વિકિપીડિયા guwiki https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%AE%E0%AB%81%E0%AA%96%E0%AA%AA%E0%AB%83%E0%AA%B7%E0%AB%8D%E0%AA%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.6 first-letter દ્રશ્ય-શ્રાવ્ય (મિડિયા) વિશેષ ચર્ચા સભ્ય સભ્યની ચર્ચા વિકિપીડિયા વિકિપીડિયા ચર્ચા ચિત્ર ચિત્રની ચર્ચા મીડિયાવિકિ મીડિયાવિકિ ચર્ચા ઢાંચો ઢાંચાની ચર્ચા મદદ મદદની ચર્ચા શ્રેણી શ્રેણીની ચર્ચા TimedText TimedText talk વિભાગ વિભાગ ચર્ચા Event Event talk 0 4757 901496 901475 2026-06-15T02:49:19Z Snehrashmi 41463 [[Special:Contributions/Shubhsamant09|Shubhsamant09]] ([[User talk:Shubhsamant09|talk]])એ કરેલો ફેરફાર [[Special:Diff/901475|901475]] પાછો વાળ્યો 901496 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |native_name = <big>ભારતીય ગણરાજ્ય</big><br />भारत गणराज्य |conventional_long_name = Republic of India |common_name = ભારત |image_flag = Flag of India.svg |alt_flag = |image_coat = Emblem of India.svg |alt_coat = |symbol_type = રાજચિહ્ન |national_motto = <span style="line-height:1.33em;"><br />[[સંસ્કૃત]]: सत्यमेव जयते <br />[[ગુજરાતી ભાષા|ગુજરાતી]]: સત્યમેવ જયતે<small> '''એટલે કે''' કેવળ સત્યનો જ જય થાય છે.</small></span> |national_anthem = ''[[જન ગણ મન]]''<br />{{small|"સમગ્ર જનતાના મનનાં અધિનાયક, હે ભારતના ભાગ્યવિધાતા"}}{{lower|0.2em|{{sfn|Wolpert|2003|p=1}}}}<ref name="india.gov.in">{{cite web|url=http://india.gov.in/india-glance/national-symbols |title=National Symbols &#124; National Portal of India |publisher=India.gov.in |access-date=૬ જુલાઈ ૨૦૧૩}}</ref><br />[[File:Jana Gana Mana instrumental.ogg|center]] |other_symbol = '''રાષ્ટ્ર ગાન:'''<br />''[[વંદે માતરમ્]]'' <br />{{small|" માતા હું તને નમન કરૂં છુ"}}{{lower|0.2em|{{efn|"[...] ''Jana Gana Mana'' is the National Anthem of India, subject to such alterations in the words as the Government may authorise as occasion arises; and the song ''Vande Mataram'', which has played a historic part in the struggle for Indian freedom, shall be honoured equally with ''Jana Gana Mana'' and shall have equal status with it." {{harv|Constituent Assembly of India|1950}}.<!--end efn:-->}}{{sfn|National Informatics Centre|2005}}<!--end lower:-->}}<ref name="india.gov.in"/> |image_map = India (orthographic projection).svg |alt_map = Image of a globe centred on India, with India highlighted. |map_caption = ભારતીય નિયંત્રિત પ્રદેશ ઘેરા લીલા રંગમાં.<br />હકનો પણ નિયંત્રણમાં નથી એ પ્રદેશ પોપટી રંગમાં દર્શાવાયો છે. |map_width = 250px |capital = [[દિલ્હી|નવી દિલ્હી]] |coordinates = {{Coord|28|36|50|N|77|12|30|E|type:city_region:IN}} |largest_city = [[મુંબઇ]]<br />{{coord|18|58|30|N|72|49|40|E|type:city_region:IN}} |official_languages = {{collapsible list |title = {{hlist|[[હિન્દી]]|[[અંગ્રેજી]]}} | [[દેવનાગરી]] લિપિમાં [[હિન્દી]] ભારતીય સંઘની સત્તાવાર ભાષા છે. [[અંગ્રેજી]] સરકારના કામગીરી માટેની વધારાની સત્તાવાર ભાષા છે.{{sfn|National Informatics Centre|2005}}<ref name="india.gov.in2">{{cite web|url=http://india.gov.in/india-glance/profile |title=Profile &#124; National Portal of India |publisher=India.gov.in |access-date=૨૩ ઓગસ્ટ ૨૦૧૩}}</ref> }} |regional_languages = {{collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal;font-size:100%; |title = રાજ્ય સ્તરની અધિકૃત અને<br />બંધારણની આઠમી અનુસૂચિમાં<ref name="langoff">{{cite web |url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |title=Report of the Commissioner for linguistic minorities: 50th report (July 2012 to June 2013) |pages= |publisher=Commissioner for Linguistic Minorities, Ministry of Minority Affairs, Government of India |access-date=26 December 2014 |url-status=dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20160708012438/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |archive-date=8 July 2016 |df=dmy-all }}</ref> | [[આસામીઝ ભાષા|આસામી]] | [[બંગાળી ભાષા|બંગાળી]] | [[બોડો ભાષા|બોડો]] | [[ડોગરી ભાષા|ડોગરી]] | [[ગુજરાતી ભાષા|ગુજરાતી]] | [[કન્નડ ભાષા|કન્નડ]] | [[કાશ્મીરી ભાષા|કાશ્મીરી]] | કોકબોરોક | [[કોંકણી ભાષા|કોંકણી]] | [[મૈથિલી ભાષા|મૈથિલી]] | [[મલયાલમ ભાષા|મલયાલમ]] | [[મણિપુરી ભાષા|મણિપુરી]] | [[મરાઠી ભાષા|મરાઠી]] | [[મિઝો ભાષા|મિઝો]] | [[નેપાળી ભાષા|નેપાળી]] | [[ઓડિઆ ભાષા|ઓડિઆ]] | [[પંજાબી ભાષા|પંજાબી]] | [[સંસ્કૃત ભાષા|સંસ્કૃત]] | [[સંથાલી ભાષા|સંથાલી]] | [[સિંધી ભાષા|સિંધી]] | [[તમિલ ભાષા|તમિલ]] | [[તેલુગુ ભાષા|તેલુગુ]] | [[ઉર્દૂ ભાષા|ઉર્દૂ]] }} |government_type = [[સંઘીય]] [[સંસદીય]] [[બંધારણીય પ્રજાસત્તાક]] |leader_title1 = [[ભારતના રાષ્ટ્રપતિ|રાષ્ટ્રપતિ]] |leader_name1 = [[દ્રૌપદી મુર્મૂ]] |leader_title2 = [[ભારતના વડાપ્રધાન|વડાપ્રધાન]] |leader_name2 = [[નરેન્દ્ર મોદી]] |legislature = [[ભારતીય સંસદ]] |upper_house = [[રાજ્ય સભા]] |lower_house = [[લોક સભા]] |area_km2 = 3287263<ref name="india.gov.in2"/> |area_sq_mi = 1269346 |area_rank = ૭મો |percent_water = ૯.૬ |population_census = 1,21,08,54,977<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/population_enumeration.html|title=Population Enumeration Data (Final Population)|publisher=[[Census of India]]|access-date=17 June 2016|url-status=live|archive-url = https://web.archive.org/web/20160522213913/http://www.censusindia.gov.in/2011census/population_enumeration.html|archive-date=22 May 2016|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A-2_Data_Tables/00%20A%202-India.pdf|title=A – 2 Decadal Variation in Population Since 1901|publisher=[[Census of India]]|format=PDF|access-date=17 June 2016|url-status-live|archive-url = https://web.archive.org/web/20160430213141/http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A-2_Data_Tables/00%20A%202-India.pdf|archive-date=30 April 2016|df=dmy-all}}</ref> |population_census_year = ૨૦૧૧ |population_density_km2 = {{Pop density|{{Indian population clock}}|3287263|km2|disp=num|prec=1}} |population_density_rank = ૩૧મો |GDP_PPP_year = ૨૦૧૮ |GDP_PPP = $૧૦.૪૦૧ ટ્રિલિયન<ref name=imf2>{{cite web|title=World Economic Outlook Database, April 2018 – Report for Selected Countries and Subjects|url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=59&pr.y=16&sy=2018&ey=2023&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=534&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a=|publisher=[[International Monetary Fund]] (IMF)|access-date=9 October 2018|url-status=bot: unknown|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128052747/https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=59&pr.y=16&sy=2018&ey=2023&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=534&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC&grp=0&a=|archive-date=28 જાન્યુઆરી 2021|df=dmy-all}}</ref> |GDP_PPP_rank = ૩જો |GDP_PPP_per_capita = $૭,૭૯૫<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = ૧૧૬મો |GDP_nominal = $૨.૬૯૦ ટ્રિલિયન<ref name=imf2/> |GDP_nominal_rank = ૬ઠ્ઠો |GDP_nominal_year = ૨૦૧૮ |GDP_nominal_per_capita = $૨૦૧૬<ref name=imf2/> |GDP_nominal_per_capita_rank = ૧૩૩મો |Gini = 33.9 <!--number only--> |Gini_year = ૨૦૧૩ |Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> |Gini_ref = <ref>{{cite web|title=Income Gini coefficient|url=http://hdr.undp.org/en/content/income-gini-coefficient|website=United Nations Development Program|access-date=૧૪ જાન્યુઆરી ૨૦૧૭|archive-date=2010-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20100610232357/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html|url-status=dead}}</ref> |Gini_rank = ૭૯મો |HDI = 0.640 <!--number only--> |HDI_year = ૨૦૧૭ <!--Please use the year to which the HDI [[Human Development Index]] data refers, not the publication year--> |HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> |HDI_ref = <ref name="UN">{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2016_human_development_report.pdf|title=Human Development Report 2016 Summary|publisher=The United Nations |access-date=૨૧ માર્ચ ૨૦૧૭}}</ref> |HDI_rank = ૧૩૦ |sovereignty_type = [[ભારતીય સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ|સ્વતંત્રતા]] |sovereignty_note = [[યુનાઇટેડ કિંગડમ]] પાસેથી |established_event1 = સ્વતંત્રતા |established_date1 = [[૧૫ ઓગસ્ટ]] ૧૯૪૭ |established_event2 = [[પ્રજાસત્તાક]] |established_date2 = [[જાન્યુઆરી ૨૬|૨૬ જાન્યુઆરી]] ૧૯૫૦ |currency = [[ભારતીય રૂપિયો]] ([[₹]]) |currency_code = INR |time_zone = [[ભારતીય માનક સમય|IST]] |utc_offset = +૫:૩૦ |time_zone_DST = ના |utc_offset_DST = +૫:૩૦ |cctld = [[.in]] |calling_code = ૯૧ |footnote1 = ભારતના શાસન હેઠળની જગ્યા જ ગણવામાં આવી છે. }} '''ભારતીય ગણરાજ્ય''' એ અનેક સાંસ્કૃતિક વિવિધતાઓ ધરાવતો [[દક્ષિણ એશિયા]] સ્થિત દુનિયાનો સૌથી મોટું [[લોકશાહી]] તંત્ર ધરાવતો દેશ છે. આ સાથે ભારત ક્ષેત્રફળ પ્રમાણે વિશ્વમાં સાતમા નંબરનો અને વસ્તી ગણના પ્રમાણે બીજા નંબરનો દેશ છે. ભારતના એક અબજથી વધુ નાગરિકો આશરે ચારસો જેટલી જુદી-જુદી [[ભાષા]]ઓ બોલે છે. ભારત, ખરીદશક્તિની ક્ષમતા પ્રમાણે દુનિયાનું ચોથું સૌથી મોટું અર્થતંત્ર, અને દુનિયાનું બીજું સૌથી ઝડપથી આગળ વધી રહેલું અર્થતંત્ર છે. આર્થિક સુધારાઓને કારણે છેલ્લા ૨૦ વર્ષમાં ભારતનું વિશ્વભરમાં એક મોકાના સ્થાન તરીકેનું મહત્વ ઘણું વધ્યું છે. [[એશિયા]]માં મોકાના સ્થાન પર આવેલો, [[ભારતીય ઉપખંડ]]ના મોટા ભાગ પર છવાયેલો, ભારત દેશ મોટી સંખ્યામાં ઘણા વ્યસ્ત વેપારી માર્ગો ધરાવે છે. તેની સરહદો તેને [[પાકિસ્તાન]], [[ચીન]], [[મ્યાનમાર]], [[બાંગ્લાદેશ]], [[નેપાળ]], [[ભૂતાન]], અને [[અફઘાનિસ્તાન]]^{[[#સંદર્ભ|1]]} સાથે જોડે છે. [[શ્રીલંકા]], [[માલદિવ્સ ના ટાપુઓ|માલદીવ્સ ટાપુઓ]] અને [[ઇન્ડોનેશિયા]], [[હિંદ મહાસાગર]]માં ભારતની નજીક આવેલા દેશો છે. દુનિયાની કેટલીક પ્રાચીનતમ સંસ્કૃતિઓના ઘર એવા ભારત દેશે ૧૯૪૭માં લગભગ ૧૯૦ વર્ષના બ્રિટિશ શાસનમાંથી અહિંસક માર્ગે આઝાદી મેળવી. ભારતમાં ઐતિહાસિક [[સિંધુ ખીણની સંસ્કૃતિ]] ઉદ્‌ભવી હતી. વિશ્વના પ્રમુખ ધર્મો પૈકી ચાર એવા [[હિન્દુ]], [[જૈન]], [[શીખ]] અને [[બૌદ્ધ]] ધર્મનો ઉદ્‌ભવ પણ ભારતમાં થયો હતો. આ ઉપરાંત પારસી ધર્મ અને અન્ય અબ્રાહ્મણીય ધર્મો જેવાં કે ઇસ્લામ, ખ્રિસ્તી, અને યહૂદી ધર્મો આશરે ઇસુની પહેલી સદીની આસપાસ ભારતમાં આવ્યા. આ બધા ધર્મોએ ભારતની સંસ્કૃતિ પર પોતાનો પ્રભાવ પાડ્યો અને તેને વધુ સમૃદ્ધ બનાવી. ભારત ૨૮ રાજ્યો અને ૮ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોનું બનેલું એક ગણરાજ્ય છે. ભારત ધર્મ, જાતિ, ભાષા અને સંસ્કૃતિની વિવિધતા ધરાવતો એક વિશાળ સમાજ છે. 'અનેકતામાં એકતા' અને વિવિધતા એ ભારતની આગવી ઓળખ છે. == ભારતનું નામ == આ દેશની મોટાભાગની સ્થાનિકભાષાઓમાં ભારતના નામે ઓળખાય છે. [[શકુંતલા]] અને [[દુષ્યંત]]ના પુત્ર [[ભરત]]ના નામે આ દેશ ભારત તરીકે ઓળખાય છે. [[ભરત ]]રાજા અત્યંત પરાક્રમી હતાં અને તેમણે અનેક દિગ્વિજયો કર્યા હતાં. જોકે આંતરાષ્ટ્રીય સ્તરે ભારત 'ઇન્ડિયા'ના નામે વધુ ઓળખાય છે. ભારતનાં બંધારણની કલમ ૧ મુજબ આ દેશને 'ભારત' અથવા 'ઇન્ડિયા' નામે ઓળખાશે. ઇન્ડિયા નામ 'સિંધુ' નદી પરથી પડ્યું છે, જે પરથી જૂની ફારસી ભાષામાં "હિન્દુ" શબ્દ રચાયો. આ હિન્દુ શબ્દનું અપભ્રંશ થઇને 'ઇન્ડસ' શબ્દ રચાયો, જે પરથી આ દેશને 'ઇન્ડિયા' નામ મળ્યું. જૂની ગ્રીક ભાષામાં આ દેશને 'ઇન્દોઇ' એટલે કે 'ઇન્દુના લોકો' તરીકે ઓળખાય છે. આ ઉપરાંત ફારસી ભાષામાં આ દેશને 'હિન્દુસ્તાન' એટલે કે 'હિન્દુઓની ભૂમિ' તરીકે પણ ઓળખાય છે. <!-- == ભારતનો ઇતિહાસ == === પૌરાણિક ઇતિહાસ === --> == ભૂગોળ == ભારત ભૌગોલિક રીતે ચોતરફથી કુદરતી સીમાઓ વડે રક્ષાયેલું છે. ઉત્તરમાં [[હિમાલય]]ની દુર્ગમ પર્વતમાળાઓ, દક્ષિણમાં [[હિંદ મહાસાગર]], પૂર્વમાં ગીચ જંગલો અને પશ્ચિમમાં વિશાળ રણો તેને બીજા ભૂખંડોથી અલગ પાડે છે. આથી જ તેને ભારતીય ઉપખંડ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેનો આકાર હીરા જેવો હોવાથી તેને સંસ્કૃતમાં તેને [[જંબુદ્વિપ]] પણ કહે છે. ભારતનો ભૂખંડ પૂર્વે ચોતરફ પાણી થી રક્ષાયેલો હશે અને તે ધીમે ધીમે ઉપર તરફ ધસીને [[એશિયા]]ના ભૂખંડ સાથે અથડાયો હશે તેવું આધુનિક વિજ્ઞાન પણ માને છે. === ઉત્તરનો પર્વતાળ પ્રદેશ === [[ચિત્ર:Himalayas.jpg|right|thumb|200px|હિમાલયની પર્વતમાળા]] ભારતની ઉત્તરે હિમાચલ કે [[હિમાલય]]ની પર્વતમાળ આવેલી છે. [[ઉત્તર ધ્રુવ]] તરફથી વહેતા ઠંડા પવનોને તે રોકી લે છે. હિમાલયની પર્વતમાળા પૂર્વમાં મ્યાનમાર કે બર્માથી ચાલુ થઇ પશ્ચિમમાં છેક [[અફઘાનિસ્તાન]] સુધી વિસ્તરેલી છે. [[ચીન]] અને ભારત વચ્ચે તે એક કુદરતી રાજકીય સીમાની ગરજ સારે છે. [[નેપાલ]], [[ભૂતાન]] જેવા દેશ આ પર્વતમાળામાં જ આવેલા છે. ભારતની જીવાદોરી સમાન ગણાતી નદીઓ જેવી કે [[ગંગા]], [[યમુના]], [[સિંધુ]] (અત્યારે [[પાકિસ્તાન]]માં), [[બ્રહ્મપુત્રા નદી|બ્રહ્મપુત્રા]] વગેરે હિમાલયમાંથી નીકળે છે. === મધ્ય અને દક્ષિણના મેદાનો === હિમાલયમાંથી નીકળતી નદીઓ તેની દક્ષિણમાં અને ભારતની મધ્યમાં આવેલા મેદાન પ્રદેશમાંથી વહે છે અને અંતે ભારતીય મહાસાગરના ઉપસાગરો – અરબી સમુદ્ર અને બંગાળનો ઉપસાગર – માં મળી જાય છે. આ મેદાન પ્રદેશો ખૂબજ ફળદ્રુપ અને ખેતીલાયક હોવાથી દુનિયાનો સૌથી ગીચમાં ગીચ પ્રદેશ છે. ભારતીય સંસ્કૃતિ આ જ વિસ્તારમાં ખીલી છે. પૌરાણિક રીતે આ વિસ્તાર ખૂબ જ મહત્વ ધરાવે છે. ભારતના મહાન રાજાઓ, વ્યક્તિઓ આ જ વિસ્તારમાં જન્મી છે. === પૂર્વના જંગલો === ભારતની પૂર્વમાં [[અરુણાચલ પ્રદેશ|અરૂણાચલ પ્રદેશ]] વગેરે સીમાડાના રાજ્યો અને [[મ્યાનમાર]] ને જોડતા પ્રદેશોમાં ગીચ જંગલો આવેલા છે. આ પ્રદેશમાં પુષ્કળ વરસાદ થાય છે. અહીંના [[ચેરાપુંજી]]માં વિશ્વનો સૌથી વધુ વરસાદ (૧૦૦ ઇંચ) થાય છે. પુષ્કળ વરસાદના કારણે જમીન ખૂબ જ ફળદ્રુપ છે. === પશ્ચિમનાં રણો === ભારતની પશ્ચિમે [[કચ્છનું નાનું રણ|કચ્છનું નાનું]], [[કચ્છનું મોટું રણ|મોટું રણ]] અને [[થાર]]ના રણો આવેલા છે. ઐતિહાસિક ભારત [[અફઘાનિસ્તાન]] અને [[ઈરાન|ઇરાનની]] સીમાઓ સુધી વિસ્તરેલું હતું. વિદેશી આક્રમણકારો આ રણને બદલે [[કારાકોરમ]]નો ઘાટ વટાવીને ભારતમાં પ્રવેશ કરતા. આજે કચ્છનું રણ [[ગુજરાત]] માં અને થારનું રણ [[રાજસ્થાન]] અને પાકિસ્તાનમાં આવેલું છે. આ રણના પોખરણ વિસ્તારમાં ભારતે [[પરમાણુ બોમ્બ]]નો પ્રયોગ પણ કરેલ છે. === દક્ષિણનો સાગર === ભારતનો દક્ષિણ ભાગ ત્રણ તરફ સમુદ્રથી ઘેરાયેલો છે. દક્ષિણ ભારતની પૂર્વમાં [[બંગાળનો ઉપસાગર]], પશ્ચિમમાં [[અરબી સમુદ્ર]] અને દક્ષિણમાં [[હિંદ મહાસાગર]] આવેલો છે. આ સમુદ્રમાં ભારતના આંદામાન અને નિકોબાર ટાપુઓ, લક્ષદ્વિપ ટાપુઓ અને [[શ્રીલંકા]] અને માલદીવ ટાપુ જેવા દેશો આવેલા છે. ભારતની હિંદ મહાસાગરમાંની ભૂશિરને [[કન્યાકુમારી]] તરીકે ઓળખાય છે. ભારતમાં થતો વરસાદ આ સમુદ્રની આબોહવાને આધારી છે. ભારતની તટ-રેખા ૧૯૫૭ કી.મી ની છે, જે દુનિયામાં સૌથી લાંબી છે. == લોકજીવન == ભારત દેશનું લોકજીવન "વિવિધતામાં એક્તા" સૂત્રને આત્મસાત કરતું દેખાય છે. જુદા જુદા પ્રાંતના લોકોનો પોષાક, ખાણીપીણી, ભાષા જુદા જુદા હોવા છતા તેઓ એક ભારત દેશની છત્રછાયામાં રહે છે. આ દેશમાં ભાષા, ધર્મ, જાતિ વગેરેમાં અલગ અલગ એવી પ્રજા ઐતિહાસિક કાળથી આવીને વસી છે. પૌરાણીક ભારતમાં [[યવન]], [[પહલવ]], [[મ્લેચ્છ]], [[બર્બર]] જેવી જાતિઓનો ઉલ્લેખ છે જે ભારતના લોકો સાથે સંપર્કમાં હતી અને એકબીજાને યુદ્ધ દરમિયાન મદદ કરતા. આ જાતિઓમાંથી ઘણા લોકો ભારતમાં વસ્યા અને તેના લોકોમાં ભારતીય તરીકે ભળી ગયા. દુનિયાના સૌથી વધુ ધર્મો ભારતમાં ઉદ્ભવ પામ્યા છે અને ઘણા ધર્મના લોકોએ ભારતમાં આશ્રયસ્થાન લીધું છે. આજનું ભારત જાતિવાદ, ધર્મવાદ જેવા પરિબળોથી ત્રસ્ત છે પરંતુ રાજકીય એક્તા ટકાવીને પોતાની અદાથી આગળ વધતુ રહે છે. === ભાષા અને રાજ્યો === પૌરાણીક ભારતમાં એક ભાષા – [[સંસ્કૃત]] પ્રચલિત હતી. સમય જતા સંસ્કૃતમાંથી વિવિધ પ્રાકૃત ભાષાઓનો જન્મ થયો જે સન ૧૦૦૦ થી આજ સુધી વિકાસ પામીને સ્વતંત્ર ભાષાઓ બની છે. ભારતમાં આજે ૧૮ સંવૈધાનિક ભાષાઓ છે. ભારતની આઝાદી પછી [[જવાહરલાલ નહેરુ]]ના માર્ગદર્શન મુજબ ભારતમાં ભાષાકીય રાજ્યો બન્યા; જે મુજબ એક ભાષા વાળા પ્રાંતનું પોતાનુ રાજ્ય થયું. [[હિન્દી]] બોલતી પ્રજાને વિવિધ રાજ્યોમાં વહેંચવામાં આવી. આમ, અમુક રાજ્યને બાદ કરતા મુખ્યત્વે દરેક રાજ્યને પોતાની ભાષા છે. ભારતની પોતાની ભાષા હિન્દી છે. [[તમિલ ભાષા|તમિલ]] સિવાયની દરેક ભાષાનું મૂળ સંસ્કૃત છે. === ધર્મો અને માન્યતાઓ === ધર્મની બાબતમાં ભારત પૌરાણીક કાળથી વિવિધતા ધરાવતો દેશ છે. ભારતીય વ્યાખ્યા પ્રમાણે [[ઇસ્લામ]], [[ખ્રિસ્તી]], [[શીખ]], [[બૌદ્ધ]] વગેરે જુદા-જુદા સંપ્રદાયો છે જે પોતાની રીતે ઇશ્વરની વ્યાખ્યા અને તેને પહોંચવાની વિધી બતાવે છે. ભારતીય તત્ત્વજ્ઞાન મુજબ ઇશ્વર એક છે અને તેના રૂપો અનેક છે અને તેને પહોંચવાની જુદી-જુદી રીતો હોય શકે. આથી જ ભારતમાં અનેક દેવી-દેવતામાં માનવામાં આવે છે અને દરેકને પોતાનો સંપ્રદાય છે. ભારતના મૂળ પ્રાચીન ધર્મને [[સનાતન ધર્મ]] તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. ઇ.સ.પૂર્વે ૩૦૦માં [[બુદ્ધ|બુદ્ધે]] બૌદ્ધ ધર્મની સ્થાપના કરી. આ પછી અહીંના કેરાલા રાજ્યમાં સૌપ્રથમ ખ્રિસ્તી સંત થોમસ આવેલા અને ખ્રિસ્તી ધર્મ સ્થાપિત કર્યો. મધ્ય એશિયામાં ઇસ્લામના ફેલાવા દરમિયાન અહીં [[ઈઝરાયલ|ઇઝરાયેલથી]] [[હિબ્રુ]] લોકો અને ઇરાનથી [[પારસી]] લોકો આવી વસેલા. દુનિયામાં મૂળ પારસી ધર્મ આજે ફક્ત ભારતમાં જ છે. ઇસ્લામ ધર્મ તેના શરૂઆતના સમયમા જ ભારતમાં આવી ગયો હતો. શહાદતુલઅક્વામ તથા ફતહુલબારી કિતાબોના હવાલા મુજબ ભોપાલના રાજા ભોજે ઈસ્લામ કબૂલ કર્યો હતો. શ્રી [[ગુરુનાનક|ગુરૂ નાનકે]] ૧૫મી સદીમાં શીખ ધર્મની સ્થાપના કરી. શીખ ધર્મના ઘણા બધા શિધ્ધાંતો ઈસ્લામ ધર્મના શિધ્ધાંતોને મળતા આવે છે. શ્રી ગુરુ નાનકે બગદાદ તથા ત્યાંના બીજા ઈસ્લામિક તીર્થ સ્થળોની યાત્રા કરી હતી. ભારતની ધરતી પર જન્મેલા વિવિધ ધર્મો પૈકી શીખ ધર્મ સૌથી તત્કાલિન છે. અંગ્રજોના શાસન દરમિયાન ખ્રિસ્તી ધર્મનો ફેલાવો વ્યાપક બન્યો. ભારતના લોકો વિવિધ ધર્મના હોવા છતાં તેઓ જાતિ તરીકે ભારતીય છે. પૂર્વેના હિંદુ અથવા મૂળ ભારતીય લોકોને બળ કે લાલચ બતાવીને તેમનું ધર્માંતરણ કરવામાં આવ્યું છે. આથી તેઓની માન્યતા, રીત-રીવાજો, ભાષા અને અમુક હદે સંસ્કૃતિ ભારતીય જ રહી છે. ફક્ત ભારત જ નહિ પરંતુ ભારતીય સંસ્કૃતિથી પ્રભાવિત [[પાકિસ્તાન]], [[બાંગ્લાદેશ]], [[ઇન્ડોનેશિયા]], [[મલેશિયા]] વગેરે દેશોમાં પણ ધાર્મિક પલટો આવ્યા છતા તેમની પોતાની સંસ્કૃતિ અને તેના પરનો ભારતીય પ્રભાવ અકબંધ રહ્યા છે. == સરકાર == [[ભારતનું બંધારણ]] જાન્યુઆરી ૨૬, ૧૯૫૦ મા અમલમાં આવ્યું. ભારતીય બંધારણનો દસ્તાવેજ ભારતને એક સાર્વભૌમ, સમાજવાદી, બિનસાંપ્રદાયિક, લોકશાહી ગણતંત્ર દર્શાવે છે. == રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો== {{transcluded section|source=ભારતનાં રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો}} {{#section:ભારતનાં રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો|રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો}} == સમસ્યાઓ == ભારતની ગણના આજે (૨૦૦૭) એક વિકાસશીલ દેશ (જેનો પુરતો વિકસિત નથી) તરીકે થાય છે. સૌ દેશોની માફક તેની આંતરીક અને બાહ્ય સમસ્યાઓ છે જે તેના વિકાસમાં અડચણ રૂપ છે. ભારતની સમસ્યાઓ નીચે મુજબ છે: * [[આંતરીક સમસ્યા]]ઓ: ** [[વસ્તીવધારો]] ** [[ભ્રષ્ટાચાર]] ** અનામત પ્રથા ** [[જાતિવાદ]] ** [[નિરક્ષરતા]] ** ગરીબી ** કાશ્મીર સમસ્યા ** આંતરીક વિગ્રહો ** ધાર્મિક આતંકવાદ ** રાજકીય અસ્થિરતા * બાહ્ય સમસ્યાઓ: ** ચીન સાથેનો સીમાવિવાદ ** પાકિસ્તાનનો આતંકવાદ ** બાંગ્લાદેશી ઘૂસણખોરી == વિખ્યાત વ્યક્તિઓ == ભારતે વિશ્વને સમયે-સમયે મહાન વ્યક્તિઓની ભેટ આપી છે. નીચેના ભારતના વિખ્યાત વ્યક્તિઓ છે જે ભારતમાં અથવા તો વિશ્વમાં વિખ્યાત છે. ===પૌરાણીક=== # [[રામ]] # [[કૃષ્ણ]] # [[બુદ્ધ]] # [[ચાણક્ય]] # [[શંકરાચાર્ય]] # [[કાલિદાસ]] # [[આર્યભટ્ટ]] # રાજા [[ભરત]] # [[મહાવીર]] ===ઐતિહાસિક=== # [[અશોક]] # [[મહારાણા પ્રતાપ]] # [[રાણી લક્ષ્મીબાઈ]] # [[શિવાજી]] # [[બાબર]] # [[અકબર]] # [[હુમાયુ]] # ટીપુ સુલ્તાન # [[શાહજહાં]] # [[મહમદ બેગડો]] ===રાજકારણીય/અન્ય=== # [[મહાત્મા ગાંધી]] # [[સ્વામી વિવેકાનંદ]] # [[જવાહરલાલ નેહરુ]] # [[સુભાષચંદ્ર બોઝ]] # [[સરદાર પટેલ]] # [[જગદીશચંદ્ર બોઝ]] # [[ઈન્દિરા ગાંધી]] # મહર્ષિ અરવિંદ # [[ડૉ. ભીમરાવ આંબેડકર]] # [[અબ્દુલ કલામ]] == સંદર્ભ == {{Reflist}} == નોંધ == {{notelist}} == બાહ્ય કડીઓ == * {{ગુજરાતી વિશ્વકોશ}} {{pic}} {{wikiquote}} {{wikivoyage|India}} {{ભારત}} {{ભારતનો સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ}} [[શ્રેણી:ભારત]] jc71kq518gn4ed5712jo46qydy05j68 901505 901496 2026-06-15T10:20:23Z Dsvyas 561 વસ્તીની દૃષ્ટિએ પ્રથમ ક્રમનો દેશ - સંદર્ભ સહિત 901505 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |native_name = <big>ભારતીય ગણરાજ્ય</big><br />भारत गणराज्य |conventional_long_name = Republic of India |common_name = ભારત |image_flag = Flag of India.svg |alt_flag = |image_coat = Emblem of India.svg |alt_coat = |symbol_type = રાજચિહ્ન |national_motto = <span style="line-height:1.33em;"><br />[[સંસ્કૃત]]: सत्यमेव जयते <br />[[ગુજરાતી ભાષા|ગુજરાતી]]: સત્યમેવ જયતે<small> '''એટલે કે''' કેવળ સત્યનો જ જય થાય છે.</small></span> |national_anthem = ''[[જન ગણ મન]]''<br />{{small|"સમગ્ર જનતાના મનનાં અધિનાયક, હે ભારતના ભાગ્યવિધાતા"}}{{lower|0.2em|{{sfn|Wolpert|2003|p=1}}}}<ref name="india.gov.in">{{cite web|url=http://india.gov.in/india-glance/national-symbols |title=National Symbols &#124; National Portal of India |publisher=India.gov.in |access-date=૬ જુલાઈ ૨૦૧૩}}</ref><br />[[File:Jana Gana Mana instrumental.ogg|center]] |other_symbol = '''રાષ્ટ્ર ગાન:'''<br />''[[વંદે માતરમ્]]'' <br />{{small|" માતા હું તને નમન કરૂં છુ"}}{{lower|0.2em|{{efn|"[...] ''Jana Gana Mana'' is the National Anthem of India, subject to such alterations in the words as the Government may authorise as occasion arises; and the song ''Vande Mataram'', which has played a historic part in the struggle for Indian freedom, shall be honoured equally with ''Jana Gana Mana'' and shall have equal status with it." {{harv|Constituent Assembly of India|1950}}.<!--end efn:-->}}{{sfn|National Informatics Centre|2005}}<!--end lower:-->}}<ref name="india.gov.in"/> |image_map = India (orthographic projection).svg |alt_map = Image of a globe centred on India, with India highlighted. |map_caption = ભારતીય નિયંત્રિત પ્રદેશ ઘેરા લીલા રંગમાં.<br />હકનો પણ નિયંત્રણમાં નથી એ પ્રદેશ પોપટી રંગમાં દર્શાવાયો છે. |map_width = 250px |capital = [[દિલ્હી|નવી દિલ્હી]] |coordinates = {{Coord|28|36|50|N|77|12|30|E|type:city_region:IN}} |largest_city = [[મુંબઇ]]<br />{{coord|18|58|30|N|72|49|40|E|type:city_region:IN}} |official_languages = {{collapsible list |title = {{hlist|[[હિન્દી]]|[[અંગ્રેજી]]}} | [[દેવનાગરી]] લિપિમાં [[હિન્દી]] ભારતીય સંઘની સત્તાવાર ભાષા છે. [[અંગ્રેજી]] સરકારના કામગીરી માટેની વધારાની સત્તાવાર ભાષા છે.{{sfn|National Informatics Centre|2005}}<ref name="india.gov.in2">{{cite web|url=http://india.gov.in/india-glance/profile |title=Profile &#124; National Portal of India |publisher=India.gov.in |access-date=૨૩ ઓગસ્ટ ૨૦૧૩}}</ref> }} |regional_languages = {{collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal;font-size:100%; |title = રાજ્ય સ્તરની અધિકૃત અને<br />બંધારણની આઠમી અનુસૂચિમાં<ref name="langoff">{{cite web |url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |title=Report of the Commissioner for linguistic minorities: 50th report (July 2012 to June 2013) |pages= |publisher=Commissioner for Linguistic Minorities, Ministry of Minority Affairs, Government of India |access-date=26 December 2014 |url-status=dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20160708012438/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |archive-date=8 July 2016 |df=dmy-all }}</ref> | [[આસામીઝ ભાષા|આસામી]] | [[બંગાળી ભાષા|બંગાળી]] | [[બોડો ભાષા|બોડો]] | [[ડોગરી ભાષા|ડોગરી]] | [[ગુજરાતી ભાષા|ગુજરાતી]] | [[કન્નડ ભાષા|કન્નડ]] | [[કાશ્મીરી ભાષા|કાશ્મીરી]] | કોકબોરોક | [[કોંકણી ભાષા|કોંકણી]] | [[મૈથિલી ભાષા|મૈથિલી]] | [[મલયાલમ ભાષા|મલયાલમ]] | [[મણિપુરી ભાષા|મણિપુરી]] | [[મરાઠી ભાષા|મરાઠી]] | [[મિઝો ભાષા|મિઝો]] | [[નેપાળી ભાષા|નેપાળી]] | [[ઓડિઆ ભાષા|ઓડિઆ]] | [[પંજાબી ભાષા|પંજાબી]] | [[સંસ્કૃત ભાષા|સંસ્કૃત]] | [[સંથાલી ભાષા|સંથાલી]] | [[સિંધી ભાષા|સિંધી]] | [[તમિલ ભાષા|તમિલ]] | [[તેલુગુ ભાષા|તેલુગુ]] | [[ઉર્દૂ ભાષા|ઉર્દૂ]] }} |government_type = [[સંઘીય]] [[સંસદીય]] [[બંધારણીય પ્રજાસત્તાક]] |leader_title1 = [[ભારતના રાષ્ટ્રપતિ|રાષ્ટ્રપતિ]] |leader_name1 = [[દ્રૌપદી મુર્મૂ]] |leader_title2 = [[ભારતના વડાપ્રધાન|વડાપ્રધાન]] |leader_name2 = [[નરેન્દ્ર મોદી]] |legislature = [[ભારતીય સંસદ]] |upper_house = [[રાજ્ય સભા]] |lower_house = [[લોક સભા]] |area_km2 = 3287263<ref name="india.gov.in2"/> |area_sq_mi = 1269346 |area_rank = ૭મો |percent_water = ૯.૬ |population_census = 1,21,08,54,977<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/population_enumeration.html|title=Population Enumeration Data (Final Population)|publisher=[[Census of India]]|access-date=17 June 2016|url-status=live|archive-url = https://web.archive.org/web/20160522213913/http://www.censusindia.gov.in/2011census/population_enumeration.html|archive-date=22 May 2016|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A-2_Data_Tables/00%20A%202-India.pdf|title=A – 2 Decadal Variation in Population Since 1901|publisher=[[Census of India]]|format=PDF|access-date=17 June 2016|url-status-live|archive-url = https://web.archive.org/web/20160430213141/http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A-2_Data_Tables/00%20A%202-India.pdf|archive-date=30 April 2016|df=dmy-all}}</ref> |population_census_year = ૨૦૧૧ |population_density_km2 = {{Pop density|{{Indian population clock}}|3287263|km2|disp=num|prec=1}} |population_density_rank = ૩૧મો |GDP_PPP_year = ૨૦૧૮ |GDP_PPP = $૧૦.૪૦૧ ટ્રિલિયન<ref name=imf2>{{cite web|title=World Economic Outlook Database, April 2018 – Report for Selected Countries and Subjects|url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=59&pr.y=16&sy=2018&ey=2023&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=534&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a=|publisher=[[International Monetary Fund]] (IMF)|access-date=9 October 2018|url-status=bot: unknown|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128052747/https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=59&pr.y=16&sy=2018&ey=2023&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=534&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC&grp=0&a=|archive-date=28 જાન્યુઆરી 2021|df=dmy-all}}</ref> |GDP_PPP_rank = ૩જો |GDP_PPP_per_capita = $૭,૭૯૫<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = ૧૧૬મો |GDP_nominal = $૨.૬૯૦ ટ્રિલિયન<ref name=imf2/> |GDP_nominal_rank = ૬ઠ્ઠો |GDP_nominal_year = ૨૦૧૮ |GDP_nominal_per_capita = $૨૦૧૬<ref name=imf2/> |GDP_nominal_per_capita_rank = ૧૩૩મો |Gini = 33.9 <!--number only--> |Gini_year = ૨૦૧૩ |Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> |Gini_ref = <ref>{{cite web|title=Income Gini coefficient|url=http://hdr.undp.org/en/content/income-gini-coefficient|website=United Nations Development Program|access-date=૧૪ જાન્યુઆરી ૨૦૧૭|archive-date=2010-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20100610232357/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html|url-status=dead}}</ref> |Gini_rank = ૭૯મો |HDI = 0.640 <!--number only--> |HDI_year = ૨૦૧૭ <!--Please use the year to which the HDI [[Human Development Index]] data refers, not the publication year--> |HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> |HDI_ref = <ref name="UN">{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2016_human_development_report.pdf|title=Human Development Report 2016 Summary|publisher=The United Nations |access-date=૨૧ માર્ચ ૨૦૧૭}}</ref> |HDI_rank = ૧૩૦ |sovereignty_type = [[ભારતીય સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ|સ્વતંત્રતા]] |sovereignty_note = [[યુનાઇટેડ કિંગડમ]] પાસેથી |established_event1 = સ્વતંત્રતા |established_date1 = [[૧૫ ઓગસ્ટ]] ૧૯૪૭ |established_event2 = [[પ્રજાસત્તાક]] |established_date2 = [[જાન્યુઆરી ૨૬|૨૬ જાન્યુઆરી]] ૧૯૫૦ |currency = [[ભારતીય રૂપિયો]] ([[₹]]) |currency_code = INR |time_zone = [[ભારતીય માનક સમય|IST]] |utc_offset = +૫:૩૦ |time_zone_DST = ના |utc_offset_DST = +૫:૩૦ |cctld = [[.in]] |calling_code = ૯૧ |footnote1 = ભારતના શાસન હેઠળની જગ્યા જ ગણવામાં આવી છે. }} '''ભારતીય ગણરાજ્ય''' એ અનેક સાંસ્કૃતિક વિવિધતાઓ ધરાવતો [[દક્ષિણ એશિયા]] સ્થિત દુનિયાનો સૌથી મોટું [[લોકશાહી]] તંત્ર ધરાવતો દેશ છે. આ સાથે ભારત ક્ષેત્રફળ પ્રમાણે વિશ્વમાં સાતમા ક્રમે અને વસ્તીની સંખ્યા અનુસાર પ્રથમ ક્રમે આવતો દેશ છે.<ref>{{cite web |url= https://www.gujaratsamachar.com/news/national/india-becomes-the-most-populous-country-overtaking-china-56828559835.html|title= ભારત સૌથી વધારે વસ્તી ધરાવતો દેશ બન્યો : ચીનને પછાડયું|date= ૨૦ એપ્રિલ ૨૦૨૩|website= gujaratsamachar.com|publisher= [[ગુજરાત સમાચાર]]|access-date= ૧૫ જૂન ૨૦૨૬|quote=યુનાઇટેડ નેશન્સ પોપ્યુલેશન ફંડના સ્ટેટ ઓફ વર્લ્ડ પોપ્યુલેશન રિપોર્ટ અનુસાર ૧૪૨.