંથી પસાર થવું પડે છે. સૂર્યનું કોર કેન્દ્રથી લગભગ 0.2 સૌર ત્રિજ્યા તરીકે ગણવામાં આવે છે.

=== ઉષ્માવિકિરણ (રેડિયેટિવ) ક્ષેત્ર ===

આશરે 0.2થી લગભગ 0.7 સૌર ત્રિજ્યા સુધી આ ક્ષેત્ર હોય છે, જ્યાં દ્રવ્ય ગરમ અને ઘટ્ટ છે, જે થર્મલ કિરણોત્સર્ગ કોરની બહારની તીવ્ર ગરમીને સ્થાનાંતરિત કરવા માટે પૂરતી છે. આ ઝોનમાં, કોઈ થર્મલ સંવેદના નથી: જ્યારે દ્રવ્ય ઊંચાઈ સાથે ઠંડુ થાય છે, ત્યારે તાપમાનમાં આ ઢાળ સંવેદનાને ચલાવવા માટે પૂરતી મજબૂત નથી. હાઇડ્રોજન અને હિલીયમ આયન દ્વારા ફોટોન ઉત્સર્જન કરવામાં આવે છે, જે ટૂંકા અંતરે મુસાફરી કરીને તુરંત અન્ય આયનો દ્વારા ફરીથી શોષી લેવામાં આવે છે.

=== ઉષ્માનયન (ક્ન્વેક્ટિવ) ક્ષેત્ર ===
આશરે 0.7 સૌર ત્રિજ્યાથી સપાટીની નજીક સુધી આ ક્ષેત્ર હોય છે, જેમાં સૂર્યનું પ્લાઝ્મા ન તો ઘટ્ટ હોય છે અને કે ન તો આંતરિક ગરમીને બહાર વિકિરણ વડે સ્થાનાંતરિત કરવા માટે પૂરતું ગરમ હોય છે. તેના બદલે, થર્મલ સંયોજનો ગરમીને સપાટી પર લઈ જાય છે કારણ કે થર્મલ કોલમ સૂર્યની સપાટી (ફોટોસ્ફીયર) પર ગરમ સામગ્રી ધરાવે છે. એકવાર સામગ્રી સપાટી પર ઠંડુ થઈ જાય, તે ઉષ્માવિકિરણ ક્ષેત્રની ટોચ પરથી વધુ ગરમી મેળવવા માટે, ઉષ્માનયન ક્ષેત્રના તળિયે નીચે તરફ જાય છે. ઉષ્માવિકિરણ ક્ષેત્રની ટોચની સ્તરોમાં કંટાળાજનક ડાઉનફ્લોને લઈને, ઉષ્માનયન ક્ષેત્રના આધાર પર થોડું સંવેદનાત્મક ઓવરહૂટ છે.

ઉષ્માનયન ક્ષેત્રમાં થર્મલ કોલમ સૂર્યની સપાટી પર સૂર્ય દાણાદાર (ગ્રાન્યુલેશન) અને સુપરગ્રેન્યુલેશનના રૂપમાં છાપ બનાવે છે. સૌર અંતર્વર્તી પ્રદેશના આ બાહ્ય ભાગના અસ્પષ્ટ (ટર્બ્યુલન્ટ) ઉષ્માનયનથી 'નાના પાયે' ડાયનેમોમાં વધારો થાય છે, જે સૂર્યની સપાટી પર ચુંબકીય ઉત્તર અને દક્ષિણ ધ્રુવો બનાવે છે.

=== ફોટોસ્ફિયર ===

સૂર્યની દૃશ્યમાન સપાટી, ફોટોસ્ફિયર, એવું સ્તર છે જેની નીચે સૂર્ય દૃશ્ય-પ્રકાશ માટે અપારદર્શક બને છે. ફોટોસ્ફિયર ઉપર, સૂર્યપ્રકાશ અવકાશમાં ફેલાવા માટે મુક્ત છે અને તેની ઊર્જા સંપૂર્ણરીતે સૂર્યથી બચી જાય છે. સૂર્યપ્રકાશના વર્ણપટમાં આશરે 5,777 [[કેલ્વિન]] તાપમાન વાળા સંપૂર્ણ [[કાળો|કાળા પદાર્થ (બ્લેક-બોડી)]]&lt;nowiki/&gt;ના વર્ણપટની લાક્ષણિકતા છે, જે ફોટોસ્ફિયર ઉપરના નીચલા સ્તરોથી પરમાણુ શોષક રેખાઓ સાથે જોડાયેલી છે. ફોટોસ્ફિયરમાં કણોની ઘનતા  લગભગ 10&lt;sup&gt;23&lt;/sup&gt; પ્રતિ ઘનમીટર છે (જે પૃથ્વીના સમુદ્રસ્તર પરના વાતાવરણના કણોની ઘનતાના લગભગ 0.37% છે). ફોટોસ્ફિયરની ઉપરના સૂર્યના ભાગોને સામૂહિક રીતે સૌર વાતાવરણ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેઓ રેડિયોમાંથી દૃશ્યપ્રકાશથી ગામા કિરણો દ્વારા ઇલેક્ટ્રોમેગ્નેટિક સ્પેક્ટ્રમ તરફ કાર્યરત ટેલીસ્કોપ સાથે જોઈ શકાય છે.

=== તાપમાન લઘુત્તમ ===
સૂર્યનું સૌથી ઠંડું સ્તર એ ન્યૂનતમ તાપમાનનું એક એવું ક્ષેત્ર છે, જે ફોટોસ્ફિયરથી 500 કિ.મી. ઉપર સુધી છે. તે આશરે 4,100 કેલ્વિન તાપમાન ધરાવે છે. સૂર્યનો આ એકમાત્ર એવો ભાગ છે જે કાર્બન મોનોક્સાઇડ અને પાણી જેવા સાદા અણુઓને અસ્તિત્વ ટકાવવા માટે પૂરતો ઠંડો છે. સૂર્યના બીજા બધા ભાગ રાસાયણિક બંધને તોડવા માટે પૂરતા ગરમ છે.

=== ક્રોમાસ્ફિયર ===
સૂર્યની દૃશ્યમાન સપાટી ઉપરનું આ પાતળું સ્તર લગભગ 2,000 કિ.મી. જાડું છે, જેનું ઉત્સર્જન અને શોષક રેખાઓના સ્પેક્ટ્રમ દ્વારા પ્રભુત્વ છે. તેને ગ્રીક રુટ રંગસૂત્રોમાંથી રંગસૂત્ર કહેવામાં આવે છે, જે રંગનો અર્થ છે, કારણ કે રંગસૂત્ર સનની કુલ ગ્રહણની શરૂઆત અને અંતમાં રંગીન ફ્લેશ તરીકે દેખાય છે

=== કોરોના ===

કોરોના એ સૂર્યનો વિસ્તૃત બાહ્ય વાતાવરણ છે, જે સૂર્ય કરતાં ઘણો મોટો છે. કોરોન સૌર પવન સાથે સરળતાથી જોડાય છે જે સૂર્યમંડળ અને હેલિયોસ્ફિયર ભરે છે. સૂર્યની સપાટીની નજીકના નીચા કોરોનામાં 1011 / એમ 3 નું કણોનું ઘનત્વ છે.

=== સૌર ન્યુટ્રિનો સમસ્યા ===

કેટલાક સમય માટે એવું માનવામાં આવતું હતું કે સૂર્યની પરમાણુ પ્રતિક્રિયાઓ દ્વારા ઉત્પાદિત ન્યુટ્રિનોની સંખ્યા થિયરી દ્વારા આગાહી કરાયેલ સંખ્યામાં માત્ર એક તૃતીયાંશ હતી, પરિણામે તેને સૌર ન્યુટ્રિનો સમસ્યા કહેવામાં આવી હતી. સૂર્ય દ્વારા આપવામાં આવેલા ન્યુટ્રિનોની સંખ્યાને અજમાવવા અને માપવા માટે સડબરી ન્યુટ્રિનો વેધશાળા સહિત કેટલાક ન્યુટ્રીનો નિરીક્ષણો બનાવવામાં આવ્યા હતા. આ નિરીક્ષણો અને પ્રયોગોમાંથી તાજેતરમાં જ એવું જાણવા મળ્યું હતું કે ન્યુટ્રિનોએ સામૂહિક આરામ કર્યો હતો, અને તેથી સૂર્યથી પૃથ્વી તરફ માર્ગમાં ન્યૂટ્રિનોની કઠણ-થી-શોધની જાતોમાં પરિણમી શકે છે; આ રીતે માપન અને સિદ્ધાંતને સમાધાન કરવામાં આવ્યું.
=== ચુંબકીય ક્ષેત્ર ===

ઉચ્ચ અક્ષાંશ (તેના ધ્રુવોની નજીક 28 દિવસ) કરતા સૂર્ય તેના વિષુવવૃત્ત (લગભગ 25 દિવસ) પર ઝડપથી ફેરવવાનું શક્ય બનાવે છે. સૂર્યના અક્ષાંશોના વિભેદક પરિભ્રમણથી તેની ચુંબકીય ક્ષેત્રની લીટીઓ સમય સાથે મળીને ટ્વિસ્ટ થઈ જાય છે, જેના પરિણામે [[ચુંબકીય ક્ષેત્ર]] સૂર્યની સપાટીથી ઉભરાઇ જાય છે અને સૂર્યના નાટકીય સૂર્યપ્રકાશ અને સૌર પ્રભુત્વની રચનાને ગતિ આપે છે. (ચુંબકીય પુન: જોડાણ જુઓ) સૌર પ્રવૃત્તિ ચક્રમાં જૂના ચુંબકીય ક્ષેત્રો એક ધ્રુવથી શરૂ થતા સૂર્યની સપાટીને બંધ કરીને બીજા ભાગમાં સમાપ્ત થાય છે. સૂર્યનો ચુંબકીય ક્ષેત્ર દર 11-વર્ષ સનસ્પોટ ચક્ર માટે એક વખત ઉલટાવે છે.

=== સૂર્યની સ્થિતિની ગણતરી ===

સમગ્ર વર્ષ દરમિયાન આકાશમાં સૂર્યનો માર્ગ બદલાય છે, એક સંપૂર્ણ સ્વચાલિત હેલિઓસ્ટેટ અથવા સૂર્ય ટ્રેકર, સતત ગણતરીઓ દ્વારા માર્ગદર્શન આપવું જોઈએ. નેશનલ રીન્યુએબલ એનર્જી લેબોરેટરીએ સંપૂર્ણ દસ્તાવેજો સાથે તેની સોલર પોઝિશન એલ્ગોરિધમ (એસપીએ) રજૂ કરી છે. અન્ય સ્રોત એ libnova સેલેસ્ટિયલ મિકેનિક્સ અને એસ્ટ્રોનોમિકલ કેલ્ક્યુલેશન લાઇબ્રેરી છે, જે ખગોળશાસ્ત્રીય પદાર્થોના અન્ય ઘણા લોકોમાં દેખીતી સ્થિતી અને ઉદભવ, સેટ અને ટ્રાંઝિટ વખત જેવા ચલોની પણ ગણતરી કરે છે.

=== સૌર અવકાશ મિશન ===

સૂર્યની નિષ્ક્રિય અવલોકન મેળવવા માટે, યુરોપીયન સ્પેસ એજન્સી અને નાસાએ 2 ડિસેમ્બર, 1995 ના રોજ સહકારી અને સોરો અને હેલીઓસ્ફેરિક ઓબ્ઝર્વેટરી (SOHO) શરૂ કરી.

ફોટોસ્ફિઅરમાં આનુવંશિક વિપુલતા સ્પેક્ટ્રોસ્કોપિક અભ્યાસોથી જાણીતી છે, પરંતુ સૂર્યના આંતરિક ભાગની રચના ઓછી જાણીતી છે. સૌર પવનનો નમૂનો વળતર મિશન, જિનેસિસ, ખગોળશાસ્ત્રીઓને સૌર સામગ્રીની રચનાને સીધી રીતે માપવા માટે પરવાનગી આપવા માટે રચાયેલ છે. તે 2004 માં પૃથ્વી પર પાછો ફર્યો અને વિશ્લેષણમાંથી પસાર થઈ રહ્યો છે, પરંતુ તે ક્રેશ-લેન્ડિંગ દ્વારા નુકસાન પહોંચ્યું હતું જ્યારે તેનું પેરાશ્યુટ પૃથ્વીના વાતાવરણમાં ફરીથી પ્રવેશ કરવા માટે નિષ્ફળ રહ્યું હતું.
=== સૂર્યનો ઇતિહાસ અને ભવિષ્ય ===

સૂર્ય બીજા પેઢીનો તારો માનવામાં આવે છે, જે કદાચ અગાઉના સુપરનોવાના કેટલાક અવશેષોમાંથી બનેલો છે. પુરાવા એ મુખ્યત્વે ભારે તત્વો જેવા કે આયર્ન, ગોલ્ડ અને સૂર્યમંડળમાં યુરેનિયમ જેવા મોટા તત્વો છે: આ તત્વોને ઉત્પન્ન કરી શકાય તેવો સૌથી અનુકૂળ માર્ગો એ મોટા, ગરમ તારોની અંદર ન્યુક્લોસિન્થેસિસ દ્વારા છે.

સુપરનોવા તરીકે વિસ્ફોટ કરવા માટે આપણા સૂર્યમાં પૂરતો જથ્થો નથી. તેના બદલે, 4-5 અબજ વર્ષમાં તે તેના લાલ કદના તબક્કામાં પ્રવેશ કરશે, કોરમાં હાઇડ્રોજન બળતણનો ઉપયોગ થાય છે. પછી તે હિલીયમને ફ્યૂઝ કરશે અને કોર તાપમાન 3×10&lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt; કે વધશે. જ્યારે સંભવિત છે કે સૂર્યની બાહ્ય સ્તરોનો વિસ્તરણ પૃથ્વીની ભ્રમણકક્ષાની વર્તમાન સ્થિતિ સુધી પહોંચશે, તો તાજેતરના સંશોધનો સૂચવે છે કે માલ સૂર્ય અગાઉ તેના લાલ કદના તબક્કામાં પૃથ્વીની ભ્રમણકક્ષાને આગળ વધવા માટે, તેને ગળી જવાથી રોકે છે. લાલ કદના તબક્કા પછી, વિશાળ થર્મલ પલ્સેશન્સથી સૂર્ય તેના ગ્રહની નળીની રચના કરતી બાહ્ય સ્તરો ફેંકી દેશે. સૂર્ય પછી એક સફેદ વામન બનશે, ધીમે ધીમે ગાદી પર ઠંડક કરશે. આ દૃશ્ય નાના તારાઓની લાક્ષણિકતા છે: આપણું સૂર્ય એકદમ રન-ઓફ-ધ-મીલ સ્ટાર હોવાનું જણાય છે.

=== સૂર્યની માનવીય સમજણ ===

ઘણી પ્રાગૈતિહાસિક અને પ્રાચીન સંસ્કૃતિઓમાં, સૂર્યને દેવતા અથવા અન્ય અલૌકિક ઘટના માનવામાં આવતી હતી. પશ્ચિમી દુનિયાના સૌપ્રથમ લોકોમાં સૂર્ય માટે વૈજ્ઞાનિક સમજણ આપવાનું એક ગ્રીક ફિલસૂફ ઍનાક્સગોરસ હતું, જેમણે દલીલ કરી હતી કે તે પથ્થર અથવા ધાતુનો વિશાળ સળગતો ગોળો છે, અને અપોલોનો રથ નથી. આ વિધર્મ શીખવવા માટે તે સત્તાધિશો દ્વારા કેદ અને મૃત્યુદંડ કરવામાં આવ્યો હતો.

=== સૂર્ય અને આંખનું નુકસાન ===

સૂર્યના તેજને કારણે સૂર્ય તરફ નરી આંખે જોવું આંખો માટે પીડાદાયક છે. જ્યારે તે આકાશમાં ઊંચે હોય, ત્યારે સીધા સૂર્ય તરફ જોવું એ રેટિનામાં પ્રકાશશીલ રંગદ્રવ્યોના અસ્થાયી ધોવાણનું કારણ બને છે, જે ફોસ્ફિને દ્રશ્યમાન કલાકૃતિઓ અને અસ્થાયી આંશિક અંધાધૂંધી બનાવે છે. નરી આંખે સૂર્યને જોવાથી લગભગ 4 મિલીવોટ સૂર્યપ્રકાશ રેટિના પર પડે છે, જે તેને ગરમ કરે છે અને સંભવિત રૂપે (સામાન્ય રીતે નહીં) તેને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. નરી આંખે સૂર્યનું સંક્ષિપ્ત અવલોકન પીડાદાયક છે, પરંતુ સામાન્ય રીતે સલામત છે. સૂર્યપ્રકાશને સીધી દિશામાં લાવવા માટે આંખોનો લાંબા ગાળાનો સંપર્ક દાયકાઓના સમયગાળા દરમિયાન લેન્સ અને કોર્નિયાના સામાન્ય યુવી-પ્રેરિત પીળાઓમાં યોગદાન આપે છે, અને મોતિયાની રચનામાં ભાગ ભજવી શકે છે.

સૂર્યપ્રકાશને ઘટાડવા માટે વાયુયુક્ત ધ્યાન આપતા ફિલ્ટરો વગર દૂરબીન-પ્રકાશક પ્રકાશકો જેવા કે દૂરબીન પ્રકાશ દ્વારા સનને જોવું જોખમી છે. યોગ્ય ફિલ્ટર્સ વેલ્ડીંગ સપ્લાય દુકાનો અને કેમેરા સ્ટોર્સ પર ઉપલબ્ધ છે. અનફિલ્ટ 7x50mm દૂરબીન દ્વારા સૂર્યને જોતા, દરેક આંખમાં 2.5 વોટ સૂર્યપ્રકાશ જેટલું વિતરિત કરી શકે છે, નગ્ન આંખ જોવા કરતાં 300 ગણી વધારે પાવર આપી શકે છે. સૂર્યને દૂરબીન દ્વારા પણ ટૂંકા ગાળા માટે જોવું કાયમી અંધત્વનું કારણ બની શકે છે.

સૂર્યના આંશિક ગ્રહણ દરમિયાન, આંખ તેજસ્વી પ્રકાશને જે રીતે પ્રત્યુત્તર આપે છે તેના કારણે બીજી જોખમી સ્થિતિ અસ્તિત્વમાં છે. આ ક્ષેત્રને તેજસ્વી પદાર્થ દ્વારા નહીં, દૃશ્ય ક્ષેત્રમાં પ્રકાશની કુલ માત્રા દ્વારા નિયંત્રિત કરવામાં આવે છે. આંશિક ગ્રહણ દરમિયાન, ચંદ્ર દ્વારા મોટાભાગના સૂર્યપ્રકાશને સીધા સૂર્યની સામે પસાર થતા અવરોધિત કરવામાં આવે છે, પરંતુ ફોટોસ્ફિયરના ખુલ્લા ભાગો સમાન સપાટીની તેજ સપાટી સમાન હોય છે. ધૂંધળા સમગ્ર પ્રકાશમાં, વિદ્યાર્થી ~ 2mm થી 6mm વ્યાસ સુધી ફેલાવે છે, આંખના સંગ્રહિત ક્ષેત્રને લગભગ 10 જેટલા પરિબળથી વધારી દે છે. પ્રત્યેક રેટિનાલ સેલ જે અંશતઃ ગ્રહણ કરેલા સૌર છબીથી ખુલ્લી હોય છે તેને આ રીતે લગભગ દસ ગણી મળે છે ખૂબ પ્રકાશ, કારણ કે તે સામાન્ય, ગ્રહણ કરેલા સન તરફ જોશે. આનાથી રેટિનાને સ્થાયી સ્થાનીય નુકસાન થઈ શકે છે, જેના પરિણામે દર્શક માટે નાના, કાયમી બ્લાઇંડ સ્પોટ થાય છે. બિનઅનુભવી નિરીક્ષકો અને બાળકો માટે આ એક ખાસ કરીને કપટી જોખમ છે, કારણ કે ત્યાં પીડા વિશે કોઈ તાત્કાલિક માન્યતા નથી અને તે ગ્રહણ કરતી સૂર્યના ચમકતા દેખાવને જોવાની લાલચ આપે છે.

સૂર્ય: પોતાની ધરી પર પશ્ચિમ થી પૂર્વ દિશામા ફરે છે

== બાહ્ય કડીઓ ==
{{commons|category:sun}}
* [http://sohowww.nascom.nasa.gov/data/realtime-images.html Current SOHO snapshots]
* [http://soi.stanford.edu/data/farside/index.html Far-Side Helioseismic Holography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090416165919/http://soi.stanford.edu/data/farside/index.html |date=2009-04-16 }} from [http://www.stanford.edu Stanford]
* [https://archive.is/20120523184353/sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/eclipse.html NASA Eclipse homepage]
* [http://sohowww.nascom.nasa.gov/ Nasa SOHO (Solar &amp; Heliospheric Observatory) satellite][http://sohowww.nascom.nasa.gov/explore/faq/sun.html FAQ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050306032255/http://sohowww.nascom.nasa.gov/explore/faq/sun.html |date=2005-03-06 }}
* [http://soi.stanford.edu/results/sounds.html Solar Sounds] from  [http://www.stanford.edu Stanford] 
* [http://www.spaceweather.com Spaceweather.com]
* [http://scienceworld.wolfram.com/astronomy/Sun.html Eric Weisstein's World of Astronomy - Sun]
* [http://www.astro.uu.nl/~strous/AA/en/antwoorden/zonpositie.html The Position of the Sun]
* [http://www.lmsal.com/YPOP/FilmFestival/index.html A collection of solar movies]
* [http://www.solarphysics.kva.se/ The Institute for Solar Physics- Movies of Sunspots and spicules] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050518081349/http://www.solarphysics.kva.se/ |date=2005-05-18 }}
* [http://science.msfc.nasa.gov/ssl/pad/solar/default.htm NASA/Marshall Solar Physics website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050406191819/http://science.msfc.nasa.gov/ssl/PAD/SOLAR/default.htm |date=2005-04-06 }}

{{ઢાંચો:સૌરમંડળ}}

[[શ્રેણી:વિજ્ઞાન]]
[[શ્રેણી:સૌરમંડળ]]</text>
      <sha1>kca36ksp2m7oh1dznqzjsyzlykzalhm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્ય:Dsvyas</title>
    <ns>2</ns>
    <id>4431</id>
    <revision>
      <id>900929</id>
      <parentid>864668</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T10:23:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dsvyas</username>
        <id>561</id>
      </contributor>
      <comment>/* કરવાનાં કામો (to do list) */ સાફસફાઈ</comment>
      <origin>900929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8416" sha1="ddlc3ba5ueu2mg97s5euknij9z8n2dc" xml:space="preserve">{{પ્રબંધક}}
[[File:Dhaval_S._Vyas_04.JPG|thumb|left|બેંગલોર ખાતે વિકિમીડિયાની એક મીટિંગ દરમ્યાન, ઓક્ટોબર ૨૦૧૪]]
{{userboxtop
| bordercolor = blue
| backgroundcolor = #F0FFFF
| align = right
| toptext = User information
| extra-css =
}}
{{babel|gu|hi-3|en-4}}
{{User IRC|nick=Dhaval}}
{{User admin}}
{{User UK}}
{{User Hindu}}
{{આયાતકાર}}
{{userboxbottom}}

ધવલ સુધન્વા વ્યાસ આ મારું પૂરું નામ છે. એક ગુજરાતી હોવાને નાતે નામ અને અટકની વચ્ચે પિતાનું નામ લખવામાં મને જરા પણ સંકોચ નથી, બલ્કે ગર્વ છે. મારો ભાષા સાથેનો પ્રેમ તો ઘણો જૂનો છે, પણ વિદેશની ધરતી પર વસ્યા પછી વધુ ગાઢ થઈ રહ્યો છે. મારો જન્મ [[અમદાવાદ]] શહેરના [[ખાડીયા]] વિસ્તારની નાના સુથારવાડાની પોળ (ખરેખર તો નાનો સુથારવાડો નામ હતું)માં થયો હતો જ્યાં મેં મારું બાળપણ વિતાવ્યું અને પછી વસ્ત્રાપુર જઈ વસ્યાં. ૨૦૦૫ની આખરમાં હું [[લંડન]] આવ્યો ત્યારથી અહીં જ છું. મારી લેખનની ભાષા ક્યારેય સારી નહોતી, ખાસ કરીને અક્ષરોમાં હું ગાંધીજીને પણ સારા કહેવડાવતો હતો અને જોડણીની ભૂલો તો ખરી જ. લેખનનું મારું જ્ઞાન તથા ભાષા પ્રત્યેનો પ્રેમ અને રુચિ વધારવા માટે મારા એમ.એસ.સી.ના પ્રાધ્યાપિકા ડૉ. ભારતીબેન દેશપાંડેનો હું હંમેશા ઋણી રહીશ.

My full name is Dhaval Sudhanva Vyas. Being a Gujarati, we use father's name as our middle name, and I am proud to still practice that. I always loved my native language Gujarati (ગુજરાતી), which increased after arriving on the foreign land of UK. I was born in Nana Sutharvada ni Pol in Khadia, Ahmedabad and later moved to Vastrapur, Ahmedabad. I came to UK in late 1995 and since then am settled in London. Though I loved Gujarati and had a vast vocabulary, my writing was not very good, especially I used to commit many grammatical, including spelling, mistakes and my hand writings were at times next to impossible to read. I will always remain indebted to my M.Sc. teacher Dr. Bharatiben Deshpande for improving my affection to the language as well as knowledge of grammar.

==તારક==
{| style=&quot;border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;middle&quot; | {{#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:Tireless Contributor Barnstar Hires.gif|100px|link=]]| [[File:Tireless Contributor Barnstar.gif|100px|link=]]}}
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''અવિરત અને અથાગ યોગદાન'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;&quot; | વાહ ! -- [[સભ્ય:વિહંગ|વિહંગ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:વિહંગ|talk]]) ૨૦:૩૨, ૫ ઓકટોબર ૨૦૧૩ (IST)
|}
{| class=&quot;barnstar&quot; style=&quot;border:1px solid gray; background:#fdffe7;&quot;
|-
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding-right:5px;&quot; | {{#ifeq:{{{3}}}|alt|[[file:Working Man's Barnstar Hires.png|100px]]|[[Image:Working Man's Barnstar.png|100px]]}}

|style=&quot;font-size:1.65em; padding:0; height: 1.1em;&quot; | '''The {{GENDER:{{PAGENAME}}|Working Man's|Working Woman's|Working Wikipedian's}} Barnstar'''
|-
|style=&quot;border-top: 1px solid gray;&quot; | વાહ ! -- [[સભ્ય:વિહંગ|વિહંગ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:વિહંગ|talk]]) ૨૦:૩૨, ૫ ઓકટોબર ૨૦૧૩ (IST)
|}

==મારાં અન્ય સંપર્ક સ્થળો==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! અન્ય ભાષાનાં વિકિપીડીયા
! ગુજરાતીના અન્ય પ્રકલ્પો
! વિકિપીડીયાની અન્ય પરિયોજનાઓ
|-
| [[:hi:User_talk:Dsvyas|હિંદી]]
| [[:q:gu:User_talk:Dsvyas|કહેવતો અને અવતરણો]]
| [[:commons:User_talk:Dsvyas|કોમન્સ]]
|-
| [[:en:User_talk:Dsvyas|અંગ્રેજી]]
| [[:wikt:gu:User_talk:Dsvyas|શબ્દકોષ]]
| [http://translatewiki.net/wiki/User_talk:Dsvyas બીટાવિકિ/ભાષાંતર]
|-
| [[:lo:User_talk:Dsvyas|થાઇ]] &amp; [[:new:|new]]
| [[:s:gu:User talk:Dsvyas|વિકિસ્રોત]]
| [[:meta:User talk:Dsvyas|મેટાવિકિ]]
|}

==મારો બ્લોગ==
[http://dsvyas.wordpress.com ભાગ્યેજ લખું છું]

==કરવાનાં કામો (to do list)==

{{AfDs}}

===ગામના લેખો===
# [[ઢાંચો:ચિકદા તાલુકામાં આવેલાં ગામો]] - ગામોને ડેડિયાપાડામાંથી ખસેડી ચિકદામાં લઈ જવાં
# [[સભ્ય:Dsvyas/વલસાડ તાલુકો|વલસાડ તાલુકો]] - ગામના નામો બદલવા
# [[ઢાંચો:ઝઘડીયા તાલુકામાં આવેલાં ગામો]] - કક્કાવારી પ્રમાણે ગોઠવવા
# [[ઊંઝા]] - ગામોનાં નામો
===અન્ય===
*[[ઢાંચો:વિકિપીડિયા ભાષા]]
* કુબેરભંડારીનાં ચિત્રો
* [[ઢાંચો:Weather box]]
* [[ઢાંચો:માહિતીચોકઠું મંદિર]]
* [[ઢાંચો:Infobox settlement]]
* [[ખીજડીયા|ખીજડીયા અભયારણ્ય]]
* [[હીંગોળગઢ (તા. જસદણ) |હિંગોળગઢ પ્રકૃતિ શિક્ષણ અભયારણ્ય]]

==ઉપયોગી કડીઓ==
* [[સભ્ય:Emijrp/List_of_Wikipedians_by_number_of_edits|સભ્યોની યાદી, યોગદાનના ક્રમમાં]]
* [http://toolserver.org/~quentinv57/sulinfo/Dsvyas મારું વૈશ્વિક યોગદાન-વિકિમાં]
* [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-gu Mailing List-ગુજરાતી વિકિ]
* પ્રકાશનાધિકારની પરવાનગી માટે -  permissions-commons@wikimedia.org
*[[:મીડિયાવિકિ:Common.js‎]]
*[[મીડિયાવિકિ:Common.css]]
*[[મીડિયાવિકિ:Monobook.js‎]]
*[[સભ્ય:Dsvyas/Mediawiki:Translit.js|Translit]]
* ?uselang=qqx (to get message list)
*[[વિશેષ:Gadgets|યંત્રો/સાધનો]]
*[http://www.gujaratindia.com/media/news.htm?NewsID=29/QVIyd88XQ6BaDVuwaBg== ગુજરાતના નવા જિલ્લાઓ અને તાલુકાઓ]]
===ગુજરાતી પંચાંગ પ્રોજેક્ટ===
* [https://phabricator.wikimedia.org/T101442 બગ T101442 ફાઇલ્ડ]
* [http://st.unicode.org/cldr-apps/v#r_datetime/gu// CLDR પર ગુજરાતી તારીખ/મહિના]
* [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Extension:ParserFunctions પાર્સર ફંક્શન્સ દ્વારા અન્ય કેલેન્ડર]
* [https://apps.neechalkaran.com/wikiconverter Wikiconverter]

==ઓટલો (૬ જુલાઈ, ૨૦૧૩)ના ભાગરૂપે બનેલા સભ્યો==
#[[સભ્ય:Popatk]]‎
#[[સભ્ય:Gnpatel]]‎
#[[સભ્ય:Hansap]]‎
#[[સભ્ય:Rawalja]]‎
#[[સભ્ય:Mahendra desai]]
#[[સભ્ય:Sumantrai D. DESAI.]]</text>
      <sha1>ddlc3ba5ueu2mg97s5euknij9z8n2dc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>લિક્વિડ ક્રિસ્ટલ ડિસ્પ્લે</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24460</id>
    <revision>
      <id>900908</id>
      <parentid>896159</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T14:05:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>900908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="104306" sha1="8ceovvhdsfkkdx1epz4nk1x4v38uodi" xml:space="preserve">{{Redirect|LCD}}
{{See also|LCD classification}}
{{restructure|date=July 2009}} 

[[ચિત્ર:LCD layers.svg|thumb|250px|રિફ્લેક્ટિવ ટ્વિસ્ટેડ નિમેટિક લિક્વિડ ક્રિસ્ટલ ડિસ્પ્લે.આપાત પ્રકાશને પોલરાઇઝ કરવા ઉભી અક્ષ સાથે પોલરાઇઝિંગ ફિલ્મગ્લાસ સબટ્રેટ ITO ઇલેક્ટ્રોડ્સ સાથે આ ઇલેક્ટ્રોડ્સનો આકાર જ્યારે એલસીડી ચાલુ કરવામાં આવે છે ત્યારે કેવો આકાર દેખાશે તે નક્કી કરશે. સપાટી  પર આવેલી વર્ટિકલ રીડ્ઝ લીસી હોય છે.ટ્વિસ્ટેડ નિમેટિક લિક્વિડ ક્રિસ્ટલહોરિઝોન્ટલ ફિલ્ટર સાથે હરોળમાં ઉભેલી હોરિઝોન્ટલ રીડ્ઝ સાથે કોમન ઇલેક્ટ્રોડ ફિલ્મ (ITO) સાથે ગ્લાસ સબટ્રેટપ્રકાશને અટકાવવા/પસાર થવા દેવા માટે આડા અક્ષ સાથે પોલરાઇઝિંગ ફિલ્ટર ફિલ્મપરાવર્તક સપાટી દર્શકને પ્રકાશ પાછો મોકલે છે.(બેકલિટ એલસીડીમાં, આ પડના સ્થાને પ્રકાશ સ્ત્રોત હોય છે.)]]
'''લિક્વિડ ક્રિસ્ટલ ડિસ્પ્લે'''  ('''LCD''' ) એ એક પાતળો, સપાટ પડદો છે જેનો શબ્દો, ચિત્રો અને હલનચલનવાળા ચિત્રો જેવી માહિતીને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ વિજ્ઞાનનો ઉપયોગ કરીને દર્શાવવામાં ઉપયોગ થાય છે. તેનો વિવિધ ઉપકરણોમાં ઉપયોગ થાય છે. જેમાં કમ્પ્યુટર, ટેલિવિઝન, ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ પેનલના મોનિટર તરીકે અને વિમાનના કોકપીટથી માંડીને રોજબરોજના ઉપયોગમાં લેવાતા વપરાશ સાધનોનો સમાવેશ થાય છે. રોજબરોજના ઉપયોગમાં લેવાતા સાધનોમાં વિડીઓ પ્લેયર્સ, ગેમિંગ ડિવાઇસ, ઘડિયાળ, કેલ્ક્યુલેટર અને ટેલિફોન વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. તેની મુખ્ય વિશેષતાઓમાં તેની હલકા વજનવાળી રચના, તેની સુવાહ્યતા અને [[કેથોડ રે ટ્યુબ]] (CRT) ડિસ્પ્લે ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરીને બનાવવામાં આવતા પડદાની તુલનાએ મોટા પ્રમાણમાં પડદા બનાવવાની તેની ક્ષમતાનો સમાવેશ થાય છે. તેમાં ઇલેક્ટ્રિકલ વીજ વપરાશ ઓછો થતો હોવાથી તેનો [[બેટરી]]થી ચાલતા [[ઇલેક્ટ્રોનિક]] ઉપકરણોમાં ઉપયોગ થાય છે. તે [[ઇલેક્ટ્રોનિક વિજ્ઞાન]] દ્વારા અંકુશિત (નિયમન) થતી ઓપ્ટિકલ ડિવાઇસ છે અને [[પ્રવાહી સ્ફટિક]] ભરેલા અસંખ્ય [[પિક્સેલ]]ની બનેલી હોય છે. રંગીન અથવા [[એકરંગી]] છબી રચવા માટે તેને [[પ્રકાશના સ્ત્રોત]] [[(પાશ્ચ્વપ્રકાશ)]] અથવા [[પરાવર્તક]]ની સામે સીધી લીટીમાં ગોઠવવામાં આવે છે. 1888માં પ્રવાહી સ્ફટિકની શોધને પગલે એલસીડી ટેકનોલોજીનો વિકાસ થયો હતો. 
2008 સુધીમાં એલસીડી સ્ક્રીનવાળા ટેલિવિઝનનું વેચાણ સીઆરટી ટેલિવિઝન કરતા વધી ગયું હતું.

== સર્વસામાન્ય નિરીક્ષણ ==
{{Unreferenced section|date=June 2009}}
[[ચિત્ર:MA-2.JPG|right|thumb|250px|એલસીડી એલાર્મ ઘડિયાળ]]
એલસીડીનો પ્રત્યેક [[પિક્સેલ]] બે [[પારદર્શી]] [[ઇલેક્ટ્રોડ]]ની વચ્ચે સીટી લીટીમાં આવેલા [[પરમાણુ]]ના પડ અને બે [[પોલરાઇઝિંગ]] [[ફિલ્ટર]] ધરાવે છે. તેની ટ્રાન્સમિશનની અક્ષો (મોટા ભાગના કિસ્સામાં)એકબીજાને કાટખૂણે હોય છે. પોલરાઇઝિંગ ફિલ્ટરની વચ્ચે કોઇ વાસ્તવિક [[પ્રવાહી સ્ફટિક]] ન હોવાથી [[પ્રથમ]] ફિલ્ટરમાંથી પસાર થતો પ્રકાશ બીજા (આડા) પોલરાઇઝર દ્વારા અટકાવાશે.

પ્રવાહી સ્ફટિક પદાર્થના સંપર્કમાં રહેલી ઇલેક્ટ્રોડની સપાટીને ટ્રીટમેન્ટ આપવામાં આવે છે જેથી પ્રવાહી સ્ફટિક પરમાણુ કોઇ એક ચોકક્સ દીશામાં એલાઇન થાય છે. આ ટ્રીટમેન્ટ એક પાતળું પોલિમર પડ ધરાવે છે જેને કપડા જેવી વસ્તુથી એક દિશામાં ઘસવામાં આવેલું હોય છે. બાદમાં પ્રવાહી સ્ફટિકની એલાઇનમેન્ટની દિશા ઘસવાની દિશાને આધારે નક્કી થાય છે. ઇલેક્ટ્રોડ્સ
[[ઇન્ડિયમ ટીન ઓક્સાઇડ]] (ITO) તરીકે ઓળખાતા પારદર્શી કન્ડક્ટરના બનેલા હોય છે. 

[[વીજ ક્ષેત્ર]] લાગુ કરતા પહેલા, પ્રવાહી સ્ફટિક પરમાણુનું દિશામાન (ઓરિએન્ટેશન) ઇલેક્ટ્રોડની સપાટી પર એલાઇમેન્ટને આધારે નક્કી થાય છે. નિમેટિક ડિવાઇસમાં (અત્યંત સામાન્ય પ્રવાહી સ્ફટિક ડિવાઇસ) બે ઇલેક્ટ્રોડ પર સપાટી એલાઇમેન્ટની દિશા એક બીજાને કાટખૂણે હોય છે માટે પરામણુઓ તેમની જાતને [[હેલિકલ]] (સર્પિલા) અથવા [[ટ્વિસ્ટ]] (વળ) માળખામાં ગોઠવે છે. તે આપાત પ્રકાશના પોલરાઇઝેશનનું રોટેશન ઘટાડે છે અને ડિવાઇસ [[ગ્રે]] દેખાય છે. જો આપવામાં આવેલા વોલ્ટેજ પુરતા પ્રમાણમાં મોટા હોય તો, પડના કેન્દ્રમાં આવેલા પ્રવાહી સ્ફટિક પરમાણુના વળ સંપૂર્ણપણે ઉતરી જાય (અનટ્વિસ્ટ થઇ જાય) છે અને તે જ્યારે પ્રવાહી સ્ફટિક પડમાંથી પસાર થાય છે ત્યારે આપાત પ્રકાશનું પોલરાઇઝેશન થતું નથી. આ પ્રકાશ બાદમાં બીજા ફિલ્ટરને કાટખૂણે પોલરાઇઝ થાય છે અને આમ તેને અટકાવાયા છે અને [[પિક્સેલ]] [[કાળો]] દેખાય છે. પ્રત્યેક પિક્સેલમાં પ્રવાહી સ્ફટિક પડને અપાયેલા વોલ્ટેજને અંકુશિત કરીને ભિન્ન માત્રામાં પ્રકાશ પસાર કરી શકાય છે અને આમ વિવિધ સ્તરના ગ્રે રંગ રચાય છે.

[[ચિત્ર:LCDneg.jpg|left|thumb|સાધનમાંથી દૂર કરેલા અને ટોચ પર ગોઠવેલા ટોચના પોલરાઇઝર સાથેની એલસીડી કે જેથી ટોચના અને તળીયાના પોલરાઇઝર સમાંતર બને.]]
વોલ્ટેજ-ઓન સ્થિતિમાં ટ્વિસ્ટેડ નિમેટિક ડિવાઇસની ઓપ્ટિકલ ઇફેક્ટ વોલ્ટેજ-ઓફ સ્થિતિની ઇફેક્ટની તુલનાએ ડિવાઇસની જાડાઇ પર ઓછો આધાર રાખે છે. આને કારણે આ સાધનોનું સંચાલન ક્રોસ્ડ પોલરાઇઝરની વચ્ચે કરવામાં આવે છે, જેથી વોલ્ટેજ વગર તે ચમકતી દેખાય. (આપણી આંખ તેજસ્વી સ્થિતિમાં ફેરફારની તુલનાએ કાળી સ્થિતિમાં ફેરફાર પ્રત્યે વધુ સંવેદનશીલ છે, એટલે કે આંખ સફેદ સ્થિતમાં ભિન્નતા કરતા કાળી સ્થિતિમાં ભિન્નતા ઝડપથી ઓળખી કાઢે છે) આ સાધનોનું સમાંતર પોલરાઇઝરની વચ્ચે પણ સંચાલન કરી શકાય છે. આ સ્થિતિમાં તેજસ્વી અને કાળી સ્થિતિ વિપરિત થઇ જાય છે. વોલ્ટેજ-ઓફ કાળી સ્થિતિ આ ગોઠવણીમાં અનિયમિત આકારના ડાઘા જેવી દેખાય છે, જો કે ડિવાઇસમાં જાડાઇમાં થોડી ભિન્નતાને કારણે આમ થાય છે.

પ્રવાહી સ્ફટિક દ્રવ્ય અને એલાઇનમેન્ટ પડ દ્રવ્ય એમ બંને દ્રવ્યો [[આયનીય સંયોજનો]] ધરાવે છે. જો ચોકક્સ પોલારિટીવાળું વીજ ક્ષેત્ર લાંબા સમય સુધી આપવામાં આવે તો આ આયનીય દ્રવ્ય સપાટી પર ખેંચાઈ આવે છે અને ડિવાઇસની કાયક્ષમતા ઘટાડે છે. [[વૈકલ્પિક કરન્ટ]] આપવાથી અથવા વીજ ક્ષેત્રની પોલારિટી વિપરીત કરી દેવાથી આ સમસ્યાને ટાળી શકાય છે.(પ્રવાહિ સ્ફટિક પડનો પ્રતિભાવ સામ્ય છે અને તેના પર આફવામાં આવેલા વીજ ક્ષેત્રની પોલારિટીની અસર થતી નથી.)

ડિસ્પ્લેમાં જ્યારે પિક્સેલની મોટી સંખ્યામાં જરૂર પડે છે ત્યારે પ્રત્યેક પિક્સેલનું સીધું સંચાલન કરવું તકનિકી રીતે શક્ય નથી કારણકે ત્યારે પ્રત્યેક પિક્સેલને સ્વતંત્ર ઇલેક્ટ્રોડ્સની જરૂર પડશે. તેના સ્થાને ડિસ્પ્લેને ''[[મલ્ટિપ્લેક્સ]]''  કરવામાં આવે છે. મલ્ટિપ્લેક્સ્ડ ડિસ્પ્લેમાં, ડિસ્પ્લેની એક તરફ આવેલા ઇલેક્ટ્રોડ્સનું જૂથ બનાવવામાં આવે છે અને એકબીજા સાથે (સ્તંભમાં) જોડવામાં આવે છે. અને પ્રત્યેક જૂથને તેનો પોતાનો [[વોલ્ટેજ સ્ત્રોત]] મળે છે. બીજી બાજુએ પણ ઇલેક્ટ્રોડને પણ એકબીજા સાથે (હારમાં) જોડવામાં આવે છે. અને પ્રત્યેજ જૂથને વોલ્ટેજ સિંક આપવામાં આવે છે. જૂથને એવી રીતે ડિઝાઇન કરવામાં આવે છે કે પ્રત્યેક પિક્સેલ અનન્ય અને બિનવહેંચાયેલો સ્ત્રોત અને સિંક મેળવે. ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અથવા સોફ્ટવેરનું સંચાલન કરતું ઇલેક્ટ્રોનિક્સ બાદમાં શ્રેણીમાં સિન્ક ચાલુ કરે છે અને પ્રત્યેક સિંકના પિક્સેલને સ્ત્રોત પુરો પાડે છે.

== વિગતવાર વર્ણન (સ્પેસિફિકેશન્સ) ==
{{Howto|section|date=July 2009}}
એલસીડી મોનિટરના મૂલ્યાંકન દરમિયાન ધ્યાનમાં રાખવા જેવા મહત્ત્વના પરિબળોઃ
* [[રિઝોલ્યુશનઃ]] પિક્સેલમાં દર્શાવેલું સ્ક્રીનનું આડું અને ઉભું માપ (દા.ત. 1,024×768) [[સીઆરટી મોનિટર]]થી વિપરિત એલસીડી મોનિટરમાં શ્રેષ્ઠ ડિસપ્લે ઇફેક્ટ માટે નેટિવ સુસંગત રિઝોલ્યુશન હોય છે.
* [[ડોટ પિચઃ]] બે નજીકના પિક્સેલ વચ્ચેનું અંતર. ડોટ પિચનું કદ જેટલું નાનું તેટલા ડિસ્પ્લેમાં દાણા ઓછા દેખાય છે અને પરિણામે ચિત્ર વધુ સ્પષ્ટ દેખાય છે. ડોટ પિચ આડી અને ઉભી બંને રીતે સરખી હોઇ શકે છે અથવા ભિન્ન પણ હોઇ શકે છે (પરંતુ એવું ઓછું જોવા મળે છે)
* વ્યૂએબલ સાઇઝઃ એલસીડી પેનલનું માપ કર્ણમાં માપવામાં આવે છે. (જે એક્ટિવ ડિસ્પ્લે એરિયા તરીકે વધુ ઓળખાય છે)
* [[પ્રતિભાવ સમયઃ]] પિક્સેલનો રંગ અને તેજ બદલવા માટે જરૂરી લઘુત્તમ સમય. પ્રતિભાવ સમયનું ચડાવ અને ઉતાર સમયમાં પણ વિભાજન થાય છે. એલસીડી મોનિટર માટે તે બીટીબી (બ્લેક ટુ બ્લેક) અથવા જીટીજી (ગ્રે ટુ ગ્રે)માં માપવામાં આવે છે. માપના આ ભિન્ન પ્રકારો તુલના વધુ મુશ્કેલ બનાવે છે. એલસીડી મોનિટરના માપદંડઃ ઉદ્દેશાત્મક અને વિષયાત્મક વિશ્લેષણ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://webvision.med.utah.edu/temporal.html |title=ટેમ્પોરલ રિઝોલ્યુશન |access-date=2010-06-16 |archive-date=2011-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110318000647/http://webvision.med.utah.edu/temporal.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[ઇનપુટ લેગઃ]] મોનિટર જે ક્ષણે ડિસ્પ્લે લિન્ક પર ચિત્ર મેળવે તે ક્ષણ અને જે ક્ષણે ચિત્ર પ્રદર્શિત થાય તે ક્ષણ વચ્ચેનો તફાવત. એટલે કે ચિત્રને પ્રદર્શિત થવામાં થતો વિલંબ ઇનપુટ લેગ ઇમેજ સ્કેલિંગ, નોઇઝ રિડક્શન, ડિટેઇલ એનહાન્સમેન્ટ જેવી આંતરિક ડિજિટલ પ્રક્રિયા તેમજ ફ્રેમ ઇન્ટરપોલેશન જેવી આધુનિક ટેકનિકને કારણે સર્જાય છે. ઇનપુલ લેગનું માપ 3-4 ફ્રેમ જેટલું ઊંચું હોઇ શકે છે. (60p/60i સિગ્નલ માટે 67 ms જેટલું) કેટલાક મોનિટર અને ટીવી સેટ વિશેષ “ગેમિંગ મોડ” ધરાવે છે જે મોટા ભાગની આંતરિક પ્રક્રિયાઓને નિષ્ક્રિય કરી દે છે અને ડિસ્પ્લેને તેના નેટિવ રિઝોલ્યુશનમાં સેટ કરે છે.
* [[રિફ્રેશ દરઃ]] મોનિટર તેને આપવામાં આવેલા ડેટામાંથી એક સેકન્ડમાં કેટલી વખત ડેટા મેળવે છે તેનો આંક.  સક્રિય એલસીડી પિક્સેલ ફ્રેમની વચ્ચે ફ્લેશ ઓન-ઓફ થતો નથી માટે એલસીડી મોનિટર રિફ્રેશ કે ઇન્ડ્યુસ્ડ ફ્લિકર ધરાવતા નથી, પછી ભલે રિફ્રેશ દર ગમે તેટલો ઓછો હોય.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.xbitlabs.com/articles/monitors/display/lcd-parameters_3.html |title=કન્ટેમ્પરરી એલસીડી મોનિટર પેરામિટર્સ: ઓબ્જેક્ટિવ એન્ડ સબ્જેક્ટિવ એનાલિસિસ (પાનું 3) |access-date=2010-06-16 |archive-date=2014-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141101080411/http://www.xbitlabs.com/articles/monitors/display/lcd-parameters_3.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; આધુનિક એલસીડી ટેલિવિઝન હવે 240 Hz સુધી રિફ્રેશ દર ધરાવે છે જે સરળ હિલચાલ માટે એડવાન્સ્ડ ડિજિટલ પ્રોસેસિંગને વધારાની ઇન્ટરપોલેટેડ ફ્રેમ દાખલ કરવાની છૂટ આપે છે. ખાસ કરીને  24p જેટલા નીચા ફ્રેમ દરવાળા [[બ્લુ-રે ડિસ્ક]] જેવા મટિરીયલને. જો કે આવો ઊંચા રિફ્રેશ દર પિક્સેલ પ્રતિભાવ સમય સાથે સુસંગત થતો નથી માટે વધારાની પ્રક્રિયાઓ નોંધપાત્ર ઇનપુટ લેગ ઉભું કરી શકે છે.
* [[મેટ્રિક્સ ટાઇપ]]: એક્ટિવ [[TFT]] અથા પેસિવ
* [[દ્રષ્ટિ કોણઃ]] (વધુ ચોકક્સ રીતે તે [[દ્રષ્ટિ દિશા]] તરીકે ઓળખાય છે)
* રંગ સુસંગતતાઃ કેટલા પ્રકારના રંગને સમર્થને મળે છે.(વધુ ચોક્કસ રીતે તે રંગ [[મર્યાદા]] તરીકે ઓળખાય છે)
* [[તેજઃ]] ડિસ્પ્લેમાંથી પેદા થતા પ્રકાશની માત્રા (વધુ ચોકક્સ રીતે તે [[લ્યુમિનન્સ]] તરીકે ઓળખાય છે)
* [[કોન્ટ્રાસ્ટ ગુણોત્તરઃ]] સૌથી વધુ તેજસ્વી અને સૌથી વધુ કાળા ભાગની તીવ્રતાનો ગુણોત્તર
* [[સાપેક્ષ ગુણોત્તરઃ]] પહોળાઇ અને ઊંચાઇનો ગુણોત્તર (દા.ત. 4:3, 5:4, 16:9 or 16:10)
* ઇનપુટ પોર્ટ (દા.ત. [[DVI]], [[VGA]], [[LVDS]], [[ડિસ્પ્લેપોર્ટ]], અથવા [[એસ-વિડીયો]] અને [[HDMI]]).
* [[ગામા કરેક્શન]]

== ટૂકો ઇતિહાસ ==
* 1888: [[ફ્રીડરિચ રીઇન્ટ્ઝર]] (1858-1927)એ ગાજરમાંથી કાઢેલા કોલેસ્ટેરોલનો પ્રવાહી સ્ફટિકીય સ્વભાવ શોધ્યો (બે ગલન બિંદુ અને રંગોનું સર્જન)અને તેના તારણને 3 મે 1888ના રોજ વિયેના કેમિકલ સોસાયટીની બેઠકમાં પ્રકાશિત કર્યા. ''(F. Reinitzer: Beiträge zur Kenntniss des Cholesterins, Monatshefte für Chemie (Wien) 9, 421-441 (1888)'' ).&lt;ref&gt;ટિમ સ્લકિન: ''Ueber die Natur der kristallinischen Flüssigkeiten und flüssigen Kristalle''  (''પ્રવાહી સ્ફટિકનો પ્રારંભિક ઇતિહાસ'' ), બુનસેન-મેગેઝીન, 7.જાહરગેંગ, 5/2005
&lt;/ref&gt;

* 1904: [[ઓટ્ટો લેહમેન]]એ તેનું કામ ''&quot;ફ્લસિગ ક્રિસ્ટલી&quot;''  (પ્રવાહી સ્ફટિકો) પ્રકાશિત કર્યું.

* 1911: [[ચાર્લ્સ મૌગુઇન]]એ પાતળા પડમાં પ્લેટમાં બંધ રહેલા પ્રવાહી સ્ફટિકોનો પ્રથમ પ્રયોગ કર્યો.

* 1922: [[જ્યોર્જ ફ્રીડેલ]]એ પ્રવાહી સ્ફટિકના બંધારણ અને ગુણધર્મો વર્ણવ્યા અને તેમનું ત્રણ પ્રકાર (નિમેટિક્સ, સ્મેક્ટિક્સ અને કોલેસ્ટેરિક્સ)માં વર્ગીકરણ કર્યું.

* 1936: [[ધ માર્કોની વાયરલેસ ટેલિગ્રાફ કંપની]]એ ''&quot;ધ લિક્વિડ ક્રિસ્ટલ લાઇટ વાલ્વ&quot;''  ટેકનોલોજીના પ્રથમ ઉપયોગને પેટન્ટ કરાવ્યો.

* 1962: ડો. [[જ્યોર્જ ડબલ્યુ. ગ્રે]] દ્વારા ''&quot;પ્રવાહી સ્ફટિકના પરમાણુ બંધારણ અને ગુણધર્મો&quot;''  વિષય પર અંગ્રેજી ભાષામાં સૌ પ્રથમ મોટું પ્રકાશન.&lt;ref&gt;જ્યોર્જ ડબલ્યુ. ગ્રે, સ્ટિફન એમ. કેલી: ''&quot;ટ્વિસ્ટેડ નિમેટિક ડિસ્પ્લે ડિવાઇસ માટે પ્રવાહી સ્ફટિકો&quot;'' , જે. મેટર. કેમ., 1999, 9, 2037–2050&lt;/ref&gt;

* 1962: [[આરસીએ]]ના રિચાર્ડ વિલિયમ્સને જણાયું કે પ્રવાહી સ્ફટિક કેટલાક રસપ્રદ ઇલેક્ટ્રો-ઓપ્ટિક ગુણધર્મો ધરાવે છે અને તેણે પ્રવાહી સ્ફટિક પદાર્થના પાતળા પડમાં વોલ્ટેજ આપીને સ્ટ્રિપ-પેટર્ન (પટ્ટીવાળી ભાત) પેદા કરીને ઇલેક્ટ્રો-ઓપ્ટિકલ ઇફેક્ટ પેદા કરી હતી. આ ઇફેક્ટ ઇલેક્ટ્રો-હાઇડ્રોડાયનામિક્સ ઇનસ્ટેબિલિટી ફોર્મિંગ આધારિત છે જે અત્યારે પ્રવાહી સ્ફટિકમાં “વિલિયમ્સ ડોમેઇન” તરીકે ઓળખાય છે.&lt;ref&gt;આર. વિલિયમ્સ, “પ્રવાહી સ્ફટિકમાં ડોમેઇન,” જે. ફિઝ. કેમ., ભાગ 39, પાના 382–388, જુલાઈ 1963&lt;/ref&gt;

* 1964: વિલિયમ્સે શોધેલી ઇફેક્ટ પર આરસીએ લેબોરેટરીઝમાં કામ કરતા [[જ્યોર્જ એચ. હીલ્મીયર]]એ કલરનું સ્વિચિંગ શોધી કાઢ્યું હતું, તેમણે હોમિયોટ્રોપિકલ ઓરિએન્ટેડ પ્રવાહી સ્ફટિકમાં ડાયક્રોઇક ડાયના ફીલ્ડ-ઇન્ડ્યુસ્ડ રિએલાઇનમેન્ટ દ્વારા કલર સ્વિચિંગ મેળવ્યું હતું. આ નવી ઇલેક્ટ્રો-ઓપ્ટિકલ ઇફેક્ટમાં કેટલીક સમસ્યાઓએ હીલ્મીયરને પ્રવાહી સ્ફટિકમાં સ્કેટરિંગ ઇફેક્ટ પર કામ કરાવવાનું ચાલું રાખ્યું હતું અને અંતે તેમણે ''[[ડાયનામિક્સ સ્કેટરિંગ મોડ]]''  (DSM) આધારિત સૌ પ્રથમ ઉપયોગમાં લઇ શકાય તેવું પ્રવાહી સ્ફટિક ડિસ્પ્લે તૈયાર કર્યું હતું. ડીએસએમ ડિસ્પ્લેને વોલ્ટેજ આપવાથી, શરૂઆતમાં સ્પષ્ટ પારદર્શી પ્રવાહી સ્ફટિક પડ ડહોળાયેલા દૂધીયા રંગ જેવી સ્થિતિમાં ફેરવાય છે. ડીએસએમ ડિસ્પ્લેને ટ્રાન્સમિસિવ અને રિફ્લેક્ટિવ મોડલમાં ચલાવી શકાય છે પરંતુ તેના માટે તેને નોંધપાત્ર પ્રમાણમાં વીજપ્રવાહની જરૂર પડે છે.&lt;ref name=&quot;cast06&quot;&gt;{{Cite journal | title=Modifying Light | first1=Joseph A. | last1=Castellano | journal=American Scientist | volume=94 | issue=5 | year=2006 | pages=438–445}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;જી. એચ. હીલમીયર અને એલ. એ. ઝનોની, “નિમેટિક પ્રવાહી સ્ફટિકમાં મહેમાન-યજમાન સંવાદ. નવી ઇલેક્ટ્રો-ઓપ્ટિક ઇફેક્ટ,” એપ્લ. ફિઝ. લેટ, ભાગ 13, નંબર 3, પાના 91–92, 1968&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;જી. એચ. હીલમીયર, એલ. એ. ઝનોની અને એલ. એ. બાર્ટન, “ડાયનામિક સ્કેટરિંગ: ન્યૂ ઇલેક્ટ્રો-ઓપ્ટિક ઇફેક્ટ ઇન સર્ચેઇન ક્લાસિસ ઓફ નિમેટિક લિક્વિડ ક્રિસ્ટલ્સ,” પ્રોક. IEEE, ભાગ 56, પાના 1162–1171, જુલાઈ 1968&lt;/ref&gt; [[જ્યોર્જ એચ. હીલ્મીયર]]નો નેશનલ ઇન્વેન્ટર્સ હોલ ઓફ ફેમમાં સ્થાન આપવામાં આવ્યું હતું અને તેમને એલસીડીના શોધકનું સન્માન આપવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.invent.org/2009induction/1_3_09_induction_heilmeier.asp |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-06-16 |archive-date=2010-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101205153846/http://www.invent.org/2009induction/1_3_09_induction_heilmeier.asp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

* 1960નો દાયકોઃ 1960ના દાયકાના અંતમાં પ્રવાહી સ્ફટિક પર પહેલજનક કામ [[યુકે]]ની [[રોયલ રડાર એસ્ટાબ્લિશમેન્ટ]], [[મેલવર્ન]], ઇંગ્લેન્ડ દ્વારા કરાયું હતું. આરઆરઇની ટુકડીએ [[યુનિવર્સિટી ઓફ હલ]] ખાતે જ્યોર્જ ગ્રે અને તેમની ટુકડી દ્વારા ચાલી રહેલા કામમાં મદદ કરી હતી અને સાઇનોબાયફિનાઇલ લિક્વિડ ક્રિસ્ટલની શોધ કરી હતી (જે એલસીડીમાં ઉપયોગ કરી શકાય તેવા યોગ્ય સ્થિરતા અને તાપમાન ધરાવતા હતા).

* 1970: 4 ડિસેમ્બર 1970ના રોજ [[સ્વિત્ઝર્લેન્ડ]]ના [[હોફમેન-લારોશે]] પ્રવાહી સ્ફટિકમાં [[ટ્વિસ્ટેડ નિમેટિક ફીલ્ડ ઇફેક્ટ]]ની પેટન્ટ ([http://www.lcd-experts.net/ સ્વિસ પેટન્ટ નંબર. 532 261] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210309070121/http://www.lcd-experts.net/ |date=2021-03-09 }}) મેળવવામાં નિષ્ફળ ગયા હતા. આ પેટન્ટમાં વોલ્ફગેંગ હેલફ્રીક અને [[માર્ટિન સ્કેટ]]ને સંશોધક તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યા હતા. (તેઓ તે સમયે સેન્ટ્રલ રિસર્ચ લેબોરેટરી માટે કામ કરતા હતા)&lt;ref name=&quot;cast06&quot;/&gt; હોફમેન-લારોશેએ બાદમાં સ્વિસ ઉત્પાદક [[બ્રાઉન, બોવેરી એન્ડ સી]]ને શોધનો ઉપયોગ કરવાનો પરવાનો આપ્યો હતો. તેમણે 1970ના દાયકામાં કાંડા ઘડિયાળ અને જાપાની ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ઉદ્યોગ માટે ડિસ્પ્લેનું ઉત્પાદન કર્યું હતું. ટૂંક જ સમયમાં તેમણે ટીએન-એલસીડી સાથેની સૌ પ્રથમ ડિજિટલ ક્વાર્ટઝ કાંડા ઘડિયાળ અને અસંખ્ય અન્ય પ્રોડક્ટનું ઉત્પાદન કર્યું હતું. [[જેમ્સ ફર્ગાસન]]એ [[કેન્ટ સ્ટેટ યુનિવર્સિટી]] [[લિક્વિડ ક્રિસ્ટલ ઇન્સ્ટિટ્યુટ]] ખાતે સરદારી અરોરા અને [[એલફ્રેડ સુપે]] સાથે કામ કરીને 22 એપ્રિલ 1971ના રોજ અમેરિકામાં અગાઉ મેળવાયેલી પેટન્ટ જેવી જ (આઇડેન્ટિકલ) પેટન્ટ ફાઇલ કરી હતી.&lt;ref&gt;{{cite web | title = Modifying Light | work = American Scientist Online | url = http://www.americanscientist.org/template/AssetDetail/assetid/53321/page/4;jsessionid=aaa6J-GFIciRx2%3Ci%3ELive | access-date = 2010-06-16 | archive-date = 2008-12-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081220055207/http://www.americanscientist.org/template/AssetDetail/assetid/53321/page/4;jsessionid=aaa6J-GFIciRx2%3Ci%3ELive | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; 1971માં ફર્ગાસનની કંપની [[ઇલિક્સકો]] (જે અત્યારે [[એલએક્સડી ઇનકોર્પોરેટેડ]] તરીકે ઓળખાય છે)એ ટીએન ઇફેક્ટ આધારિત સૌ પ્રથમ એલસીડીનું ઉત્પાદન કર્યું હતું. આ એલસીડીએ નીચા સંચાલન વોલ્ટેજ અને ઓછા વીજ વપરાશના સુધારાને કારણે ટૂંક સમયમાં નબળી ગુણવત્તા ધરાવતા ડીએસમ પ્રકારના એલસીડીને વેચાણમાં પાછળ પાડી દીધા હતા.
* 1972: ટી પિટર બ્રોડી દ્વારા સૌ પ્રથમ એક્ટિવ-મેટ્રિક્સ લિક્વિડ ક્રિસ્ટલ ડિસ્પલે પેનલ તૈયાર કરાઈ હતી.&lt;ref&gt;બ્રોડી, ટી. પી., ''&quot;એક્ટિવ મેટ્રિક્સનો જન્મ&quot;'' , ઇન્ફર્મેશન ડિસ્પ્લે, ભાગ 13, નંબર 10, 1997, પાના 28-32.&lt;/ref&gt;
* 2007: વર્ષ 2007ના ચોથા ત્રિમાસિકગાળામાં વૈશ્વિક વેચાણમાં સૌ પ્રથમ વખત એલસીડી ટેલિવિઝને સીઆરટી ટેલિવિઝનોને પાછળ રાખી દીધા હતા.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.engadgethd.com/2008/02/19/worldwide-lcd-tv-shipments-surpass-crts-for-first-time-ever/ |title=Worldwide LCD TV shipments surpass CRTs for first time ever |publisher=engadgetHD |date=2008-02-19 |access-date=2008-06-13 |archive-date=2008-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080503202816/http://www.engadgethd.com/2008/02/19/worldwide-lcd-tv-shipments-surpass-crts-for-first-time-ever/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* 2008: [[ડિસ્પ્લે બેન્કે]] 2008માં ટીવીના વૈશ્વિક વેચાણ અંગે જે આગાહી કરી હતી તેમાં 20 કરોડ ટીવીના વેચાણ સાથે એલસીડી ટીવીએ 50 ટકા બજાર હિસ્સો હાંસલ કરીને બજાર અગ્રણી બન્યાં હતા.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.displaybank.com/eng/info/news/press_show.php?id=2996 |title=Displaybank's Global TV Market Forecasts for 2008 - Global TV market to surpass 200 million units |publisher=Displaybank |date=2007-12-05 |access-date=2008-06-13}}&lt;/ref&gt;

પ્રારંભિક સમયમાં ઇનસાઇડરની દ્રષ્ટિએ લિક્વિડ ક્રિસ્ટલ ડિસ્પ્લેના મૂળ અને જટીલ ઇતિહાસનું વર્ણન જોસેફ એ. કેસલેનો દ્વારા ''લિક્વિડ ગોલ્ડઃ ધ સ્ટોરી ઓફ લિક્વિડ ક્રિસ્ટલ ડિસ્પ્લે એન્ડ ધ ક્રિએશન ઓફ એન ઇન્ડસ્ટ્રી'' માં પ્રકાશિત કરાયું હતું.&lt;ref&gt;''પ્રવાહી સોનું: લિક્વિડ ક્રિસ્ટલ ડિસ્પ્લેની કહાણી અને ઉદ્યોગનું સર્જન'' , જોસેફ એ. કેસલેનો, 2005 વર્લડ સાયન્ટિફિક પબ્લિશિંગ કંપની પીટીઇ. લિ., ISBN 981-238-956-3.&lt;/ref&gt; ભિન્ન દ્રષ્ટિકોણથી એલસીડીના મૂળ અને ઇતિહાસ અંગેનો અન્ય અહેવાલ હિરોશી કાવામોટો દ્વારા પ્રકાશિત કરાયો હતો જે [[આઇઇઇઇ]] હિસ્ટરી સેન્ટર પર ઉપલબ્ધ છે.&lt;ref&gt;[http://ieee.org/portal/cms_docs_iportals/iportals/aboutus/history_center/LCD-History.pdf લિક્વિડ ક્રિસ્ટલ ડિસ્પ્લેનો ઇતિહાસ], હિરોશી કાવામોટો, ''પ્રોસિટિંગ્સ ઓફ ધ IEEE'' , '''90''' , #4 (એપ્રિલ 2002), પાના 460–500, {{doi|10.1109/JPROC.2002.1002521}}&lt;/ref&gt;

== કલર ડિસ્પ્લે ==
{{Unreferenced section|date=June 2009}}
[[ચિત્ર:LCD_RGB_subpixel.jpg|thumb|left|300px|કલર એલસીડીનો પેટાપિક્સેલ]]
[[ચિત્ર:XO screen 01 Pengo.jpg|thumb|OLPC XO-1 ડિસ્પ્લે (ડાબે)ની કલર એલસીડી સાથે તુલના. ચિત્ર પ્રત્યેક સ્ક્રીનનું 1×1 mm દર્શાવે છે.એક પિક્સેલ તરીકે 3 લોકેશન્સનું એલસીડી એડ્રેસ ગ્રૂપXO-1 ડિસ્પ્લે પ્રત્યેક લોકેશનને અલગ પિક્સેલ તરીકે સંબોધે છે.]]
[[ચિત્ર:LCD RGB.jpg|thumb|રંગ કેવી રીતે સર્જાય છે તેનું ઉદાહરણ (R-લાલ, G-લીલો and B-વાદળી)]]

કલર એલસીડીમાં પ્રત્યેક વ્યક્તિગત [[પિક્સેલ]]ને ત્રણ સેલ અથવા પેટાપિક્સેલમાં વિભાજિત કરવામાં આવે છે અને વધારાના ફિલ્ટર (પિગમેન્ટ ફિલ્ટર, ડાય ફિલ્ટર અને મેટલ ઓક્સાઇડ ફિલ્ટર) દ્વારા તેમને અનુક્રમે લાલ, લીલો અને વાદળી રંગે રંગવામાં આવે છે. પ્રત્યેક પેટાપિક્સેલને સ્વતંત્ર રીતે અંકુશિત કરીને પ્રત્યેક પિક્સેલ માટે સંભવિત હજારો લાખો રંગ પેદા કરી શકાય છે. [[સીઆરટી મોનિટર]] ફોસ્ફરસ ''મારફતે''  આવા જ પેટાપિક્સેલના બંધારણનો ઉપયોગ કરે છે. જો કે સીઆરટીમાં આપવામાં આવેલું ઇલેક્ટ્રોનનું કિરણ ચોક્કસ 'પેટાપિક્સલ' પર અથડાતું નથી. એલસીડી અને સીઆરટી મોનિટર બંને લાલ, લીલો અને વાદળી ઘટકોનો ઉપયોગ કરતા હોવાથી તેઓ [[આરજીબી કલર મોડેલ]]ના સીધા ઉપયોગ છે અને માનવ દ્રષ્ટિના [[ત્રિરંગીય]] સ્વભાવના પરિણામે રંગનો વર્ણપટ સળંગ હોય તેવી ભ્રમણા આપે છે.

વિવિધ [[પિક્સેલ ભૂમિતિ]]માં મોનિટરના ઉપયોગને આધારે કલર કમ્પોનન્ટને ગોઠવી શકાય છે. સોફ્ટવેર જાણતું હોય કે જે તે એલસીડીમાં કઇ પ્રકારની ભૂમિતિનો ઉપયોગ થાય છે તો તે તેના [[પેટાપિક્સેલ રેન્ડરિંગ]] મારફતે મોનિટરનું દેખીતું રિઝોલ્યુશન વધારવા ઉપયોગ થઇ શકે છે. આ ટેકનિક ટેક્સ્ટ [[એન્ટિ-એલાયઝિંગ]]માં ઘણી ઉપયોગી છે.

હલચહલનવાળા ચિત્રોને વધુ સ્પષ્ટ કરવા જ્યારે પિક્સેલ રંગ ફેરફારને પુરતી ઝડપથી પ્રતિભાવ આપતો નથી ત્યારે કથિત [[પિક્સેલ ઓવરડ્રાઇવ]]નો ઉપયોગ કરી શકાય છે.

== પેસિવ-મેટ્રિક્સ અને એક્ટિવ-મેટ્રિક્સ એલસીડી ==
{{Unreferenced section|date=June 2009}}
[[ચિત્ર:LCD display 16x2 alphanumeric.jpg|thumb|left|300px|16 કેરેક્ટરના બે વાક્યો સાથે જનરલ પરપઝ આલ્ફાન્યુમેરિક એલસીડી]]
[[ડિજિટલ ઘડિયાળ]] અને [[પોકેટ કેલક્યુલેટર]] જેવા સાધનોમાં વપરાતું ઓછા સેગમેન્ટવાળું એલસીડી પ્રત્યેક સેગમેન્ટ માટે વ્યક્તિગત ઇલેક્ટ્રિકલ સંપર્ક ધરાવે છે. બાહ્ય સમર્પિત [[સર્કિટ]] પ્રત્યેક સેગમેન્ટને અંકુશિત કરવા વીજ ભાર પ્રવાહ પુરો પાડે છે. આ ડિસ્પ્લે રચના કેટલાક ડિસપ્લે એલિમેન્ટ માટે વજનમાં ઘણું ભારે છે. 

પર્સનલ ઓર્ગેનાઇઝર અથવા જૂના [[લેપટોપ]] સ્ક્રીનમાં જોવા મળતા નાના મોનોક્રોમ ડિસ્પ્લે [[સુપર ટ્વિસ્ટેડ નિમેટિક]] (STN) અથવા ડબલ લેયર એસટીએન ટેકનોલોજી (DSTN)નો ઉપયોગ કરીને પેસિવ-મેટ્રિક્સ બંધારણ ધરાવે છે. ડીએસટીએન ટેકનોલોજી એસટીએન ટેકનોલોજી અને કલર એસટીએન (CSTN)ની કલર-શિફ્ટિંગની સમસ્યા દૂર કરે છે, જેમાં આંતરિક ફિલ્ટરનો ઉપયોગ કરીને રંગ ઉમેરવામાં આવે છે. ડિસ્પ્લેના પ્રત્યેક હાર અને સ્તંભને એક ઇલેક્ટ્રિક સર્કિટ હોય છે. પિક્સેલને હાર અને સ્તંભના સ્થાનને આધારે એક સમયે એક વખત સંબોધાય (એડ્રેસ કરાય) છે. આ પ્રકારના ડિસ્પ્લેને ''પેસિવ-મેટ્રિક્સ એડ્રેસ્ડ''  કહેવાય છે કારણકે પિક્સેલને બે રિફ્રેશની વચ્ચે સતત ઇલેક્ટ્રિક ચાર્જના લાભ વગર તેની સ્થિતિ જાળવી રાખવી પડે છે. જેમ પિક્સેલ (અને તેને સંલગ્ન હાર અને સ્તંભ)ની સંખ્યા વધે છે તેમ આ પ્રકારના ડિસ્પ્લેની શક્યતા ઘટતી જાય છે. ઘણો ધીમો [[પ્રતિભાવ સમય]] અને નબળો [[કોન્ટ્રાસ્ટ]] પેસિવ-મેટ્રિક્સ એડ્રેસ્ડ એલસીડીની મૂળભૂત ખામીઓ છે.

આધુનિક એલસીડી [[કમ્પ્યુટર મોનિટર]] અને [[ટેલિવિઝન]] જેવા હાઇ- [[રિઝોલ્યુશન]] કલર ડિસ્પ્લે [[એક્ટિવ મેટ્રિક્સ]] રચનાનો ઉપયોગ કરે છે. પોલરાઇઝિંગ અને કલર ફિલ્ટરમાં [[થિન-ફિલ્મ ટ્રાન્ઝિસ્ટર્સની મેટ્રિક્સ]] (TFTs) ઉમેરવામાં આવે છે. પ્રત્યેક પિક્સેલ તેનો પોતાનો અલાયદો [[ટ્રાન્ઝિસ્ટર]] ધરાવે છે અને પ્રત્યેક સ્તંભ રેખાને પિક્સેલનો ઉપયોગ કરવા દે છે. જ્યારે હાર રેખા સક્રિય થાય છે ત્યારે તમામ સ્તંભ રેખાઓ પિક્સેલની હાર સાથે જોડાય છે અને તમામ સ્તંભ રેખામાં યોગ્ય વોલ્ટેજ પસાર કરવામાં આવે છે. બાદમાં હાર રેખા નિષ્ક્રિય થઇ જાય છે બીજી હાર રેખા સક્રિય થાય છે. [[રિફ્રેશ]] ઓપરેશન દરમિયાન તમામ હાર રેખાઓ શ્રેણીમાં સક્રિય થાય છે. એક્ટિવ-મેટ્રિક્સ એડ્રેસ્ડ ડિસ્પ્લે સમાન કદના પેસિવ મેટ્રિક્સ એડ્રેસ્ડ ડિસ્પ્લે કરતા વધુ &quot;તેજસ્વી&quot; અને &quot;સ્પષ્ટ&quot; દેખાય છે. તે સામાન્ય રીતે ઝડપી પ્રતિભાવ સમય ધરાવતા હોય છે અને વધુ સારી ગુણવત્તાવાળું ચિત્ર બનાવતા હોય છે.

== એક્ટિવ મેટ્રિક્સ ટેકનોલોજીસ ==
[[ચિત્ર:Casio LCD screen for digital camera.jpg|thumb|right|200px|કલર ટીએફટી લિક્વિડ ક્રિસ્ટલ ડિસ્પ્લેમાં કોસીયો 1.8 જેનો સોની સાયબર-શોટ DSC-P93A ડિજિટલ કેમેરામાં ઉપયોગ થયેલો છે]]
{{Main|Thin film transistor liquid crystal display|Active-matrix liquid crystal display}}

=== ટ્વિસ્ટેડ નિમેટિક (ટીએન) ===
{{See also|twisted nematic field effect}}
ટ્વિસ્ટેડ નિમેટિક ડિસ્પ્લે પ્રવાહી સ્ફટિક તત્વો ધરાવે છે, જે લાઇટને પસાર થવા માટે વિવિધ ખૂણે ટ્વીસ્ટ (વળવું) અને અનટ્વીસ્ટ (સીધું) થાય છે. ટીએન લિક્વિડ ક્રિસ્ટલ સેલમાં જ્યારે વોલ્ટેજ અપાયેલા ન હોય ત્યારે સેલમાંથી પસાર થવા પ્રકાશનું ધ્રુવીકરણ થાય છે. આપવામાં આવેલા વોલ્ટેજના પ્રમાણમાં એલસી સેલ 90 ડીગ્રી સુધી ટ્વિસ્ટ થાય છે અને પોલરાઇઝેશન બદલે છે તેમજ પ્રકાશના પથને અવરોધે છે. વોલ્ટેજનું સ્તર યોગ્ય રીતે ગોઠવીને કોઈ પણ ગ્રે લેવલ કે ટ્રાન્સમિશન પ્રાપ્ત કરી શકાય છે. 

=== ઇન-પ્લેન સ્વિચિંગ (આઇપીએસ) ===
[[ઇન-પ્લેન સ્વિચિંગ]] એક એલસીડી ટેકનોલોજી છે જે સમતલ દિશામાં પ્રવાહી સ્ફટિક સેલને ગોઠવે છે.  આ પદ્ધતિમાં દરેક ક્રિસ્ટલના અંતે વીજ ક્ષેત્ર લાગૂ થાય છે, પણ સ્ટાન્ડર્ડ થિન-ફિલ્મ ટ્રાન્ઝિસ્ટર (ટીએફટી) ડિસ્પ્લે માટે જરૂરી એક ટ્રાન્ઝિસ્ટરને બદલે આ પદ્ધતિમાં બે ટ્રાન્ઝિસ્ટરની જરૂર પડે છે.  પરિણામે વધુ ટ્રાન્સમિશન વિસ્તાર બ્લોક થાય છે, એટલે વધારે તેજસ્વી બેકલાઇટની જરૂર પડે છે, જે વધારે ઊર્જાનો ઉપયોગ કરશે જે નોટબુક કમ્પ્યુટર્સ માટે આ પ્રકારના ડિસ્પ્લેનો ઉપયોગ ઓછો ઇચ્છનીય બનાવશે.

=== એડવાન્સ્ડ ફ્રિન્જ ફીલ્ડ સ્વિચિંગ (એએફએફએસ) ===

આ પદ્ધતિ વર્ષ 2003 સુધી ફ્રિન્જ ફીલ્ડ સ્વિચિંગ (એફએફએસ) તરીકે જાણીતી હતી.&lt;ref&gt;{{cite web
 | url = http://vertexlcd.com/technology.htm#point04
 | title = AFFS &amp; AFFS+
 | publisher = Vertex LCD Inc.
 | work = Technology
 | access-date = 2010-06-16
 | archive-date = 2016-05-18
 | archive-url = http://arquivo.pt/wayback/20160518020420/http://vertexlcd.com/technology.htm#point04
 | url-status = dead
 }}&lt;/ref&gt;  
એડવાન્સ્ડ ફ્રિન્જ ફીલ્ડ સ્વિચિંગ એ આઇપીએસ કે એસ-આઇપીએસને મળતી આવતી ટેકનોલોજી છે, જે ઉત્તમ કામગીરી અને ઊંચી તેજસ્વીતા ઉપરાંત મેઘધનુષી રંગો ઓફર કરે છે.  એએફએફએસને હાઇડિસ ટેકનોલોજીસ કંપની લિમિટેડ, કોરીયા (અગાઉ હુન્ડાઈ ઇલેકટ્રોનિક્સ, એલસીડી ટાસ્ક ફોર્સ તરીકે જાણીતી હતી)એ વિકસાવી છે. &lt;ref&gt;
{{cite journal
 | title = A Novel Outdoor Readability of Portable TFT-LCD with AFFS Technology
 | journal = SID Symposium Digest of Technical Papers
 | date = June 2006
 | volume = 37
 | issue = 1
 | publisher = AIP
 | pages = 1079–1082
 | author = K. H. Lee, H. Y. Kim, K. H. Park, S. J. Jang, I. C. Park, and J. Y. Lee
 }}&lt;/ref&gt; 

એએફએફએસનો ઉપયોગ કરતી નોટબુક એપ્લિકેશન્સમાં વ્યાવસાયિક ડિસ્પ્લે માટે પહોળા દ્રશ્યને સારામાં સારી રીતે રજૂ કરતી વખતે રંગ ઓછામાં ઓછા ફેલાય છે અને તેનો સુભગ સમન્વય સ્થાપિત થાય છે.  લાઇટ લીકેજથી રંગમાં થતો ફેરફાર કે તેનું વિચલન સફેદ રંગ વધારી સુધારવામાં આવે છે જેનાથી વ્હાઇટ/ગ્રે પુનઃઉત્પાદનમાં વધારો પણ થાય છે. 