૮૬ કરોડની વસ્તી સાથે ભારત ચીનને પછાડી દુનિયામાં સૌથી વધારે વસ્તી ધરાવતો દેશ બન્યો છે.}}</ref><ref>{{cite web |url= https://www.divyabhaskar.co.in/international/news/un-released-new-figures-our-population-is-3-lakh-more-than-china-131183478.html|title= વસતિમાં ભારતે ચીનને હંફાવ્યું:વિશ્વનો સૌથી વધુ વસતિ ધરાવતો દેશ બન્યો ભારત, UNનો રિપોર્ટ; ચીન કરતાં આપણી વસતિ 30 લાખ વધુ|date= ૨૦૨૩|website= divyabhaskar.co.in|publisher= [[દિવ્ય ભાસ્કર]]|access-date= ૧૫ જૂન ૨૦૨૬|quote=UNFPAના મીડિયા સલાહકાર એના જેફ્રીઝે કહ્યું - એ સ્પષ્ટ નથી કે ભારતની વસતિ ચીનની વસ્તને ક્યારે ઓવરટેક કરી ગઈ.}}</ref> ભારતના એક અબજથી વધુ નાગરિકો આશરે ચારસો જેટલી જુદી-જુદી [[ભાષા]]ઓ બોલે છે. ભારત, ખરીદશક્તિની ક્ષમતા પ્રમાણે દુનિયાનું ચોથું સૌથી મોટું અર્થતંત્ર, અને દુનિયાનું બીજું સૌથી ઝડપથી આગળ વધી રહેલું અર્થતંત્ર છે. આર્થિક સુધારાઓને કારણે છેલ્લા ૨૦ વર્ષમાં ભારતનું વિશ્વભરમાં એક મોકાના સ્થાન તરીકેનું મહત્વ ઘણું વધ્યું છે. [[એશિયા]]માં મોકાના સ્થાન પર આવેલો, [[ભારતીય ઉપખંડ]]ના મોટા ભાગ પર છવાયેલો, ભારત દેશ મોટી સંખ્યામાં ઘણા વ્યસ્ત વેપારી માર્ગો ધરાવે છે. તેની સરહદો તેને [[પાકિસ્તાન]], [[ચીન]], [[મ્યાનમાર]], [[બાંગ્લાદેશ]], [[નેપાળ]], [[ભૂતાન]], અને [[અફઘાનિસ્તાન]]^{[[#સંદર્ભ|1]]} સાથે જોડે છે. [[શ્રીલંકા]], [[માલદિવ્સ ના ટાપુઓ|માલદીવ્સ ટાપુઓ]] અને [[ઇન્ડોનેશિયા]], [[હિંદ મહાસાગર]]માં ભારતની નજીક આવેલા દેશો છે. દુનિયાની કેટલીક પ્રાચીનતમ સંસ્કૃતિઓના ઘર એવા ભારત દેશે ૧૯૪૭માં લગભગ ૧૯૦ વર્ષના બ્રિટિશ શાસનમાંથી અહિંસક માર્ગે આઝાદી મેળવી. ભારતમાં ઐતિહાસિક [[સિંધુ ખીણની સંસ્કૃતિ]] ઉદ્‌ભવી હતી. વિશ્વના પ્રમુખ ધર્મો પૈકી ચાર એવા [[હિન્દુ]], [[જૈન]], [[શીખ]] અને [[બૌદ્ધ]] ધર્મનો ઉદ્‌ભવ પણ ભારતમાં થયો હતો. આ ઉપરાંત પારસી ધર્મ અને અન્ય અબ્રાહ્મણીય ધર્મો જેવાં કે ઇસ્લામ, ખ્રિસ્તી, અને યહૂદી ધર્મો આશરે ઇસુની પહેલી સદીની આસપાસ ભારતમાં આવ્યા. આ બધા ધર્મોએ ભારતની સંસ્કૃતિ પર પોતાનો પ્રભાવ પાડ્યો અને તેને વધુ સમૃદ્ધ બનાવી. ભારત ૨૮ રાજ્યો અને ૮ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોનું બનેલું એક ગણરાજ્ય છે. ભારત ધર્મ, જાતિ, ભાષા અને સંસ્કૃતિની વિવિધતા ધરાવતો એક વિશાળ સમાજ છે. 'અનેકતામાં એકતા' અને વિવિધતા એ ભારતની આગવી ઓળખ છે. == ભારતનું નામ == આ દેશની મોટાભાગની સ્થાનિકભાષાઓમાં ભારતના નામે ઓળખાય છે. [[શકુંતલા]] અને [[દુષ્યંત]]ના પુત્ર [[ભરત]]ના નામે આ દેશ ભારત તરીકે ઓળખાય છે. [[ભરત ]]રાજા અત્યંત પરાક્રમી હતાં અને તેમણે અનેક દિગ્વિજયો કર્યા હતાં. જોકે આંતરાષ્ટ્રીય સ્તરે ભારત 'ઇન્ડિયા'ના નામે વધુ ઓળખાય છે. ભારતનાં બંધારણની કલમ ૧ મુજબ આ દેશને 'ભારત' અથવા 'ઇન્ડિયા' નામે ઓળખાશે. ઇન્ડિયા નામ 'સિંધુ' નદી પરથી પડ્યું છે, જે પરથી જૂની ફારસી ભાષામાં "હિન્દુ" શબ્દ રચાયો. આ હિન્દુ શબ્દનું અપભ્રંશ થઇને 'ઇન્ડસ' શબ્દ રચાયો, જે પરથી આ દેશને 'ઇન્ડિયા' નામ મળ્યું. જૂની ગ્રીક ભાષામાં આ દેશને 'ઇન્દોઇ' એટલે કે 'ઇન્દુના લોકો' તરીકે ઓળખાય છે. આ ઉપરાંત ફારસી ભાષામાં આ દેશને 'હિન્દુસ્તાન' એટલે કે 'હિન્દુઓની ભૂમિ' તરીકે પણ ઓળખાય છે. <!-- == ભારતનો ઇતિહાસ == === પૌરાણિક ઇતિહાસ === --> == ભૂગોળ == ભારત ભૌગોલિક રીતે ચોતરફથી કુદરતી સીમાઓ વડે રક્ષાયેલું છે. ઉત્તરમાં [[હિમાલય]]ની દુર્ગમ પર્વતમાળાઓ, દક્ષિણમાં [[હિંદ મહાસાગર]], પૂર્વમાં ગીચ જંગલો અને પશ્ચિમમાં વિશાળ રણો તેને બીજા ભૂખંડોથી અલગ પાડે છે. આથી જ તેને ભારતીય ઉપખંડ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેનો આકાર હીરા જેવો હોવાથી તેને સંસ્કૃતમાં તેને [[જંબુદ્વિપ]] પણ કહે છે. ભારતનો ભૂખંડ પૂર્વે ચોતરફ પાણી થી રક્ષાયેલો હશે અને તે ધીમે ધીમે ઉપર તરફ ધસીને [[એશિયા]]ના ભૂખંડ સાથે અથડાયો હશે તેવું આધુનિક વિજ્ઞાન પણ માને છે. === ઉત્તરનો પર્વતાળ પ્રદેશ === [[ચિત્ર:Himalayas.jpg|right|thumb|200px|હિમાલયની પર્વતમાળા]] ભારતની ઉત્તરે હિમાચલ કે [[હિમાલય]]ની પર્વતમાળ આવેલી છે. [[ઉત્તર ધ્રુવ]] તરફથી વહેતા ઠંડા પવનોને તે રોકી લે છે. હિમાલયની પર્વતમાળા પૂર્વમાં મ્યાનમાર કે બર્માથી ચાલુ થઇ પશ્ચિમમાં છેક [[અફઘાનિસ્તાન]] સુધી વિસ્તરેલી છે. [[ચીન]] અને ભારત વચ્ચે તે એક કુદરતી રાજકીય સીમાની ગરજ સારે છે. [[નેપાલ]], [[ભૂતાન]] જેવા દેશ આ પર્વતમાળામાં જ આવેલા છે. ભારતની જીવાદોરી સમાન ગણાતી નદીઓ જેવી કે [[ગંગા]], [[યમુના]], [[સિંધુ]] (અત્યારે [[પાકિસ્તાન]]માં), [[બ્રહ્મપુત્રા નદી|બ્રહ્મપુત્રા]] વગેરે હિમાલયમાંથી નીકળે છે. === મધ્ય અને દક્ષિણના મેદાનો === હિમાલયમાંથી નીકળતી નદીઓ તેની દક્ષિણમાં અને ભારતની મધ્યમાં આવેલા મેદાન પ્રદેશમાંથી વહે છે અને અંતે ભારતીય મહાસાગરના ઉપસાગરો – અરબી સમુદ્ર અને બંગાળનો ઉપસાગર – માં મળી જાય છે. આ મેદાન પ્રદેશો ખૂબજ ફળદ્રુપ અને ખેતીલાયક હોવાથી દુનિયાનો સૌથી ગીચમાં ગીચ પ્રદેશ છે. ભારતીય સંસ્કૃતિ આ જ વિસ્તારમાં ખીલી છે. પૌરાણિક રીતે આ વિસ્તાર ખૂબ જ મહત્વ ધરાવે છે. ભારતના મહાન રાજાઓ, વ્યક્તિઓ આ જ વિસ્તારમાં જન્મી છે. === પૂર્વના જંગલો === ભારતની પૂર્વમાં [[અરુણાચલ પ્રદેશ|અરૂણાચલ પ્રદેશ]] વગેરે સીમાડાના રાજ્યો અને [[મ્યાનમાર]] ને જોડતા પ્રદેશોમાં ગીચ જંગલો આવેલા છે. આ પ્રદેશમાં પુષ્કળ વરસાદ થાય છે. અહીંના [[ચેરાપુંજી]]માં વિશ્વનો સૌથી વધુ વરસાદ (૧૦૦ ઇંચ) થાય છે. પુષ્કળ વરસાદના કારણે જમીન ખૂબ જ ફળદ્રુપ છે. === પશ્ચિમનાં રણો === ભારતની પશ્ચિમે [[કચ્છનું નાનું રણ|કચ્છનું નાનું]], [[કચ્છનું મોટું રણ|મોટું રણ]] અને [[થાર]]ના રણો આવેલા છે. ઐતિહાસિક ભારત [[અફઘાનિસ્તાન]] અને [[ઈરાન|ઇરાનની]] સીમાઓ સુધી વિસ્તરેલું હતું. વિદેશી આક્રમણકારો આ રણને બદલે [[કારાકોરમ]]નો ઘાટ વટાવીને ભારતમાં પ્રવેશ કરતા. આજે કચ્છનું રણ [[ગુજરાત]] માં અને થારનું રણ [[રાજસ્થાન]] અને પાકિસ્તાનમાં આવેલું છે. આ રણના પોખરણ વિસ્તારમાં ભારતે [[પરમાણુ બોમ્બ]]નો પ્રયોગ પણ કરેલ છે. === દક્ષિણનો સાગર === ભારતનો દક્ષિણ ભાગ ત્રણ તરફ સમુદ્રથી ઘેરાયેલો છે. દક્ષિણ ભારતની પૂર્વમાં [[બંગાળનો ઉપસાગર]], પશ્ચિમમાં [[અરબી સમુદ્ર]] અને દક્ષિણમાં [[હિંદ મહાસાગર]] આવેલો છે. આ સમુદ્રમાં ભારતના આંદામાન અને નિકોબાર ટાપુઓ, લક્ષદ્વિપ ટાપુઓ અને [[શ્રીલંકા]] અને માલદીવ ટાપુ જેવા દેશો આવેલા છે. ભારતની હિંદ મહાસાગરમાંની ભૂશિરને [[કન્યાકુમારી]] તરીકે ઓળખાય છે. ભારતમાં થતો વરસાદ આ સમુદ્રની આબોહવાને આધારી છે. ભારતની તટ-રેખા ૧૯૫૭ કી.મી ની છે, જે દુનિયામાં સૌથી લાંબી છે. == લોકજીવન == ભારત દેશનું લોકજીવન "વિવિધતામાં એક્તા" સૂત્રને આત્મસાત કરતું દેખાય છે. જુદા જુદા પ્રાંતના લોકોનો પોષાક, ખાણીપીણી, ભાષા જુદા જુદા હોવા છતા તેઓ એક ભારત દેશની છત્રછાયામાં રહે છે. આ દેશમાં ભાષા, ધર્મ, જાતિ વગેરેમાં અલગ અલગ એવી પ્રજા ઐતિહાસિક કાળથી આવીને વસી છે. પૌરાણીક ભારતમાં [[યવન]], [[પહલવ]], [[મ્લેચ્છ]], [[બર્બર]] જેવી જાતિઓનો ઉલ્લેખ છે જે ભારતના લોકો સાથે સંપર્કમાં હતી અને એકબીજાને યુદ્ધ દરમિયાન મદદ કરતા. આ જાતિઓમાંથી ઘણા લોકો ભારતમાં વસ્યા અને તેના લોકોમાં ભારતીય તરીકે ભળી ગયા. દુનિયાના સૌથી વધુ ધર્મો ભારતમાં ઉદ્ભવ પામ્યા છે અને ઘણા ધર્મના લોકોએ ભારતમાં આશ્રયસ્થાન લીધું છે. આજનું ભારત જાતિવાદ, ધર્મવાદ જેવા પરિબળોથી ત્રસ્ત છે પરંતુ રાજકીય એક્તા ટકાવીને પોતાની અદાથી આગળ વધતુ રહે છે. === ભાષા અને રાજ્યો === પૌરાણીક ભારતમાં એક ભાષા – [[સંસ્કૃત]] પ્રચલિત હતી. સમય જતા સંસ્કૃતમાંથી વિવિધ પ્રાકૃત ભાષાઓનો જન્મ થયો જે સન ૧૦૦૦ થી આજ સુધી વિકાસ પામીને સ્વતંત્ર ભાષાઓ બની છે. ભારતમાં આજે ૧૮ સંવૈધાનિક ભાષાઓ છે. ભારતની આઝાદી પછી [[જવાહરલાલ નહેરુ]]ના માર્ગદર્શન મુજબ ભારતમાં ભાષાકીય રાજ્યો બન્યા; જે મુજબ એક ભાષા વાળા પ્રાંતનું પોતાનુ રાજ્ય થયું. [[હિન્દી]] બોલતી પ્રજાને વિવિધ રાજ્યોમાં વહેંચવામાં આવી. આમ, અમુક રાજ્યને બાદ કરતા મુખ્યત્વે દરેક રાજ્યને પોતાની ભાષા છે. ભારતની પોતાની ભાષા હિન્દી છે. [[તમિલ ભાષા|તમિલ]] સિવાયની દરેક ભાષાનું મૂળ સંસ્કૃત છે. === ધર્મો અને માન્યતાઓ === ધર્મની બાબતમાં ભારત પૌરાણીક કાળથી વિવિધતા ધરાવતો દેશ છે. ભારતીય વ્યાખ્યા પ્રમાણે [[ઇસ્લામ]], [[ખ્રિસ્તી]], [[શીખ]], [[બૌદ્ધ]] વગેરે જુદા-જુદા સંપ્રદાયો છે જે પોતાની રીતે ઇશ્વરની વ્યાખ્યા અને તેને પહોંચવાની વિધી બતાવે છે. ભારતીય તત્ત્વજ્ઞાન મુજબ ઇશ્વર એક છે અને તેના રૂપો અનેક છે અને તેને પહોંચવાની જુદી-જુદી રીતો હોય શકે. આથી જ ભારતમાં અનેક દેવી-દેવતામાં માનવામાં આવે છે અને દરેકને પોતાનો સંપ્રદાય છે. ભારતના મૂળ પ્રાચીન ધર્મને [[સનાતન ધર્મ]] તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. ઇ.સ.પૂર્વે ૩૦૦માં [[બુદ્ધ|બુદ્ધે]] બૌદ્ધ ધર્મની સ્થાપના કરી. આ પછી અહીંના કેરાલા રાજ્યમાં સૌપ્રથમ ખ્રિસ્તી સંત થોમસ આવેલા અને ખ્રિસ્તી ધર્મ સ્થાપિત કર્યો. મધ્ય એશિયામાં ઇસ્લામના ફેલાવા દરમિયાન અહીં [[ઈઝરાયલ|ઇઝરાયેલથી]] [[હિબ્રુ]] લોકો અને ઇરાનથી [[પારસી]] લોકો આવી વસેલા. દુનિયામાં મૂળ પારસી ધર્મ આજે ફક્ત ભારતમાં જ છે. ઇસ્લામ ધર્મ તેના શરૂઆતના સમયમા જ ભારતમાં આવી ગયો હતો. શહાદતુલઅક્વામ તથા ફતહુલબારી કિતાબોના હવાલા મુજબ ભોપાલના રાજા ભોજે ઈસ્લામ કબૂલ કર્યો હતો. શ્રી [[ગુરુનાનક|ગુરૂ નાનકે]] ૧૫મી સદીમાં શીખ ધર્મની સ્થાપના કરી. શીખ ધર્મના ઘણા બધા શિધ્ધાંતો ઈસ્લામ ધર્મના શિધ્ધાંતોને મળતા આવે છે. શ્રી ગુરુ નાનકે બગદાદ તથા ત્યાંના બીજા ઈસ્લામિક તીર્થ સ્થળોની યાત્રા કરી હતી. ભારતની ધરતી પર જન્મેલા વિવિધ ધર્મો પૈકી શીખ ધર્મ સૌથી તત્કાલિન છે. અંગ્રજોના શાસન દરમિયાન ખ્રિસ્તી ધર્મનો ફેલાવો વ્યાપક બન્યો. ભારતના લોકો વિવિધ ધર્મના હોવા છતાં તેઓ જાતિ તરીકે ભારતીય છે. પૂર્વેના હિંદુ અથવા મૂળ ભારતીય લોકોને બળ કે લાલચ બતાવીને તેમનું ધર્માંતરણ કરવામાં આવ્યું છે. આથી તેઓની માન્યતા, રીત-રીવાજો, ભાષા અને અમુક હદે સંસ્કૃતિ ભારતીય જ રહી છે. ફક્ત ભારત જ નહિ પરંતુ ભારતીય સંસ્કૃતિથી પ્રભાવિત [[પાકિસ્તાન]], [[બાંગ્લાદેશ]], [[ઇન્ડોનેશિયા]], [[મલેશિયા]] વગેરે દેશોમાં પણ ધાર્મિક પલટો આવ્યા છતા તેમની પોતાની સંસ્કૃતિ અને તેના પરનો ભારતીય પ્રભાવ અકબંધ રહ્યા છે. == સરકાર == [[ભારતનું બંધારણ]] જાન્યુઆરી ૨૬, ૧૯૫૦ મા અમલમાં આવ્યું. ભારતીય બંધારણનો દસ્તાવેજ ભારતને એક સાર્વભૌમ, સમાજવાદી, બિનસાંપ્રદાયિક, લોકશાહી ગણતંત્ર દર્શાવે છે. == રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો== {{transcluded section|source=ભારતનાં રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો}} {{#section:ભારતનાં રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો|રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો}} == સમસ્યાઓ == ભારતની ગણના આજે (૨૦૦૭) એક વિકાસશીલ દેશ (જેનો પુરતો વિકસિત નથી) તરીકે થાય છે. સૌ દેશોની માફક તેની આંતરીક અને બાહ્ય સમસ્યાઓ છે જે તેના વિકાસમાં અડચણ રૂપ છે. ભારતની સમસ્યાઓ નીચે મુજબ છે: * [[આંતરીક સમસ્યા]]ઓ: ** [[વસ્તીવધારો]] ** [[ભ્રષ્ટાચાર]] ** અનામત પ્રથા ** [[જાતિવાદ]] ** [[નિરક્ષરતા]] ** ગરીબી ** કાશ્મીર સમસ્યા ** આંતરીક વિગ્રહો ** ધાર્મિક આતંકવાદ ** રાજકીય અસ્થિરતા * બાહ્ય સમસ્યાઓ: ** ચીન સાથેનો સીમાવિવાદ ** પાકિસ્તાનનો આતંકવાદ ** બાંગ્લાદેશી ઘૂસણખોરી == વિખ્યાત વ્યક્તિઓ == ભારતે વિશ્વને સમયે-સમયે મહાન વ્યક્તિઓની ભેટ આપી છે. નીચેના ભારતના વિખ્યાત વ્યક્તિઓ છે જે ભારતમાં અથવા તો વિશ્વમાં વિખ્યાત છે. ===પૌરાણીક=== # [[રામ]] # [[કૃષ્ણ]] # [[બુદ્ધ]] # [[ચાણક્ય]] # [[શંકરાચાર્ય]] # [[કાલિદાસ]] # [[આર્યભટ્ટ]] # રાજા [[ભરત]] # [[મહાવીર]] ===ઐતિહાસિક=== # [[અશોક]] # [[મહારાણા પ્રતાપ]] # [[રાણી લક્ષ્મીબાઈ]] # [[શિવાજી]] # [[બાબર]] # [[અકબર]] # [[હુમાયુ]] # ટીપુ સુલ્તાન # [[શાહજહાં]] # [[મહમદ બેગડો]] ===રાજકારણીય/અન્ય=== # [[મહાત્મા ગાંધી]] # [[સ્વામી વિવેકાનંદ]] # [[જવાહરલાલ નેહરુ]] # [[સુભાષચંદ્ર બોઝ]] # [[સરદાર પટેલ]] # [[જગદીશચંદ્ર બોઝ]] # [[ઈન્દિરા ગાંધી]] # મહર્ષિ અરવિંદ # [[ડૉ. ભીમરાવ આંબેડકર]] # [[અબ્દુલ કલામ]] == સંદર્ભ == {{Reflist}} == નોંધ == {{notelist}} == બાહ્ય કડીઓ == * {{ગુજરાતી વિશ્વકોશ}} {{pic}} {{wikiquote}} {{wikivoyage|India}} {{ભારત}} {{ભારતનો સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ}} [[શ્રેણી:ભારત]] bq6z5gwe7f5xmg0ne47smoibp3n9ejc 0 12939 901489 782779 2026-06-14T19:24:41Z Seav 87832 update photo 901489 wikitext text/x-wiki [[ચિત્ર:Ph locator leyte tacloban.png|thumb]] '''ટેક્લોબેન''' ([[વરય-વરય ભાષા|વરય]]: ''Siyudad han Tacloban'' , [[તગલોગ ભાષા|તગલોગ]]: ''Lungsod ng Tacloban'', [[સિબુઆનો ભાષા|સિબુઆનો]]: ''Dakbayan sa Tacloban'', [[સરળ ચીની ભાષા|સરળ ચીની]]: 獨魯萬 [[પારંપરિક ચીની ભાષા|પારંપરિક ચીની]]: 独鲁万) [[ફિલિપાઇન્સ]] દેશમાં આવેલું શહેર છે. આ શહેર [[લેટે]] ([[:en:Leyte|Leyte]]) પ્રાંતનું મુખ્ય મથક છે તેમ જ [[લેટેનો અખાત|લેટેના અખાત]] ([[:en:Leyte gulf|Leyte gulf]])માં આવેલું બંદર છે. ટેક્લોબેન [[મનિલા]] શહેરથી અગ્નિ દિશામાં લગભગ ૩૬૦ માઇલના અંતરે આવેલું છે. આ શહેર પૂર્વી વિસાયસ ([[:en:Eastern Visayas|Eastern Visayas]])નું પ્રાદેશિક કેન્દ્ર પણ છે. <gallery> Image:Astrodome Tacloban City.JPG|ટેક્લોબેન શહેર આકાશ-દર્શન ઘુમ્મટ Image:Leyte Capitol road view (Libertad, Tacloban, Leyte; 09-08-2022).jpg|લેટે પ્રાંત મુખ્યાલય સામેથી Image:Leyte Provincial Capitol.jpg|લેટે પ્રાંત મુખ્યાલય બાજુ પરથી Image:Pasalubong from Tacloban.JPG|ટેક્લોબેનના પાસલુબોન્ગ Image:San Juanico Golf Club.jpg|ટેક્લોબેન ખાતે એક ગોલ્ફ ક્લબ Image:Santo Niño Church of Tacloban.jpg|ટેક્લોબેન ખાતે એક ચર્ચ Image:Tacloban, 1899.jpg|ટેક્લોબેન ઇ.સ. ૧૮૯૯ના વર્ષમાં Image:Tacskyline.JPG|ટેક્લોબેન આકાશમાંથી Image:Wall detail at Leyte Capitol.jpg|લેટે પ્રાંત મુખ્યાલય ખાતે ભીંતચિત્ર </gallery> == બાહ્ય કડીઓ == {{Commons|category:Tacloban}} * [http://www.dotpcvc.gov.ph/DOT-PCVC%20Offices/regl_off.htm ફીલિપાઇન પ્રવાસન વિભાગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090510013136/http://www.dotpcvc.gov.ph/DOT-PCVC%20Offices/regl_off.htm |date=2009-05-10 }} * [http://www.sanjoseparishtacloban.com Parish of St. Joseph, સાન જોસે, ટેક્લોબેન શહેર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141225173031/http://www.sanjoseparishtacloban.com/ |date=2014-12-25 }} * [http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno760.html Republic Act 760 - An act creating the City of Tacloban] * [http://www.anasiantraveler.com/search/label/Tacloban%20City ટેક્લોબેન શહેર વિશેની એશિયન ટ્રાવેલર ડોટ કોમના બ્લોગ પર નોંધ] {{સ્ટબ}} {{coor title dm|૧૧|૧૫|ઉ|૧૨૫|૦૦|પૂ|region:IN_type:city_source:enwiki-GNS}} {{commons|Category:Tacloban City}} [[શ્રેણી:ફિલિપાઇન્સ]] [[શ્રેણી:ફિલિપાઇન્સનાં શહેરો]] 7en78wjr5td3vl8i276lj39urt39yy5 0 13537 901493 901485 2026-06-15T02:43:30Z Snehrashmi 41463 મેન્યુઅલ રિવર્ટ 901493 wikitext text/x-wiki [[ચિત્ર:Bapa sitaram oto amrapur.jpg|thumb|બાપા સીતારામનું મંદિર, અમરાપુર, જામનગર]] '''બજરંગદાસ''' એ [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત]] રાજ્યના [[ભાવનગર જિલ્લો|ભાવનગર જિલ્લા]]ના [[મહુવા]] તાલુકાના [[બગદાણા]] ગામે થયેલ સંત હતા. તેઓ '''બજરંગદાસ બાપા''', '''બાપા સીતારામ''' અથવા માત્ર '''બાપા''' તરીકે પણ ઓળખાય છે. ==જીવન== બજરંગદાસ બાપાનું કૌટુંબિક વતન રાજસ્થાન હતું. તેઓ એક રામાનંદી સાધુ હતા. તેમનો જન્મ ૧૯૦૬માં ભાવનગર જિલ્લાના [[અધેવાડા (તા. ભાવનગર)|અધેવાડા]] ગામ ખાતે ઝાંઝરીયા હનુમાન મંદિરમાં ભક્તિરામ તરીકે માતા શિવકુંવરબા તથા હરીદાસ બાપુને ત્યાં થયો હતો. ભકિતરામ ૧૧ વર્ષની નાની વયે સાધુઓના સંપર્કમાં આવ્યા. [[અયોધ્યા]]માં તેમની મુલાકાત તેમના ગુરૂ સીતારામ બાપુ સાથે થઈ. તેઓ તેમના શિષ્ય બન્યા. તેમના કેટલાક પ્રસિદ્ધ પરચા છે. જેમકે, એક વાર જ્યારે બાપા બજરંગદાસ ઊનાળાના સમયમાં મુંબઈમાં સાધુની જમાત જોડે હતી. ત્યારે સાધુની જમાતે પાણી પીવાની ઈચ્છા વ્યકત કરી ત્યાં પીવાના પાણીની ખૂબ અછત હતી. ગુરૂજીએ બાપાને પાણીની વ્યવસ્થા કરવાનું કહ્યું. ગુરુજીની આજ્ઞા માની ને બાપા બજરંગદાસે ત્યાં મુંબઈમાં દરીયાકીનારે એક ડાર બનાવ્યો, (દરીયાની રેતીમાં હાથથી ખાડો ખોદી ને પાણી કાઢવુ તે) અને એ ડારમાંથી મીઠુ પાણી નીકળ્યુ. ઔરંગાબાદમાં તેમણે એક બાળકને તેના ઘરની અગાસી પરથી નીચે પડી ગયેલું અને બાપાએ તેને તેડી ને બચાવી લીધેલું. એક વાર જયારે બાપા તેમના ગુરુ અને તેમની સાધુ જમાત જોડે જંગલમાંથી પસાર થતા હતા ત્યારે સિંહોનું ટોળું રસ્તામાં મળ્યું અને બાપા એ તેમને સીતારામ નામનો મંત્ર કર્યો અને તેમના રસ્તા પરથી ટોળાને હટી જવા આદેશ આપ્યો અને સાધુની જમાત આગળ વધી. તેઓ સુરત (લક્ષ્મીનારાયણ મંદિર), હાનોલ (રણજીત હનુમાનજી), ભાવનગર, પાલિતાણા, જેસર વગેરે જગ્યાઓએ ફરતા અને સેવા કરતા કળમોદર પહોંચ્યા. અહીં તેમણે સપ્તાહ કરી અને ત્રણ વર્ષ અહીં રહ્યા. બાપા ત્યાર પછી બગદાણા આવ્યા અને ત્યાં સ્થાયી થયા. [[બગદાણા]]નો ગુરૂ આશ્રમ તેમના શ્રદ્ધાળુઓ માટે યાત્રાધામ છે. બાપા સીતારામની મઢૂલીઓ સૌરાષ્ટ્રના કેટલાય ગામોમાં આવેલી છે. {{સબસ્ટબ}} [[શ્રેણી:ગુજરાતનાં સંતો]] [[શ્રેણી:હિંદુ સંત]] [[Category:ધાર્મિક વ્યક્તિત્વ]] [[શ્રેણી:વૈષ્ણવ સંપ્રદાય]] [[શ્રેણી:૧૯૦૬માં જન્મ]] axh7ldl4jir2m4a15ni87cpmmos0ikz 901494 901493 2026-06-15T02:45:02Z Snehrashmi 41463 /* જીવન */ અતાર્કિક ધાર્મિક પ્રચાર (પરચા) દૂર કર્યા. 901494 wikitext text/x-wiki [[ચિત્ર:Bapa sitaram oto amrapur.jpg|thumb|બાપા સીતારામનું મંદિર, અમરાપુર, જામનગર]] '''બજરંગદાસ''' એ [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત]] રાજ્યના [[ભાવનગર જિલ્લો|ભાવનગર જિલ્લા]]ના [[મહુવા]] તાલુકાના [[બગદાણા]] ગામે થયેલ સંત હતા. તેઓ '''બજરંગદાસ બાપા''', '''બાપા સીતારામ''' અથવા માત્ર '''બાપા''' તરીકે પણ ઓળખાય છે. ==જીવન== બજરંગદાસ બાપાનું કૌટુંબિક વતન રાજસ્થાન હતું. તેઓ એક રામાનંદી સાધુ હતા. તેમનો જન્મ ૧૯૦૬માં ભાવનગર જિલ્લાના [[અધેવાડા (તા. ભાવનગર)|અધેવાડા]] ગામ ખાતે ઝાંઝરીયા હનુમાન મંદિરમાં ભક્તિરામ તરીકે માતા શિવકુંવરબા તથા હરીદાસ બાપુને ત્યાં થયો હતો. ભકિતરામ ૧૧ વર્ષની નાની વયે સાધુઓના સંપર્કમાં આવ્યા. [[અયોધ્યા]]માં તેમની મુલાકાત તેમના ગુરૂ સીતારામ બાપુ સાથે થઈ. તેઓ તેમના શિષ્ય બન્યા. [[બગદાણા]]નો ગુરૂ આશ્રમ તેમના શ્રદ્ધાળુઓ માટે યાત્રાધામ છે. બાપા સીતારામની મઢૂલીઓ સૌરાષ્ટ્રના કેટલાય ગામોમાં આવેલી છે. {{સબસ્ટબ}} [[શ્રેણી:ગુજરાતનાં સંતો]] [[શ્રેણી:હિંદુ સંત]] [[Category:ધાર્મિક વ્યક્તિત્વ]] [[શ્રેણી:વૈષ્ણવ સંપ્રદાય]] [[શ્રેણી:૧૯૦૬માં જન્મ]] cef4450gxua84t3rxq9lrryvlatn8k2 0 21059 901507 867732 2026-06-15T11:50:43Z CommonsDelinker 264 Replacing Hurricane_Katrina_August_28_2005_NASA.jpg with [[File:Katrina_2005-08-28_1702Z.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: Criterion 4 - conforms to other similar files' formats for storm images). 901507 wikitext text/x-wiki '''કુદરતી વિનાશ''' એ કુદરતી વિપત્તિ (ઉદા. તરીકે [[પૂર]], ભયંકર વાવાઝોડુ, જ્વાળામુખી ફાટી નીકળવો, [[ધરતીકંપ]], અથવા ભેખડનું ધસી પડવું)ની અસર છે, જે પર્યાવરણને અસર કરે છે અને નાણાકીય, પર્યાવરણીય અને/અથવા માનવ નુકસાનમાં પરિણમે છે. વિનાશને કારણે થતા નુકસાનનો આધાર વસ્તીની વિનાશ સામે ટકી શકવાની કે તેનાથી રક્ષણ મેળવવાની ક્ષમતા પર આધારિત છે.<ref>{{cite book | author=G. Bankoff, G. Frerks, D. Hilhorst (''eds.'') | date=2003 | title=Mapping Vulnerability: Disasters, Development and People | isbn= ISBN 1-85383-964-7 }}</ref> આ પ્રકારની સમજણ એક સૂત્રમાં રજૂ કરી શકાય:"જ્યારે આકસ્મિક ઘટના સામે લાચારી આવે ત્યારે વિનાશ સર્જાય છે."<ref>{{cite book | author=B. Wisner, P. Blaikie, T. Cannon, and I. Davis | year=2004 | title=At Risk - Natural hazards, people's vulnerability and disasters | publisher=Wiltshire: Routledge | isbn= ISBN 0-415-25216-4 }}</ref> આથી કુદરતી વિપત્તિ ક્યારેય પણ અભેદ્યતા ધરાવતા વિસ્તારોમાં કુદરતી વિનાશમાં પરિણમશે નહી, ઉદા. તરીકે વસ્તી વિનાના વિસ્તારમાં મજબૂત ધરતીકંપ. ''કુદરતી'' શબ્દ સતત વિવાદાસ્પદ રહ્યો છે, કેમ કે ઘટનાઓ માનવીઓની સામેલગીરી વિના સામાન્ય રીતે નુક્શાનકારક અથવા વિનાશકારી હોતી નથી.<ref>{{cite book | author=D. Alexander | date=2002 | title=Principles of Emergency planning and Management | publisher=Harpended: Terra publishing | isbn= ISBN 1-903544-10-6 }}</ref> == કુદરતી વિપત્તિ == કુદરતી વિપત્તિ એ એવી ઘટનાનું જોખમ છે જેની લોકો અથવા પર્યાવરણ પર નકારાત્મક અસર થશે. મોટા ભાગની કુદરતી વિપત્તિ સંબંધિત છે, ઉદા. તરીકે [[ધરતીકંપ]] એ [[સુનામી]]માં પરિણમી શકે છે, [[દુષ્કાળ]] સીધી રીતે જ અછત અને રોગ તરફ દોરી જઇ શકે છે. વિપત્તિ અને વિનાશ વચ્ચે વિભાજનનું નક્કર ઉદાહરણ ૧૯૦૬ સાન ફ્રાન્સિસ્કો ધરતીકંપ છે, જે વિનાશક હતો જ્યારે ધરતીકંપો નુક્શાનકારક છે. આમ વિપત્તિ ભવિષ્યની ઘટનાઓ સાથે સંબંધિત છે અને વિનાશ ભૂતકાળ અથવા પ્રવર્તમાન ઘટનાઓ સાથે સંબધિત હોય છે. == કુદરતી વિનાશો == === જમીન હલચલ વિનાશો === ==== હિમપ્રપાત ==== [[ચિત્ર:Timpavalanche.jpg|thumb|એસ્પેન ગ્રોવ ટ્રાયલ ખાત એમટી.ટિમ્પેનગોસ, ઉટાહની પાછળ (પૂર્વ) પર હિમપ્રપાત]] નોંધપાત્ર હિમપ્રપાત: * 1910 વેલ્લીંગ્ટન હિમપ્રપાત * 1954 બ્લોન્સ હિમપ્રપાત * 1970 અંકેશ ભૂકંપ * 1999 ગાલ્ટુર હિમપ્રપાત * 2002 કોલકા-કર્માડોન ખડક બરફ શિલાનું પડવું ==== ધરતીકંપો ==== ધરતીકંપ એ પૃથ્વીના ઉપરના ખડકના સ્તરનું આકસ્મિક હલનચલનનું પરિણામ છે. પરિમાણમાં કંપન અલગ અલગ હોઇ શકે છે. ધરતીકંપ જમીનની અંદર ઉત્પત્તિનો પોઇન્ટ ધરાવે છે જેને "ફોકસ" કહેવાય છે. સપાટી પર ફોકસની ઉપર પોઇન્ટ હોય છે જેને "એપિસેન્ટર" (ઉત્પત્તિસ્થાન) કહેવાય છે. ધરતીકંપો તેમની જાતે ભાગ્યે જ માણસોને અથવા જંગલી જીવનને મારે છે. ધરતીકંપને પગલે ઉદભવતી અસરો તેના આવ્યા પછીની બીજા ક્રમની ઘટનાઓ હોય છે, જેમ કે ઇમારત પડી ભાંગવી, આગ, [[સુનામી]] (ધરતીકંપ સંબધી દરિયાઇ મોજાઓ)અને જ્વાળામુખી કે જે ખરેખર માનવ વિનાશ નોતરે છે. જોકે આમાની મોટા ભાગની ઘટનાઓ સારા બાંધકામ, સલામતી વ્યવસ્થાઓ, આગોતરી ચેતવણીઓ અને સ્થળ ખાલી કરાવવાના આયોજન દ્વારા રોકી શકાય છે, શબ્દ ''બિનકુદરતી વિનાશ'' બિનખાતરીદાયક નથી. ભૂસ્તર ભંગાણની સાથે અનેક ખામીઓ બહાર આવવાથી ધરતીકંપ પરિણમે છે. તાજેતરના સમયમાં અત્યંત નોંધપાત્ર ધરતીકંપોમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે: * 2004 ઇન્ડિયન ઓશન ધરતીકંપ, જે ઇતિહાસમાં બીજા ક્રમનો સૌથી મોટો ધરતીકંપ હતો જેની પ્રતિક્ષણ તીવ્રતા 9.3ની નોંધાઇ હતી. મોટ [[સુનામી]] આ ધરતીકંપ દ્વારા થઇ હતી જેની કિંમત રૂપે 2,29,000 લોકોએ પોતાની જાન ગુમાવ્યા હતા. * 7.6-7.7 2005 કાશ્મીર ધરતીકંપ, જેના કારણે [[પાકિસ્તાન]]માં 79,000 લોકોએ જાન ગુમાવ્યા હતા. * 7.7 તીવ્રતાવાળો જુલાઇ 2006 જાવા ધરતીકંપ, જે પણ [[સુનામી]] માટે કારણભૂત ગણાય છે. [[ચિત્ર:US_Navy_050102-N-9593M-040_A_village_near_the_coast_of_Sumatra_lays_in_ruin_after_the_Tsunami_that_struck_South_East_Asia.jpg|thumb|2004માં ભારતીય સમુદ્ર ધરતીકંપને પગલે આવેલા સુનામી દ્વારા નાશ કરાયેલ સુમાત્રમ ગામ]] * 12 મેના રોજ 7.9ની તીવ્રતાવાળો, 2008 સુચુઆન ધરતીકંપ ચીનના સિચુઆન પ્રદેશમાં આવ્યો હતો. 27 મે 2008ના રોજ કુલ મૃત્યાંક 61,150થી વધુ હતો. ==== લાહર્સ (જ્વાળાના પાણી અને ગઠ્ઠા જે જ્વાળામુખી તરફી હોય છે તેનો પ્રપાત) ==== લાહર જ્વાળામુખીના ગઠ્ઠા અથવા ભૂસ્ખલન છે. 1953 તાંગીવાઇ વિનાશ લાહરને કારણે થયો હતો, જ્યારે 1985 આર્મેરો દુર્ઘટના કે જેમાં આર્મેરોનું શહેર દટાઇ ગયું હતુ અને અંદાજે 23,000 લોકોના મૃત્યુ થયા હતા. ==== ભૂસ્ખલન અને મડફ્લો ==== આવી ઘટનાઓ ભારે વરસાદ બાદના સમયમાં કેલિફોર્નીયાના કેટલાક ભાગોમાં નિયમિતપણે થાય છે. ==== જ્વાળામુખી ફાટી નીકળવો ==== [[ચિત્ર:Puu Oo cropped.jpg|thumb|100px|right|Pu'u 'Ō'ō]] * જ્વાળામુખી ફાટવાથી અથવા ખડકના ધસી પડવાના કારણે '''ફાટી નીકળવું''' પોતે જ એક વિનાશ હોઇ શકે છે, પરંતુ વિસ્ફોટને પગલે એવી પણ ઘણી અસરો થાય છે જે માનવ જીવનને નુક્શાનકર્તા હોઇ શકે છે. * જ્વાળા વિસ્ફોટ દરમિયાન '''લાવા''' ઉત્પન્ન થઇ શકે છે, જેમાં અત્યંત ગરમ ખડક જેવી સામગ્રીઓનો સમાવેશ થઇ શકે છે. અન્ય પણ કેટલાક સ્વરૂપો છે જે કદાચ નાના નાના ભૂકા અથવા એક કડક પદાર્થ હોઇ શકે છે. જ્વાળામુખી ફાટતા તે જેની પર પડે છે તે ઇમારતો અથવા છોડનો નાશ કરે છે. * '''જ્વાળામુખીની રાખ''' - જેનો સામાન્ય રીતે અર્થ ઠંડી રાખ થાય છે - તે કદાચ વાદળનુ સ્વરૂપ લઇ શકે છે અને નક્કર પદાર્થ બનીને નજીકના સ્થળે ઠરીઠામ થાય છે. જ્યારે તેને પાણીની સાથે મિશ્રિત કરવામાં આવે ત્યારે તે પદાર્થ જેવું નક્કર સ્વરૂપ ધારણ કરે છે. પૂરતી માત્રાની રાખ તેના વજનથી તૂટી ગયેલી ચીજનું છાપરું બની શકે છે, પરંતુ ઓછા પ્રમાણમાં પણ જો શ્વાસમાં જાય તો તંદુરસ્તી પર ખરાબ અસર થાય છે. રાખ મેદાન પર કાયમ માટે પડેલી જ હોવાથી એન્જિન જેવા હલનચલન કરતા ભાગો પર ઘસરકા પાડે છે. * '''સુપરવોલ્કેનોઝ''' : ટોબા કેટાસ્ટ્રોફ થિયરી અનુસાર 70 થી 75 વર્ષો પહેલા ટોબા ખાતે સુપર વોલ્કેનિક જેવી ઘટનાએ માનવ વસ્તી ઘટાડીને 10,000 અથવા 1,000 ઉછરી રહેલી જોડ ઘટાડી હતી, જેણે માનવ વિકાસ સામે અંતરાય ઊભો કર્યો હતો. તેણે ઉત્તરીય ગોળાર્ધમાં તમામ છોડોના ત્રીજા ભાગનો પણ નાશ કર્યો હતો. સુપર વોલ્કેનોનો મુખ્ય ભય રાખના ભરપૂર વાદળો થવાનો છે, જે અસંખ્ય વર્ષો સુધી હવામાન અને તાપમાન પર વિનાશાત્મક વૈશ્વિક અસરો ધરાવે છે. * '''પાયરોક્લાસ્ટિક પ્રવાહ''' માં ગરમ જ્વાળામુખીની રાખના જથ્થાનો સમાવેશ થાય છે, જે તેના પોતાના વજનની ઉપર નીચે હવામાં ભળી જાય છે અને પર્વતો પરથી અત્યંત ઝટપથી પસાર થાય છે અને તેના માર્ગમાં આવતી કોઇ પણ ચીજને બાળી નાખે છે. એવું મનાય છે કે પોમ્પેઇનો પાયરોક્લાસ્ટિક પ્રવાહથી નાશ થયો હશે. === જળ વિનાશ === ==== પૂર ==== [[ચિત્ર:Limpopo.jpg|thumb|2000માં મોઝામ્બીક પૂર દરમિયાન દક્ષિણ મોઝામ્બિકમાં લિમ્પુ નદી ]] કેટલાક વિખ્યાત [[પૂર]]માં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે: * [[ચીન]]માં હૂઆંગ હે (યલો નદી) પૂર ઘણી વખત આવે છે. 1931નું મોટુ પૂર જે 800,000 અને 4,000,000ની વચ્ચે મૃત્યાંકોમાં પરિણમ્યુ હતું. * 1993નું મોટું પૂર [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ]]ના ઇતિહાસમાં સૌથી વધુ ખર્ચાળ પૂર હતું. * 1998 યાંગઝે નદીના પૂર, [[ચીન]]માં પણ આવેલું, જેણે 14 મિલીયન લોકોને ઘરવિહોણા બનાવ્યા હતા. * 2000ના મોઝામ્બિક પૂરે દેશના મોટા ભાગને ત્રણ સપ્તાહો સુધી આવરી લીધો હતો, જેના કારણે હજારો મૃત્યુ થયા હતા અને તે ઘટના બાદ અમુક વર્ષો સુધી દેશને વિનાશની ગર્તામાં ધકેલી દીધો હતો. * ઉષ્ણકટિબંધનું વાવાઝોડુ વિસ્તીર્ણ પૂરમાં અને તોફાનમાં વધારામાં પરિણમી શકે છે, જેમ કે નીચેની ઘટનાઓમાં બન્યું હતું: * ભોલા ચક્રવાત, પૂર્વ પાકિસ્તાન (હાલના [[બાંગ્લાદેશ]]) ઉપર 1970માં ત્રાટક્યું હતું. * ટાયફૂન નીના, 1975માં [[ચીન]] પર ત્રાટક્યું હતું. * ઉષ્ણકટિબંધનું સ્ટ્રોમ એલિસન, જેણે 2001માં હ્યુસ્ટોન, ટેક્સાસને અસર પહોંચાડી હતી. * વાવાઝોડુ કેટરીના, જેણે 2005માં ન્યૂ ઓર્લિન્સના મોટા ભાગને પાણીની અંદર રાખ્યું હતું. મોટા ભાગના પૂર શહેરના બંધ વ્યવસ્થાને કારણે આવ્યા હતા. ==== લિમનીક ફાટી નીકળવો ==== [[ચિત્ર:Cow killed by Lake Nyos gasses.jpg|thumb|left|150px|લિમનિક ફાટી નીકળતા ન્યોસ તળાવના ગેસથી ગૂંગળાતી ગાય]]લિમનીક ફાટવાની ક્રિયા ત્યારે જ થાય છે જ્યારે CO₂ ઊંડા તળાવમાથી તે ફાટી નીકળે છે, જે જંગલીજીવન, પ્રાણીઓ અને માનવીઓ સામે ગૂંગળામણનો ખતરો ઊભો કરે છે. આ પ્રકારે વિસ્ફોટથી તળાવમાં વધતું CO₂ પાણીનું સ્થાન લેતું હોવાથી [[સુનામી]]નું કારણ બને છે. વૈજ્ઞાનિકો માને છે કે [[ભૂસ્ખલન]], [[જ્વાળામુખી]] જેવી પ્રવૃત્તિઓ અથવા વિસ્ફોટો આ પ્રકારની ફાટવાની પ્રવૃત્તિને વેગ આપે છે. આજ સુધી, ફક્ત બે લિમનીક ફાટી નીકળતા જોવા મળ્યા છે અને નોંધ કરવામાં આવ્યા છે: * 1984માં, [[કેમેરૂન]]માં, તળાવ મોનોમમાં ફાટી નીકળેલો લિમનીક તેની આસપાસ રહેતા 37 નિવાસીઓના મૃત્યુમાં પરિણમ્યો હતો. * 1986માં ન્યોસ તળાવની આસપાસ, વધુ મોટા વિસ્ફોટને કારણે ગૂંગળામણને કારણે 1,700 અને 1,800ની વચ્ચે લોકોના મૃત્યુ થયા હતા. ==== સુનામીઓ ==== [[ચિત્ર:2004-tsunami.jpg|thumb|એઓ નાંગ, થાઇલેન્ડમાં 26 ડિસેમ્બર 2004ના રોજ આવલા ધરતીકંપને કારણે આવેલો સુનામી.]] જેમ કે ઓ નાંગ થાઇલેન્ડમાં થયો હતો તેમ સમુદ્રની અંદર ધરતીકંપ આવે ત્યારે સુનામીમાં પરિણમે છે, જેમાં 2004માં ભારતીય સમુદ્રી ધરતીકંપ, અથવા જમીન ધસી પડવાથી જેમ કે લિટુયા બે, [[અલાસ્કા]]માં થયું હતું. * ઓ નાંગ, થાઇલેન્ડ (2004). 2004 ભારતીય સમુદ્રી ધરતીકંપે આ સ્થળ પર બોક્સીંગ ડે સુનામી અને વિનાશનું સર્જન કર્યું હતું. * લિટુયા બે, અલાસ્કા (1953). જંગી સુનામી અહીં આવ્યો હતો, જે અત્યાર સુધીનો સૌથી વિનાશક હતો. * આ પણ કદાચ જમીનની હલચલ કક્ષામાં બેસી જશે કેમ કે તેનો પ્રારંભ ધરતીકંપથી થાય છે. === વાતાવરણ વિનાશ === [[ચિત્ર:Young steer after blizzard - NOAA.jpg|thumb|માર્ચ 1966ની બરફવર્ષ બાદ નાનુ વાછરડું]] ==== બરફવર્ષા ==== [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ]]માં નોંધપાત્ર બરફવર્ષામાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે: * 1888ની મોટી બરફવર્ષા * સમાન વર્ષના પ્રારંભમાં સ્કુલહાઉસ બરફવર્ષા * 1940માં આર્મિસ્ટિસ ડે બરફવર્ષા * 1993માં સદીનું તોફાની વાવાઝોડુ ==== તોફાની વાવાઝોડાઓ ==== વાવાઝોડુ, ઉષ્ણકટીબંધીય વાવાઝોડુ, ચક્રાવાત અને ટાયફૂન આ તોફાની વોવાઝોડારૂપી વ્યવસ્થાના સમાન સ્વરૂપો માટેના અલગ અલગ નામો છે, જે સમુદ્ર ઉપર આકાર લે છે. સૌથી ભયંકર ચક્રાવાત ૧૯૭૦નું ભોલા વાવઝોડુ હતું. ભયંકર એટલાન્ટિક ચક્રાવાત ૧૭૮૦નો ગ્રેટ હરિકેન હતો જેણે માર્ટિનીક સેંટ. યુસ્ટશિયસ અને બાર્બાડોસમાં વિનાશ વેર્યો હતો. અન્ય નોંધપાત્ર વાવાઝોડુ હરિકેન કેટરીના હતું, જેણે ૨૦૦૫ના યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના અખાતી દરિયાકિનારે વિનાશ વેર્યો હતો. ૪થી ૧૦ જૂન ૧૯૯૮ દરમિયાન ગુજરાતમાં આવેલા વાવાઝોડાએ મુખ્ય રીતે કચ્છ અને સૌરાષ્ટ્રમાં ભારે નુકશાન કર્યું હતું જેમાં અંદાજે ૧૧૭૩ લોકો મૃત્યુ પામ્યા અને ૧૭૭૪ લોકો લાપતા થયા હતા. આ વાવાઝોડાના કારણે ગુજરાતને તે સમયે ૧૮૫૫ કરોડનું નુકશાન થયું હતું.