વર્ષ 2004માં હાઇડિસ ટેકનોલોજીસ કંપની લિમિટેડે જાપાનની હિટાચી ડિસ્પ્લેને એએફએફએસ પેટન્ટનું લાઇસન્સ આપ્યું છે.  હિટાચી તેના ઉત્પાદનમાં હાઈ એન્ડ પેનલનું ઉત્પાદન કરવા એએફએફએસનો ઉપયોગ કરે છે.  વર્ષ 2006માં હાયડિસએ સાન્યો એપ્સન ઇમેજિંગ ડીવાઇસીસ કોર્પોરેશનને પણ લાઇસન્સ આપ્યું છે. 

હાયડિસે એએફએફએસપ્લસ પણ વિકસાવ્યું છે, જેનાથી વર્ષ 2007માં આઉટડોર રીડેબિલિટીમાં પણ સુધારો થયો છે. 

=== વર્ટિકલ એલાઇન્મેન્ટ (વીએ) ===
વર્ટિકલ એલાઇન્મેન્ટ ડિસ્પ્લે એ એલસી ડિસ્પ્લેનું જ એક સ્વરૂપ છે, જેમાં પ્રવાહી સ્ફટિક દ્રવ્ય કુદરતી રીતે ઉર્ધ્વ સ્થિતિમાં રહે છે અને (આઇપીએસમાં વધારાના ટ્રાન્ઝિસ્ટર્સની જરૂર હોય છે તેવા) વધારાના ટ્રાન્ઝિસ્ટર્સની જરૂર દૂર કરે છે. જ્યારે કોઈ વોલ્જેટ આપવામાં આવતા નથી ત્યારે પ્રવાહી સ્ફટિક સેલ સબસ્ટ્રેટને કાટખૂણે રહે છે અને બ્લેક ડિસ્પ્લેની રચના કરે છે.  જ્યારે વોલ્ટેજ આપવામાં આવે છે ત્યારે પ્રવાહી સ્ફટિક સેલ સબસ્ટ્રેટને સમાંતર સ્થિતિમાં ગોઠવાઈ જાય છે અને પ્રકાશને પાસ થવા દે છે અને પગલે વ્હાઇટ ડિસ્પ્લે ઊભું થાય છે.  વીએ લિક્વિડ ક્રિસ્ટલ ડિસ્પ્લે આઇપીએસ પેનલ જેવા જ કેટલાંક લાભ આપે છે, ખાસ કરીને દ્રશ્ય જોવાનો સારો એંગલ (ખૂણો) અને સ્ક્રીનના બ્લેક લેવલમાં સુધારો. {{Citation needed|date=July 2009}}

=== બ્લુ ફેઝ મોડ ===
{{Main|Blue Phase Mode LCD}}
બ્લુ ફેઝ એલસીડીને પ્રવાહી સ્ફટિકના ટોચના પડની જરૂર હોતી નથી. બ્લુ ફેઝ એલસીડી બજારમાં પ્રમાણમાં નવા છે અને તેનું બહુ ઓછા પ્રમાણમાં ઉત્પાદન થતું હોવાથી અત્યંત મોંઘા છે.  તેઓ સામાન્ય એલસીડી કરતાં વધારે રીફ્રેશ રેટ પૂરો પાડે છે, પણ સાધારણ એલસીડી બનાવવા હજુ પણ વધારે સસ્તાં છે અને ખરેખર વધુ સારા રંગ અને શાર્પ ઇમેજ પૂરી પાડે છે.{{Citation needed|date=February 2009}}

== ગુણવત્તા નિયંત્રણ ==
કેટલીક એલસીડી પેનલ્સ ખામીયુક્ત [[ટ્રાન્ઝિસ્ટર]] ધરાવે છે, જેને કારણે કેટલાક પિક્સેલ કાયમ માટે પ્રકાશિત રહે છે અથવા કાયમ માટે બંધ થઇ જાય છે આવા પિક્સેલને અનુક્રમે [[સ્ટક પિક્સેલ]] કે [[ડેડ પિક્સેલ]] ગણવામાં આવે છે.  [[ઇન્ટીગ્રેટેડ સર્કિટ્સ]] (આઇસીસ)થી વિપરીત એલસીડી પેનલ્સ થોડા ખામીયુક્ત પિક્સેલ્સ ધરાવતી હોય તો પણ તેનો ઉપયોગ કરી શકાય છે. એવો દાવો કરવામાં આવે છે કે માત્ર કેટલાંક ખામીયુક્ત પિક્સેલ્સ સાથેની એક પેનલને નકામી ગણીને ફેંકી દેવી આર્થિક રીતે પોસાય તેમ નથી, કારણ કે એલસીડી પેનલ આઇસીસ કરતાં ઘણી મોટી છે, પણ તે ક્યારેય સાબિત થયું નથી.  ખામીયુક્ત પિક્સેલ્સના સ્વીકાર્ય આંકડા માટે ઉત્પાદકોની નીતિમાં બહુ મોટો ફરક છે.  એક સમયે સેમસંગ કોરીયામાં વેચેલા એલસીડી મોનિટર્સ માટે શૂન્ય સહિષ્ણુતા નીતિ અપનાવતી હતી.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Samsung to Offer 'Zero-PIXEL-DEFECT' Warranty for LCD Monitors |publisher=Forbes.com |date=December 30, 2004 |url=http://www.forbes.com/infoimaging/feeds/infoimaging/2004/12/30/infoimagingasiapulse_2004_12_30_ix_9333-0197-.html |access-date=2007-09-03 |archive-date=2007-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070820004737/http://www.forbes.com/infoimaging/feeds/infoimaging/2004/12/30/infoimagingasiapulse_2004_12_30_ix_9333-0197-.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; અત્યારે સેમસંગ ઓછી મર્યાદા ધરાવતા [[આઇએસઓ 13406-2]] સ્ટાન્ડર્ડને બહુ ચુસ્તપણે વળગી રહ્યું નથી.&lt;ref&gt;{{cite web |title=What is Samsung's Policy on dead pixels? |publisher=Samsung |date=February 5, 2005 |url=http://erms.samsungelectronics.com/customer/uk/jsp/faqs/faqs_view.jsp?SITE_ID=31&amp;PG_ID=16&amp;AT_ID=17628&amp;PROD_SUB_ID=546 |access-date=2007-08-03 |archive-date=2007-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070304043758/http://erms.samsungelectronics.com/customer/uk/jsp/faqs/faqs_view.jsp?SITE_ID=31&amp;PG_ID=16&amp;AT_ID=17628&amp;PROD_SUB_ID=546 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; અન્ય કંપનીઓ તેમની નીતિમાં 11 ડેડ પિક્સેલ્સ ચલાવી લેવા માટે જાણીતી છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Display (LCD) replacement for defective pixels - ThinkPad |publisher=Lenovo |date=June 25, 2007 |url=http://www-307.ibm.com/pc/support/site.wss/document.do?lndocid=MIGR-4U9P53 |access-date=2007-07-13 |archive-date=2006-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061231032635/http://www-307.ibm.com/pc/support/site.wss/document.do?lndocid=MIGR-4U9P53 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ડેડ પિક્સેલ નીતિઓ પર ઉત્પાદકો અને ગ્રાહકો વચ્ચે અનેક વખત ઉગ્ર ચર્ચા થાય છે. ખામીઓ સ્વીકાર્યક્ષમતાના નિયમન માટે અને છેવાડાના ગ્રાહકોનું સંરક્ષણ કરવા આઇએસઓએ [[આઇએસઓ 13406-2]] સ્ટાન્ડર્ડ જાહેર કર્યું હતું. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.jacobsen.no/anders/blog/archives/2006/01/04/what_is_the_iso_134062_standard_for_lcd_screen_pixel_faults.html |title=What is the ISO 13406-2 standard for LCD screen pixel faults? |publisher=Anders Jacobsen's blog |date=January 4, 2006}}&lt;/ref&gt; જોકે દરેક એલસીડી ઉત્પાદકોએ આઇએસઓ સ્ટાન્ડર્ડને માન્ય રાખ્યું નથી અને આઇએસઓ સ્ટાન્ડર્ડનું અર્થઘટન અવારનવાર જુદું જુદું કરવામાં આવે છે.

એલસીડી પેનલ્સ તેમના મોટા કદને કારણે મોટા ભાગની આઇસી કરતાં વધારે ખામીયુક્ત હોવાની શક્યતા વધારે છે.  એક ઉદાહરણમાં 300 એમએમના એસવીજીએ એલસીડી આઠ ખામી અને 150 એમએમ વેફર માત્ર 3 ખામી ધરાવે છે.  જોકે વેફર પર 137માંથી 134 રંગ સ્વીકાર્ય હશે જ્યારે એલસીડી પેનલનો અસ્વીકાર બિલકુલ નહીં હોય.  સ્પર્ધાના કારણે ઉત્પાદકો વચ્ચે ગુણવત્તા નિયંત્રણમાં સુધારો થયો છે. સામાન્ય રીતે ચાર ખામીયુક્ત પિક્સેલ્સ સાથે એક એસવીજીએ એલસીડી પેનલ ખામીયુક્ત ગણાય છે અને ગ્રાહકો તેના બદલે નવી એલસીડી પેનલની વિનંતી કરી શકે છે. કેટલાંક ઉત્પાદકો, ખાસ કરીને દક્ષિણ કોરીયામાં જ્યાં એલજી જેવા કેટલાંક મોટા એલસીડી પેનલ ઉત્પાદકો સ્થિત છે, હવે &quot;ઝીરો ડીફેક્ટિવ પિક્સેલ ગેરેન્ટી&quot; ધરાવે છે, જે વધારાની સ્ક્રીનિંગ પ્રોસેસ છે, જે પાછળથી &quot;એ&quot; અને &quot;બી&quot; ગ્રેડ પેનલ્સ તરીકે નક્કી થઈ શકે છે.  અનેક ઉત્પાદકો એક ડીફેક્ટિવ પિક્સેલ સાથે ઉત્પાદન બદલી આપે છે.  એટલું જ નહીં જ્યાં આ પ્રકારની ગેરેન્ટી નથી ત્યાં ડીફેક્ટિવ પિક્સેલ્સનું લોકેશન મહત્વપૂર્ણ છે. જો ડીફેક્ટિવ પિક્સેલ્સ એકબીજાની નજીક હોય તો બહુ થોડા ડીફેક્ટિવ પીક્સેલ સાથેનું ડિસ્પ્લે અસ્વીકાર્ય બની શકે છે.  જ્યારે ડીફેક્ટિવ પિક્સેલ્સ દ્રશ્ય વિસ્તારના કેન્દ્રમાં હોય તો ઉત્પાદકો કદાચ તેમના ઉત્પાદન બદલવાના માપદંડો હળવા પણ કરી શકે છે. 

એલસીડી પેનલ્સ પણ ''ક્લાઉડિંગ''  (કે સામાન્ય રીતે ઓછી જોવા મળતી [[મુરા|''મુરા'']] ) ખામીઓ ધરાવે છે, જે [[લ્યુમિનન્સ]] (પ્રકાશ)માં અસમાન ડાઘા તરીકે દેખાય છે.  તે ડિસ્પ્લે દ્રશ્યોના ડાર્ક કે કાળા વિસ્તારોમાં સૌથી વધારે દેખાય છે.&lt;ref&gt;[http://www.hdtvtest.co.uk/news/sony-xbr-mura-clouding-2007033142.htm સોની XBR મ્યુરા]&lt;/ref&gt;

== ઝીરો-પાવર (બિસ્ટેબલ) ડિસ્પ્લેસ ==
{{See also|Ferro Liquid Display}}
[[ક્વિનેટિક્યુ]] (અગાઉ [[ડેરા]] તરીકે જાણીતી) ઝેનિથલ બિસ્ટેબલ ડીવાઇસ (ઝેડબીડી) ઊર્જા વિના ઇમેજ જાળવી શકે છે.  ક્રિસ્ટલ્સ બેમાંથી એક સ્થિર ઓરિએન્ટેશન (શ્વેત અને શ્યામ)માંથી એકમાં કદાચ અસ્તિત્વ ધરાવે છે અને ઊર્જાની જરૂર માત્ર ઇમેજ બદલવા માટે પડે છે.  ઝેડબીડી ડિસ્પ્લે એ ક્વિનેટિક્યુમાંથી રચાયેલી કંપની છે, જે ગ્રેસ્કેલ અને કલર ઝેડબીડી ડીવાઇસનું ઉત્પાદન કરે છે. 

ફ્રાંસની એક કંપની નેમોપ્ટિકએ બાઇનેમ ઝીરો-પાવર, પેપર જેવી એલસીડી ટેકનોલોજી વિકસાવી છે, જે વર્ષ 2007થી સેઇકો સાથે ભાગીદારીમાં મોટા પાયે ઉત્પાદન કરે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.nemoptic.com/content.php?section=technology |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-06-16 |archive-date=2012-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120303132845/http://www.nemoptic.com/content.php?section=technology |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; આ ટેકનોલોજીનો હેતુ ઇલેક્ટ્રોનિક શેલ્ફ લેબલ્સ, ઇ-બુક્સ, ઇ-ડોક્યુમેન્ટ્સ, ઇ-ન્યૂઝપેપર્સ, ઇ-ડિક્શનરીસ, ઇન્ડ્રસ્ટ્રીઅલ સેન્સર્સ, અલ્ટ્રા-મોબાઇલ્સ પીસી વગેરે એપ્લિકેશન્સ માટે ઉપયોગ કરવાનો છે. ઝીરો-પાવર એલસીડી [[ઇલેકટ્રોનિક પેપર]]ની કેટેગરીમાં આવે છે. 

કેન્ટ ડિસ્પ્લેએ &quot;નો પાવર&quot; ડિસ્પ્લે પણ વિકસાવ્યું છે, જે પોલિમર સ્ટેબિલાઇઝડ કોલેસ્ટેરિક લિક્વિડ ક્રિસ્ટલ્સ (સીએચએલસીડી)નો ઉપયોગ કરે છે.  સીએચએલસીડીની મોટી ખામી રીફ્રેશ થવાનો ધીમો દર છે, જે ખાસ કરીને નીચા તાપમાને જોવા મળે છે. {{Citation needed|date=June 2009}} તાજેતરમાં કેન્ટએ [[મોબાઇલ ફોન]]ની સંપૂર્ણ સપાટી આવરી લેવા સીએચએલસીડીના ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો તે દેખાડ્યું છે, જે રંગોમાં ફેરફાર કરી શકે છે અને ઊર્જા ન મળે ત્યારે પણ તે રંગ જાળવી રાખે છે. &lt;ref&gt;{{cite web|title=&amp;#91;SID&amp;#93; Entire Surface of Handset becomes LCD Display|publisher=Nikkei Tech-On|author=Tetsuo Nozawa|url=http://techon.nikkeibp.co.jp/english/NEWS_EN/20090609/171529 |access-date=2009-06-10}}&lt;/ref&gt;

વર્ષ 2004માં [[ઓક્સફર્ડ યુનિવર્સિટી]]ના સંશોધકોએ ઝેનિથ બિસ્ટેબલ ટેકનિક્સ પર આધારિત ઝીરો-પાવર બિસ્ટેબલ એલસીડીના બે નવા પ્રકાર રજૂ કર્યા હતા.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Development of bistable displays |publisher=University of Oxford |author=Dr Chidi Uche |url=http://www.eng.ox.ac.uk/lc/research/Gratingstructures.html |access-date=2007-07-13 |archive-date=2008-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080523234127/http://www.eng.ox.ac.uk/lc/research/Gratingstructures.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

360° બીટીએન અને બિસ્ટેબલ કોલેસ્ટેરિક જેવી કેટલીક બિસ્ટેબલ ટેકનોલોજીસ મુખ્યત્વે લિક્વિટ ક્રિસ્ટલ (એલસી)ની બલ્ક પ્રોપર્ટીઝ પર આધારિત હોય છે અને પરંપરાગત મોનોસ્ટેબલ મટીરિઅલ્સ સાથે સમાનતા ધરાવતી એલાઇન્મેન્ટ ફિલ્મ્સ અને એલસી મિક્સચર્સ સાતે મજબૂત એન્કરિંગનો ઉપયોગ કરે છે.  અન્ય બિસ્ટેબલ ટેકનોલોજીસ (એટલે કે બિનેમ ટેકનોલોજી) મુખ્યત્વે સર્ફેસ પ્રોપર્ટીઝ પર આધારિત હોય છે અને ચોક્કસ નબળા એન્કરિંગ મટીરિઅલ્સની જરૂર પડે છે. 

== ખામીઓ ==
{{Unreferenced section|date=June 2009}}
અન્ય કેટલીક ડિસ્પ્લે ટેકનોલોજીની સરખામણીમાં એલસીડી ટેકનોલોજીમાં હજુ પણ થોડી ખામીઓ છેઃ  

* સીઆરટી આર્ટિફેક્ટ્સનો ઉપયોગ કર્યા વિના એકથી વધારે વીડિયો રિઝોલ્યુશન્સ દેખાડી શકે છે ત્યારે એલસીડી તેના [[નેટિવ રિઝોલ્યુશન]]માં જ વ્યવસ્થિત ઇમેજ બનાવી શકે છે અને કેટલીક વખત તેના પોતાના રિઝોલ્યુશન ખંડિત થઈ જાય છે. એલસીડી પેનલ્સને તેના નેટિવ રિઝોલ્યુશન્સ બહારના રિઝોલ્યુશન પર ચલાવવાનો પ્રયાસ કરતાં પેનલ [[ઇમેજનું સ્કેલિંગ]] (નાની-મોટી) કરે છે, જેનાથી ચિત્ર અસ્પષ્ટ, ધૂંધળું બની જાય છે અને વિવિધ પ્રકારના [[એચડીટીવી બ્લર]]દેખાય છે.  આ સ્કેલિંગ મર્યાદાના કારણે અનેક એલસીડી અત્યંત ઓછા રિઝોલ્યુશન ધરાવતી સ્ક્રીન (320x200 જેવી) મોડ દેખાડી શકતા નથી. 

* કેટલાંક એલસીડી ટીવી જાહેરાત કરતાં વધારે મર્યાદિત (ઓછા) કલર રીઝોલ્યુલશન ધરાવે છે {{Citation needed|date=July 2009}}અને વિવિધ રંગનું ઊંડાણ વધારે દેખાય તે માટે કામચલાઉ ધ્રુજારી અને/અથવા સ્પેશિયલનો ઉપયોગ કરે છે. તેના કારણે કેટલાંક પ્રકારના ડિસ્પ્લેમાં ચિત્ર અસ્થિર થાય છે અને કેટલાંક વપરાશકર્તાને ખલેલ પહોંચી શકે છે.

* સીઆરટી ડિસ્પ્લે ટેકનોલોજીની સરખામણીમાં એલસીડી ડિસ્પ્લે ટેકનોલોજીમાં ચિત્રો વધારે વાઇબ્રન્ટ અને વાસ્તવિકતાને વધારે અસરકારકાર રીતે જીવંત કરી શકે તેવો [[કોન્ટ્રાસ્ટ રેશિયો]] (ચમકતા વાતાવરણમાં રંગની વિવિધતા અને વિષમતા જાળવવાની ક્ષમતા) ધરાવે છે, તેમ છતાં ડાર્કનેસની દ્રષ્ટિએ જોઈએ તો સીઆરટીની સરખામણીમાં એલસીડી ઓછો કોન્ટ્રાસ્ટ રેશિયો ધરાવે છે. કોન્ટ્રાસ્ટ રેશિયો સંપૂર્ણપણે ઓન (શ્યામ) અને સંપૂર્ણપણે ઓફ (શ્વેત) પિક્સેલ વચ્ચેનો ફરક છે અને એલસીડી &quot;બેકલાઇટ બ્લીડ&quot; ધરાવી શકે છે જેમાં લાઇટ (સામાન્ય રીતે સ્ક્રીનના ખૂણાઓની ફરતે જોવા મળે છે) બહાર આવે છે અને શ્વેત રંગને ટીએન ફિલ્મ આધારિત ડિસ્પ્લે સાથે રાખોડી કે વાદળી/જાંબલી રંગમાં ફેરવે છે.  જોકે વર્ષ 2009 સુધી લેડ (એલઇડી) બેકલાઇટિંગનો ઉપયોગ ન કરતાં ઉત્તમ એલસીડી ટીવી 1,50,000:1નો કોન્ટ્રાસ્ટ રેશિયો મેળવી શકે તેમ છે.  

* પ્લાઝમા અને સીઆરટી ડિસ્પ્લે ટેકનોલોજીની સરખામણીમાં એલસીડી ડિસ્પ્લે ટેકનોલોજી [[પ્રતિભાવ સમય]] વધારે લે છે, ખાસ કરીને જૂનાં ડિસ્પ્લે ઇમેજ (ચિત્રો) ઝડપથી બદલાતાં હોય ત્યારે એકથી વધારે ચિત્રો ઊભા કરે છે. દાખલા તરીકે, એલસીડી પર માઉસ ઝડપથી ફેરવો ત્યારે એકથી વધારે કર્સર દેખાય છે.  ** ''જુઓઃ [[સીઆરટી ફોસ્ફર પર્સિસ્ટન્સ]] '' 

* મનુષ્યની આંખ ફરતી ચીજવસ્તુઓને અનુસરતી હોવાથી એલસીડી મોશન બ્લર (ધુંધળુ) થઈ ગયું હોય તેવું દેખાય છે જ્યારે કેટલીક સીઆરટી સ્ક્રીનમાં તે જોવા મળતું નથી. તેની પાછળનું કારણ એ છે કે છૂટાંછવાયા એલસીડી પિક્સેલ ફ્રેમ (સામાન્ય રીતે 16.7 મીટર)ના સંપૂર્ણ ગાળામાં સતત દેખાય છે જ્યારે સીઆરટી પિક્સેલ દરે ફ્રેમમાં એક વખત એક માઇક્રોસેકન્ડ માટે જ દેખાય છે, કારણ કે તેની પાછળ ઇલેકટ્રોન બીમ થાય છે.  તેનો અર્થ એ થયો કે ઝીરો રીસ્પોન્સ ટાઇમ ધરાવતી હાઇપોથેટિકલ એલસીડી પેનલ પર હલનચલન કરતી ઇમેજ મોશન બ્લર ધરાવે છે જ્યારે સીઆરટી મોનિટર પર હલનચલન કરતી ઇમેજ જોવા મળતી નથી.  તેની પાછળનું કારણ ફ્રેમ દેખાય છે તે સમય દરમિયાન આંખોનું હલનચલન થાય છે.{{Citation needed|date=July 2009}} ફ્રેમ રેટનોરીફ્રેશ રેટ બમણો કરીને (દાખલા તરીકે 120 કે 240 [[હર્ટ્ઝ]]) અને ઇમેજની વિવિધ પ્રોસેસિંગ ટેકનિકનો ઉપયોગ કરીને બ્લર ઘટાડી શકાય છે. બ્લર કે અસ્પષ્ટતા, ધુંધળાપણું સોફ્ટવેર ટેકનિક્સનો ઉપયોગ કરીને આંશિક રીતે ઘટાડી શકાય છે, જે અપેક્ષિત બ્લરનો છેદ ઉડાવવા કે દૂર કરવા બ્લરની એક નેગેટિવ ઇમેજ રજૂ કરે છે. દાખલા તરીકે, બ્લર ઇમેજ ડાબી બાજુએ ઉપર દેખાય જે સામાન્ય કરતાં પાંચ ટકા વધારે ચમકતી હોય છે. આ સમયે સોફ્ટવેર બ્લેર ઇમેજની માઇનસ પાંચ (-5) ટકા નેગેટિવ બનાવે છે અને તેનું પરિણામ અપેક્ષિત મૂલ્ય (n + 5 - 5 = n) મળે છે. જોકે આ ટેકનિક વધુ સમય લે છે, જે ઝડપથી એક્શન ધરાવતી વીડિયો ગેમના ઉપયોગ માટે મુશ્કેલી ઊભી કરી શકે છે{{Citation needed|date=July 2009}}. કેટલાંક મોનિટરમાં જરૂર પડે ત્યારે બ્લર દૂર કરવા ''ગેમિંગ મોડ'' સાથે જ આવે છે.  કેટલાક મોનિટર &quot;ગેમિંગ મોડ&quot; સાથે પણ આવે છે તેમાં જ્યારે જરૂર પડે ત્યારે એન્ટિ-ઘોસ્ટિંગ બંધ કરી શકાય છે.
** ''જુઓઃ [[સીઆરટી ફોસ્ફર પર્સિસ્ટન્સ]]'' 

[[ચિત્ર:ThinkPad Viewing Angle Comparison.JPG|200px|thumb|બે આઇબીએમ થિંકપેડ લેપટોપ સ્ક્રીન એકદમ વાંકા ખૂણેથી જોતા]]
* સીઆરટી અને પ્લાઝમા ડિસ્પ્લેની સરખામણીમાં એલસીડી પેનલ [[ટીએન]]નો ઉપયોગ કરે છે જેથી [[વ્યૂઇંગ એંગલ]] (દ્રશ્ય સ્વચ્છ અને શ્રેષ્ઠ દેખાય તે માટેનો યોગ્ય ખૂણો)નું વલણ ધરાવે છે.  તેના પગલે વધુ સંખ્યામાં લોકો એક જ ઇમેજ સારી રીતે જોઈ શકતા નથી અને લેપટોપની સ્ક્રીન તેનું ઉદાહરણ છે.  સામાન્ય રીતે સ્ક્રીન નીચે જોવામાં આવે છે, ત્યારે દ્રશ્ય વધુ ડાર્ક દેખાય છે અને ઉપરથી જોવામાં આવે ત્યારે તે લાઇટ દેખાય છે.  તેનાથી રંગ ફેલાઈ જાય છે અને સસ્તા એલસીડી [[ગ્રાફિક ડીઝાઇન]] જેવા રંગ મહત્વપૂર્ણ હોય તેવા કામ કરવા માટે પ્રતિકૂળતા ઊભી કરે છે, કારણ કે આંખો થોડી ઉપર કે નીચે થાય ત્યારે અથવા સ્ક્રીનની ઉપર કે નીચે જોવામાં આવે ત્યારે રંગ બદલાઈ જાય છે. [[આઇપીએસ]], [[એમવીએ]] કે [[પીવીએ]] જેવા થિન ફિલ્મ ટ્રાન્ઝિસ્ટર વેરિએન્ટસ પર આધારિત અનેક ડિસ્પ્લેમાં વ્યૂઇંગ એન્ગલ્સમાં ઘણો સુધારો થયો છે. એક્સ્ટ્રીમ એંગલ (સૌથી મોટા ખૂણે)થી જોવામાં આવે ત્યારે રંગ વધુ ચળકતા દેખાય છે, બાજુના ખૂણાઓ પર વ્યૂઇંગ એન્ગલ્સ પર ઘણો બધો સુધારો{{Citation needed|date=July 2009}} થયો હોવા છતાં લંબવત્ ખૂણા પર કોઈ સુધારો થયો નથી. 


* કન્ઝ્યુમર એલસીડી મોનિટર્સ તેના હરિફ સીઆરટીની કરતાં વધારે નાજુક છે.  સીઆરટી મોનિટર્સની જેમ થિક ગ્લાસ શીલ્ડના અભાવે સ્ક્રીન કદાચ વિશેષ નાજુકતા ધરાવે છે. એટલે કે એલસીડી પર આંગળી દબાવવાથી રંગોના વલય બને છે (ખાસ કરીને બાળકો આવું કરે છે) જે સ્ક્રીનને નુકસાન કરે છે.  સીઆરટી પાસે થિક ગ્લાસ હોય છે જે ઉઝરડા કે આંગળી બેસાડવાથી થતા નુકસાન સામે સંરક્ષણ આપે છે. 

* સ્ક્રીનને નુકસાન થાય કે તેના પર દબાણ આવે ત્યારે [[ડેડ પિક્સેલ]] રચાઈ શકે છે અને તે સ્ક્રીન પર આવે છે. કેટલાંક ઉત્પાદન વોરેન્ટી હેઠળ ડેડ પિક્સેલ્સ સાથે સ્ક્રીન બદલે છે. 

* કેટલીક એલસીડી સ્ક્રીનમાં સમાતંર અને/અથવા ઊભા પટ્ટા હોય છે.  ઉત્પાદન પ્રક્રિયાના ભાગરૂપે આ પ્રવાહ ઊભો થાય છે અને તે રીપેર ન થઈ શકે (સિવાય કે સ્ક્રીનને સંપૂર્ણપણે બદલવામાં આવે). એક ઉત્પાદક અને એક જ મોડેલના એલસીડી સ્ક્રીન વચ્ચે પટ્ટામાં મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર હોઈ શકે છે.  ઉત્પાદકોની [[ગુણવત્તા નિયંત્રણ]] પ્રક્રિયા દ્વારા આ ફરક નક્કી થઈ શકે છે. 

* સામાન્ય રીતે ઝેરી પદાર્થ [[મર્કયુરી]] (પારો) ધરાવતી એલસીડી સ્ક્રીન્સમાં બેક-લાઇટ્સ માટે [[કોલ્ડ કેથોડ]] ફ્લુઅરેસન્ટમાં લેમ્પનો ઉપયોગ થાય છે. જોકે લેડ-બેકલાઇટ સ્ક્રીન્સમાં મર્ક્યુરી નથી હોતો. 

* અયોગ્ય &lt;ref&gt; [http://www.techmind.org/lcd/index.html#inversion એલસીડી ફ્લિકર ટેસ્ટ]&lt;/ref&gt;વોલ્ટેજ સંતુલન દ્વારા ધ્રુજારી ઉત્પન્ન થાય છે. સામાન્ય રીતે એક કે વધારે ટેસ્ટ વાંધાજનક ધ્રુજારી દેખાડશે, જે એક મહત્વપૂર્ણ વિસ્તાર પર હેચિંગ પેટર્ન તરીકે મુશ્કેલી ઊભી થશે તો તે દેખાઈ શકે છે. 

== ઊર્જા અસરકારકતા ==
ટેલિવિઝનના વિવિધ નવા મોડેલમાં એલસીડી અને પ્લાઝમા ટીવી રંગરૂપમાં એકબીજાને તદ્દન મળતા આવે છે, પણ પ્લાઝમા ટીવીની સરખામણીમાં એલસીડીના વપરાશમાં સરેરાશ ઓછી ઊર્જાની જરૂર પડે છે.  42 ઇંચનું એલસીડી ટીવી સરેરાશ 203 વોટ ઊર્જાનો ઉપયોગ કરે છે જ્યારે તેટલા જ ઇંચનું પ્લાઝમા ટીવી 271 વોટ ઊર્જાનો ઉપયોગ કરે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.energy.ca.gov/appliances/tv_faqs.html |title=ઊર્જા વપરાશ: ઉપકરણો |access-date=2010-06-16 |archive-date=2010-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100619135915/http://www.energy.ca.gov/appliances/tv_faqs.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 
''(આ માહિતી જૂની છે-અત્યારે પેનાસોનિક ટીએચ-42 એક્સ10 જેવા પ્લાઝમા ટીવી 80થી 200 વોટ ઊર્જાનો ઉપયોગ કરે છે. સરેરાશ ઊર્જાવપરાશની દ્રષ્ટિએ જોઈએ તો સામાન્ય રીતે પ્લાઝમા ટીવી 120 વોટથી 150 વોટ ઊર્જાનો ઉપયોગ કરે છે.)'' {{Citation needed|date=January 2010}}

જુદી જુદી ડિસ્પ્લે ટેકનોલોજીમાં ઇંચ દીઠ ઊર્જાનો ઉપયોગ {{Citation needed|date=July 2009}}એક અન્ય પરિમાણ છે. ડિસ્પ્લે ટેકનોલોજી સેગમેન્ટમાં ચોરસ ઇંચ દીઠ ઊર્જાના વપરાશની દ્રષ્ટિએ સીઆરટી ટેકનોલોજી વધારે અસરકારક છે અને તેમાં ચોરસ ઇંચદીઠ 0.23 વોટ ઊર્જાનો ઉપયોગ થાય છે જ્યારે એલસીડી ડિસ્પ્લે ટેકનોલોજીમાં ચોરસ ઇંચ દીઠ 0.27 વોટ ઊર્જાનો વપરાશ થાય છે. [[પ્લાઝમા ડિસ્પ્લે]] ટેકનોલોજીમાં ચોરસ ઇંચ દીઠ 0.36 વોટ અને ડીએલપી કે રીઅર પ્રોજેક્શન ટીવીમાં ચોરસ ઇંચદીઠ 0.14 વોટ ઊર્જા વપરાય છે. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.energy.ca.gov/2008publications/CEC-400-2008-028/CEC-400-2008-028-SD.PDF |title=Draft Efficiency Standards for Television |format=PDF |date=December 2008 |publisher=California Energy Commission |access-date=2009-05-31 |archive-date=2009-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090613000032/http://www.energy.ca.gov/2008publications/CEC-400-2008-028/CEC-400-2008-028-SD.PDF |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

બિસ્ટેબલ ડિસ્પ્લેમાં ફિક્સ્ડ ઇમેજ ડિસ્પ્લે થાય છે ત્યારે ઊર્જાનો બિલકુલ વપરાશ થતો નથી, પણ ડિસ્પ્લે ઇમેજ બદલવા સારી એવી ઊર્જા{{Citation needed|date=September 2009}}ની જરૂર પડે છે. 

== ઉત્પાદકો ==
&lt;div&gt;
* [[આલ્ફા]]
* [[૦૩ કમ્યુનિકેશન શ્રીનગર]]
* [[મોઝરબેર]]
* [[થ્રીએમ]]
* [[એસર]]
* [[એઓસી]]
* [[એપલ]]
* [[આસુસટેક]]
* [[એયુ ઓપટ્રોનિક્સ]]
* [[બેંગ એન્ડ ઓલુફ્સેન]]
* [[બાર્કો]]
* [[બેનક્યુ]]
* [[બો હાઇડિસ]] (અગાઉ હુન્ડાઈ ડિસ્પ્લે કોરીયા તરીકે જાણીતી)
* [[ચી મી ઓપ્ટોઇલેકટ્રોનિક્સ]]
* [[કૂલટચ મોનિટર્સ]]
* [[કોર્નિંગ ઇન્ક.]]
* [[આઇઝો]]
* [[એપ્સન]]
* [[ફ્યુજીત્સુ]]
* [[હેન્સોલ]]
* [[હિટાચી]]
* [[એચપી]]
* [[ઇયામા]]
* [[ઇન્ટરનેશનલ ડિસ્પ્લે વર્ક્સ]]
* [[જેવીસી]]
* [[ક્યોસેરા]]
* [[લીનોવા]]
* [[એલજી ડિસ્પ્લે]]
* [[એલએક્સડી ઇન્કોર્પોરેટેડ]]
* [[મીડિઓન]]
* [[એનઇસી ડિસ્પ્લે સોલ્યુશન્સ]]
* [[પેનાસોનિક]] (અગાઉ મેત્સુશિતા)
* [[પોલરોઇડ કોર્પોરેશન]]
* [[પાવરલાઇટ]]
* [[પ્રોસ્કેન]]
* [[આરસીએ]]
* [[સેન ટેકનોલોજી]]
* [[સેમસંગ ઇલેક્ટ્રોનિક્સ]]
* [[શાર્પ કોર્પોરેશન]]
* [[એસ-એલસીડી]]
* [[સોની]]
* [[સોયો]]
* [[ટેકો]]
* [[તોશિબા]]
* [[યુએસઇઆઈ]]
* વેરિટ્રોનિક્સ લિમિટેડ
* [[વીડિયોકોન]]
* [[વ્યૂસોનિક]]
* [[વીઝિયો]]
* [[વિન્ટેક]]
* [[ઝેરોક્સ]]
&lt;/div&gt;

== વધુ જુઓ ==
* [[બેકલાઈટ]]
* [[ડિજિટલ વીડિયો રેકર્ડર (ડીવીઆર)]], જે એલસીડી ટીવીમાં પણ સામેલ કરી શકાય છે.
* [[સ્ક્રીન પ્રોટેક્ટર]]
* [[ટ્રાન્સ્ફ્લેક્ટિવ લિક્વિડ ક્રિસ્ટલ ડિસ્પ્લે]]
* [[1:1 pixel mapping]]

=== ડિસ્પ્લે એપ્લિકેશન્સ ===
* [[ટેલિવિઝન]] અને [[ડિજિટલ ટેલિવિઝન]]
* [[લિક્વિડ ક્રિસ્ટલ ડિસ્પ્લે ટેલિવિઝન]] (એલસીડી ટીવી)
* [[એલસીડી પ્રોજેક્ટર]]
* [[કમ્પ્યુટર મોનિટર]]
* એરક્રાફ્ટ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ ડિસ્પ્લે (જુઓ [[ગ્લાસ કોકપિટ]])
* [[એચડી 44780 કેરેક્ટર એલસીડી]], જે નાના એલસીડી ટીવી માટે વ્યાપકપણે સ્વીકૃત પ્રોટોકલ છે

== સંદર્ભો ==
{{Refimprove|date=June 2009}}
{{reflist}}

== બાહ્ય લિંક્સ ==
{{External links|date=June 2009}} 
* [http://solutions.3m.com/wps/portal/3M/en_US/Vikuiti1/BrandProducts/secondary/optics101/  3Mના એલસીડી ટેકનોલોજીના એનિમેટેડ ટ્યુટોરીયલ]
* [http://www.lcdinterfacing.info/Interface-Nokia-6610-LCD.php કલર એલસીડી ઇન્ટરફેસિંગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091110133407/http://www.lcdinterfacing.info/Interface-Nokia-6610-LCD.php |date=2009-11-10 }},માઇક્રોકન્ટ્રોલર સાથે એલસીડી ઇન્ટરફેસિંગ
{{Commons category|Liquid Crystal Displays}}
* [http://nobelprize.org/educational_games/physics/liquid_crystals/history/ પ્રવાહી સ્ફટિકનો ઇતિહાસ અને ભૌતિક ગુણધર્મો Nobelprize.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090830015819/http://nobelprize.org/educational_games/physics/liquid_crystals/history/ |date=2009-08-30 }}
* [http://www.iupac.org/publications/pac/2001/7305/7305x0845.html લો-મોલર-માસ અને પોલિમર લિક્વિડ ક્રિસ્ટલ્સને લગતી મૂળભૂત બાબતોની વ્યાખ્યાઓ (આઇયુપીએસી રેકમન્ડેશન્સ 2001)]
* કેસ વેસ્ટર્ન રિઝર્વ યુનિવર્સિટીની [http://plc.cwru.edu/tutorial/enhanced/files/textbook.htm એન ઇન્ટેલિજિબલ ઇન્ટ્રોડક્શન ટુ લિક્વિડ ક્રિસ્ટલ્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813190453/http://plc.cwru.edu/tutorial/enhanced/files/textbook.htm |date=2007-08-13 }} 
* લિક્વિડ ક્રિસ્ટલ ગ્રૂપ, યુનિવર્સિટી ઓફ કોલોરાડોની [http://bly.colorado.edu/lcphysics.html લિક્વિડ ક્રિસ્ટલ ફિઝિક્સ ટ્યુટોરીયલ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070805214934/http://bly.colorado.edu/lcphysics.html |date=2007-08-05 }}
* લિક્વિડ ક્રિસ્ટલ ટેકનોલોજી ગ્રૂપ, ઓક્સફર્ડ યુનિવર્સિટી [http://www.eng.ox.ac.uk/lc/introduction/intro_1.html ઇન્ટ્રોડક્શન ટુ લિક્વિડ ક્રિસ્ટલ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080702193851/http://www.eng.ox.ac.uk/lc/introduction/intro_1.html |date=2008-07-02 }}
* [http://www.elis.ugent.be/ELISgroups/lcd/lc/lc.php લિક્વિડ ક્રિસ્ટલ્સ એન્ડ ફોટોનિક્સ ગ્રૂપ - ઘેન્ટ યુનિવર્સિટી (બેલ્જિયમ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070613163026/http://www.elis.ugent.be/ELISgroups/lcd/lc/lc.php |date=2007-06-13 }}, સારું ટ્યુટોરીયલ
* ટેલર અને ફ્રાન્સિસની જર્નલ [http://www.tandf.co.uk/journals/titles/02678292.asp લિક્વિડ ક્રિસ્ટલ]
* ટેલર અને ફ્રાન્સિસની જર્નલ [http://www.tandf.co.uk/journals/titles/15421406.asp મોલેક્યુલર ક્રિસ્ટલ્સ એન્ડ લિક્વિડ ક્રિસ્ટલ્સ]
* [http://www.acceleratedanalysis.com/LC_hotspotdetection_procedure.html ic's માટે હોટ-સ્પોટ ડિટેક્શન ટેકનિક્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090211050934/http://www.acceleratedanalysis.com/LC_hotspotdetection_procedure.html |date=2009-02-11 }}
* [http://www.mc2.chalmers.se/mc2/pl/lc/engelska/frame.html વોટ આર લિક્વિડ ક્રિસ્ટલ?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060216155202/http://www.mc2.chalmers.se/mc2/pl/lc/engelska/frame.html |date=2006-02-16 }} ચાલ્મર્સ યુનિવર્સિટી ઓફ ટેકનોલોજી, સ્વિડન
* [http://www.lcdenclosure.co.uk/nema.html એલસીડી ડિસ્પ્લે નેમા સ્ટાન્ડર્ડ્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090901043114/http://www.lcdenclosure.co.uk/nema.html |date=2009-09-01 }}
* [http://www.lcdtvenclosure.com/nema-standards.html નેમા ઇન્ફર્મેશન ફોર એલસીડી એનક્લોઝર્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090711162308/http://www.lcdtvenclosure.com/nema-standards.html |date=2009-07-11 }}

=== સામાન્ય માહિતી ===
{{External links|date=July 2009}}
* [http://www.maxi-pedia.com/TFT+LCD+display+monitor+panel ટીએફટી શું છે અને તે કેવી રીતે કામ કરે છે], ડમીસ માટે ટીએફટી એલસીડી ગાઇડ.
* [http://www.auo.com/auoDEV/content/technology/technology_tftprocess_popup_en.htm એલસીડી કેવી રીતે બનાવાય છે] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090828080554/http://www.auo.com/auoDEV/content/technology/technology_tftprocess_popup_en.htm |date=2009-08-28 }}, AUO (એલસીડી ઉત્પાદક)નું માહિતીસભર નિદર્શન.
* [http://www.vega.org.uk/video/programme/25 ડેવલપમેન્ટ ઓફ લિક્વિડ ક્રિસ્ટલ ડિસ્પ્લેs: જ્યોર્જ ગ્રે, હલ યુનિવર્સિટી સાથે મુલાકાત, 2004] – વેગા સાયન્સ ટ્રસ્ટનો વિડીયો
* [http://www.maths.soton.ac.uk/staff/Sluckin/crystals_that_flow/homepage.htm પ્રવાહી સ્ફટિકનો ઇતિહાસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070605072401/http://www.maths.soton.ac.uk/staff/Sluckin/crystals_that_flow/homepage.htm |date=2007-06-05 }}- પુસ્તક ''ક્રિસ્ટલ્સ ધેટ ફ્લો: ક્લાસિક પેપર્સ ફ્રોમ ધ હિસ્ટરી ઓફ લિક્વિડ ક્રિસ્ટલ'' ની તેના સહ લેખક ટિમોફી જે. સ્લકિન દ્વારા માહિતી અને સારાંશ
* {{cite web
|url=http://www.xbitlabs.com/articles/other/display/lcd-parameters.html
|access-date=2008-05-17
|title=Contemporary LCD Monitor Parameters: Objective and Subjective Analysis
|publisher=X-bit labs
|date=2007-01-23
|author=Oleg Artamonov
|archive-date=2008-05-16
|archive-url=https://web.archive.org/web/20080516153719/http://www.xbitlabs.com/articles/other/display/lcd-parameters.html
|url-status=dead
}}
* [http://www.presentationtek.com/2006/09/21/3lcd-microdisplay-technology/ ઓવરવ્યૂ ઓફ 3LCD ટેકનોલોજી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061113234540/http://www.presentationtek.com/2006/09/21/3lcd-microdisplay-technology/ |date=2006-11-13 }}, પ્રેઝન્ટેશન ટેકનોલોજી
* [http://www.diamondhmi.co.uk/pages.cfm?ID=4&amp;amp;Sub=44 એલસીડી મોડ્યુલ ટેકનિકલ રિસોર્સિસ એન્ડ એપ્લિકેશન નોટ્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090926220405/http://www.diamondhmi.co.uk/pages.cfm?ID=4&amp;Sub=44 |date=2009-09-26 }}, ડાયમન્ડ ઇલેક્ટ્રોનિક્સ
* [http://www.techmind.org/lcd/phasexplan.html એલસીડી ફેઝ એન્ડ ક્લોક એડજસ્ટમેન્ટ], ટેકમાઇન્ડ એલસીડીના &quot;ઓટો-ટ્યુન&quot; ફંકશન કરતા સારી ગુણવત્તાવાળું એલસીડી ચિત્ર મેળવવા મફત ટેસ્ટ સ્ક્રીન ઓફર કરે છે.
* [http://pcsupport.about.com/od/maintenance/ht/cleanflatscreen.htm તમારા એલસીડી સ્ક્રીનને સાફ કેવી રીતે કરવું] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090125071704/http://pcsupport.about.com/od/maintenance/ht/cleanflatscreen.htm |date=2009-01-25 }} About.com: પીસી સપોર્ટ 
* [http://www.tftcentral.co.uk ટીએફટી સેન્ટ્રલ]એલસીડી મોનિટર રિવ્યૂઝ, સ્પેક્સ, આર્ટિકલ્સ એન્ડ ન્યૂઝ
* [http://www.flatpanelshd.com ફ્લેટપેનલ્સHD - ગાઇડ ટુ ફ્લેટ પેનલ મોનિટર્સ એન્ડ ટીવી] - એલસીડી મોનિટર એન્ડ એલસીડી ટીવી રિવ્યૂઝ, આર્ટિકલ્સ એન્ડ ન્યૂઝ
* [http://www.dnatechindia.com/index.php/Tutorials/8051-Tutorial/Interfacing-LCD.html ઇન્ટરફેસિંગ આલ્ફાન્યુમેરિક એલસીડી ટુ માઇક્રોકન્ટ્રોલર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090815080457/http://www.dnatechindia.com/index.php/Tutorials/8051-Tutorial/Interfacing-LCD.html |date=2009-08-15 }}
* [http://solutions.3m.com/wps/portal/3M/en_US/Vikuiti1/BrandProducts/secondary/optics101/ એલસીડી પેનલની કામગીરી સમજાવતાં એનિમેશન]

{{Display Technology}}

{{DEFAULTSORT:Liquid Crystal Display}}

[[શ્રેણી:ડિસ્પ્લે ટેકનોલોજી]]
[[શ્રેણી:લિક્વિડ ક્રિસ્ટલ ડિસ્પ્લે]]</text>
      <sha1>8ceovvhdsfkkdx1epz4nk1x4v38uodi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સૌંદર્ય શાસ્ત્ર</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28501</id>
    <revision>
      <id>900911</id>
      <parentid>893734</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T23:30:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>900911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="146984" sha1="kiuojklfd6r46d2riqldyajo2xr5mf7" xml:space="preserve">'''સૌંદર્ય શાસ્ત્ર''' (જેની જોડણી અંગ્રેજીમાં આ રીતે પણ થાય છે '''æsthetics'''  અથવા '''esthetics''' ) તે સૌંદર્ય, કલા અને રુચિ તેમજ સૌંદર્યના સર્જન તથા કદર કરતી દર્શનશાસ્ત્રની જ એક શાખા છે.&lt;ref&gt;મેરિઅમ-વેબ્સ્ટર ડિકશનરી ઓનલાઈન પરથી [http://www.merriam-webster.com/dictionary/aesthetics ''સૌંદર્યશાસ્ત્ર'' ની વ્યાખ્યા 1].&lt;/ref&gt; વૈજ્ઞાનિક રીતે તેને સંવેદના અથવા અનુભૂતિજન્ય ભાવનાત્મક મૂલ્યોના અભ્યાસ તરીકે વધુ વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે જેને કયારેક લાગણી અને રુચિના નિર્ણયો તરીકે ગણવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;ઝેન્ગિવલ, નિક. &quot;[http://plato.stanford.edu/entries/aesthetic-judgment/ એસ્થેટિક જજમેન્ટ]&quot;, ''સ્ટેન્ફોર્ડ એન્સાયકલોપિડીયા ઓફ ફિલોસોફી'' , 02-28-2003/10-22-2007. 07-24-2008 એ પુન:પ્રાપ્ત કર્યું.&lt;/ref&gt; વધુ વિસ્તૃત રીતે કહીએ તો, આ ક્ષેત્રના પંડિતો સૌંદર્ય શાસ્ત્રની વ્યાખ્યા &quot;[[કલા]], સંસ્કૃતિ અને પ્રકૃતિ પર ટીકાત્મક પ્રતિભાવ&quot; તેવી આપે છે.&lt;ref&gt;કેલી (1998) પૃ. ix&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ટોમ રિડેલ દ્વારા [http://www.arlisna.org/artdoc/vol18/iss2/01.pdf સમીક્ષા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170131043128/https://www.arlisna.org/artdoc/vol18/iss2/01.pdf |date=2017-01-31 }} (રિજીસ યુનિવર્સિટી)&lt;/ref&gt; સૌંદર્ય શાસ્ત્ર તત્ત્વજ્ઞાનની એક શાખા ગણાતા એક્સીઓલોજીની એક પેટા-વિદ્યાશાખા છે અને તે [[કલા]]ના તત્ત્વજ્ઞાન સાથે ઘનિષ્ઠ રીતે સંકળાયેલી છે.&lt;ref&gt;બ્રૂયન, પ્રોફેસર સેવરીન ટી. &quot;[http://www2.bc.edu/~bruyn/Theoretical.html આર્ટ એન્ડ એસ્થેટિકસ ઈન એકશન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100420184832/http://www2.bc.edu/~bruyn/Theoretical.html |date=2010-04-20 }}&quot;, બોસ્ટન કોલેજ, 2002. 07-22-2008 એ પુન:પ્રાપ્ત કર્યું..&lt;/ref&gt; સૌંદર્ય શાસ્ત્રથી સૃષ્ટિના દર્શન અને તેના જ્ઞાનબોધની નવી નવી પધ્ધતિઓનો અભ્યાસ કરવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;ફ્રિમેન લિન્ડસે (પી.એચ.ડી.) ''રિમેમ્બરીંગ ડેબોર્ડ''  cannon-beach.net&lt;/ref&gt;

== વ્યુત્પત્તિશાસ્ત્ર ==
1735માં [[જર્મન ભાષા|જર્મન]] શબ્દ ''Æsthetik'' (આધુનિક જોડણી ''Ästhetik'' )માંથી એલેકઝાન્ડર બેલમ્ગાર્ટને &quot;aesthetics&quot; (સૌંદર્ય શાસ્ત્ર) શબ્દ બનાવ્યો હતો. આ શબ્દ ગ્રીક ભાષાના શબ્દ ''αισθητικός'' (''aisthetikos'', જેનો અર્થ “કલા-ભાવુક-સંવેદનશીલ&quot; એમ થાય છે), પરથી આવેલો હતો, જે કાળક્રમે ''αίσθηση-αισθάνομαι'' (''aisthese-aisthanomai'', જેનો અર્થ “ પ્રતીતિ થાય તેવી-લાગણીની અનુભૂતિ થવી” એવો થાય છે) તેના પરથી ઉતરી આવેલો હતો.&lt;ref&gt;ઓનલાઈન એટમોલોજી ડિકશનરી ઓનલાઈન પરથી [http://www.etymonline.com/index.php?term=aesthetic ''સૌંદર્યશાસ્ત્ર'' ની વ્યાખ્યા].&lt;/ref&gt;

== સૌંદર્યની કદર કરવાની નિર્ણયશક્તિ ==
સૌંદર્યની કદર કરતા મૂલ્યોનો નિર્ણય સંવેદનાત્મક સ્તરે ગુણદોષ પારખવાની આપણી ક્ષમતા પર અવલંબે છે. સૌંદર્ય શાસ્ત્રથી કોઈ વસ્તુ અથવા ઘટનાના પ્રતિભાવરૂપે આપણી અંદરના ભાવક્ષેત્રની પરખ થાય છે.

ઈમેન્યુઅલ કેન્ટે સન 1790માં તેના એક લેખમાં માનવી વિષે તારણ નોંધ્યું છે કે “જો તે કહે છે કે કેનરી વાઈન સ્વીકાર્ય છે તો તેને અત્યંત સંતોષ થયો છે, જો બીજી કોઈ વ્યકિત તેના આ જ શબ્દોને સુધારે તો તેને બદલે એમ કહેશે: કેનેરી વાઈન ''મને''  સ્વીકાર્ય છે,&quot; કારણ કે “ દરેકને પોતાની એક અલગ રુચિ (સ્વાદ) હોય છે.” “સૌંદર્ય” ની બાબત માત્ર “સમાન મત&quot;થી અલગ પડે છે કારણ કે &quot;કોઈ વ્યકિત કોઈ વસ્તુને સુંદર હોવાનું જાહેર કરે તો તેના માટે તે જરૂરી બની જાય છે કે બીજી વ્યકિત પણ તેજ વસ્તુને પસંદ કરે; ત્યારબાદ તે માત્ર પોતાને માટે જ નહિ પરંતુ દરેકને માટે નક્કી કરે છે, અને સુંદરતા વિષે તેવી રીતે વાત કરે છે કે જાણે તે કોઇ વસ્તુની માલિકી હોય.”

સૌંદર્યલક્ષી સમજ સામાન્ય રીતે સંવેદન ભેદભાવથી પણ આગળ વધે છે. ડેવિડ હયુમના મંતવ્ય પ્રમાણે, રુચિનું માધુર્ય એ માત્ર &quot;રચનાના તમામ ઘટકોને શોધવાની ક્ષમતા જ નથી&quot;, પરંતુ &quot;બાકીની માનવજાતિના અનુભૂતિમાં ન આવતી વેદનાઓ અને આનંદ પ્રત્યેની&quot; આપણી સંવેદનશીલતા પણ છે. (એસેઈઝ મોરલ, પોલિટીકલ એન્ડ લીટરરી. ઈન્ડિયાનાપોલીસ, લિટરરી કલાસિકસ 5, 1987.) આવી રીતે, સંવેદનાનો ભેદભાવ આનંદ માટેની ક્ષમતા સાથે સંકળાયેલો છે. કેન્ટના મતે “આનંદ માણવો” એ અનુભૂતિમાંથી ઉદ્ભવતા આનંદનું પરિણામ છે, પણ કોઈ વસ્તુ “સુંદર” હોવાનો નિર્ણય ત્રાહિત જરૂરિયાતનો વિષય છે: અનુભૂતિ દ્વારા વિમર્શાત્મક ચિંતનની આપણી ક્ષમતાઓને કાર્યાન્વિત કરીને આનંદની વૃદ્ધિ થતી હોવી જોઈશે. સૌંદર્યના નિર્ણયો બધી રીતે સંવેદનશીલ, ભાવનાત્મક અને બૌદ્ધિક હોય છે.

સૌંદર્યદ્રષ્ટાના અર્થઘટનો મૂલ્યોની બે સંકલ્પનાઓ દર્શાવે છે: સૌંદર્ય શાસ્ત્ર અને રુચિ. સૌંદર્ય શાસ્ત્ર એ સૌંદર્યની દાર્શનિક કલ્પના છે. રુચિ એ શિક્ષણ અને ઉચ્ચ સાંસ્કૃતિક મૂલ્યોના અવબોધનું પરિણામ છે; તેથી રુચિને જાણી શકાય છે. રુચિ વર્ગ, સાંસ્કૃતિક પશ્ચાદભૂ અને શિક્ષણ અનુસાર ભિન્ન હોય છે. કેન્ટના મંતવ્યાનુસાર, સૌંદર્ય હેતુલક્ષી અને સાર્વત્રિક હોય છે; આમ અમુક વસ્તુઓ તમામને મતે સુંદર હોય છે. સૌંદર્યનો સમકાલીન મત સહજ ગુણો આધારિત નહિ, પરંતુ સાંસ્કૃતિક વિશિષ્ટતાઓ અને વ્યક્તિગત અર્થઘટનો આધારિત હોય છે.

=== સૌંદર્યલક્ષી સમજમાં સમાવિષ્ટ પરિબળો ===
સૌંદર્યલક્ષી મૂલ્યોની સમજ કયારેક અન્ય અનેક પ્રકારના પ્રશ્નોની સાથે સંકળાયેલી હોવાનું જણાય છે. અણગમા જેવા પ્રતિભાવ એવું જણાવે છે કે સંવેદનાલક્ષી સૂચન મુખભાવો અને વિનોદ પ્રતિક્રિયા જેવા વર્તન સાથે પણ સહજવૃત્તિ રીતોથી સંકળાયેલા છે. તેમ છતાં, અણગમો અમુક સમયે જાણી શકાય છે અથવા સાંસ્કૃતિક પ્રશ્નો પણ; ડાર્વિનના જણાવ્યા અનુસાર, સૂપ કે [[દાઢી]] બંને પોતે અણગમા કારક વસ્તુ ન હોવા છતાં પણ દાઢી પર ચોંટેલા સૂપને જોઈને આપણને ચીતરી ચઢે છે. સૌંદર્યલક્ષી સમજને લાગણીઓ સાથે અથવા આપણા ભૌતિક અથવા દેખીતા પ્રત્યાઘાતોમાં આંશિક રીતે આકાર લેતી તેના જેવી લાગણીઓ સાથે સાંકળી શકાય. ઉત્કૃષ્ટ દ્રશ્ય જોતાવેંત જ આપણા મનમાં અહોભાવની પ્રતિક્રિયા પેદા થતી હોય છે, જે આપણા હૃદયના વધતા ધબકાર અથવા આશ્ચર્યચકિત થતી આપણી આંખોથી દેખીતી રીતે પ્રગટ થઈ શકે. આ અભાનપણે પ્રગટની પ્રતિક્રિયાઓ, જે ઉત્કૃષ્ટ દ્રશ્ય શ્રેષ્ઠ છે તે આંશિક રીતે પણ નક્કી કરી આપતી હોય છે.

એવી જ રીતે, રસલક્ષી સમજ અમુક અંશે સાંસ્કૃતિક રીતે અનુકૂલન ધરાવતી હોઈ શકે. બ્રિટનના વિક્ટોરિયાનો આફ્રિકન શિલ્પોને અમુક વખત બેડોળ કે કદરૂપા હોવાનું ગણતા, પણ માત્ર થોડા દાયકા વિત્યા બાદ, એડવાર્ડિયન દર્શકોએ એ જ શિલ્પોને સુંદર હોવાનું જણાવ્યું. સૌંદર્યના વિવેકહીન ઉપયોગ, સૌંદર્યના મૂલ્યાંકનોને ઈચ્છનીયતા, કદાચ કામુક ઈચ્છનીયતા સાથે પણ બરાબર જોડી શકાય. આમ, સૌંદર્યલક્ષી મૂલ્યની સમજને આર્થિક, રાજકીય અથવા નૈતિક મૂલ્ય સાથે સંકળાયેલા હોઈ શકે.&lt;ref&gt;હોમ આઈવર (2006). ''આઈડિયાઝ એન્ડ બીલીફસ ઈન આર્કિટેકચર એન્ડ ઈન્ડસ્ટ્રીયલ ડિઝાઈન : હાઉ એટિટયૂડસ, ઓરિએન્ટેશન્સ, એન્ડ અન્ડરલાઈંગ એઝમશન્સ શેપ ધ બિલ્ટ એન્વાર્યન્મેન્ટ'' . ઓસ્લો સ્કુલ ઓફ આર્કિટેકચર એન્ડ ડિઝાઈન. આઇએસબીએન 8254701741.&lt;/ref&gt; આપણે [[લામ્બોરગીની|લમ્બોરગીની]]ને અમુક અંશે સુંદર હોવાનું નક્કી કરી શકીએ કારણ કે તે મોભાના એક પ્રતિક તરીકે ઈચ્છનીય છે, અથવા તેને ઘૃણાકારક તરીકે પણ અમુક અંશે ગણી શકીએ કારણ કે તેનાથી આપણા અતિ-ઉપયોગનો સંકેત આપીને આપણા રાજકીય અથવા નૈતિક મૂલ્યો પર તરાપ મારે છે.&lt;ref&gt;કોર્સમેર, કેરોલીન એડી. ''એસ્થેટિકસ : ધ બીગ કવેશ્ચન્સ''  1998&lt;/ref&gt;

પ્રાણી અને માનવ વર્તન પર થયેલ અભ્યાસો પર આધારીત &quot;પાર્ટ એન્ડ પાર્સલ ઇન એનિમલ એન્ડ હ્યુમન સોસાયટી&quot;, વોલ્યુમ. 2. પૃ.&amp;nbsp;115–195. કેમ્બ્રિજ, માસ: હાવર્ડ યુપી, 1971 (મૂળ પ્રકાશન 1950.) સૌંદર્યલક્ષી સમજ અમુક વખત અત્યંત સૂક્ષ્મ પ્રકારની અને આંતરિક રીતે વિરોધાભાસી હોઈ શકે. એવી જ રીતે સૌંદર્યલક્ષી સમજ અમુક વખત અમુક અંશે ઓછામાં ઓછી બૌદ્ધિ અને અર્થઘટનાત્મક જણાતી હોય છે. વસ્તુનો અર્થ અથવા સંકેત આપણને મળે તેની પરથી આપણે નક્કી કરીએ છીએ. આધુનિક સૌંદર્યશાસ્ત્રીઓએ સમર્થન આપ્યું છે કે સૌંદર્યલક્ષી અનુભવોમાં ઈચ્છા અને આંકાક્ષા લગભગ સુષુપ્ત રહ્યા હતા છતાં 20મી સદીના અમુક વિચારકોને અગ્રતા અને પસંદગીને મહત્વના સૌંદર્ય શાસ્ત્ર તરીકે જણાયેલી છે. આ મુદ્દો હયુમ દ્વારા અગાઉ ઉઠાવવામાં આવ્યો છે પણ એસ્થેસ્ટિક, 2004ની બ્લેકવેલ ગાઈડમાં મેરી મધરસીલની કૃતિ “બ્યુટી અને ક્રિટીક્સ જજમેન્ટ” જુઓ. આવી રીતે સૌંદર્યલક્ષી સમજ વ્યકિત ચોક્કસ રીતે જે સિધ્ધાંત અપનાવે તેના આધારે, જ્ઞાન, લાગણીઓ, બૌધ્ધિક મંતવ્યો, ઈચ્છા, આકાંક્ષા, સંસ્કૃતિ, પસંદગી, મૂલ્યો, અવચેતન વર્તણૂક, સભાન નિર્ણય, તાલીમ, સહજવૃત્તિ, સામાજિક સંસ્થાઓ અથવા આમાંના અમુક સંકુલ સંયોજનોને આધારિત હોવાનું જણાય છે.

નૃવંશશાસ્ત્ર, ખાસ કરીને ગોર્ડન ઓરિયન્સ અને અન્યોએ સૂચવેલા ''સવાના હાઈપોથિસિસ'' થી એવી ધારણા કરી છે કે લોકો જે અમુક હકારાત્મક સૌદર્ય શાસ્ત્ર ધરાવતા હોય છે તે સર્જનાત્મક માનવીઓના સાહજીક જ્ઞાનને આધારિત હોય છે. એવું જણાયું છે કે લોકો કોઈ વૃક્ષને બીજા સ્વરૂપમાં અથવા વૃક્ષ જેવી લાગતી ન હોય તેવી વસ્તુને જોવા કરતા કોઈ ઘટાદાર વૃક્ષને જોવાનું વધુ પસંદ કરે છે અને તેનાથી તે વધુ ખુશ થાય છે; {{Citation needed|date=January 2009}} સારી પોષક ગુણવત્તા ધરાવતી તંદુરસ્ત વનસ્પતિઓને કારણે ઉપસતો ચમકદાર લીલો રંગ ઓછા ચમકદાર લીલા અને નારંગી રંગ સહિત ઓછા ચમકદાર લીલા રંગ ધરાવતા વૃક્ષો કરતા વધુ શાતા આપે છે.

=== શું કલાના વિવિધ પ્રકારો સુંદર, અરુચિકર અથવા કંટાળાજનક હોય છે? ===
સૌદર્યલક્ષી સમજના અભ્યાસમાં ત્રીજો મહત્વનો વિષય એ છે કે કલાના વિવિધ રૂપો સમગ્રપણે એકરૂપ કઈ રીતે હોય છે. આપણે કોઈ વ્યકિત, ઘર, સ્વર, સુગંધ અને ગાણિતીક સાબિતીને સુંદર કહી શકીએ. તેમાં એવી કઈ લાક્ષણિકતાઓ હોય છે કે જે તેમને સુંદરતાનું પદ આપે છે?  કોઈ ગાણિતીક સાબિતી અને સુગંધ બંન્નેને સુંદર ગણાવી શકાય એવી કોઈ સંભવિત લાક્ષણિકતા તેમાં રહેલી છે? એવી કોઈ વસ્તુથી કોઈ ચિત્રની સુંદરતા એ સંગીતની સુંદરતાથી બિલકુલ ભિન્ન લાગે છે, આ વસ્તુ જ સૂચવે છે કે કલાના દરેક રૂપને સૌંદર્ય શાસ્ત્રની સમજ માટે પોતાની ભાષા હોય છે.&lt;ref&gt;કન્સીડર કલીમેન્ટ ગ્રીનબર્ગ્સ આર્ગ્યુમેન્ટસ ઈન &quot;ઓન મોડર્નિસ્ટ પેઈંન્ટિગ&quot; (1961), રિપ્રિન્ટેન્ડ ઈન એસ્થેટિકસ : એ રિડર ઈન ફિલોસોફી ઓફ આર્ટસ.&lt;/ref&gt;

એવી જ રીતે, સૌંદર્ય લક્ષી નિર્ણય કરતી વખતે કોઈને ચોક્કસ રીતે અભિવ્યકત કરવા માટે શબ્દો જ મળતા નથી હોતા. સૌંદર્યલક્ષી સમજ અનુભવજન્ય નિર્ણય હોઈ શકે નહિ. તેથી, ચોકસાઈ માટેની અશ્કયતાને લીધે, સાંસ્કૃતિક દૃષ્ટિએ કયો અર્થઘટનો કરવા તે દ્વિધા પ્રવર્તતી હોય છે. પ્રમાણભૂત અંગ્રેજી ભાષામાં અચોકસાઈને લીધે, જુદી જુદી બે વ્યકિતઓએ સંપૂર્ણ રીતે અનુભવેલી બે જુદી જુદી લાગણીઓને સમાન મૌખિક શબ્દપ્રયોગથી પ્રસ્તુત કરી શકાય છે. સૌંદર્ય શાસ્ત્ર અને ભાષાકીય રમતોના વિષયમાં વિટ્જેન્સ્ટેઈને આ વસ્તુ જણાવેલી.

આપેલા સામાજિક વર્ણપટમાં, જે કદાચ સામાજિક રીતે નક્કી કરેલી ઘટના હોઈ શકે તેમાં સ્વૈચ્છિક સહભાગીઓ સાથે સાંસ્કૃતિક અથવા અન્ય સંદર્ભથી સુંદરતાની સામૂહિક ઓળખ વિષે ચર્ચા યોજવામાં આવેલી.  સૌંદર્યલક્ષી સમજને કોઈ અંતર્નિહિત ઐકય હોય છે અને કોઈ સુંદર ઘર, સુંદર સાબિતી અને સુંદર સૂર્યાસ્તની સમાનતા વ્યકત કરવા માટે કોઈ રીત હોય છે?&lt;ref name=&quot;kant&quot;&gt;ઈમેન્યુઅલ કેન્ટ, ધ ક્રિટીક ઓફ જજમેન્ટ.&lt;/ref&gt; તે નક્કી કરવામાં, વિટ્જેન્સ્ટેઈને સૌંદર્ય શાસ્ત્ર પરના પોતાના વ્યાખ્યાનોમાં દલીલ કર્યા મુજબ સમગ્ર ઘટનાના વર્ણનની જરૂર પડે છે. એવી જ રીતે પ્રાકૃતિક વિશ્વમાં સૌદર્યની વિભાવના, ખાસ કરીને માનવીની સૌંદર્યની વિભાવના કોઈ વસ્તુ સુંદર હોવા તરીકે કઈ રીતે આકાર લે છે તે બાબત [[કલા]] અથવા ગુણમાં સૌંદર્યનો અવબોધ કરવાને લગતી હોવાનું ધારી લેવામાં આવે છે. કેન્ટના આ મંતવ્યનો ધ્વનિ સેઈન્ટ બોનાવેન્ચરની વાતમાં પણ અમુક અંશે સંભળાય છે. {{Citation needed|date=April 2008}}

== સૌંદર્ય શાસ્ત્ર અને કલાનું દર્શનશાસ્ત્ર ==
{{Cquote2|''Aesthetics is for painting as [[Ornithology]] is for the birds.''|[[Barnett Newman]] &lt;ref&gt;''The Abuse of Beauty: Aesthetics and the Concept of Art,'' By Arthur Coleman Danto, p.1, Published by Open Court Publishing, 2003, ISBN 0-8126-9540-2, 9780812695403&lt;/ref&gt;}}

સૌંદર્ય શાસ્ત્રએ શબ્દનો ઉપયોગ અમુક વ્યકિતઓ હિગલના મંતવ્યના કારણે [[કલા]]ના દર્શનશાસ્ત્રના સમાનાર્થી શબ્દ તરીકે કરતી હોય છે, જયારે અમુક અન્ય ચિંતકો ઘનિષ્ઠ રીતે સંકળાયેલા આ બે ક્ષેત્રો વચ્ચે ભેદરેખા આંકવાનો આગ્રહ રાખે છે. વ્યવહારુ રીતે જોઈએ તો, સૌંદર્યલક્ષી સમજથી અનુભૂતિજન્ય ચિંતન અથવા કોઈ પદાર્થના મૂલ્યાંકન (જરૂરી નથી કે તે કલાની વસ્તુ જ હોય) નો ઉલ્લેખ થાય છે જયારે સૌંદર્યલક્ષી સમજ કોઈ કલા અથવા કલાકૃતિની ઓળખ, તેના મૂલ્યાંકન અથવા વિવેચનના સંદર્ભમાં વપરાય છે.

તત્ત્વજ્ઞાન આધારિત સૌંદર્ય શાસ્ત્રથી માત્ર કલા વિષે બોલીને કલાકૃતિઓ વિષે સમજ પેદા કરવી તે પૂરતું નથી તેમાં કલા શું છે તેની વ્યાખ્યા પણ આપવાની હોય છે. કલા તત્ત્વજ્ઞાન માટેનું એક સ્વાયત્ત અસ્તિત્વ છે કારણ કે કલા ઈન્દ્રિયો (એટલે કે સૌંદર્ય શાસ્ત્રની વ્યુત્પતિ) સાથે સંબંધ ધરાવે છે અને કલા કોઈપણ નૈતિક અથવા રાજકીય હેતુથી મુકત હોય છે. આથી, સૌંદર્ય શાસ્ત્રમાં કલાની બે જુદી જુદી વિભાવનાઓ છે : જ્ઞાન તરીકે કલા અથવા ક્રિયા તરીકે કલા, પણ સૌંદર્ય શાસ્ત્ર એ પ્રમાણવાદ અથવા નીતિશાસ્ત્ર બેમાંથી કોઇ પણ નથી&lt;ref&gt;એનીમેરી ગ્રેથમેન-સિફેર્ટ, ''ઈન્ટ્રોડકશન ટૂ એસ્થેટિકસ''  (''Einführung in die Ästhetik'' ), મ્યુનિક, વિલ્હેમ ફિન્ક, 1995, પૃ. 7.&lt;/ref&gt;.

=== “કલા” શું છે? ===
“કલા” એ શબ્દની કઈ રીતે ઉત્તમ વ્યાખ્યા કરવી એ સતત વિવાદનો વિષય રહયો છે; “કલા” શબ્દનો આપણે શું અને કેવો અર્થ કરીએ છીએ તેના મૂળભૂત સિદ્ધાંત પર પણ દલીલ કરતા ઘણા બધા પુસ્તકો અને સામયિકો પ્રકાશિત થયા છે.&lt;ref name=&quot;davies&quot;&gt;ડેવીસ, 1991, કેરોલ, 2000, એટ એલ.&lt;/ref&gt; ધિઓડોર અડોર્નોએ સન 1969માં એવો દાવો કરેલો કે &quot;એ સ્વપ્રમાણિત વસ્તુ છે કે કલાને ર્સ્પશતી કોઈપણ વસ્તુ સ્વયંસિદ્ધ નથી.&quot;&lt;ref name=&quot;Danto2003&quot;&gt;ડાન્ટો, 2003&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Goodman&quot;&gt;ગુડમેન,&lt;/ref&gt; કલાકારો, તત્ત્વવિદો, માનવશાસ્ત્ર જ્ઞાતાઓ, મનોવિજ્ઞાનીઓ અને પ્રોગ્રામરો આ તમામ વ્યકિતઓ પોતપોતાના સંબંધિત ક્ષેત્રોમાં કલાની ધારણાનો ઉપયોગ કરતા હોય છે, અને તેને કાર્યલક્ષી વ્યાખ્યાઓ આપતા હોય છે જે નોંધપાત્ર રીતે એકબીજાથી અલગ પડતી હોય છે. વધુમાં, એ સ્પષ્ટ વાત છે કે “[[કલા]]” એ શબ્દના મૂળભૂત અર્થમાં પણ સદીઓ વીતતા અમુક વખત પરિવર્તન આવતું હોય છે, અને 20મી સદી દરમિયાન તેમાં ઉત્ક્રાંતિ થતી રહી છે.

“કલા” એ શબ્દનો તાજેતરનો મુખ્ય અર્થ સામાન્યરીતે ''સર્જનાત્મક કલા'' અથવા લલિત કલાનું સંક્ષિપ્ત રૂપ છે. અહીં અમારો અર્થ એ કે કલાકારની સર્જનાત્મક અભિવ્યકત કરવા માટે, અથવા પ્રેક્ષકોની સૌંદર્ય લક્ષી સંવેદનાઓને રોકવા માટે અથવા પ્રેક્ષકોનું ધ્યાન વધુ &quot;શુદ્ધ&quot; વસ્તુઓની વિચારણા પ્રત્યે દોરવા માટે કૌશલ્યનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો હોય છે. અમુક વખત, જો કૌશલ્યનો ઉપયોગ કાર્યલક્ષી વસ્તુમાં કરવામાં આવે, તો લોકો તેને કલાને બદલે હુન્નર તરીકે ગણી લેશે, હસ્તકૌશલના ઘણા બધા સમકાલીન વિચારકોએ આ સૂચન પ્રત્યે ઉગ્ર વિરોધ દર્શાવ્યો છે એવી જ રીતે, કોઈ કૌશલ્યનો ઉપયોગ વાણિજ્યક અથવા ઔદ્યોગિક રીતે કરવામાં આવતો હોય તો તેને કલાને બદલે ડિઝાઈન ગણી શકાય, અથવા તેથી ઊલટું, આ તમામને કદાચ પ્રયોજિત કલા તરીકે કહેવાતી કલાના રૂપો તરીકે ઘટાવી શકાય. અમુક વિચારકોએ, તેના દૃષ્ટાંતરૂપે, એવી દલીલ કરી છે કે લલિત કલા અને પ્રાયોજિત કલા વચ્ચેના તફાવતને કોઈપણ સ્પષ્ટ વ્યાખ્યાલક્ષી તફાવત કરતા વસ્તુના વાસ્તવિક કાર્ય સાથે વધુ સંબંધ રહેલો છે.&lt;ref&gt;નોવિત્ઝ, 1992&lt;/ref&gt; કલાનો સામાન્ય રીતે એવો સૂચિતાર્થ થાય છે કે કોઈ વિચાર અથવા કલ્પનાનું સંપ્રેષણ કરવા પૂરતું જ કોઈ કાર્ય કરવું.

સને 1912ના ઉત્તરાર્ધ સુધી પાશ્ચાત્ય વિચારસરણીમાં એવી એક સામાન્ય ધારણા હતી કે તમામ કલાનો ધ્યેય સૌંદર્ય હોય છે, અને આવી રીતે, સુંદર બનવાનો પ્રયાસ ન કરતી હોય તેવી કોઈપણ વસ્તુને કલા તરીકે ગણાવી શકાય નહિ. ક્યૂબીસ્ટ, ડાડાવાદીઓ, સ્ટ્રાવિન્સ્કી, અને ત્યારબાદની કલા ચળવળોમાં સૌંદર્ય કલાની વ્યાખ્યા કેન્દ્રમાં રહી હતી, ડાન્ટોમાં મંતવ્ય મુજબ, &quot;સૌંદર્ય 1960ની આધુનિક કલામાંથી અદ્રશ્ય થઈ ગયું છે એટલું જ નહિ પરંતુ તે દાયકાની કલાના આધુનિક તત્ત્વજ્ઞાનમાંથી પણ અદ્રશ્ય થઈ ગયું છે.&quot;&lt;ref name=&quot;Danto2003&quot;/&gt; કદાચ, અભિવ્યકિત જેવી (ક્રોસેના સિધ્ધાંતોમાં) અથવા &quot;પ્રતિ-પર્યાવરણ&quot; (મેકલુહાનના સિધ્ધાંતોમાં) ધારણાને સૌંદર્યને તેની પહેલાની ભૂમિકાને બદલે મૂકી શકાય. બ્રાયન મઝૂમીએ “સૌંદર્ય” ને “અભિવ્યકિત” સહિતની કલ્પનામાં મૂકી આપી.&lt;ref&gt;બ્રાયન મઝુમી, ''ડિલ્યુઅસ, ગ્યૂએટેરી એન્ડ ધ ફિલોસોફી ઓફ એકસપ્રેશન'' , સીઆરસીએલ (CRCL), 24:3, 1997.&lt;/ref&gt; અન્ય એક વિભાવના જે કળાના તત્ત્વજ્ઞાન માટે સૌદર્ય જેટલી જ મહત્વની છે તે છે શ્રેષ્ઠતા, જેનું વિસ્તારપૂર્વક વર્ણન વીસમી સદીના પોસ્ટમોર્ડન તત્ત્વચિંતક જીન ફ્રાન્કોઇસ લિઓટાર્ડે દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું.

કદાચ કલાની વધુ કોઈ વ્યાખ્યા (કેનિકના સિધ્ધાંતો મુજબ) શકય જ નથી. કદાચ કલાને વિટ્જેન્સ્ટેઈનિયન પ્રણાલીમાં સંબંધિત વિચારોના સમુચ્ચ તરીકે ગણાતી જોઈએ (વિટ્ઝ અથવા બ્યૂઝ મુજબ). બીજો અભિગમ એમ કહે છે કે “કલા” મૂળભૂત રીતે સામાજિક કક્ષા છે, એટલે કે કલા ભવનો અને સંગ્રહાલયો તથા કલાકારો કલા તરીકે જે કંઈ વ્યાખ્યાયિત કરે તેને ઔપચારિક વ્યાખ્યાઓ ધ્યાનમાં લીધા વગર કલા જ ગણાવી. આ &quot;કલાની  સંસ્થાગત વ્યાખ્યા” ને જયોર્જ ડિકીએ પ્રથમ હરોળમાં સ્થાન આપ્યું છે (ઈન્સ્ટીટયુશનલ ક્રિટીકનો સંદર્ભ પણ લેવો). એન્ડી વાર્હોલ અને માર્સેલ દુચેમ્પે (અનુક્રમે) કોઈ બ્રિલો બોક્સના કે યુરિનલ વર્ણનને કલાના સંદર્ભમાં (એટલે કે આર્ટ ગેલેરીના સંદર્ભમાં) મૂકયું ન હતું ત્યાં સુધી મોટાભાગના લોકો તેને કલા તરીકે ગણતા જ ન હતા, ત્યારબાદ, કલાની વ્યાખ્યા કરતા હોય તેવા સાહચર્ય સાથે આ વસ્તુઓને સાહચર્ય આપવામાં આવ્યું.