{{સંદર્ભ|date=જૂન ૨૦૨૪}} ==== દુષ્કાળો ==== વિખ્યાત ઐતિહાસિક [[દુષ્કાળ]]માં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે: * 1900માં ભારતમાં 250,000 અને 3.25 મિલીયનની વચ્ચે લોકો માર્યા ગયા હતા. * 1921-22માં સોવિયેત સંઘમાં દુષ્કાળને કારણે થયેલા ભૂખમરામાં 5 મિલીયનથી વધુ લોકો માર્યા ગયા હતા. * 1928-30 ઉત્તરપૂર્વ ચીનમાં દુષ્કાળને કારણે 3 મિલીયનથી વધુ લોકો માર્યા ગયા હતા. * 1936 અને 1941 સિચુઆન પ્રદેશ ચીનમાં અનુક્રમે 5 મિલીયન અને 2.5 મિલીયનના મૃત્યુ થયા હતા. * 2006માં પશ્ચિમ ઓસ્ટ્રેલિયા ન્યુ સાઉથ વેલ્સ વિક્ટોરીયા ઓસ્ટ્રેલિયા અને ઓસ્ટ્રેલિયાના ક્વીન્સલેન્ડ રાજ્યો પાંચથી દશ વર્ષ સુધી દુષ્કાળની પરિસ્થિતિ હેઠળ હતા. દુષ્કાળની અસરનો પ્રારંભ સૌપ્રથમ વખત શહેરની વસ્તીથી થયો હતો. * 2006 સિચુયાન પ્રદેશ ચીને આધુનિક સમયમાં સૌથી ખરાબ દુષ્કાળનો સામનો કર્યો હતો, જેમાં 8 મિલીયન માનવીઓ અને 7 મિલીયન પ્રાણીઓએ પાણીની અછત ભોગવી હતી. ==== હેઇલસ્ટ્રોમ (કરા વરસાવતુ વાવાઝોડુ) ==== હેઇલસ્ટ્રોમ (એકએ હેઇલસ્ટોન્સ) વરસાદનો એવો પ્રકાર છે, જેમાં વરસાદની સાથે બરફ પણ પડે છે. હેઇલસ્ટ્રોમને કારણે ખાસ કરીને મ્યુનિક, [[જર્મની]]માં 31 ઓગસ્ટ 1986ના રોજ વિપરીત અસર થઇ હતી, જેના લીધે હજ્જારો વૃક્ષો ધરાશાયી થઇ ગયા હતા અને કરોડો ડોલરના વીમા દાવાઓ થયા હતા. ==== ગરમ મોજાઓ ==== તાજેતરના ઇતિહાસમાં અત્યંત ખરાબ ગરમ મોજા 2003ના યુરોપીયન હીટ વેવ હતા. [[ચિત્ર:Katrina 2005-08-28 1702Z.jpg|thumb|વાવાઝોડુ કેટરીના]] વિક્ટોરીયા [[ઓસ્ટ્રેલિયા]]માં ગરમ મોજાઓને કારણે મોટા પાયે 2009માં જંગલમાં દાવાનળમાં પરિણમ્યો હતો, [[મેલબોર્ન]]માં સતત 3 દિવસ સુધી 43 સેન્ટીગ્રેડથી વધુ તાપમાન અનુભવાયું હતું. ==== ટોર્નેડો (ભયંકર વાવાઝોડું) ==== વિવિધ પ્રકારના ટોર્નેડો '''સુપરસેલ ટોર્નેડો''' મોટા ભાગના કેટલાક હિંસક ટોર્નેડો સુપરસેલ થંડરસ્ટ્રોમમાથી ઉદભવે છે. સુપરસેલ થડરસ્ટ્રોમ લાંબા સમય સુધી ચાલતુ થંડરસ્ટ્રોમ છે, જે હવામાં સતત ઉપર તરફ તેના બંધારણમાં સમાયેલું છે. આ સ્ટ્રોમ ટોર્નેડો ઉત્પન્ન કરવાનું વલણ ધરાવે છે, જેમાંના કેટલાક વિશાળ ફાયર (શંકુના આકારનો લાકડાનો કે ધાતુનો ટુકડો) હોય છે. સુપરસેલ થંડરસ્ટ્રોમ ઓછો અસ્તિત્વકાળ ધરાવે છે, જે વાદળોના સ્તરને ઉપર નીચે ફેરવે છે તે “વોલ ક્લાઉડ” તરીકે જાણીતુ છે. તે કેટલેક અંશે લેયર કેક તરીકે દેખાય છે, જે પહોળા વાદળ ધરી નીચે લટકતું રહે છે. વોલ ક્લાઉડની એક તરફ વરસાદ મુક્ત હોય છે, જ્યારે અન્યની સાથે વરસાદના ઘન ઝાપટા હોય છે. સુપરસેલનું ઉપર નીચે થતું અપડ્રાફ્ટ રડાર પર “મેસોસાયક્લોન” તરીકે દેખાય છે. સુપરસેલ થંડરસ્ટ્રોમ્સની સાથે રહેલા ટોર્નેડો લાંબા સમય સુધી પૃથ્વી સાથે લાંબા સમય સુધી - એક કલાક અથવા અન્ય ટોર્નેડો કરતા વધુ સમય સુધી સંપર્કમાં રહે છે અને 200 એમપીએચ કરતા વધુ ગતિથી પવન ફૂંકાતો હોવાથી હિંસક બનવાની શક્યતાઓ રહેલી છે. '''લેન્ડસ્પાઉટ''' સામાન્ય રીતે સુપરસેલ ટોર્નેડો કરતા નબળા હોય છે, લેન્ડસ્પાઉટ વલ ક્લાઉડ કે મેસોસાયક્લોન સાથે સંકળાયેલા હોતા નથી. નીચે ઉતરતા ક્યુમ્યુલોનિમબસ અથવા ઉપર ચડતા ક્યુમુલલ વાદળો અને જમીન વોટરસ્પાઉટની સમકક્ષ હોય તેવું નોંધી શકાય છે. તે ઘણી વખત 'ગસ્ટ ફ્રંટ' તરીકે જાણીતા થંડરસ્ટ્રોમમાંથી નીકળતી ઠંડા વરસાદની ડાઉનડ્રાફ્ટ હવાની અગ્ર ધારનું સ્વરૂપ હાંસલ કરે છે. '''ગસ્ટનાડો''' નબળુ અને સામાન્ય રીતે ટૂંકા અસ્તિત્વવાળું, ગસ્ટનાડો થંડરસ્ટ્રોમના અગ્રભાગમાંથી પવનના ઝાપટાનું સ્વરૂપ ધારણ કરે છે, જે થોડા સમય માટે ગોળ ગોળ ફરે છે અથવા વિખરાયેલા વાદળ જેવું દેખાય છે. વાદળની ઉપર સુધી અથવા પરિભ્રમણ વચ્ચે દેખીતું જોડાણ નથી. તે ધૂળ જેવું દેખાય છે. '''વોટરસ્પાઉટ''' વોટરસ્પાઉટ પાણીની ઉપરનું ટોર્નેડો છે. થોડા સ્વરૂપ સુપરસેલ થંડરસ્ટ્રોમ્સનું સર્જન કરે છે, પરંતુ અન્યો નબળા થંડરસ્ટ્રોમ અથવા ઝડપથી વધતા જતા વાદળાના ઢગલામાંથી આકાર લે છે. વોટરસ્પાઉટ સામાન્ય રીતે ઓછી ઉગ્રતાવાળા હોય છે અને ઓછા નુક્શાનમાં પરિણમનારા હોય છે. જવલ્લેજ પચાસ યાર્ડ પહોળાથી વધુ, તે હૂંફાળા ઉષ્ણકટિબંધનું સમુદ્ર જદળ પર આકાર લે છે, તેનું નાળચું તાજાજળનું બનેલું ડ્રોપલેટ હોવા છતાં ઘટ્ટતામાંથી પાણીની વરાળમાંથી સંક્ષિપ્ત થાય છે - સમુદ્રાના ખારા પાણીમાંથી નહી. વોટરસ્પાઉટ સામાન્ય રીતે જમીન સુધી પહોંચતા સુધીમાં વિખરાઇ જાય છે. નીચે જણાવેલા ટોર્નેડો જેવા પરિભ્રમણો છે '''ડસ્ટ ડેવિલ્સ''' રણ અથવા સૂકી જમીન પરના સૂકા, ગરમ, ચોખ્ખા દિવસો ડસ્ટ ડેવિલ્સ લાવી શકે છે. મોડી સવારે અથવા બપોરના કલાકોના પ્રારંભમાં સામાન્ય રીતે ગરમ સૂર્યમાં આકાર લે છે, આ મોટે ભાગ નુક્શાનરહિત ગોળ ગોળ ફરતી હવાને રણની હળવી હવાની લહેર દ્વારા વેગ મળે છે જે 70 એમપીએચની ઝડપે ધૂળની વમળની જેમ ફરતી ઘૂમરીનું સર્જન કરે છે. થંડરસ્ટ્રોમ (અથવા કોઇ પણ વાદળ) સાથે સંલગ્ન નહી તેવા ટોર્નેડોથી તે અલગ પડે છે, અને સામાન્ય રીતે તે અત્યંત નબળા ટોર્નેડોથી નબળા હોય છે. ખાસ રીતે, ઘણા લાંબા સમય સુધી રહી શકતા હોવા છતા ડસ્ટ ડેવિલનું જીવન ચક્ર થોડી મિનીટોનું અથવા તેનાથી પણ ઓછુ હોય છે. સામાન્ય રીતે નિરુપદ્રવી હોવા છતા તેઓ નજીવુ નુક્શાન પહોંચાડવા માટે જાણીતા છે. તે વાહનોને માર્ગ પરથી અદ્રશ્ય કરી શકે છે અને તમારી આંખમાં ધૂળ નાખીને આંખને નુક્શાન પહોંચાડી શકે છે. '''ફાયરવ્હર્લ્સ''' મોટા જંગલની આગ અથવા જ્વાળામુખી વિસ્ફોટથી કેટલીક વાર ભારે ગરમીનું સર્જન થાય છે તે ફાયરવ્હર્લ તરીકે જાણીતુ છે, જે ટોર્નેડો જેવું ધૂમાડા અને/અથવા આગના ઉપર નીચે થતા સ્તંભો જેવું હોય છે. આગની મોટી જ્વાળાઓ પવનમાં રહેલા કેટલીક પ્રાથમિક નબળા વર્તુળાકાર અથવા વમળમાં વણાઇ જાય છે ત્યારે આવું બને છે. આગના વમળો સાથે જોડાયેલા પવવની ગતિ 100 એમપીએચ કરતા વધુ હોવાનું અંદાજવામાં આવ્યું છે. તેને કેટલીક વાર આગના તોફાની વાવાઝોડા, ભયંકર આગ અથવા ફાયનેડોઝ કહેવામાં આવે છે. <ref> હવામાન એનસાયક્લોપીડીયા, ધી વેધર ચેનલ 2 જૂન 2009ના રોજ મૂલ્યાંકિત, http://www.theweatherchannelkids.com.</ref> === આગ === જંગલમાં લાગેલી આગ બિનઅંકુશિત આગ હોય છે જે જંગલ વિસ્તારોને બાળી નાખે છે. તેના સામાન્ય કારણોમાં [[વીજળી]] અને [[દુષ્કાળ]]નો સમાવેશ થાય છે, પરંતુ જંગલમાં લાગેલી આગનો પ્રારંભ કદાચ માનવીઓની અવગણના દ્વારા અથવા ગુનાહિત આગ દ્વારા કરવામાં આવ્યો હોય છે. તે ગ્રામિણ વિસ્તારોમાં રહેતા લોકોમાં અને જંગલી જીવન સામે જોખમ ઊભુ કરી શકે છે. જંગલમાં આગનો નોંધપાત્ર કિસ્સો 2009માં [[ઓસ્ટ્રેલિયા]]માં વિક્ટોરીયન જંગલમાં લાગેલી આગનો છે. === આરોગ્ય અને રોગો === ==== વ્યાપક રોગચાળો ==== [[ચિત્ર:Colorized transmission electron micrograph of Avian influenza A H5N1 viruses.jpg|thumb|A H5N1 વાયરસ જે એવિયન ઇન્ફ્લુએન્ઝામાં પરિણમ્યુ હતું. ]] સંકોચશીલ રોગનું ફાટી નીકળવું એ વ્યાપક રોગચાળો છે જે માનવ વસ્તીમાં ઝડપી દરે ફેલાય છે. દેશવ્યાપી રોગ એ વ્યાપક રોગચાળો છે, જેનો ફેલાવો વૈશ્વિક સ્તરે હોય છે. ઇતિહાસમાં અસંખ્ય વ્યાપક રોગચાળાઓ છે, જેમ કે બ્લેક ડેથ. છેલ્લા સો વર્ષોમાં નોંધપાત્ર દેશવ્યાપી રોગચાળામાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છેઃ * 1918માં [[સ્પેનિશ ફ્લૂ]] દેશવ્યાપી રોગચાળો, જેનાથી વિશ્વભરમાં 50 મિલીયન લોકોના મૃત્યુ થયા હોવાનો અંદાજ છે. * 1957-58માં એસિયન ફ્લૂ દેશવ્યાપી રોગચાળો, જેના લીધે 1 મિલીયન લોકોનો મૃત્યુ થયા હોવાનો અંદાજ છે. * 1968-69માં હોંગકોંગ ફ્લૂ દેશવ્યાપી રોગચાળો * 2002-3માં સાર્સ રોગચાળો * 1959ના પ્રારંભમાં એઇડ્ઝ રોગચાળો * એચ1એન1 ઇન્ફ્લુએન્ઝા (સ્વાઇન ફ્લૂ) રોગચાળો 2009-? અન્ય રોગો કે જે વધુ ધીમેથી ફેલાય છે, પરંતુ તેને હજુ પણ વૈશ્વિક આરોગ્ય કટોકટી તરીકે ડબ્લ્યુએચઓ (WHO) દ્વારા ગણવામાં આવે છે તેમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છેઃ * એક્સડીઆર ટીબી (XDR TB), ફેફસાના ક્ષયરોગનું તાણ, જે દવાની સારવાર સામે વિસ્તીર્ણ પ્રતિકાર છે * મેલેરીયા, જે દર વર્ષે અંદાજે 1.5 મિલીયન લોકોને મારી નાખતો હોવાનો અંદાજ છે * એબોલા હેમોરહેજિક તાવ, જે [[આફ્રિકા]]માં અનેક વાર વિસ્ફોટને કારણે અસંખ્ય લોકોને શિકાર બનાવ્યા હોવાનો દાવો કરે છે ==== દુષ્કાળ ==== આધુનિક સમયમાં દુષ્કાળે સબ સહારણ આફ્રિકાને કારમી રીતે અસર કરી છે, જોકે આધુનિક દુષ્કાળથી શિકાર બનેલાઓની સંખ્યા 20મી સદીના એશિયન દુષ્કાળ દ્વારા મૃત્યુ પામેલાઓની સંખ્યા કરતા ઘણી ઓછી છે. === અવકાશ === ==== ગેમે કિરણોનો ભડકો ==== ==== અસર કરતી ઘટનાઓ ==== આધુનિક સમયમાં અનેક મોટી અસર કરતી ઘટનાઓમાંની એક જૂન 1908ની તૂંગુસ્કા ઘટના હતી. ==== સૂર્યની જ્વાળાઓ ==== સૂર્ય જ્વાળા એ અસાધારણ ઘટના છે, જ્યાં [[સૂર્ય]] અચાનક જ મોટી માત્રામાં સાધારણ કરતા વધુ સૂર્ય કિરણોત્સર્ગ બહાર ફેંકે છે. કેટલીક જાણીતી સૂર્ય જ્વાળાઓમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે: * X20 ઘટના 16 ઓગસ્ટ 1989ના રોજ * 2 એપ્રિલ 2001ના રોજ સમાન પ્રકારની જ્વાળા * અગાઉ ક્યારે પણ જોવા ન મળી હોય તેવી અત્યંત શક્તિશાળી જ્વાળા 4 નવેમ્બર 2003ના રોજ થઇ હતી, જે અંદાજે X40 અને X45 વચ્ચે હતી * ભૂતકાળના 500 વર્ષોમાં અત્યંત શક્તિશાળી જ્વાળા સપ્ટેમ્બર 1859માં થઇ હોવાનું મનાય છે. ==== સુપરનોવા અને હાયપરનોવા ==== == કુદરતી વિનાશનું ભવિષ્ય == [[યુનાઇટેડ કિંગડમ]] સ્થિત ચેરિટી ઓક્સફામએ જાહેરમાં દર્શાવ્યું હતું કે હવામાન આઘારિત વિનાશથી અસરગ્રસ્ત લોકોની સંખ્યામાં આશરે 50 ટકાનો વધારો થઇને [[2015]] સુધીમાં વાર્ષિક 375 મિલીયન સુધી પહોંચે તેવી શક્યતા સેવાય છે. <ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/8009412.stm બીબીસી: તાપમાન વિનાશની ઓક્સફામ ચેતવણી આપે છે]</ref> == વીમો == કુદરતી વિનાશ વીમા ઉદ્યોગમાં મોટા ભાગ ભજવે છે, આ ઉદ્યોગ વાવાઝોડાઓ, ભયાનક આગ અને અન્ય અણધારી આપત્તિમાંથી ઊભા થતા ચોક્કસ પ્રકારના નુક્શાન સામે ચૂકવણી કરે છે. મોટી પુનઃવીમા કંપનીઓ ખાસ કરીને તેમાં સંકળાયેલી હોય છે. <ref>III. (2008). [http://www.iii.org/media/presentations/naturalcatastrophe2008review/ 2008 કુદરતી આપત્તિ સમીક્ષા.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090220224552/http://www.iii.org/media/presentations/naturalcatastrophe2008review/ |date=2009-02-20 }}</ref> == સંદર્ભો == {{Reflist}} == બાહ્ય લિંક્સ == * {{cite web | url=http://www.newsweek.com/id/135814 | title=When Nature Attacks | publisher=Newsweek | access-date=2010-02-04 | archive-date=2008-05-09 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080509011227/http://www.newsweek.com/id/135814 | url-status=dead }} * {{cite web | url=http://www.gri-p.net | title=Global Risk Identification Program (GRIP) | publisher=GRIP | access-date=2021-07-09 | archive-date=2017-09-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170923172051/http://gri-p.net/ | url-status=dead }} * {{cite web | url=http://go.worldbank.org/BCQUXRXOW0 | title=World Bank's Hazard Risk Management | publisher=World Bank | access-date=2010-02-04 | archive-date=2010-04-09 | archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20100409011106/http://go.worldbank.org/BCQUXRXOW0 | url-status=dead }} * {{cite web | url=http://gfdrr.org | title=Global Facility for Disaster Reduction and Recovery (GFDRR) | publisher=GFDRR }} * {{cite web | url=http://www.disasternews.net/ | title=Disaster News Network | access-date=2006-11-05 | archive-date=2006-11-05 | archive-url=https://web.archive.org/web/20061105012103/http://www.disasternews.net/ | url-status=dead }}વિનાશ સંબધિત સમાચારો અંગે યુએસની ન્યૂઝ સાઇટ * {{cite web | url=http://www.em-dat.net/ | title=EM-DAT International Disaster Database | access-date=2006-11-05 | archive-date=2007-01-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070107121958/http://www.em-dat.net/ | url-status=dead }} દેશનો પરિચય, વિનાશ પરિચય અને વિનાશ યાદીને સમાવે છે. * {{cite web | url=http://www.whoi.edu/institutes/coi/topicIndex.do?o=read&id=113 | title=Natural Hazard Information from the Coastal Ocean Institute | publisher=[[Woods Hole Oceanographic Institution]] | access-date=2006-11-05 | archive-date=2006-08-28 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060828002623/http://www.whoi.edu/institutes/coi/topicIndex.do?o=read&id=113 | url-status=dead }}ખાસ કરીને [[સુનામી]], [[વાવાઝોડા]] અને અન્ય [[તોફાનો]] પર સહિતના આર્ટિકલો. * {{cite web | url=http://www.projectarcix.com | title=ProjectArcix: Global Disaster Information Portal | access-date=2021-07-09 | archive-date=2014-05-18 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140518022121/http://projectarcix.com/ | url-status=dead }} મંતવ્યો, પરિણામો, સરકાર અને નાગરિકનો પ્રતિભાવ અને અસંખ્ય કુદરતી વિનાશના કેસ સ્ટડીઝ * {{cite web | url=http://www.gdacs.org | title=Global Disaster Alert and Coordination System | publisher=[[European Commission]] and [[United Nations]] website initiative }} * {{cite web | url=http://www.undp.org/bcpr/ | title=What the Development Programme of the United Nations (UN) does to reduce the human risks linked to Natural Disasters | publisher=United Nations Development Programme (UNDP) | access-date=2010-02-04 | archive-date=2015-01-13 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150113004832/http://www.undp.org/bcpr/ | url-status=dead }} * {{cite web | url=http://gridca.grid.unep.ch/undp/ | title=Pioneering Disaster Risk Index (DRI) Tool | publisher=United Nations Development Programme (UNDP) | access-date=2010-02-04 | archive-date=2014-06-18 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140618224910/http://gridca.grid.unep.ch/undp/ | url-status=dead }} વિશ્વમાં દરેક દેશો પર મહત્વની માહિતી પૂરી પાડે છે. * {{cite web | url=http://across.co.nz/WorldsWorstDisasters.html | title=World's Worst Natural Disasters | access-date=2009-07-01 }} વિશ્વમાં ખરાબમાં ખરાબ વિનાશોની યાદીનો સમાવેશ કરે છે. [[શ્રેણી:કુદરતી વિનાશ]] abnka28ru8ejtkuvj2cihwvji33us8n 0 26453 901487 901201 2026-06-14T15:19:10Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 901487 wikitext text/x-wiki {{સુધારો}} {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> |name=Manhattan<!-- at least one of the first two fields must be filled in --> |official_name=New York County |other_name= |native_name=<!-- if different from the English name --> |nickname= |settlement_type=[[Borough (New York City)|Borough]] of New York City <!-- e.g. Town, Village, City, etc.--> |total_type=<!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> |motto= <!-- images and maps -----------> |image_skyline=NYC wideangle south from Top of the Rock.jpg |imagesize= |image_caption=[[Midtown Manhattan]] as seen from the [[GE Building]]. |image_flag= |flag_size= |image_sea= |seal_size= |image_shield= |shield_size= |image_blank_emblem= |blank_emblem_type= |blank_emblem_size= | image_map = {{infobox mapframe|frame=yes|plain=y|frame-width=250|frame-height=250|zoom=10|frame-lat=40.782|frame-long=-73.965|type=shape-inverse|id=Q11299|title=મેનહટન}} | mapsize = | map_caption = ન્યુ યોર્કના નક્શામાં મેનહટનનું સ્થાન | image_map1 = |pushpin_map=<!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position=<!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption= |pushpin_mapsize= <!-- Location ------------------> |subdivision_type=Country |subdivision_name=United States |subdivision_type1=State |subdivision_name1=[[New York]] |subdivision_type2=County |subdivision_name2=New York County |subdivision_type3=City |subdivision_name3=[[New York City]] <!-- Smaller parts (e.g. boroughs of a city) and seat of government --> |seat_type= |seat= |parts_type= |parts_style=<!--=list (for list), coll (for collapsed list), para (for paragraph format) Default is list if up to 5 items, coll if more than 5--> |parts=<!-- parts text, or header for parts list --> |p1= |p2=<!-- etc. up to p50: for separate parts to be listed--> <!-- Politics -----------------> |government_footnotes= |government_type= |leader_title=[[Borough President]] |leader_name=[[Scott Stringer]] (D) |leader_title1=[[New York County District Attorney|District Attorney]] (New York County) |leader_name1=[[Cyrus Vance, Jr.]] |established_title=Settled |established_date=1624 <!-- Area ---------------------> |area_magnitude= |unit_pref= |area_footnotes= |area_total_sq_mi=33.77 |area_land_sq_mi=22.96 |area_water_sq_mi=10.81 |area_water_percent= <!-- Elevation --------------------------> |elevation_footnotes=<!--for references: use tags--> |elevation_m= |elevation_ft= |elevation_max_m= |elevation_max_ft= |elevation_min_m= |elevation_min_ft= <!-- Population -----------------------> |population_as_of= |population_footnotes= |population_note= |population_total=1629054 |population_density_sq_mi=70951 <!-- General information ---------------> |timezone= |utc_offset= |timezone_DST= |utc_offset_DST= |coordinates = {{coord|40|47|N|73|58|W|region:US-NY|display=inline,title}} <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type=<!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code= |area_code= |website=[http://www.mbpo.org/ Official Website of the Manhattan Borough President] |footnotes= }} '''મેનહટન'''એ [[ન્યૂ યોર્ક]] સિટીનું વહીવટી શહેર છે. [[હડસન નદી]]ના મુખ પાસે '''મેનહટન આઇસલેન્ડ'''માં સ્થિત, પ્રાંતની સરહદો '''ન્યૂ યોર્ક કાઉન્ટી''' જેવી જ છે, જે સ્ટેટ ઓફ ન્યૂ યોર્કની અસલ કાઉન્ટી છે. તેમાં મેનહટન આઇસલેન્ડ નજીક આવેલા વિવિધ નાના આઇસલેન્ડ: [[રૂઝવેલ્ટ આઇસલેન્ડ]], [[રેન્ડાલ્સ આઇસલેન્ડ]], [[વર્ડ્સ આઇસલેન્ડ]], [[ગવર્નર આઇસલેન્ડ]], [[લિબર્ટી આઇસલેન્ડ]], પાર્ટ [[એલિસ આઇસલેન્ડ]] અને [[યુ થાન્ટ આઇસલેન્ડ]] ઉપરાંત [[બ્રોન્ક્સ]] નજીક મુખ્યલેન્ડનો [[મારબલ હિલ]]ના નાનકડા હિસ્સાનો પણ સમાવેશ થાય છે. ન્યુયોર્કનું મુખ્ય શહેર મેનહટનના દક્ષિણ હિસ્સાથી શરૂ થાય છે. 1898માં તેનો વિસ્તાર વધારીને નજીકના બધા કાઉન્ટીનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો.<ref name="NJvNY">[http://caselaw.lp.findlaw.com/cgi-bin/getcase.pl?court=US&amp;navby=case&amp;vol=000&amp;invol=120ORIG ''ન્યૂ જર્સી વિરુદ્ધ ન્યૂ યોર્ક'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050109083017/http://caselaw.lp.findlaw.com/cgi-bin/getcase.pl?court=US&navby=case&vol=000&invol=120ORIG |date=2005-01-09 }}, 523 યુ.એસ. 767 (1998). સુધારો 2008-01-04.</ref> આ શહેરીકરણ પામેલા પાંચ પ્રાંતમાં સૌથી નાનો પરંતુ સૌથી વધુ વિકસીત થયેલો વિસ્તાર છે. ન્યુયોર્ક શહેરના આ કાઉન્ટીની વસ્તી સમગ્ર યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં સૌથી વધુ [[વસ્તી ગીચતા]] ધરાવે છે અને 2008ની વસ્તી પ્રમાણે, વર્ષમાં 22.96 ચોરસ માઇલ(59.47 કિ.મી²)ના જમીન વિસ્તારમાં 1,634,795ની વસ્તી કે પ્રત્યેક ચોરસ કિ.મી.(27,485/કિ.મી²)માં 71,201 મકાન છે, જે સમગ્ર વિશ્વમાં સૌથી વધુ ગીચતા ધરાવતો વિસ્તાર છે. તે 2005માં 1,00,000 ડોલરથી વધારે ''માથાદીઠ'' વ્યક્તિગત આવક સાથે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના સૌથી ધનિક વિસ્તારોમાનો એક છે.<ref>{{cite web|url=http://www.bea.gov/regional/reis/drill.cfm?table=CA1-3&catable=CA1-3&lc=30&years=2005&rformat=display&areatype=LOCAL&sort=1|title=U.S. Bureau of Economic Analysis|publisher=Bea.gov|date=2009-04-23|access-date=2009-05-30|archive-date=2007-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929124701/http://www.bea.gov/regional/reis/drill.cfm?table=CA1-3&catable=CA1-3&lc=30&years=2005&rformat=display&areatype=LOCAL&sort=1|url-status=dead}}</ref> ન્યૂ યોર્કના પાંચ પ્રાંતમાં વસ્તીની દ્રષ્ટિએ મેનહટન ત્રીજું સ્થાન ધરાવે છે. મેનહટન એ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને સમગ્ર વિશ્વનું મહત્વનું વ્યાપારી, નાણાકીય અને સાંસ્કૃતિક કેન્દ્ર છે.<ref>બેરી, ડેન. [http://www.nytimes.com/2001/10/11/nyregion/nation-challenged-new-york-new-york-carries-but-test-its-grit-has-just-begun.html "અ નેશન ચેલેન્જ્ડ: ઇન ન્યૂ યોર્ક; ન્યૂ યોર્ક કેરીઝ ઓન, બટ ટેસ્ટ ઓફ ઇટ્સ ગ્રિટ હેઝ જસ્ટ બિગન"], ''[[ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ]]'' , ઓક્ટોબર 11, 2001. જૂન 30, 2009.ના રોજ જોવામાં આવ્યું હતું. "અ રોરિંગ વોઇડ હેઝ બીન ક્રિએટેડ ઇન ધ ફાઇનાન્સિયલ સેન્ટર ઓફ ધ વર્લ્ડ."</ref><ref>સોરેન્ટિનો, ક્રિસ્ટોફર. [http://www.nytimes.com/2007/09/16/nyregion/thecity/16toug.html?pagewanted=2&amp;_r=1 "વ્હેન હિ વોઝ સેવન્ટીન"], ''ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ'' , સપ્ટેમ્બર 16, 2007. છેલ્લે જોયા તારીખ ડિસેમ્બર 22, 2007. "વર્ષ 1980માં શહેરના મધ્યભાગોમાં થયેલી ક્રાંતિના કેટલાક ચિન્હો હયાત હતા જેણે ન્યૂ યોર્કનાં સંગીતમાં પુનઃ જોશ પૂર્યું આ ઉપરાંત તેણે કલાને પણ જીવંત કરી જેથી મેનહટન તે જ્યારે સ્થપાયું ત્યારે એટલે કે 1940માં હતું તેવુંને તેવું જ વિશ્વમાં કલાનાં કેન્દ્ર તરીકે ઉભરી આવ્યું."</ref><ref>બમિલર, એલિઝાબેથ. [http://www.nytimes.com/1995/10/08/nyregion/pope-s-visit-cardinal-pope-s-important-ally-cardinal-shines-high-hierarchy.html "ધ પોપ્સ વિઝિટ: ધ કાર્ડિનલ; એઝ પોપ્સ ઇમ્પોર્ટન્ટ એલી, કાર્ડિનલ શાઇન્સ હાઇ ઇન હાયરાર્કી"], ''ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ'' , ઓક્ટોબર 8, 1995. છેલ્લે જોવાઈ ડિસેમ્બર 18, 2007. "યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના સમૂહમાધ્યમો અને સંસ્કૃતિના મુખ્ય કેન્દ્રના મુખ્ય પાદરી હોવાને કારણે કાર્ડિનલ ઓ કોનોર પાસે અન્ય પાદરીઓની સરખામણીએ વધારે સત્તા હતી."</ref> યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની ઘણી મોટી રેડિયો, ટેલિવિઝન અને ટેલિકોમ્યુનિકેશન કંપની અહીં સ્થિત છે, તથા ન્યુઝ, મેગેઝીન, બુક્સ અને અન્ય મિડીયા પ્રકાશકોના મુખ્ય મથક પણ અહીં છે. મેનહટન ઘણા પ્રખ્યાત જોવાલાયક સ્થળો, પ્રવાસીઓ માટે આકર્ષણ, મ્યુઝિયમ અને યુનિવર્સિટીઓ પણ ધરાવે છે. આ ઉપરાંત યુનાઇટેડ નેશન્સનું મુખ્ય મથક પણ અહીં છે. સમગ્ર દેશમાં સૌથી વધુ કોર્પોરેટ કંપનીના વડામથક આ શહેર ધરાવે છે, ઉપરાંત [[નાસ્ડેક]](NASDAQ) અને [[ન્યૂ યોર્ક સ્ટોક એક્સચેંજ]] અહીં હોવાથી મેનહટન એ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સનું સૌથી મોટું અને કેન્દ્રિય વેપારનું શહેર છે.<ref>[http://www.demographia.com/db-cbd2000.pdf યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સેન્ટ્રલ બિઝનેસ ડિસ્ટ્રિક્ટ્સ], ''ડેમોગ્રાફિઆ.'' છેલ્લો સુધારો 2009-06-29.</ref> તે ન્યૂ યોર્ક સિટી અને ન્યૂ યોર્ક મેટ્રોપોલિટન રિજીયનનું કેન્દ્ર છે, જે શહેરની સરકારનું પદ ધરાવે છે અને ક્ષેત્રની રોજગારી, ઉદ્યોગ અને મનોરંજનની પ્રવૃત્તિઓનું કેન્દ્ર છે. જેના કારણે ન્યૂ યોર્કના [[બ્રુક્લીન]] અને [[ક્વીન્સ]] જેવા અન્ય પ્રાંતના લોક મેનહટનમાં જો ફરવા આવે તો “શહેરમાં જઇએ છીએ” તેવું કહે છે.<ref>[http://www.barrypopik.com/index.php/new_york_city/entry/going_to_the_city_manhattan/ BarryPopik.com]</ref> == વ્યુત્પત્તિશાસ્ત્ર == ''મેનહટન'' નામ રોબર્ટ જુએટની લોગબુકમાં 1609માં લખાયેલા શબ્દ ''માન્ના- હાટા'' પરથી લેવામાં આવ્યો છે. તેઓ [[હેનરી હડસન]]ના યોક ''[[હાલ્વે મીન]]'' (હાલ્ફ મૂન)ના અધિકારી હતા.<ref>[https://web.archive.org/web/20040616103037/http://www.newsday.com/community/guide/lihistory/ny-history-hs216a1v,0,919043.story?coll=ny-lihistory-navigation રોબર્ટ જ્યુટની જર્નલની સંપૂર્ણ માહિતી: ન્યૂ યોર્ક હિસ્ટોરિકલ સોસાયટીના સંગ્રહમાંથી, બીજી શ્રેણી, 1841 લોગ બુક], ''[[ન્યૂઝડે]]'' . 16-05-2007ના સુધારેલ.</ref> 1610ના નક્શામાં મૌરિશિયશ નદી( થોડા સમય બાદ નામ બદલીને [[હડસન નદી]] થયું)ના બંને પૂર્વ અને પશ્ચિમ કિનારાનું નામ માનાબાટા બે વખત દર્શાવવામાં આવ્યું હતું. [[લિનાપી ભાષા]]માં "મેનહટન" શબ્દનું ભાષાંતર “આઇસલેન્ડ ઓફ મેની હિલ્સ (ઘણા પર્વતોના આઇસલેન્ડ)” તરીકે કરવામાં આવ્યું છે.<ref name="Mannahatta">હોલોવે, માર્ગ્વેરાઇટ. [http://www.nytimes.com/2004/05/16/nyregion/urban-tactics-i-ll-take-mannahatta.html "અર્બન ટેક્ટિક્સ; આઈ વિલ ટેક મેનહટ્ટા"], ''ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ'' , મે 16, 2004, છેલ્લે જોવાઇ જૂન 30, 2009. "હેનરી હડસને વર્ષ 1609માં જે કલ્પના કરી હતી તેને તે જોઇ શકતો હતો કારણ કે તેણે એકલા હાથે મેનહટનનો પ્રવાસ ખેડ્યો હતો. લેનાપ ભાષામાં તેનો મતલબ ''ઘણી બધી ટેકરીઓનો ટાપુ'' થતો હતો."</ref> == ઇતિહાસ == === વસાહતી === હાલના સમયે મેનહટન ગણાતો વિસ્તાર લિનાપેના વસાહાતીઓનો હતો. 1524માં, કેનોઇસમાં કેટલાક લિનાપે ન્યૂ યોર્ક હાર્બરને પાર કરનાર પ્રથમ યુરોપિયન શોધક ફ્લોરન્ટાઇન [[ગિયોવાન્ની દે વેરાઝાનો]]ને મળ્યા, જોકે તેઓ હાર્બર પાસ્ટ ધી નેરોઝમાં કદાચ પ્રવેશ્યા ન હતા.<ref>સુલિવાન, ડો. જેમ્સ. [http://www.usgennet.org/usa/ny/state/his/bk1/ch3/pt1.html "ધ હિસ્ટ્રી ઓફ ન્યૂ યોર્ક સ્ટેટ: બુક 1, પ્રકરણ 3"] {{Webarchive|url=https://archive.today/20070815192334/http://www.usgennet.org/usa/ny/state/his/bk1/ch3/pt1.html |date=2007-08-15 }}, યુએસજેનનેટ, છેલ્લે જોવાઇ 2007-05-01. "એ બાબતના સંતોષજનક પુરાવાઓ છે કે ગિવોઆની દા વેરાઝાનોએ વર્ષ 1524માં ન્યૂ યોર્કના બહારી બંદરમાં વહાણવટું ખેડ્યું હતું.</ref> [[ડચ ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની]]માં કાર્યરત એક ઇંગ્લિશ માણસે આ વિસ્તારનો નક્શો બનાવ્યો હતો ત્યાં સુધી આ હેનરી હડસનની ખોજ ન હતી.<ref>{{cite book|title=New York: the World's Capital City, Its Development and Contributions to Progress|author=Rankin, Rebecca B., Cleveland Rodgers|publisher=Harper|year=1948}}</ref> હડસન મેનહટન આઇસલેન્ડ પર આવ્યો અને ત્યાં 1609માં ઘણા લોક રહેતા હતા અને તેમાં ઉત્તરોતર વધારો થતો ગયો અને તે નદીનું નામ [[હડસન નદી]] પડ્યું, જે સ્થાને તે આવેલો હતો તે સ્થાન આજે પણ અલ્બાનીમાં છે.<ref name="SciAm">[http://www.ulster.net/~hrmm/diglib/sciamer/hhudson/hhudson.htm "હેનરી હડસન એન્ડ હિઝ એક્સપ્લોરેશન"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118021253/http://www.ulster.net/~hrmm/diglib/sciamer/hhudson/hhudson.htm |date=2012-01-18 }} ''સાયન્ટિફિક અમેરિકન'' , સપ્ટેમ્બર 25, 1909, છેલ્લે જોવાઈ મે 1, 2007. "જોકે આ આશા ખૂબ જ પોકળ હતી. નીડરતા ભરેલા તેના આ સાહસમાંથી એક બાબત સ્પષ્ટ થતી હતી કે ઉત્તરપશ્ચિમી વિસ્તારની પુનઃ શોધ કરવામાં તે ફરી એક વખત નિષ્ફળ ગયો છે. બીજો દિવસ "અર્ધ ચંદ્ર" દિન હતો અને તેણે તેનું વહાણ સેન્ડી હૂકમાં લાંગર્યું. એક સપ્તાહ નાની અથવા તો ખુલ્લી હોડી વાળી ખાડી શોધવામાં પસાર થઈ ગયું. અને તેમને બે ટાપુઓ વચ્ચેની જગ્યા મળી આવી તેઓ એક નદી જેવી રીતે શોધાય તેવી રીતે 11મી સપ્ટેમ્બરે ત્યાં પ્રવેશ્યા.""</ref> [[ચિત્ર:Peter Minuit portrait New Amsterdam 1600s light.jpg|thumb|right|પિટર મિનટ]] [[ચિત્ર:Stad Amsterdam in Nieuw Nederland (City Amsterdam in New Netherland) Castello Plan 1660.jpg|thumb|1660માં લોઅર મેનહટન.આઇસલેન્ડની ટોચ તરફનું મોટુ માળખું એ ફોર્ટ એમ્સ્ટરડેમ છે.ઉત્તર એ સાચી દિશામાં છે.]] 1624માં ગવર્નર્સ આઇસલેન્ડ પર [[ડચ]] ફર ટ્રેડિંગને મંજૂરી આપવામાં આવ્યા બાદ ન્યુ નેધરલેન્ડમાં યુરોપિયન લોકો હંમેશા માટે સ્થાયી થયા. 1625માં મેનહટન આઇસલેન્ડના સિટાડેલ અને એમસ્ટરડમના કિલ્લાના બાંધકામ શરૂ થયા જે બાદમાં [[ન્યુ એમસ્ટરડમ]]ના (''Nieuw Amsterdam'' ) નામથી ઓળખાયું.<ref>[http://www.nps.gov/history/nr/travel/kingston/colonization.htm ડચ કોલોનિસ], નેશનલ પાર્ક સર્વિસ. છેલ્લે જોવાઈ મે 19, 2007. "વેસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની દ્વારા પ્રાયોજિત 1624માં 30 કુટુંબો ઉત્તર અમેરિકામાં આવ્યા. તેમણે આજના મેનહટનની સ્થાપના કરીને તેની ગોઠવણી કરી."</ref><ref name="Tolerance">[http://tolerancepark.org/_wsn/page5.html ટોલરન્સ પાર્ક હિસ્ટોરિક ન્યૂ આમ્સ્ટરડેમ ઓન ગવર્નર્સ આઈલેન્ડ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216015240/http://tolerancepark.org/_wsn/page5.html |date=2008-12-16 }}, ટોલરન્સ પાર્ક. છેલ્લે જોવાઈ મે 12, 2007. જુઓ બંધારણીય ઠરાવો સેનેટ નં. 5476 અને એસેમ્બલી નં. 2708.</ref> મેનહટન આઇસલેન્ડને એમસ્ટરડમના કિલ્લાની જગ્યા માટે પસંદ કરવામાં આવ્યું હતું જ્યારે સિટાડેલ નવા આવેલા લોકો માટે અરક્ષિત રાખવામાં આવ્યું હતું. 1625ના વિકાસને ન્યૂ યોર્ક શહેરના જન્મ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.<ref>[http://www.nyc.gov/html/dcas/html/features/greenbook_seal_flag.shtml સિટી સિલ એન્ડ ફ્લેગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071013031016/http://www.nyc.gov/html/dcas/html/features/greenbook_seal_flag.shtml |date=2007-10-13 }}, ન્યૂ યોર્ક સિટી, છેલ્લે જોવાઈ મે 13, 2007. "તારીખ: લોરેલના પાંદડાની નીચે તરફ ઉતરતી સમસ્તરીય શાખા તારીખ 1625 એ નવા આમ્સ્ટરડેમની સ્થાપનાની તારીખ તરીકે ઓળખાઈ.:</ref> પીટર જાન્સઝૂન સ્ચેજનના ''અવર પિપલ'' (''અન્સ વોલ્ક'' )નામના ડોક્યુમેન્ટને આધારે, [[પિટર મિનટ]]એ 1626માં ક્યા સમયે મુખ્ય અમેરિકાના લિનાપે લોકો પાસેથી 60 [[ગિલ્ડર]]ના બદલામાં વેપારના ભાગ રૂપે મેનહટન હસ્તગત કરવામાં આવ્યું હતું, જેની કિંમત 24 [[ડોલર]] હતી.(બ્રેડ અને અન્ય સામગ્રીની કિંમતને ધ્યાને રાખીને કિંમત નક્કી કરવામાં આવી છે.) હાલના ચલણ અનુસાર આ કિંમત લગભગ 1000 ડોલર જેટલી થાય.<ref>[http://www.iisg.nl/hpw/calculate.php IIએસજી.એનએલ]</ref> (ગણતરી ઇન્ટરનેશનલ ઇન્સટિટ્યુટ ઓફ સોશિયલ હિસ્ટ્રિ, એમસ્ટરડમ દ્વારા કરવામાં આવી છે). આ અંદાજને ધ્યાનમાં લેતા, કોઇ વ્યક્તિ મજાકમાં એવું કહી શકે કે 1626માં બીયરની 2400 ટેન્કર્ડ્સ ખરીદવા માટે પૂરતા નાણાં હતા.<ref>{{Citation |last=Nevius |first=Michelle |author-link= |last2=Nevius |first2=James |author2-link= |title=Inside the Apple: A Streetwise History of New York City |place= |publisher=Free Press |year=2009 |volume= |edition= |url=http://www.insidetheapple.net |doi= |id= |isbn=141658997X}}</ref> 1647માં, [[પિટર સ્ટુયવેસન્ટ]]ની કોલોનીના છેલ્લા ડચ ડિરેક્ટર જનરલ તરીકે નિમણૂંક કરવામાં આવી હતી.<ref>વિલિયમ્સ, જાસ્મિન કે. [http://www.nypost.com/seven/11222006/news/cextra/new_york___the_empire_state_cextra_jasmin_k__williams.htm?page=0 "] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929122059/http://www.nypost.com/seven/11222006/news/cextra/new_york___the_empire_state_cextra_jasmin_k__williams.htm?page=0 |date=2007-09-29 }}[http://www.nypost.com/seven/11222006/news/cextra/new_york___the_empire_state_cextra_jasmin_k__williams.htm?page=0 ન્યૂ યોર્ક - ધ એમ્પાયર સ્ટેટ્સ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929122059/http://www.nypost.com/seven/11222006/news/cextra/new_york___the_empire_state_cextra_jasmin_k__williams.htm?page=0 |date=2007-09-29 }}, ''[[ધ ન્યૂ યોર્ક પોસ્ટ]]'' , નવેમ્બર 22, 2006. છેલ્લે જોવાઈ મે 19, 2007. "વર્ષ 1647માં ડચ નેતા પિટર સ્ટુઈવેસન્ટ કોલોનીમાં વ્યાપેલા નિરંકુશ ગુનાઓને ડામીને કાયદો અને વ્યવસ્થાનું પાલન કરવા માટે કડક હાથે આવ્યો."