પ્રક્રિયાવાદીઓ અમુક વખત એવું સૂચવે છે કે જેના દ્વારા કલાની કૃતિનું સર્જન થતું હોય અથવા જેનાથી તે કલા બનતી હોય તે જોવાની એક પ્રક્રિયા હોય છે, પરંતુ કોઈ વસ્તુમાં કલા તરીકેનું સાહજિક લક્ષણ નથી હોતું, અથવા લોકોને તેનો પરિચય કરાવ્યા બાદ કલાજગતની સંસ્થાઓ તેને કઈ રીતે સ્વીકારે છે તે કલા નથી. એટલે કે ભવિષ્યમાં પોતાને વિસ્તૃત લેખ લખવાના આશયથી કોઈ પત્રકાર અમુક ચોક્કસ શબ્દસમૂહ લઘુલિપીમાં લખી રાખે તો તે કવિતા નહીં ગણાય. જયારે બીજી બાજુ, લીઓ ટેલ્સટોય એવો દાવો કરે છે કે કોઈ વસ્તુ કલા છે કે નહિ તે પ્રેક્ષક કે દર્શકને કેવી અનૂભૂતિ થાય છે તેના પર અવલંબે છે, નહિ કે સર્જકના ઉદ્દેશ પર.  મનરો બિયર્ડસ્લે જેવા કાર્યવૃત્તિવાદીઓ એવી દલીલ કરી છે કે કોઈ કૃતિ કલા તરીકે ગણાય કે નહિ તે ચોક્કસ સંદર્ભમાં તે શું કાર્ય કરે છે કઈ ભૂમિકા ભજવે છે તેની પર આધાર રાખે છે; કોઈ સુંદર ફૂલદાની કોઈ એક ચોક્કસ સંદર્ભમાં કલાત્મક ન હોય તેવા (એટલે કે વાઈન ભરવાના) કામમાં પણ આવે અને બીજા કોઈ સંદર્ભમાં કલાત્મક કાર્યમાં (એટલે કે માનવાકૃતિની સુંદરતાની પ્રશંસા કરવામાં મદદ કરવા માટે પણ) પ્રયોજી શકાય. '

=== કલાનું મૂલ્યાંકન કરતી વખતે કઈ વસ્તુઓનું મૂલ્યાંકન કરવું જોઈએ? ===
કલા પરાભૌતિક અને સત્ત્વમૂલક સ્તરે તેમજ મૂલ્ય સિધ્ધાંત સ્તરે કઠીન હોઈ શકે.  જયારે આપણે ''હેમ્લેટ''  ભજવાતું જોઈએ છીએ ત્યારે આપણે કલાની કેટલી કૃતિઓ જોઈને કઈ કલાની સમજ ગ્રહણ કરીએ છીએ? કદાચ એક જ સંબંધિત કલાકૃતિ હોય છે, સમગ્ર પ્રસ્તુતિ, જેમાં જુદી જુદી ઘણી બધી વ્યકિતઓએ યોગદાન આપ્યું હોય છે અને ક્ષણિક અસ્તિત્વમાં આવીને તે પ્રસ્તુતિ અદૃશ્ય થઈ જાય છે. શેક્સપિયર દ્વારા લખવામાં આવેલ હસ્તપ્રત કદાચ વૃંદ દ્વારા ભજવાયેલી કલાકૃતિ કરતા ભિન્ન હોય તેવું બની શકે, તથા આ રાતે આ વૃંદ દ્વારા ભજવાયેલા નાયકની પ્રસ્તુતિ કરતા પણ તે કદાચ ભિન્ન હોય, અને આ તમામનું મૂલ્યાંકન થઇ શકે છે, પણ આ મૂલ્યાંકન અલગ અલગ ધોરણ દ્વારા થવું જોઇએ.

નાટકમાં ભાગ લેતી દરેક વ્યકિતને તેના પોતાના ગુણદોષ પર અલગ અલગ રીતે મૂલવવા જોઈએ, અને દરેક વસ્ત્ર કે તેની કિનારી પોતે જ કલાની એક કૃતિ છે (જેની સાથે કદાચ તે તમામને એકરૂપ બનાવવાનું કામ કરતો દિગ્દર્શક સંકળાયેલો હોય છે.) આવી સમસ્યાઓ સંગીત, ફિલ્મ અને ચિત્રમાં પણ ઉદ્ભવતી હોય છે શું કોઈ વ્યકિત ચિત્ર તથા ચિત્રકારના કાર્યનું જ મૂલ્યાંકન કરશે, કે કદાચ સંગ્રહાલયના કર્મચારીએ કરેલી પ્રસ્તુતિના સંદર્ભમાં ચિત્રનું મૂલ્યાંકન કરશે?

1960ના દાયકાથી વિભાવનાત્મક કલાના ઉદ્ભવથી આવી સમસ્યાઓમાં વધુ વધારો થયો છે. વાર્હોલના વિખ્યાત ''બ્રિલો બોકસ''  તે સમયના ખરેખર બ્રિલો બોકસથી લગભગ વિશિષ્ટ કહી શકાય તેવા ન હતા. વાર્હોલના આ બ્રિલો બોકસ (જેની ડિઝાઈન સ્ટીવ હાર્વેએ બનાવેલી તેને) માટે તેની પ્રશંસા કરવી ભૂલભરેલું ગણાય; તો પણ બીજા પ્રકારના ચિત્રો સાથે સંગ્રહાલયમાં કલા તરીકે આ બ્રિલો બોકસનું પ્રદર્શન કરવાની સંકલ્પનાઓ પ્રયાસ વાર્હોલનો છે. આપણે કઈ વાર્હોલની વિભાવનું મૂલ્યાંકન કરીશું? સંગ્રહાલયમાં તેની સંકલ્પના મૂકવાનો? આ બોકસ સંગ્રહાલયમાં પ્રદર્શમાં મૂકવા દેવા માટે સંગ્રહાલયના પ્રબંધકની સૂઝનો? સમગ્ર પરિણામનો? આપણા અનુભવ અથવા પરિણામના અર્થઘટનનો? કલાની કૃતિને આપણે સત્વમૂલક રીતે કેવું વિચારીએ છીએ?  શું તે ભૌતિક પદાર્થ છે?  ઘણા પદાર્થો? પદાર્થોના વર્ગનો? માનસિક ઉદ્દેશયનો? કલ્પિત પદાર્થ? ગૂઢ પદાર્થ? કોઈ પ્રસંગ? કે પછી સાહજિક રીતે કોઈ કૃત્યનો?

=== કલા કેવી હોવી જોઈએ? ===
કલા માટે ઘણા બધી દલીલો બતાવવામાં આવી છે, અને સૌંદર્યશાસ્ત્રીઓ અમુક વખત દલીલ કરતા હોય છે કે અમુક ધ્યેય કે બીજા કોઈ ધ્યેય અમુક રીતે શ્રેષ્ઠ હોય છે. આના દૃષ્ટાંતરૂપે, કલેમેન્ટ ગ્રીનબર્ગે 1960 માં એવી દલીલ કરેલી કે કલાવિષયક દરેક માધ્યમ એવું હોવું જોઈએ કે તે તમામ સંભવિત માધ્યમોમાં વિશિષ્ટ બનીને એક સ્વરૂપ તરીકે પોતાની વિશિષ્ટતાની અભિવ્યકિત સિવાયની શુધ્ધતા દર્શાવે.&lt;ref&gt;કલેમેન્ટ ગ્રીનબર્ગ, “ઓન મોડર્નિસ્ટ પેઈન્ટિંગ”.&lt;/ref&gt; ડાડાવાદી ટ્રિસ્ટેન ત્ઝારા એ તેથી ઊલ્ટું સને 1918માં કલાને મતિભ્રમ સામાજિક વ્યવસ્થાના ખંડ તરીકે ગણેલી. “આપણે શુદ્ધતા અને સ્વચ્છતાનો આગ્રહ રાખવો જોઈશે. લૂંટારાઓ સંકજામાં સપડાયેલા જગતના ઉન્માદ એક સંપૂર્ણ આક્રમક ઉન્માદની સ્થિતિ પછી વ્યકિતની શુધ્ધતાની ખાતરી કરવી જોઈએ.&quot;&lt;ref&gt;ટ્રિસ્ટેન ત્ઝારા, સેપ્ટ મેનિફેસ્ફેટસ્ટસ ડાડા.&lt;/ref&gt; ઔપચારિક ધ્યેયો, સર્જનાત્મક ધ્યેયો, સ્વ-અભિવ્યકિત, રાજકીય ધ્યેયો, આધ્યાત્મિક ધ્યેયો, તત્ત્વજ્ઞાન ધ્યેયો, અને આધ્યાત્મિક અને પ્રત્યક્ષજ્ઞાનાત્મક અથવા રસલક્ષી આ તમામ ધ્યેયો કઈ કલા કેવી હોવી જોઈએ તે વિષય પરના પ્રસિધ્ધ ચિત્ર સ્વરૂપમાં આકાર પામ્યા છે.

=== કલાનું મૂલ્ય ===
ટોલેસ્ટોયે કલાની વ્યાખ્યા કરીને, અને  તેના મૂલ્યનું અપ્રાસંગિક રીતે જ આ પ્રકારનું ચિત્રણ કરેલું: “કલા એક એવી માનવ પ્રવૃત્તિ છે કે જેમાં એક માનવી પોતે જ લાગણીઓ કે અનુભૂતિ હેઠળ પસાર થયો હોય તે લાગણીઓને અમુક ચોક્કસ બાહ્ય સંકેતોના માધ્યમથી બીજી વ્યકિતઓને આપે છે, અને આ લાગણીઓના સંસર્ગમાં આવીને અન્ય લોકો પણ તેનો અનુભવ કરે છે.”

કલાનું મૂલ્ય, ત્યારબાદ સહાનુભૂતિના મૂલ્ય સાથેનું એક મૂલ્ય હોય છે. સંભવિત અન્ય મંતવ્યો આ પ્રમાણે છે: કલા કોઈ વિશિષ્ટ પ્રકારના જ્ઞાનના માધ્યમ તરીકે કામ કરી શકે. કલા માનવીની સ્થિતિમાં આંતરદર્શન આપી શકે. કલાનો સંબંધ [[વિજ્ઞાન]] અને ધર્મ સાથે હોય છે. કલા શિક્ષણ, અથવા સિદ્ધાંત પ્રવેશ કે સંસ્કૃતિ ગ્રહણના એક સાધન તરીકે કામ કરે છે. કલા આપણને વધુ નૈતિક બનાવે છે. કલા આપણો આધ્યાત્મિક ઉત્કર્ષ કરે છે. કલા બીજી રીતે રાજનીતિશાસ્ત્ર છે. કલા કથાર્સિસના ગુણ ધરાવે છે. કોઇપણ કેસમાં, કલાના મૂલ્યથી કોઈપણ રીતે કલાના સ્વરૂપની યોગ્યતા નક્કી કરી શકાય. કલાના સ્વરૂપો તેના મૂલ્યોમાં મહત્વની રીતે અલગ હોય, અથવા (તેમ ન હોય તો) કલાના એકાત્મક મૂલ્ય મેળવવાની તે ક્ષમતામાં અલગ હોય છે?

પરંતુ કલાના મૂલ્ય વિષેના પ્રશ્નમાં પધ્ધતિસરના અભિગમ માટે એવા પ્રશ્નો પૂછવાના રહે: કલાનું મૂલ્ય કોના માટે? કલાકાર માટે? દર્શકો માટે? સોસાયટીના લોકો માટે, અને/અથવા દર્શકો સિવાયની વ્યકિતઓ માટે? શું કલાનું &quot;મૂલ્ય&quot; આ દરેક અલગ અલગ સંદર્ભમાં અલગ હોય છે? કલાના ઉદ્દેશિત મૂલ્ય પરની કામગીરીનો ઉદ્દેશ અને બીજા કાર્યો વચ્ચેના સંબંધોને નક્કી કરવામાં મદદરૂપ થવાનો છે કલા સ્પષ્ટ રીતે ઘણા બધા સંદર્ભમાં આધ્યાત્મિક ધ્યેયો ધરાવે છે, પણ ધાર્મિક કલા અને ધર્મ વચ્ચે ચોક્કસ રીતે ''આપમેળે''  કયો તફાવત હોય છે? સત્ય જટીલ છે - કલા કાર્યલક્ષી જ્ઞાનમાં અને મહત્વની માનવપ્રવૃત્તિઓ બે બંનેમાં નિરુપયોગી છે.

કાલ્પનિક કૃતિ “હીછીકર્સ ગાઈડ ટૂ ધી ગલેકસી” કલાના મૂલ્ય માટે પ્રયોજાયેલી એવી દલીલથી શરૂ થાય છે કે પૃથ્વીના સર્વનાશ માટેના બાહ્ય બળોએ પૃથ્વીવાસીઓને પૂછવું જોઈએ કે માવનતા શું કામમાં આવે, માનવતાનો પ્રતિભાવ કેવો હોવો જોઈએ? તેમાં સતત દલીલ ચાલુ રહે છે કે માનવજાતિ પોતાના અસ્તિત્વ માટે જે વાજબી કારણ ધરે છે તેમાં જણાવે છે કે તેમાં ભૂતકાળમાં થયેલા સર્જનો અને શેકસપિયરના નાટકો, રેમ્બ્રેડના ચિત્રો અથવા બાચના સંગીત જેવું કલાનું સર્જન છે. સૂચન એ છે કે આ વસ્તુઓનું મૂલ્ય છે જે માનવતા વર્ણવે છે.&lt;ref&gt;ડગ્લાસ એડમ્સ દ્વારા ધ હીશીકર્સ ગાઈડ ટૂ ધ ગેલેકસી &lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;clear:both&quot;&gt;&lt;/div&gt;

== સૌંદર્યલક્ષી સાર્વત્રિક લક્ષણો ==
તત્ત્વવેત્તા ડેનિસ ડયૂટને માનવ સૌંદર્યશાસ્ત્રમાં સાત સાર્વત્રિક લક્ષણો ઓળાખાવેલા:&lt;ref name=&quot;Dutton&quot;&gt;''બ્લેન્ક સ્લેટ'' માં સ્ટિવન પિન્કર દ્વારા ડેનીસ ડયૂટન્સ ''એસ્થેટિકસ યુનિવર્સલ્સ''  સમરાઈઝડ&lt;/ref&gt;

# કલાવિષેષતા અથવા કલારસિકતા. જેમાં ટેકનિકલ કલાત્મક કૌશલ્યો કેળવીને તેનો પ્રકૃતિ-સ્વભાવ સમજીને તેની પ્રશંસા કરવામાં આવે છે.
# બિનઉપયોગીતાવાદી આનંદ. લોકો કલાની માટે કલાને માણે છે અને તેમાં ભૌતિકતાવાદી અભિગમનો આગ્રહ રાખવામાં નથી આવતો.
# શૈલી. કલાત્મક વસ્તુઓ અને પ્રસ્તુતિઓને માન્યતા આપી શકાય અથવા ઓળખી શકાય તેવા રચનાના નિયમોનું પાલન કરવામાં આવે.
# વિવેચન. લોકો કલાની કૃતિનો નિર્ણય કરીને, કદર કરીને, તેનું અર્થઘટન કરે છે.
# અનુકરણ. સૂક્ષ્મભાવ દર્શાવતા ચિત્રો સિવાયના અમુક મહત્વના અપવાદો સિવાય કલાકૃતિથી વિશ્વના અનુભવોનું અનુકરણ થાય છે.
# વિષેષ કેન્દ્ર. કલાને સામાન્ય જીવનથી પર રાખીને અનુભવનું નાટયાત્મક ધ્યાનબિંદુ બનાવવામાં આવે છે.

તેમ છતાં, એવો વાંધો ઉઠાવી શકાય કે ડયૂટને જણાવેલા લક્ષણોના વર્ગને ઘણા અપવાદો છે. ઉદાહરણ તરીકે, સમકાલીન કલાકાર થોમસ હિસ્કોર્ને ટેકનિકલ કલારસિકતાનો ઈરાદાપૂર્વક નિષેધ ગણ્યો છે. લોકો પુન:જાગૃતિ યુગના મેડોનાના શિલ્પની સૌંદર્યલક્ષી કારણોથી પ્રશંસા કરી શકે, પણ આવી વસ્તુઓ અમુક વખત ચોક્કસ શ્રદ્ધા કે આસ્થાયુકત કાર્યો હતી (અને હજુ પણ હોય છે). &quot;રચનાના નિયમો&quot; જે દુચેમ્પની કૃતિ ''ફાઉન્ટેન''  અથવા જહોન કેજની કૃતિ ''4‘33’'' માં વાંચવા મળતા રચનાના નિયમો કૃતિઓને માન્યતાપ્રાપ્ત શૈલીમાં મૂકતા નથી (અથવા કૃતિને ગ્રહણ કે આત્મસાતક કરતી વખતે ઓળખી શકાય તેવી શૈલીમાં ચોક્કસ રીતે મૂકતા નથી).  વધુમાં, ડયૂટને નક્કી કરેલા કેટલાક વર્ગો વધુ પડતા વિસ્તૃત જણાય છે : ભૌતિકશાસ્ત્રી સિદ્ધાંત ઘડવાની પ્રક્રિયા દરમિયાન પોતાના કલ્પનાના વિશ્વનો આનંદ લઈ શકે.

વધુમાં, વિજ્ઞાનો અને માનવવિદ્યાઓ બંનેના શિક્ષણશાસ્ત્ર એ માનસશાસ્ત્ર અને સૌંદર્યશાસ્ત્ર વચ્ચેનો સંબંધ સમજવાના પ્રયત્નમાં ઉત્ક્રાંતિ વિષયક માનસશાસ્ત્ર અને પ્રત્યક્ષ વિજ્ઞાન તરફ દૃષ્ટિપાત કરે છે.  આ ક્ષેત્રમાં સંશોધન કરવામાં ડયૂટન સિવાયના તત્ત્વેતાઓમાં ડેવિડ બોર્ડવેલ, બ્રાયન બોયડ, ક્રિસ્ટીન બ્યૂસી-ગ્લુક્સમાન, નોએલ કેરોલ, એલન દિસાનાયક, નાન્સી ઈસ્ટલીન, બ્રાચા એટિન્જર, ડેવિડ ઈવાન્સ, જોનાથન ગોત્શેલ, ટોર્બેન ગ્રોડલ, પોલ હેર્નાડી, પેટ્રિક હોગન, કાર્લ પ્લેટિન્ગા, એલેઈન સ્કેરી, મુરે સ્મિથ, વેન્ડી સ્ટીનર, રોબર્ટ સ્ટોરી, ફ્રેડરિક ટર્નર અને માર્ક ટર્નરનો સમાવેશ થાય છે.

== વિવેચન ==
સૌંદર્યશાસ્ત્રના તત્ત્વજ્ઞાનનું વિવેચન કલા અને સમાજના ક્ષેત્રને લગતા અમૂક સમાજશાસ્ત્રીઓ અને લેખકોએ કરેલું છે. રેમન્ડ વિલિયમ્સની એવી દલીલ છે કે એવી કોઈ સૌંદર્યલક્ષી વિશિષ્ટ વસ્તુ નથી હોતી પણ સામાન્ય વાણીથી શરૂ કરીને અનુભવો સુધીના સાંસ્કૃતિક રૂપોના એવા અખંડ દ્રવ્યો હોય છે જેને કોઈ ઢાંચા, સંસ્થા અથવા ખાસ પ્રસંગ દ્વારા કલા તરીકેની સંજ્ઞા આપવામાં આવે છે. પિયરે બોર્ડયૂ પણ કેન્ટેના સૌંદર્યશાસ્ત્રનો મુદ્દો લઈને એવી દલીલો કરે છે કે સૌંદર્યશાસ્ત્રથી એવા અનુભવોનું નિરૂપણ થાય છે કે જે ઉચ્ચવર્ગની જીવનશૈલી અને વિદ્વાનોના વિશ્વાસની નીપજ હોય.

== સૌંદર્ય શાસ્ત્રનો ઇતિહાસ ==
{{Merge to|History of aesthetics (pre-20th-century)|discuss=Talk:History of aesthetics (pre-20th-century)#Merger proposal|date=June 2008}}
[[ચિત્ર:Poseidon.jpg|thumb|150px|right|એથેન્સના રાષ્ટ્રીય પુરાત્ત્વવિદ્યાના સંગ્રહાલયમાં પીસાઇડન કે જ્યુસની તાંબાની કૃતિ]]

=== પ્રાચીન સૌંદર્ય શાસ્ત્ર ===
આપણી પાસે પ્રાગૈતિહાસિક કલાના દૃષ્ટાંતો છે, પણ અત્યંત ઓછી સંખ્યામાં છે, અને તેના સર્જનનો સંદર્ભ અને ઉપયોગ સ્પષ્ટ નથી, જેથી તેના સર્જન અને અર્થઘટનને માગદર્શિત કરતા સૌંદર્યલક્ષી સિદ્ધાંતો વિષે અમુક માત્રાથી વધુ અનુમાન કરી શકતા નથી.

પ્રાચીન કલા સાત મહાન પ્રાચીન સભ્યતાઓ : [[પ્રાચીન ઇજિપ્ત|ઈજિપ્ત]], મેસોપોટેમિઆ, ગ્રીસ, રોમ, પર્શિઆ, ભારત અને ચીન પૂરતી વ્યાપ્ત હતી તેમાં સમગ્રતા કે પૂર્ણતા ન હતી. પ્રાચીન સભ્યતાના આ દરેક કેન્દ્રમાં પોતાની કલામાં એક વિશિષ્ટ અને લાક્ષણિક શૈલીનો વિકાસ થયેલો.  ગ્રીસની સભ્યતાએ પશ્ચિમમાં સૌદર્યશાસ્ત્રના વિકાસ પર સૌથી વધુ પ્રભાવ ઊભો કરેલો. ગ્રીક કલાના આ યુગમાં માનવદેહના સ્વરૂપો પ્રત્યે પરમ આદર અને સ્નાયુબધ્ધ શરીર, દેહસૌષ્ઠવ, સુંદરતા અને ચુસ્ત શારીરિક સપ્રમાણતા દર્શાવવા માટે અનુરૂપ કૌશલ્યોનો વિકાસ જોવા મળતો.  તેથી વિષેષ, એવી જ ઘણી બધી પાશ્ચત્ય અને પૌર્વાન્ય સંસ્કૃતિઓમાં શારીરિક સૌંદર્ય સાથે સંબંધ ધરાવતી શરીર પરના વાળ જેવી લાક્ષણિકતાઓનું ભાગ્યે જ વર્ણન કરવામાં આવે છે.{{Citation needed|date=January 2009}} આ ગ્રીક પાશ્ચાત્ય સૌંદર્યલક્ષી રુચિના વિરોધાભાસમાં વિરુપતાની શૈલી વધુ છે.&lt;ref&gt;''ગ્રોટેસ્ક''  એન્ટ્રી ઈન કેલી 1998, પાનાં.338-341&lt;/ref&gt;

ગ્રીક તત્વેતાઓને પ્રારંભમાં એવું જણાયું કે સૌંદર્યલક્ષી આકર્ષક વસ્તુઓ આંતરિક અને બાહ્ય રીતે પોતે જ સુંદર હોય છે. [[પ્લેટો]]ને એવું લાગ્યું કે સુંદર પદાર્થોમાં સપ્રમાણતા, સુમેળ અને એકરૂપતા તેના અવયવોમાં હોય છે.  એવી જ રીતે, ''પરાભૌતિકશાસ્ત્ર'' માં [[એરિસ્ટોટલ]]ને એવું જણાયું કે સૌંદર્યના સાર્વત્રિક ઘટકો વિન્યાસ, સમરૂપતા અને સુનિશ્ચિત છે.

=== ઈસ્લામિક સૌદર્ય શાસ્ત્ર ===
ઈસ્લામિક કલા, યોગ્ય રીતે કહીએ તો, માત્ર ધર્મને લગતી જ કલા નથી. “[[ઇસ્લામ ધર્મ|ઈસ્લામ]]ઇક” શબ્દથી માત્ર ધર્મ જ નહિ પણ ઈસ્લામિક સંસ્કૃતિ અથવા ઈસ્લામિક સંદર્ભમાં સર્જન કરેલી કલાના કોઈપણ સ્વરૂપનો ઉલ્લેખ થાય છે. ધર્મપાલનમાં કલાના ઉપયોગ, સમાજમાં કલાના ચોક્કસ સ્થાન, અથવા ધર્મનિરપેક્ષ કલા અને ધર્મબોધને અનુરૂપ બનાવવા માટેની ધર્મ નિરપેક્ષ સંસાર પર મૂકાયેલી માગણીઓ વચ્ચેના સંબંધોમાં તમામ મૂસ્લીમો એકમત છે એવું માની લેવું પણ ભૂલભરેલું ગણાશે. ઈસ્લામિક કલામાં અવારનવાર ધર્મનિરપેક્ષ તત્ત્વોને અને અમુક ઈસ્લામિક અધ્યાત્મવાદીઓએ અસ્વીકૃત કરેલા પણ જો ધર્મનિષેદ્ધ ન હોય તો તેવા તત્વો અપનાવવામાં આવતા હોય છે.&lt;ref&gt;ડેવીઝ, પેનેલોપ જે.ઈ. ડેની, વોલ્ટર બી. હોફ્રિચટર, ફ્રિમા ફોક્સ. જેકબ્સ, જોસેફ. રોબર્ટસ, એન એમ. સિમોન, ડેવિડ એલ. જેન્સન્સ હિસ્ટરી ઓફ આર્ટ, પ્રેન્ટિસ હેલ;  2007, અપર સેડલ રિવર, ન્યૂ જર્સી. સેવન્થ એડિશન, આઇએસબીએન 0131934554 પીજી. 277&lt;/ref&gt;

ઈસ્લામ અનુસાર, માનવનિર્મિત કલાકૃતિઓ દૈવી કલાકૃતિની તુલનામાં સાહજિક રીતે અપૂર્ણતા ધરાવતી હોય છે; આવી રીતે ઈસ્લામમાં ઘણા એવું માને છે કે ખુદાના વાસ્તવદર્શી રૂપો કોઈ પ્રાણી કે મનુષ્યનું ચિત્રણ કરવાનો પ્રયાસ ખુદાની અવમાનતા કે તિરસ્કાર છે. અરબી, મોઝેઈક, ઈસ્લામિક સુલેખન, અને ઈસ્લામિક શિલ્પશાસ્ત્ર જેવા કલાના રૂપો તેમ જ વધુ સામાન્યરીતે કહીએ તો બિનરૂપાત્મક કલાના સ્થાનનો દાવો કરી શકે તેવી સૂક્ષ્મતાના કોઈ રૂપોની કલાત્મક સંભવિતતાના ક્ષેત્રની સંકીર્ણતાની અસર ધરાવે છે. કલાકારોએ કલાત્મક અભિવ્યકિતતા બહિમાર્ગ તરીકે સીમિત શકયતાઓ શોધી છે અને ભૌમિતિક આકૃતિઓ, ફૂલવેલની આકૃતિઓ અને વેલ-કોતરણી જેવા બિન-પ્રતિરૂપાત્મક રૂપોથી કલાના સજાવટલક્ષી અથવા ધાર્મિક કાર્યને મહત્વ આપીને તેને વિધેયાત્મક શૈલી અને પરંપરા બનાવવા માટે કેળવવામાં આવી છે.

ઈસ્લામિક સંસ્કૃતિઓમાં મનુષ્ય અને પ્રાણીનું ચિત્રણ કરવું સામાન્ય રીતે ધર્મનિષિદ્ધ છે કારણ કે તે આખરે આવી શિલ્પકૃતિઓ અથવા “ મૂર્તિ ”ની પૂજામાં પરિણમે છે. પૂર્વ-ઈસ્લામિક સંસ્કૃતિઓમાં માનવાકૃતિઓનું ચિત્રકામ ધર્મતંત્રોએ જુદી જુદી માત્રામાં આપેલી સ્વીકૃતિમાં જોવા મળે છે. ''શરીયત'' ના કાનૂન મુજબ બંદગી માટે થતું માનવાકૃતિનું નિરૂપણ બૂતપરસ્તી (મૂર્તિપૂજા) ગણવામાં આવે છે જેનો નિષેધ કરવામાં આવ્યો છે. ઐતિહાસિક ઈસ્લામિક કલામાં ઈસ્લામના પયંગબર મહમ્મદના ઘણા બધા ચિત્રણો છે.&lt;ref&gt;[http://books.google.com/books?id=rpUuqLPPKK4C&amp;amp;dq=wijdan&amp;amp;printsec=frontcover&amp;amp;source=web&amp;amp;ots=QXySmKzsy6&amp;amp;sig=a9V6tTTfsrTT5Ex01QGnwrL7XYY ''ધ આરબ કન્ટ્રિબ્યુશન ટૂ ઈસ્લામિક આર્ટ : ફ્રોમ ધ સેવન્થ ટૂ ફિફટીન્થ સેન્ચુઅરીઝ'' ], વિગ્ડેન અલી, અમેરિકન યુનિવ ઈન કેરો પ્રેસ, ડિસેમ્બર 10, 1999, આઇએસબીએન 9774244761&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www2.let.uu.nl/solis/anpt/EJOS/pdf4/07Ali.pdf ''ફ્રોમ ધ લિટરલ ટૂ ધ સ્પિરિચ્યુઅલ : ધ ડેવલપમેન્ટ ઓફ ધ પ્મુરોફેટ મુહમ્મદ (એસ.એ.ડબલ્યુ.)(s.a.w) પ્રોટ્રેયલ ફ્રોમ 13થ સેન્ચુઅરી ઇલખનિદ મિનિએચર્સ ટૂ 17થ સેન્ચુઅરી ઓટોમેન આર્ટ'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041203232347/http://www2.let.uu.nl/Solis/anpt/ejos/pdf4/07Ali.pdf |date=2004-12-03 }}, વિગ્ડેન અલી, [http://www2.let.uu.nl/Solis/anpt/ejos/EJOS-1.html ઇજેઓએસ (EJOS) (ઈલેકટ્રોનિક જર્નલ ઓફ ઓરિએન્ટલ સ્ટડીઝ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080915133702/http://www2.let.uu.nl/Solis/anpt/ejos/EJOS-1.html |date=2008-09-15 }}, વોલ્યુમ 4, અંક 7, પૃ. 1-24, 2001.&lt;/ref&gt;

કુરાનના અધ્યયન પ્રત્યે પોતાનો ભકિતભાવના પ્રયાસરૂપે સુલેખન કલાઓનો ઉદ્ભવ થયો. પાઠના દરેક શબ્દને ધીરજપૂર્વક નકલ કરીને, લેખકને તેના અર્થનું ચિંતન કરાવવામાં આવતું. કાળક્રમે, આવા પાઠના અલંકારન અને શૈલીમાં વધુ ને વધુ શ્રમ પડવાને કારણે સુલેખનની આવી કૃતિઓને બક્ષિસ એનાયત કરવાનું શરૂ થયું. આવી સજાવટશૈલીઓ કુરાન સિવાયની અન્ય કૃતિઓ પણ પ્રયોજવામાં આવી અને પરિણામે કલાના એક આદરપાત્ર રૂપ તરીકે સ્થાન પામી.

=== ભારતીય સૌંદર્ય શાસ્ત્ર ===
વિશિષ્ટ આધ્યાત્મિક અથવા દાર્શનિક અવસ્થાઓ પ્રત્યે પ્રેરિત થવાના મહાત્મય અથવા આવી અવસ્થાઓનું સાંકેતિક રીતે નિરૂપણ કરવાના ઉદ્દેશથી જનસમુદાયમાં ભારતીય કલાનો ઉદ્ગમ થયો. કપિલ વાત્સ્યાયનના મતાનુસાર, &quot;ક્લાસિકલ ભારતીય વાસ્તુશાસ્ત્ર, શિલ્પશાસ્ત્ર, ચિત્ર, સાહિત્ય (''કાવ્ય'' ), સંગીત અને નૃત્યમાં પોતપોતાના સંબંધિત માધ્યમોએ અનુકૂલન કરેલા પોતાના નિયમોનો વિકાસ થયો પરંતુ તે તમામમાં માત્ર ભારતીય સામાજિક દાર્શનિક માનસની અંતનિર્હિત આધ્યાત્મિક માન્યતાઓનું જ નહીં, પરંતુ જેના દ્વારા સંકેત અને આધ્યાત્મિક અવસ્થાના સંબંધો જેના દ્વારા સંકેત અને આધ્યાત્મિક અવસ્થાના સંબંધો જેના દ્વારા વિસ્તૃત રીતે ઘડવામાં આવતી હોય તેવી પ્રણાલીઓનું પણ આદાનપ્રદાન થતું રહેતું.&quot;

ભારતીય નાટય અને સાહિત્યના ચોક્કસ સંબંધનો શબ્દ ''રસ''  સામાન્યરીતે રચયિતાએ તૈયાર કરેલી કૃતિમાં ભાવરસનો અને ’ભાવુક શ્રોતા’ અથવા ''સહૃદય''  દ્વારા ચિદાનંદના સંદર્ભમાં પ્રયોજાય છે. [[કાલિદાસ]] જેવા કવિઓ પૂર્ણ વિકસિત સૌંદર્યલક્ષી પધ્ધતિથી વિકસેલા રસ પ્રત્યે ધ્યાન રાખતા. સમકાલીન ભારતમાં પણ ''રસ'' ના વાચ્યાર્થમાં વપરાતા શબ્દ “રસ” નો ઉપયોગ ફિલ્મોમાં રસાત્મક અનુભૂતિઓનું વર્ણન કરવા માટે વ્યવહાર રીતે થાય છે; “મસાલા મિકસ” માં લોકપ્રિય હિન્દી સિનેમા ફિલ્મો દર્શાવવામાં આવે છે એવી કે જેમાં સંતુલિત ભાવરસ પીરસવામાં આવે છે અને દર્શકો તેનું ભાવમાધુર્ય માણતા હોય છે.

રસસિધ્ધાંત ભરત મુનિ રચિત કૃતિ નાટયશાસ્ત્ર (''નાટય'' નો અર્થ &quot;નાટક&quot; અને ''શાસ્ત્ર'' નો અર્થ &quot;નું વિજ્ઞાન&quot;) એ [[સંસ્કૃત ભાષા|સંસ્કૃત]] ગ્રંથથી શરૂ થઈને વિકસ્યો છે જેમાં દેવો એ એવી ઘોષણા કરે છે કે નાટક “પાંચમો વેદ” છે કારણ કે સતત પતન પામતા યુગને ધાર્મિક શિક્ષણના શ્રેષ્ઠ રૂપ તરીકે તે સૌથી વધુ અનૂકૂળ છે. નાટયશાસ્ત્રની રચનાના સમય વિષે [[પ્લેટો]] અને [[એરિસ્ટોટલ]]થી શરૂ કરીને સાતમી સદીના વિદ્વાનોમાં વિવાદ પ્રવર્તે છે. નાટયશાસ્ત્રના પ્રકરણો છ અને સાતમાં રસની સૌંદર્યલક્ષી સંકલ્પનાઓ અને તેના સંલગ્ન ભાવોનું નિરૂપણ કરે છે જે પોતે જ સમગ્ર રીતે એક સ્વતંત્ર કૃતિ તરીકે છે. આઠ રસો અને સંલગ્ન ભાવોને નામ આપવામાં આવ્યા છે અને પ્રસ્તુતિને રસદાર બનાવીને આનંદને સમૃધ્ધ બનાવવામાં આવે છે: રસ અને સ્વાદનો એવો આનંદ છે જે ઘટકોના યોગ્ય નિર્માણ અને ઘટકોની ગુણવત્તામાંથી નિષ્પન્ન થાય છે. સૈદ્ધાંતિક જ્ઞાનમાં, રસ ખરેખર શું છે, તેની ચર્ચા કરવામાં નથી આવી અને નાટયશાસ્ત્રના સુગઠિત શબ્દો મુજબ, તેમાં મૂળ લેખક(કો)ની ચોક્કસ સૂઝ તે સ્પષ્ટ રીતે જાણી શકાય તેમ નથી.

રસના સિદ્ધાંતોનો વિકાસ કાશ્મીરી સૌંદર્યશાસ્ત્ર આનંવવર્ધનની કાવ્યશાસ્ત્ર પરની શિષ્ટકૃતિ ધ્વન્યલોક થયો છે, જેમાં નવ રસોનો પરીચય આપવામાં આવ્યો છે, શાંત રસને નિશ્ચિત રીતે શાન્તા(''શાંતિ'' )ની ધાર્મિક અનુભૂતિ જે તેના ભાવ એટલે કે સાંસારિક આનંદના ઉદ્વેગમાંથી ઉદ્ભવે છે તેવું વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે આ ગ્રંથનો મૂળ ઉદ્દેશ શબ્દ, વાકય અથવા સમગ્ર કૃતિ સહિત પ્રાથમિક રીતે સંસ્કૃત સ્વરૂપમાં ''રસ ધ્વનિ'' ના અસ્તિત્વ માટે સબળ બનાવીને વાસ્તવિક જગતની ભાવઅવસ્થા અથવા ભાવને “ઈગિત” કરીને ''ધ્વનિ''  અથવા કાવ્યાત્મક વ્યંજનોની સાહિત્યિક સંકલ્પનાને શુદ્ધ બનાવવાનો છે, પરંતુ રસલક્ષી ભેદનો જ આભાર માનવો ઘટે કે ભાવુક શ્રોતા કે દર્શક રસને એટલે કે કરુણાંતિકા, વીરરસ અથવા શૃંગારસના રસાસ્વાદને માણે છે.

9મી-10મી સદીમાં &quot;કાશ્મીરના અદ્વૈત શૈવવાદી&quot; (અથવા &quot;કાશ્મીર શૈવવાદી&quot;) તરીકે વિખ્યાત ધર્મપરંપરાના સ્વામી અને સૌંદર્યવેતા અભિવનગુપ્તે ધવન્યલોક પરની પોતાની સ્વતંત્ર ટિપ્પણીઓમાં રસના સિદ્ધાંતોને સર્વોચ્ચ સ્થાને મૂકયા છે, ધવન્યલોક-લોકાના (જેનો અનુવાદ ઈન્ગાલ્સ, મેસન અને પટવર્ધને સને-1992માં કર્યો છે) અને નાટયશાસ્ત્ર  પરના તેના વિવરણ અભિનવભારતીનો અનુવાદ નોલી અને  મેસન અને પટવર્ધન કરેલો છે. અભિનવગુપ્ત સૌ પ્રથમ વખત રસની ટેકનિકલ વ્યાખ્યા આપે છે, રસ એટલે નાટકના ભાવપ્રધાન ધ્વનિથી આચ્છાદિત સ્વ અથવા આત્માનો સર્વવ્યાપી પરમાનંદ છે. શાંતિ-રસ રસોના સમુચ્ચયનો જ એક સમાન સભ્ય છે પણ તે સૌંદર્યલક્ષી પરમ આનંદના સૌથી વધુ સ્પષ્ટરૂપ બનવામાં તે જ સમયે વિશિષ્ટતા ધરાવે છે. અભિનવગુપ્ત તેને રત્નજડિત હારની દોરીથી સમૃધ્ધ બનાવે છે; રત્નજડિત હારની દોરી મોટાભાગના લોકો માટે વધુ આકર્ષક ન બની શકે, પણ અન્ય આઠ રસોનો રત્નોને હારના સ્વરૂપમાં માણવા માટે તે દોરીનું કામ કરે છે. રસનો આસ્વાદ અને તેમાં ખાસ કરીને, શાંત રસનો આસ્વાદ યોગીઓ દ્વારા અનુભૂત સાક્ષાત્કારના પરમાનંદની સમાન કયારેય ગણવામાં નથી આવતો.

=== ચાઈનીઝ સૌંદર્ય શાસ્ત્ર ===
ચાઈનીઝ કલા ભિન્ન શૈલીઓ અને મહિમાનો સુદીર્ધ ઇતિહાસ ધરાવે છે. પ્રાચીન કાળમાં, તત્વવેતાઓ સૌંદર્ય શાસ્ત્ર વિષે તર્ક-વિતર્ક કરતા હતા. [[કન્ફ્યુશિયસ|કન્ફયુશિયસ]] માનવપ્રકૃતિને વિશાળ બનાવવામાં અને માનવતાના વિષયમાં અનિવાર્ય તત્ત્વો સુધી આપણને પરત લાવવામાં “લી” (શિષ્ટાચાર, ધાર્મિક વિધિ)માં મદદરૂપ થવામાં કલા અને માનવવિદ્યા શાખાઓ (ખાસ કરીને સંગીત અને કાવ્ય)ની ભૂમિકાને મહત્વ આપતા. તેમ છતાં, તેના પ્રતિસ્પર્ધી મોઝી એવો તર્ક કરતા કે સંગીત અને લલિત કલાઓ એક ચોક્કસ વર્ગની અને નિરર્થક છે, જેનાથી માત્ર સમૃદ્ધ લોકોને જ લાભ થાય છે પરંતુ સામાન્ય લોકોને લાભ થતો નથી.

ચોથી સદી એ.ડી. સુધીમાં, કલાકારો કલાના ચોક્કસ ધ્યેયો પર લેખ લખીને ચર્ચા કરતા હતાં.  તેના ઉદાહરણરૂપે, ગુ કેઈઝી ચિત્રના આ સિધ્ધાંતો વિષે 3 સ્મૃતિગ્રંથો ધરાવે છે, અને કલાના સર્જક હોય તેમ જ કલાસર્જન વિષે લેખ લખવાની એમ બંને પ્રવૃત્તિ કરતા હોય તેવા કલાકારો/વિદ્વાનો દુર્લભ નથી. કલા પર ધાર્મિક અને દાર્શનિક પ્રભાવ સામાન્ય (અને વૈવિધ્યસભર) હતો પરંતુ તે પ્રભાવ કયારેય સાર્વત્રિક ન હતો; લગભગ દરેક ચાઈનીઝ કાલખંડમાં તત્ત્વજ્ઞાન અને ધર્મની મહદ્ અંશે અવગણના થતી હોય તેવા દૃષ્ટાંત શોધવા સરળ છે.

=== આફ્રિકન સૌંદર્ય શાસ્ત્ર ===
[[ચિત્ર:Great Mosque of Djenné 3.jpg|thumb|right|200px|મહાન મસ્જિદની ઓળખ સમાન ત્રણ મિનારાઓથી ડિઝેની મુખ્ય બજારનો ઉપરથી નજરો.યુનિક મેલિએન એસ્થેટિક ]]
આફ્રિકન કલા ઘણા સ્વરૂપો અને શૈલીમાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે, અને [[આફ્રિકા]]ની બહાર પણ તેનો થોડો ઘણો પ્રભાવ રહયો છે. તેના મોટાભાગના પરંપરાગત સ્વરૂપો અને સૌંદર્યલક્ષી ધોરણો મૌખિક તેમજ લિખિત સ્વરૂપમાં હસ્તાંરિત કરવામાં આવતા. જેમાં શિલ્પશાસ્ત્ર અને પ્રસ્તુતિ કલા અગ્રેસર છે, અને આંશિક સૂક્ષ્મ સ્વરૂપોનું મૂલ્ય થતું રહયું છે, અને યર્થાથ રૂપમાં પાશ્ચાત્ય પરંપરા શરૂ થઈ તે સમયની તેની પર પડેલા પ્રભાવની પહેલા ઘણા લાંબા સમયથી થતું હતું. નોક સંસ્કૃતિ આનું એક પ્રમાણ છે. ટિમ્બુકટુનો મકબરા પરથી જણાય છે કે આફ્રિકાના અમુક ચોક્કસ વિસ્તારોમાં વિશિષ્ટ સૌંદર્ય શાસ્ત્રનો વિકાસ થયો હતો.

=== પાશ્ચાત્ય મધ્યયુગનું સૌંદર્ય શાસ્ત્ર ===
અવશિષ્ટ મધ્યયુગની કલા મહદ્અંશે ધાર્મિકતાને કેન્દ્રસ્થાને રાખે છે, અને સામાન્યરીતે તેને રાજય, ઓર્થોડોકસ અથવા રોમન કેથોલિક ચર્ચ, ધર્મતંત્ર સાથે સંકળાયેલી શકિતશાળી વ્યકિતઓ, અથવા ધર્મનિરેપક્ષ સમૃધ્ધ આશ્રયદાતાઓ દ્વારા આર્થિક મદદ પૂરી પાડવામાં આવતી હતી.  દેવપ્રસાદ અથવા દેવળ જેવા કર્મકાંડી કે વિવિવિધાન જેવા કાર્યોને ઉદ્દેશ રહેતો. મધ્યયુગની કલાની ચીજવસ્તુઓ [[સોનું|સોના]] અને નીલમ જેવી દૂર્લભ અને મૂલ્યવાન સામગ્રીમાંથી બનતી, જેનો ખર્ચ કયારેય તેના કારીગરના વેતન કરતા પણ વધુ આવતો.

કલા અને સૌંદર્ય લક્ષી તત્ત્વજ્ઞાન સ્પષ્ટ આધ્યાત્મિક શ્રેણીઓનો વિષેષ ઉપયોગ કરીને પ્રાચીન વિચારસરણીઓના ભાગરૂપે ચાલુ રહી હતી. સેઈન્ટ બોનાવેન્ચરની કૃતિ “રિટ્રેસીંગ ધ આર્ટસ ટૂ થિયોલોજી”માં માનવસર્જિત વસ્તુઓની સૃષ્ટિને પ્રગટ કરતી યંત્રકલામાં કૌશલ્યની જયોત, પ્રાકૃતિક સ્વરૂપના વિશ્વને પ્રગટ કરતી જ્ઞાનગૃહણની જયોત, બૌદ્ધિક સત્યના વિશ્વને પ્રગટ કરતા તત્ત્વજ્ઞાનની જયોત, સત્યની રક્ષા કરતા વિશ્વને પ્રગટ કરતી દિવ્ય પ્રજ્ઞાની જયોત, એવી ચાર “જયોત” થકી માનવજાતિ સમક્ષ ઈશ્વરના પ્રાગટયના હેતુ માટે કલાકારોના કૌશલ્યોની ઈશ્વરદત્ત બેટ તરીકે ચર્ચા કરી છે.

સેઈન્ટ થોમસ એકિવનાનો સૌંદર્યલક્ષી સિદ્ધાંત મધ્યયુગના સૌંદર્ય શાસ્ત્રત્મક સિદ્ધાંતોમાં વધુ વિખ્યાત અને પ્રભાવહારી છે, વિખ્યાત લેખક જેમ્સ જોયસ તેમજ 20મી સદીના પ્રભાવશાળી અન્ય ઘણા લેખકોના લેખમાં તેનો સ્પષ્ટ રીતે ઉપયોગ થયેલો છે.  થોમસે મધ્યયુગના અન્ય લેખકોની જેમ જ “સૌંદર્ય”ને કયારેય મહત્વ આપતા નથી, પરંતુ કૃતિઓની વિસ્તૃત રચનામાં તદ્ન ભિન્ન ટિપ્પણીઓના આધારે સિદ્ધાંતની પુનરર્ચના કરવામાં આવે છે. તેના સિદ્ધાંતમાં એરિસ્ટોટલનો શિષ્ટ ઢાંચો અનુસરવામાં આવે છે, પણ તેમાં “સુંદર વસ્તુ પરમોત્કૃષ્ટ છે,” અથવા &quot;સત્ય&quot; અને &quot;સુજનતા&quot; જેવા અન્ય ઉત્કૃષ્ટ તત્ત્વોમાંના અસ્તિત્વની સાથે પરિવર્તનીય હોય તે રીતે સુંદરતાની સ્પષ્ટ રચનાર્થ અનુસરવામાં આવે છે. એમ્બેર્ટો ઈકોની કૃતિ ''&quot;ધ એસ્થેટિક્સ ઓફ થોમસ એક્વિનાસ&quot;'' થી એકિવનાના તત્ત્વજ્ઞાનમાં સુંદર વસ્તુઓના ત્રણ મુખ્ય ગુણધર્મો અખંડિતતા, સમસંવાદિતતા અને શુચિતા તરીકે ઓળખાવવામાં આવ્યા છે. એરિસ્ટોટલે પ્લેટોનિક/નિઓ-પ્લેટોનિક અને ઓગસ્ટાઈનિયન ચિંતનની દૃષ્ટિએ ત્રીજા ગુણધર્મને એકિવનાઝના “નવ-સર્જન” તરીકે ગણીને તે સહિત પ્રથમ બે ગુણધર્મોની ઓળખ આપી છે. આખરે, મધ્યયુગના સૌંદર્ય શાસ્ત્ર, એકરૂપ પ્રણાલી ન હોય તો પણ સૌંદર્યના એવા અપ્રિતમ દૃશ્યની પ્રસ્તુતિ કરે છે જે કલાના ઇતિહાસમાં ગહન નિરૂપણને પાત્ર છે.કોલરિજ બે યુગ્મ શબ્દપદનો ઉપયોગ કરે છે : અનેકતા અને એકતા, જે અન્ય બેમાંથી આર્વિભાવ પામીને દિપ્તી (એકિવનાઝની શુચિતા તરફ) લઈ જાય છે, અને ત્યારબાદ ધ્યેતામાં &quot;આહલાદનું નિર્ગમન&quot; થાય છે.  જિરાર્ડ મેન્લે હોપકિન્સે આ અસરોનું વર્ણન કરવા માટે આંતરિક  ગુણ અને બાહ્યગુણ એવા શબ્દો પ્રયોજયા.

[[ચિત્ર:Codexaureus 25.jpg|thumb|right|200px|લોર્સ ગોસ્પેલ્સ 778–820. ચાર્લ્સમેગ્નેસ કોર્ટ સ્કૂલ.]]
મધ્યયુગના વિશ્વ નવજાગૃતિમાં પરિવર્તન પામવાની સાથે કલા આ વિશ્વને કેન્દ્રબિંદુમાં રાખીને માનવજીવનના ધર્મનિરપેક્ષ મૂલ્યો તરફ પુનરાગમન કરતી હોય છે. પ્રાચીન ગ્રીક અને રોમનોની કલાની તત્ત્વજ્ઞાનનો પુનવિર્નિયોગ કરવામાં આવે છે.

== આધુનિક સૌંદર્ય શાસ્ત્ર ==
17મી સદીના ઉત્તરાર્ધથી 20મી સદીના પૂર્વાધ સુધી પાશ્ચાત્ય સૌંદર્ય શાસ્ત્ર મંથર ગતિની ક્રાંતિ હેઠળ પસાર થતી રહી જેને અમુક વખત આધુનિકતાવાદ તરીકે ઓળખાવવામાં આવે છે જર્મન અને [[યુનાઇટેડ કિંગડમ|બ્રિટીશ]] ચિંતકોએ સૌંદર્યને કલાના અને સૌંદર્યલક્ષી અનુભવના ચાવીરૂપ ઘટક તરીકે મહત્વ આપીને કલાને સૌંદર્યના આવશ્યક ધ્યેય તરીકે ગણી. 

બોમ્ગાર્ટનના મતાનુસાર સૌંદર્ય શાસ્ત્ર એ તર્કની નાની બહેન સમાન ઈન્દ્રિયમૂલક અનુભવોનું વિજ્ઞાન છે, અને આવી રીતે સૌંદર્ય ઈન્દ્રિયમૂલક અનુભવોથી મેળવી શકાય તેવા જ્ઞાનનો સૌથી વધુ પૂર્ણ પ્રકાર છે. કેન્ટના મતાનુસાર સુંદરતાનો સૌંદર્યલક્ષી અનુભવ એ વિષયનિષ્ઠ પણ સાર્વત્રિક અને સનાતન સત્યનો નિર્ણય છે, કારણ કે જો ગુલાબ વાસ્તવમાં સુંદર હોય તો જ તમામ લોકો સહમત થાય કે “ આ [[ગુલાબ]] સુંદર છે.” તેમ છતાં, સુંદરતાનું તેના ગુણધર્મોના પ્રાથમિક સમુચ્ચ્યથી વધુ પ્રમાણમાં અલ્પીકરણ કરી શકાય નહિ. શીલરના મતાનુસાર સૌંદર્યની સૌંદર્યલક્ષી સ્તુતિ માનવ સ્વભાવના ઈન્દ્રિયજન્ય અને બૌદ્ધિક હિસ્સાઓનું સૌથી સંપૂર્ણ સમાધાન છે.

સ્કિલીંગના મતાનુસાર કલાનું તત્ત્વજ્ઞાન એ તત્ત્વજ્ઞાનની “તર્કશૈલી” છે. સૌંદર્ય શાસ્ત્ર હવે કલાની તત્ત્વજ્ઞાનનું નામ છે. ફ્રેડરિક વોન સ્કલેગલ, ઓગસ્ટ વિલ્હેમ સ્કલેગલ, સ્કેલેઇરનેશેર અને હિગલ પણ સને 1800 પછી સૌંદર્ય શાસ્ત્રના વિષય પર કલાની તત્ત્વજ્ઞાન તરીકે વ્યાખ્યાનો આપ્યા છે. હિગલના મતાનુસાર સમગ્ર સંસ્કૃતિ &quot;પરમ કેવળ ચિત્ત&quot;નું એવું દૃવ્ય છે કે જે તબક્કાવાર સ્વંયભૂ પ્રગટ થતું હોય છે. કલા એવો પ્રથમ તબક્કો છે જેમાં પરમ કેવળ ચિત્ત જ્ઞાનાનુભૂમિમાં તરત પ્રગટ થાય છે, અને આવી રીતે તે સૌંદર્યના વિષયનિષ્ઠા આવિભાર્વને બદલે હેતુલક્ષી છે.

શોપનહેઅરના મતાનુસાર ઈચ્છાઓના સૌંદર્યલક્ષી ચિંતન જ કેવળ પ્રજ્ઞા છે જે પણ પ્રકારના ઐહિક કાર્યો વગર સ્વરૂપની પૂર્ણતાનું ધ્યાન ધરીએ છીએ; અને આવી રીતે, ઉપયોગિતા અથવા રાજનીતિના પ્રવેશથી સૌંદર્યનું સ્થાન નષ્ટ થાય છે.

બ્રિટીશ એ અંત:સ્ફૂરણાવાદીઓ અને વિશ્લેષણવાદીઓ એવા જૂથમાં વહેંચાઈ ગયા હતાં. અંત:સ્ફૂરણાવાદીઓ એવું માનતા કે સૌંદર્યલક્ષી અનુભવ અમુક પ્રકારની એક મનોશકિતથી પ્રગટ થાય છે. અર્લ ઓફ શેફરૂસબરીના મતાનુસાર, સૌંદર્યલક્ષી અનુભવ નૈતિક સમજબુદ્ધિ અનુસાર તાદૃશ થાય; સૌંદર્ય એ નૈતિક સુંદરતાનું ઈન્દ્રિયમૂલક રૂપાંતર માત્ર છે.  વિટ્જેન્સ્ટેઈનના મતાનુસાર, સૌંદર્ય શાસ્ત્ર સમગ્ર સંસ્કૃતિ જેમાં ભાષાકીય અશ્કયતા હોય તેના વર્ણનથી બને છે. આવી રીતે રચના થયેલી સૌંદર્ય શાસ્ત્ર શબ્દરમતના ક્ષેત્ર બહાર રહેતી હોય છે.

ઓસ્કર વાઈલ્ડના મતાનુસાર, સૌંદર્યને ખાતર સૌંદર્યનું ચિંતન તેની સાહિત્યક કારર્કિદીનો પાયો છે એટલું જ નહિ પણ તેના ટાંકેલા વિધાન મુજબ “સૌંદર્યશાસ્ત્રવાદ સુંદર હોવાના સંકેતો પછીની શોધ છે. તે સુંદરતાનું એવું વિજ્ઞાન છે કે જેના મારફત માનવી કલાના સહસંબંધ શોધે છે. વધુ નિશ્ચિત રીતે કહીએ તો જીવનના રહસ્ય પછીની શોધ. ” 36%

વાઈલ્ડે સને 1882માં પ્રખ્યાત યુનાઈટેડ સ્ટેટસનો પ્રવાસ ખેડયો. તેણે સમગ્ર યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં પ્રવાસ કર્યો અને “ ઈંગ્લિશ રિનેસા ” નામના પ્રવચનમાં સૌંદર્ય શાસ્ત્રનો વિચારનો પ્રસાર કર્યો.  પોતાના પ્રવચનમાં તેણે એવું સૂચવ્યું કે સૌંદર્ય અને સૌંદર્ય શાસ્ત્ર મ્લાન નહિ&quot; પણ ઊજાર્વાન છે. જીવનના બાહ્ય પાસાઓને સુંદર બનાવીને, કોઈ વ્યકિત પોતાના આંતરિક પાસાઓને સુંદર બનાવે છે.&quot; તેના કહેવા મુજબ, ઈંગ્લિશ નવજાગૃતિ, &quot;ઈટાલિયન નવજાગૃતિની જેમ જ માનવચેતનાનો એક પ્રકારનો પુનર્જન્મ છે.&quot;&lt;ref&gt;એલ્મેન, પૃ 164&lt;/ref&gt;

[[ચિત્ર:William Hogarth 006.jpg|thumb|left|વિલિયમ હોગેર્થ, પોતાનું ચિત્ર, 1745]]
હચીસનના મતાનુસાર સૌંદર્ય આંતરિક સૂઝથી પ્રગટ થાય છે, પણ તે હેતુલક્ષી કરતા વિષયનિષ્ઠ હકીકત વધારે છે. લોર્ડ કેમ્સ, વિલિયમ હોગાર્થ અને એડમેન્ડ બર્ક જેવા વિશ્વલેષણાત્મક સિદ્ધાંતવાદીઓ સુંદરતાનો તેના ગુણધર્મોની યાદીના પ્રમાણ સુધી ન્યૂન કરવાનો આગ્રહ રાખતા. ઉદાહરણ તરીકે, હોગાર્થ એવું માને છે કે સૌંદર્ય: (1) અમુક પ્રકારની સરંચનાના ભાગોની ચુસ્તતા અથવા યોગ્યતા; (2) શકય તેટલા પ્રમાણમાં વૈવિધ્ય; (3) એકરૂપતા, નિયમિતતા અથવા સામંજસ્ય, જે યોગ્યતાની લાક્ષણિકતાના ગુણધર્મનું જતન કરવામાં મદદરૂપ થાય ત્યારે જ સુંદર હોય; (4) સરળતા અથવા વિશિષ્ટતા જે પોતે આનંદ નથી આપતી પણ તેના મારફત આપણી આંખો વૈવિધ્યને સરળતાપૂર્વક માણવા સમક્ષ બને છે; (5) જટિલતા-જે આપણી સક્રિય ઊજાર્ઓને કામે લગાડીને અનિયંત્રિત અનુસરણ કરવામાં પ્રેરે છે; અને (6) પ્રમાણ અથવા માત્રા જે આપણું ધ્યાન ખેંચીને પ્રશંસા અને અહોભાવનું સર્જન કરે છે. ત્યારપછીના વિશ્લેષણાત્મક સૌંદર્યશાસ્ત્રીઓએ સૌંદર્યને માનસશાસ્ત્રના વૈજ્ઞાનિક સિદ્ધાંતો સાથે (જેમ્સ મિલની જેમ) અથવા જીવ વિજ્ઞાનના સિદ્ધાંતો (હબર્ટ સ્પેન્સરની જેમ) પ્રયત્ન કર્યો.

== આધુનિકોત્તર સૌંદર્ય શાસ્ત્ર અને મનોવિશ્લેષણ ==
વીસમી સદીના આરંભમાં, કલાકારો, કવિઓ અને રચયિતાઓએ એવી ધારણાને વિવાદ ઉઠાવ્યો કે સૌંદર્ય એ કલા અને રસલક્ષિતાના કેન્દ્રવર્તી સ્થાને હતું.  આધુનિકોત્તર સૌંદર્ય શાસ્ત્રની વ્યાખ્યા કરવા માટે તે સમયથી ઘણા બધા પ્રયાસો કરવામાં આવ્યા છે.

મૌલિક તરીકે ગણાતો, આ વિવાદ પ્રસ્તુત, જુના સૌંદર્ય શાસ્ત્રત્મક સિદ્ધાંતોની સાથે જ ચાલુ રહ્યો છે; પોતાના નાટયશાસ્ત્રને લગતા સિદ્ધાંતો મુજબ &quot;સૌંદર્ય&quot;ને તેના પ્રકારોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં એરિસ્ટોટલ પાશ્ચાત્ય પરંપરામાં પ્રથમ ચિંતક હતો, અને અને કેન્ટ એ સુંદરતા અને ઉત્કૃષ્ટતા વચ્ચેનો ભેદ આંકી દર્શાવ્યો. એમાં નવી વસ્તુ એટલી જ હતી કે જેમાં વર્ગીકરણશાસ્ત્રથી કરુણાંતિકા અને ઉત્કૃષ્ટ સુખાંતિકા અને અલંકારિક સ્થાપત્યશૈલી માટે પસંદગી સૂચવાતી હોય એવા અમુક ચોક્કસ પ્રકારોને ઉચ્ચ સ્થાન આપવાનો ઈન્કાર કરવામાં આવ્યો.

ક્રોસનું સૂચન એવું છે કે “ અભિવ્યકિત ” એવી રીતે કેન્દ્રસ્થાને હોય છે કે સુંદરતાને કેન્દ્રસ્થાને હોય તે રીતે એક વખત માની લીધેલું હોય છે. જયોર્જ ડિકીએ એવું સૂચવ્યું છે કે કલા-જગતની સમાજશાસ્ત્રીય સંસ્થાઓ કલા અને સંવેદન-ગ્રહણ શકિતને એકરૂપતામાં જકડી રાખે છે. માર્શેલ મેકલુહને એવું સૂચન કર્યું છે કે કલા હંમેશા સમાજમાં જે વસ્તુ સામાન્ય રીતે અદૃશ્ય હોય તેને દૃશ્ય બનાવવા માટે રચેલા એક &quot;પ્રતિ-પર્યાવરણ&quot; તરીકે કામ કરતી હોય છે.{{page needed}} થિઓડોર અડોર્નો ને એવું જણાયું કે સૌંદર્ય શાસ્ત્ર કલા અને રસલક્ષી અનુભવોના વાસ્તવીકરણમાં સંસ્કૃતિ ઉદ્યોગની ભૂમિકા સાથે સંઘર્ષમાં આવ્યા વગર શરૂ થઈ શકે નહિં. હેલ ફોસ્ટર નામના કલાવિવેચકે ''એન્ટી-એસ્થેટિક : એસેયઝ ઓન પોસ્ટમોર્ડન કલ્ચર'' માં સુંદરતા અને આધુનિકતાવાદી કલાની સામે પ્રતિક્રિયા દર્શાવવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. આર્થર દાન્તોએ આ પ્રતિક્રિયાને “ સૌંદર્યભીતિ ” તરીકે વર્ણવી છે (ગ્રીક ભાષામાં સૌંદર્ય માટે - “કાલોસ” શબ્દ પ્રયોજાય છે.&lt;ref&gt;''આર્ટ જર્નલ'' માં 'કેલીફોબિયા ઈન કન્ટેમ્પરરી આર્ટ' વી. 63 નં. 2 (સમર 2004) પૃ. 24-35&lt;/ref&gt; [http://www.home.netspeed.com.au/derek.allan/default.htm એન્ડ્રી મેલરોક્સ] એ એવી સ્પષ્ટતા કરે છે કે સુંદરતાની ધારણા નવજાગૃતિ સાથે ઉદય પામેલી કલાની ચોક્કસ વિભાવના સાથે સંકળાયેલી છે અને અઢારમી સદીમાં પણ અગ્રેસર રહી (પણ ત્યારબાદ વિસ્થાપિત થઈ હતી). અઢારમી સદીમાં પણ ઉદ્ગમ પામેલી, સૌંદર્ય શાસ્ત્રની વિદ્યાશાખામાં કલાની શાશ્વત પ્રકૃતિના સાક્ષાત્કાર માટે આને ક્ષણભંગુર સ્થિતિ માનવાની ભૂલ કરવામાં આવી. બ્રાયન મઝૂમી એ ડીલ્યુઝ અને ગ્યૂઆટેરીના તત્ત્વજ્ઞાનમાંના સૌંદર્ય લક્ષી વિચારોને અનુસરીને સુંદરતા વિષે પુનર્વિચાર કરવાનું સૂચન કરે છે.&lt;ref&gt;મઝુમી, બ્રાયન, (એડી.) અ શોક ટૂ થોટ. એકસપ્રેસન આફટર ડિલ્યૂઝ એન્ડ ગ્યૂએટેરી લંડન એન્ડ ન્યૂયોર્ક: રૂટલેજ, 2002. આઇએસબીએન 0-312-25391-5&lt;/ref&gt;

ડેનિયલ બેર્લિને સને 1970ના દાયકામાં પ્રયોગશીલ સૌંદર્ય શાસ્ત્રના ક્ષેત્રનું સર્જન કર્યું, જેના માટે તેના મૃત્યુ બાદના દાયકાઓ પછી પણ વ્યકિતગત રીતે સૌથી વધુ તેના વિધાનો ટાંકવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;ડેનિયલ બેરિલીન (1924-1976): બાયોગ્રાફિકલ એનાલીસીસ. http://www.psych.utoronto.ca/users/furedy/daniel_berlyne.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101209014251/http://www.psych.utoronto.ca/users/furedy/daniel_berlyne.htm |date=2010-12-09 }}&lt;/ref&gt; પ્રાણાત્મ્વાદી સૌંદર્ય શાસ્ત્રવાદ કલાનો એક સિદ્ધાંત અને સૌંદર્યશાસ્ત્રની ઐતિહાસિક પૂર્વસંકલ્પનાઓને નકારતો એક અતિઉચ્ચ પ્રયોગશીલ અભિગમ છે.

જીન ફ્રોન્કોઈસ લ્યોટોર્ડ રુચિ અને ઉત્કૃષ્ટતા વચ્ચેના કેન્ટવાદી ભેદ માટે પુન:આવાહન કરે છે. ઉત્કૃષ્ટ ચિત્રને મૂલ્ય-વિહીન વાસ્તવવાદની જેમ&quot; .. દર્શન અશ્કય બનાવીને તેને આપણે અલગ રીતે જોઈ શકીએ; વેદનાનું સર્જન કરીને જ તેનો આનંદ લેવાનો રહે.&quot;&lt;ref&gt;લિઓટાર્ડ, જિન ફ્રાન્કોઈસ, ''વ્હોટ ઈઝ પોસ્ટ મોડર્નિઝમ?'' , ઇન ''ધ પોસ્ટમોર્ડન કન્ડિશન'' , મિનેસોટા એન્ડ માન્ચેસ્ટર, 1984.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;લિઓટાર્ડ જિન ફ્રાન્કોઈસ, ''સ્ક્રિપ્ચર્સ: ડિફ્રેકટેડ ટ્રેસીસ'' , ઈન થિઅરી, કલ્ચર એન્ડ સોસાયટી, વોલ્યુમ 21, નંબર 1, 2004.&lt;/ref&gt;

સિગ્મન્ડ ફ્રોઈડે [[મનોવિષ્લેષણ|મનોવિશ્લેષણ]]માં મુખ્યત્વે &quot;અલૌકિક&quot;થી સૌંદર્ય લક્ષી વિચારસરણીનું ગૂઢ સ્થાપન કરેલું.&lt;ref&gt;ફ્રોઈડ, સિગ્મંડ, &quot;ધ અન્કેની&quot; (1919). સ્ટાન્ડર્ડ એડિશન ઓફ ધ કમ્પલીટ સાયકોલોજિકલ વર્ક ઓફ સિગ્મંડ ફ્રોઈડ, 17:234-36. લંડન : ધ હોગેર્થ પ્રેસ&lt;/ref&gt;  ફ્રોઈડ અને મેર્લી-પોન્ટીને અનુસરીને,&lt;ref&gt;મેર્લી-પોન્ટી, મોરિસ (1964), &quot;ધ વિઝીબલ એન્ડ ધ ઈન્વિઝીબલ&quot;. નોર્થવેસ્ટન યુનિવર્સિટી પ્રેસ. આઇએસબીએન 0-664-22359-1&lt;/ref&gt; જેકસ લેકેને ઉદાત્તીકરણ અને વસ્તુ અનુસાર સૌંદર્ય શાસ્ત્રનો સિદ્ધાંત ઘડયો છે.&lt;ref&gt;લેકેન-જેકિસ, ધ એથિકસ ઓફ સાયકોએનાલિસીસ (ધ સેમિનાર ઓફ જેકિસ લેકેન બૂક 7), ન્યૂયોર્ક : ડબલ્યૂ. ડબલ્યૂ. નોર્ટન એન્ડ કંપની, 1992.&lt;/ref&gt;

== સૌંદર્ય શાસ્ત્ર અને માહિતી ==
[[ચિત્ર:Mandel zoom 00 mandelbrot set.jpg|322px|right|thumb|મેન્ડેલબ્રોટની પ્રારંભિક છબી જેને રંગીન વાતાવરણમાં સતત અનુક્રમે મોટી કરવા આવી છે.]]
સને-1970ના દાયકામાં, અબ્રાહમ મોલે અને ફ્રિડેર નેકે સૌંદર્ય શાસ્ત્ર, માહિતી પ્રક્રિયા અને માહિતી સિદ્ધાંત વચ્ચેની કડીઓનું વિશ્લેષણ સૌ પ્રથમ વખત કરેલું&lt;ref&gt;એ. મોલ્સ: ''Théorie de l'information et perception esthétique'' , પેરિસ, ડિનોએલ, 1973 (ઈન્ફર્મેશન થિયરી એન્ડ એસ્થેટિકલ પર્સેપ્શન)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;એફ નેક (1974). Ästhetik als Informationsverarbeitung. (એસ્થેટિકસ એસ ઈન્ફોર્મેશન પ્રોસેસિંગ). Grundlagen und Anwendungen der Informatik im Bereich ästhetischer Produktion und Kritik. સ્પ્રિંગર, 1974, આઇએસબીએન 3211812164, આઇએસબીએન 9783211812167&lt;/ref&gt;.

સને 1990ના દાયકામાં, જર્જેન સ્કિમ્દૂબર સૌંદર્યના ગાણિતિક સિદ્ધાંતનું વર્ણન કર્યું છે જેમાં અવલોકનકર્તાની વિષયલક્ષિતા અને ચોક્કસ વિષયલક્ષી અવલોકનકર્તા દ્વારા તુલનાપાત્ર હોય તે પ્રમાણે : વર્ગીકૃત કરેલા અમુક અવલોકનમાંથી ઉપધારણાઓ લેવામાં આવે છે, આપેલા અવલોકનકર્તાના પૂર્વજ્ઞાન અને માહિતીના સંકેતીકરણ માટેની તેની ચોક્કસ પધ્ધતિ અને સંક્ષિપ્ત વર્ણન સૌંદર્યલક્ષી રીતે સૌથી વધુ આનંદદાયી ઉપધારણા હોય છે.&lt;ref&gt;જે સ્કિદયૂબેર. લો-કોમ્પ્લેકિસટી આર્ટ. લિઓનાર્ડો, જર્નલ ઓફ ધ ઈન્ટરનેશનલ સોસાયટી ફોર ધ આર્ટસ, સાયન્સિસ એન્ડ ટેકનોલોજી, 30(2):97–103, 1997. http://www.jstor.org/pss/1576418&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;જે. સ્કિદયૂબેર. 1994 થી પેપર્સ ઓન ધ થિઅરી ઓફ બ્યૂટી એન્ડ લો કોમ્પ્લેકિસટી આર્ટ : http://www.idsia.ch/~juergen/beauty.html&lt;/ref&gt; ગાણિતિક માહિતી સિદ્ધાંત અને લઘુત્તમ વર્ણન લંબાઇના સિદ્ધાંતો સાથે આ વસ્તુ ઘનિષ્ઠ રીતે સંકળાયેલી છે તેનું એક ઉદાહરણ : ગણિતશાસ્ત્રીઓ તેમની ઔપચારિક ભાષામાં સંક્ષિપ્ત વર્ણન ધરાવતી સરળ સાબિતીઓની મજા માણતા હોય છે. બીજા સંગીન ઉદાહરણોમાં, લીઓનાર્ડો દ વિન્સી અને આલ્બ્રેટ ડયૂરેર દ્વારા થયેલા 15મી સદીના વિસ્તૃત અભ્યાસોમાંથી પ્રેરણા લઈને, માહિતીના માત્ર થોડા હિસ્સાથી&lt;ref&gt;જે. સ્કિમ્દયુબેર. ફેશ્યિલ બ્યૂટી એન્ડ ફ્રેકટલ જયોમેટ્રી. કોગ્પ્રીન્ટ આર્કાઈવ: http://cogprints.soton.ac.uk {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130705004154/http://cogprints.soton.ac.uk/ |date=2013-07-05 }} , 1998&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;જે. સ્કિમ્દયુબેર. સિમ્પલ અલ્ગોરિધમિક પ્રિન્સીપલ્સ ઓફ ડિસ્કવરી, સબ્જેકટીવ બ્યૂટી, સિલેકટીવ એટેન્શેન, કયૂરિયોસિટી એન્ડ ક્રિએટીવીટી . પ્રોક. 10થ ઈન્ટરનેશનલ કોન્ફરન્સ ઓન ડિસ્કવરી સાયન્સ (ડીએસ 2007) પૃ. 26-38, એલએનએઆઇ (LNAI) 4755, સ્પ્રિંજર, 2007. ઓલ્સો ઇન પ્રોક. 18થ ઇન્ટર. કોન્ફ. ઓન અલ્ગોરિધમિક લર્નિંગ થિયરી (ઈએલટી (ALT) 2007) પૃ. 32, એલએનએઆઇ (LNAI) 4754, સ્પ્રિંજર, 2007. ડીએસ (DS) 2007 અને એએલટી (ALT) 2007 માટે સંયુક્ત આમંત્રિત લેક્ચર, સેન્ડાઇ, જાપાન, 2007. http://arxiv.org/abs/0709.0674&lt;/ref&gt; સૌંદર્યલક્ષી આનંદદાયક માનવચહેરાનું વર્ણન કરવામાં આવે છે.  સ્કિમીદયૂબેરના સિદ્ધાંતમાં, વિષય-નિષ્ઠ રીતે ગ્રહણ કરેલી સુંદરતાની પ્રથમ ઉત્પતિને અનુસાર રસપ્રદતા હોય છે એમ જણાવીને શું સુંદર અને શું રસપ્રદ છે તેની વચ્ચેનો સ્પષ્ટ ભેદ આંકવામાં આવ્યો છે. અહીં અવકાશ એવો રહે છે કે અવલોકનકર્તા પુનરાવર્તન અને સપ્રમાણતા અને વિભાજીત સ્વ-સપ્રમાણતા જેવી નિયમિતતાઓ પ્રગટ કરીને અવલોકનોની અનુમાન ક્ષમતા અને સંક્ષિપ્તક્ષમતાની સુધારણા કરવાનો સતત પ્રયત્ન કરે છે.  જયારે પણ અવલોકનકર્તાની અધ્યયન પ્રક્રિયા (જે અનુમાનિત ન્યુરલ નેટવર્ક હોઇ શકે- ન્યૂરોસ્થેટિક્સ પણ જુઓ) સુધારેલી માહિતી સંક્ષિપ્તતા એવી રીતે પરિણમે છે કે અવલોકનની શ્રેણીને અગાઉના થોડા બીટસથી વર્ણવી શકાય છે, માહિતીની કામચલાઉ રસપ્રદતા વધેલા બીટસની સંખ્યા અનુસાર હોય છે. આ સંઘનનતા પ્રગતિ અવલોકનકર્તાના આંતરિક વિચારોના પ્રમાણમાં હોય છે, તેને કુતુહલવૃત્તિ પણ કહેવામાં આવે છે. અજ્ઞાન હોય તેવી વધારાનો રસપ્રદ અંતનિર્વેશ પેદા કરે તેવી કાર્યશ્રેણીઓને કાર્યાન્વિત કરવા માટેના અધ્યયનથી ભાવિ અપેક્ષિત વૃત્તિને મહત્તમ બનાવવામાં ઉપયોગ થાય છે. પરંતુ તેમાં શીખી શકાય તેવી ધારણાક્ષમતા અથવા નિયમિતતા હોય છે.  કૃત્રિમ ઉદીપકો પર આ સિદ્ધાંતનો પ્રયોગ કરી શકાય જે ત્યારબાદ કૃત્રિમ જિજ્ઞાસાના એક સ્વરૂપનું પ્રદર્શન કરે છે&lt;ref&gt;જે. સ્કિમ્દયુબેર. કયુરિઅસ મોડેલ બિલ્ડીંગ કન્ટ્રોલ સિસ્ટમ્સ. ઈન્ટરનેશનલ જોઈન્ટ કોન્ફરન્સ ઓન ન્યુરલ નેટવર્કસ, સિંગાપોર, વોલ્યુમ 2, 1458–1463. આઇઇઇઇ (IEEE) પ્રેસ, 1991&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;જે. સ્કિમ્દયુબેર. 1990 થી પેપર્સ ઓન આર્ટિફિશયલ કયુરિઓસિટી: http://www.idsia.ch/~juergen/interest.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;જે. સ્કિમ્દયુબેર. ડેવલપમેન્ટ રોબોટિકસ, ઓપ્ટિમલ આર્ટિફિશિયલ કયુરિઓસિટી, ક્રિએટીવીટી, મ્યુઝીક, એન્ડ ધ ફાઈન આર્ટસ. કનેકશન સાયન્સ, 18(2):173–187, 2006&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;જર્મન ટીવી શોમાં સ્કિમ્દયુબેર્રસ થિઅરી ઓફ બ્યૂટી એન્ડ કયૂરિઓસિટીS: http://www.br-online.de/bayerisches-fernsehen/faszination-wissen/schoenheit--aesthetik-wahrnehmung-ID1212005092828.xml {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080603221058/http://www.br-online.de/bayerisches-fernsehen/faszination-wissen/schoenheit--aesthetik-wahrnehmung-ID1212005092828.xml |date=2008-06-03 }}&lt;/ref&gt;.

== પ્રાયોજિત સૌંદર્ય શાસ્ત્ર ==
કલાની સાથોસાથ, સૌંદર્ય શાસ્ત્રને સાંસ્કૃતિક વસ્તુઓ પર પ્રયોજી શકાય. કલાની વસ્તુઓ અને તબીબી વિષયો વચ્ચેનું રસાત્મક સંઘાન યુએસ ઈન્ફર્મેશન એજન્સી માટે કામ કરતા વકતાઓ દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવ્યું હતું&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Giannini AJ |title=Tangential symbols: using visual symbolization to teach pharmacological principles of drug addiction to international audiences |journal=Journal of clinical pharmacology |volume=33 |issue=12 |pages=1139–46 |year=1993 |month=December |pmid=7510314}}&lt;/ref&gt;, અંગ્રેજીભાષી વકતાઓ પોતાના દેશના શ્રોતાઓને સંબોધવા માટે અનુવાદકોનો ઉપયોગ કરતા ત્યારે દૃષ્ટાંતના પ્રતિરૂપ શીખવવામાં સુદૃઢીકરણ માટે આ સંઘાનનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો. આ શ્રોતાગણ સામાન્યરીતે અંગ્રેજી ભાષામાં પ્રભુત્વ ધરાવતો ન હતો. ગણિત ગેસ્ટ્રોનોમી અને [[ફેશન]] ડિઝાઈન જેટલા જ વૈવિધ્યસભર વિષયોમાં પણ તેનો ઉપયોગ કરી શકાય.

== સૌંદર્ય લક્ષી નીતિશાસ્ત્ર ==
સૌંદર્ય લક્ષી નીતિશાસ્ત્રથી એવી સંકલ્પનાનો સંદર્ભ છે કે માનવ વર્તણૂક અને વ્યવહારનું સંચાલન આકર્ષક અને સુંદર વસ્તુઓથી થવું જોઈએ. જોહન ડેવી&lt;ref&gt;ડેવી, જહોન. (1932)જેન્સ ટફ્રટસ સાથે 'એથિક્સ'. ઇન: '' ધ કલેકટેડ વર્કસ ઓફ જહોન ડેવી, 1882-1953 ''  જો એન બોયસ્ટોન દ્વારા સંપાદિત: કાર્બનસ્ડેલ: સઘર્ન ઈલિનોઈસ યુનિવર્સિટી પ્રેસ. પૃ. 275.&lt;/ref&gt; એ એવો નિર્દેશ કર્યો છે કે સૌંદર્ય શાસ્ત્ર અને નીતિશાસ્ત્રની એકતા વાસ્તવમાં &quot;સરળ&quot; હોય તેવી વર્તણૂકની આપણી સમજમાં એટલે કે આકર્ષક અને નૈતિક રીતે સ્વીકાર્યના બેવડા અર્થ ધરાવતા શબ્દમાં પ્રતિબિંબિત થાય છે. તાજેતરમાં, જેમ્સ પેજે&lt;ref&gt;પેઈજ, જેમ્સ એસ. (2008) '' પીસ એજયુકેશન : એકસપ્લોરિંગ એથિકલ એન્ડ ફિલોસોફિકલ ફાઉન્ડેશન્સ.'' શાર્લોટ : ઈન્ફર્મેશન એજ પબ્લિશિંગ.  આઇએસબીએન 978-983-43773-1-1 [http://www.infoagepub.com/products/content/p478d75b79b1ea.php ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081229231453/http://www.infoagepub.com/products/content/p478d75b79b1ea.php |date=2008-12-29 }}[http://eprints.qut.edu.au/12263/ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181104065329/http://eprints.qut.edu.au/12263/ |date=2018-11-04 }}&lt;/ref&gt; એવું સૂચન કર્યું છે કે શાંતિના શિક્ષણ માટે તાત્વિક તર્ક ઘડવા માટે સૌંદર્યલક્ષી નીતિશાસ્ત્રને લઈ શકાય.

== સૌંદર્ય ગણિતશાસ્ત્ર, વિશ્લેષણાત્મક તત્ત્વજ્ઞાન અને ભૌતિકશાસ્ત્ર તરીકે સત્ય ==
સૈદ્ધાંતિક સૌંદર્યશાસ્ત્રમાં વિશ્લેષણ માટે સમમિતિ અને જટિલતા જેવી ગાણિતીક વિચારણાઓનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. ગાણિતિક સૌંદર્યના અભ્યાસમાં વપરાતી પ્રાયોજિત સૌંદર્ય શાસ્ત્રની સૌંદર્ય લક્ષી વિચારણાથી આ વસ્તુ ભિન્ન છે. અનુભવજન્ય વિચારણાઓથી પર થઈને, સત્ય નક્કી કરવા માટે નીતિશાસ્ત્ર અને સૈદ્ધાંતિક ભૌતિકશાસ્ત્ર અને વિશ્વ શાસ્ત્ર જેવા તત્ત્વજ્ઞાનના ક્ષેત્રમાં સમમિતિ અને સરળતા જેવી સૌંદર્ય લક્ષી વિચારણાઓ ઉપયોગમાં લેવામાં આવે છે.  સૌંદર્ય અને સત્ય એકબીજાના પર્યાયવાસી હોવાનો તર્ક કરવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;વ્હાય બ્યૂટી ઈઝ ટ્રુથ : ધ હિસ્ટરી ઓફ સિમેન્ટ્રી, ઈઆન સ્ટુઅર્ટ, 2008&lt;/ref&gt;

== સૌંદર્ય શાસ્ત્રની સંગણનાત્મક અનુમીતિ ==
2005થી, કોમ્પ્યુટર વિજ્ઞાનીઓએ કૃતિઓની સૌંદર્યલક્ષી અનુમીતિ કાઢવા માટે સ્વચાલિત પધ્ધતિઓ વિકસાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો છે. કયા દ્રશ્ય ગુણધર્મો કે લક્ષણો સૌંદર્યલક્ષી ગુણાની સાથે સુંસગતતા ધરાવે છે તે વિષે કોમ્પ્યુટરોને &quot;શીખવવા&quot; માટે મેન્યુઅલ રેટિંગ આપેલા વિશાળ સંખ્યામાં ઓનલાઈન ફોટોગ્રાફસનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. પેન સ્ટેટ યુનિવર્સિટી ખાતે વિકસાવેલા એકિવને એન્જિનથી યુઝરો દ્વારા અપલોડ થયેલા કુદરતી ફોટોગ્રાફને મૂલ્યનિર્ધારણ ક્રમાંક આપવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://acquine.alipr.com/ |title=Aesthetic Quality Inference Engine - Instant Impersonal Assessment of Photos |publisher=Penn State University |access-date=21 June 2009 |archive-date=9 મે 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090509101935/http://acquine.alipr.com/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

આ ક્ષેત્રમાં રુત્જર્સ યુનિવર્સિટીના પ્રાધ્યાપક મીશેલ લિટનનું યોગદાન નોંધપાત્ર ગણાય છે. લિટન એ ઈન્ટરનેશનલ સોસાયટી ફોર મેથેમેટિકલ એન્ડ કોમ્પ્યુટેશનલ એસ્થેટિક્સ અને 
ઈન્ટરનેશનલ સોસાયટી ફોર ગ્રુપ થીઅરી ઈન કોગ્નિટિવ સાયન્સના પ્રમુખ છે અને તેમણે આકારનો સ્વત:જનક સિદ્ધાંત વિકસાવેલ છે.