</ref> ન્યૂ એમ્સ્ટરડેમને 2 ફેબ્રુઆરી, 1653ના રોજ શહેર તરીકે ભેળવી દેવામાં આવ્યું હતું.<ref>[http://council.nyc.gov/html/about/about.shtml અબાઉટ ધ કાઉન્સિલ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121203135800/http://council.nyc.gov/html/about/about.shtml |date=2012-12-03 }}, [[ન્યૂ યોર્ક સિટી કાઉન્સિલ]]. છેલ્લે જોવાઈ મે 18, 2007.</ref> 1664માં બ્રિટીશએ ન્યુ નેધરલેન્ડને હસ્તગત કર્યુ અને ઇંગ્લિશ ડ્યુકના યોર્ક અને અલ્બાની બાદ નવું નામ “ન્યૂ યોર્ક” આપવામાં આવ્યું.<ref>[http://www.dos.state.ny.us/kids_room/kids_history.html ન્યૂ યોર્ક સ્ટેટ હિસ્ટ્રી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120422081829/http://www.dos.state.ny.us/kids_room/kids_history.html |date=2012-04-22 }}, [[ન્યૂ યોર્ક]] ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ સ્ટેટ, છેલ્લે જોવાઈ જૂન 29, 2009. "...ન્યૂ યોર્કનું નામ ડ્યૂક ઓફ યોર્કના સન્માનમાં આપવામાં આવ્યું હતું."</ref> સ્ટુયવેસન્ટ અને તેના અધિકારીઓ દ્વારા 24 કલમો રજૂ કરવામાં આવી. જેના દ્વારા બ્રિટીશ નિયમો હેઠળ [[ન્યુ નેધરલેન્ડની આઝાદી]], ધર્મ માટેની સ્વતંત્રતાની બાંહેધરી આપવામાં આવી.<ref>ગ્રિફિસ, વિલિયમ ઈલિયટ. [[s:The Story of New Netherland/Chapter 15|"ધ સ્ટોરી ઓફ ન્યૂ નેધરલેન્ડ" પ્રકરણ 15: ધ ફોલ ઓફ ન્યૂ નેધરલેન્ડ]], ''[[હોટન મિફિન કંપની]]'' , 1909. "ધાર્મિક બાબતોમાં શરતોને આધિન શરણે જવાનો આર્ટિકલ વાંચવામાં આવે છે."ડચ લોકો ચર્ચ સરકારમાં પોતાની નૈતિક અને પવિત્ર ભક્તિ કરી શકે છે.""</ref><ref>[http://tolerancepark.org/_wsn/page2.html ટોલરન્સ પાર્ક હિસ્ટોરિક ન્યૂ એમ્સ્ટરડેમ ઓન ગવર્નર્સ આઈલેન્ડ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216045247/http://tolerancepark.org/_wsn/page2.html |date=2008-12-16 }}, ટોલરન્સ પાર્ક. સુધારો એપ્રિલ 26, 2007.</ref> === અમેરિકન ક્રાંતિ અને પહેલાંનું યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ === [[ચિત્ર:George_Washington_Statue_at_Federal_Hall.JPG|thumb|upright|left|ફેડરલ હોલની સામે આવેલા જે.ક્યુ.એ. વોર્ડના સ્ટેચ્યુ ઓફ જ્યોર્જ વોશિંગ્ટનના સ્થળનું ઉદઘાટન પ્રથમ યુ.એસ. પ્રેસિડેન્ટ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું.]] બ્રિટિશના નિયમોના વિરોધની શરૂઆત 1765માં ન્યૂ યોર્કમાં જુદાં- જુદાં 13 શહેરના [[સ્ટેમ્પ એક્ટ ક્રોંગ્રેસ]]ના રજૂકર્તા દ્વારા યોજાયેલી બેઠકમાં કરવામાં આવ્યો હતો. કોંગ્રેસને પરિણામે ડિક્લેરેશન ઓફ રાઇટ્સ એન્ડ ગ્રિવન્સીસ જાહેર થયું હતું, જે પ્રતિનિધી મંડળનો પ્રથમ દસ્તાવેજ હતો જેને “[[નો ટેક્સેશન વિધાઉટ રિપ્રેઝેન્ટેશન (no taxation without representation)]]” તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. ઉપરાંત એવું પ્રથમ વખત થયું કે જ્યારે કોઇ કોલોની દ્વારા રાજકીય લક્ષ્ય રાખવામાં આવ્યો હતો. આ રસ્તો તેને થોડા સમય બાદ કોન્ટિનેન્ટલ કોંગ્રસની શરૂઆત તરફ લઇ જવાનો હતો. મેનહટનમાં [[સ્ટેમ્પ એક્ટ]]ની ચળવળ બાદ સ્વતંત્રતા માટે ધી [[સન્સ ઓફ લિબર્ટી]]નો વિકાસ થયો. આ ઓર્ગેનાઇઝેશને બ્રિટીશ અધિકારીઓ વિરૂદ્ધ લાંબા સમય માટે લડત શરૂ કરી અને બ્રિટીશ ઓથોરિટીને તોડી પાડવા માટે વૈકલ્પિક મત વ્યવસ્થા પણ શરૂ કરી. 1775માં ન્યૂ યોર્ક પ્રોવિન્સિયલ કોંગ્રેસના હાથમાં સત્તા આવ્યા બાદ આ લડતનો અંત આવ્યો. [[અમેરિકાની ક્રાંતિકારી ચળવળ]]ની મોટાભાગની લડાઇમાં ન્યૂ યોર્ક કેમ્પેઇનના હાર્દમાં મેનહટન હતું. 16 નવેમ્બર, 1776ના રોજ વિનાશકારી બેટલ ઓફ ફોર્ટ વોશિંગ્ટન બાદ કોન્ટિનેન્ટલ આર્મી પર મેનહટનને છોડી દેવાનું દબાણ કરવામાં આવ્યું હતું. બાકીના યુદ્ધ દરમિયાન આ શહેર ઉત્તર અમેરિકામાં કામગીરી માટે બ્રિટીશ રાજકીય અને મિલિટરી કેન્દ્ર બની ગયું.<ref>[http://www.nycgovparks.org/sub_your_park/historical_signs/hs_historical_sign.php?id=8258 ફોર્ટ વોશિંગ્ટન પાર્ક], ન્યૂ યોર્ક સિટી ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ પાર્ક્સ એન્ડ રિક્રિએશન. છેલ્લે જોવાઈ મે 18, 2007.</ref> ન્યૂ યોર્કમાં [[બ્રિટીશ]] મિલિટ્રીના નિયમના અમલ વખતે ગ્રેટ ફાયર ઓફ ન્યૂ યોર્ક દરમિયાન મેનહટનને મોટા પાયે નુક્શાન થયું હતુ. 25 નવેમ્બર, 1783માં જ્યારે [[જ્યોર્જ વોશિંગ્ટન]] મેનહટનમાં પાછા ફર્યા ત્યારે સૌથી છેલ્લી બ્રિટીશ ફોર્સ દ્વારા શહેર છોડવામાં આવ્યું અને બ્રિટીશ અમેરિકામાંથી નિકળી ગયા.<ref>[http://www.nycgovparks.org/sub_newsroom/daily_plants/daily_plant_main.php?id=19733 "હેપ્પી ઇવેક્યુએશન ડે"], ન્યૂ યોર્ક સિટી ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ પાર્ક્સ એન્ડ રિક્રિએશન, નવેમ્બર 23, 2005. છેલ્લે જોવાઈ મે 18, 2007.</ref> 11, જાન્યુઆરી, 1785થી 1788ના અંત સુધી [[ન્યૂ યોર્ક સિટી હોલ]](ત્યારબાદ [[ફ્રોન્સિસ ટાવેર્ન]]) ખાતે [[કોન્ટીનેન્ટલ કોંગ્રેસ]] સાથે યોજાયેલી બેઠકમાં આર્ટિકલ ઓફ કન્ફેડરેશનમાં પાંચ મુખ્ય શહેરોમાં ન્યૂ યોર્ક શહેર પાંચમું હતું. 4, માર્ચ, 1789થી 12, ઓગષ્ટ,1790 સુધી યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં ફેડરલ હોલ ખાતે નવા કાયદા અમલમાં મૂકનારું પ્રથમ શહેર ન્યૂ યોર્ક હતું.<ref>[http://www.senate.gov/reference/reference_item/Nine_Capitals_of_the_United_States.htm ધ નાઇસ કેપિટલ્સ ઓફ ધ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ]. [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સેનેટ]] હિસ્ટોરિકલ ઓફિસ. છેલ્લે જોવાઇ જૂન 9, 2005. ફોટેનબો, રોબર્ટ ઉપર આધારિત, ''ધ નાઇન કેપિટલ્સ ઓફ ધ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ'' , યોર્ક, પેનિસિલ્વિયા: મેપલ પ્રેસ 1948...</ref> [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સુપ્રીમ કોર્ટ]] પ્રથમ વખત ભરાઇ અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ બિલ ઓફ રાઇટ્સનો મુસદ્દો ઘડાયો અને તેને મંજૂરી અપાઇ, અને [[નોર્થવેસ્ટ ઓર્ડિનન્સ]]ની સાથે યુનિયનમાં સ્ટેટ્સને જોડવા તરફ પ્રથમ પગલું ભરવામાં આવ્યું. === 19મી સદીનો વિકાસ === 1825માં [[એરિ કેનાલ]]ની શરૂઆતમાં [[એલેક્ઝાન્ડર હેમિલ્ટન]]ની પ્રથમ [[ટ્રેઝરરી સેક્રેટરી]]ની નીતિ અને કામગીરીને પગલે ન્યૂ યોર્કનો વિકાસ આર્થિક સેન્ટર તરીકે થયો છે, જે [[મધ્યપૂર્વિય યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ]]ના અને કેનેડાના મોટા કૃષિ બજારને એટલાન્ટિક પોર્ટ સાથે જોડે છે. 1854માં ટેમ્માની મેયર તરીકે [[ફેર્નાન્ડો વુડ્સ]]ને પ્રથમ મેયર બનાવવા માટે [[ડેમોક્રેટિક પાર્ટી]] પોલિટિકલ મશિન, ટેમ્માની હોલે તેનો વિકાસ વધારવા અને સપોર્ટ મેળવવા માટે ઘણ સ્થળાંતરીત થયેલા આઇરિશ લોકોની મદદ લીધી. લગભગ એક દશક સુધી ટેમ્માની હોલે સ્થાનિક રાજનીતિ પર એકહથ્થું શાસન કર્યું. 1858માં ખોલવામાં આવેલો [[સેન્ટ્રલ પાર્ક]] અમેરિકન શહેરનું પ્રથમ લેન્ડસ્કેપ પાર્ક છે અને રાષ્ટ્રનો પ્રથમ જાહેર પાર્ક છે.<ref>બ્લેર, સિન્થિયા. [https://web.archive.org/web/20070703224700/http://www.newsday.com/about/ny-ihiny011405story,0,2798382.htmlstory "1858: સેન્ટ્રલ પાર્ક ઓપન્સ"], ''ન્યૂઝડે]' . છેલ્લે જોવાઈ મે 29, 2007. "વર્ષ 1853થી 1856ની વચ્ચે શહેરના કમિશનરોએ સેન્ટ્રલ પાર્કની રચના કરવા માટે 59મી સ્ટ્રીટ કરતા 106મી સ્ટ્રીટની પાંચમા તેમજ આઠમા એવેન્યૂમાંથી વધારે ખરીદી કરી,{{convert|700|acre|km2|1}} આ દેશનો સૌપ્રથમ સાર્વજનિક અને બાગબગીચા ધરાવતો પાર્ક હતો."</ref><ref>રિબઝિન્સ્કી, વિટોલ્ડ. {{waybackdate|site=http://www.smithsonianmagazine.com/issues/2003/july/olmsteds.php|title="Olmsted's Triumph"|date=20061128235238}}, ''[[સ્મિથસોનિયન (મેગેઝિન)]]'' , જુલાઈ 2003. છેલ્લે જોવાઈ મે 29, 2007. "વર્ષ 1876 સુધીમાં લેન્ડસ્કેપ ડિઝાઇનર ફ્રેડેરિક લો અને આર્કિટેક્ટ કાલવર્ટ વોક્સે હાર્લેમ અને મેનહટનના મધ્યભાગની વચ્ચે ભેજવાળા અને વૃક્ષો વિનાના 50 બ્લોક્સની રચના કરી. આ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં બનાવવામાં આવેલો પ્રથમ લેન્ડ સ્કેપ પાર્ક હતો."</ref> [[ચિત્ર:Nast-Tammany.jpg|thumb|થોમસ નાસ્ટ ડિનાઉન્સિસ ટેમેની એઝ એ ફિરોસિયસ ટાઇગર કિલીંગ ડેમોક્રસી; ધી ટાઇગર ઇમેજ કોટ ઓન.]] દક્ષિણ તરફ સ્થળાંતરીત થયેલા (પહેલા જર્મની અને આયરલેન્ડથી આવેલા લોકોથી વધુ) લોકોને કારણે અમેરિકન સિવિલ વોર દરમિયાન શહેર વેપારની રીતે દક્ષિણ તરફ વધુ જોડાયેલું હતું, પરંતુ ગુસ્સો એ માટે હતો કે, જે લોકો 300 ડોલરથી વધુની ચૂકવણી કરે તો તેને તુરંત જ સ્થાન પ્રાપ્ત થતું હતું. જુલાઇ, 1863માં ત્રણ દિવસ સુધી ચાલુ રહેલા ન્યૂ યોર્ક ડ્રાફ્ટ તોફાનો એ અમેરિકાના ઇતિહાસમાં સૌથી ખરાબ નાગરિક અરાજકતા માની શકાય છે. આ તોફાનોમાં 119 લોકોએ જીવ ગુમાવ્યા હતા.<ref>વાર્ડ, જ્યોફ્રી સી. [http://www.nytimes.com/2002/10/06/books/gangs-of-new-york.html "][http://www.nytimes.com/2002/10/06/books/gangs-of-new-york.html ગેન્ગ્સ ઓફ ન્યૂ યોર્ક"], [[કેવિન બેકર]] દ્વારા ''[[પેરેડાઈઝ એલી]]'' ની સમિક્ષા, ''ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ'' , ઓક્ટોબર 6, 2002 છેલ્લે જોવાઈ જૂન 30, 2009. "ન્યૂ યોર્ક ખાતે થયેલા લશ્કરી રમખાણો અમેરિકાના ઇતિહાસમાં નોંધાયેલી અત્યાર સુધીની સૌથી વધારે ખરાબ ઘટના છે: ઇતિહાસકાર એડ્રિયન કૂકના જણાવ્યા અનુસાર આ રમખાણોમાં 119 લોકો માર્યા ગયા હતા. શહેરમાં કાયદો અને વ્યવસ્થાની પુનઃ સ્થાપના કરવા માટે લશ્કરને બોલાવવું પડ્યું હતું તેમણે તમામ તોફાનીઓને નજીકથી વીંધી નાખ્યા હતા."</ref> નાગરીકોની આ લડત બાદ યુરોપથી સ્થળાંતર કરનારા લોકોની સંખ્યામાં વધારો થતો ગયો અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં લાખો રૂપિયાની અને વધુ સારા જીવનની અપેક્ષા રાખનારા લોકો માટે ન્યૂ યોર્ક પ્રથમ પગથિયું બનતું ગયું. ફ્રાંસના લોકો દ્વારા આ વાતનો પૂરાવો આપવા માટે 28, ઓક્ટોબર 1886માં [[સ્ટેચ્યુ ઓફ લિબર્ટિ]] અમેરિકાને ગિફ્ટ કરવામાં આવ્યું.<ref>[http://www.nps.gov/archive/stli/prod02.htm સ્ટેચ્યુ ઓફ લિબર્ટી], નેશનલ પાર્ક સર્વિસ. છેલ્લે જોવાઈ મે 17, 2007.</ref><ref>[http://www.nytimes.com/1987/10/06/nyregion/new-jerseyans-claim-to-liberty-i-rejected.html?n=Top%2fReference%2fTimes%20Topics%2fSubjects%2fS%2fStatue%20of%20Liberty "ન્યૂ જર્સિયન્સ' ક્લેમ ટુ લિબર્ટી 1. રિજેક્ટેડ"], ''ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ'' , ઓક્ટોબર 6, 1987. છેલ્લે જોવાઈ જૂન 30, 2009. "આજે સર્વોચ્ચ અદાલતે સ્ટેચ્યુ ઓફ લિબર્ટીના ન્યૂ યોર્કના સ્થાપત્યનો દરજ્જો બદલવાનો ઇનકાર કર્યો. બે ન્યૂ જર્સીના રહેવાસીઓએ એવો દાવો કર્યો હતો કે સ્ટેચ્યુ ઓફ લિબર્ટી તેમનાં રાજ્યમાં ગણવામાં આવે આ દાવાને કોર્ટે કોઈ પણ જાતની ટિપ્પણી આપ્યા વિના ફગાવી દીધો હતો."</ref> નવા યુરોપિયન સ્થળાંતરીત થયેલા લોકો સાથે સામાજિક સદ્ધરતા પણ લાવ્યા. ઘણા બધા દેશોમાંથી આવેલા લોકો ઓછી કિંમતે કામ કરવા તૈયાર થયા અને સાથે ટેનામેન્ટ્સના દરમાં પણ સુધારો થયો. આ શહેર ક્રાંતિ, મહાજનસત્તાવાદ, કોઇપણ પ્રકારના [[જૂથવાદ]] તથા [[સંઘીકરણ]] છે. 1883માં [[બ્રુકલિન બ્રીજ]] જ્યારે ખુલ્લો મૂકવામાં આવ્યો ત્યારે [[ઇસ્ટ રિવર]] તરફના જોડાણ વધુ મજબુત બન્યા. 1874માં હાલના [[બ્રોન્ક્સ કાઉન્ટી]]નો પશ્ચિમી હિસ્સો ન્યૂ યોર્ક કાઉન્ડીમાં જોડવામાં આવ્યો અને 1895માં હાલના બ્રોન્ક્સ કાઉન્ટીનો બાકીનો હિસ્સો પણ સંમેલીત કરવામાં આવ્યો.<ref>મેસી જુનિયર., હેરી. [http://www.newyorkfamilyhistory.org/modules.php?name=Sections&amp;op=viewarticle&amp;artid=45 બિફોર ધ ફાઈવ-બોરો સિટી: ધ ઓલ્ડ સિટિઝ, ટાઉન્સ એન્ડ વિલેજિસ ધેટ કેમ ટુગેધર ટુ ફોર્મ "ગ્રેટર ન્યૂ યોર્ક"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927221823/http://www.newyorkfamilyhistory.org/modules.php?name=Sections&op=viewarticle&artid=45 |date=2011-09-27 }}, [[ન્યૂ યોર્ક જિનિયાલોજિકલ એન્ડ બાયોગ્રાફિકલ સોસાયટી]] ''ધ ઓનવાયજીએન્ડબી ન્યૂઝલેટર'' ,માંથી વિન્ટર 1998, છેલ્લે જોવાઈ એપ્રિલ 29, 2007. "વર્ષ 1683માં જ્યારે ન્યૂ યોર્કનો પ્રાંત બે કાઉન્ટિસમાં વિભાજિત થયો ત્યારે ન્યૂ યોર્ક શહેર પણ ન્યૂ યોર્ક કાઉન્ટી બન્યું... વર્ષ 1874માં વિકાસની વચ્ચે મેળ સાધવા માટે ન્યૂ યોર્ક શહેર અને કાઉન્ટીનું વેસ્ટચેસ્ટર કાઉન્ટી સાથે સંયોજન થયું જેને હાલમાં વેસ્ટર્ન બ્રોન્ક્સ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે... વર્ષ 1895માં ન્યૂ યોર્ક શહેરનું જોડાણ પૂર્વીય બ્રોન્ક્સ સાથે થયું."</ref> 1898માં જ્યારે પાંચ પ્રાંતોમાંથી એક શહેર બનાવવા માટે ચાર કાઉન્ટીઓને ભેળવવામાં આવી ત્યારે સિટી ઓફ ગ્રેટર ન્યૂ યોર્કનું સર્જન થયું હતું. મેનહટન અને ધી બ્રોન્ક્સ હજી પણ એક કાઉન્ટી જ છે જેને બે અલગ- અલગ પ્રાંત તરીકે વિકાસ કરવામાં આવ્યો છે. 1 જાન્યુઆરી, 1914ના રોજ ન્યૂ યોર્ક શહેરે કાયદાકિય રીતે બ્રોન્ક્સ કાઉન્ટીની રચના કરી અને ન્યૂ યોર્ક શહેરે તેની હાલની સીમા રેખામાં ઘટાડો કર્યો.<ref>હર્મેલિન, ગ્રે અને યુલ્ટાન, લોઇડ. [http://www.nypl.org/branch/bronx/index2.cfm?Trg=1&amp;d1=765&amp;template=brgenhist બ્રોન્ક્સ હિસ્ટ્રી: અ જનરલ સર્વે], [[ન્યૂ યોર્ક પબ્લિક લાઈબ્રેરી]]. સુધારો એપ્રિલ 26, 2007.</ref> === 20મી સદી === [[ચિત્ર:Singer City Investing Hudson Terminal 1909.jpg|thumb|નવી બંધાયેલી સિંગર બિલ્ડીંગ શહેરમાં ઘણી ઉંચી છે, 1909]] [[ચિત્ર:Old timer structural worker2.jpg|thumb|1930માં બંધાયેલી એમ્પાયર સ્ટેટ બિલ્ડીંગની ટોચ પર કામ કરી રહેલો કામદાર.ક્રાઇસ્લર બિલ્ડીંગ તેનાથી નીચી અને પાછળના ભાગમાં દેખાય છે.]] [[ચિત્ર:Manhattan from helicopter edit1.jpg|thumb|મેનહટનનું પ્રતિમાત્મક દ્રશ્ય, ડાબેથી જમણી તરફ, એલિસ આઇસલેન્ડ, સ્ટેચ્યુ ઓફ લિબર્ટી, ધી એમ્પાયર સ્ટેટ બિલ્ડીંગ, અને વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર, મે 2001.]] 1904માં ખુલ્લા મુકાયેલા [[ન્યૂ યોર્ક સિટી સબવે]]નું બાંધકામ બ્રુકલિનના વધારાના બ્રિજની જેમ નવા શહેરને જોડવામાં મદદરૂપ સાબિત થયું. 1920ના દાયકામાં, મેનહટનમાં [[ગ્રેટ માઇગ્રેશન]]ના ભાગરૂપે અમેરિકન સાઉથ તરફથી અને સ્કાઇલાઇન માટે સ્પર્ધા કરતી નવી ગગનચૂંબી ઇમારતો સહિતના પ્રોહિબીશન યુગમાં મોટી તેજીના ભાગરૂપે [[હાર્લેમ રેનેસાંસ]]ને કારણે લોકો મોટા પાયે સ્થળાંતર કરીને આવ્યા. ન્યૂ યોર્ક શહેર 1925માં સદી સુધી રજા કરનારા લંડનને પાછળ છોડી દઇને સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતું શહેર બની ગયું.<ref>ચેઝ-ડન, ક્રિસ્ટોફર અને માનિંગ, સુસાન. [http://www.irows.ucr.edu/research/citemp/ccr02/ccr02.htm "સિટી સિસ્ટમ્સ એન્ડ વર્લ્ડ-સિસ્ટમ્સ: ફોર મિલેનિયા ઓફ સિટી ગ્રોથ એન્ડ ડિક્લાઇન"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100716055607/http://irows.ucr.edu/research/citemp/ccr02/ccr02.htm |date=2010-07-16 }}, [[યુનિવર્સિટી ઓફ કેલિફોર્નિયા, રિવરસાઇડ]] ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર રિસર્ચ ઓન વર્લ્ડ-સિસ્ટમ્સ. છેલ્લે જોવાઈ મે 17, 2007. "વર્ષ 1925માં લંડનને પાછળ રાખીને ન્યૂ યોર્ક વિશ્વનું સૌથી વિશાળ શહેર બન્યું..."</ref> 25 માર્ચ, 1911ના રોજ [[ગ્રીનવિચ વિલેજ]]માં ટ્રાયેન્ગલ શર્ટવેસ્ટ ફેક્ટરીમાં આગ લાગી અને 146 કપડાના કારીગરોનું મૃત્યું થયું. આ દુર્ધટનાને પગલે ફાયર ડિપાર્ટમેન્ટ, બિલ્ડીંગ કોડ અને કામ કરવાના સ્થળના નિયમમોમાં મોટા ફેરફારો થયા.<ref>રોસેનબર્ગ, જેનિફર. [http://history1900s.about.com/od/1910s/p/trianglefire.htm ટ્રાયેન્ગલ શર્ટવેઇસ્ટ ફેક્ટરી ફાયર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110610155432/http://history1900s.about.com/od/1910s/p/trianglefire.htm |date=2011-06-10 }}, [[About.com]]. છેલ્લે જોવાઈ મે 17, 2007.</ref> વિશ્વ યુદ્ધ વચ્ચેના સમયગાળા દરમિયાન ફરીથી ચૂંટણીની પ્રક્રિયામાં મેયર [[ફિઓરેલો લા ગૌર્ડિયા]] ચૂંટાઇને આવ્યા અને [[ટેમ્માની હોલ]]ના 80 વર્ષના શાસનનો અંત આવ્યો.<ref>{{cite book|title=The Tiger – The Rise and Fall of Tammany Hall|first=Oliver E.|last=Allen|publisher=[[Addison-Wesley]] Publishing Company|url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=100781540|access-date=2007-05-25|chapter=Chapter 9: The Decline|year=1993|archive-date=2007-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20070310213007/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=100781540|url-status=dead}}</ref> શહેરની વસ્તીમાં કંઇક સ્થિરતા આવતા લેબર સંઘીકરણ દ્વારા નવા રક્ષણની અને મજૂરી કરતા લોકોની આવકમાં વધારા માટે સૂચન કરવામાં આવ્યું. શહેરની સરકાર અને આંતરમાળખાકિય સુવિધામાં પણ લા ગૌર્ડિયા હેઠળ નાટકિય ફેરફાર જોવા મળ્યા. 1930ના દાયકામાં [[ગ્રેટ ડિપ્રેશન]] છતાં મેનહટ્ટમાં વિશ્વનું સૌથી ઉંચી બિલ્ડીંગનું નિર્માણ થયું જેમાં ન્યુમેરિયસ [[આર્ટ ડેકો]]નો માસ્ટરપીસનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. ધી [[એમ્પાયર સ્ટેટ બિલ્ડીંગ]], ધી [[ક્રિસેલર બિલ્ડીંગ]] અને [[જીઇ બિલ્ડીંગ]]નો આજના સમયે પણ શહેરના ઉંચા બિલ્ડીંગોમાં સમાવેશ થાય છે. બીજા વિશ્વ યુદ્ધ બાદ યુદ્ધ પછી આર્થિક સુધારામાં ઉછાળો જોવા મળ્યો હતો. જેને લીધે મોટા હાઉસિંગ ડેવલોપમેન્ટ થયા છે, જેમાં પીટર કૂપર વિલેજ-સ્ટયવેસન્ટ ટાઉનનો સમાવેશ થાય છે જે 1947માં ખુલ્યું હતું.<ref>"સ્ટ્યુઈવેસન્ટ ટાઉન ટુ ગેટ ઇટ્સ ફર્સ્ટ ટેનેન્ટ્સ ટુડે", ''ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ'' , ઓગસ્ટ 1, 1947. પી. 19</ref> 1951માં [[યુનાઇટેડ નેશન્સ]] દ્વારા તેનું પ્રથમ વડુમથક મેનહટનના પૂર્વ તરફના ક્વીન્સમાં સ્થાપવામાં આવ્યું.<ref>બેહરેન્સ, ડેવિડ. [https://web.archive.org/web/20040904183318/http://www.newsday.com/community/guide/lihistory/ny-history-hs741a,0,7354306.story "ધ વર્લ્ડ કેમ ટુ લોન્ગ આઇલેન્ડ: ધ સ્મોલ વિલેજ ઓફ લેક સક્સેસ પ્લેડ અ બિગ રોલ ઇન ધ લોન્ચ ઓફ ધ યુનાઇટેડ નેશન્સ"], ''ન્યૂઝડે'' . છેલ્લે જોવાઇ મે 29, 2007. "વર્ષ 1951ની વસંત ઋતુમાં યુએન મેનહટન ખાતે આવેલી પૂર્વ નદીના કિનારા ઉપર તેના હાલના મકાનમાં સ્થાયી થયું."</ref> યુ.એસ.ના અન્ય મોટા શહેરોની જેમ જ ન્યૂ યોર્કે પણ 1960ના દાયકામાં જાતીય હુલ્લડો, વસ્તી અને ઔદ્યોગિક મંદીનો સામનો કર્યો હતો. 1970ના દાયકા સુધીમાં, શહેરે બધી તરફથી સુરક્ષિત, ગુનાથી દૂર હોવાની ઓળખ મેળવી લીધી હતી.<ref>[[હેબરમાન, ક્લાઇડ]]. [http://www.nytimes.com/specials/nyc100/nyc100-8-haberman.html "સરવાઇવિંગ ફિસ્કલ ક્રાઇસિસ (એન્ડ ડિસ્કો)"], ''ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ'' , જાન્યુઆરી 25, 1998. છેલ્લે જોવાઇ મે 29, 2007.</ref> 1975, શહેરની સરકારે જંગી નાદારીનો સામનો કરવો પડ્યો અને મદદ માટેની પ્રારંભિક વિનંતીને શરૂઆતમાં વખોડી નાખવામાં આવી, જેના ભાગરૂપે 30 ઓક્ટોબર, 1975ના ''[[ન્યૂ યોર્ક ડેઇલી ન્યુઝ]]'' ની હેડલાઇન: “ફોર્ડ ટુ સિટી: ડ્રોપ ડેડ (Ford to City: Drop Dead)” એવી મૂકવામાં આવી હતી.<ref>ઝેઇટ્ઝ, જોશુઆ. [http://www.americanheritage.com/articles/web/20051126-new-york-city-gerald-ford-labor-unions-municipal-assistance-corporation-emergency-financial-control-board.shtml "ન્યૂ યોર્ક સિટી ઓન ધ બ્રિન્ક"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100729062003/http://www.americanheritage.com/articles/web/20051126-new-york-city-gerald-ford-labor-unions-municipal-assistance-corporation-emergency-financial-control-board.shtml |date=2010-07-29 }}, ''[[અમેરિકન હેરિટેજ મેગેઝિન]]'' , નવેમ્બર 26, 2005. છેલ્લે જોવાઈ મે 29, 2007.</ref> ફેડરલ લોન અને દેવાના પુન:સર્જન દ્વારા નાદારીને ખાળવામાં આવી, અને શહેર પર ન્યૂ યોર્ક સ્ટેટ દ્વારા વધારે નાણાકીય તપાસનો સ્વીકાર કરવાનું દબાણ થયું.<ref>ફાયરસ્ટોન, ડેવિડ. [http://www.nytimes.com/1995/05/18/nyregion/this-time-new-york-city-is-all-alone.html "ધિસ ટાઇમ, ન્યૂ યોર્ક સિટી ઇઝ ઓલ અલોન"], ''ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ'' , મે 18, 1995. છેલ્લે જોવાઈ જૂન 30, 2009.</ref> 1980ના દાયકામાં [[વોલ સ્ટ્રીટ]]નો પુનર્જન્મ થયો, અને શહેરે વૈશ્વિક નાણાકીય ઉદ્યોગના કેન્દ્ર તરીકેનું સ્થાન પાછું મેળવી લીધું. ઉપરાંત 1980ના દાયકામાં જ મેનહટને [[એઇડ્સ]] (AIDS)ની કટોકટીનો સામનો કરવો પડ્યો, [[ગ્રીનવિચ]] વિલેજ તેનું ઉદ્ભવ સ્થાન હતું. ગે મેન્સ હેલ્થ ક્રાઇસિસ (GMHC) અને એઇડ્સ કોઅલિશન ટુ અલનિશ પાવર (ACT UP)ની સ્થાપના આ રોગથી પિડાતા લોકોનું પ્રતિનિધીત્વ લઇને તેમનું સમર્થન કરવા માટે કરવામાં આવી. 1990ના દાયકાની શરૂઆતથી ગુનાખોરીના દરમાં અત્યંત ઘટાડો જોવા મળ્યો, 1990માં ખૂનના કેસ 2,245 નોંધાયા હતા જે 2008માં ઘટીને ફક્ત 537 જ થયા અને ક્રેક એપિડેમીક અને તેની સાથેની ડ્રગ સંબંધિત હિંસા પણ મોટા પાયે નિયંત્રણમાં આવી ગઇ.<ref>હેરિસ, પોલ. [http://www.guardian.co.uk/world/2006/jan/15/usa.paulharris "][http://www.guardian.co.uk/world/2006/jan/15/usa.paulharris હાઉ ધ મિન સ્ટ્રીટ્સ ઓફ ન્યૂ યોર્ક વેર ટેમ્ડ"], ''[[ધ ગાર્ડિયન]]'' , જાન્યુઆરી 15, 2006. છેલ્લે જોવાઈ જૂન 29, 2009. "એંશીના દાયકામાં બદલાયેલી યુક્તિઓને કારણે શહેર ફાટી નીકળેલા રોગચાળામાં સપડાઈને સાફ થઈ ગયું હતું. નેવુંના દાયકામાં પોલીસે ફેરિયાઓને શહેરની શેરીઓમાંથી બહાર તગેડી મૂક્યા અને નશીલી દવાઓ આધારિત હિંસા કાબૂમાં લીધી... તેમને લગતા આંકડાઓ પણ જાણવા જેવા છે. વર્ષ 1990માં 2,245 ન્યૂ યોર્ક વાસીઓનાં ખૂન થયાં હતા. ગત વર્ષે આ આંકડો ઘટીને 537નો થયો છે જે છેલ્લા 40 વર્ષનો નીચામાં નીચો આંક છે."</ref> બહાર જતી વસ્તીના પ્રમાણમાં ઘટાડો થયો અને સમગ્ર વિશ્વમાંથી આવતા વસાહતીઓની સંખ્યામાં વધારો થયો. નીચા વ્યાજ દરો અને વોલ સ્ટ્રીટ બોનસે રિયલ એસ્ટેટ બજારની તેજીને ઇજન આપ્યું.<ref>હેવેસી, ડેનિસ. [http://www.nytimes.com/1997/03/16/realestate/in-much-of-the-city-a-robust-market.html "ઇન મચ ઓફ ધ સિટી, અ રોબસ્ટ માર્કેટ"], ''ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ'' , માર્ચ 16, 1997. છેલ્લે જોવાઈ જૂન 29, 2009.</ref> === 11મી સપ્ટેમ્બરનો હુમલો === 11 સપ્ટેમ્બર, 2001ના રોજ, વિમાનોનું અપહરણ કરવામાં આવ્યું અને તે વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરના બે ટાવરોમાં ધસી ગયા, જેને પગલે 3,000થી વધારે લોકોના મોત થયા. [[વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર]] સાથે બે ટાવરોનો નાશ થયો, જે આગથી નુક્સાનને કારણે તેના નાશ પહેલા ખાલી કરાવવામાં આવ્યું હતું. આ ટાવરોના ફરી બાંધકામના આયોજનો કરવામાં આવી રહ્યા હતા(જુઓ [[ફ્રિડમ ટાવર]], અને વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર રિબિલ્ડીંગ વિવાદ). === ટેલિવિઝન અને ફિલ્મોનું એનવાયસી(NYC)માં સ્થાન === મોડર્ન ન્યૂ યોર્ક સિટીનો ફિલ્મ્સ અને ટેલિવિઝન શ્રેણીઓની લોકપ્રિયતા સ્થાપવા બદલા સમગ્ર વિશ્વના ઘણા લોકો આભાર માની રહ્યા છે. ટેલિવિઝનના નોંધપાત્ર ઉદાહરણોમાં ''[[ફ્રેન્ડ્સ]]'' , ''[[30 રોક્સ]]'' ,''[[CSI: NY]]'' ''[[સિનફિલ્ડ]]'' , ''[[એનવાયપીડી(NYPD) બ્લુ]]'' , ''[[લો એન્ડ ઓર્ડર]]'' , ''[[વિલ એન્ડ ગ્રેસ]]'' , ''[[ફ્યુચુરામા]]'' , ''[[સ્પિન સિટી]]'' , ''[[ગોસિપ ગર્લ]]'' , ''[[અગ્લી બેટ્ટી]]'' અને ''[[સેક્સ એન્ડ ધી સિટી]]'' જેવા એવોર્ડ જીતેલા શોનો સમાવેશ થાય છે. નોંધપાત્ર ફિલ્મના ઉદાહરણોમાં ''[[મિરેકલ ઓન 34થ સ્ટ્રીટ]]'' , ''[[ઘોસ્ટબસ્ટર્સ]]'' , ''[[ગ્રેમલિન્સ 2]]'' , ''[[આઇસ વાઇડ શટ]]'' ,''[[Home Alone 2: Lost in New York]]'' ''[[ક્લેવરફિલ્ડ]]'' અને [[વૂડી એલન]]ની ઘણી ફિલ્મો જેવી કે ''[[એન્ની હોલ]]'' , ''[[બનાનાસ]]'' અને ''[[મેનહટન]]'' નો સમાવેશ થાય છે. == ભૂગોળ == [[ચિત્ર:NASA Manhattan.jpg|thumb|upright|સેટેલાઇટ ચિત્રની મધ્યમાં સેન્ટ્રલ પાર્ક દ્રશ્યમાન છે.મેનહટન એ પશ્ચિમ તરફ હડસન નદી, ઉત્તર તરફ હાર્લેમ નદી અને પૂર્વ તરફ ઇસ્ટ નદીથી ઘેરાયેલું છે.]] મેનહટનને [[ફિફ્થ એવન્યુ]] પૂર્વ અને પશ્ચિમના અલગ-અલગ વિસ્તારમાં વહેંચે છે. ઉપરાંત ડાઉનટાઉન, મિડટાઉન અને અપટાઉનમાં વહેંચાયેલું છે. મેનહટન આઇસલેન્ડ પશ્ચિમમાં [[હડસન નદી]] ફરતું છે. જ્યારે પૂર્વમાં [[ઇસ્ટ નદી]]થી ફરતું છે. મેનહટનને ઉત્તરમાં [[હાર્લેમ નદી]] ધી બ્રોન્કસ અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની મુખ્ય જમીનથી અલગ કરે છે. ઇસ્ટ રિવરમાં [[રાન્ડાલ્સ આઇસલેન્ડ]], વર્ડ્સ આઇસલેન્ડ અને રૂઝવેલ્ટ આઇસલેન્ડ જ્યારે દક્ષિણના [ન્યુયોર્ક હાર્બરમાં ગવર્નર આઇસલેન્ડ અને લિબર્ટિ આઇસલેન્ડ સહિતના ઘણા નાના-નાના વિસ્તારનો સમાવેશ મેનહટનમાં કરવામાં આવે છે.<ref name="Islands">[http://law.onecle.com/new-york/new-york-city-administrative-code/ADC02-202_2-202.html ન્યૂ યોર્ક સિટી એડમિનિસ્ટ્રેટિવ કોડ સેક્શન 2-202 ડિવિઝન ઇનટુ બોરોઝ એન્ડ બાઉન્ડ્રીઝ ધેરઓફ - ડિવિઝન ઇનટુ બોરોઝ એન્ડ બાઉન્ડ્રીઝ ધેરઓફ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828185323/http://law.onecle.com/new-york/new-york-city-administrative-code/ADC02-202_2-202.html |date=2008-08-28 }}, લોયર રિસર્ચ સેન્ટર. છેલ્લે જોવાઈ મે 16, 2007. "મેનહટનની મ્યુનિસિપાલિટીમાં ન્યૂ યોર્ક કાઉન્ટી નામના પ્રદેશનો સમાવેશ થતો હતો. આ કાઉન્ટીમાં શહેર અને રાજ્યનાં તમામ ભાગોનો સમાવેશ થતો હતો. આ પ્રાંતમાં ન્યૂ યોર્ક કાઉન્ટીમાં આવેલી માર્બલ હિલનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો. આ તમામ પ્રકારના સમાવેશ 1984ના કાયદાના પ્રકરણ 939ને આધારે કરવામાં આવ્યા હતા. ત્યારબાદ તેમાં મેનહટન આઇલેન્ડ, ગવર્નર્સ આઇલેન્ડ, બેડલોસ આઇલેન્ડ, એલિસ આઇલેન્ડ, ફ્રેન્કલિન ડી.રૂઝવેલ્ટ આઇલેન્ડ, રેન્ડોલ્સ આઇલેન્ડ અને ઓયસ્ટર આઇલેન્ડનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો..."</ref> મેનહટન આઇસલેન્ડનો વિસ્તાર 22.7 ચોરસ માઇલ(58.8 કિ.મી.2)નો છે. 13.4 માઇલ(21.6 કિ.મી) લાંબો અને 2.3 માઇલ (3.7 કિ.મી) પહોળો. સૌથી પહોળો વિસ્તાર (14 સ્ટ્રિટ પાસે) આવેલો છે.<ref name="Stuff">[http://adventure.howstuffworks.com/new-york-city-guide.htm હાઉ ન્યૂ યોર્ક વર્ક્સ], ''હાઉ સ્ટફ વર્ક્સ, છેલ્લે જોવાઈ જૂન 30, 2009. '' ''"ટાપુ 22.7 ચો. માઇલ (58.8 કિ. મિ.)નો છે, 13.4 માઇલ (21.6 કિ. મિ.) લાંબો છે અને 2.3 માઇલ (3.7 કિ. મિ.) તેના પહોળામાં પહોળા મધ્યબિંદુએ પહોળો છે."'' </ref> ન્યુયોર્ક દેશ સંપૂર્ણ રીતે 33.77 ચોરસ માઇલ(87.46 કિ.મી. 2)માં ફેલાયેલો છે. જેમાં જમીનનો વિસ્તાર 22.96 ચોરસ માઇલ(59.47 કિ.મી2) અને પાણીનો વિસ્તાર 10.81 ચોરસ માઇલ(28.00 કિ.મી2)નો છે.<ref name="NYCensusRankings">[http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&amp;-geo_id=04000US36&amp;-_box_head_nbr=GCT-PH1-R&amp;-ds_name=DEC_2000_SF1_U&amp;-_lang=en&amp;-redoLog=false&amp;-mt_name=PEP_2006_EST_GCTT1_ST2&amp;-format=ST-7S&amp;-_sse=on ન્યૂ યોર્ક—પ્લેસ એન્ડ કાઉન્ટી સબડિવિઝન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110103055349/http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&-geo_id=04000US36&-_box_head_nbr=GCT-PH1-R&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-_lang=en&-redoLog=false&-mt_name=PEP_2006_EST_GCTT1_ST2&-format=ST-7S&-_sse=on |date=2011-01-03 }}, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સેન્સસ બ્યુરો. છેલ્લો સુધારો 2007-05-01</ref> [[ચિત્ર:NYC-GRID-1811.png|thumb|left|upright|મોડર્ન રિડ્રોઇંગ ઓફ ધી 1807 વર્ઝન ઓફ ધી કમિશનર્સ ગ્રીડ પ્લાન ફોર મેનહટન, એ ફ્યુ યર્સ બિફોર ઇટ વોઝ એડોપ્ટેડ ઇન 1811.સેન્ટ્રલ પાર્ક દ્રશ્યમાન નથી.]] મેનહટનનો એક વિસ્તાર ધી બ્રોન્ક્સ સાથેનો વિસ્તાર પણ છે. [[માર્બલ હિલ]] એક સમયે મેનહટન આઇસલેન્ડનો જ એક હિસ્સો હતો. પરંતુ 1895માં હાર્લેમ નદીમાં [[હાર્લેમ રિવર શીપ કેનલ]] ખોદવામાં આવતા માર્બેલ હિલને મેનહટનથી દૂર કરીને ધી બ્રોન્ક્સ અને ધી રીમાઇન્ડર ઓફ મેનહટનની વચ્ચે આવી ગઇ હતી.<ref name="canal">ગ્રે, ક્રિસ્ટોફર. [http://www.nytimes.com/1988/03/06/realestate/streetscapes-spuyten-duyvil-swing-bridge-restoring-a-link-in-the-city-s-lifeline.html "સ્ટ્રીટ્સકેપ્સ: સ્પુઇટેન ડુઇવિલ સ્વિન્ગ બ્રિજ; રિસ્ટોરિંગ અ લિન્ક ઇન ધ સિટીસ લાઇફ લાઇન"]. ''ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ'' , માર્ચ 6, 1988. છેલ્લે જોવાઈ જૂન 30, 2009.</ref> પ્રથમ વિશ્વ યુદ્ધ પહેલા, ઓરિજનલ હાર્લેમ રિવર ચેનલનો હિસ્સો હતો ત્યારબાદ ધી બ્રોન્ક્સમાંથી અલગ થઇને માર્બલ હિલ બન્યુ અને પછી મુખ્ય જમીનનો હિસ્સો બન્યો.<ref name="canal"/> માનવીય હસ્તક્ષેપ દ્વારા મેનહટનની જમીનમાં કઇ રીતે નોંધપાત્ર રીતે ફેરફાર થાય છે તેનું ઉદાહરણ માર્બેલ હિલ છે. ડચ કોલોનિયલના સમયથી આ શહેરની જમીનમાં પાણીનું પ્રમાણ વધારે રહ્યું છે જેને કારણે કુદરતી ભૌગોલિક સ્થિતીમાં મોટા ભાગના કુદરતી ફેરફારો સમાન જોવા મળતા હતા.<ref name="Mannahatta"/> 10મી સદીની શરૂઆતમાં ગ્રીનવિચ સ્ટ્રીટથી [[વેસ્ટ સ્ટ્રીટ]] સુધીના હડસન નદીના કુદરતી કિનારાના સ્થળોનો ઉપયોગ લોઅર મેનહટનનાં વિસ્તરણ માટે કરવામાં આવ્યો હતો.<ref>{{cite book|title=Over and Back: The History of Ferryboats in New York Harbor|author=Cudahy, Brian J. Cudahy|publisher=Fordham University Press|year=1990|page=25}}</ref> જ્યારે [[વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર]]નું બાંધકામ શરૂ થયું ત્યારે સંપૂર્ણ વેસ્ટ સ્ટ્રિટમાં બેટ્ટરી પાર્ક સિટી બનાવવા માટે જમીન ખોદવાને બદલે કે દરિયામાંથી માટી કાઢવાને બદલે 12 લાખ ક્યુબિક યાર્ડ (917,000m³)ની નદીની સાઇટમાંથી જ માટી મેળવવામાં આવી હતી. <ref name="gillespie-p71">{{cite book|author=Gillespie, Angus K.|year=1999|title=Twin Towers: The Life of New York City's World Trade Center|publisher=[[Rutgers University Press]]|page=71}}</ref> કચરાના નિકાલ માટે દરિયા કે લેન્ડફિલ્સનો ઉપયોગ કરવાનો બદલે, તેના મટિરીયલનો ઉપયોગ મેનહટનની દરિયાઇ પટ્ટીને વેસ્ટ સ્ટ્રિટ સુધી વિસ્તારવા માટે કરવામાં આવ્યો અને તેને પરિણામે બેટરી પાર્ક સિટીનું નિર્માણ થયું.<ref name="iglauer">{{cite news|title=The Biggest Foundation|author=Iglauer, Edith|date=November 4, 1972|publisher=[[The New Yorker]]}}</ref> જેને પરિણામે નદીમાં 700 ફૂટ(210 મી.)નું ઉંડાણ મળ્યું હતું,{{convert|92|acre|m2}} જેમાં 6 બ્લોક કે જે લગભગ 1,484 ફૂટ(450 મી.)નો વિસ્તાર કવર કરે છે. અને પાર્ક{{convert|30|acre|m2}} માટે લગભગ 1.2 માઇલ(1.9 કિ.મી.) જેટલી રિવરફ્રન્ટ જગ્યા પૂરી પાડે છે.<ref>[http://www.asla.org/awards/2003/battery_park_city.htm એએસએલએ 2003 ધ લેન્ડમાર્ક એવોર્ડ], અમેરિકન સોસાયટી ઓફ લેન્ડસ્કેપ આર્કિટેક્ટ્સ. છેલ્લે જોવાઈ મે 17, 2007.</ref> ભૌગોલિક રીતે મેનહટનમાં સબ-સ્ટ્રાટાનું ભાવિ નિશ્ચિત છે. જમીનની નીચેના બેડરોકને લઇને ટાપૂ મીડ ટાઉન નજીક સરકી રહ્યો છે. મીડ ટાઉન અને ફાયનાન્સિયલ જિલ્લા વચ્ચે બહુમાળી બિલ્ડીંગ અને જ્યારે અને કેનાલ સ્ટ્રીટ વચ્ચેનું ઉંડાણ પણ નાણાકીય શહેર તરફ ધીમે ધીમે વધી રહ્યું છે અને આ બંને વિસ્તારની વચ્ચે દબાણના અભાવે નજીકના સમયમાં આ બધી જગ્યા પથરાળ થવાની શક્યતા છે. [[જ્યોર્જ વોશિંગ્ટન બ્રિજ]], [[હોલેન્ડ ટનલ]] અને [[લિંકન ટનલ]] દ્વારા પશ્ચિમમાં [[ન્યુ જર્સી]] સાથે મેનહટનનો વાહનવ્યવહાર ચાલે છે. જ્યારે ન્યુયોર્કના અન્ય શહેરોમાં ઉત્તર પૂર્વમાં [[ધી બ્રોન્ક્સ]] સાથે અને પૂર્વ તથા દક્ષિણમાં [[બ્રુકલિન]] અને [[લોન્ગ આઇસલેન્ડ]]ના [[ક્વીન્સ]] શહેર સાથે જોડાયેલું છે. ફિફ્થ ન્યુયોર્ક સિટીના હિસ્સાને ન્યુયોર્ક હાર્બરના સ્ટેટન આઇસલેન્ડ ફેરી સાથે જોડતો આ એક જ રસ્તો છે જેનો કોઇ ચાર્જ લેવામાં આવતો નથી. દક્ષિણ તરફની ટ્રીપમાં ફેરી ટર્મિનલ [[બેટરી પાર્ક]] પાસે સ્થિત છે. આ ઉપરાંત [[વેરાઝાનો-નેરોસ બ્રિજ]]નો ઉપયોગ કરીને બ્રુકલિનના રસ્તે પણ સ્ટેટન આઇસલેન્ડની મુસાફરી કરી શકાય છે. 