== સંદર્ભો ==
{{Reflist|2}}
{{No footnotes|date=January 2009}}

== વધુ વાંચન ==
{{refbegin|2}}
* થિઓડોર ડબલ્યૂ અડોર્નો, ''એસ્થેટિક થિઅરી'' , મિનીપોલીસ, યુનિવર્સિટી ઓફ મિનેસોટા પ્રેસ, 1997
* [http://www.home.netspeed.com.au/derek.allan/default.htm ડેરિક એલન], ''આર્ટ એન્ડ હયુમન એડવેન્ચેર, એન્ડ્રી મેલરોક્સ થિઅરી ઓફ આર્ટ'' , રોડોપી, 2009
* ઓગ્રોઝ, રોબર્ટ એમ., સ્ટેન્સી, જયોર્જ એન., ''ધ ન્યૂ સ્ટોરી ઓફ સાયન્સ : માઈન્ડ એન્ડ ધ યુનિવર્સ'' , લેક બ્લફ, ઇલ, : રેગ્નેરી ગેટવે સી 1984. આઇએસબીએન 0895268337 (જેમાં કલા, વિજ્ઞાન અને તેની તત્ત્વજ્ઞાન પર મહત્વનું સાહિત્ય છે)
* જહોન બેન્ડર અને જેન બ્લોકર ''કન્ટેમ્પરરી ફિલોસોફી ઓફ આર્ટ : રિડીંગ્ઝ ઈન એનાલીટિક એસ્થેટિકસ''  1993. 
* ક્રિસ્ટાઈન બ્યૂસી-ગ્લુક્સમન (2003), ''એસ્થેટિક ડી લ’એફમેરે'' , ગેલીલી.  (ફ્રેન્ચ)
* નોએલ કેરોલ (2000), ''થિઅરીઝ ઓફ આર્ટ ટુડે'' , યુનિવર્સિટી ઓફ વિસ્કોન્સીન પ્રેસ. 
* બેનીડિટો ક્રોસ (1922), ''એસ્થેટિક એઝ સાયન્સ ઓફ એક્સપ્રેસન એન્ડ જનરલ લિંગ્વિસ્ટિક'' . 
* ઈ. એસ. ડલ્લાસ (1866), ''ધ ગે સાયન્સ'' , 2 વોલ્યુમ્સ, ઓન ધ એસ્થેટિકસ ઓફ પોએટ્રી.
* ડાન્ટો, આર્થર (2003), ''ધ એબ્યુઝ ઓફ બ્યુટી : એસ્થેટિકસ એન્ડ ધ કન્સેપ્ટ ઓફ આર્ટ'' , ઓપન કોર્ટ. 
* સ્ટિફન ડેવીસ (1991), ''ડેફિનેશન્સ ઓફ આર્ટ'' . 
* ટેરી ઇગલટન (1990), ''ધ આઈડિયોલોજી ઓફ ધ એસ્થેટિક.''   બ્લેકવેલ. આઇએસબીએન 0-631-16302-6
* ફિજીન એન્ડ મેનાર્ડ (1997) એસ્થેટિકસ.  ઓકસફર્ડ રિડર્સ.
* પેની ફલોરેન્સ એન્ડ નિકોલા ફોસ્ટર (એડી.)  (2000), ''ડિફરન્શ્યલ એસ્થેટિકસ'' . લંડન : એશ્ગેટ. આઇએસબીએન 0-7546-1493-એક્સ.
* બેરિઝ ગાઉટ એન્ડ ડોમિનિડ મેકલેવર લોપેઝ (એડી.), &quot;રુટલેજ કમ્પેનિયન ટુ એસ્થેટિકસ&quot;. લંડન : રુટલેજ, 2005. આઇએસબીએન 0415214483.
* એનીમેરી ગેથમેન-સીફર્ટ (1995), ''આઈન્ફરન્ગ ઈન ડાઈ એસ્થેટિક'' , મ્યુનીક ડબલ્યુ. ફિન્ક.
* ડેવિડ ગોલ્ડબ્લેટ અને લી બ્રાઉન, આવૃત્તિ. (1997), ''એસ્થેટિકસ : એ રિડર ઈન ધ ફીલોસોફી ઓફ આર્ટસ.'' 
* ગ્રીનબર્ગ, કલીમેન્ટ (1960), &quot;મોડર્નિસ્ટ પેઈન્ટિંગ&quot;, ''ધ કલેકટેડ એસેઈઝ એન્ડ ક્રિટીસિઝમ 1957-1969'' , ધ યુનિવર્સિટી ઓફ શિકાગો પ્રેસ, 1993, 85-92
* એવલીન હેશેર (એડી.), ''આર્ટ એઝ કલ્ચર : એન ઈન્ટ્રોડકશન ટૂ ધ એન્થ્રોપોલોજી ઓફ આર્ટ.''  1999
* જયોર્જ વિલ્હેમ ફ્રેડસ્કિ હિગલ (1975), ''એસ્થેટિકસ'' .''લેકચર્સ ઓન ફાઈન આર્ટ'' , અનુવાદક. ટી. એમ. નોક્સ, 2 વોલ્યુમ્સ. ઓક્સફર્ડઃ ક્લેરેન્ડસન પ્રેસ.
* હાન્સ હોફમેન અને સારા ટી વિકસ; બર્ટલેટ એચ હેયસ; એડિસન ગેલેરી ઓફ અમેરિકન આર્ટ; [http://www.worldcatlibraries.org/oclc/1125858&amp;amp;referer=brief_results ''સર્ચ ફોર ધ રિઅલ, એન્ડ અધર એસેયઝ'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929134546/http://www.worldcatlibraries.org/oclc/1125858%26referer%3Dbrief_results |date=2007-09-29 }} (કેમ્બ્રિઝ, માસ., એમ.આઈ.ટી પ્રેસ 1967), ઓસીએલસી (OCLC)1125858
* મિશેલ એન હોલી એન્ડ કીથ મોકિસ (એડી.) ''આર્ટ હિસ્ટરી એન્ડ વિઝયુઅલ સ્ટડીઝ'' . યેલ યુનિવર્સિટી પ્રેસ, 2002. આઇએસબીએન 0-300-09789-1 
* કેન્ટ, ઈમેન્યુઅલ (1790), ક્રિટીક ઓફ જજમેન્ટ, વેર્નર એસ. પ્લૂહર દ્વારા અનુવાદ, હેકેટ પબ્લિશીંગ કંપની, 1987.
* કેલી, માઈકલ (એડિટર ઈન ચીફ) (1998) ''એન્સાયકલોપિડીયા ઓફ એસ્થેટિકસ''  ન્યૂયોર્ક, ઓકસફર્ડ, ઓકસફર્ડ યુનિવર્સિટી પ્રેસ. 4 વોલ્યુમ, પાના.&amp;nbsp;XVII-521, પાના&amp;nbsp;555, પાના&amp;nbsp;536, પાના&amp;nbsp;572; 2224 કુલ પાના; 100 બ્લેક એન્ડ વ્હાઈટ ફોટોગ્રાફસ; આઇએસબીએન 978-0-19-511307-5.  જેમાં કલા અને સૌંદર્ય શાસ્ત્રના વિશ્વવ્યાપી દાશર્નિક, ઐતિહાસિક, સામાજિક અને ચરિત્રાત્મક પાસાને આવરી લેવામાં આવ્યા છે. 
* એલેકઝાન્ડર જે કેન્ટ, &quot;એસ્થેટિકસ : અ લોસ્ટ કોઝ ઈન કાર્ટોગ્રાફિકસ થિઅરી?&quot; ધ કાર્ટોગ્રાફિકસ જર્નલ, 42(2) 182-8, 2005.
* પીટર કીવી (એડી.), ''ધ બ્લેકવેલ ગાઈડ ટૂ એસ્થેટિકસ.''  2004
* કેરોલિન કોર્સમેયર (એડી.), ''એસ્થેટિકસ : ધ બીગ કવેશ્ચન.''  1998
* લિઓટાર્ડ, જિન ફ્રાન્કોઈસ (1979), ''ધ પોસ્ટમોર્ડન કન્ડિશન'' , માન્ચેસ્ટર યુનિવર્સિટી પ્રેસ,1984.
* મેર્લી-પોન્ટી, મોરિસ (1969), ''ધ વીઝીબલ એન્ડ ધ ઈન્વીઝીબલ'' , નોર્થ-વેસ્ટર્ન યુનિવર્સિટી પ્રેસ.
* મેર્ટિનસ નિઝોફ, ''એ હિસ્ટરી ઓફ સિકસ આઈડિયાઝ : એન એસે ઈન એસ્થેટિકસ'' , ધ હેગ, 1980.
* Novitz, David (1992), ''The Boundaries of Art.''  નોવિત્ઝ, ડેવીડ (1992), ''ધ બાઉન્ડરીઝ ઓફ આર્ટ.'' 
* મારિઓ પેર્નિઓલા, ''ધ આર્ટ એન્ડ ઈટસ શેડો'' , હયુ જે. સિલ્વરમેન દ્વારા ફોરવર્ડ કર્યું, મેઝિમો વેર્ડિકસિઓ દ્વારા અનુવાદ કર્યું, લંડન-ન્યૂયોર્ક, કન્ટિન્નમ, 2004.
* રોબર્ટ પિરઝિગ, ''[[Zen and the Art of Motorcycle Maintenance: An Inquiry into Values]]'' , 1974, પેપરબેક, અથવા હાર્ડબેક ફર્સ્ટ એડિશન આઇએસબીએન 0-688-00230-7
* ગ્રિસીલ્ડા પોલોક, &quot;ડઝ આર્ટ થિન્ક ?&quot; ઈન : ડેના આર્નોલ્ડ એન્ડ માર્ગારેટ ઈવરસન (એડી.) ''આર્ટ એન્ડ થોટ'' . ઓકસફોર્ડ : બેઝિલ બ્લેકવેલ, 2003. 129-174. આઇએસબીએન 0-631-22715-6.
* ગ્રિસીલ્ડા પોલોક, ''એન્ડકાઉન્ટર્સ ઈન ધ ર્વચ્યુઅલ ફેમિનિસ્ટ મ્યુઝિયમ : ટાઈમ, સ્પેસ એન્ડ ધ આર્કાઈવ.''  રુટલેજ, 2007. આઇએસબીએન 0415214483.
* જ્યોર્જ સેન્ટેયાન (1896), ''ધ સેન્સ ઓફ બ્યુટી.'' ''બીઈંગ ધ આઉટલાઈન્સ ઓફ એસ્થેટિક થિઅરી.''  ન્યૂયોર્ક, મોર્ડન લાઈબ્રેરી, 1955.
* એલેઈન સ્કેરી, ''ઓન બ્યુટી એન્ડ બીઇંગ જસ્ટ.''  પ્રિન્સટોન, 2001. આઇએસબીએન 9780691089591.
* ફીર્ડેરીચ શીલ્લેર, (1795), ''ઓન ધ એસ્થેટિક એજ્યૂકેશન ઓફ મેન'' . ફ્રેડરિક શીલર, (1795), ''ઓન ધ એસ્થેટિક એજયુકેશન ઓફ મેન.''  ડોવર પબ્લિકેશન્સ, 2004.
* એલન સિંગર એન્ડ એલન ડન (એડી.), ''લિટરરી એસ્થેટિકસ : અ રિડર.''  બ્લેકવેલ પબ્લિશીંગ લિમિટેડ, 2000. આઇએસબીએન 978-0631208693.
* વ્લાદીસ્લે ટેટેર્કિવીઝ, ''હિસ્ટરી ઓફ એસ્થેટિકસ'' , 3 વોલ્યુમ્સ. (1–2, 1970; 3, 1974), ધ હેગ, માઉટન.
* લિઓ ટોલ્સટોય, ''વ્હોટ ઈઝ આર્ટ?''  પેન્ગિવન કલાસિકસ1995.
* [http://www.ucl.ac.uk/philosophy/LPSG/ લંડન ફિલોસોફી સ્ટડી ગાઈડ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090923081848/http://www.ucl.ac.uk/philosophy/LPSG/Language.htm |date=2009-09-23 }}માં [http://www.ucl.ac.uk/philosophy/LPSG/Aesthetics.htm સૌંદર્ય શાસ્ત્ર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110623162625/http://www.ucl.ac.uk/philosophy/LPSG/Aesthetics.htm |date=2011-06-23 }} વિષય સાથે વિદ્યાર્થીઓની પરિચિતતાને આધારે શું વાંચવું તે વિષે ઘણા સૂચનો આપવામાં આવ્યા છે.
* જહોન એમ. વેલેન્ટાઈન, ''બિગીનીંગ એસ્થેટિકસ : એન ઈન્ટ્રોડકશન ટૂ ધ ફિલોસોફી ઓફ આર્ટ.''  મેકગ્રો-હીલ, 2006. આઈએસબીએન 978-0073537542.
* થોમસ વાર્ટનબર્ગ, ''નેચર ઓફ આર્ટ.''  2006.
* જોન વ્હાઈટહેડ, ''ગ્રાસ્પિંગ ફોર ધ વાઈન્ડ.''  2001).
* લ્યૂડવિગ વિટજેન્સ્ટેઈન, ''લેકચર્સ ઓન એસ્થેટિકસ, સાયકોલોજી એન્ડ રિલિજિયસ બીલીફ'' , ઓકસફર્ડ, બ્લેકવેલ1966.
* રિચાર્ડ વોલ્હેમ, ''આર્ટ એન્ડ ઈટ્સ ઓબ્જેકટસ'' , બીજી આવૃત્તિ, 1980, કેમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટી પ્રેસ, આઈએસબીએન 0521 29706 0
{{Refend}}

== બાહ્ય લિંક્સ ==
* [http://revues.mshparisnord.org/appareil/index.php?id=61 રિવ ઓનલાઈન ''એપેરેલ'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110127123626/http://revues.mshparisnord.org/appareil/index.php?id=61 |date=2011-01-27 }}
* {{iep|a/aestheti.htm|Aesthetics}}
* [http://www.ditext.com/anka/beardsley/post.html પોસ્ટસ્ક્રિપ્ટ 1980, સમ ઓલ્ડ પ્રોબ્લેકસ ઈન ન્યૂ પર્રસ્પેટિકવ્સ]
* [http://www.ericdigests.org/pre-9219/art.htm એસ્થેટિકસ ઈન આર્ટ એજયુકેશન : અ લૂક ટોવાર્ડ ઈમ્પ્લીમેન્ટેશન ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091105195016/http://www.ericdigests.org/pre-9219/art.htm |date=2009-11-05 }}
* [http://www.kunstbewegung.info/de/Revised_interpretation_of_founding%27s_and_concepts_through_an_history_of_aesthetics અ હિસ્ટરી ઓફ એસ્થેટિકસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090105220623/http://kunstbewegung.info/de/Revised_interpretation_of_founding%27s_and_concepts_through_an_history_of_aesthetics |date=2009-01-05 }}
* [http://plato.stanford.edu/entries/aesthetic-concept ધ કન્સેપ્ટ ઓફ ધ એસ્થેટિકસ]
* [http://www.rep.routledge.com/article/M046 એસ્થેટિકસ] એન્ટ્રી ઈન ધ રૂટલેજ એન્સાયકલોપિડીયા ઓફ ફિલોસોફી
* [http://www.philosophyarchive.com/index.php?title=Philosophy_of_Aesthetics ફિલોસોફી ઓફ એસ્થેટિકસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150321060625/http://www.philosophyarchive.com/index.php?title=Philosophy_of_Aesthetics |date=2015-03-21 }} એન્ટ્રી ઈન ધ ફિલોસોફી આર્કાઈવ 


[[શ્રેણી:સૌંદર્ય શાસ્ત્ર]]
[[શ્રેણી:તત્ત્વજ્ઞાનની શાખાઓ]]</text>
      <sha1>kiuojklfd6r46d2riqldyajo2xr5mf7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>વાણોદ (તા. દસાડા)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30698</id>
    <revision>
      <id>900912</id>
      <parentid>832512</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T01:13:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29038-31</username>
        <id>87289</id>
      </contributor>
      <origin>900912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5568" sha1="0iiwijrjlw2j64j1hdv1n6svcxy78o2" xml:space="preserve">{{Infobox Indian jurisdiction
| type               = ગામ
| native_name        = વાણોદવાણોદ
—  ગામ  —

 વાણોદ 
વાણોદનું
ગુજરાત અને ભારતમાં સ્થાન


અક્ષાંશ-રેખાંશ	23°19′27″N 71°49′49″E﻿ / ﻿23.324081°N 71.830379°E
દેશ	 ભારત
રાજ્ય	ગુજરાત
જિલ્લો	સુરેન્દ્રનગર
તાલુકો	દસાડા

વસ્તી	૫,૨૭૬[૧] (૨૦૧૧)
અધિકૃત ભાષા(ઓ)	ગુજરાતી,હિંદી
સમય ક્ષેત્ર	ભારતીય માનક સમય (+૦૫:૩૦)

સગવડો	પ્રાથમિક શાળા, માધ્યમિક શાળા, પંચાયતઘર, આંગણવાડી, દૂધની ડેરી
મુખ્ય વ્યવસાય	ખેતી, ખેતમજૂરી, પશુપાલન
મુખ્ય ખેત-ઉત્પાદનો	ઘઉં, જીરુ, વરિયાળી, બાજરી,
કપાસ, દિવેલા, રજકો, શાકભાજી 
| state_name         = ગુજરાત
| district           = સુરેન્દ્રનગર
| taluk_names        = દસાડા
| latd               = 23.324081
| longd              = 71.830379
| area_total         = 
| altitude           = 
| population_total   = ૫૨૭૬
| population_total_cite = &lt;ref name=&quot;c11&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.censusindia.co.in/villages/vanod-population-surendranagar-gujarat-512086|title=Vanod Village Population, Caste - Dasada Surendranagar, Gujarat - Census India|website=www.censusindia.co.in|language=en-US|access-date=૨૪ જૂન ૨૦૧૮}}{{Dead link|date=ઑક્ટોબર 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| population_as_of   = ૨૦૧૧
| population_density = 
| leader_title_1     = 
| leader_name_1      = 
| leader_title_2     = 
| leader_name_2      = 
| footnotes          = 
| blank_title_1      = સગવડો
| blank_value_1      = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[માધ્યમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી
| blank_title_2      = મુખ્ય વ્યવસાય
| blank_value_2      = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]]
| blank_title_3      = મુખ્ય ખેત-ઉત્પાદનો
| blank_value_3      = [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[વરિયાળી]], [[બાજરી]],&lt;br /&gt; [[કપાસ]], [[દિવેલી| દિવેલા]], [[રજકો]], [[શાકભાજી]]
| blank_title_4      = 
| blank_value_4      = 
}}
'''વાણોદ (તા. દસાડા)''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત|ગુજરાત રાજ્ય]]ના [[સૌરાષ્ટ્ર]] વિસ્તારમાં આવેલા [[સુરેન્દ્રનગર જિલ્લો|સુરેન્દ્રનગર જિલ્લા]]માં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા [[ દસાડા તાલુકો| દસાડા તાલુકા]]માં આવેલું એક  ગામ છે. વાણોદ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[મગફળી]], [[બાજરી]], [[ચણા]], [[કપાસ]], [[દિવેલી| દિવેલા]], [[રજકો]] તેમ જ અન્ય [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[માધ્યમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.

વાણોદ ગામમાં પ્રાચીન જૈન મંદિર તેમજ વણાવ માતાનું મંદિર આવેલું છે.&lt;ref name=&quot;bg&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=c70MAAAAIAAJ&amp;pg=PA679&amp;dq=Vanod+village&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjVsZ2HnezbAhUIT48KHa6tDqYQ6AEIKDAA#v=onepage&amp;q=Vanod%20village&amp;f=false|title=Gazetteer of the Bombay Presidency |year=૧૮૮૪|volume=૮|page=૬૭૯}}&lt;/ref&gt;

== ઇતિહાસ ==
વણોદ ગામ પાસે વેણકુવા પાસે [[ચાવડા વંશ]]ના સ્થાપક [[વનરાજ ચાવડા]]નો જન્મ થયો હોવાનું મનાય છે.&lt;ref name=&quot;bg&quot; /&gt;

== વસ્તી ==
ઇ.સ. ૧૮૭૨માં ગામની વસ્તી ૨૪૫૯ અને ઇ.સ. ૧૮૮૧માં ૨૬૯૧ હતી.&lt;ref name=&quot;bg&quot; /&gt;

ઇ.સ. ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી પ્રમાણે ગામની વસ્તી ૫૨૭૬ છે અને ગામનો સાક્ષરતા દર ૮૮.૯% છે.&lt;ref name=&quot;c11&quot; /&gt;

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

{{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}}


[[શ્રેણી:દસાડા તાલુકો]]</text>
      <sha1>0iiwijrjlw2j64j1hdv1n6svcxy78o2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>900920</id>
      <parentid>900912</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T06:36:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KartikMistry</username>
        <id>10383</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-29038-31|~2026-29038-31]] ([[User talk:~2026-29038-31|talk]]) દ્વારા કરેલ ફેરફારોને  [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] દ્વારા કરેલા છેલ્લા સુધારા સુધી ઉલટાવાયા.</comment>
      <origin>832512</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4476" sha1="hitauxta7vkb7gtg8xz70pklqi1c8hy" xml:space="preserve">{{Infobox Indian jurisdiction
| type               = ગામ
| native_name        = વાણોદ 
| state_name         = ગુજરાત
| district           = સુરેન્દ્રનગર
| taluk_names        = દસાડા
| latd               = 23.324081
| longd              = 71.830379
| area_total         = 
| altitude           = 
| population_total   = ૫૨૭૬
| population_total_cite = &lt;ref name=&quot;c11&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.censusindia.co.in/villages/vanod-population-surendranagar-gujarat-512086|title=Vanod Village Population, Caste - Dasada Surendranagar, Gujarat - Census India|website=www.censusindia.co.in|language=en-US|access-date=૨૪ જૂન ૨૦૧૮}}{{Dead link|date=ઑક્ટોબર 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| population_as_of   = ૨૦૧૧
| population_density = 
| leader_title_1     = 
| leader_name_1      = 
| leader_title_2     = 
| leader_name_2      = 
| footnotes          = 
| blank_title_1      = સગવડો
| blank_value_1      = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[માધ્યમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી
| blank_title_2      = મુખ્ય વ્યવસાય
| blank_value_2      = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]]
| blank_title_3      = મુખ્ય ખેત-ઉત્પાદનો
| blank_value_3      = [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[વરિયાળી]], [[બાજરી]],&lt;br /&gt; [[કપાસ]], [[દિવેલી| દિવેલા]], [[રજકો]], [[શાકભાજી]]
| blank_title_4      = 
| blank_value_4      = 
}}
'''વાણોદ (તા. દસાડા)''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત|ગુજરાત રાજ્ય]]ના [[સૌરાષ્ટ્ર]] વિસ્તારમાં આવેલા [[સુરેન્દ્રનગર જિલ્લો|સુરેન્દ્રનગર જિલ્લા]]માં આવેલા કુલ ૧૦ (દસ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા [[ દસાડા તાલુકો| દસાડા તાલુકા]]માં આવેલું એક  ગામ છે. વાણોદ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[મગફળી]], [[બાજરી]], [[ચણા]], [[કપાસ]], [[દિવેલી| દિવેલા]], [[રજકો]] તેમ જ અન્ય [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[માધ્યમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.

વાણોદ ગામમાં પ્રાચીન જૈન મંદિર તેમજ વણાવ માતાનું મંદિર આવેલું છે.&lt;ref name=&quot;bg&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=c70MAAAAIAAJ&amp;pg=PA679&amp;dq=Vanod+village&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjVsZ2HnezbAhUIT48KHa6tDqYQ6AEIKDAA#v=onepage&amp;q=Vanod%20village&amp;f=false|title=Gazetteer of the Bombay Presidency |year=૧૮૮૪|volume=૮|page=૬૭૯}}&lt;/ref&gt;

== ઇતિહાસ ==
વણોદ ગામ પાસે વેણકુવા પાસે [[ચાવડા વંશ]]ના સ્થાપક [[વનરાજ ચાવડા]]નો જન્મ થયો હોવાનું મનાય છે.&lt;ref name=&quot;bg&quot; /&gt;

== વસ્તી ==
ઇ.સ. ૧૮૭૨માં ગામની વસ્તી ૨૪૫૯ અને ઇ.સ. ૧૮૮૧માં ૨૬૯૧ હતી.&lt;ref name=&quot;bg&quot; /&gt;

ઇ.સ. ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી પ્રમાણે ગામની વસ્તી ૫૨૭૬ છે અને ગામનો સાક્ષરતા દર ૮૮.૯% છે.&lt;ref name=&quot;c11&quot; /&gt;

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

{{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}}


[[શ્રેણી:દસાડા તાલુકો]]</text>
      <sha1>hitauxta7vkb7gtg8xz70pklqi1c8hy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>આંત્રોલીવાસ દોલજી</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42625</id>
    <revision>
      <id>900931</id>
      <parentid>786178</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T11:18:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29059-63</username>
        <id>87300</id>
      </contributor>
      <origin>900931</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4029" sha1="fihu7jtl0pkk7n0uv7sod13m3zdy2rw" xml:space="preserve">{{Infobox Indian jurisdiction
| type               = ગામ
| native_name        = આંત્રોલીવાસ દોલજી
| state_name         = ગુજરાત
| district           = સાબરકાંઠા
| taluk_names             = તલોદ
| latd = 23.351782
| longd = 72.953439
| area_total         = 
| altitude           = 
| population_total   = 
| population_as_of   = 
| population_density = 
| leader_title_1     = 
| leader_name_1      = 
| leader_title_2     = 
| leader_name_2      = 
| footnotes          = 
| blank_title_1           = સગવડો
| blank_value_1           = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી
| blank_title_2           = મુખ્ય વ્યવસાય
| blank_value_2           = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]]
| blank_title_3           =  મુખ્ય ખેત-ઉત્પાદનો
| blank_value_3           =  [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[બાજરી]], [[કપાસ]],&lt;br&gt; [[દિવેલી]] [[શાકભાજી]]
| blank_title_4           = 
| blank_value_4           = 
}}

'''આંત્રોલીવાસ દોલજી''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત|ગુજરાત રાજ્યના]] ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા [[સાબરકાંઠા જિલ્લો|સાબરકાંઠા જિલ્લામાં]] આવેલા કુલ ૮ (આઠ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા [[તલોદ તાલુકો|તલોદ તાલુકામાં]] આવેલું એક ગામ છે. જે મેશ્વો નદી ના કાંઠે વસેલું છે મેશ્વો નદી કાંઠે માઁ જોગણી માતાજી નું ભવ્ય મંદિર આવેલ છે નદી ના સામે કિનારે દરબારગઢ આવેલ છે. આંત્રોલી  દોલજી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આંત્રોલી ગામ માં બે 2 દરબારગઢ આવેલ છે જે એક આંત્રોલીવાસ દોલજી તેમજ આંત્રોલી વાસ પુંજાજી તરીકે ઓળખાણ કરી શકાય છે આજના સમય માં પણ ઘણા ગામ ના લોકો એમ કહે છે અમે મૂળ આંત્રોલી થી આવેલ જેથી એમ કહી શકાય કે આંત્રોલી ગામ ઘણું પુરાણું અને વર્ષો જૂનું ગામ છે ગામ ની મૂળ ઝાલા દરબાર ની વસ્તી છે ગામમાં ગામમાં નીલકંઠ મહાદેવ તેમજ ભગવાન શ્રી રામ નું ભવ્ય મંદિર આવેલ છે  તમામ જાતી ના લોકો વસવાટ કરે છે ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી]] તેમ જ [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા|પ્રાથમિક]] અને [[માધ્યમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. 

{{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}}

[[શ્રેણી:તલોદ તાલુકો]]</text>
      <sha1>fihu7jtl0pkk7n0uv7sod13m3zdy2rw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ઢાંચો:Country data South Vietnam</title>
    <ns>10</ns>
    <id>45247</id>
    <revision>
      <id>900914</id>
      <parentid>275377</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T01:54:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>264</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing FNL_Flag.svg with [[File:Flag_of_the_National_Liberation_Front_of_South_Vietnam,_Flag_of_South_Vietnam_(1975–1976).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningl</comment>
      <origin>900914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="507" sha1="hxdxlhc4re8vwg2qzqug50qq5umvlfx" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = South Vietnam
| flag alias = Flag of South Vietnam.svg
| flag alias-PRG = Flag of the National Liberation Front of South Vietnam, Flag of South Vietnam (1975–1976).svg
| link alias-tennis = Vietnam {{{mw}}} Cup team
| link alias-naval = Republic of Vietnam Navy
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|}}}
| altlink = {{{altlink|}}}
| altvar = {{{altvar|}}}
| variant = {{{variant|}}}
&lt;noinclude&gt;
| var1 = PRG
| related1 = Vietnam
&lt;/noinclude&gt;
}}</text>
      <sha1>hxdxlhc4re8vwg2qzqug50qq5umvlfx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ઢાંચો:ડેડીયાપાડા તાલુકામાં આવેલાં ગામો</title>
    <ns>10</ns>
    <id>100293</id>
    <revision>
      <id>900924</id>
      <parentid>646907</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T10:06:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dsvyas</username>
        <id>561</id>
      </contributor>
      <comment>ચિકદા તાલુકાના ગામો દૂર કર્યા અને કક્કાવાર ગોઠવણી કરી</comment>
      <origin>900924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8103" sha1="k0zxa20cthtfdfbdcts80ka7c7pmhe4" xml:space="preserve">{| style=&quot;background-color:AliceBlue; border: 1px dotted DodgerBlue; min-width:50%; width:auto; max-width:75%;&quot;
|+ style=&quot;background-color:LightSkyBlue; border: 1px dotted DodgerBlue; padding: 3px;&quot;| '''[[ડેડીયાપાડા તાલુકો|ડેડીયાપાડા તાલુકા]]ના ગામ અને તાલુકાનું ભૌગોલીક સ્થાન'''
|-
|
{{ભૌગોલિક સ્થાન
|કેન્દ્ર = ડેડીયાપાડા તાલુકો
|ઉત્તર = 
|ઈશાન =
|પૂર્વ = 
|અગ્નિ =
|દક્ષિણ =
|નૈઋત્ય =
|પશ્ચિમ =
|વાયવ્ય =
}}
|-
|style=&quot;background-color:AliceBlue; border: 1px dotted DodgerBlue; font-size:70%;&quot;|
{{col-begin}}
{{col-5}}
&lt;ol start=&quot;1&quot;&gt;
&lt;li&gt;[[અણદુ (તા.ડેડીયાપાડા)| અણદુ]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[અરેઠી (તા.ડેડીયાપાડા)| અરેઠી]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[અલમાવાડી]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[આંબાવાડી(તા.ડેડીયાપાડા)| આંબાવાડી]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[ઓલગામ (તા.ડેડીયાપાડા)| ઓલગામ]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[કણજાઇ (તા.ડેડીયાપાડા)| કણજાઇ]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[કણજાલ]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[કણજી (તા.ડેડીયાપાડા)| કણજી]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[કણબુડી]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[કમોદવાવ]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[કરતાલ (તા.ડેડીયાપાડા)| કરતાલ]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[કલતર (તા.ડેડીયાપાડા)| કલતર]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[કાંટીપાણી]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[કાબરીપાઠાર]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[કુટિલપાડા]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[કોકટી]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[કોકમ (તા.ડેડીયાપાડા)| કોકમ]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[કોલીવાડા (પાણગામ)]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[કોલીવાડા (બોગજ)]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[ખટમ (તા.ડેડીયાપાડા)| ખાટમ]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[ખરચીપાડા]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[ખાજલીદાબડા]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[ખાપરબુડા]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[ખામ (તા.ડેડીયાપાડા)| ખામ]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[ખુદાડી]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[ખૈડીપાડા]]&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;
{{col-5}}
&lt;ol start=&quot;27&quot;&gt;
&lt;li&gt;[[ખોખરાઉમર (ઝરણાવાડી)]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[ખોડાઆંબા]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[ગડી (તા.ડેડીયાપાડા)| ગડી]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[ગઢ (તા.ડેડીયાપાડા)| ગઢ]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[ગાજરગોટા]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[ગારદા (તા.ડેડીયાપાડા)| ગારદા]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[ગીચડ]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[ગુલદા (ચામ)]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[ગોલવણ (તા.ડેડીયાપાડા)| ગોલવણ]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[ઘણખેતર]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[ઘણપીપર]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[ઘાંટોલી (તા.ડેડીયાપાડા)| ઘાંટોલી]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[ઘોડી (તા.ડેડીયાપાડા)| ઘોડી]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[ચુલી (તા.ડેડીયાપાડા)| ચુલી]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[ચોપડી (તા.ડેડીયાપાડા)| ચોપડી]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[જામ્બાર]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[જુના મોસદા]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[ઝડોલી]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[ઝરણાવાડી (તા.ડેડીયાપાડા)| ઝરણાવાડી]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[ટિમ્બાપાડા (તા.ડેડીયાપાડા)| ટિમ્બાપાડા]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[ડાબકા (તા.ડેડીયાપાડા)| ડાબકા]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[ડુમખલ (તા.ડેડીયાપાડા)| ડુમખલ]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[ડેડીયાપાડા]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[તાડપા (તા.ડેડીયાપાડા)| તાડપા]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[તાબદા]]&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;
{{col-5}}
&lt;ol start=&quot;52&quot;&gt;
&lt;li&gt;[[થપાવી]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[દાંડાવાડી]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[દુથાર]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[ધનોર]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[નવાગામ (ડેડીયાપાડા)]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[નવાગામ (પાનુડા)]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[નાના સુકાઆંબા]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[નાની ભમરી]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[નાની સીંગલોટી]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[નામગીર]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[નિવાલ્દા]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[નીંઘટ]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[પનગામ]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[પાચઉમર]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[પાટવલી]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[પાનખલા (માથાસર)]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[પાનખલા (શીશા)]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[પાનસર (તા.ડેડીયાપાડા)| પાનસર]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[પાનુડા]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[પિંગલાપાડા]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[પિપલા (તા.ડેડીયાપાડા)| પિપલા]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[પિપલોદ (તા.ડેડીયાપાડા)| પિપલોદ]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[પોમલાપાડા]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[ફુલસર (તા.ડેડીયાપાડા)| ફુલસર]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[બયડી (તા.ડેડીયાપાડા)| બયડી]]&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;
{{col-5}}
&lt;ol start=&quot;77&quot;&gt;
&lt;li&gt;[[બાંડી સેરવાણ]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[બાંતાવાડી]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[બાલ (તા.ડેડીયાપાડા)| બાલ]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[બેબાર]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[બેસણા (તા.ડેડીયાપાડા)| બેસણા]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[બોગજ]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[બોરીપીઠા]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[બોરે]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[ભરાડા (બારસણ)]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[ભાટપુર (તા.ડેડીયાપાડા)| ભાટપુર]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[ભુતબેડા (ભુતબંગલા)]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[મંછીપાડા]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[મગરદેવ (તા.ડેડીયાપાડા)| મગરદેવ]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[મથાવલી]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[મથાસર]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[માંડલા (તા.ડેડીયાપાડા)| માંડલા]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[માલ (તા.ડેડીયાપાડા)| માલ]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[મેડ્યુસાગ]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[મોજરા]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[મોટા સુકાઆંબા]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[મોટી કાલબી]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[મોટી કોરવાઇ]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[મોટી દાબેરી]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[મોટી સીંગલોટી]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[મોરજડી]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[મોસીટ]]&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;
{{col-5}}
&lt;ol start=&quot;103&quot;&gt;
&lt;li&gt;[[મોસ્કુવા]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[મોહબી]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[મોહબુડી]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[રાખસકુંડી]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[રામભવા]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[રાલ્દા]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[રુખલ]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[રોહદા]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[લાડવા (તા.ડેડીયાપાડા)| લાડવા]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[વાંદરી (તા.ડેડીયાપાડા)| વાંદરી]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[વાઘઉમર]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[વેડછા (તા.ડેડીયાપાડા)| વેડછા]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[શીશખુંટા]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[શીશા (તા.ડેડીયાપાડા)| શીશા]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[શેરવાઇ]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[સગાઇ (તા.ડેડીયાપાડા)| સગાઇ]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[સડા (તા.ડેડીયાપાડા)| સડા]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[સાંકલી (તા.ડેડીયાપાડા)| સાંકલી]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[સામરઘાટ]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[સામરપાડા (થવા)]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[સામોટ]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[સિગળગભાણ]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[સુકવાલ]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[સેજપુર (તા.ડેડીયાપાડા)| સેજપુર]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[સોરાપાડા (તા.ડેડીયાપાડા)| સોરાપાડા]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[સોલીયા (તા.ડેડીયાપાડા)| સોલીયા]]&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;
{{col-end}}
|-
|}
&lt;includeonly&gt;[[શ્રેણી:ડેડીયાપાડા તાલુકો]]
&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>k0zxa20cthtfdfbdcts80ka7c7pmhe4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>જીતુ વાઘાણી</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108684</id>
    <revision>
      <id>900932</id>
      <parentid>857978</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T11:19:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29049-67</username>
        <id>87301</id>
      </contributor>
      <origin>900932</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12705" sha1="en1u7ymzblr7mbxlizzmwfbjlkza8wt" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| office              = ગુજરાત ભાજપના પ્રદેશ પ્રમુખ
| term_start          = ૨૦ ઓગસ્ટ ૨૦૧૬
| assembly            = ગુજરાત વિધાનસભા
| predecessor         = [[વિજય રૂપાણી]]
| office2             = ગુજરાત સરકારમાં કેબિનેટ મંત્રી
| constituency2       = ભાવનગર પશ્ચિમ
| term_start2         = ૨૦ ડિસેમ્બર ૨૦૧૨
| term_end2           = ૧૮ ડિસેમ્બર ૨૦૧૭
| term_start3         = ૧૮ ડિસેમ્બર ૨૦૧૭
| birth_date          = {{Birth date and age|df=yes|1970|10|27}}&lt;ref name=&quot;IA2007&quot;&gt;{{cite web | title=Vijay Rupani: Member's Web Site | website=Internet Archive | date=30 September 2007 | url=http://164.100.24.167:8080/members/website/Mainweb.asp?mpcode=2008 | access-date=5 August 2016 | url-status=bot: unknown | archive-url = https://web.archive.org/web/20070930201434/http://164.100.24.167:8080/members/website/Mainweb.asp?mpcode=2008 | archive-date=30 September 2007 | df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;
| birth_place         = ભાગનગર, ગુજરાત, ભારત&lt;ref name=&quot;IA2007&quot;/&gt;
| birth_name          = જીતેન્દ્ર સવજીભાઇ વાઘાણી
| nationality         = ભારતીય
| party               = [[ભારતીય જનતા પાર્ટી]]
| spouse              = સંગીતા વાઘાણી
| children            = મીત વાઘાણી (પુત્ર), ભક્તિ વાઘાણી (પુત્રી)
| parents             = સવજીભાઇ વાઘાણી (પિતા)&lt;br /&gt;મંજુલાબેન વાઘાણી (માતા)
| residence           = ભાવનગર, ગુજરાત, ભારત
| occupation          = રાજકારણી, ખેડૂત, વ્યાપારી
| signature           = 
| website             = {{url|http://www.jituvaghani.org}}
| termend1            = ૨૦ જુલાઈ ૨૦૨૦
}}
'''જીતેન્દ્રભાઈ સવજીભાઈ વાઘાણી''' (૧૧ સપ્ટેમ્બર ૧૯૭૦) એ એક ભારતીય રાજકારણી છે. હાલમાં તેઓ ગુજરાતના કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ, સહકાર, પશુપાલન, ગાય સંવર્ધન, મત્સ્યઉદ્યોગ અને પ્રોટોકોલ છે. ધારાસભ્ય તરીકે [[ગુજરાત વિધાનસભા]]માં ભાવનગર પશ્ચિમ (વિધાનસભા)નું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. તે [[ભારતીય જનતા પાર્ટી]] સાથે સંકળાયેલા નેતા છે અને ૨૦૧૬થી ૨૦૨૦ સુધી ભાજપના ગુજરાત પ્રદેશ પ્રમુખ રહ્યા. 