1811ના કમિશનરના આયોજન અનુસાર, હડસન નદીના કિનારા પર ઉત્તર અને દક્ષિણ બાજૂ બંને તરફના કિનારા પર બાર નંબરના એવન્યુ કાર્યરત છે. દરેક(75) ને ફાળવણી એ રીતે કરવામાં આવી છે કે,{{convert|100|ft|m|-1}} પૂર્વમાં ફર્સ્ટ એવન્યુ હોય તો પશ્ચિમમાં ટ્વેલ્થ એવન્યુ હોય. આ ઉપરાંત ઘણા એવન્યુમાં આંતરીક પણ અનેક હિસ્સા છે. દા.ત.પૂર્વમાં જે ફર્સ્ટ એવન્યુ છે તેમાં પણ ઇસ્ટ વોર્ડ એવન્યુ એ(A)થી એવન્યુ ડી(D)નામના વધારાના એવન્યુ પણ ચલાવવામાં આવે છે. આ પ્રકારના વિસ્તારો મેનહટનના ઇસ્ટ વિલેજમાં આલ્ફાબેટ સિટી તરીકે ઓળખાય છે. મેનહટનમાં એવી ઘણી સ્ટ્રિટ છે જે પૂર્વથી પશ્ચિમ તરફ પણ ચાલે છે. દરેક શેરીની પહોળાઇ{{convert|60|ft|m|0}} લગભગ 200 ફીટ( 61 મીટર)ની છે. પ્રત્યેક સંયુક્ત સ્ટ્રિટ અને બ્લોક આશરે 260 ફુટ (79 m) ઉમેરે છે, ત્યાં પ્રતિમાઇલ આશરે 20 બ્લોક છે. મેનહટનના પરંપરાગત બ્લોક લગભગ 250 છે. જે 600 ફૂટમાં ફેલાયેલા છે. ફિફ્ટીન ક્રોસટાઉન સ્ટ્રિટને 100 ફૂટ(30 મી.)ની પહોળાઇ દ્વારા બંધકામ કરવામાં આવ્યું છે. જેમાં 34, 42, 57 અને 125 સ્ટ્રિટનો સમાવેશ થાય છે જેમાં શહેરની મોટાભાગની વાહનવ્યવહારની વ્યવસ્થા અને શોપિંગ કરવા માટેના સ્થળ છે.<ref>[http://www.library.cornell.edu/Reps/DOCS/nyc1811.htm રિમાર્ક્સ ઓફ ધ કમિશનર્સ ફોર લેઈંગ આઉટ સ્ટ્રીટ્સ એન્ડ રોડ્ઝ ઇન ધ સિટી ઓફ ન્યૂ યોર્ક, અન્ડર ધ એક્ટ ઓફ એપ્રિલ 3, 1807], [[કોર્નેલ યુનિવર્સિટી]]. છેલ્લે જોવાઈ મે 2, 2007. "શહેરની 15 શેરીઓ સિવાયની તમામ શેરીઓ 60 ફૂટ જેટલી પહોળી છે અને 15 શેરીઓ 100 ફૂટ જેટલી પહોળી છે. જેમાં શેરી નંબર 14, 23, 34, 42, 57, 72, 79, 86, 96, 106, 116, 125, 135, 145 અને 155નો સમાવેશ થાય છે. આ તમામ શેરીઓ વચ્ચેની જગ્યા અથવા તો બ્લોક સામાન્યતઃ 200 ફૂટની છે."</ref> [[બ્રોડવે]] પણ અહીંનું મહત્વનું જોડાણનું સાધન છે. [[લોઅર મેનહટન]]ના [[બોલિંગ ગ્રીન]]થી શરૂ થઇને મેનહટનના ઉત્તરિય ટીપ વિસ્તારમાં બ્રોન્ક્સ સુધી ચાલુ રાખે છે. મધ્ય મેનહટનમાં બ્રોડવે એક જાળાની કાર્ય કરે છે. જેમાં યુનિયન સ્ક્વેર, હેરાલ્ડ સ્ક્વેર(સિક્સ્થ એવન્યુ અને 34 સ્ટ્રિટ), [[ટાઇમ્સ સ્ક્વેર]](7 એવન્યુ 42 સ્ટ્રિટ) અને [[કોલંબસ સર્કલ]]( એઇઠ્થ એવન્યુ, સેન્ટ્રલ પાર્ક વેસ્ટ અને 59 સ્ટ્રિટનો સમાવેશ થાય છે. મોટા ભાગના મેનહટનના સ્ટ્રિક્ટ ગ્રીડ પ્લાનને પરિણામે અને ગ્રીડ 28.9 ડીગ્રી ઢળેલી હોવાથી, કેટલીક વાર આ ઘટનાને [[મેનહટ્ટનહેન્જ]] તરીકે ઓળખવામાં આવે છે (સ્ટોનિહેજની જેમ).<ref name="Manhattanhenge">સિલ્વરમેન, જસ્ટિન રોકેટ. "સન્ની ડિલાઇટ ઇન સિટી સાઇટ", ''[[ન્યૂઝડે]]'' , મે 27, 2006. "મેનહટનનું ખરું સ્મારક રવિવારના દિવસે જોવા મળે છે કે જ્યારે શહેરી યોજના અને ભૌતિકખગોળીય ઘટનાનો સુખદ અનાયાસ જોવા મળે છે. આ દિવસે સૂર્ય 14મી શેરી તરફથી દરેક પૂર્વ-પશ્ચિમી શેરીની લાઇનમાં આથમતો જોવા મળે છે. પત્થરનું સ્મારક કે જે ઉનાળામાં સૂર્ય જ્યારે વિષુવવૃત્તથી દૂર હોય તેની સાથે સીધી રીતે સંકળાયેલું હોય છે તેમ મેનહટનહેન્જ પણ તડકાને ઉતરતી કક્ષાની બરાબર બિલ્ડિંગ્સની વચ્ચે લાઇનદોરીમાં ઝીલે છે. આ નજારો જોવા માટે તારીખ 28મી મે અને તારીખ 12મી જુલાઈના રોજ મેળાવડો જામે છે.</ref> મેનહટનની નેટવર્ક રચના જોતા એ સહેજ 28.9 ડિગ્રી જેટલી રેખાઓ પર જોવા મળે છે. જેને કારણે મે માસના અંતમાં અને જૂલાઇ માસની શરૂઆતમાં આથમતા સુર્યનું સ્થાન સીધી હારમાં જોવા મળે છે. જેને કારણે પશ્ચિમની ક્ષિતીજે સુર્ય શહેરની શેરીઓમાં પણ જોવા મળે છે.<ref name="Manhattanhenge"/><ref>[http://www.naturalhistorymag.com/city_of_stars/19_sunset_34th.html સનસેટ ઓન થર્ટીફોર્થ સ્ટ્રીટ એલોન્ગ ધ મેનહટન ગ્રિડ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516005443/http://www.naturalhistorymag.com/city_of_stars/19_sunset_34th.html |date=2008-05-16 }}, ''[[નેચરલ ડિસ્ટ્રી મેગેઝિન]]'' સ્પેશ્યલ ફિચર—સિટી ઓફ સ્ટેટ્સ. સુધારો સપ્ટેમ્બર 4, 2006</ref> આ જ રીતનો નજારો જાન્યુઆરી અને ડિસેમ્બરના સુર્યોદયમાં પણ જોવા મળે છે. શહેરમાં પ્રાણીસંગ્રહાલય અને માછલીઘર ચલાવતી ધી [[વાઇલ્ડ લાઇફ કન્ઝર્વેશન સોસાયટી]] દ્વારા તાજેતરમાં મેનહટનનો પર્યાવરણ અને ભૌગોલિક પ્રોજેક્ટને કોમ્પ્યુટર પર દર્શાવી શકાય તેવો પ્રયોગ હાથ ધરવામાં આવ્યો છે. જેને કારણે 1609માં હેનરી હડસન દ્વારા શોધવામાં આવેલા તથા અત્યારના આઇસલેન્ડનો તફાવત આપણે જાણી શકીએ છીએ.<ref name="Mannahatta"/> === નજીકના પ્રાંતો === * [[બર્ગેન કાઉન્ટી, ન્યુજર્સી]]- પશ્ચિમ/ઉત્તર પશ્ચિમ * [[હડસન કાઉન્ટી, ન્યુજર્સી]]- પશ્ચિમ/ દક્ષિણ પશ્ચિમ * બ્રોન્ક્સ કાઉન્ટી, ન્યુયોર્ક([[ધી બ્રોન્ક્સ]])- ઉત્તરપૂર્વ * ક્વીન્સ કાઉન્ટી, ન્યુયોર્ક([[ક્વીન્સ]])- પૂર્વ/ દક્ષિણપૂર્વ * કિંગ્સ કાઉન્ટી, ન્યુયોર્ક([[બ્રુકલિન]])- દક્ષિણ/દક્ષિણ પૂર્વ * રીચમન્ડ કાઉન્ટી, ન્યુયોર્ક([[સ્ટેટન આઇસલેન્ડ]])- દક્ષિણ પૂર્વ === રાષ્ટ્ર દ્વારા સુરક્ષિત વિસ્તારો === * [[આફ્રિકન બ્યુરિયલ ગ્રાઉન્ડ નેશનલ મોન્યુમેન્ટ]] * [[કેસલ ક્લીન્ટન નેશનલ મોન્યુમેન્ટ]] * [[ફેડરલ હોલ નેશનલ મેમોરિયલ]] * [[જનરલ ગ્રાન્ટ નેશનલ મેમોરિયલ]] * [[ગવર્નર્સ આઇસલેન્ડ નેશનલ મોન્યુમેન્ટ]] * [[હેમિલ્ટન ગ્રેન્જ નેશનલ મેમોરિયલ]] * [[લોઅર ઇસ્ટ સાઇડ ટેનેમેન્ટ નેશનલ હિસ્ટોરિક સાઇટ]] * [[સ્ટેચ્યુ ઓફ લિબર્ટિ નેશનલ મોન્યુમેન્ટ]](પાર્ટ) * [[થીઓડોર રૂઝવેલ્ટ બર્થપ્લેસ નેશનલ હિસ્ટોરિક સાઇટ]] === પડોશના વિસ્તાર === [[ચિત્ર:Manhattan night view.jpg|thumb|મેનહટન પુલ પરથી રાત્રે લોઅર મેનહટન, એફડીઆર ડ્રાઇવ, અને બ્રુકલિન બ્રિજનું દ્રશ્ય]] મેનહટનની ઘણા નજીકના વિસ્તારોના નામ તેના મુખ્ય કાર્યો અનુસાર જોવા મળતા નથી. કોઇ નામ ભૌગોલિક રીતે(ધી અપર ઇસ્ટ સાઇડ) તો કોઇ નામ ઐતિહાસિક રીતે વર્ણનાત્મક ([[લિટલ ઇટાલી]]) છે. તો કોઇ ઘણા શબ્દોનું મિશ્રણ જેમકે [[ટ્રીબેકા]](ટ્રાયેન્ગલ બિલો કેનલ સ્ટ્રીટ માટે) કે [[સોહો]](સાઉથ ઓફ હ્યુસ્ટોન)કે થોડા સમય પહેલા શોધાયેલું [[નોલિટા]](નોર્થ ઓફ લિટલ ઇટાલી).<ref>સેન્ફ્ટ, બ્રેટ. [http://www.nytimes.com/1993/09/26/realestate/if-you-re-thinking-of-living-in-tribeca-families-are-the-catalyst-for-change.html "ઇફ યુ આર થિંકિંગ ઓફ લિવિંગ ઇન/ટ્રિબેકા; ફેમિલિઝ આર ધ કેટેલિસ્ટ ફોર ચેન્જ"], ''ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ'' , સપ્ટેમ્બર 26, 1993. છેલ્લે જોવાઈ જૂન 30, 2009. "કુટુંબોએ ટ્રાયેન્ગલ બિલો કેનાલ સ્ટ્રીટમાં પરિવર્તન લાવવા માટેના ઉત્પ્રેરક તરીકે વેપારને પોતાના હસ્તક કર્યો. (જોકે શહેરના મધ્ય ભાગમાં એક જ ત્રિકોણ હતો અને તે હતો હડસન શેરી ચેમ્બર્સ સ્ટ્રીટ પાસે વેસ્ટ બ્રોડવે ઉપર કેનાલની ઉત્તર દિશામાં મળે છે તે) 70ના દાયકાના મધ્યભાગમાં કલાકારોએ અતિ આધુનિક સોહો (સાઉથ ઓફ હોસ્ટન)માંથી શરણ માગવાની શરૂઆત કરી."</ref><ref>કોહેન, જોયસ. [http://www.nytimes.com/1998/05/17/realestate/if-you-re-thinking-of-living-in-nolita-a-slice-of-little-italy-moving-upscale.html "ઇફ યુ આર થિંકિંગ ઓફ લિવિંગ ઇન/નોલિટા; અ સ્લાઇસ ઓફ લિટલ ઇટાલી મુવિંગ ઉપાકેલ"], ''ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ'' , મે 17, 1998. છેલ્લે જોવાઈ જૂન 30, 2009. "શહેરના આ ભાગને શું કહેવું તે અંગે કોઈ ચોક્કસપણે કશું જ કહી શકતું નહોતું. નોલિટા એટલે કે નોર્થ ઓફ લિટલ ઇટાલી એ ચોક્કસપણે આ વિસ્તારની ભૌગલિક પરિસ્થિતિને પ્રતિપાદિત કરે છે. થોડાં વર્ષો પહેલાં રિયલ એસ્ટેટના દલાલો દ્વારા બનાવવામાં આવેલો આદ્યાક્ષરી શબ્દ બંધ બેસતો નહોતો દલાલોએ એવી માગણી કરી હતી કે આ વિસ્તારને પ્રામાણ્ય કે શ્રેષ્ઠતાનું ખાસ ચિન્હ આપવામાં આવે."</ref> હાર્લેમ નામ નેધરલેન્ડના ડચ કોલોનિયલના [[હાર્લેમ]]ના સમયબાદ રાખવામાં આવ્યું છે.<ref>પિટ્સ, ડેવિડ. [https://web.archive.org/web/20061001040235/http://usinfo.state.gov/scv/Archive/2005/Jun/30-613064.html યુ.એસ. પોસ્ટેજ સ્ટેમ્પ ઓનર્સ હાર્લેમ્સ લેન્ગસ્ટન હગિઝ], [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ સ્ટેટ]]. છેલ્લે જોવાઈ જૂન 30, 2009. "તે સ્થળનું મૂળ નામ હાર્લેમ અથવા તો ન્યૂ હાર્લેમ રાખવામાં આવ્યું હતું વર્ષ 1658માં અમેરિકનો પાસેથી અંકુશ મેળવ્યા બાદ ડચ દ્વારા આ વિસ્તારની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. તેમણે નેધરલેન્ડમાં આવેલાં એક શહેર હાર્લેમ ઉપરથી આ વિસ્તારનું નામ રાખ્યું હતું."</ref> [[આલ્ફાબેટ સિટી]]માં એ, બી, સી અને ડી એવન્યુનો સમાવેશ થાય છે, જે નામ પ્રમાણે છે. [[ચિત્ર:Macdougal Street and Minetta Lane street scene NYC.jpg|left|thumb|ગ્રીનવિચ વિલેજમાં મેકડોગલ સ્ટ્રિટ]] સોહો જેવા આસપાસના વિસ્તાર વ્યાપારી છે અને તેના ઉચ્ચ સ્તરિય ખરીદીને કારણે જાણીતા છે. જ્યારે ધી લોઅર ઇસ્ટ સાઇડનું [[ગ્રીનવિચ વિલેજ]], આલ્ફાબેટ સિટી અને ઇસ્ટ વિલેજ જેવા વિસ્તાર તેના "બોહેમિયન" જેવી સંસ્કૃતિને કારણે જાણીતા છે. ચેલ્સિયા શહેરમાં સમલૈગિંક પુરૂષોની વસ્તી વધારે જોવા મળે છે અને તાજેતરમાં ન્યુયોર્ક આર્ટ ઇન્સ્ટ્રિઝ અને રાત્રીના જીવનનું પણ કેન્દ્ર બન્યું છે.<ref>ડનલેપ, ડેવિડ ડબલ્યૂ. [http://www.nytimes.com/1994/11/13/realestate/the-new-chelsea-s-many-faces.html "][http://www.nytimes.com/1994/11/13/realestate/the-new-chelsea-s-many-faces.html ધ ન્યૂ ચેલ્સિયાઝ મેની ફેસિસ"], ''ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ'' , નવેમ્બર 13, 1994. છેલ્લે જોવાઈ જૂન 30, 2009. "અ ડિફરન્ટ લાઇટ બુક સ્ટોર શરૂ કર્યા બાદ ગે ચેલ્સિયાએ પોતાની ભૂમિકાને મજબૂત આધાર આપ્યો હતો. આ એક એવું સીમાચિન્હ હતું કે જે પેરી સ્ટ્રીટની નજીક આવેલી હડસન સ્ટ્રીટના 548 નંબરનાં મકાનમાં એક દાયકા સુધી રહ્યું હતું. હવે તેને 151 વેસ્ટ 19મી શેરી ખાતે ખસેડી લેવામાં આવ્યું છે. તેનું સ્થળાંતર ગ્રીનવિચ ગામડાંની ગે લાઇફને ઉત્તરાભિમુખ અને દેહધારી બનાવે છે. ચેલ્સિયાની છાપને કારણે શ્રીમાન ગાર્મેન્ડિયાએ જણાવ્યું હતું કે એકલી રહેતી સ્ત્રી આ ગામમાં પ્રવેશી શકતી નથી પરંતુ એકલો રહેતો પુરુષ પ્રવેશી શકે છે. "તેમણે જણાવ્યું હતું કે "70ના દાયકા દરમિયાન તમામ પડોશીઓ સમલૈંગિક બની ગયા હતા"</ref> વોશિંગ્ટન હાઇટ્સ એ ડોમિનિકન રીપબ્લિકમાંથી સ્થળાંતર કરીને આવેલા લોકોનું ખૂબ જ ધમધમતું નજીકનો પ્રાંત છે. મેનહટન ચાઇના ટાઉનમાં ચીનમાંથી આવીને વસેલા લોકોની વસ્તી વધારે છે.<ref>ગ્રાઇમ્સ, ક્રિસ્ટોફર. [http://search.ft.com/nonFtArticle?id=030414001065 "વર્લ્ડ ન્યૂઝ: ન્યૂ યોર્ક્સ ચાઈનાટાઉન સ્ટાર્ટ્સ ટુ ફીલ ધ પિન્ચ ઓવર 'ધ બગ'"] {{Webarchive|url=https://archive.is/20120729000922/http://search.ft.com/nonFtArticle?id=030414001065 |date=2012-07-29 }}, ''[[ફાઇનાન્સિયલ ટાઇમ્સ]]'' , એપ્રિલ 14, 2003. છેલ્લે જોવાઈ મે 19, 2007. "ન્યૂ યોર્ક ખાતે આવેલું ચાઇનાટાઉન એવી જગ્યા છે કે જ્યાં વેસ્ટર્ન પશ્ચિમી ગોળાર્ધ ખાતે સૌથી વધુ માત્રામાં ચીની લોકો રહે છે."</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20060709160929/http://www.nycvisit.com/content/index.cfm?pagePkey=1195 ચાઇનાટાઉન: અ વર્લ્ડ ઓફ ડાઇનિંગ, શોપિંગ, એન્ડ હિસ્ટ્રી], એનવાયસી એન્ડ કંપની, છેલ્લે જોવાઇ જૂન 30, 2009. "ચાઇનાટાઉનમાં આવેલાં સ્થળો, ભોજનાલયો અને ઇતિહાસની મુલાકાત તેમજ ખરીદી કર્યા વિના યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના ન્યૂ યોર્ક શહેરની મુલાકાત અધૂરી છે. મેનહટનના હાર્દમાં આવેલા પશ્ચિમી ગોળાર્ધ ખાતે ચીની લોકોની વસતી 1,50,000ની છે અને તે 2 ચોરસ કિ.મિ.માં ફેલાયેલી છે. તે લેફયેટે, વોર્થ, ગ્રાન્ડ સ્ટ્રીટ તેમજ પૂર્વીય બ્રોડવેથી ઘેરાયેલી છે."</ref> ધી અપર વેસ્ટ સાઇડ એ તેના નામ અને તેના વર્ણન સાથે યોગ્યતા ધરાવે છે. ઓલ્ડ મની અને અપર ઇસ્ટ સાઇડથી બિલકુલ અલગ જ અહીંનું વાતાવરણ અને મૂલ્ય છે. આ પ્રાંતનો સમાવેશ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સનો સૌથી વધુ કિંમતી કે પૈસાદાર વિસ્તારમાં થાય છે.<ref>[http://nycgo.com/?event=view.article&amp;id=76746 અપ્પર વેસ્ટ સાઇડ], એનવાયસી એન્ડ કંપની, છેલ્લે જોવાઈ જૂન 30, 2009. "શહેરનાં આ ભાગમાં બુદ્ધિજીવીઓ, સર્જનાત્મક અને પૈસાદાર લોકોનું પ્રભુત્વ વધારે પ્રમાણમાં છે. પરંતુ ત્યાંનું વાતાવરણ અપ્પર ક્રસ્ટ જેવું અપ્પર સાઇડનું નથી."</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20071011103023/http://nycvisit.com/content/index.cfm?pagePkey=447 મેપ્સ એન્ડ નેઇબરહૂડ્ઝ - અપ્પર ઇસ્ટ સાઇડ], એનવાયસી એન્ડ કંપની, છેલ્લે જોવાઈ જૂન 30, 2009. "પડોશીઓનાં વાતાવરણની હવામાંથી જૂનાં નાણાંની ખૂશ્બુ, રૂઢિચુસ્ત માન્યતાઓ અને ઝાકઝમાળની ખૂશ્બુ આવે છે. અહીં ઉચ્ચ વર્ગના લોકો શેમ્પેઇનની આલિશાન પાર્ટીઓ કરતાં જોવા મળે છે."</ref><ref>[http://dragon.soc.qc.cuny.edu/Maps/footnote.html સ્ટ્રોલ ધ અપ્પર ઇસ્ટ સાઇડ ફોર લાઇફસ્ટાઇલ્સ ઓફ ધ એલિટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100626092513/http://dragon.soc.qc.cuny.edu/Maps/footnote.html |date=2010-06-26 }}, ''ફૂટનોટ્સ'' ઓફ ધ અમેરિકન સોશ્યોલોજિકલ એસોસિયેશન, માર્ચ 1996, છેલ્લે જોવાઈ જૂન 29, 2009.</ref> મેનહટનમાં ''અપટાઉન'' એટલેકે ઉત્તર(વધારે ઉત્તર-ઉત્તરપૂર્વિય આઇસલેન્ડની દિશા કે જ્યાં તેની ગ્રીડ સિસ્ટમ સંલગ્ન છે.) અને ''ડાઉનટાઉન'' એટલેકે દક્ષિણ(દક્ષિણ-દક્ષિણપૂર્વિય).<ref>પેટઝોલ્ડ, ચાર્લ્સ. [http://www.charlespetzold.com/etc/AvenuesOfManhattan/index.html " હાઉ ફાર ફ્રોમ ટ્રુ નોર્થ આર ધ એવેન્યૂઝ ઓફ મેનહટન?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070404053211/http://www.charlespetzold.com/etc/AvenuesOfManhattan/index.html |date=2007-04-04 }}, છેલ્લે જોવાઈ એપ્રિલ 30, 2007. "જોકે શહેરનાં સ્મારકોનું પૂર્વાભિમુખીકરણ મેનહટન આઈલેન્ડની ધરીને સમાંતર કરવામાં આવ્યું છે અને ઉત્તર તેમજ દક્ષિણ દિશા સાથે તેનો સંબંધ ખૂબ જ અણધાર્યો છે. સાચી ઉત્તર દિશા તરફ પૂર્વાભિમુખ નક્શાઓ (જેમ કે એક જમણી બાજુએ) દર્શાવે છે કે ટાપુ એકબાજુએથી નોંધપાત્ર રીતે નમેલો છે. હકીકતે જોઈએ તો સ્મારકો કે સ્થળો ઉત્તર અને દક્ષિણ દિશા કરતા ઉત્તરપૂર્વીય અને દક્ષિણપશ્ચિમી દિશાની વધારે નજીક આવેલાં છે."</ref> તેનો વપરાશ મોટા ભાગના અમેરિકન શહેરોની અલગ છે જેમાં ''ડાઉનટાઉન'' ને સેન્ટ્રલ બિઝનેસ ડિસ્ટ્રીક્ટ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. મેનહટનમાં બે સેન્ટ્રલ બિઝનેસ ડિસ્ટ્રીક્ટ છે. જેમાં આઇસલેન્ડના દક્ષિણ તરફના હિસ્સામાં અને મીડટાઉન મેનહટનમાં ફાયનાન્સિયલ ડિસ્ટ્રીક્ટ તરીકે જાણીતો છે. 59મી સ્ટ્રીટનો<ref>જેક્સન, નાન્સી બેથ. [http://www.nytimes.com/2004/08/29/realestate/living-on-59th-street-putting-out-the-gold-plated-welcome-mats.html "લિવિંગ ઓન/59થ સ્ટ્રીટ; પુટિંગ આઉટ ધ ગોલ્ડ-પ્લેટેડ વેલકમ મેટ્સ"], ''ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ'' , ઓગસ્ટ 29, 2004. છેલ્લે જોવાઈ જૂન 30, 2009. "હવે પૂર્વ અને પશ્ચિમને ચળકતા ટાવરો, ડેસ્ટિનેશન સુપરમાર્કેટ્સ તેમજ દુકાનોથી લાંગરેલા છે 59મી શેરી એવી જગ્યા છે કે જેમાં શહેરનો મધ્યભાગ ઉપરના ભાગ સાથે મળે છે."</ref> ઉપરનો હિસ્સો મેનહટનનો ઉત્તરિય વિસ્તાર ''અપટાઉન'' છે અને 14મી સ્ટ્રીટ<ref name="NYCBasics">[https://web.archive.org/web/20071011014616/http://www.nycvisit.com/content/index.cfm?pagePkey=365 NYC Basics], એનવાયસી એન્ડ કંપની, છેલ્લે જોવાઈ જૂન 30, 2009. "ડાઉનટાઉન (14મી શેરીની નીચે આવેલું)માં ગ્રીનવિચ વિલેજ, સોહો, ટ્રિબેકા અને વોલસ્ટ્રીટ ફાયનાન્સિયલ ડિસ્ટ્રિક્ટનો સમાવેશ થાય છે."</ref> નીચેનો દક્ષિણનો વિસ્તાર ''ડાઉનટાઉન'' છે. જ્યારે આ બંને વચ્ચેનો વિસ્તાર ''મીડટાઉન'' તરીકે ઓળખાય છે. જો કે આ વ્યાખ્યામાં ક્યારેક ફેરફાર થવાની પણ શક્યતા છે. ફિફ્થ એવન્યુ મેનહટન આઇસલેન્ડને બં અલગ-અલગ એટલે કે પૂર્વ અને પશ્ચિમના હિસ્સામાં વહેંચે છે. (દા.ત. 27મી સ્ટ્રીટ પૂર્વ, 42મી સ્ટ્રીટ પશ્ચિમ) સ્ટ્રીટના સરનામાં ફિફ્થ એવન્યુથી શરૂ થાય છે અને ત્યારબાદ તેના મથાળામાં વધારો થતો જાય છે, જેનું માપ લગભગ પ્રતિબ્લોક 100 છે.<ref name="NYCBasics"/> મેનહટનમાં આવેલું વેવરલી પ્લેસનો દક્ષિણનો હિસ્સો, ફિફ્થ એવન્યુ ટર્મિનેટ્સ અને બ્રોડવે આ બધા પૂર્વ/પશ્ચિમની વચ્ચેની સીમા દર્શાવે છે. જેની સીમા ઉત્તરની 1લી સ્ટ્રીટ હાઉટન સ્ટ્રીટ(હાઉ-સ્ટીન બોલવામાં આવે છે.)થી શરૂ થાય છે. જો કે આ સ્ટ્રીટ ઉત્તરમાં 14મી સ્ટ્રીટ સુધી જોવા મળતી નથી. જ્યાં પૂર્વ અને પશ્ચિમની દરેક શેરી નંબરોથી ઓળખાય છે. જેને કારણે દક્ષિણથી ઉત્તરની સ્ટ્રીટમાં પણ 220મી સ્ટ્રીટ જેટલો વધારો થયો છે જે આઇસલેન્ડની સૌથી મોટી સંખ્યાની સ્ટ્રીટ છે. મીડટાઉનની મોટાભાગની શેરીઓ એકતરફી રસ્તાઓથી છે. જેમાં અપવાદરૂપ (14મી, 34મી અને 42મી જેવી) સ્ટ્રીટ છે. મુખ્ય નિયમ એ છે કે એકી સંખ્યા ધરાવતી શેરીઓ પશ્ચિમ તરફ ચાલે છે. જ્યારે બેકી સંખ્યા વાળી શેરીઓ પૂર્વ તરફ ચાલે છે.<ref name="Stuff"/> === આબોહવા === [[ચિત્ર:Storm at Manhattan.jpg|thumb|મિડટાઉન મેનહટનમાં વરસાદ]] 41 અંશ ઉત્તરમાં આવેલું હોવા છતાં મેનહટનનું વાતાવરણ ભેજવાળું અને સામાન્ય ગરમ જોવા મળે છે. ([[કોપન વર્ગીકરણ]]).<ref name="NYC climate"<ref name="NYC climate">{{cite web|title=The Climate of New York|publisher=New York State Climate Office|url=http://nysc.eas.cornell.edu/climate_of_ny.html|access-date=2007-03-27}}</ref> શિયાળામાં શહેરના કિનારાના વિસ્તારનું તાપમાન શહેરના આંતરીક હિસ્સા કરતા સામાન્ય વધુ જોવા મળે છે. જેને કારણે અહીં બરફનો વરસાદ પ્રતિવર્ષ સરેરાશ 25થી 35 ઇંચ(63.5થી 88.9 સે.મી.) જેટલો પડે છે.<ref name="NYC climate"/> મોસમી ઠંડીના દિવસોમાં લગભગ 220 દિવસ સરેરાશ ફ્રોસ્ટ-ફ્રી સમયગાળો જોવા મળે છે.<ref name="NYC climate"/> ન્યુયોર્ક શહેરમાં વસંતઋતુ અને પાનખર થોડું મધ્યમ જોવા મળે છે. જ્યારે 90 ડિગ્રી ફેરનહીટ(32 ડિગ્રી સેલ્સિયસ) તાપમાન કે ઋતુના 18થી 25 દિવસ દરમિયાન ખૂબ જ ઉંચા તાપમાન સાથે ઉનાળો ખૂબ જ ગરમ અને ભેજવાળો હોય છે.<ref name="NYC climate"/> શહેરનું સૌથી લાંબી આબોહવા પર એટલાન્ટિકના મલ્ટિડેકડલ કંપનની અસર થાય છે. એટલાન્ટિકની 70 વર્ષ લાંબી ઠંડી કે ગરમીના ચક્ર પર આ પ્રાંતમાં વાવાઝોડાં કે કિનારાનાં વિસ્તારનાં વંટોળિયાની સ્થિતિ આધારિત છે.<ref>{{cite web|author=Riley, Mary Elizabeth|title=Assessing the Impact of Interannual Climate Variability on New York City's Reservoir System|year=2006|publisher=Cornell University Graduate School for Atmospheric Science|url=http://ecommons.cornell.edu/bitstream/1813/2623/1/MER%20Thesis-new.pdf|format=PDF|access-date=2009-06-29}}</ref> 1936માં 9મી જુલાઇએ સૌથી વધુ 106&nbsp;°F (41&nbsp;°C) તાપમાન નોંધાયું હતું જ્યારે સૌથી ઓછું 1934માં 9મી ફેબ્રુઆરીએ -15&nbsp;°F (-26&nbsp;°C) તાપમાન નોંધાયું હતું. તાજેતરમાં જુલાઇ 2005માં તાપમાન 100&nbsp;°F અને ઓગસ્ટ 2006માં 103&nbsp;°F જેટલું તાપમાન ઉંચું જોવા મળ્યું હતું. જ્યારે જાન્યુઆરી 2004 દરમિયાન તાપમાન 1થી પણ નીચે ઝીરો નજીક આવી ગયું હતું. ઉનાળા દરમિયાન સાંજનું તાપમાન અર્બન હીટ આઇસલેન્ડને કારણે વધારે હોય છે જે દિવસ દરમિયાન વધુ ગરમી શોષાયી હોય તો રાત્રે તે પાછી મળે છે. જ્યારે પવન ધીમો હોય તો તાપમાન 7 ડિગ્રી ફેરનહીટ(4 ડિગ્રી સે.) જેટલું વધી જાય છે.<ref>[http://www.accessmylibrary.com/coms2/summary_0286-12655409_ITM "કીપિંગ ન્યૂ યોર્ક સિટી કૂલ ઈઝ ધ જોબ ઓફ નાસાસ હીટ સિકર્સ."], ''Spacedaily.com'' , ફેબ્રુઆરી 9, 2006. છેલ્લે જોવાઈ મે 16, 2007. "શહેરી ગરમ ટાપુની હાજરી ઉનાળાની મોસમાં વર્તાય છે.રાતે જ્યારે પવનની ઝડપ ધીમી હોય ત્યારે અને દરિયાઈ પવનો હળવા બને ત્યારે તેનો ખાસ અહેસાસ વર્તાય છે. આ સમયગાળા દરિમયાન ન્યૂ યોર્ક શહેરનું તાપમાન વધી શકે છે.{{convert|7.2|°F|°C|abbr=on}} તે આસપાસનાં વિસ્તારો કરતાં વધારે હોઈ શકે છે."</ref> == સરકાર == [[ચિત્ર:Municipal Building - New York City.jpg|thumb|upright|મેનહટનનું મ્યુનિસિપલ બિલ્ડીંગ]] [[ચિત્ર:Scott Stringer small.jpg|thumb|left|upright|સ્કોટ સ્ટ્રિંગર, 2006]] 1898માં ન્યુયોર્ક શહેરનાં જોડાણ બાદ મેનહટનનું સંચાલન ન્યુયોર્ક સિટી ચાર્ટર્ડ દ્વારા થાય છે. જે 1989માં સુધારા બાદ મેયર- કાઉન્સિલ સિસ્ટમ સુવિધા પૂરી પાડે છે.<ref>[http://www.abcny.org/pdf/Report%20on%20Ballot%20Proposals.pdf "રિપોર્ટ ઓન બેલોટ પ્રપોઝલ્સ ઓફ ધ 2003 ન્યૂ યોર્ક સિટી ચાર્ટર રિવિઝન કમિશન"] (પીડીએફ), એસોસિયેશન ઓફ ધ બાર ઓફ ધ સિટી ઓફ ન્યૂ યોર્ક. છેલ્લે જોવાઈ મે 11, 2007. "અન્ય શહેરો કે જેઓ પૂર્વગ્રહ મુક્ત ચૂંટણીની પધ્ધતિ અપનાવતા હોય છે તેની સરખામણીએ ન્યૂ યોર્કની મેયર પધ્ધતિ ખૂબ જ અલગ પ્રકારની છે. તે મજબૂત છે અને તેમાં 1989ના ચાર્ટર સુધારાનો અમલ કરવામાં આવે છે. તે વધતી જતી રીતે શહેરનું મજબૂત કાઉન્સિલ બનાવે છે."</ref> જાહેર શિક્ષણ વ્યવસ્થા, સુધારાલક્ષી સંસ્થાઓ, લાયબ્રેરી, જાહેર સુરક્ષા, આનંદ-પ્રમોદની સવલતો, જાહેર શૌચાલયો, પાણીનો પૂરવઠો અને મેનહટનમાં વેલફેરની સુવિધા માટે કેન્દ્રિય ન્યુયોર્ક શહેર સરકારની જવાબદારી છે. 1898માં જોડાણ બાદ કેન્દ્રિકરણ અને લોકલ ઓથોરિટી સાથેની સ્થિરતા જાળવવા માટે અહીંના અધ્યક્ષની ઓફિસ શરૂ કરવામાં આવી હતી. ન્યુયોર્ક સિટી બોર્ડ ઓફ એસ્ટિમેટમાં પોતાના મત અધીકારો દ્વારા દરેક અધ્યક્ષ પાસે સંચાલનનાં ખૂબ જ શક્તિશાળી હક્કો છે, જેનો ઉપયોગ શહેર માટે ઉપયોગી બજેટ બનાવવા અને જમીનના ઉપયોગની દરખાસ્ત અંગેનો અમલ કરવામાં પણ જવાબદાર છે. 1964ના હાઇકોર્ટના દરેક વ્યક્તિને સરખી સુરક્ષાના નિયમમાં ચૌદમા ફેરફાર પ્રમાણે “એક વ્યક્તિ, એક મત”ના હિસાબે સ્ટેટ્ન આઇસલેન્ડ જેવા ઓછી વસ્તી ધરાવતા પ્રાંતની સરખામણીએ બ્રુકલેન જેવા ખૂબ જ વધુ વસ્તી ધરાવતા પ્રાંતને બોર્ડમાં રજૂ કરી શકે તેવો કોઇ મજબૂત વ્યક્તિ પ્રાપ્ત ન થતા 1989માં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની સુપ્રિમ કોર્ટ દ્વારા બોર્ડ ઓફ એસ્ટિમેટને ગેરકાયદેસર જાહેર કરવામાં આવ્યું હતું.<ref>[http://www.law.cornell.edu/supct/html/historics/USSC_CR_0489_0688_ZS.html કોર્નેલ લો સ્કૂલ સુપ્રીમ કોર્ટ કલેક્શન: બોર્ડ ઓફ એસ્ટિમેટ ઓફ સિટી ઓફ ન્યૂ યોર્ક વિ. મોરિસ], [[કોર્નેલ લો સ્કૂલ]]. છેલ્લો સુધારો જૂન 12, 2006.</ref> 1990થી મેયરલ એજન્સી, ધી સિટી કાઉન્સીલસ ધી ન્યુયોર્ક સ્ટેટ ગવર્મેન્ટ અને કોર્પોરેશનમાં જે પ્રાંતના અધ્યક્ષ પાસે સૌથી ઓછો પાવર હોય તે પ્રાંતના વકીલ તરીકે કાર્ય કરી શકે તેવી જોગવાઇ કરવામાં આવી છે. મેનહટનના હાલના અધ્યક્ષ સ્કોટ સ્ટ્રીંગર ડેમોક્રેટ પાર્ટીમાંથી 2005માં ચૂંટાઇને આવ્યા છે.<ref>[http://www.mbpo.org/free_details.asp?id=46 મેનહટન બોરો પ્રેસિડેન્ટ સ્કોટ એમ. સ્ટ્રિન્જર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100309105343/http://www.mbpo.org/free_details.asp?id=46 |date=2010-03-09 }}, મેનહટન બોરો પ્રેસિડેન્ટ્સ ઓફિસ. છેલ્લે જોવાઈ એપ્રિલ 27, 2007. "જાન્યુઆરી 2006માં સ્કોટ એમ. સ્ટ્રિન્જરે મેનહટનના 26માં બોરો પ્રેસિડેન્ટ તરીકેનાં શપથ લીધાં હતાં."</ref> 2010થી ન્યુયોર્ક કાઉન્ટીમાં [[વાન્સ]] એ જિલ્લા એટર્ની છે.<ref>[http://www.manhattanda.org/officeoverview/bio.shtml બાયોગ્રાફી ઓફ સાયરસ આર. વેન્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110501131144/http://www.manhattanda.org/officeoverview/bio.shtml |date=2011-05-01 }}, ન્યૂ યોર્ક કાઉન્ટી ડિસ્ટ્રિક્ટ એટર્નીસ ઓફિસ. છેલ્લે જોવાઈ એપ્રિલ 27, 2007. "વર્ષ 1974માં તે તેના અંગત જીવનમાં પાછો ફર્યો હતો તે દરમિયાન તેણે ન્યૂ યોર્ક કાઉન્ટીમાં જિલ્લાના એટર્નીની ચૂંટણીમાં ભરેલાં આઠ સફળ બિડ પૈકીનું એક બિડ ભર્યું હતું."</ref> મેનહટનમાં દસ સિટી કાઉન્સિલ સભ્યો છે, જે પાંચ પ્રાંતમાં ત્રીજુ સૌથી મોટું ક્ષેત્ર છે. આ ઉપરાંત 12 સંચાલક જિલ્લાઓ છે જેનું સંચાલન લોકલ કોમ્યુનિટી બોર્ડ કરે છે. કોમ્યુનિટી બોર્ડ જાહેર જનતા માટે વકીલનું કામ કરીને તેના પશ્નો રજૂ કરીને ઉકેલ મેળવવાની કામગીરી કરે છે. [[યુનાઇટેડ નેશન્સ]]ના યજમાન તરીકે, આ પ્રાંત વિશ્વનું સૌથી મોટું આંતરરાષ્ટ્રીય વિદેશી કાનૂની દળ ધરાવે છે, જેમાં 105 કોન્સ્યુલેટ્સ, કોન્સ્યુલોટેસ જનરલ અને ઓનરરી કોન્સ્યુલેટ્સનો સમાવેશ થાય છે.<ref>[http://www.consulsnewyork.com/about.htm સોસાયટી ઓફ ફોરેન કોન્સલ્સ: અબાઉટ અસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060619022104/https://www.consulsnewyork.com/about.htm |date=2006-06-19 }}. 19 જુલાઇ 2006ના રોજ કરાયેલો સુધારો</ref> આ પ્રાંત આ ઉપરાંત ન્યુયોર્ક સિટી હોલ, ધી સીટ ઓફ ન્યુયોર્ક સિટી ગવર્મેન્ટ, ન્યુયોર્ક સિટી મેયર અને ન્યુયોર્ક સિટી કાઉન્સિલનું પણ ઘર ગણી શકાય છે. મેયરના સ્ટાફ અને તેર મ્યુનિસિપલ એજન્સીઓ [[મેનહટન મ્યુનિસિપલ બિલ્ડીંગ]]ની નજીક જ સ્થિત છે. 1916માં બનાવવામાં આવેલા આ બિલ્ડીંગની ગણના વિશ્વના સૌથી મોટા સરકારી બિલ્ડીંગમાં થાય છે.<ref>[http://www.nyc.gov/html/dcas/html/resources/man_munibldg.shtml મેનહટન મ્યુનિસિપલ બિલ્ડિંગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121019234821/http://www.nyc.gov/html/dcas/html/resources/man_munibldg.shtml |date=2012-10-19 }}, ન્યૂ યોર્ક સિટી. છેલ્લે જોવાઈ જૂન 29, 2009.</ref> === રાજકારણ === {| class="wikitable" border="1" style="float:left;margin:2em;font-size:90%" |+ <td>'''રાષ્ટ્રપતિપદની ચૂંટણીના પરિણામો''' <br /><ref>{{cite web|url=http://elections.nytimes.com/2008/results/president/map.html|title=Election results from the N.Y. Times|publisher=Elections.nytimes.com|date=2008-12-09|access-date=2009-05-30|archive-date=2017-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20170121005916/http://elections.nytimes.com/2008/results/president/map.html|url-status=dead}}</ref></td> |- style="background:lightgrey" !વર્ષ ![[Republicans]] ![[Democrats]] |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[2008]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|13.5% ''89,906'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|'''85.7%''' ''572,126'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[2004]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|16.7% ''107,405'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|'''82.1%''' ''526,765'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[2000]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|14.2% ''79,921'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|'''79.8%''' ''449,300'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1996]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|13.8% ''67,839'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|'''80.0%''' ''394,131'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1992]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|15.9% ''84,501'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|'''78.2%''' ''416,142'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1988]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|22.9% ''115,927'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|'''76.1%''' ''385,675'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1984]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|27.4% ''144,281'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|'''72.1%''' ''379,521'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1980]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|26.2% ''115,911'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|'''62.4%''' ''275,742'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1976]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|25.5% ''117,702'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|'''73.2%''' ''337,438'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1972]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|33.4% ''178,515'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|'''66.2%''' ''354,326'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1968]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|25.6% ''135,458'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|'''70.0%''' ''370,806'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1964]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|19.2% ''120,125'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|'''80.5%''' ''503,848'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1960]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|34.2% ''217,271'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|'''65.3%''' ''414,902'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1956]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|44.26% ''300,004'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|'''55.74%''' ''377,856'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1952]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|39.30% ''300,284'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|'''58.47%''' ''446,727'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1948]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|33.18% ''241,752'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|'''52.20%''' ''380,310'' |} ડેમોક્રેટિક પાર્ટી મોટા ભાગના કાર્યાલયોમાં સત્તા ધરાવે છે. નોંધાયેલા રીપબ્લિકન લોકો આ પ્રાંતમાં ખૂબ જ ઓછી સંખ્યામાં જોવા મળે છે, ચૂંટાયેલાની સંખ્યા 12 ટકા જ જોવા મળે છે. અપર ઇસ્ટ સાઇડ અને ધી ફાયનાન્સિયલ ડિસ્ટ્રીક્ટના નજીકના પ્રાંતમા રજીસ્ટર્ડ રીપબ્લિકનની ચૂંટાયેલા લોકોની સંખ્યા 20 ટકા જેટલી જોવા મળે છે. પાર્ટીમાં રજીસ્ટર્ડ થયેલા હોય તેવા [[ડેમોક્રેટ્સ]]ની સંખ્યા 66.1 ટકા જેટલી છે. 21.9 ટકા મતદારો સ્વતંત્ર છે.<ref>ગ્રોગાન, જેનિફર. [http://web.jrn.columbia.edu/studentwork/election/2004/uptown_grogan01.asp ઇલેક્શન 2004—રાઇઝ ઇન રજિસ્ટ્રેશન પ્રોમિસિઝ રેકોર્ડ ટર્નઆઉટ], કોલંબિયા યુનિવર્સિટી ગ્રેજ્યુએટ સ્કૂલ ઓફ જર્નાલિઝમ, છેલ્લે જોવાઈ એપ્રિલ 25, 2007. "બોર્ડ દ્વારા આપવામાં આવેલી માહિતી અનુસાર તારીખ 22મી ઓક્ટોબર એટલે કે અંતિમ તારીખ સુધી મેનહટનમાં નોંધણી પામેલા મતોની સંખ્યા 10.1 લાખની હતી. જેમાંથી 7,27,071 મતો ડેમોક્રેટ પાર્ટીને આપવામાં આવ્યા હતા અને 1,32,294 મતો રિપબ્લિકન પાર્ટીને આપવામાં આવ્યા હતા. મતદાનની આ સંખ્યા વર્ષ 2000ની ચૂંટણી કરતા 26.7 ટકા જેટલી વધારે હતી. ઉલ્લેખનીય છે કે વર્ષ 2000ની ચૂંટણીમાં મેનહટનમાં નોંધાયેલા મતોની સંખ્યા 8,76,120ની હતી."</ref> મેનહટન 4 કોંગ્રેસનલ જિલ્લાઓ વચ્ચે વહેંચાયેલું છે. જેના દરેક હિસ્સાઓ ડેમોક્રેટ્સનું પ્રતિનિધીત્વ ધરાવે છે. * [[ચાર્લ્સ બી. રાન્ગેલ]] અપર મેનહટનના 15મા જિલ્લાને રજૂ કરે છે. જે ઇનકોર્પોરેટ હાર્લેમ, [[સ્પેનિશ હાર્લેમ]], વોશિંગ્ટન હાઇટ્સ, [[ઇનવૂડ]] અને અપર વેસ્ટ સાઇડના હિસ્સાનું પ્રતિનિધીત્વ કરે છે. * [[જેરોલ નાડ્લર]] વેસ્ટ સાઇટના 8મા જિલ્લાનું પ્રતિનિધીત્વ કરે છે, જેમાં અપર વેસ્ટ સાઇટનો મોટાભાગનો હિસ્સો, હેલ્સ કિચન, ચેલ્સિયા, ગ્રીનવીચ વિલેજ, [[ચાઇનાટાઉન]], ટ્રીબેકા અને બેટ્ટરી પાર્ક સિટીનો સમાવેશ થાય છે સાથોસાથ દક્ષિણપશ્ચિમ બ્રૂકલેનના પણ થોડા હિસ્સાનો સમાવેશ થાય છે. * [[કોરોલિન બી. મોલોની]] [[ટેડ્ડી રૂઝવેલ્ટ]] અને [[જ્હોન લિન્ડસે]]નું રાજકિય પાયો ધરાવતો ફક્ત કહી શકાય તેવો “સિલ્ક-સ્ટોકિંગ” જેવા [14મા જિલ્લાનું પ્રતિનિધીત્વ કરે છે. જેમાં અપર ઇસ્ટ સાઇડ, યોર્કવિલે, ગ્રામર્સિ પાર્ક, રૂઝવેલ્ટ આઇસલેન્ડ અને લોઅર ઇસ્ટ સાઇડના મોટાભાગનો હિસ્સો તથા ઇસ્ટ વિલેજ ઉપરાંત વેસ્ટર્ન ક્વીન્સના થોડા વિભાગોનો પણ સમાવેશ થાય છે. * 12મા જિલ્લા સ્થિત બ્રુકલીન/ક્વીન્સ સ્થિત [[નિડિયા વેલાઝક્વીઝ]] [[આલ્ફાબેટ સિટી]]ના સી અને ડી એવન્યુ સહિતના [[લોઅર ઇસ્ટ સાઇડ]]ના પ્યુર્ટો રીકન વિભાગનું પ્રતિનિધીત્વ કરે છે. 1924થી કોઇપણ રીપબ્લિકન]મેનહટનમાં રાષ્ટ્રપતિ પદની ચૂંટણી જીત્યું નથી, જ્યારે [[કેલ્વીન કુલિડ્ઝ]] જીત્યા હતા ત્યારે ન્યુયોર્ક કાઉન્ટીના લોકોએ ડેમોક્રેટ [[જ્હોન ડબલ્યુ ડેવિસ]] સામે 41.20 ટકા- 39.55 ટકાના મત આપ્યા હતા. 1920માં [[વોરેન જી હાર્ડીંગ]] એ સૌથી તાજેતરમાં મેનહટનમાં 1920 મતમાંથી 59.22 ટકા જેટલા મત મેળવી મહત્તમ મત મેળવ્યા હોય તેવા ઉમેદવાર હતા.<ref>[http://ourcampaigns.com/ContainerHistory.html?ContainerID=9127 પ્રેસિડેન્ટ—હિસ્ટ્રી: ન્યૂ યોર્ક કાઉન્ટી], અવર કેમ્પેઇન્સ. છેલ્લે જોવાઈ મે 1, 2007.</ref> 2004ના રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણીમાં મેનહટનમાં ડેમોક્રેટના [[જ્હોન કેરી]]ને 82.1 ટકા મત મળ્યા હતા જ્યારે રીપબ્લિકન [[જ્યોર્જ ડબલ્યુ બુશ]]ને 16.7 ટકા મત જ મળ્યા હતા.<ref>[http://vote.nyc.ny.us/pdf/results/2004/general/g2004recaps.pdf 2004 જનરલ ઇલેક્શન: સ્ટેટમેન્ટ એન્ડ રિટર્ન ઓફ ધ વોટ્સ ફોર ધ ઓફિસ ઓફ પ્રેસિડેન્ટ ઓન્ડ વાઇસ પ્રેસિડેન્ટ ઓફ ધ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ] (પીડીએફ), ન્યૂ યોર્ક સિટી બોર્ડ ઓફ ઇલેક્શન્સ, તારીખ ડિસેમ્બર 1, 2004. સુધારો એપ્રિલ 30, 2008.</ref> યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણી પ્રચાર માટેના ફંડમાં ફાળો આપતો સૌથી મહત્વનો સ્ત્રોત છે. 2004માં દેશના રાજકિય ફાળાના કુલ 7 [[ઝીપ કોડ]]માંથી 6 આ પ્રાંતના હતા.<ref>[http://www.colorofmoney.org/top_zip.asp નેશનલ ઓવરવ્યૂ: ટોપ ઝિપ કોડ્ઝ 2004 - ટોપ કોન્ટ્રિબ્યુટિંગ ઝિપ કોડ્ઝ ફોર ઓલ કેન્ડિડેટ્સ (ઇન્ડિવિજ્યુઅલ ફેડરલ કોન્ટ્રિબ્યુશન્સ (અમેરિકન ડોલર 200+))] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070608074639/http://www.colorofmoney.org/top_zip.asp |date=2007-06-08 }}, ધ કલર ઓફ મની. છેલ્લે જોવાઈ મે 29, 2007.</ref> સૌથી ટોચનો ઝીપ કોડ અપર ઇસ્ટ સાઇડ પર 10021 છે. જેને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના દરેક રાષ્ટ્રપતિ ઉમેદવારો માટે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણી માટે સૌથી વધુ નાણા ભંડોળ ઉભું કર્યું હતું. જેમાં 2004ના ચૂંટણી વખતે કેરી અને બુશનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવે છે.<ref>[http://www.publicampaign.org/pressroom/2004/10/29/big-donors-still-rule-the-roost બિગ ડોનર્સ સ્ટિલ રૂલ ધ રૂસ્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303173612/https://www.publicampaign.org/pressroom/2004/10/29/big-donors-still-rule-the-roost |date=2016-03-03 }}, પબ્લિક કેમ્પેઇન, પ્રેસ રિલિઝ તારીખ ઓક્ટોબર 29, 2004. 18 જુલાઇ 2006ના રોજ કરાયેલો સુધારો</ref> === રાજકીય પ્રતિનિધિત્વ === [[ચિત્ર:Farley PO jeh.JPG|thumb|જેમ્સ એ. ફેરિ પોસ્ટ ઓફિસ]] યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ પોસ્ટલ સર્વિસ દ્વારા મેનહટનમાં પોસ્ટ ઓફિસ ચલાવવામાં આવે છે. મીડટાઉન મેનહટનમાં આવેલી ધી જેમ્સ એ. ફાર્લે પોસ્ટ ઓફિસ ન્યુયોર્ક શહેરની મુખ્ય પોસ્ટ ઓફિસ છે.<ref>"[http://usps.whitepages.com/service/post_office/67234?p=1&amp;s=NY&amp;service_name=post_office&amp;z=10001 પોસ્ટ ઓફિસ લોકેશન - જેમ્સ એ. ફેર્લી] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120721063948/http://usps.whitepages.com/service/post_office/67234?p=1&s=NY&service_name=post_office&z=10001 |date=2012-07-21 }}." ''યુનાિટેડ સ્ટેટ્સ પોસ્ટલ સર્વિસ'' . મે, 5, 2009ના રોજ કરાયેલો સુધારો</ref> જે 31 સ્ટ્રીટ અને 33 સ્ટ્રીટ વચ્ચેના 421 એઇથ એવન્યુમાં સ્થિત છે. પત્રવ્યવહારમાં થયેલા ઘટાડાને કારણે મે 9, 2009થી આ પોસ્ટ ઓફિસ દ્વારા તેની 24 કલાકની સુવિધા અટકાવવામાં આવી છે.<ref>[http://www.silive.com/news/index.ssf/2009/04/new_york_citys_main_post_offic.html ન્યૂ યોર્ક સિટિસ મેઇન પોસ્ટ ઓફિસ સ્ટોપ્સ 24-અવર સર્વિસ], એસોસિયેટેડ પ્રેસ, ફ્રાઈડે, એપ્રિલ 17, 2009. છેલ્લો સુધારો મે 5, 2009.</ref> == ગુનાકીય પ્રવૃત્તિ == 19મી સદીના મધ્ય સમયગાળાની શરૂઆતથી જ, જે લોકોના પોતાના દેશોમાં ગરીબી હોય તેવા સ્થળાંતર થયેલા લોકો માટે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ એક આકર્ષણ રહ્યું છે. ન્યુયોર્કમાં આવ્યા બાદ ઘણા નવા આવનાર લોકો એ બ્રોડવે અને [[બોવેરી]]ની નજીક આવેલા [[ફાઇવ પોઇન્ટ્સ]]ની [[ઝૂંપડપટ્ટી]]માં તથા ન્યુયોર્ક સિટી હોલના ઉત્તર પૂર્વ વિસ્તારમાં ખૂબ જ ગરીબી અને ગુનાગારનું જીવન જીવવું પડે છે. 1820થી આ વિસ્તાર ગુનેગાર લોકોનું ઘર બની ગયા છે અને તેને “હાઉસ ઓફ ઇલ રેપ્યુટ” માનવામાં આવે છે અને આ સ્થળ મુલાકાત માટે ખૂબ જ જોખમી ગણાય છે. 1842માં [[ચાર્લ્સ ડિકેન્સ]] દ્વારા આ સ્થળની મુલાકાત લેવામાં આવી ત્યારે તેમણે અહીંની ખૂબ જ ભયાનક જીવવાની સ્થિતિ તેમની નજરમાં આવી.<ref>ક્રિસ્ટિયાનો, ગ્રેગોરી. [http://urbanography.com/5_points/ "ધ ફાઇવ પોઇન્ટ્સ"], અર્બનોગ્રાફી. છેલ્લે જોવાઈ મે 16, 2007.</ref> આ જગ્યા એટલી ખરાબ જાહેર થયેલી છે કે [[અબ્રાહિમ લિંકને]] 1860માં તેના કોપર યુનિયન એડ્રેસની મુલાકાત લીધી તે પહેલા તેમના ધ્યાનનું કેન્દ્ર બની હતી.<ref>વોલ્શ, જ્હોન, [http://www.irish-society.org/Hedgemaster%20Archives/five_points.htm "ધ ફાઈવ પોઇન્ટ્સ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090511001820/http://www.irish-society.org/Hedgemaster%20Archives/five_points.htm |date=2009-05-11 }}, આઇરિશ કલ્ચરલ સોસાયટી ઓફ ધ ગાર્ડન સિટી એરિયા, સપ્ટેમ્બર 1994. છેલ્લે જોવાઈ મે 16, 2007. "ફાઇવ પોઇન્ટ ઝૂંપડપટ્ટી ખૂબ જ તોફાની હતી. ઉમેદવાર અબ્રાહમ લિંકને જ્યારે પોતાના કૂપર યુનિયાન એડ્રેસ પૂર્વે તેની મુલાકાત લીધી ત્યારે તેઓ તેના પ્રત્યે ખૂબ જ આકર્ષિત થયા હતા."</ref> દેશની પહેલા સૌથી મોટી સંગઠિત ગુના કરતી ટોળી આઇરીસ ફાઇવ પોઇન્ટ ગેન્ગ અહીં તૈયાર થયેલી છે. [[ચિત્ર:Leslie five points new york 1885 3c22660v.jpg|thumb|1885 સ્કેચમાં પાંચ પોઇન્ટ્સ દ્વારા ઝૂંપડપટ્ટીનો પ્રવાસ]] [[ચિત્ર:NYPD boat99pct.jpg|thumb|ન્યૂ યોર્ક હાર્બર પર પેટ્રોલિંગ કરી રહેલી એનવાયપીડીની બોટ]] 1900ની શરૂઆતમાં ઇટાલિયન સ્થળાંતરીત લોકનું પ્રમાણ ઘણું વધ્યું હતું જેમાંથી ઘણા લોકો એથનિક ગેંગમાં જોડાયા હતા. આ ઉપરાંત ફાઇવ પોઇન્ટ ગેંગ સાથે ગુનાની શરૂઆત કરીને અલગ થયેલી ગેંગ અલ કાપોન પણ છે.<ref>[http://www.chicagohs.org/history/capone.html અલ કેપોન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140512025504/http://www.chicagohs.org/history/capone.html |date=2014-05-12 }}, શિકાગો હિસ્ટ્રી મ્યુઝિયમ. છેલ્લે જોવાઈ મે 16, 2007. "કેપોનનો જન્મ તારીખ 17મી જાન્યુઆરી 1899ના રોજ ન્યૂ યોર્કના બ્રૂકલિન ખાતે થયો હતો... તે મેનહટન ખાતે આવેલી તોફાની ફાઇવ પોઇન્ટ ઝૂંપડપટ્ટીની ટોળકીનો સભ્ય બન્યો, તે ફ્રેન્કી યેલની બ્રૂકલિન ડાઇવ ટોળકી હાર્વર્ડ ઇન માટે કામ કરતો હતો. તે બાઉન્સર અને બાર ટેન્ડર તરીકે કામ કરતો હતો."</ref> ધી માફિયા] જે ''કોસા નોસ્ત્રા'' તરીકે પણ ઓળખાય છે) 19મી સદીના મધ્યમમાં [[સિસિલી]]માં પ્રથમ વખત શરૂ થયેલી અને 19મી સદીના અંત સમય સુધીમાં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના પૂર્વિય કિનારાના વિસ્તારમાં પહોંચીને પછી સિસિલિયન અને દક્ષિણ ઇટાલિયન સ્થળાંતરીત લોકો સુધી પહોંચી હતી. લકી લ્યુસિયાનો એ મેનહટનના લા કોસા નોસ્ત્રામાં તૈયાર થયેલી અને ત્યારબાદ અન્ય ગુનેગાર ગેંગ સાથે જોડાઇ હતી. જેમાં મેયર લાન્સ્કી દ્વારા ચલાવવામાં આવતી [[જેવિસ મોબ]] સહીતના લોકોનો સમાવેશ થાય છે. <ref name="Smithsonian">જેફ, એરિક. {{waybackdate|site=http://www.smithsonianmagazine.com/issues/2007/april/mob.php|title="Talking to the Feds: The chief of the FBI's organized crime unit on the history of La Cosa Nostra"|date=20070615003727}}, ''સ્મિથસોનિયન (મેગેઝિન)'' , એપ્રિલ 2007. છેલ્લે જોવાઈ મે 16, 2007.</ref>જે તે સમયના મોટા ગેંગસ્ટર હતા. 1920-1033 દરમિયાન પ્રતિબંધને કારણે વસ્તુના કાળાબજારને વેગ મળતા માફિયાઓને જલ્દી મૂડી બનાવવાનો યોગ્ય સમય પ્રાપ્ત થયો હતો.<ref name="Smithsonian"/> 1960માં અને 1970 દરમિયાન ન્યુયોર્ક શહેરમાં ગુનાખોરીના દરમાં ખૂબ જ વધારો જોવા મળ્યો હતો. પોલિસ દ્વારા નોંધાયેલ ગુનામાં લગભગ પાંચગણો ઉછાળો જોવા મળ્યો હતો. 1960માં દર 1000 એ 21.09નો દર હતો જે 1981માં વધીને 102.66 થઇ ગયો હતો. ત્યાર બાદના દશકામાં ખૂનના ગુનામાં પણ વધારો થયો હતો. 1960માં એનવાયપીડી(NYPD)નો ખૂનનો આંક 390 હતો જે 1970માં વધીને 1,117 થયો જ્યારે 1980માં વધીને 1,812 નોંધાયો હતો. જ્યારે સૌથી વધુ 1990માં ક્રેક એપિડેમિકને કારમે સૌથી વધુ 2,262 નોંધાયો હતો. 1990ની લગભગ શરૂઆત બાદ ન્યુયોર્ક શહેરમાં ખૂન, બળાત્કાર, ચોરી, લૂંટફાટ, શારિરીક ઇજા, ચોરી, તોડફોડ, વાહનોની ચોરી તથા મિલ્કત અંગેના ગુનાખોરીન રેકોર્ડમાં ઉત્તરોતર ઘટાડો જોવા મળ્યો જે હાલમાં પણ નીચો જ છે.<ref>લેન્ગાન, પેટ્રિક એ. અને ડ્યુરોસ, મેથ્યૂ આર. [http://samoa.istat.it/Eventi/sicurezza/relazioni/Langan_rel.pdf "] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080216012507/http://samoa.istat.it/Eventi/sicurezza/relazioni/Langan_rel.pdf |date=2008-02-16 }}[http://samoa.istat.it/Eventi/sicurezza/relazioni/Langan_rel.pdf ધ રિમાર્કેબલ ડ્રોપ ઇન ક્રાઇમ ઇન ન્યૂ યોર્ક સિટી"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080216012507/http://samoa.istat.it/Eventi/sicurezza/relazioni/Langan_rel.pdf |date=2008-02-16 }} (પીડીએફ). યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ જસ્ટિસ, ઓક્ટોબર 21, 2004. છેલ્લે જોવાઈ મે 16, 2007.</ref> [[ચિત્ર:New york police department car.jpg|thumb|left|NYPD ક્રાઉન વિક્ટોરિયા પોલિસ કાર]] 2005ના ડેટા અનુસાર, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના 10 મોટા શહેરોમાં સૌથી ઓછો ગુનાખોરીનો દર ન્યુયોર્ક શહેરમાં છે.<ref name="Bloomberg">ઝેરાન્સ્કી, ટોડ. [http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=10000103&amp;sid=aHWGwSJjpbOU&amp;refer=us એનવાયસી ઇઝ સેફેસ્ટ સિટી એઝ ક્રાઇમ રાઇઝિસ ઇન યુએસ., એફબીઆઈ સે"]. ''બ્લૂમબર્ગ ન્યૂઝ'' , જૂન 12, 2006. છેલ્લે જોવાઈ મે 16, 2007.</ref> 500,000થી વધુ વસ્તી ધરાવતા 32 શહેરોમાં કરવામાં આવેલા 13માં મોર્ગન ક્યુટ્નો સર્વે અનુસાર, રાષ્ટ્રિય ધોરણે સમગ્ર શહેરનો ચોથો નંબર આવ્યો હતો.<ref>[http://www.morganquitno.com/cit07pop.htm 13થ એન્યુઅલ સેફેસ્ટ (એન્ડ મોસ્ટ ડેન્જરસ) સિટિઝ: ટોપ એન્ડ બોટમ 25 સિટિઝ ઓવરઓલ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110615000102/http://www.morganquitno.com/cit07pop.htm |date=2011-06-15 }}, છેલ્લે જોવાઈ મે 16, 2007.</ref> 36,400 ઓફિસર સાથે ન્યુયોર્ક પોલિસ ડિપાર્ટમેન્ટ યુ.એસ.ના ત્યારબાદ આવતા 4 ડિપાર્ટમેન્ટના સરવાળા કરતા પણ મોટો છે. એનવાયપીડી (NYPD)નો ત્રાસવાદ-વિરોધી વિભાગ 1,000 ઓફિસર્સ સાથે [[એફબીઆઇ]](FBI) કરતા પણ મોટો છે.<ref name="Bloomberg"/> ગુનાને પકડવાનો તેનો અહેવાલ અને તેના પર નજર રાખવાની એનવાયપીડી (NYPD) કોમ્પસ્ટેટ સિસ્ટમને કારણે જ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના અન્ય શહેરોની સરખામણીએ ન્યુયોર્ક શહેરમાં ગુનાખોરીના દરમાં ઘટાડો જોવા મળ્યો છે.<ref>મેકડોનાલ્ડ, હિથર. [http://www.city-journal.org/html/16_3_ny_cops.html "ન્યૂ યોર્ક કોપ્સ: સ્ટિલ ધ ફાઇનેસ્ટ - બકિંગ અ નેશનલ ટ્રેન્ડ, ગોથામ્સ ક્રાઇમ રેટ કીપ્સ ડ્રોપિંગ. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100702230324/http://www.city-journal.org/html/16_3_ny_cops.html |date=2010-07-02 }}[http://www.city-journal.org/html/16_3_ny_cops.html હિયર ઈઝ વ્હાય."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100702230324/http://www.city-journal.org/html/16_3_ny_cops.html |date=2010-07-02 }}, ''[[સિટી જર્નલ]] (ન્યૂ યોર્ક)'' , ઉનાળો 2006. છેલ્લે જોવાઈ મે 16, 2007. "પરંતુ તેની વિશાળ છાપને કારણે (જે મેયર માઇકલ બ્લુમબર્ગને કારણે હતી કે જે તેને મદદ કરતો હતો) કેલીએ ન્યૂ યોર્ક પોલીસમાં બદલાવની પ્રક્રિયા ચાલુ રાખી હતી તેના દ્વારા કરવામાં આવેલા બદલાવોને કોમ્પસ્ટેટ મિકેનિઝમ કહેવામાં આવે છે જેમાં પોલીસના વડાઓની સાપ્તાહિક ધોરણે બેઠક બોલાવવામાં આવે છે અને તેમાં તેમની પાસેથી ગુનાઓ અંગેની એકદમ તાજેતરની માહિતી એકત્રિત કરવામાં આવે છે. તેણે ગુનાઓની દુનિયામાં ચાલતા ટ્રેન્ડનું વિશ્લેષણ કરવા અંગેની પોલીસ ખાતાની ક્ષમતામાં પણ બદલાવ કર્યો છે."</ref> 1990થી કોમ્પસ્ટેટ પ્રોફાઇલને કારણે દરેક પ્રકારની ગુનાખોરીમાં સતત ઘટાડો થયો છે. 1990માં આ પ્રાંતમાં 503 ખૂનના કેસ નોંધાયા હતા. જે 2008માં 88 ટકા જેટલા ઘટીને 62 જ થયા હતા. ચોરી અને લૂંટ-ફાટના ગુનામાં આ સમયગાળા દરમિયાન 80 ટકા જેટલો ઘટાડો, વાહન ચોરીના ગુના 93 ટકા જેટલા ઘટ્યા હતા. જ્યારે સમગ્ર ગુનાનો દર મુખ્ય 7 પ્રકારના ગુનામાં સિસ્ટમ દ્વારા પકડી શકવાને લીધે 1990થી 75 ટકા જેટો ઘટ્યો હતો. વાર્ષિક તારીખોને આધારે મે 2009માં પણ આ આંકમાં ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો.<ref>[http://www.nyc.gov/html/nypd/downloads/pdf/crime_statistics/cspbms.pdf પેટરોલ બોરો મેનહટન સાઉથ — રિપોર્ટ કવરિંગ ધ વીક ઓફ 05/5/2009 થ્રુ 05/10/2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140419072451/http://www.nyc.gov/html/nypd/downloads/pdf/crime_statistics/cspbms.pdf |date=2014-04-19 }} (પીડીએફ), ન્યૂ યોર્ક સિટી પોલીસ ડિપાર્ટમેન્ટ કોમ્પસ્ટેટ, મે 30, 2009. છેલ્લે જોવાઈ મે 30, 2009 અને [http://www.nyc.gov/html/nypd/downloads/pdf/crime_statistics/cspbmn.pdf પેટરોલ બોરો મેનહટન નોર્થ — રિપોર્ટ કવરિંગ ધ વીક ઓફ 04/30/2007 થ્રુ 05/06/2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090618154042/http://www.nyc.gov/html/nypd/downloads/pdf/crime_statistics/cspbmn.pdf |date=2009-06-18 }} (પીડીએફ), ન્યૂ યોર્ક સિટી પોલીસ ડિપાર્ટમેન્ટ કોમ્પસ્ટેટ, મે 30, 2009. છેલ્લે જોવાઈ મે 30, 2009</ref> == વસ્તી-વિષયક માહિતી == 2008ના યુ.એસ. સેન્સુસ બ્યુરોના અંદાજ અનુસાર, જુલાઇ 1, 2008ના રોજ મેનહટનમાં 1,634,795 લોકો રહે છે.{{GR|2}} 2000ના સર્વે અનુસાર, ન્યુયોર્ક કાઉન્ટીમાં વસ્તી ગીચતા 66,940.1/ચો.મા. (25,849.9/ કિ.મી.2) છે. જે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના અન્ય કાઉન્ટીની સરખામણીએ સૌથી વધુ વસ્તી ગીચતા ધરાવે છે.<ref>[http://gislounge.com/us-census-2000-population-trends-mapped/ "પોપ્યુલેશન ડેન્સિટી"], જ્યોગ્રોફિક ઇન્ફર્મેશન સિસ્ટમ્સ - જીઆઈએસ ઓફ ઇન્ટરેસ્ટ. છેલ્લે જોવાઈ જૂન 30, 2009. "મેં એવું નોંધ્યું હતું કે વસતી ગણતરીની માહિતીમાં નોંધાયેલી 3140 કાઉન્ટિઝ પૈકી 178 કાઉન્ટિઝમાં વસતીની ગીચતા પ્રતિ એકર એક વ્યક્તિની હતી. આશ્ચર્ય પામવાની વાત નથી કે મેનહટનનો સમાવેશ જેમાં થાય છે તે ન્યૂ યોર્ક કાઉન્ટીમાં વસતીની ગીચતા સૌથી વધારે એટલે કે 104.218 વ્યક્તિ પ્રતિ એકરની હતી."</ref> જો 2008ના આંકડાને ધ્યાને લઇએ તો વસ્તી ગીચતા હવે વધીને પ્રતિ ચોરસ માઇલે 71,201 લોકોની થઇ છે. 1910માં જ્યારે યુરોપનીયન સ્થળાંતરીત કરેલા લોકો ન્યુયોર્કમાં આવ્યા હતા ત્યારે મેનહટનની વસ્તી ગીચતા સૌથી વધુ 101,548/ચોરસ માઇલ(39,222.9/ કિ.મી.2)હતી. 2000ના વર્ષમાં 798,144 મકાનો હતા જેની સરેરાશ ગીચતા 34,756/ચોરસ માઇલ(13,421.8/ કિ.મી.2) હતી.<ref name="NYCensusRankings"/> મેનહટનમાં વસતી કુલ વસ્તીના ફક્ત 20.3 ટકા લોકો જ પોતાના ઘરમાં રહે છે. બ્રોન્ક્સ બાદ આ શહેર સમગ્ર દેશમાં સૌથી ઓછું ભાડાં લેતું શહેર છે.<ref name="OwnerOccupied">[http://www.census.gov/acs/www/Products/Ranking/2003/R21T050.htm પર્સન્ટ ઓફ ઓક્યુપાઇડ હાઉસિંગ યુનિટ્સ ધેટ આર ઓનર-ઓક્યુપાઈડ], યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સેન્સસ બ્યુરો. સુધારો એપ્રિલ 18, 2007.</ref> {| id="toc" style="float:right;text-align:right;margin-left:2em;width:40%;font-size:90%" cellspacing="3" ! colspan="4"|{{center|'''Manhattan Compared'''}} |- | '''મેનહટન''' <br /><ref>[http://factfinder.census.gov/servlet/SAFFFacts?_event=&amp;geo_id=05000US36061&amp;_geoContext=01000US%7C04000US36%7C05000US36061&amp;_street=&amp;_county=new+york&amp;_cityTown=new+york&amp;_state=04000US36&amp;_zip=&amp;_lang=en&amp;_sse=on&amp;ActiveGeoDiv=geoSelect&amp;_useEV=&amp;pctxt=fph&amp;pgsl=050&amp;_submenuId=factsheet_1&amp;ds_name=ACS_2005_SAFF&amp;_ci_nbr=null&amp;qr_name=null&amp;reg=null%3Anull&amp;_keyword=&amp;_industry=Census ડેટા ફોર ન્યૂ યોર્ક કાઉન્ટી એઝ ઓફ 2000 સેન્સસ]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સેન્સસ બ્યુરો, છેલ્લે જોવાઈ મે 29, 2007.</ref> | '''ન્યૂ યોર્ક સિટી''' <br /><ref>[http://factfinder.census.gov/servlet/SAFFFacts?_event=Search&amp;geo_id=05000US36061&amp;_geoContext=01000US%7C04000US36%7C05000US36061&amp;_street=&amp;_county=new+york+city&amp;_cityTown=new+york+city&amp;_state=04000US36&amp;_zip=&amp;_lang=en&amp;_sse=on&amp;ActiveGeoDiv=geoSelect&amp;_useEV=&amp;pctxt=fph&amp;pgsl=050&amp;_submenuId=factsheet_1&amp;ds_name=DEC_2000_SAFF&amp;_ci_nbr=null&amp;qr_name=null&amp;reg=null%3Anull&amp;_keyword=&amp;_industry=Census ડેટા ફોર ન્યૂ યોર્ક સિટી એઝ ઓફ 2000 સેન્સસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110103055714/http://factfinder.census.gov/servlet/SAFFFacts?_event=Search&geo_id=05000US36061&_geoContext=01000US%7C04000US36%7C05000US36061&_street=&_county=new+york+city&_cityTown=new+york+city&_state=04000US36&_zip=&_lang=en&_sse=on&ActiveGeoDiv=geoSelect&_useEV=&pctxt=fph&pgsl=050&_submenuId=factsheet_1&ds_name=DEC_2000_SAFF&_ci_nbr=null&qr_name=null&reg=null%3Anull&_keyword=&_industry=Census |date=2011-01-03 }}, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સેન્સસ બ્યુરો, છેલ્લે જોવાઈ મે 29, 2007.</ref> | '''ન્યૂ યોર્ક સ્ટેટ''' <br /><ref>[http://factfinder.census.gov/servlet/SAFFFacts?_event=&amp;geo_id=04000US36&amp;_geoContext=01000US%7C04000US36%7C16000US3651000&amp;_street=&amp;_county=new+york&amp;_cityTown=new+york&amp;_state=04000US36&amp;_zip=&amp;_lang=en&amp;_sse=on&amp;ActiveGeoDiv=geoSelect&amp;_useEV=&amp;pctxt=fph&amp;pgsl=010&amp;_submenuId=factsheet_1&amp;ds_name=DEC_2000_SAFF&amp;_ci_nbr=null&amp;qr_name=null&amp;reg=null%3Anull&amp;_keyword=&amp;_industry=Census ડેટા ફોર ન્યૂ યોર્ક (સ્ટેટ) એઝ ઓફ 2000 સેન્સસ]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સેન્સસ બ્યુરો, છેલ્લે જોવાઈ મે 29, 2007.</ref> |- | કુલ વસ્તી | 1,537,195 | 8,008,278 | 18,976,457 |- | [[વસ્તીની ગીચતા]]<br />પ્રતિ ચોરસ માઇલ | 66,940 | 26,403 | 402 |- | મધ્યમ ઘરેલું આવક (1999) | $47,030 | $38,293 | $43,393 |- | [[માથાદીઠ આવક]] | $42,922 | $22,402 | $23,389 |- | બેચલર્સ ડિગ્રી ઓફ હાયર | 49.4% | 27.4% | 27.4% |- | વિદેશમાં જન્મેલા | 29.4% | 35.9% | 20.4% |- | શ્વેત | 54.4% | 44.7% | 67.9% |- | શ્યામ | 17.4% | 26.6% | 15.9% |- | એશિયન | 9.4% | 9.8% | [6] ^ [5] |- | હિસ્પેનિક<br /> (કોઇ પણ જાતિના) | 27.2% | 27.0% | 15.1% |} ન્યુયોર્ક સિટી ડિપાર્ટમેન્ટના શહેર આયોજન પ્રોજેક્ટમાં નોંધાયા અનુસાર, 2000થી 2030 દરમિયાન મેનહટનની વસ્તી 289,000 લોકો જેટલી વધી જશે. આ સમયગાળામાં લગભગ 18.8 ટકા જેટલો વધારો થવાની શક્યતા છે. જે સ્ટેટ્ન આઇસલેન્ડથી ફક્ત બીજા નંબરે છે. જ્યારે આ સમયગાળા દરમિયાન અન્ય શહેરની વસ્તી વધારાનો અંદાજ 12.7 ટકા છે. શાળાએ જતા બાળકોની સંખ્યામાં 2030 સુધીમાં 4.4 ટકા જેટલો વધારો થવાની શક્યતા છે આ આંકમાં અન્ય શહેરોની સરખામણીએ સામાન્ય ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. વડીલોની સંખ્યા 57.9 ટકા વધવાની શક્યતા છે. 65 વર્ષની ઉંમરના લોકોની સંખ્યા 108,000 લોકો થવાની શક્યતા છે. અન્ય શહેરની સરખામણીએ આ વૃદ્ધિ 44.2 ટકા છે.<ref>[http://www.nyc.gov/html/dcp/pdf/census/projections_report.pdf ન્યૂ યોર્ક સિટી પોપ્યુલેશન પ્રોજેક્શન્સ બાય એજ/સેક્સ એન્ડ બોરો 2000–2030] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070112022450/https://www.nyc.gov/html/dcp/pdf/census/projections_report.pdf |date=2007-01-12 }}, ન્યૂ યોર્ક સિટી ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ સિટી પ્લાનિંગ, ડિસેમ્બર 2006. છેલ્લે જોવાઈ મે 18, 2007.</ref> 2005-2207માં કરવામાં આવેલા અમેરિકન કોમ્યુનિટી સર્વે અનુસાર, મેનહટનની વસ્તીમાં 56.8 ટકા ગોરા લોકો(48.4 ટકા નોન-હિસ્પેનિકસ ફક્ત ગોરા લોકો જ), 16.7 ટકા કાળા લોકો કે આફ્રિકન અમેરિકન(13.8 ટકા નોન-હાસ્પેનિક્સ બ્લેક કે આફ્રિકન અમેરિકન જ), 0.8 ટકા અમેરિકન ભારતીયો અને આલાસ્કા નેટિવના લોકો, 11.3 ટકા એશિયન, 0.1 ટકા નેટીવ હવાઇયેન અને અન્ય પેસિફિક મહાસાગરના ટાપુઓના લોકો, 16.9 ટકા લોકો અન્ય દોડમાં અને 2.4 ટકા લોકો બે કે તેથી વધુ દેશનું નાગરીકત્વ ધરાવતા હોય છે. જ્યારે કુલ વસ્તીના લગભગ 25.1 ટકા લોકો હિસ્પેનિક કે લેટિનોના છે.<ref>{{cite web|author=American FactFinder, United States Census Bureau|url=http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-context=adp&-qr_name=ACS_2007_3YR_G00_DP3YR5&-ds_name=ACS_2007_3YR_G00_&-tree_id=3307&-redoLog=true&-_caller=geoselect&-geo_id=05000US36061&-format=&-_lang=en|title=New York County, New York - ACS Demographic and Housing Estimates: 2005–2007|publisher=Factfinder.census.gov|date=|access-date=2009-05-30|archive-date=2020-02-10|archive-url=https://archive.today/20200210221915/http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-context=adp&-qr_name=ACS_2007_3YR_G00_DP3YR5&-ds_name=ACS_2007_3YR_G00_&-tree_id=3307&-redoLog=true&-_caller=geoselect&-geo_id=05000US36061&-format=&-_lang=en|url-status=dead}}</ref> કુલ વસ્તીના લગભગ 56.2 ટકા લોકો પાસે બેચલર ડિગ્રી કે તેનાથી ઉંચો અભ્યાસ છે. 28.4 ટકા લોકો અન્ય દેશમાં જન્મેલા અને 3.6 ટકા લોકો યુ.એસ.ના આઇસલેન્ડ પુર્ટો રિકોમાં જન્મેલા છે કે પછી અમેરિકન માતા-પિતાના વિદેશ જન્મેલા સંતાન છે. 38.8 ટકા લોકો ઘરમાં અંગ્રેજી સિવાયની બીજી ભાષા ઘરમાં બોલે છે.<ref>{{cite web|author=American FactFinder, United States Census Bureau|url=http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=05000US36061&-qr_name=ACS_2007_3YR_G00_DP3YR2&-context=adp&-ds_name=&-tree_id=3307&-_lang=en&-redoLog=false&-format=|title=New York County, New York - Selected Social Characteristics in the United States: 2005–2007|publisher=Factfinder.census.gov|date=|access-date=2009-05-30|archive-date=2020-02-10|archive-url=https://archive.today/20200210213011/http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=05000US36061&-qr_name=ACS_2007_3YR_G00_DP3YR2&-context=adp&-ds_name=&-tree_id=3307&-_lang=en&-redoLog=false&-format=|url-status=dead}}</ref> 2000ના વર્ષમાં મેનહટનની કુલ વસ્તીના 56.4 ટકા લોકો ગોરા, 17.39 ટકા લોકો કાળા, 14.14 ટકા લોકો અન્ય જાતિના 9.40 ટકા લોકો [[એશિયન]], 0.5 ટકા લોકો અમેરિકન મૂળના અને 0.07 ટકા લોકો પેસિફિક આઇસલેન્ડના હતા. 4.14 ટકા લોકો બે કે તેનાથી વધુ જાતિના જોવા મળ્યા છે. 27.18 ટકા લોકો કોઇપણ જાતિના [[હિસ્પેનિક]] છે. 24.93 ટકા લોકો તેના ઘરમાં સ્પેનિશ ભાષા, 4.12 ટકા લોકો ચાઇનીસ અને 2.19 ટકા લોકો ફ્રેચ ભાષા બોલે છે.<ref>[http://www.mla.org/map_data_results&amp;state_id=36&amp;county_id=61&amp;mode=geographic&amp;zip=&amp;place_id=&amp;cty_id=&amp;ll=all&amp;a=&amp;ea=&amp;order=r લેન્ગવેજિસ સ્પોકન ઇન ન્યૂ યોર્ક કાઉન્ટી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150601192700/http://www.mla.org/map_data_results%26state_id%3D36%26county_id%3D61%26mode%3Dgeographic%26zip%3D%26place_id%3D%26cty_id%3D%26ll%3Dall%26a%3D%26ea%3D%26order%3Dr |date=2015-06-01 }}, મોડર્ન લેન્ગવેજ એસોસિયેશન. સુધારો એપ્રિલ 25, 2007.</ref> અહીં લગભગ 738,644 ઘર છે. 25.2 ટકા લગ્ન કરીને સાથે રહેતા કપલ્સ, 12.6 ટકા મકાન ધરાવતી સ્ત્રીઓના પતિ હાલ જીવીત નથી અને 59.1 ટકા લોકો કુટુંબમાં સાથે રહેતા નથી. 17.1 ટકા લોકો સાથે 18 વર્ષથી નીચેના બાળકો રહે છે. કુલ મકાન ધરાવતા લોકોમાં 48 ટકા મકાન કોઇ એક વ્યક્તિ દ્વારા બનાવવામાં આવ્યું હોય છે .જ્યારે 65 વર્ષથી વધુની ઉંમર ધરાવતા 10.9 ટકા લોકો એકલા રહે છે. મકાન ધરાવતા સરેરાશ લોકોની સંખ્યા 2 છે, જ્યારે સરેરાશ કુટુંબની સંખ્યા 2.99 છે. મેનહટનની વસ્તીમાં 16.8 ટકા વસ્તી 18 વર્ષથી નીચેની છે. જ્યારે 18થી 24 વર્ષની વય ધરાવતા લોકો 10.2 ટકા છે. 25થી 44 વર્ષની વય ધરાવતા લોકોની સંખ્યા 38.3 ટકા, 45થી 64 વર્ષની વય ધરાવતા લોકોની સંખ્યા 22.6 ટકા અને 65 વર્ષથી વધુની વય ધરાવતા લોકોની સંખ્યા 12.2 ટકા છે. અહીંની મધ્યમ ઉંમર 36 વર્ષ છે. દર 100 સ્ત્રીએ 90.3 પુરૂષો છે. જ્યારે 18 વર્ષ કે તેથી વધુની ઉંમરની 10 સ્ત્રીઓએ પુરૂષોની સંખ્યા 87.9 છે. મેનહટન એ 10 લાખથી વધારે વસ્તી ધરાવતું યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના એવા સ્થળમાંનું એક છે જ્યાં સૌથી વધુ આવક પ્રાપ્ત થઇ શકે છે. 2004ના નાણાકીય વર્ષના આઇઆરએસ(IRS)ના આંકડા અનુસાર, ન્યુયોર્ક કાઉન્ટી(મેનહટન)ની ઇન્કમટેક્સ રીટર્ન પરની સરેરાશ જવાબદારી સમગ્ર દેશમાં સૌથી વધુ છે. સરેરાશ ટેક્સ જવાબદારી 25,875 ડોલર છે, જે એડ્જેસ્ટેડ ગ્રોસ ઇન્કમના લગભગ 20 ટકા દર્શાવે છે.<ref>સાહાદી, જેન. [http://money.aol.com/cnnmoney/tax/canvas3/_a/biggest-income-tax-burdens-top-10-places/20070214111009990001 બિગેસ્ટ ઇન્કમ ટેક્સ બર્ડન્સ: ટોપ 10 પ્લેસિસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216115300/http://money.aol.com/cnnmoney/tax/canvas3/_a/biggest-income-tax-burdens-top-10-places/20070214111009990001 |date=2008-12-16 }}, સીએનએન મની. સુધારો એપ્રિલ 28, 2007.</ref> 2002ના આંકડા અનુસાર, સમગ્ર દેશના કોઇપણ પ્રાંતની તુલનાએ મેનહટનની માથાદીઠ આવક સૌથી વધુ હતી.<ref>ન્યૂમેન, જેફ્રી એલ. [https://archive.is/20120712140342/findarticles.com/p/articles/mi_m3SUR/is_6_84/ai_n14892822 "], ''સરવે ઓફ કરન્ટ બિઝનેસ'' , જૂન 2004. છેલ્લે જોવાઈ મે 29, 2007. "ન્યૂ યોર્ક કાઉન્ટી (મેનહટન), ન્યૂ યોર્ક ખાતે માથાદીઠ વ્યક્તિગત આવક સાૈથી વધારે છે. આ આંકડો 84,591 ડોલર પ્રતિ વ્યક્તિ અથવાતો રાષ્ટ્રીય સરેરાશના 274 ટકા જેટલો છે."</ref> મેનહટનનો ઝીપ(ZIP) કોડ 10021 છે. અપર ઇસ્ટ સાઇડ એ લગભગ 100,000થી વધારે લોકોનું ઘર છે. જેની માથાદીઠ આવક 90,000 ડોલરથી વધુ છે.<ref>[http://factfinder.census.gov/servlet/SAFFFacts?_event=Search&amp;geo_id=04000US36&amp;_geoContext=01000US%7C04000US36&amp;_street=&amp;_county=&amp;_cityTown=&amp;_state=&amp;_zip=10021&amp;_lang=en&amp;_sse=on&amp;ActiveGeoDiv=geoSelect&amp;_useEV=&amp;pctxt=fph&amp;pgsl=040&amp;_submenuId=factsheet_1&amp;ds_name=ACS_2005_SAFF&amp;_ci_nbr=null&amp;qr_name=null&amp;reg=null%3Anull&amp;_keyword=&amp;_industry=&amp;show_2003_tab=&amp;redirect=Y ઝિપ કોડ ટેબ્યુલેશન એરિયા 10021] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110103055853/http://factfinder.census.gov/servlet/SAFFFacts?_event=Search&geo_id=04000US36&_geoContext=01000US%7C04000US36&_street=&_county=&_cityTown=&_state=&_zip=10021&_lang=en&_sse=on&ActiveGeoDiv=geoSelect&_useEV=&pctxt=fph&pgsl=040&_submenuId=factsheet_1&ds_name=ACS_2005_SAFF&_ci_nbr=null&qr_name=null&reg=null%3Anull&_keyword=&_industry=&show_2003_tab=&redirect=Y |date=2011-01-03 }}, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સેન્સસ 2000. સુધારો એપ્રિલ 27, 2007.</ref> આ સ્થળ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં અઢળક સંપત્તિ ધરાવતા સ્થાનોમાનું એક છે. મેનહટનના નજીકના કોઇપણ પ્રાંત આટલી આવક ધરાવતા નથી. આ પ્રાંતમાં મધ્યમ આવક ધરાવતા ઘરોની સરેરાશ આવક 47,030 ડોલર અને મધ્યમ આવક ધરાવતા કુટુંબની આવક 50,229 ડોલર છે. પુરૂષોની મધ્યમ આવક 51,856 ડોલર છે, જેની તુલનાએ સ્ત્રીઓની મધ્યમ આવક 45,712 ડોલર છે. દેશની માથાદીઠ આવક 42,922 ડોલર હતી. કુલ કુટુંબના 17.6 ટકા કુટુંબો અને વસ્તીના 20 ટકા લોકો ગરીબી રેખાથી નીચેનું જીવનધોરણ જીવે છે. જેમાં 31.8 ટકા લોકો 18 વર્ષથી નીચેની ઉંમરના અને 18.9 ટકા લોકો 65 વર્ષથી વધુની ઉંમરના છે.<ref>[http://factfinder.census.gov/servlet/SAFFFacts?_event=ChangeGeoContext&amp;geo_id=05000US36061&amp;_geoContext=01000US%7C86000US10021&amp;_street=&amp;_county=new+york&amp;_cityTown=new+york&amp;_state=04000US36&amp;_zip=&amp;_lang=en&amp;_sse=on&amp;ActiveGeoDiv=geoSelect&amp;_useEV=&amp;pctxt=fph&amp;pgsl=010&amp;_submenuId=factsheet_1&amp;ds_name=DEC_2000_SAFF&amp;_ci_nbr=null&amp;qr_name=null&amp;reg=null%3Anull&amp;_keyword=&amp;_industry=New યોર્ક કાઉન્ટી, ન્યૂ યોર્ક] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110607211420/http://factfinder.census.gov/servlet/SAFFFacts?_event=ChangeGeoContext&geo_id=05000US36061&_geoContext=01000US%7C86000US10021&_street=&_county=new+york&_cityTown=new+york&_state=04000US36&_zip=&_lang=en&_sse=on&ActiveGeoDiv=geoSelect&_useEV=&pctxt=fph&pgsl=010&_submenuId=factsheet_1&ds_name=DEC_2000_SAFF&_ci_nbr=null&qr_name=null&reg=null%3Anull&_keyword=&_industry=New |date=2011-06-07 }}, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સેન્સસ 2000. સુધારો એપ્રિલ 27, 2007.</ref> લોઅર મેનહટન ([[હ્યુસ્ટન સ્ટ્રીટ]] તરફનું દક્ષિણ મેનહટન) આર્થિક રીતે વધુ તફાવત ધરાવે છે. 1950 બાદ આ નાણાકીય શહેરમાં રહેણાંક વિસ્તારની વસ્તી વધતા થોડા બિન-વ્યાપારી વિસ્તારનો પણ વિકાસ થયો છે. 11 સપ્ટેમ્બર, 2001ના હુમલા પહેલા 15,000થી 20,000 હતા તેમાં વધારો થઇને 2005ના એક અંદાજ અનુસાર, રહેણાંક વિસ્તારમાં 30,000 જેટલા લોકો રહે છે.