== અંગત જીવન ==
૧૧ સપ્ટેમ્બર ૧૯૭૦ના રોજ વાઘાણીનો જન્મ ભાવનગર જિલ્લાનાં [[વરતેજ (તા. ભાવનગર)|વરતેજ]] ગામમાં થયો હતો. તેમનું પ્રાથમિક શિક્ષણ [[લાઠી]]માં થયું. તેઓ લૉ ભણેલા છે અને આરઍસઍસના બાળપણથી સ્વયંસેવક છે.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== રાજકીય કારકિર્દી ==
વાઘાણીએ કોંગ્રેસના વરિષ્ઠ નેતા શક્તિસિંહ ગોહિલ સામે [[ભાવનગર]] શહેરની દક્ષિણ વિધાનસભા મત વિસ્તારમાંથી ૨૦૦૭ ની ગુજરાત વિધાનસભાની ચૂંટણી લડતાની સાથે જ ચૂંટણીના રાજકારણમાં પ્રવેશ કર્યો. જોકે તેઓ સાત હજારથી વધુ મતોના અંતરે હારી ગયા હતા. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.empoweringindia.org/new/constituency.aspx?eid=10&amp;cid=58 |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2019-10-11 |archive-date=2017-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170413073342/http://www.empoweringindia.org/new/constituency.aspx?eid=10&amp;cid=58 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ૨૦૧૨ માં વાઘાણી ભાવનગર (પશ્ચિમ) વિધાનસભા બેઠક પરથી લડ્યા હતા, અને આ વખતે તેઓ સફળ રહ્યા હતા. નોંધનીય રીતે સમગ્ર સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં સૌથી વધુ તફાવતથી તેમણે આ બેઠક જીતી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.empoweringindia.org/new/constituency.aspx?eid=927&amp;cid=105 |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2019-10-11 |archive-date=2017-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170413073322/http://www.empoweringindia.org/new/constituency.aspx?eid=927&amp;cid=105 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ૨૦૧૭ની ગુજરાત ચૂંટણી તેઓ ભાવનગર પશ્ચિમ પરથી [[કોંગ્રેસ]]ના દિલીપસિંહ ગોહિલ સામે લડ્યા હતા. આ સમયે તેઓએ ફરીથી ૨૭૦૦૦ મતોના અંતરથી ભાવનગર પશ્ચિમ બેઠકને જીતી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Gujarat BJP chief Jitu Vaghani retains Bhavnagar (West) seat|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/gujarat-bjp-chief-jitu-vaghani-retains-bhavnagar-west-seat/articleshow/62123481.cms?from=mdr|newspaper=The Economic Times|date=2017-12-18|access-date=2019-10-11}}&lt;/ref&gt; 

અગાઉના ભાજપ પ્રદેશ પ્રમુખ વિજય રૂપાણીની ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી પદે નિમણૂક થયા બાદ ૨૦૧૬ના ઑગસ્ટ મહિનામાં જીતુ વાઘાણીને ભાજપના ગુજરાત પ્રદેશ પ્રમુખ તરીકે નીમવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;http://deshgujarat.com/2016/08/10/jitu-vaghani-becomes-gujarat-bjp-president/&lt;/ref&gt;

જીતુ વાઘાણીને ૨૦૧૯ની લોક્સભા ચૂંટણી દરમિયાન 'હરામઝાદા' શબ્દનો ઉપયોગ કરવા માટે ચૂંટણી પંચ તરફથી નોટિસ મળી હતી.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/ahmedabad/report-bjp-president-jitu-vaghani-gets-election-commission-notice-for-haramzada-remark-2741132|title=BJP president Jitu Vaghani gets Election Commission notice for 'haramzada' remark|last=Correspondent|first=dna|date=2019-04-19|website=DNA India|language=en|access-date=2019-10-12}}&lt;/ref&gt; જો કે તેમણે ખુલાસો કર્યો હતો કે તેમણે આ શબ્દ મોહમ્મદ સુરતી જેવા કૉંગ્રેસના નેતા માટે વાપર્યો હતો, કે જે ૧૯૯૩ના મુંબઈ ધડાકા માટે કસૂરવાર ઠર્યો હતો.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; માર્ચ ૨૦૧૯માં વાઘાણીનો પુત્ર મીત વાઘાણી ભાવનગરની કૉલેજમાં ચોરી કરતાં પકડાયો હતો અને તે બદલ વાઘાણીએ માફી પણ માંગી હતી અને કહ્યું હતું, &quot;મારા પુત્રથી ભૂલ થઈ ગઈ છે&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.timesnownews.com/india/article/gujarat-bjp-president-jitu-vaghani-son-meet-cheating-college-university-examinations-bhavnagar/390583|title=Gujarat BJP chief Jitu Vaghani’s son caught cheating in college exams|website=www.timesnownews.com|language=en|access-date=2019-10-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/national/my-son-committed-mistake-gujarat-bjp-chief-725828.html|title=&quot;My son committed mistake&quot;, Gujarat BJP chief|date=2019-03-29|website=Deccan Herald|language=en|access-date=2019-10-12}}&lt;/ref&gt; 

જાન્યુઆરી ૨૦૧૯માં તેમણે [[રાહુલ ગાંધી]] અને પ્રિયંકા ગાંધી પર પણ વિવાદાસ્પદ ટિપ્પણી કરી હતી. જો કે તેઓ એ તે માટે પાછળથી માફી માંગી હતી અને કહ્યું હતું કે તેમની ટિપ્પણીને તોડી મરોડીને રજૂ કરાઈ છે, જે તેમનો આશય ન હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ahmedabadmirror.indiatimes.com/ahmedabad/others/vaghani-tries-to-rise-after-hitting-a-low/articleshow/67731613.cms|title=Vaghani tries to rise after hitting a low|last=Jan 29|first=Ahmedabad Mirror {{!}} Updated:|last2=2019|website=Ahmedabad Mirror|language=en|access-date=2019-10-12|last3=Ist|first3=06:16}}&lt;/ref&gt; ૨૦૧૭માં કારડિયા રાજપૂતોએ જીતુ વાઘાણી પર જૂના જમીનના કૅસમાં સત્તાનો દુરુપયોગ કરવાનો આરોપ લગાયો હતો. તેમના આરોપ અનુસાર જીતુ વાઘાણીએ સત્તાનો દુરુપયોગ કર્યો હતો અને [[બુધેલ (તા. ભાવનગર)]] ગામના સરપંચ પર ખોટા કૅસ કર્યા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Land dispute returns to haunt BJP in Saurashtra|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/land-dispute-returns-to-haunt-bjp-in-saurashtra/article20110246.ece|newspaper=The Hindu|date=2017-11-10|access-date=2019-10-12|issn=0971-751X|language=en-IN|first=Mahesh|last=Langa}}&lt;/ref&gt; વાઘાણી પર તેમના સસરા અંબાલાલ ખંભાળીયાની સારવાર [[સિવિલ હોસ્પિટલ, અમદાવાદ|સિવિલ હૉસ્પિટલ]]માં મફત કરાવવાનો પણ આરોપ લાગ્યો હતો, ૫૨૦૦૦ રુપિયાના બિલમાંથી માત્ર ૧૭૫ રુપિયા જ લેવામાં આવ્યા હતા. વિવાદને શમાવવા વાઘાણીએ હૉસ્પિટલને એક લાખ રુપિયાનું દાન આપ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://abpasmita.abplive.in/ahmedabad/gujarat-bjp-president-jitu-vaghani-donate-one-lakh-rupees-after-controversy-of-his-father-in-law-treatment-264971|title=સસરાની મફતમાં સારવારના વિવાદને શમાવવા જીતુ વાઘાણીએ આપ્યું કેટલું દાન ? જાણો વિગત|last=abpasmita.in|date=2018-05-02|website=abpasmita.abplive.in|language=en-US|access-date=2019-10-12|archive-date=2019-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20191012032520/https://abpasmita.abplive.in/ahmedabad/gujarat-bjp-president-jitu-vaghani-donate-one-lakh-rupees-after-controversy-of-his-father-in-law-treatment-264971|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

૨૦૨૦માં ભાજપના નવા પ્રદેશ પ્રમુખની નિમણૂક થતાં તેમણે પોતાના પદેથી રાજીનામું આપ્યું.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=C.R. Patil appointed Gujarat BJP president|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/cr-patil-appointed-gujarat-bjp-president/article32143749.ece|newspaper=The Hindu|date=2020-07-21|access-date=2020-07-21|issn=0971-751X|language=en-IN|first=Mahesh|last=Langa}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

[[શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ]]
[[શ્રેણી:જીવિત લોકો]]
[[શ્રેણી:૧૯૭૦માં જન્મ]]</text>
      <sha1>en1u7ymzblr7mbxlizzmwfbjlkza8wt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>900933</id>
      <parentid>900932</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T11:20:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-29049-67</username>
        <id>87301</id>
      </contributor>
      <origin>900933</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12765" sha1="ed4egs30dm8oe487fwrg4gi495p6vw1" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| office              = ગુજરાત ભાજપના પ્રદેશ પ્રમુખ
| term_start          = ૨૦ ઓગસ્ટ ૨૦૧૬
| assembly            = ગુજરાત વિધાનસભા
| predecessor         = [[વિજય રૂપાણી]]
| office2             = ગુજરાત સરકારમાં કેબિનેટ મંત્રી
| constituency2       = ભાવનગર પશ્ચિમ
| term_start2         = ૨૦ ડિસેમ્બર ૨૦૧૨
| term_end2           = ૧૮ ડિસેમ્બર ૨૦૧૭
| term_start3         = ૧૮ ડિસેમ્બર ૨૦૧૭
| birth_date          = {{Birth date and age|df=yes|1970|10|27}}&lt;ref name=&quot;IA2007&quot;&gt;{{cite web | title=Vijay Rupani: Member's Web Site | website=Internet Archive | date=30 September 2007 | url=http://164.100.24.167:8080/members/website/Mainweb.asp?mpcode=2008 | access-date=5 August 2016 | url-status=bot: unknown | archive-url = https://web.archive.org/web/20070930201434/http://164.100.24.167:8080/members/website/Mainweb.asp?mpcode=2008 | archive-date=30 September 2007 | df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;
| birth_place         = ભાગનગર, ગુજરાત, ભારત&lt;ref name=&quot;IA2007&quot;/&gt;
| birth_name          = જીતેન્દ્ર સવજીભાઇ વાઘાણી
| nationality         = ભારતીય
| party               = [[ભારતીય જનતા પાર્ટી]]
| spouse              = સંગીતા વાઘાણી
| children            = મીત વાઘાણી (પુત્ર), ભક્તિ વાઘાણી (પુત્રી)
| parents             = સવજીભાઇ વાઘાણી (પિતા)&lt;br /&gt;મંજુલાબેન વાઘાણી (માતા)
| residence           = ભાવનગર, ગુજરાત, ભારત
| occupation          = રાજકારણી, ખેડૂત, વ્યાપારી
| signature           = 
| website             = {{url|http://www.jituvaghani.org}}
| termend1            = ૨૦ જુલાઈ ૨૦૨૦
}}
'''જીતેન્દ્રભાઈ સવજીભાઈ વાઘાણી''' (૧૧ સપ્ટેમ્બર ૧૯૭૦) એ એક ભારતીય રાજકારણી છે. હાલમાં તેઓ ગુજરાતના કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ, સહકાર, પશુપાલન, ગાય સંવર્ધન, મત્સ્યઉદ્યોગ અને પ્રોટોકોલ નું પ્રતિનિધત્વ ધરાવે છે. ધારાસભ્ય તરીકે [[ગુજરાત વિધાનસભા]]માં ભાવનગર પશ્ચિમ (વિધાનસભા)નું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. તે [[ભારતીય જનતા પાર્ટી]] સાથે સંકળાયેલા નેતા છે અને ૨૦૧૬થી ૨૦૨૦ સુધી ભાજપના ગુજરાત પ્રદેશ પ્રમુખ રહ્યા. 

== અંગત જીવન ==
૧૧ સપ્ટેમ્બર ૧૯૭૦ના રોજ વાઘાણીનો જન્મ ભાવનગર જિલ્લાનાં [[વરતેજ (તા. ભાવનગર)|વરતેજ]] ગામમાં થયો હતો. તેમનું પ્રાથમિક શિક્ષણ [[લાઠી]]માં થયું. તેઓ લૉ ભણેલા છે અને આરઍસઍસના બાળપણથી સ્વયંસેવક છે.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== રાજકીય કારકિર્દી ==
વાઘાણીએ કોંગ્રેસના વરિષ્ઠ નેતા શક્તિસિંહ ગોહિલ સામે [[ભાવનગર]] શહેરની દક્ષિણ વિધાનસભા મત વિસ્તારમાંથી ૨૦૦૭ ની ગુજરાત વિધાનસભાની ચૂંટણી લડતાની સાથે જ ચૂંટણીના રાજકારણમાં પ્રવેશ કર્યો. જોકે તેઓ સાત હજારથી વધુ મતોના અંતરે હારી ગયા હતા. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.empoweringindia.org/new/constituency.aspx?eid=10&amp;cid=58 |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2019-10-11 |archive-date=2017-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170413073342/http://www.empoweringindia.org/new/constituency.aspx?eid=10&amp;cid=58 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ૨૦૧૨ માં વાઘાણી ભાવનગર (પશ્ચિમ) વિધાનસભા બેઠક પરથી લડ્યા હતા, અને આ વખતે તેઓ સફળ રહ્યા હતા. નોંધનીય રીતે સમગ્ર સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં સૌથી વધુ તફાવતથી તેમણે આ બેઠક જીતી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.empoweringindia.org/new/constituency.aspx?eid=927&amp;cid=105 |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2019-10-11 |archive-date=2017-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170413073322/http://www.empoweringindia.org/new/constituency.aspx?eid=927&amp;cid=105 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ૨૦૧૭ની ગુજરાત ચૂંટણી તેઓ ભાવનગર પશ્ચિમ પરથી [[કોંગ્રેસ]]ના દિલીપસિંહ ગોહિલ સામે લડ્યા હતા. આ સમયે તેઓએ ફરીથી ૨૭૦૦૦ મતોના અંતરથી ભાવનગર પશ્ચિમ બેઠકને જીતી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Gujarat BJP chief Jitu Vaghani retains Bhavnagar (West) seat|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/gujarat-bjp-chief-jitu-vaghani-retains-bhavnagar-west-seat/articleshow/62123481.cms?from=mdr|newspaper=The Economic Times|date=2017-12-18|access-date=2019-10-11}}&lt;/ref&gt; 

અગાઉના ભાજપ પ્રદેશ પ્રમુખ વિજય રૂપાણીની ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી પદે નિમણૂક થયા બાદ ૨૦૧૬ના ઑગસ્ટ મહિનામાં જીતુ વાઘાણીને ભાજપના ગુજરાત પ્રદેશ પ્રમુખ તરીકે નીમવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;http://deshgujarat.com/2016/08/10/jitu-vaghani-becomes-gujarat-bjp-president/&lt;/ref&gt;

જીતુ વાઘાણીને ૨૦૧૯ની લોક્સભા ચૂંટણી દરમિયાન 'હરામઝાદા' શબ્દનો ઉપયોગ કરવા માટે ચૂંટણી પંચ તરફથી નોટિસ મળી હતી.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/ahmedabad/report-bjp-president-jitu-vaghani-gets-election-commission-notice-for-haramzada-remark-2741132|title=BJP president Jitu Vaghani gets Election Commission notice for 'haramzada' remark|last=Correspondent|first=dna|date=2019-04-19|website=DNA India|language=en|access-date=2019-10-12}}&lt;/ref&gt; જો કે તેમણે ખુલાસો કર્યો હતો કે તેમણે આ શબ્દ મોહમ્મદ સુરતી જેવા કૉંગ્રેસના નેતા માટે વાપર્યો હતો, કે જે ૧૯૯૩ના મુંબઈ ધડાકા માટે કસૂરવાર ઠર્યો હતો.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; માર્ચ ૨૦૧૯માં વાઘાણીનો પુત્ર મીત વાઘાણી ભાવનગરની કૉલેજમાં ચોરી કરતાં પકડાયો હતો અને તે બદલ વાઘાણીએ માફી પણ માંગી હતી અને કહ્યું હતું, &quot;મારા પુત્રથી ભૂલ થઈ ગઈ છે&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.timesnownews.com/india/article/gujarat-bjp-president-jitu-vaghani-son-meet-cheating-college-university-examinations-bhavnagar/390583|title=Gujarat BJP chief Jitu Vaghani’s son caught cheating in college exams|website=www.timesnownews.com|language=en|access-date=2019-10-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/national/my-son-committed-mistake-gujarat-bjp-chief-725828.html|title=&quot;My son committed mistake&quot;, Gujarat BJP chief|date=2019-03-29|website=Deccan Herald|language=en|access-date=2019-10-12}}&lt;/ref&gt; 

જાન્યુઆરી ૨૦૧૯માં તેમણે [[રાહુલ ગાંધી]] અને પ્રિયંકા ગાંધી પર પણ વિવાદાસ્પદ ટિપ્પણી કરી હતી. જો કે તેઓ એ તે માટે પાછળથી માફી માંગી હતી અને કહ્યું હતું કે તેમની ટિપ્પણીને તોડી મરોડીને રજૂ કરાઈ છે, જે તેમનો આશય ન હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ahmedabadmirror.indiatimes.com/ahmedabad/others/vaghani-tries-to-rise-after-hitting-a-low/articleshow/67731613.cms|title=Vaghani tries to rise after hitting a low|last=Jan 29|first=Ahmedabad Mirror {{!}} Updated:|last2=2019|website=Ahmedabad Mirror|language=en|access-date=2019-10-12|last3=Ist|first3=06:16}}&lt;/ref&gt; ૨૦૧૭માં કારડિયા રાજપૂતોએ જીતુ વાઘાણી પર જૂના જમીનના કૅસમાં સત્તાનો દુરુપયોગ કરવાનો આરોપ લગાયો હતો. તેમના આરોપ અનુસાર જીતુ વાઘાણીએ સત્તાનો દુરુપયોગ કર્યો હતો અને [[બુધેલ (તા. ભાવનગર)]] ગામના સરપંચ પર ખોટા કૅસ કર્યા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Land dispute returns to haunt BJP in Saurashtra|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/land-dispute-returns-to-haunt-bjp-in-saurashtra/article20110246.ece|newspaper=The Hindu|date=2017-11-10|access-date=2019-10-12|issn=0971-751X|language=en-IN|first=Mahesh|last=Langa}}&lt;/ref&gt; વાઘાણી પર તેમના સસરા અંબાલાલ ખંભાળીયાની સારવાર [[સિવિલ હોસ્પિટલ, અમદાવાદ|સિવિલ હૉસ્પિટલ]]માં મફત કરાવવાનો પણ આરોપ લાગ્યો હતો, ૫૨૦૦૦ રુપિયાના બિલમાંથી માત્ર ૧૭૫ રુપિયા જ લેવામાં આવ્યા હતા. વિવાદને શમાવવા વાઘાણીએ હૉસ્પિટલને એક લાખ રુપિયાનું દાન આપ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://abpasmita.abplive.in/ahmedabad/gujarat-bjp-president-jitu-vaghani-donate-one-lakh-rupees-after-controversy-of-his-father-in-law-treatment-264971|title=સસરાની મફતમાં સારવારના વિવાદને શમાવવા જીતુ વાઘાણીએ આપ્યું કેટલું દાન ? જાણો વિગત|last=abpasmita.in|date=2018-05-02|website=abpasmita.abplive.in|language=en-US|access-date=2019-10-12|archive-date=2019-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20191012032520/https://abpasmita.abplive.in/ahmedabad/gujarat-bjp-president-jitu-vaghani-donate-one-lakh-rupees-after-controversy-of-his-father-in-law-treatment-264971|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

૨૦૨૦માં ભાજપના નવા પ્રદેશ પ્રમુખની નિમણૂક થતાં તેમણે પોતાના પદેથી રાજીનામું આપ્યું.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=C.R. Patil appointed Gujarat BJP president|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/cr-patil-appointed-gujarat-bjp-president/article32143749.ece|newspaper=The Hindu|date=2020-07-21|access-date=2020-07-21|issn=0971-751X|language=en-IN|first=Mahesh|last=Langa}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

[[શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ]]
[[શ્રેણી:જીવિત લોકો]]
[[શ્રેણી:૧૯૭૦માં જન્મ]]</text>
      <sha1>ed4egs30dm8oe487fwrg4gi495p6vw1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:Renamed user 85e5fbbdc2fd5ae3124329849a7e82bb</title>
    <ns>3</ns>
    <id>150523</id>
    <revision>
      <id>900918</id>
      <parentid>885355</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T04:30:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AccountVanishRequests</username>
        <id>79960</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>AccountVanishRequests એ દિશાનિર્દેશન છોડ્યા વગર પાના [[સભ્યની ચર્ચા:Darshankumar savsani3]]ને [[સભ્યની ચર્ચા:Renamed user 85e5fbbdc2fd5ae3124329849a7e82bb]] પર વાળ્યું: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Darshankumar savsani3|Darshankumar savsani3]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Renamed user 85e5fbbdc2fd5ae3124329849a7e82bb|Renamed user 85e5fbbdc2fd5ae3124329849a7e82bb]]&quot;</comment>
      <origin>885355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="222" sha1="ld7yz9ltx5z14bllrrv4wc0fxew2oq9" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Darshankumar savsani3}}

-- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૮:૨૩, ૧૪ મે ૨૦૨૫ (IST)</text>
      <sha1>ld7yz9ltx5z14bllrrv4wc0fxew2oq9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:Խարջո</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154281</id>
    <revision>
      <id>900921</id>
      <parentid>900023</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T07:35:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SHB2000</username>
        <id>63631</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>SHB2000એ [[સભ્યની ચર્ચા:AcidResonance]]ને [[સભ્યની ચર્ચા:Խարջո]] પર ખસેડ્યું: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/AcidResonance|AcidResonance]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Խարջո|Խարջո]]&quot;</comment>
      <origin>900023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="226" sha1="n05rqkoqfakcxf32nhzm5023poipsbq" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=AcidResonance}}

-- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૬:૫૫, ૧૩ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>n05rqkoqfakcxf32nhzm5023poipsbq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:TheLeon-Art</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154489</id>
    <revision>
      <id>900909</id>
      <timestamp>2026-05-13T18:59:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>900909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="212" sha1="8ppz3prqlmixp7cbvrup8ty94jugi4u" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=TheLeon-Art}}

-- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૦૦:૨૯, ૧૪ મે ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>8ppz3prqlmixp7cbvrup8ty94jugi4u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:Yusufmodan</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154490</id>
    <revision>
      <id>900910</id>
      <timestamp>2026-05-13T22:50:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>900910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="282" sha1="k46rhu22ilcgluspaiv8zwsf6bnvvk8" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Yusufmodan}}

-- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૦૪:૨૦, ૧૪ મે ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>k46rhu22ilcgluspaiv8zwsf6bnvvk8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:Vishaljethva7</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154491</id>
    <revision>
      <id>900913</id>
      <timestamp>2026-05-14T01:42:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>900913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="214" sha1="9tprbqx7lvwt2ps1zciwq94bo7kktfx" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Vishaljethva7}}

-- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૦૭:૧૨, ૧૪ મે ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>9tprbqx7lvwt2ps1zciwq94bo7kktfx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:TalkDontTell</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154492</id>
    <revision>
      <id>900915</id>
      <timestamp>2026-05-14T03:29:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>900915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="284" sha1="5k0lfbrx0elahzbhrb3ryte9w02lm1x" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=TalkDontTell}}

-- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૦૮:૫૯, ૧૪ મે ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>5k0lfbrx0elahzbhrb3ryte9w02lm1x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:Jeevan bhuva</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154493</id>
    <revision>
      <id>900916</id>
      <timestamp>2026-05-14T04:01:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>900916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="284" sha1="jomukn4t4670g9131zwj910u8hmmur7" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Jeevan bhuva}}

-- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૦૯:૩૧, ૧૪ મે ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>jomukn4t4670g9131zwj910u8hmmur7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:Sanjay0941?</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154494</id>
    <revision>
      <id>900917</id>
      <timestamp>2026-05-14T04:11:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>900917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="212" sha1="jhtjzdrt8ljq0g3j4ebpo6t38bhfj27" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Sanjay0941?}}

-- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૦૯:૪૧, ૧૪ મે ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>jhtjzdrt8ljq0g3j4ebpo6t38bhfj27</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:HPPUVAR</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154495</id>
    <revision>
      <id>900919</id>
      <timestamp>2026-05-14T05:54:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>900919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="279" sha1="f5bw89kbabf52nos3asj0xbng0vxlfi" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=HPPUVAR}}

-- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૧:૨૪, ૧૪ મે ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>f5bw89kbabf52nos3asj0xbng0vxlfi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:AcidResonance</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154496</id>
    <redirect title="સભ્યની ચર્ચા:Խարջո" />
    <revision>
      <id>900922</id>
      <timestamp>2026-05-14T07:35:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SHB2000</username>
        <id>63631</id>
      </contributor>
      <comment>SHB2000એ [[સભ્યની ચર્ચા:AcidResonance]]ને [[સભ્યની ચર્ચા:Խարջո]] પર ખસેડ્યું: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/AcidResonance|AcidResonance]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Խարջո|Խարջո]]&quot;</comment>
      <origin>900922</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59" sha1="8rc8ml1wv5vp1w6ilxjlsxjs9yzmrra" xml:space="preserve">#REDIRECT [[સભ્યની ચર્ચા:Խարջո]]</text>
      <sha1>8rc8ml1wv5vp1w6ilxjlsxjs9yzmrra</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:Ivano-Frankivec</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154497</id>
    <revision>
      <id>900923</id>
      <timestamp>2026-05-14T08:11:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>900923</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="216" sha1="8b2izjijkrqjc7jq8tz1snryzr2felf" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Ivano-Frankivec}}

-- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૩:૪૧, ૧૪ મે ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>8b2izjijkrqjc7jq8tz1snryzr2felf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ઢાંચો:ચિકદા તાલુકામાં આવેલાં ગામો</title>
    <ns>10</ns>
    <id>154498</id>
    <revision>
      <id>900925</id>
      <timestamp>2026-05-14T10:07:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dsvyas</username>
        <id>561</id>
      </contributor>
      <comment>કામચલાઉ ઢાંચો બનાવ્યો, ગામના નામો બદલવાના બાકી</comment>
      <origin>900925</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3524" sha1="1rcmzprva6k4f21qj6c7lt51re926i1" xml:space="preserve">{| style=&quot;background-color:AliceBlue; border: 1px dotted DodgerBlue; min-width:50%; width:auto; max-width:75%;&quot;
|+ style=&quot;background-color:LightSkyBlue; border: 1px dotted DodgerBlue; padding: 3px;&quot;| '''[[ચિકદા તાલુકો|ચિકદા તાલુકા]]ના ગામ અને તાલુકાનું ભૌગોલીક સ્થાન'''
|-
|
{{ભૌગોલિક સ્થાન
|કેન્દ્ર = ચિકદા તાલુકો
|ઉત્તર = 
|ઈશાન =
|પૂર્વ = 
|અગ્નિ =
|દક્ષિણ =
|નૈઋત્ય =
|પશ્ચિમ =
|વાયવ્ય =
}}
|-
|style=&quot;background-color:AliceBlue; border: 1px dotted DodgerBlue; font-size:70%;&quot;|
{{col-begin}}
{{col-4}}
&lt;ol start=&quot;1&quot;&gt;
&lt;li&gt;[[અંજનવાઇ]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[અંબાડદેવી (સિયાલી)]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[ઇહદલાવી]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[ઉમરાણ (તા.ડેડીયાપાડા)| ઉમરાણ]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[કુકડદા (તા.ડેડીયાપાડા)| કુકડદા]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[કુંડીઆંબા]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[કુંભખાડી (તા. ચિકદા)|કુંભખાડી]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[કેવડી (તા.ડેડીયાપાડા)| કેવડી]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[કાકરપાડા]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[ખુપર (બોરસણ)]]&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;
{{col-4}}
&lt;ol start=&quot;11&quot;&gt;
&lt;li&gt;[[ગંગાપુર (તા.ડેડીયાપાડા)| ગંગાપુર]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[ગોપાલીયા (તા.ડેડીયાપાડા)| ગોપાલીયા]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[ચિકદા]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[જરગામ]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[જામની (તા.ડેડીયાપાડા)| જામની]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[ઝાંક (તા.ડેડીયાપાડા)| ઝાંક]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[ટીલીપાડા]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[દાભવણ (તા.ડેડીયાપાડા)| દાભવણ]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[દેવીપાડા (તા.ડેડીયાપાડા)| દેવીપાડા]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[નાની બેડવાણ]]&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;
{{col-4}}
&lt;ol start=&quot;21&quot;&gt;
&lt;li&gt;[[પાટડી (તા.ડેડીયાપાડા)| પાટડી]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[પિપરવટી (તા.ડેડીયાપાડા)| પિપરવટી]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[પીપરીપાડા (તા. ચિકદા)|પીપરીપાડા]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[બારસણ]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[ભરાડા (બેડદા)]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[બાબદા (તા.ડેડીયાપાડા)| બાબદા]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[ભરાડા (રેલવા)]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[મુલ્કાપાડા]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[મોટી બેડવાણ]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[મોસ્કુટ]]&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;
{{col-4}}
&lt;ol start=&quot;31&quot;&gt;
&lt;li&gt;[[રેલ્વા]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[રોજઘાટ]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[વડપાડા (તા.ડેડીયાપાડા)| વડપાડા]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[વાડીવાવ (તા.ડેડીયાપાડા)| વાડીવાવ]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[વાડવા (તા.ડેડીયાપાડા)| વાડવા]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[શિયાલી (તા. ચિકદા)|શિયાલી]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[સજનવાવ]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[સાબુટી]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[સામરપાડા (સીદી)]]&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[હરિપુરા (તા.ડેડીયાપાડા)|હરિપુરા]]&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;
{{col-end}}
|-
|}
&lt;includeonly&gt;[[શ્રેણી:ચિકદા તાલુકો]]
&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>1rcmzprva6k4f21qj6c7lt51re926i1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>કુંભખાડી (તા. ચિકદા)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154499</id>
    <revision>
      <id>900926</id>
      <timestamp>2026-05-14T10:12:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dsvyas</username>
        <id>561</id>
      </contributor>
      <comment>{{Infobox Indian jurisdiction | type               = ગામ | native_name        = કુંભખાડી | state_name         = ગુજરાત | district           = નર્મદા | taluk_names        = ચિકદા | latd               = 21.511113   | longd              = 73.64316 | area_total         =  | altitude           =  | population_total   =  | population_as_of   =  | population_de...થી શરૂ થતું નવું પાનું બનાવ્યું</comment>
      <origin>900926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3418" sha1="oyjhv37x0a5ezk8a9m3zsjt2mj9qz5t" xml:space="preserve">{{Infobox Indian jurisdiction
| type               = ગામ
| native_name        = કુંભખાડી
| state_name         = ગુજરાત
| district           = નર્મદા
| taluk_names        = ચિકદા
| latd               = 21.511113  
| longd              = 73.64316
| area_total         = 
| altitude           = 
| population_total   = 
| population_as_of   = 
| population_density = 
| leader_title_1     = 
| leader_name_1      = 
| leader_title_2     = 
| leader_name_2      = 
| footnotes          = 
| blank_title_1      = સગવડો
| blank_value_1      = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી
| blank_title_2      = મુખ્ય વ્યવસાય
| blank_value_2      = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]]
| blank_title_3      = વનપેદાશો
| blank_value_3      = [[મહુડો| મહુડાનાં ફુલ તેમજ બી]], [[ખાખરો|ખાખરાનાં પાન]], [[ટીમરુ|ટીમરુના પાન]], [[સાગ|સાગનાં બી]], [[કરંજ]]
| blank_title_4      = 
| blank_value_4      = 
| સ્થિતિ               = અયોગ્ય
}}
'''કુંભખાડી''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત| ગુજરાત રાજ્ય]]ના દક્ષિણ પૂર્વ ભાગમાં આવેલા [[નર્મદા જિલ્લો|નર્મદા જિલ્લા]]માં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા [[ચિકદા તાલુકો|ચિકદા તાલુકા]]માં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[આદિવાસી]] લોકોની વસ્તી રહે છે. કુંભખાડી ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[આંગણવાડી]] અને દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય છે. આ ગામ ડુંગરાળ તેમ જ જંગલ વિસ્તારમાં આવેલું છે. ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ઉપરાંત અહીંના લોકો જંગલમાંથી [[મહુડો| મહુડા]]નાં ફુલ તેમ જ બી, [[ખાખરો| ખાખરા]]નાં પાન, [[ટીમરુ]]નાં પાન, [[સાગ]]નાં બી, [[કરંજ]]ના બી જેવી ગૌણ વનપેદાશો (જંગલમાંથી પ્રાપ્ત થતી ઈમારતી લાકડા સિવાયની ખોરાક તરીકે વાપરી શકાય તેવી તેમ જ વેચાણ કરી પૈસા મેળવી શકાય તેવી વસ્તુઓ) એકઠી કરી તેને વેચીને પણ પોતાનું ગુજરાન ચલાવે છે.

{{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}}


[[શ્રેણી:ચિકદા તાલુકો]]</text>
      <sha1>oyjhv37x0a5ezk8a9m3zsjt2mj9qz5t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પીપરીપાડા (તા. ચિકદા)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154500</id>
    <revision>
      <id>900927</id>
      <timestamp>2026-05-14T10:13:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dsvyas</username>
        <id>561</id>
      </contributor>
      <comment>{{Infobox Indian jurisdiction | type               = ગામ | native_name        = પીપરીપાડા | state_name         = ગુજરાત | district           = નર્મદા | taluk_names        = ચિકદા | latd               = 21.511113   | longd              = 73.64316 | area_total         =  | altitude           =  | population_total   =  | population_as_of   =  | population...થી શરૂ થતું નવું પાનું બનાવ્યું</comment>
      <origin>900927</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3427" sha1="2r5udw235mlh2rs9gzijp26dvno4jll" xml:space="preserve">{{Infobox Indian jurisdiction
| type               = ગામ
| native_name        = પીપરીપાડા
| state_name         = ગુજરાત
| district           = નર્મદા
| taluk_names        = ચિકદા
| latd               = 21.511113  
| longd              = 73.64316
| area_total         = 
| altitude           = 
| population_total   = 
| population_as_of   = 
| population_density = 
| leader_title_1     = 
| leader_name_1      = 
| leader_title_2     = 
| leader_name_2      = 
| footnotes          = 
| blank_title_1      = સગવડો
| blank_value_1      = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી
| blank_title_2      = મુખ્ય વ્યવસાય
| blank_value_2      = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]]
| blank_title_3      = વનપેદાશો
| blank_value_3      = [[મહુડો| મહુડાનાં ફુલ તેમજ બી]], [[ખાખરો|ખાખરાનાં પાન]], [[ટીમરુ|ટીમરુના પાન]], [[સાગ|સાગનાં બી]], [[કરંજ]]
| blank_title_4      = 
| blank_value_4      = 
| સ્થિતિ               = અયોગ્ય
}}
'''પીપરીપાડા''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત| ગુજરાત રાજ્ય]]ના દક્ષિણ પૂર્વ ભાગમાં આવેલા [[નર્મદા જિલ્લો|નર્મદા જિલ્લા]]માં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા [[ચિકદા તાલુકો|ચિકદા તાલુકા]]માં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[આદિવાસી]] લોકોની વસ્તી રહે છે. પીપરીપાડા ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[આંગણવાડી]] અને દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય છે. આ ગામ ડુંગરાળ તેમ જ જંગલ વિસ્તારમાં આવેલું છે. ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ઉપરાંત અહીંના લોકો જંગલમાંથી [[મહુડો| મહુડા]]નાં ફુલ તેમ જ બી, [[ખાખરો| ખાખરા]]નાં પાન, [[ટીમરુ]]નાં પાન, [[સાગ]]નાં બી, [[કરંજ]]ના બી જેવી ગૌણ વનપેદાશો (જંગલમાંથી પ્રાપ્ત થતી ઈમારતી લાકડા સિવાયની ખોરાક તરીકે વાપરી શકાય તેવી તેમ જ વેચાણ કરી પૈસા મેળવી શકાય તેવી વસ્તુઓ) એકઠી કરી તેને વેચીને પણ પોતાનું ગુજરાન ચલાવે છે.

{{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}}


[[શ્રેણી:ચિકદા તાલુકો]]</text>
      <sha1>2r5udw235mlh2rs9gzijp26dvno4jll</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>શિયાલી (તા. ચિકદા)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154501</id>
    <revision>
      <id>900928</id>
      <timestamp>2026-05-14T10:13:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dsvyas</username>
        <id>561</id>
      </contributor>
      <comment>{{Infobox Indian jurisdiction | type               = ગામ | native_name        = શિયાલી | state_name         = ગુજરાત | district           = નર્મદા | taluk_names        = ચિકદા | latd               = 21.511113   | longd              = 73.64316 | area_total         =  | altitude           =  | population_total   =  | population_as_of   =  | population_density...થી શરૂ થતું નવું પાનું બનાવ્યું</comment>
      <origin>900928</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3400" sha1="0gfd47pzrjdutulrmkpuno56mvjei6b" xml:space="preserve">{{Infobox Indian jurisdiction
| type               = ગામ
| native_name        = શિયાલી
| state_name         = ગુજરાત
| district           = નર્મદા
| taluk_names        = ચિકદા
| latd               = 21.511113  
| longd              = 73.64316
| area_total         = 
| altitude           = 
| population_total   = 
| population_as_of   = 
| population_density = 
| leader_title_1     = 
| leader_name_1      = 
| leader_title_2     = 
| leader_name_2      = 
| footnotes          = 
| blank_title_1      = સગવડો
| blank_value_1      = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી
| blank_title_2      = મુખ્ય વ્યવસાય
| blank_value_2      = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]]
| blank_title_3      = વનપેદાશો
| blank_value_3      = [[મહુડો| મહુડાનાં ફુલ તેમજ બી]], [[ખાખરો|ખાખરાનાં પાન]], [[ટીમરુ|ટીમરુના પાન]], [[સાગ|સાગનાં બી]], [[કરંજ]]
| blank_title_4      = 
| blank_value_4      = 
| સ્થિતિ               = અયોગ્ય
}}
'''શિયાલી''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત| ગુજરાત રાજ્ય]]ના દક્ષિણ પૂર્વ ભાગમાં આવેલા [[નર્મદા જિલ્લો|નર્મદા જિલ્લા]]માં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા [[ચિકદા તાલુકો|ચિકદા તાલુકા]]માં આવેલું એક ગામ છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[આદિવાસી]] લોકોની વસ્તી રહે છે. શિયાલી ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[આંગણવાડી]] અને દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય છે. આ ગામ ડુંગરાળ તેમ જ જંગલ વિસ્તારમાં આવેલું છે. ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ઉપરાંત અહીંના લોકો જંગલમાંથી [[મહુડો| મહુડા]]નાં ફુલ તેમ જ બી, [[ખાખરો| ખાખરા]]નાં પાન, [[ટીમરુ]]નાં પાન, [[સાગ]]નાં બી, [[કરંજ]]ના બી જેવી ગૌણ વનપેદાશો (જંગલમાંથી પ્રાપ્ત થતી ઈમારતી લાકડા સિવાયની ખોરાક તરીકે વાપરી શકાય તેવી તેમ જ વેચાણ કરી પૈસા મેળવી શકાય તેવી વસ્તુઓ) એકઠી કરી તેને વેચીને પણ પોતાનું ગુજરાન ચલાવે છે.

{{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}}


[[શ્રેણી:ચિકદા તાલુકો]]</text>
      <sha1>0gfd47pzrjdutulrmkpuno56mvjei6b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:YT PORORO</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154502</id>
    <revision>
      <id>900930</id>
      <timestamp>2026-05-14T11:12:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>900930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="281" sha1="iibrkicysnt1vvu80hetf36obqm5xq9" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=YT PORORO}}

-- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૬:૪૨, ૧૪ મે ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>iibrkicysnt1vvu80hetf36obqm5xq9</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>