<ref>સ્ટેઇનહાઉર, જેનિફર. "બેબી સ્ટ્રોલર્સ એન્ડ સુપરમાર્કેટ્સ પુશ ઇનટુ ધ ફાઇનાન્સિયલ ડિસ્ટ્રિક્ટ્સ", ''ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ'' , એપ્રિલ 15, 2005. છેલ્લે જોવાઈ મે 11, 2007.</ref> મેનહટન ધર્મની બાબતે વિવિધતા ધરાવે છે. સૌથી વધુ પળાતો ધર્મ [[રોમન કેથલિક ચર્ચ]] છે. લગભગ 564,505 લોકો( કુલ વસ્તીના 36 ટકાથી વધુ લોકો) આ ધર્મમાં માને છે અને 110 જેટલા પૂજા ઘર છે. [[જ્યુ]]એ બીજા નંબરનો સૌથી વધુ પળાતો ધર્મ છે. તેના 102 પૂજા ઘરમાં 314,500 લોકો (20.5 ટકા) પૂજા કરે છે. [[પ્રોટેસ્ટેન્ટ્સ]] સંખ્યા 139,732 (9.1 ટકા) છે અને મુસ્લિમોની સંખ્યા 37,078(2.4 ટકા) છે. આ પ્રાંતમાં છેલ્લા થોડા સમયમાં નાના બાળકોની સંખ્યામાં ઉછાળો જોવા મળ્યો છે. મેનહટનમાં 2000ની સાલ બાદ પાંચ વર્ષથી નાના બાળકોની સંખ્યામાં 32 ટકાથી વધુનો વધારો જોવા મળ્યો છે.<ref>રોબર્ટ્સ, સેમ. [http://www.nytimes.com/2007/03/23/nyregion/23kid.html "ઇન સર્જ ઇન મેનહટન ટોડલર્સ, રિચ વ્હાઇટ ફેમિલિઝ લિડ વે"], ''ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ'', માર્ચ 27, 2007. સુધારો માર્ચ 27, 2007.</ref> == સીમાચિહ્નો અને સ્થાપત્યો == {{Main|Architecture in New York City}} 19મી સદીના અંત ભાગથી, મેનહટનની ડિસ્ટીંક્ટીવ સ્કાઇલાઇનની રચના કરનારી [[સ્કાયસ્ક્રેપર]] ન્યૂ યોર્ક શહેરની ઓળખ સાથે સીધી રીતે સંકળાયેલી છે. 1890થી 1973ના સમયગાળા દરમિયાન વિશ્વની સૌથી ઉંચી બિલ્ડીંગ મેનહટનમાં જ જોવા મળી હતી. નવ અલગ-અલગ બિલ્ડીંગ પાસે આ ટાઇટલ હતું.<ref>મેકિનલી, જેસ્સે. "[http://www.nytimes.com/1995/11/05/nyregion/fyi-016047.html એફ.વાય.આઈ.: ટોલ, ટોલર. ][http://www.nytimes.com/1995/11/05/nyregion/fyi-016047.html ટોલેસ્ટ]", ''ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ'' , નવેમ્બર 5, 1995. પી. સીવાયઝેડ. સુધારો જૂન 30, 2009.</ref> [[પાર્ક રો]] પરની ન્યુયોર્ક વર્લ્ડ નામની બિલ્ડીંગના નામે પ્રથમ આ ટાઇટલ થયું 309 ફૂટ(91 મી) ઉંચી આ બિલ્ડીંગ 1955 સુધી આ રહી હતી. ત્યારબાદ તેને તોડીને [[બ્રુકલિન બ્રીજ]] નામનું નવું બાંધકામ કરવામાં આવ્યું.<ref>"શેહર દ્વારા શરૂ કરવામાં આવેલી સૌથી મોટી વિસ્તરણ યોજના; જેમાં બ્રૂકલિન બ્રિજ ખાતે આવેલાં મેનહટન પ્લાઝાનું પુનઃ બાંધકામ કરવામાં આવ્યું. ટ્રાફિકની સમસ્યા વધતી જતી હોવાને કારણે તેનું નિયમન કરવા માટે 69,10,000 ડોલરના ખર્ચે દબાણો દૂર કરવામાં આવ્યા. શેરીની પધ્ધતિઓમાં પણ ફેર ગોઠવણી કરવામાં આવી." ''ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ,'' જુલાઈ 24, 1954. પી. 15</ref> પાર્ક રો બિલ્ડીંગ પાસે એક 29 માળની ઉંચી ઇમારતને{{convert|391|ft|m|0}} 1899માં આ ટાઇટલ મળ્યું હતું.<ref>ગ્રે, ક્રિસ્ટોફર. [http://www.nytimes.com/2000/03/12/realestate/streetscapes-park-row-building-15-park-row-1899-monster-that-reigned-high-over.html "સ્ટ્રીટસ્કેપ્સ/ધ પાર્ક રો બિલ્ડિંગ, 15 પાર્ક રો; એન 1899 'મોન્સ્ટર' ધેટ રેઇન્ડ હાઈ ઓવર ધ સિટી"], ''ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમાસ'' , માર્ચ 12, 2000. છેલ્લે જોવાઈ જૂન 30, 2009.</ref> 41 માળ ઉંચી સિંગર બિલ્ડીંગ 1908માં ઇપોનિમોયુસ સેવિંગ મશિન ઉત્પાદનના વડા મથક માટે બનાવવામાં આવ્યું હતું. જે 1967 સુધી સૌથી ઉંચું બિલ્ડીંગ તરીકે ઓળખાતું રહ્યું.{{convert|612|ft|m|0}} ત્યારબાદ હંમેશા માટે આ બિલ્ડીંગ તોડી પાડવામાં આવ્યું.<ref>ગ્રે, ક્રિસ્ટોફર. [http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F0CE4DA1739F931A35752C0A9639C8B63&amp;sec=&amp;spon=&amp;pagewanted=print " સ્ટ્રીટસ્કેપ્સ/સિંગર બિલ્ડિંગ; વન્સ ધ ટોલેસ્ટ બિલ્ડિંગ, બટ સિન્સ 1967 અ ઘોસ્ટ"], ''ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ'' , જાન્યુઆરી 2, 2005. છેલ્લે જોવાઈ મે 15, 2007. "એકતાલીસ માળની સિંગર નામની ઈમારત જ્યારે વર્ષ 1908માં બ્રોડવે અને લિબર્ટી સ્ટ્રીટની વચ્ચે બનાવવામાં આવી ત્યારે તે વિશ્વની સૌથી ઊંચી ઈમારત હતી. અને તારીખ 11મી સપ્ટેમ્બર 2001 પહેલાં તે વિશ્વની એવી સૌથી ઊંચી ઈમારત હતી કે જેને તોડી પાડવામાં આવી હોય. ખૂબસૂરત બિલ્ડિંગ બિક્સ આર્ટ્સ ટાવર્સને વર્ષ 1976માં જ્યારે જમીનદોસ્ત કરી દેવામાં આવ્યું તે જૂની ઈમારત તોડી પાડવાની ચળવળનો સૌથી દુઃખદ અનુવ હતો... વર્ષ 1906માં શરૂ કરવામાં આવેલાં સિંગર બિલ્ડિંગમાં ફ્લેગ્સ મોડેલનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો. આ શહેર ટાવરોનાં શહેર તરીકે જાણીતું હતું. આ બિલ્ડિંગનો પાયો 1896ની ઈમારતો જેવો નાખવામાં આવ્યો હતો. તેની વચ્ચોચ 65 ફૂટનો ચોરસ થાંભલો ઊભો કરવામાં આવ્યો હતો. તેની ઉપર બે ઢાળવાળો ગોળાકાર ભાગ હતો અને તેની ટોચ ઉપર વિશાળ ફાનસ હતું."</ref> ધી મેટ્રોપોલિટન લાઇફ ઇન્સ્યુરન્સ કંપનીનું ટાવર મેડિસીન એવન્યુ પર 700 ફૂટ(213 મી.)ની ઉંચાઇનું બનાવવામાં આવ્યું હતું. સેન્ટ માર્કસ કેમ્પેનાઇલ દ્વારા [[વેનિસ]]માં જ્યારે આ ટાવરની તુલના કરવામાં આવી ત્યારે આ ટાઇટલ તેને 1909માં પ્રાપ્ત થયું હતું.<ref>ગ્રે, ક્રિસ્ટોફર. [http://www.nytimes.com/1996/05/26/realestate/streetscapes-metropolitan-life-1-madison-avenue-for-brief-moment-tallest.html "સ્ટ્રીટસ્કેપ્સ/મેટ્રોપોલિટન લાઇફ એટ 1 મેડિસન એવેન્યૂ;ફોર અ બ્રીફ મોમેન્ટ, ધ ટોલેસ્ટ બિલ્ડિંગ ઇન ધ વર્લ્ડ"], ''ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ'' , મે 26, 1996. છેલ્લે જોવાઈ જૂન 30, 2009.</ref> [[વુલવર્થ બિલ્ડીંગ]] અને તેનું ખૂબ જ અલગ [[ગોથીક આર્કિટેક્ચર]] સહિત 792 ફૂટ(241 મી.)ની ઉંચાઇ સાથે 1913માં આ બિલ્ડીંગને સૌથી ઉંચા બિલ્ડીંગનું ટાઇટલ પ્રાપ્ત થયું હતું.<ref>ડનલેપ, ડેવિડ ડબલ્યૂ. [http://www.nytimes.com/2000/11/02/garden/condos-to-top-vaunted-tower-of-woolworth.html "][http://www.nytimes.com/2000/11/02/garden/condos-to-top-vaunted-tower-of-woolworth.html કોન્ડોસ ટુ ટોપ વાઉન્ટેડ ટાવર ઓફ વૂલવર્થ"], ''ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઈમ્સ'' , નવેમ્બર 2, 2000. છેલ્લે જોવાઈ જૂન 30, 2009.</ref> [[ચિત્ર:ChryslerBuilding.JPG|thumb|left|upright|ક્રાઇસ્લર બિલ્ડીંગ, 1930-1931થી શહેરનું સૌથી ઉંચુ બિલ્ડીંગ]] એક જ વર્ષના સમયગાળા દરમિયાન ધી રોરિંગ ટ્વેન્ટીસ સહિત ત્રણ અલગ-અલગ બિલ્ડીંગ દ્વારા આ ટાઇટલ વચ્ચે હરિફાઇ જોવા મળી હતી. 1929ના વોલ સ્ટ્રીટના કડાકાના એક દિવસ પહેલા જ બજારમાં ઉછાળો આવતા બે ડેવલોપર્સ દ્વારા આ ટાઇટલ માટે હરિફાઇ કરવામાં આવી હતી.<ref>"ડેનિસે વિશ્વનાં સૌથી ઊંચા બિલ્ડિંગની યોજનાઓ બદલી; સ્ટારેટે જણાવ્યું હતું કે બેન્ક ઓફ મેનહટનના બિલ્ડિંગની ઊંચાઈ ક્રાઇસલરને મહાત આપવા માટે નહોતી વધારવામાં આવી.", ''ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ'' , ઓક્ટોબર 20, 1929. પી. 14.</ref> 927 ફૂટ(282 મી.)ની ઉંચાઇ સાથે 40 વોલ સ્ટ્રીટમાં બનેલું અને મે 1930માં પુરૂ થયેલું અને ફક્ત 11 માસના ટૂંકા સમયગાળામાં ખૂબ જ આશ્ચર્ય સાથે [[બેંક ઓફ મેનહટન]]નું વડુંમથક બનેલા બિલ્ડીંગે ટાઇટલ તેના નામે કર્યું હતું.<ref>"બેન્ક ઓફ મેનહટન વિક્રમજનક સમયમાં; ઊભું કરવામાં આવેલું માળખું હતું.{{convert|927|ft|m}} તે વિશ્વની બીજા ક્રમની સૌથી ઊંચી ઈમારત હતી. આ ઈમારતને એક વર્ષના સમયગાળામાં ઊભી કરવામાં આવી હતી.", ''ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ'' , મે 6 1930. પી. 53</ref> લેક્સિંન્ગટોન એવન્યુ અને ૪૨મી સ્ટ્રીટ ખાતે ઓટો એક્ઝીક્યુટિવ વોલ્ટર ક્રિસલેર અને તેનો ઓર્કિટેક્ટ વિલિયમ વાન એલન દ્વારા બાંધકામમાં એક ટ્રેડમાર્ક ગણી શકાય તેવું બિલ્ડીંગ બનાવવાનું નક્કી કર્યું.{{convert|185|ft|m|0|sing=on}} બિલ્ડીંગને નામ આપવા માટે ક્રિસલેર બિલ્ડીંગને 1,046 ફૂટ(319 મી.)ની ઉંચાઇએ પહોંચાડવામાં આવ્યું અને 1929માં બાંધકામ પુરૂ કરીને વિશ્વું સૌથી ઉંચુ બિલ્ડીંગ બનાવ્યું.<ref>ગ્રે, ક્રિસ્ટોફર. [http://www.nytimes.com/1995/12/17/realestate/streetscapes-the-chrysler-building-skyscraper-s-place-in-the-sun.html "સ્ટ્રીટસ્કેપ્સ: ધ ક્રાઇસલર બિલ્ડિંગ; સ્કાયક્રેપર્સ પ્લેસ ઇન ધ સન"], ''ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ'' , ડિસેમ્બર 17, 1995. છેલ્લે જોવાઈ જૂન 30, 2009. "ત્યારબાદ ક્રાઇસલર અને વેન એલેને તેમનાં બિલ્ડિંગની ડિઝાઇનમાં પરિવર્તન કર્યું. આ વખતે તેમણે 40 વોલસ્ટ્રીટ ખાતે આવેલાં{{convert|921|ft|m|sing=on}} બિલ્ડિંગની ઊંચાઈ સામે સ્પર્ધા જીતવાનું નક્કી કર્યું. આ બાબત ખૂબ ગુપ્ત રાખવામાં આવી અને વિશાળ ચોરસ ફાયર-ટાવર શાફ્ટનો ઉપયોગ કરીને ધુમાડાને સીધો ઉપર કાઢી નાખવામાં આવ્યો. શાફ્ટની અંદર, વેન એલનની કામદારોની ટીમ 185 ફૂટ ઉંચા સ્પાયર માટે માળખાનું કામ કરી રહી હતી, જ્યારે 1929ની મંદીમાં તેને તૈયાર કરવામાં આવ્યું અને ક્રાઇસ્લર બિલ્ડીંગને 1046 ફૂટ, 4.75 ઇંચ ઉંચી, વિશ્વની સૌથી ઉંચી ઇમારત બની ગઇ."</ref> જો કે બંને બિલ્ડીંગને ખૂબ જ નજીકના સમયમાં નીચા બતાવે એ રીતે 1931 મે માસમાં 102 માળનું [[એમ્પાયર સ્ટેટ બિલ્ડીંગ]] બનાવવામાં આવ્યું. બિલ્ડીંગની ઉંચાઇએ જેનું આર્ટ ડેકો ટાવરની ઉંચાઇ1,250 ફૂટ(381 મી.)ની હતી. અંતમા{{convert|203|ft|m|abbr=on}} બિલ્ડીંગની ઉંચાઇમાં વધારો કરીને 1,453 ફૂટ(443 મી.) સુધી પહોંચાડવામાં આવી.<ref>"ઉંચાઇ અંગેની દુશ્મનાવટ પૂર્ણ થઇ હોવાનું દેખાય છે; એમ્પાયર સ્ટેટનો વિક્રમ ઘણા વર્ષો સુધી રહેશે, બિલ્ડરો અને રિયલ્ટી ક્ષેત્રના લોકોએ જણાવ્યુ. પ્રેક્ટિકલ લિમીટ રિચ્ડ; ઇટ્સ ટોપ રાઇઝીસ {{convert|1250|ft|m}}, બટ સ્ટાફ કેરિઇંગ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ્સ એક્સટેન્ડ્સ પિનેકલ ટુ 1265.5 ફૂટ.", ''ધી ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ'' , મે 2, 1931. p. 7.</ref><ref>ગ્રે ક્રિસ્ટોફર. [http://www.nytimes.com/1992/06/14/realestate/streetscapes-the-empire-state-building-a-red-reprise-for-a-31-wonder.html?n=Top%2FReference%2FTimes%20Topics%2FSubjects%2FE%2FEmpire%20State%20Building "સ્ટ્રિટસ્કેપ્સ: ધી એમ્પાયર સ્ટેટ બિલ્ડીંગ; એ રેડ રિપ્રાઇઝ ફોર એ '31 વન્ડર"], ''ધી ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ'' , જુન 14, 1992. એક્સેસ જૂન 18, 2006.</ref> [[ચિત્ર:Empire State Building by David Shankbone.jpg|thumb|upright|એમ્પાયર સ્ટેટ બિલ્ડીંગ 1931થી 1972 દરમિયાન વિશ્વનું સૌથી ઉંચુ બિલ્ડીંગ હતું, જે હાલમાં શહેરનું સૌથી ઉંચુ બિલ્ડીંગ છે]] લોઅર મેનહટનમાં સ્થિત [[વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર]]ના ટ્વીન ટાવર એ ન્યુયોર્ક શહેરના આઇકોનીક સિમ્બોલ હતા. 1,368 અને 1,362 ફૂટ(417 મી. અને 415 મી.) ની ઉંચાઇ સાથે 1972ના વર્ષથી 110 માળના બિલ્ડીંગ તરીકે વિશ્વમાં સૌથી ઉંચા ઇમારત તરીકેની ગણના થતી હતી, પરંતુ 1974માં વિલિસ ટાવરનાં બાંધકામે તેના ટાઇટલને લઇ લીધું(આ પહેલા સિર્સ ટાવર તરીકે શિકાગોમાં પ્રખ્યાત હતું).<ref>બાર્સ, કારેન. [http://www.infoplease.com/spot/skyscraperhistory.html "ધી હિસ્ટરી ઓફ સ્કાયસ્ક્રેપર્સ: એ રેસ ટુ ધી ટોપ"], ઇન્ફોર્મેશન પ્લીઝ. પ્રવેશ મે 17, 2007. "ધી એમ્પાયર સ્ટેટ બિલ્ડીંગ 1972 સુધી 41 વર્ષો સુધી ગગનચૂંબી ઇમારતોમાં પ્રથમ ક્રમનું બની રહ્યું, જ્યા સુધી વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર (1,368 ફુટ, 110 માળ)નું બાંધકામ ન થયું. બે વર્ષો બાદ, શિકાગોમાં વિલીસ ટાવર (1450 ફુટ, 110 માળ)નું બાંધકામ કરવામાં આવ્યું ત્યારે ન્યૂ યોર્ક શહેરે સૌથી ઉંચી હાઉસંગ બિલ્ડીંગ ધરાવતા શહેર તરીકેનું બહુમાન ગુમાવી દીધું."</ref> 20મી સદીના અંત સુધી વિશ્વના સૌથી પ્રખ્યાત અને ઓળખી શકાય તેવા બિલ્ડીંગ તરીકે વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરના ટ્વીન ટાવરની ગણના થતી હતી. પરંતુ 11 સપ્ટેમ્બર, 2001ના આંતકવાદી હુમલા બાદ આ બિલ્ડીંગ તોડી પાડવામાં આવ્યું. વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર ઘણા લોકો માટે નવા શિખરો સર કરવાનું કારણ બન્યું હતું. 7, ઓગસ્ટ, 1974માં ટ્વીન ટાવરની વચ્ચે એક માત્ર તાર પર ચાલીને ફ્રાંસના દોરડાના વાઘ ફિલિપ પેટીટ દ્વારા એક વિશ્વ રેકોર્ડ બનાવવામાં આવ્યો હતો. ટ્વીન ટાવર્સના બદલે હવે વન વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર બનાવવામાં આવી રહ્યું છે. 2014માં આ બાંધકામ પુરૂ થઇને તેના વપરાશ માટે તૈયાર થશે.<ref>{{cite web|url=http://www.wtc.com/about/|title=About the WTC|publisher=Silverstein Properties|access-date=2008-08-15|archive-date=2008-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20080815120641/http://www.wtc.com/about/|url-status=dead}}</ref> 1961માં [[પેનસીલવેનિયાના રેલરોડ]] દ્વારા તેના જૂના સ્ટેશન ઓલ્ડ પેન સ્ટેશનને તોડીને નવા મેડિસન સ્કવેર ગાર્ડન અને ઓફિસ બિલ્ડીંગ કોમ્પ્લેક્સ બનાવવાનું આયોજન ખુલ્લુ મુકવામાં આવ્યું હતું. મેકકિમ મીડ એન્ડ વ્હાઇટ દ્વારા ઓફિસ બિલ્ડીંગના પ્રશ્નને વેગ આપવામાં આવ્યો અને 1910નાં વર્ષમાં તેનું માળખું તૈયાર કરવામાં આવ્યું. લગભગ બધા આ વાત સાથે સહમત થયા કે આ સ્થળ બ્યુક્સ આર્ટનું એક ખૂબ જ અલગ સ્થળ છે અને ન્યુયોર્ક શહેરનો સૌથી સારો આર્કિટેચર ઝવેરાત છે.<ref>ગ્રે ક્રિસ્ટોફર. [http://www.nytimes.com/2001/05/20/realestate/streetscapes-destruction-penn-station-1960-s-protest-that-tried-save-piece-past.html "સ્ટ્રિટસ્કેપ્સ/'ધી ડિસ્ટ્રક્શન ઓફ પેન સ્ટેશન'; એ 1960s પ્રોટેસ્ટ ધેટ ટ્રાઇડ ટુ સેવ એ પીસ ઓફ ધી પાસ્ટ"], ''ધી ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ'' , મે 20, 2001. પ્રવેશ જૂન 18, 2006.</ref> આટલા પ્રયત્નો કર્યા હોવા છતાં, માળખાની તોડફોડ ઓક્ટોબર 1963માં શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું. જાહેર જનતા દ્વારા યોગ્ય જાળવણીના અભાવે પેન સ્ટેશનને ગુમાવ્યું અને આ માટે ઐતિહાસિક ચીજોનું રક્ષણ કરતા [[લેવિસ મમફોર્ડ]] દ્વારા એક આંદોલન પણ શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું. જેના ભાદ રૂપે 11965માં ન્યુયોર્ક સિટી લેન્ડમાર્ક પ્રિવેન્શન કમિશનની રચના કરવામાં આવી જે શહેમાં ઐતિહાસિક, ખૂબ જ સારુ અને સાંસ્કૃતિક હેરિટેજ હોય તેવા સ્થળનું રક્ષણ કરતી હતી.<ref>[http://www.nyc.gov/html/lpc/html/faqs/faq_about.shtml લેન્ડમાર્ક્સ પ્રિઝર્વેશન કમિશન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100609210108/http://www.nyc.gov/html/lpc/html/faqs/faq_about.shtml |date=2010-06-09 }}, [[ન્યૂ યોર્ક સિટી લેન્ડમાર્ક્સ પ્રિઝર્વેશન કમિશન]]. પ્રવેશ મે 17, 2007.</ref> પેન સ્ટેશનના ડિમાઇસ બાદ શરૂ કરવામાં આવેલી ઐતહાસિક જાળવણી ચળવળને પગલે સમગ્ર રાષ્ટ્રમાં દસ લાખથી વધુ માળખાઓનો વ્યવસ્થિત કરવામાં આવ્યા હતા, જેમાં આશરે 1,000 શહેરમાં હતા.<ref>[http://www.cbsnews.com/stories/2002/10/11/sunday/main525288.shtml "રેક્વિમ ફોર પેન સ્ટેશન"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101111192011/http://www.cbsnews.com/stories/2002/10/11/sunday/main525288.shtml |date=2010-11-11 }}, [[સીબીએસ ન્યૂઝ]], ઓક્ટોબર 13, 2002. પ્રવેશ મે 17, 2007.</ref> [[ચિત્ર:Wtcmay01.jpg|thumb|left|upright|અગાઉના વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરના ટ્વીન ટાવર્સ 1972થી 2001 સુધી ન્યૂ યોર્કના સૌથી ઉંચા બિલ્ડીંગ હતા.]] [[ટાઇમ્સ સ્ક્વેર]] ખાતેનું બ્રોડવે આસપાસનું થીએટર ડિસ્ટ્રીક, [[ન્યુયોર્ક યુનિવર્સિટી]], [[કોલમ્બિયા યુનિવર્સિટી]], [[ફ્લેટ્રોન બિલ્ડીંગ]], [[વોલ સ્ટ્રીટ]]ની આસપાસ આવેલું [[ફાયનાન્સિયલ ડિસ્ટ્રીક]], લિંકન સેન્ટર ફોર પર્ફોમિંગ આર્ટસ, લિટલ ઇટાલિ, [[હાર્લેમ]], અમેરિકન મ્યુઝિયમ ઓફ નેચરલ હિસ્ટરી, ચાઇનાટાઉન અને સેન્ટ્રલ પાર્ક બધા સ્થળો આ પ્રખ્યાત આઇસલેન્ડમાં આવેલા છે. ઊર્જાના બચાવ માટે ગ્રીન ઓફિસ બિલ્ડીંગ બનાવવામાં પણ આ શહેર અગ્રતા ક્રમ ધરાવે છે. ઇંગ્લીશમેન સેમ્યુઅલ ફોક્સ હસ્તગત [ર્સ્ટ ટાવર જેવા ઘણા એનું ઉદાહરણ છે. 7 મા વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરના ફેર બાંધકામ માટે પણ ઉપયોગી છે.<ref name="greenbuilding">પોગ્રેબિન, રોબિન. [http://www.nytimes.com/2006/04/16/arts/design/16gree.html "][http://www.nytimes.com/2006/04/16/arts/design/16gree.html 7 વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર એન્ડ હર્સ્ટ બિલ્ડીંગ: ન્યૂ યોર્ક્સ ટેસ્ટ કેસીસ ફોર એન્વાયર્ન્મેન્ટલી અવેર ઓફિસ ટાવર્સ"], ''ધી ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ, એપ્રિલ 16, 2006. '' ''19 જુલાઇ, 2006ના રોજ પુન:પ્રાપ્તિ'' </ref> સેન્ટ્રલ પાર્કની સીમા 110મી સ્ટ્રીટ નોર્થ બાય વેસ્ટ પર છે. ઉત્તરમાં એઇટ્થ એવન્યુમાં અને દક્ષિણમાં પશ્ચિમ 59મી સ્ટ્રીટમાં, પૂર્વમાં ફિફ્થ એવન્યુને પણ પાર્કની બોર્ડર લાગે છે. પાર્ક્સની સરહદો સાથે, આ બધી સ્ટ્રીટ સામાન્ય રીતે સેન્ટ્રલ પાર્ક નોર્થ, સેન્ટ્રલ પાર્ક વેસ્ટ અને સેન્ટ્રલ પાર્ક સાઉથ તરીકે ઓળખાય છે. (પૂર્વિય સીમા સાથે ફિફ્થ એવન્યુનું નામ જોડાયેલું છે). આ પાર્ક ફેડ્રિક લો ઓલ્મસ્ટેડ અને કાલવેર્ટ વાયુક્સ દ્વારા ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યો હતો. 843 એકર (3.4 કિમી²)ના આ પાર્કમાં ચાલવા માટે એક ટ્રેક, બે [[આઇસ સ્કેટીંગ]] રીંક્સ, એક વાઇલ્ડ લાઇફ સેન્ચ્યુરી અને જુદી-જુદી રમતો માટે ઘાસના મેદાનો પણ છે. ઉપરાંત બાળકો માટે ચિલ્ડ્રન પાર્ક પણ છે. આ પાર્ક સ્થળાંતર કરતા પક્ષીઓ માટે જાણીતો છે, અને આથી તે પક્ષીઓને જોનારામાં પ્રખ્યાત છે. ઉપરાંત સાયકલ સવારો, સ્કેટીંગ કરતા લોકો અને ચાલવા આવતા લોકો માટે લગભગ 6 માઇલ (10 કિ.મી.)નો રોડ તરફ ગોળ વિસ્તાર રાખવામાં આવ્યો છે. સાંજે 7 વાગ્યા બાદ અને સપ્તાહના અંતના દિવસોમાં અહીં ઓટોમોબાઇલ ટ્રાફિક પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે.<ref name="CentralPark">[http://www.centralpark.com/pages/general-info.html સેન્ટ્રલ પાર્ક જનરલ ઇન્ફોર્મેશન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061008115343/http://www.centralpark.com/pages/general-info.html |date=2006-10-08 }}, સેન્ટ્રલ પાર્ક કન્ઝર્વન્સી. સુધારો સપ્ટેમ્બર 21, 2006.</ref> મોટાભાગના પાર્ક ખૂબ જ કુદરતી લાગે છે, જેમાં ખૂબ જ મોટી જગ્યા તેમજ ઘણી જગ્યાએ કૃત્રિમ તળાવો પણ છે. 1850ના દાયકામાં બનાવવામાં આવેલું સેન્ટ્રલ પાર્ક એ ત્યારના સમયનો સૌથી મોટો જાહેર કામગીરીનો પ્રોજેક્ટ હતો. અંગ્રેજ સ્ટાઇલના લેન્ડસ્કેપ બનાવવા તથા અંદરના લખાણ માટે લગભગ 20,000 કારીગરો તેની કામગીરી કરી રહ્યા હતા. કારીગરો દ્વારા પૃથ્વી પરનો કચરો દૂર કરીને લગભગ{{convert|3000000|cuyd|m3}} 270,000 વૃક્ષો અને છોડને વાવવામાં આવ્યા હતા.<ref>[http://www.centralpark.com/pages/history_2.html સેન્ટ્રલ પાર્ક હિસ્ટરી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061005052942/http://www.centralpark.com/pages/history_2.html |date=2006-10-05 }}, સેન્ટ્રલ પાર્ક કન્ઝર્વન્સી. સુધારો સપ્ટેમ્બર 21,2006</ref> કુલ 2,686 એકર(10.9 કિ.મી2)ના કુલ વિસ્તારનો 17.8 ટકા હિસ્સો પાર્કલેન્ડ માટે ફાળવવામાં આવ્યો છે. કુલ મેનહટનનો લગભગ 70 ટકા હિસ્સો પાર્ક માટે ફાળવવામાં આવ્યો છે જે સેન્ટ્રલ પાર્કની બહાર સ્થિત છે. જેમાં 204 રમતના મેદાન, 251 ગ્રીન સ્ટ્રીટ, 371 બાસ્કેટબોલ કોર્ટ અને અન્ય ઘણી સુવિધાનો સમાવેશ થાય છે.<ref name="MBPOEnvironment">{{waybackdate|site=http://www.mbpo.org/policy/environment|title=Environment|date=20070411204634}}, મેનહટન બોરો પ્રેસિડેન્ટ સ્કોટ સ્ટ્રિન્જર. સુધારો ઓક્ટોબર 19, 2007.</ref> 17મી અને 18મી સદીમાં લગભગ 400 આફ્રિકનોને છૂપાવવામાં આવ્યા હોવાથી તેની યાદમાં ડ્યુન સ્ટ્રીટ ખાતે ધી આફ્રિકન બ્યુરિયલ ગ્રાઉન્ડ નેશનલ મોન્યુમેન્ટની સ્થાપના કરવામાં આવી છે. જ્યારે અન્ય 1991માં શોધાયેલું અને એ જ સમયગાળા દરમિયાન ફોલે સ્ક્વેર ફેડરલ ઓફિસ બિલ્ડીંગનું બાંધકામ કરવામાં આવ્યું છે. == શહેરનો કુદરતી દેખાવ == {{Wide image|NYC Top of the Rock Pano.jpg|400px|<center>Skyline of [[Midtown Manhattan]], as seen from the observation deck of the [[GE Building]]</center>}} {{Wide image|Upper and Middle Manhattan.jpg|400px|<center>Skyline of Upper Manhattan and [[Midtown Manhattan]] as seen from Jersey City</center>}} {{Wide image|NYC Panorama edit2.jpg|400px|<center>Panorama of the Manhattan skyline as seen looking eastward from [[Hoboken, New Jersey|Hoboken]], New Jersey.</center>}} == અર્થતંત્ર == મેનહટનએ રાષ્ટ્રનું સૌથી કિંમતી રીઅલ એસ્ટેટ ક્ષેત્રનું ઘર છે જેની ગણના યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના સૌથી મોંઘા વિસ્તારમાં થાય છે.<ref>[http://moneycentral.msn.com/content/invest/forbes/P62020.asp ધી મોસ્ટ એક્સ્પેન્સિવ ઝીપ કોડસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030929010816/http://moneycentral.msn.com/content/invest/forbes/P62020.asp |date=2003-09-29 }}, ''ફોર્બ્સ'', સપ્ટેમ્બર 26, 2003. પ્રવેશ જૂન 29, 2009.</ref> [[ચિત્ર:6th Avenue from 49th.jpg|thumb|upright|સિક્સ્થ એવન્યુ સાથે ઓફિસો]] ન્યુયોર્કમાં લગભગ 23 લાખ લોકોને રોજગારી પૂરો પાડતું મેનહટનને આર્થિક એન્જિન માનવામાં આવે છે. સમગ્ર ન્યુયોર્કનાં શહેરી વિસ્તારની લગભગ બે તૃતિયાંસ નોકરી મેનહટનમાં છે.<ref name="BLSManhattanLabor"/> મેનહટનની દિવસના સમયગાળા દરમિયાનની વસ્તી 28.7 લાખ છે. જેમાં રેલ્વે દ્વારા નેટ 13.4 લાખ લોકોનો ઉમેરો કરવામાં આવે છે. આ રેલ્વે દ્વારા 14.6 લાખ કર્મચારીએ મેનહટનમાં આવે છે. જે દેશના કોઇપણ અન્ય શહેર કે કોઇપણ અન્ય દેશોની સરખામણીમાં સૌથી વધુ છે અને બીજા સ્થાને આવતા [[વોશિંગ્ટન ડી.સી.]] શહેરમાં મુસાફરી કરતા 480,00 કર્મચારીઓની સરખામણીએ ત્રણ ગણાથી વધારે છે.<ref>[http://www.usatoday.com/news/2003-03-06-commute.htm "કમ્યુટિંગ શિફ્ટ્સ ઇન ટોપ 10 મેટ્રો એરિયાઝ"], ''[[યુએસએ ટુડે]]'' , મે 20, 2005. પુન:પ્રાપ્તિ જૂન 25, 2007.</ref><ref>[http://www.census.gov/population/socdemo/daytime/2000/tab02.csv એસ્ટિમેટેડ ડેટાઇમ પોપ્યુલેશન એન્ડ એમ્પ્લોયમેન્ટ-રેસિડેન્સ રેશિયોઝ: 2000], યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સેન્સસ, 2000. પુન:પ્રાપ્તિ જૂન 25, 2007.</ref> અહીંનું સૌથી મોટુ આર્થિક ક્ષેત્ર નાણાકીય ઉદ્યોગ છે, જેમાં સમગ્ર જિલ્લાના કુલ પગારનો અડધો હિસ્સો ફક્ત આ ઉદ્યોગના 280,00 કર્મચારીઓને પ્રાપ્ત થાય છે. વોલ સ્ટ્રિટ તેના સંરક્ષણ ઉદ્યોગ માટે ખૂબ જ જાણીતું છે. જે શહેરના નાણાકિય ક્ષેત્રનો સૌથી મોટો હિસ્સો છે અને લગભગ 50 ટકા કર્મચારીઓ નાણાકીય સેવા પૂરી પાડે છે. 2008ની નાણાકીય કટોકટી પહેલા યુ.એસ.ની પાંચ મોટી સિક્યુરિટીઝ ટ્રેડિંગ કંપનીનાં મુખ્ય મથક મેનહટનમાં હતા.<ref>[http://www.nycedc.com/BusinessInNYC/IndustryOverviews/FinancialServices/Pages/FinancialServices.aspx બિઝનેસ ઇન એનવાયસી – ફાઇનાન્સિયલ સર્વિસીઝ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100325221355/http://www.nycedc.com/BusinessInNYC/IndustryOverviews/FinancialServices/Pages/FinancialServices.aspx |date=2010-03-25 }}, NYCEDC. પ્રવેશ જૂન 29, 2009.</ref><ref>{{Citation |last= |first= |author-link= |title=America's 500 Largest Corporations |newspaper=Fortune |pages=F-45 and F-64 |year=2007 |date=April 30|url=}}</ref> 2006ની સાલમાં મેનહટનનો નાણાકીય ઉદ્યોગ દ્વારા તેના કર્મચારીઓને સરેરાશ 8,300 ડોલર( બોનસ સહિત)ની સાપ્તાહિક ચૂકવણી કરવામાં આવતી હતી. જ્યારે સમગ્ર ઉદ્યોગ માટે સરેરાશ સાપ્તાહિક ચૂકવણી લગભગ 2,500 ડોલરની હતી. આ દેશના 325 સૌથી મોટા જિલ્લાઓમાં સૌથી વધુ છે જ્યારે પગારમાં વૃદ્ધિનો દર લગભગ 8% જેટલો છે. જે દેશના 10 સૌથી મોટા જિલ્લાઓમાં પણ સૌથી વધુ છે. આ શહેરમાં આપવામાં આવતો પગાર સમગ્ર રાષ્ટ્રમાં આપવામાં આવતા સાપ્તાહિક પગાર 784 ડોલરની સરખામણીએ 85% જેટલો વધુ છે. જ્યારે આ શહેરની બહારના કર્મચારીઓને મળતી આવકની તુલનાએ લગભગ બે ગણો છે. આ શહેરની 11% નોકરી હેલ્થકેર ક્ષેત્રમા છે. જ્યારે કુલ પગારનો 4 ટકા% હિસ્સો હેલ્થકેર ક્ષેત્રમાં જાય છે આ નોકરીમાં કર્મચારીઓ પ્રતિ સપ્તાહ લગભગ 900 ડોલર મેળવે છે. <ref>મેકગ્રેહામ, પેટ્રિક. [http://www.nytimes.com/2006/11/23/nyregion/23income.html?ref=nyregion ઇન્કમ સોર્સ ઓન વોલસ્ટ્રિટ., વાઇડનિંગ ગેપ], ''ધી ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ'' , માર્ચ 23, 2006. પ્રવેશ મે 1, 2007.</ref> દેશના કોઇપણ શહેરમાં મુખ્ય મથક ધરાવતી કોર્પોરેટ કંપની માટે ન્યુયોર્ક શહેર એક ઘર છે, જેમાં મોટાભાગની કંપની મેનહટન સ્થિત છે.<ref>{1ફોર્ચ્યુન મેગેઝિન: ન્યૂ યોર્ક સ્ટેટ અને શહેર મોટા ભાગની ફોર્ચ્યુન 500 કંપનીનું સ્થાન છે{/1}, એમ્પાયર સ્ટેટ ડેવલોપમેન્ટ કોર્પોરેશન, પ્રેસ રિલીઝ તારીખ એપ્રિલ 8, 2005, પ્રવેશ એપ્રિલ 26, 2007. "ન્યૂ યોર્ક શહેર દેશના કોઇ પણ શહેરની સરખામણીએ હજુ પણ સૌથી વધારે ફોર્ચ્યુન 500 કંપનીઓના વડા મથક ધરાવે છે."</ref> યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં મેનહટનનો મધ્ય વિસ્તાર સૌથી મોટો કેન્દ્રિય વેપાર કરતો જિલ્લો છે.<ref>નૂનાન, પેટ્રિકા. [http://www.nycp.org/testimonies/2006/tst_053106_moynihan.html ટેસ્ટીમની ઓન મોયનીહાન સ્ટેશન ડ્રાફ્ટ ઇઆઇએસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216044642/http://www.nycp.org/testimonies/2006/tst_053106_moynihan.html |date=2008-12-16 }}, પાર્ટનરશીપ ફોર ન્યૂ યોર્ક સિટી, ટેસ્ટીમની ડેટેડ મે 31, 2006, પ્રવેશ એપ્રિલ 26, 2007. "જેકોબ કે. જેવિટ્સ કન્વેન્શન સેન્ટરના વિસ્તરણની સાથે, ફાર વેસ્ટ સાઇડે દેશમાં સૌથી મોટા કેન્દ્રીય ઔદ્યોગિક જિલ્લાનું લોજિકલ એક્સ્ટેન્શન બનવાનું વચન આપ્યું હતું."</ref> નીચેની તરફનો મેનહટનનો હિસ્સો દેશનો ત્રીજા નંબરનો સૌથી મોટો કેન્દ્રિય વેપાર કરતો જિલ્લો ([[શિકાગો]]ના [[લૂપ]] બાદ) છે. અને [[ન્યુયોર્ક સ્ટોક એક્સચેંજ]], [[ધી અમેરિકન સ્ટોક એક્સચેંજ]](એમેક્સ)(Amex), ધી ન્યુયોર્ક બોર્ડ ઓફ ટ્રેડ, ધી ન્યુયોર્ક મર્ચેન્ટાઇલ એક્સચેંજ(નાયમેક્સ)(Nymex) અને નાસ્ડેક (NASDAQ)નું ઘર છે.<ref>[http://www.fta.dot.gov/about/offices/about_FTA_927.html લોઅર મેનહટન રિકવરી ઓફિસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100527084448/http://www.fta.dot.gov/about/offices/about_FTA_927.html |date=2010-05-27 }}, ફેડરલ ટ્રાન્ઝિટ એડમિનીસ્ટ્રેશન, પ્રવેશ એપ્રિલ 26, 2007. "લોઅર મેનહટન એ રાષ્ટ્રનું ત્રીજા ક્રમનો સૌથી મોટો ઔદ્યોગિક જિલ્લો છે. 11 સપ્ટેમ્બર પહેલા, 3,85,000થી વધારે લોકોને રોજગારી આપવામાં આવી હતી અને તેમાંથી 85 ટકા કર્મચારીઓ તેમના કામ પર જવા માટે જાહેર પરિવહનનો ઉપયોગ કરે છે."</ref> વિશ્વની ટોચની 8 વૈશ્વિક જાહેરાત કંપનીઓમાંથી 7 કંપનીઓનાં વડામથક મેનહટનમાં છે.<ref>[http://adage.com/datacenter/datapopup.php?article_id=116384 ટોપ 10 કોન્સોલિડેટેડ એજન્સી નેટવર્ક્સ: રેન્ક્ડ બાય 2006 વર્લ્ડવાઇડ નેટવર્ક રેવન્યુ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070503025443/http://adage.com/datacenter/datapopup.php?article_id=116384 |date=2007-05-03 }}, એડવર્ટાઇઝીંગ એજન્સી રિપોર્ટ 2007 ઇન્ડેક્સ, પ્રકાશિત એપ્રિલ 25, 2007. પુન:પ્રાપ્તિ જૂન 8, 2007.</ref> “મેડિસન એવન્યુ” સમગ્ર એડવર્ટાઇઝિંગ કંપનીઓ માટે મેટોનીમસલી તરીકે ઓળખાય છે. 1920માં બાદ આવેલા ઝડપી વિકાસમાં મેડિસન એવન્યુ એ એડવર્ટાઇઝમેન્ટ ઉદ્યોગની ઓળખાણ બની ગયું છે. મેનહટનનો સમગ્ર કર્મચારી વર્ગ વ્હાઇટ કોલર પ્રોફેશન્સ પર આધારીત છે. પરંતુ ઉત્પાદન એકમોમાં (39,800 કર્મચારીઓ) અને કન્સટ્રક્શનમાં ( 31,600 કર્મચારીઓ) પણ નાના પાયે નોકરી પ્રાપ્ય છે. <ref name="BLSManhattanLabor">[http://www.bls.gov/ro2/fax/qcew9310.pdf એવરેજ વિકલી વેજ ઇન મેનહટન એટ $1,453 ઇન સેકન્ડ ક્વાર્ટર 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100528173132/http://www.bls.gov/ro2/fax/qcew9310.pdf |date=2010-05-28 }} (પીડીએફ), [[બ્યુરો ઓફ લેબર સ્ટેટિસ્ટીક્સ]], યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ લેબર, ફેબ્રુઆરી 20, 2007. પુન:પ્રાપ્તિ ફેબ્રુઆરી 21, 2007.</ref><ref name="NYPost">ગેલર, એન્ડી. [http://www.nypost.com/seven/02212007/news/regionalnews/n_y__hits_paydirt_regionalnews_andy_geller.htm "એન.વાય. હિટ્સ 'પે'ડર્ટ: મેનહટન નં. 1 ઇન નેટ'l સેલરી સર્જ] {{Webarchive|url=https://archive.today/20121216102040/www.nypost.com/seven/02212007/news/regionalnews/n_y__hits_paydirt_regionalnews_andy_geller.htm |date=2012-12-16 }}, ''ન્યૂ યોર્ક પોસ્ટ'' , ફેબ્રુઆરી 21, 2007. પ્રવેશ મે 18, 2007.</ref> ઐતિહાસિક રીતે જોયે તો હાલનું મેનહટનનું જે કોર્પોરેટ વાતાવરણ છે એ અહીનાં જૂદાં-જૂદાં રીટેર્લ્સને આધારીત છે. પરંતુ તાજેતરની કટોકટીને કારણે મેનહટન સ્થિચ ઘણા રાષ્ટ્રિય ચેઇન સ્ટોર્સને નુક્શાનીનો સામનો પણ કરવો પડ્યો છે.<ref>સ્ટાસિ, લિન્ડા. [http://www.villagevoice.com/1997-09-30/news/ny-oh/ એનવાય, ઓએચ: ઇટ્સ ક્લિનર, વ્હાઇટર, બ્રાઇટર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216044628/http://www.villagevoice.com/1997-09-30/news/ny-oh/ |date=2008-12-16 }}, ''ધી વિલેજ વોઇસ'' , સપ્ટેમ્બર 24, 1997. પુન:પ્રાપ્તિ જૂન 30, 2009.</ref> == સંસ્કૃતિ == [[ચિત્ર:Times Square New York City FLICKR 1.jpg|thumb|ટાઇમ્સ સ્ક્વેર એ સિટીના થિયેટર ડિસ્ટ્રીક્ટનું કેન્દ્ર છે]] [[ચિત્ર:Guggenheim museum exterior.jpg|thumb|ફ્રેન્ક લોઇડ રાઇટનું સોલોમન આર. ગગનહિમ મ્યુઝિયમ]] [[ચિત્ર:Metropolitan Museum of Art, New York City NY, entrance.jpg|thumb|ધી મેટ્રોપોલિટન મ્યુઝિયમ ઓફ આર્ટ]] મેનહટન, અમેરિકામાં થયેલી ઘણી મહત્વની સાંસ્કૃતિ ચળવળનું સાક્ષી છે. ટ્રાયેન્ગલ શર્ટવેસ્ટ ફેક્ટરીમાં 25 માર્ચ, 1911ના દિવસે લાગેલી આગને પગલે 1912માં વોશિંગ્ટન સ્ક્વેર પાર્ક ખાતે એક રેલી યોજવામાં આવી હતી. જેમાં લગભગ 20,000 કારીગરોએ ભાગ લીધો હતો. આ 20,000 લોકોમાં ત્રીજા ભાગની સ્ત્રીઓ હતી. ફેક્ટરીમાં લાગેલી આગના લીધે 146 કામદારોના મૃત્યુ થયા હતા. આ રેલીમાં ઘણી સ્ત્રીઓ ટ્રાયેન્ગલ શર્ટવેસ્ટ કંપનીમાં બનાવવામાં આવતા તથા કામદાર સ્ત્રીઓના કપડાં જેવી ડિઝાઇનનાં કપડા પહેરીને આવી હતી જે સ્ત્રી સ્વતંત્રતા, કર્મચારીઓનું એકત્વ અને ચળવળનાં પ્રતિક હતા.<ref>[http://www.ilr.cornell.edu/trianglefire/ ધી ટ્રાયંગલ ફેક્ટરી ફાયર], [[કોર્નેલ યુનિવર્સિટી સ્કૂલ ઓફ ઇન્ડસ્ટ્રીયલ એન્ડ લેબર રિલેશન્સ]]. પુન:પ્રાપ્તિ એપ્રિલ 25, 2007.</ref> હાર્લેમ રેનાયસ્સાન્સ દ્વારા 1920ના દાયકામાં આફ્રિકન- અમેરિકન અક્ષરજ્ઞાન અંગેનો નિયમ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં તૈયાર કરવામાં આવ્યો હતો. 1950 અને 1960માં મેનહટનમાં વાઇબ્રન્ટ વિઝ્યુઅલ આર્ટ રજૂ કરવામાં આવ્યું જે અમેરિકાના પોપ આર્ટમાં નવીનતાનું કેન્દ્ર બન્યુ હતું. આ આર્ટ દ્વારા [[જાસ્પર જ્હોન]] અને [[રોય લિચ્ટેનસ્ટેઇન]] જેવા સ્ટાર પ્રાપ્ત થયા. જો કે [[એન્ડી વાર્હોલ]] દ્વારા સેરેન્ડિપીટી 3 અને સ્ટુડિયો 54ના નામે નવા સામાજિક ક્લબ શરૂ કરવામાં આવતા 1970ના અંત સમયે કરવામાં આવેલી ડાઉનટાઉન પોપ આર્ટ ચળવળમાં કોઇ નવો સ્ટાર જોવા મળ્યો નહીં. ડાઉનટાઉનની બાજૂમાં જ આવેલું ચેલ્સિયા તેના ગેલેરી અને સાંસ્કૃતિ ઉજવણી માટે જાણીતું છે. અહીં શહેરના નવા તથા કાર્યરત કલાકારોને સામાન્ય તથા મોર્ડન આર્ટ માટે ઉત્સાહ પૂરો પાડવા 200થી વધુ આર્ટ ગેલેરી છે.<ref>[http://www.travelandleisure.com/articles/stylish-traveler-chelsea-girls-september-2005 "સ્ટાઇલિશ ટ્રાવેલર: ચેલ્સિયા ગર્લ્સ"], ટ્રાવેલ + લેઇઝર, સપ્ટેમ્બર 2005. પ્રવેશ મે 14, 2007. "200થી વધારે ગેલેરીઓ સાથે, ચેલ્સિયા ઘણી વિવિધતાઓ ધરાવે છે."</ref><ref>"[http://www.nyc.gov/html/dcp/html/about/pr122004.shtml શહેરી આયોજને પશ્ચિમ ચેલ્સિયા માટે જાહેર સમીક્ષાની શરૂઆત કરી કે જેથી હાઉસિંગ ડેવલોપમેન્ટને મંજુરી આપી શકાય અને હાઇ લાઇનનના પ્રવેશનું અને તેની વ્યવસ્થાતંત્રનું સર્જન કરી શકાય] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070611184958/http://www.nyc.gov/html/dcp/html/about/pr122004.shtml |date=2007-06-11 }}", ન્યૂ યોર્ક સિટી ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ સિટી પ્લાનીંગ પ્રેસ રિલીઝ તારીખ 20 ડિસેમ્બર, 2004. પ્રવેશ મે 29, 2007. "આશરે 200 ગેલેરીઓએ તાજેતરમાં જ પોતાના દરવાજા ખોલી લીધા હતા, કે જેથી શહેર અને વિશ્વમાં રહેલા કલાના ચાહકો માટે ચેલ્સિયાને યોગ્ય સ્થાન બનાવી શકાય."</ref> [[બ્રોડવે થીએટર]] એ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં સૌથી મોટું કાર્યક્રમ કરતું પ્રોફેશનલ થીએટર છે. ટાઇમ્સ સ્ક્વેરમાં અને આજૂબાજૂ લગભગ 500 બેઠક ધરાવતું આ થીએટર વિશ્વના 39 સૌથી મોટા [[નાટક]] અને સંગીતના કાર્યક્રમ રજૂ કરતું થીએટર છે.<ref>વેબર, બ્રુસ. [http://theater2.nytimes.com/mem/theater/treview.html?_r=1&amp;res=9C02E0DB123AF931A35754C0A9659C8B63&amp;oref=slogin "ક્રિટીક્સ નોટબુક: થિયેટર્સ પ્રોમિસ? ][http://theater2.nytimes.com/mem/theater/treview.html?_r=1&amp;res=9C02E0DB123AF931A35754C0A9659C8B63&amp;oref=slogin લુક ઓફ બ્રોડવે"], ''ધી ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ'' , જુલાઇ 2, 2003. પ્રવેશ મે 29, 2007. "એ વાત પણ સાચી છે કે કન્સ્ટિટ્યુટ બ્રોડવેનું વર્ણન કરવું સહેલું છે; તે 39 સૂચવેલા થિયેટરની દુનિયા છે, જે ઓછામાં ઓછી 500 બેઠકો ધરાવે છે. ઓફ બ્રોડવેમાં સામાન્ય રીતે 99 થી 499 વચ્ચેની બેઠકો ધરાવતા થિયેટરોનો સમાવેશ થાય છે (તેનાથી ઓછાને ઓફ ઓફ કહેવામાં આવે છે), જે અભિનેતાઓ, દિગ્દર્શકો અને પ્રેસ એજન્ટ્સ સાથે કેન્દ્રીય કરારો કરે છે."</ref> ઓફ-બ્રોડવે થીએટર લગભગ 100થી 500 બેઠક સાથેની થીએટર ક્ષમતા રાખવામાં આવી છે.<ref>[http://www.tdf.org/tdf_servicepage.aspx?id=103 થિયેટર 101] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100510175655/http://www.tdf.org/tdf_servicepage.aspx?id=103 |date=2010-05-10 }}, થિયેટર ડેવલોપમેન્ટ ફન્ડ. પ્રવેશ મે 29, 2007.</ref> [[લિંકન સેન્ટર]] જે વિશ્વના સૌથી મોટા અને પ્રખ્યાત ઓપેરા હાઉસ [[મેટ્રોપોલિટન ઓપેરા]], ટાઇમ્સ સ્કેવરથી થોડું આગળ છે.<ref>[http://www.abc.net.au/classic/daily/stories/s630189.htm મ્યુઝિક ડિટેઇલ્સ ફોર સન્ડે 5 જાન્યુઆરી, 1997], [[એબીસી ક્લાસિક એફએમ]]. પ્રવેશ 19 જુન, 2007. "જેમ્સ લિવાઇન મેડ હિસ મેટ્રોપોલિટન ઓપેર ડેબુ એટ ધી એજ ઓફ 27, કન્ડક્ટીંગ ટોસ્કા.... એંશીના દાયકના મધ્ય ભાગથી, તેઓ કલાત્મક દિગ્દર્શકની ભૂમિકા ધરાવે છે, અને તે તેમના સમયગાળા હેઠળ છે જેથી મેટ વિશ્વનું સૌથી વિખ્યાત ઓપેરા હાઉસ બન્યું."</ref> આ ઉપરાંત મેનહટન કન્ટેમ્પરરી અને ઐતિહાસિક જેવા બંને વિશાળ આર્ટ ક્લેક્શનનું ઘર છે. જેમાં [[મેટ્રોપોલિટન મ્યુઝિયમ ઓફ આર્ટ]], [[ધી મ્યુઝિયમ ઓફ મોર્ડન આર્ટ]](એમઓએમએ)(MoMA), [[ધી વિટની મ્યુઝિયમ ઓફ અમેરિકન આર્ટ]] અને [[ફ્રેન્ક લોયડ રાઇટ]]- ડિઝાઇન [[ગુગ્નિહ્યમ મ્યુઝિયમ]]નો સમાવેશ થાય છે. શહેરમાં વસવાટ ન કરતા હોય તેવા ન્યુયોર્ક શહેરના લોકો સાથે મેનહટન ખૂબ જ નજીકથી જોડાયેલું છે. ન્યુયોર્કની બહાર વસવાટ કરતા લોકો મેનહટનમાં જવા માટે ઘણી વખત “શહેરમાં જઇએ છીએ” એવા વાક્ય પ્રયોગ કરે છે.<ref>પર્ડમ, ટોડ એસ. [http://www.nytimes.com/1992/02/22/nyregion/political-memo-an-embattled-city-hall-moves-to-brooklyn.html "][http://www.nytimes.com/1992/02/22/nyregion/political-memo-an-embattled-city-hall-moves-to-brooklyn.html પોલિટીકલ મેમો; એન એમ્બેટલ્ડ સિટી હોલ મુવ્ઝ ટુ બ્રુકલિન"], ''ધી ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ'' , 22 ફેબ્રુઆરી, 1992. પ્રવેશ 30 જૂન, 2009. ""તેમાંના બધા જ નેતાઓ એવી ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી કે સિટી ચાર્ટરમાં તાજેતરમાં આવેલા પરિવર્તનો કે જે સિટી કાઉન્સિલમાં પ્રાંતના પ્રેસિડેન્ટ દ્વારા કરવામાં આવ્યા હતા તેણે લોકોની નેતાગીરી લેતી સરકારની ઓળખમાં ઘટાડો કર્યો હતો અને મેનહટનની મુલાકાતને 'ગોઇંગ ટુ ધી સિટી' તરીકે ઓળખવામાં આવતી."</ref> આ શહેર અમેરિકાની ઘણી કહેવતોમાં પણ જોવા મળે છે. દા.ત. એક એક કહેવત છે કે, ''ન્યુયોર્ક મિનિટ'' જેનો મતલબ થાય ખૂબ જ ઓછો સમય, ઘણી વખત વિસ્તાર પૂર્વક માહિતી આપતા કહી શકાય કે, “તમે જે વિચારો કે આ શક્ય છે. તેનાથી પણ વધુ ઝડપી હોય છે.” આ વાત મેનહટનની ખૂબ જ ઝડપી જીવનશૈલીને રજૂ કરે છે.<ref>{{cite web|author=|title=New York Minute|work=[[Dictionary of American Regional English]]|date=1984-01-01|url=http://www.worldwidewords.org/qa/qa-new1.htm|access-date=2006-09-05}}</ref> એક કહેવત “મેલ્ટીંગ પોટ” આ શબ્દ સૌથી પહેલા પ્રખ્યાત થયો ઇઝરાયેલમાં લોઅર ઇસ્ટ સાઇડના ઝાંગવિલ્સના નાટક ''[[ધી મેલ્ટીંગ પોટ]]'' થી જે બાજૂના દેશ કે શહેરોમાંથી હીજરત કરીને આવેલા લોકોની વસ્તી ઘનતા દર્શાવે છે. પરંતુ આ શબ્દ ઝીંગવિલ દ્વારા જ્યારે 1908માં [[વિલિયમ્સ શેક્સપિયર]]નું ''[[રોમિયો એન્ડ જૂલિયેટ]]'' નાટક સેટ કરવામાં આવ્યું ત્યારે ઉપયોગમાં લેવામાં આવ્યો હતો.<ref>[http://www.pbs.org/fmc/timeline/emeltpot.htm "ધી મેલ્ટિંગ પોટ"], ''ધી ફર્સ્ટ મેઝર્ડ સેન્ચુરી'', પબ્લિક બ્રોડકાસ્ટિંગ સર્વિસ પુન:પ્રાપ્તિ 25 એપ્રિલ, 2007.</ref> પ્રતિમાત્મક ફ્લેટ્રિયોન બિલ્ડીંગ એ "23 સ્કિડૂ" અથવા સ્ક્રેમનો સ્રોત હોવાનું મનાય છે, જે માટે પોલિસો ત્રિકોણીય બિલ્ડીંગ દ્વારા સર્જિત પવન દ્વારા સ્ત્રીના ઉડતા વસ્રો જોવાનો પ્રયત્નો કરતા પુરૂષો તરફ ત્રાડ ફેંકશે.<ref>ડોલકાર્ટ, એન્ડ્રૂ એસ. [http://ci.columbia.edu/0240s/0242_2/0242_2_s5_text.html "] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110602065444/http://ci.columbia.edu/0240s/0242_2/0242_2_s5_text.html |date=2011-06-02 }}[http://ci.columbia.edu/0240s/0242_2/0242_2_s5_text.html ધી આર્કિટેક્ચર એન્ડ ડેવલોપમેન્ટ ઓફ ન્યૂ યોર્ક સિટી: ધી બર્થ ઓફ ધી સ્કાયસ્ક્રેપર - રોમેન્ટિક સિમ્બોલ્સ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110602065444/http://ci.columbia.edu/0240s/0242_2/0242_2_s5_text.html |date=2011-06-02 }}, [[કોલમ્બિયા યુનિવર્સિટી]], પ્રવેશ 15 મે, 2007. "આ એક ત્રિકોણીય સ્થળ પર છે જ્યાં ન્યૂ યોર્કની બે સૌથી મહત્ત્વની સ્ટ્રિટ્સ બ્રોડવે અને ફિફ્થ એવન્યુ મેડિસન સ્ક્વેર પર મળે છે, અને સ્ટ્રિટ્સની નિકટતાને કારણે અને પાર્ક સ્ટ્રિટ પર આવી હોવાથી, ત્યાં વિન્ડ-ટનલ અસર હતી. વીસમી સદીની શરૂઆતમાં, લોકો અહીંની ત્રેવીસમી સ્ટ્રિટ પર કોઇ પણ ખૂણા પર ફરવા જશે અને પવનના કારણે અહીંથી નીકળતી મહિલાને જોશે કે જેથી તેમણે પગની ઘૂંટી સુધીનો થોડો ભાગ જોવા મળી શકે. તે એક લોકપ્રિય સંસ્કૃતિમાં પ્રવેશ્યું અને ફ્લેટ્રિયોન બિલ્ડીંગની સામે વસ્ત્રો ઉડતા હોય તેવી સ્ત્રીઓના હજારો પોસ્ટકાર્ડ્સ અને ચિત્રો બન્યા હતા. "પોલિસ આવશે અને પ્રવાસીઓ 23 સ્કિડુને કહેશે કે તેઓ આ વિસ્તારની બહાર જતા રહે."</ref> ધી આઇકોનીક ફ્લેટિરોન બિલ્ડીંગ એવું જણાવે છે કે, ધી “[[બીગ એપલ]]” ફરીથી 1920ની તારીખોમાં લઇ જાય છે. જ્યાં ન્યુયોર્ક શહેરના રેસટ્રેક અને તેના રેસિંગ પર ન્યુ ઓરલીઅન્સ દ્વારા એક વાક્ય બોલવામાં આવ્યું હતું જે ત્યાંના એક રીપોર્ટર એ સાંભળી લીધુ અને તેના પરથી તેની કોલમનું નામ “અરાઉન્ડ ધી બીગ એપલ” રાખવામાં આવ્યું. જાઝ વગાડતા સંગીતકારો દ્વારા આ વાક્યને ઉઠાવવામાં આવ્યું અને વિશ્વમાં આ શહેરને જાઝનું પાટનગર બનાવવામાં ઉપયોગ કર્યો. 1970માં ન્યુયોર્ક શહેર કન્વેન્શન એન્ડ વિઝિટર્સ બ્યુરો દ્વારા એક જાહેરતના કેમ્પેઇન કરવામાં આવી જેને આ વાક્યને વધુ લોકો સુધી પહોંચાડવામાં મદદ કરી.<ref>[http://www.ci.nyc.ny.us/html/om/html/97/sp082-97.html "મેયર ગિલાની સાઇન્સ લેજિસ્લેશન ક્રિએટીંગ બિગ એપલ કોર્નર ઇન મેનહટન"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070414082930/http://www.ci.nyc.ny.us/html/om/html/97/sp082-97.html |date=2007-04-14 }}, ન્યૂ યોર્ક સિટી પ્રેસ રિલીઝ ડેટેડ ફેબ્રુઆરી 12, 1997.</ref> === રમત ગમત === હાલ મેનહટન એનએચએલ(NHL’s)ના ન્યુયોર્ક રેન્જર્સનું, ડબલ્યુએનબીએ(WNBA’s)ના ન્યુયોર્ક લિબર્ટીનું અને [[એનબીએ]]ના ન્યુયોર્ક નિક્સનું ઘર છે. જે દરેક તેની ઘરેલું રમત શહેરના એકમાત્ર મુખ્ય પ્રોફેશનલ રમત માટેની જગ્યા ધરાવતું મેડિસન સ્ક્વેર ગાર્ડન ખાતે રમે છે. ધી ન્યુયોર્ક જેટ્સ તેના હોમ ફિલ્ડ માટે વેસ્ટ સાઇટ સ્ટેડિયમનો ઉપયોગ કરવા માટે પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો પરંતુ જૂન 2005માં આ પ્રસ્તાવ નામંજૂર કરવામાં આવ્યો અને તેમને ન્યુજર્સીમાં ઇસ્ટ રુથરફોર્ડ ખાતે આવેલું જાયન્ટ્સ સ્ટેડિયમ આપવામાં આવ્યું. ન્યુયોર્ક શહેરમાં હાલ મેનહટન એક જ એવો વિસ્તાર છે. જેની પાસે પોતાની પ્રોફેશનલ [[બેઝબોલ]] ફ્રેન્ચાઇઝી નથી. ધી બ્રોન્ક્સ પાસે યાન્કીસ અને ક્વીન્સ પાસે મેટ્સ ઓફ ધી મેજર લીગ બોઝબોલ છે. ધી માયનોર લિગ બેઝબોલ બ્રુક્લીન સિક્લોન્સ [[બ્રુક્લીન]]માં રમે છે. જ્યારે સ્ટેટન આઇસલેન્ડ યાન્કીસ સ્ટેટન આઇસલેન્ડમાં રમે છે. જો કે તેમ છતા પણ મોટી 4 ટીમમાંથી 3 મોટી લીગ ટીમ ન્યુયોર્કના મેનહટનમાં જ રમે છે. [[ધી ન્યુયોર્ક જાયન્ટસ]] બે અલગ-અલગ જગ્યા પરથી રમે છે. જેમાં એક છે. 155મી સ્ટ્રીટ ખાતેનું અને એઇટ એવન્યુ ખાતેનાં [[પોલો]] ગ્રાઉન્ડ પર રમે છે. 1883માં કરવામાં આવેલી સ્થાપનાથી 1889 સુધી આ ચાલ્યુ પરંતુ ત્યારબાદ તેના જર્સી સિટી અને સ્ટેટન આઇસલેન્ડ તરીકે ભાગલા કરવામાં આવ્યા અને 1957ની રમતો બાદ તેમણે બ્રુક્લીન ડોડગેર્સ સાથે રમવામાં આવ્યું એ પહેલા તેઓ 1911 હિલ્ટોપ પાર્કમાં રમતા હતા.<ref>[http://sanfrancisco.giants.mlb.com/sf/history/ballparks.jsp જાયન્ટ્સ બોલપાર્ક્સ: 1883–અત્યાર સુધી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110527021858/http://sanfrancisco.giants.mlb.com/sf/history/ballparks.jsp |date=2011-05-27 }}, MLB.com. પ્રવેશ 8 મે, 2007.</ref> હિલટોપ પાર્કના લીધે ધી ન્યુયોર્ક યાન્કીસ એ તેની ફ્રેન્ચાઇઝી હિલટોપર્સ નામથી શરૂ કરી હતી. જ્યાં તેઓ 1903થી 1912 સુધી રમતા હતા. 1913ની સીઝન દરમિયાન તેઓ પોલો ગ્રાઉન્ડ પર ફર્યા જ્યાં તેનું નામ ''ન્યુયોર્ક યાન્કીસ'' રાખવામાં આવ્યું. ત્યારબાદ 1923 સુધી રહ્યા બાદ 1923માં યાન્કી સ્ટેડિયમના ખાતે [[હાર્લેમ નદી]] ખાતે ફર્યા.<ref>[http://newyork.yankees.mlb.com/nyy/history/ballparks.jsp યાન્કી બોલપાર્ક્સ: 1903–અત્યાર સુધી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100319011203/http://newyork.yankees.mlb.com/nyy/history/ballparks.jsp |date=2010-03-19 }}, MLB.com. પ્રવેશ 8 મે, 2007.</ref> 1964માં [[શી સ્ટેડિયમ]]ની કામગીરી પૂરી થાય એ પહેલા 1962 અને 1963ના વર્ષ માટે ધી ન્યુયોર્ક મેટ્સની ટીમ દ્વારા તેની પ્રથમ બે સીઝન પોલો ગ્રાઉન્ડસ ખાતે યોજવામાં આવી હતી.<ref>[http://newyork.mets.mlb.com/nym/history/ballparks.jsp મેટ્સ બોલપાર્ક્સ: 1962–અત્યાર સુધી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110309095941/http://newyork.mets.mlb.com/nym/history/ballparks.jsp |date=2011-03-09 }}, MLB.com. પ્રવેશ 8 મે, 2007.</ref> મેટ્સના ભાગલાં બાદ એપ્રિલ 1964 દરમિયાન પોલો ગ્રાઉન્ડને તોડવામાં આવ્યું અને તે જગ્યા જાહેર હાઉસીંગ માટે આપવામાં આવી.<ref>ડ્રેબિન્જર, જોહ્ન. "ધી પોલો ગ્રાઉન્ડ્સ, 1889–1964: એ લાઇફટાઇમ મેમરિઝ; બોલ પાર્ક ઇન હાર્લેમ વોઝ સીન ઓફ મેની સ્પોર્ટ્સ થ્રીલ્સ", ''ધી ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ'' , 5 જાન્યુઆરી, 1964. p. S3.</ref><ref>આર્નોલ્ડ, માર્ટિન. "આહ, પોલો ગ્રાઉન્ડ્ઝ, ધી ગેમ ઇઝ ઓવર; રેકર્સ બિગીન ડિમોલિશન ફોર હાઉસિંગ પ્રોજેક્ટ", ''ધી ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ'' , 11 એપ્રિલ, 1964. p. 27.</ref> [[ચિત્ર:Madison Square Garden, 2005.jpg|thumb|મેડિસન સ્ક્વેર ગાર્ડન એ રેન્જર્સ, નિક્સ અને લિબર્ટી માટેનું ગૃહ ગણાય છે]] પ્રથમ રાષ્ટ્રિય સ્તરની કોલેજ બાસ્કેટબોલ સ્પર્ધા, ધી નેશનલ ઇન્વિટેશન ટૂર્નામેન્ટ 1938માં ન્યુયોર્કમાં યોજવામાં આવી હતી જ્યારે અન્ય પણ આ શહેરમાં કરવામાં આવી હતી.<ref>[http://www.nit.org/history/nit-history.html હિસ્ટરી ઓફ ધી નેશનલ ઇન્વિટેશન ટુર્નામેન્ટ], નેશનલ એવિએશન ટુર્નામેન્ટ. પ્રવેશ 8 મે, 2007. "ટ્રેડિશન. ધી એનઆઇટી ઇઝ સ્ટેપ્ડ ઇન ઇટ. ધી નેશન્સ ઓલ્ડેસ્ટ પોસ્ટસિઝન કોલેજિએટ બાસ્કેટબોલ ટુર્નામેન્ટ વોઝ ફાઉન્ડેડ ઇન 1938."</ref> નેશનલ બાસ્કેટબોલ એસોશિયેશન સાથે સંલગ્ન નવી ટીમ તરીકે ધી ન્યુયોર્ક નીક્સ એ 1946માં રમવાનું શરૂ કર્યું. તેમના નિશ્ચિત શહેરમાં તૈયર થતા મેડિસન સ્ક્વેર ગાર્ડન બન્યા પહેલા 69ની રેજીમેન્ટ આર્મરીમાં તેમની પ્રથમ ઘરેલું રમત યોજવામાં આવી હતી.<ref>[http://www.nba.com/knicks/history/new_knicks_history.html હિસ્ટરી ઓફ ધી ન્યૂ યોર્ક નિક્સ], NBA.com. પ્રવેશ 8 મે, 2007.</ref> 1997માં જ્યારે ડબલ્યુએનબીએ(WNBA)ના ધી ન્યુયોર્ક લિબર્ટીની સ્થાપના કરવામાં આવી ત્યારથી આ ટીમ નીક્સ સાથે તેનાં ગાર્ડનમાં રમત રમે છે. લીગની મુખ્ય 8 ટીમમાં આ ટીમનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.<ref>[http://www.wnba.com/liberty/news/history_timeline.html ધી ન્યૂ યોર્ક લિબર્ટી સ્ટોરી], વિમેન્સ નેશનલ બાસ્કેડબોલ અસોસિએશન. પ્રવેશ 8 મે, 2007.</ref> હાર્લેમનું રૂકર પાર્ક એક રમતનું કોર્ટ છે. જે તેની ''સ્ટ્રીટ બોલ'' પ્રકારની રમત માટે જાણીતું છે. જ્યાં ઘણા એનબીએ(NBA) એથ્લેટ્સ તેની ઉનાળું રમત રમે છે.<ref>[http://www.tqnyc.org/2002/NYC00157//BestBasketballPlayers/Rucker%20Park.htm રકર પાર્ક], થિન્ક્વેસ્ટ ન્યૂ યોર્ક સિટી. પ્રવેશ 30 જૂન, 2009.</ref> ન્યયોર્ક શહેરની બંને ફૂટબોલ ટીમ હાલ ઇસ્ટ રૂથરફોર્ડ, ન્યુજર્સી ખાતેના હડસન રીવર બાદ આવેલા મીથડોલેન્ડ સ્ટેડિયમમાં રમે છે. બંને ટીમએ પોલો ગ્રાઉન્ડમાં રમવાનું શરૂ કર્યું હતું. ધી ન્યુયોર્ક જાયન્ટસ સાથોસાથ બેઝબોલ પણ રમે છે. 1956માં યાન્કી સ્ટેડિયમમાં પ્રવેશ્યા પહેલા 1925માં નેશનલ ફૂટબોલ લિગમાં ભાગ લીધો હતો.<ref>[http://www.giants.com/history/TheGiantsStadiums.asp ધી જાયન્ટ્સ સ્ટેડિયમ્સ: વ્હેર ધી જાયન્ટ્સ હેવ કોલ્ડ હોમ ફ્રોમ ધેઅર ઇન્સેપ્શન ઇન 1925 ટુ ધી પ્રેઝન્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110519095121/http://www.giants.com/history/TheGiantsStadiums.asp |date=2011-05-19 }}, ન્યૂ યોર્ક જાયન્ટ્સ, ટેડેટ 7 નવેમ્બર, 2002. પ્રવેશ 8 મે, 2007. "ધી જાયન્ટ્સ 1925માં લીગમાં પ્રવેશ્યા ત્યારથી તેમણે ન્યૂ યોર્ક બેઝબોલ જાયન્ટ્સ સાથે પોલો ગ્રાઉન્ડ્સ પર રમ્યા, જ્યાં સુધી તેઓ 1956ની સીઝનની શરૂઆતમાં મોટા યાન્કી સ્ટેડિયમમાં પ્રવેશ્યા."</ref> 1960માં પોલો ગ્રાઉન્ડ્સ ખાતે શરૂઆત કરી છે. 1964માં મેટ્સ ઇન ક્વીન્સની સાથે જોડાયા પહેલ ''ટીટન્સ'' તરીકે ઓળખાતી ધી ન્યુયોર્ક જેટ્સ ચાર સીઝન સુધી ત્યાં રહ્યું હતું.<ref>[http://www.stadiumsofnfl.com/past/SheaStadium.htm સ્ટેડિયમ્સ ઓફ ધી એનએફએલ: શી સ્ટેડિયમ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070516042949/http://www.stadiumsofnfl.com/past/SheaStadium.htm |date=2007-05-16 }}, સ્ટેડિયમ્સ ઓફ ધી એનએફએલ. પ્રવેશ 8 મે, 2007.</ref> 1926-1927ની સીઝનમાં નેશનલ હોકી લીગની ટીમ ધી ન્યુયોર્ક રેન્જર્સ મેડિસન સ્ક્વેર ગાર્ડનમાં શોધાયા બાદ આ ટીમ ઘણી અલગ-અલગ જગ્યા પર રમી હતી. ધી રેન્જર્સ એ પહેલા ધી ન્યુયોર્ક અમેરિકન્સ નામે ઓળખાતી હતી. જેને પહેલી સીઝન ગાર્ડનમાં શરૂ કરી હતી. 1941-1942માં એનએચએલ(NHL) સીઝનમાં શરૂ કર્યુ હતું. આ સીઝનમાં ''બ્રૂકલીન અમેરિકન'' તરીકે ગાર્ડનમાં રમી હતી.<ref>[http://www.sportsecyclopedia.com/nhl/nya/nyamericans.html ન્યૂ યોર્ક અમેરિકન્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100918232759/http://www.sportsecyclopedia.com/nhl/nya/nyamericans.html |date=2010-09-18 }}, સ્પોર્ટ્સ એન્સાઇક્લોપિડીયા. પ્રવેશ 8 મે, 2007.</ref> 1974માં શરૂ થયેલી ઉત્તર અમેરીકન સોકર લીગ ધી ન્યુયોર્ક કોસમોસ બે સિઝન માટે તેની ઘરેલું રમત [[ડાવનિંગ સ્ટેડિયમ]]માં રમી હતી. 1975માં [[ફિફા]](FIFA) દ્વારા જાહેર કર્યા અનુસાર, ટીમે [[પેલે]] સાથે 45 લાખ ડોલરનો કરાર કર્યો હતો. જે વિશ્વનો સૌથી સારો ફૂટબોલ ખેલાડી છે. આ ખેલાડીની ક્ષમતા 22,500 લોકોની ભીડ જમા કરવાની હતી અને તેને ટીમને 2-0થી જીતાડ્યું હતું.<ref>[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,917595,00.html "એ $4.5 મિલિયન ગેમ્બલ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110122055724/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,917595,00.html |date=2011-01-22 }}, ''[[ટાઇમ મેગેઝિન]]'' , 30 જૂન, 1975. સુધારો 24 સપ્ટેમ્બર, 2007.</ref> આ મેચ ડોવનિંગ સ્ટેડિયમમાં રમવાની હતી. પરંતુ રમતની પીચ અને સુવિધા સામે ટીમની ખ્યાતીને કારણે ભીડ વધતા, મેચને યાન્કી સ્ટેડિયમમાં નક્કી કરવામાં આવ્યું પરંતુ અંતે જાયન્ટ સ્ટેડિયમમાં મેચ ખસેડવી પડી હતી. 2002માં સ્ટેડિયમને તોડી પાડવામાં આવ્યું અને તેને સ્થાને 45 લાખના ખર્ચે ઇકાન સ્ટેડિયમ બનાવવામાં આવ્યું જેમા ઓલમ્પિક સ્તરની 400 મીટરની ઓલમ્પિકના સ્તરની દોડનું પણ આયોજન થઇ શકે આ સ્ટેડિયમની ક્ષમતા 4,754 સીટ નક્કી કરવામાં આવી હતી.આ ઉપરાંત પેલે અને કોસ્મોસની ખ્યાતીને પગલે મેનહટન સોસર ક્લબની 48 યુવા ટીમ સહિત ફ્લડ લાઇટ સોસર સ્ટેડિયમ ખાતે મેચ આયોજન કરવાની મંજૂરી ફિફા દ્વારા આપવામાં આવી હતી.<ref>કોલિન્સ, ગ્લેન. [http://www.nytimes.com/2004/08/20/nyregion/built-for-speed-and-local-pride-track-stadium-emerges-on-randalls-island.html?n=Top%2FReference%2FTimes%20Topics%2FSubjects%2FT%2FTrack%20and%20Field "બિલ્ટ ફોર સ્પિડ એન્ડ લોકલ પ્રાઇડ; ટ્રેક સ્ટેડિયમ ઇમર્જિસ ઓન રેન્ડોલ્સ આઇસલેન્ડ"], ''ધી ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ'' , 20 ઓગસ્ટ, 2004. પુન:પ્રાપ્તિ 30 જૂન, 2009.</ref><ref>[http://home2.nyc.gov/portal/site/nycgov/menuitem.c0935b9a57bb4ef3daf2f1c701c789a0/index.jsp?pageID=mayor_press_release&amp;catID=1194&amp;doc_name=http%3A%2F%2Fhome2.nyc.gov%2Fhtml%2Fom%2Fhtml%2F2004a%2Fpr021-04.html&amp;cc=unused1978&amp;rc=1194&amp;ndi=1 "મેયર માઇકલ બ્લુમબર્ક, પાર્ક્સ એન્ડ રિક્રિએશન કમિશનર એડ્રિયન બેનેપી અને ધી રેન્ડેલ્સ આઇસલેન્ડ સ્પોર્ટ્સ ફાઉન્ડેશને ન્યૂ યોર્ક સિટીના નવા એથ્લેટિક સવલત આઇકાહ્ન સ્ટેડિયમનું નામ આપવામાં આવ્યું"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190416192234/http://home2.nyc.gov/portal/site/nycgov/menuitem.c0935b9a57bb4ef3daf2f1c701c789a0/index.jsp?pageID=mayor_press_release&catID=1194&doc_name=http%3A%2F%2Fhome2.nyc.gov%2Fhtml%2Fom%2Fhtml%2F2004a%2Fpr021-04.html&cc=unused1978&rc=1194&ndi=1 |date=2019-04-16 }}, ન્યૂ યોર્ક સિટીના મેયર પ્રેસ રિલીઝ, તારીખ 28 જાન્યુઆરી, 2004. પુન:પ્રાપ્તિ 24 સપ્ટેમ્બર, 2007.</ref> === માધ્યમો === ન્યુયોર્ક શહેરના ''ધી ન્યુયોર્ક ટાઇમ્સ'' , ''[[ન્યુયોર્ક ડેઇલી ન્યુઝ]]'' અને ''[[ન્યુયોર્ક પોસ્ટ]]'' જેવા અનેક મોટા અખબારોના મુખ્ય મથક આ શહેરમાં છે. દેશનું સૌથી મોટું નાણાકીય અખબાર ''[[ધી વોલસ્ટ્રિટ જર્નલ]]'' પણ અહીંથી નીકળે છે. ''[[એએમ ન્યુયોર્ક]]'' અને ''[[ધી વિલેજર]]'' જેવા અન્ય અખબારોનો પણ સમાવેશ થાય છે. હાર્લેમ સ્થિત ''[[ધી ન્યુયોર્ક આમસ્ટડમ ન્યુઝ]]'' પણ આફ્રિકન અમેરિકન સાપ્તાહિક અખબારમાં અગ્રતા કમ્ર ધરાવે છે. ''[[ધી વિલેજ વોઇસ]]'' પણ અહીંનું એક અગ્રતા ક્રમ ધરાવતું વૈકલ્પિક અખબાર છે.<ref>[http://www.abyznewslinks.com/unitenyny.htm ન્યૂ યોર્ક સિટી ન્યૂઝપેપર્સ એન્ડ ન્યૂઝ મિડીયા], એબીવાયઝેડ ન્યૂઝ લિન્ક્સ. પ્રવેશ 1 મે, 2007.</ref> ટેલીવિઝન ઉદ્યોગ ન્યુયોર્કમાં ખૂબ જ સારી રીતે વિકસ્યો છે અને શહેરના અર્થતંત્રમાં રોજગારી પૂરો પાડતો મહત્વનો ઉદ્યોગ છે. અમેરિકાના 4 મુખ્ય બ્રોડકાસ્ટ નેટવર્ક એબીસી, સીબીએસ, ફોક્સ અને એનબીસીના વડા મથક મેનહટનમાં આવેલા છે. આ ઉપરાંત એમએસએનબીસી, એમટીવી, [[ફોક્સ ન્યુઝ]], [[એચબીઓ]] અને કોમેડી સેન્ટ્રલ જેવી અને કેબલ ચેનલ પણ અહીં છે. 1971માં [[ડબલ્યુએલઆઇબી]] ન્યુયોર્કનું પ્રથમ કાળા લોકોનું હસ્તગત ધરાવતું રેડિયો સ્ટેશન બન્યું અને ઇનર સિટી બ્રોડકાસ્ટિંગ કોર્પોરેશનનું મુગટ બન્યું. ઇનર સિટીના સ્થાપક પર્સિ સટ્ટોન છે. જે શહેરના અગ્રતા ક્રમના કાળા લોકોના પ્રધાન અને મેનહટનના ભૂતપૂર્વ વડા પણ છે.<ref>જેકર, બિલ; સુલેક, ફ્રેન્ક; એન્ડ કાન્ઝે, પિટર [http://books.google.com/books?id=QwQfaS521mkC&amp;pg=PA113&amp;lpg=PA113&amp;dq=wlib+%22inner+city+broadcasting+corporation%22&amp;source=web&amp;ots=lD0A5elcij&amp;sig=HGLxbcoLEtXhsyp1cWqEvo_z9SY "ધી એરવેવ્ઝ ઓફ ન્યૂ યોર્ક: ઇલ્લસ્ટ્રેટેડ હિસ્ટરીઝ ઓફ 156 એએમ સ્ટેશન્સ ઇન ધી મેટ્રોપોલિટન એરિયા"], [[ગૂગલ બુક સર્ચ]], p. 113. સુધારો 25 એપ્રિલ, 2007.</ref> વ્લીબ ડબલ્યુએલઆઇબી (WLIB)નું પ્રસારણ 1949માં આફ્રિકન- અમેરિકન જનતા માટે કરવામાં આવ્યું હતું અને તેઓ લગભગ દરરોજ નાગરીક અધીકાર ધરાવતા માલ્કોમ એક્સ જેવાની મૂલાકાત પ્રસારિત કરતા હતા. આ ઉપરાંત [[એનએએસીપી]](NAACP)ની કોન્ફરન્સનું પણ રેડિયો પર પ્રસારણ કરતા હતા. ફૂગાવાના [[ડબલ્યુક્યુએચટી]](WQHT) જે ''હોટ 97'' ના નામે ઓળખાય છે. તે પણ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં પ્રિમિયમ હીપ-હોપ સ્ટેશન પર જાણવા મળતા. ડબલ્યુએનવાયસી(WNYC) દ્વારા જ્યારે એએમ(AM) અને એફએમ(FM) સિગ્નલની તપાસ કરવામાં આવી ત્યારે જાહરે થયેલા ડેટા અનુસાર દેશમાં જાહેર રેડિયો સાંભળનારા લોકોની સંખ્યા ઘણી વધુ હતી અને સૌથી વધુ કોમર્શિયલ અને નોન-કોમર્શિયલ રેડિયો સાંભળનારા લોકોની સંખ્યા મેનહટનમાં જોવા મળી હતી.<ref>[http://www.wnyc.org/about/bio_pres.html પ્રેસિડેન્ટ્સ બાયો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080618135110/http://www.wnyc.org/about/bio_pres.html |date=2008-06-18 }}, WNYC, પ્રવેશ 1 મે, 2007. "પ્રત્યેક સપ્તાહે 1.2 મિલિયન લોકો દ્વારા સાંભળવામાં આવતા, ડબ્લ્યુએનવાયસી રેડિયો એ દેશનું સૌથી મોટુ જાહેર રેડિયો સ્ટેશન છે અને તે પ્રસારણ માટે કટિબદ્ધ છે, જે ન્યૂ યોર્ક શહેરના સાંસ્કૃતિક મૂલ્યોને રાષ્ટ્રવ્યાપી કક્ષાએ વિસ્તારે છે."</ref> ડબલ્યુબીએઆઇ એ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં માહિતી અને સમચાર પૂરૂ પાડતું સામાજિક રેડિયો સ્ટેશન છે. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં સૌથી જૂની પબ્લિક એક્સેસ ટેલીવિઝન ચેનલ 1971માં શરૂ થયેલી મેનહટન નેઇબરહુડ નેટવર્ક છે. જેમાં જાઝ કલાકથી લઇને ધાર્મિક પ્રોગ્રામ અને વિદેશી ભાષા તથા કારીગરોના પ્રશ્નો જેવા લોકલ પ્રોગ્રામ રજૂ કરવામાં આવે છે.<ref>[http://www.mnn.org/en/community-celebrates-public-access-tvs-35th-annive કમ્યુનિટી સેલિબ્રેટ્સ પબ્લિક એક્સેસ ટીવીઝ 35થ એનિવર્સરી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100825122105/http://www.mnn.org/en/community-celebrates-public-access-tvs-35th-annive |date=2010-08-25 }}, મેનહટન નેબરહુડ નેટવર્ક પ્રેસ રિલીઝ ડેટેડ 6 ઓગસ્ટ, 2006, પ્રવેશ 28 એપ્રિલ, 2007. "1970ના દાયકામાં સામાન્ય સભ્યો તેમના પોતાના ટીવી શોને પ્રસ્તુત કરી શકે તે માટે પબ્લિક એક્સેસ ટીવીનું સર્જન કરવામાં આવ્યું હતું. 1 જુલાઇ, 1971ના રોજ યુ.એસ.ના મેનહટનમાં તે પ્રથમ વાર ટેલિક્રોમ્પ્ટર અને સ્ટર્લિંગ કેબલ સિસ્ટમ, હાલની ટાઇમ વોર્નર કેબલ પર રજુ કરવામાં આવી હતી."</ref> ટાઇમ વોર્નર કેબલની એનવાય1, તેના સીટી હોલ અને રાજ્યની રાજનીતિના કવરેજ માટે જાણીતી છે. == રહેઠાણ == મેનહટનનાં શરૂઆતના દિવસોમાં લાકડાંના બાંધકામ અને પાણીના પૂરવઠાના અભાવને કારણે શહેરમાં આગ લાગવાનાં બનાવ વધુ બનતા હતા. 1776માં મેનહટનને [[કોન્ટિનેન્ટલ આર્મી]] દ્વારા ખાલી કરાવવામાં આવતા તથા બ્રિટિશરોના ગયા બાદ એક મોટા દાવાનળને કારણે શહેરના એક તૃતિયાંશ જેટલો હિસ્સો અને લગભગ 500 ઘરોનો નાશ થયો હતો.<ref>[http://www.virtualny.cuny.edu/FIRE/greatfire1776.html ગ્રેટ ફાયર ઓફ 1776] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100613163138/http://www.virtualny.cuny.edu/FIRE/greatfire1776.html |date=2010-06-13 }}, [[સિટી યુનિવર્સિટી ઓફ ન્યૂ યોર્ક]]. પ્રવેશ 30 એપ્રિલ, 2007. "વોશિંગ્ટનના કેટલાક સલાહકારોએ ન્યૂ યોર્ક સિટીને સળગાવી દેવાનું સૂચન કર્યું હતું કે જેથી બ્રિટીશ તેમાંથી થોડું મેળવી શકે. આ વિચારને પડતો મુકવામાં આવ્યો અને વોશિંગ્ટને 12 સપ્ટેમ્બરના રોજ શહેરમાંથી દળોને પાછા ખેંચી લીધા. ત્રણ દિવસ બાદ બ્રિટીશે શહેર પર કબજો મેળવ્યો અને 21મી સપ્ટેમ્બરના રોજ, ફાઇટીંગ કોક્સ ટેવર્નમાં આગ ફાટી નીકળી. શહેરના ફાયરમેનોની ગેરહાજરીને કારણે, આગ ખૂબ ઝડપથી વ્યાપી ગઇ. ત્રીજા ભાગનું શહેર બળી ગયું અને 493 ઘરો નાશ પામ્યા."</ref> [[ચિત્ર:Tribeca hudson st.jpg|thumb|ટ્રિબેકામાં લોફ્ટ એપાર્ટમેન્ટ]] લોઅર ઇસ્ટ સાઇડના પ્રદેશોમાં તાજેતરમાં આવેલા લોકોની સંખ્યા વધતા બીનઆરોગ્યપ્રદ અને પાયાની જરૂરિયાત વગરના ઘરોની સંખ્યા વધતા લોકોની મૂશ્કેલી વધતા, 20મી સદીની શરૂઆતના સમયગાળામાં મેનહટનના મોટાભાગના વિસ્તારમાંથી સ્થળાંતર શરૂ થયું હતું. [[ટેનામેન્ટ]] સામાન્યરીતે તેનાં પાંચમાળની ઉંચાઇવાળા અને 25* 100નાં લોટ્સમાં બાંધકામ કરવામાં આવ્યું હતું. નવા વસાહાતીઓને પગલે આ સ્થળની હાલ “કોક્રોચ લેન્ડલોર્ડ” જેવી થઇ ગઇ હતી.<ref>[http://www.upress.umn.edu/sles/Chapter2/ch2-3.html બિલ્ડીંગ ધ લોઅર ઇસ્ટ સાઇડ ઘેટ્ટો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110708123315/http://www.upress.umn.edu/sles/Chapter2/ch2-3.html |date=2011-07-08 }}. પુન:પ્રાપ્તિ 30 એપ્રિલ, 2007.</ref><ref name="NYTTenements">પિટર્સન, આઇવર. [http://www.nytimes.com/1988/01/03/realestate/tenements-of-1880-s-adapt-to-1980-s.html "ટેનેમેન્ટ્સ ઓફ 1880s એડેપ્ટ ટુ 1980s"], ''ધી ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ'' , 3 જાન્યુઆરી, 1988, પ્રવેશ 30 જૂન, 2009. "સામાન્ય રીતે પાંચ માળ ઉંચા અને બાહ્ય વસ્તુઓથી બંધાયેલા બિલ્ડીંગ્ઝમાં તે આગથી બચી શક્યા અને આંતરિક વસ્તુઓ લાંબા સમય સુધી રહી શકી, વાસ્તવિકતામાં, એપાર્ટમેન્ટ્સ રેલરોડ ફ્લેટ્સમાં ડબ થઇ ગયા હતા."</ref> 1929માં નવા આગ રક્ષક નિયમો અને રહેણાંક વિસ્તારની ઇમારતોમાં એલિવેટર્સના ઉપયોગના નિયમો વધુ કડક બન્યા ઉપરાંત નવા રહેણાંક વિસ્તારના નિયમો જાહેર કરવામાં આવ્યા. જેને પગલે ટેનામેન્ટસમાં પણ નવું બાંધકામ અમલમાં આવ્યું. જો કે હજી પણ પૂર્વ બાજૂના શહેરમાં થોડા જૂના સમયનાં આવાસો હજી પણ જોવા મળે છે.<ref name="NYTTenements"/> હાલ મેનહટન જાહેર અને ખાનગીક્ષેત્રના ઘણા મોટા રહેણાંક વિકલ્પો પૂરાં પાડે છે. 2000ની સાલના એક સર્વે અનુસાર, મેનહટનમાં હાલ 798,144 આવાસ એકમો છે. જેની સરેરાશ ઘનતા 34,756.7/સ્કવે.મી.(13,421.8/કિ.મી.2) છે.<ref name="NYCensusRankings"/> મેનહટનમાં પોતાના મકાન ધરાવતા લોકોની સંખ્યા 20.3 ટકા જેટલી જ છે. જે [[બ્રોન્ક્સ]] બાદ આ દેશમાં બીજા નંબરનો સૌથી નીચો આંકડો છે.<ref name="OwnerOccupied"/> == આંતરમાળખું == === પરિવહન === [[ચિત્ર:Grand_Central_Station_Main_Concourse_Jan_2006.jpg|thumb|ગ્રાન્ડ સેન્ટ્રલ ટર્મિનલ, ટર્મિનલ રેલ સ્ટેશન, અને શહેરની જાણીતી ઓળખ.]] [[ચિત્ર:59th Street–Columbus Circle (New York City Subway) by David Shankbone.jpg|thumb|કોલમ્બસ સર્કલ સબવે સ્ટેશન એ શહેરના સૌથી વ્યસ્ત સબવે સ્ટેશનોમાનું એક છે.]] યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ઓફ અમેરિકામાં જાહેર ક્ષેત્રના વાહનવ્યવહારનો ઉપયોગ કરવા માટે મેનહટન સૌથી અલગ જ વિસ્તાર છે. ખાનગી કાર ધરાવતા લોકો અહીં ઓછા જોવા મળે છે. જ્યારે સમગ્ર અમેરિકામાં 88 ટકા લોકો નોકરી પર પોતાની ખાનગી વાહનનો ઉપયોગ કરે છે. જ્યારે ફક્ત 5 ટકા લોકો જ જાહેર વાહનોનો ઉપયોગ કરે છે. મેનહટનના રહેવાશીઓ માટે જાહેર વાહનવ્યવહાર ચાલુ કરવામાં આવ્યો છે. મેનહટનનાં 72 ટકા લોકો જાહેર ક્ષેત્રના વાહનોનો ઉપયોગ કરે છે. જ્યારે 18 ટકા લોકો તેની પોતાના વહાનમાં નોકરી પર જાય છે.<ref name="2001summary">[http://www.bts.gov/publications/highlights_of_the_2001_national_household_travel_survey/html/executive_summary.html હાઇલાઇટ્સ ઓફ ધી 2001 નેશનલ હાઉસહોલ્ડ ટ્રાવેલ સર્વે] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061002070118/http://www.bts.gov/publications/highlights_of_the_2001_national_household_travel_survey/html/executive_summary.html |date=2006-10-02 }}, બ્યુરો ઓફ ટ્રાન્સ્પોર્ટેશન સ્ટેટીસ્ટિક્સ, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ ટ્રાન્સ્પોર્ટેશન. પ્રવેશ 21 મે, 2006.</ref><ref>[http://home2.nyc.gov/html/dcp/pdf/transportation/td_fullpedlosb.pdf "ન્યૂ યોર્ક સિટી પેડેસ્ટ્રિયન લેવલ ઓફ સર્વિસ સ્ટડી - ફેઝ I, 2006"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070615164222/http://home2.nyc.gov/html/dcp/pdf/transportation/td_fullpedlosb.pdf |date=2007-06-15 }}, ન્યૂ યોર્ક સિટી ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ સિટી પ્લાનીંગ, એપ્રિલ 2006, p. 4. પ્રવેશ 17 મે, 2007. "2000ના વર્ષમાં, યુ.એસ.માં 16 વર્ષથી મોટી ઉંમરના 88 ટકા કામદારો કામ પર જવા માટે કાર, ટ્રક અથવા વેનનો ઉપયોગ કરે છે, જ્યારે આશરે 5 ટકા લોકો જાહેર પરિવહનનો ઉપયોગ કરે છે અને 3 ટકા લોકો ચાલતા જાય છે.... સર્વોચ્ચ વસ્તી ગીચતા (66,940 લોકો/પ્રતિ ચો.મિ. વર્ષ 2000; 1,564,798 રહેવાસીઓ) અને ઉદ્યોગ તથા પ્રવાસીઓ માટેનું કેન્દ્ર મનાતા મેનહટનમાં, 2000માં ફક્ત 18 ટકા લોકો જ કાર લઇને કામ પર જતા હતા, જ્યારે 72 ટકા લોકો જાહેર પરિવહનનો ઉપયોગ કરતા હતા અને 8 ટકા લોકો ચાલતા જતા હતા."</ref> યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ દ્વારા કરવામાં આવેલા એક સર્વે અનુસાર, 2000ની સાલમાં મેનહટનના 75 ટકા લોકો ઘર હોવા છતાં પણ કારની ખરીદી કરતાં નથી.<ref name="2001summary"/> 2007માં મેયર બ્લૂમબર્ગ દ્વારા ભાવમાં વધારાનું સૂચન કરવામાં આવ્યું હતું. રાજ્ય સરકાર દ્વારા જૂન 2008માં આ પ્રસ્તાવ નામંજૂર કરવામાં આવ્યો હતો.<ref>{{cite web|author=&nbsp;|url=http://www.ny1.com/Default.aspx?SecID=1000&ArID=80238|title=Congestion plan dies|publisher=NY1|date=|access-date=2009-06-30|archive-date=2008-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217050046/http://www.ny1.com/Default.aspx?SecID=1000&ArID=80238|url-status=dead}}</ref> માઇલેજ અને સૌથી વધુ સંખ્યામાં સ્ટેશનની દ્રષ્ટિએ ન્યુયોર્કની સબ-વે વિશ્વની સૌથી મોટી [[સબ-વે]] સિસ્ટમ છે. સમગ્ર શહેરમાં વાહન વ્યવહાર માટે પાયાની જરૂરિયાત છે. આ સબ-વેમાં સ્ટેટન આઇસલેન્ડને બાદ કરતા સમગ્ર વિસ્તારને જોડે છે. મેનહટનમાં 147 સબ-વે સ્ટેશન આવેલા છે. જ્યારે બીજા નંબરનું સબ-વે પોર્ટ ઓથોરિટી ટ્રાન્સ-હ્યુડ્સન(પાથ) (PATH) સિસ્ટમની છે. જે મેનહટનથી ઉત્તરિય ન્યુ જર્સી સુધીમાં 6 સ્ટેશને જોડે છે. મૂસાફરોને પ્રતિ મુસાફરીએ મેટ્રોકાર્ડ દ્વારા ભાડાની ચૂકવણી કરવાની રહેશે છે. જે દરેક શહેરમાં બસ અને સબ-વેમાં તો ચાલે જ ઉપરાંત પાથ(PATH) ટ્રેનમાં પણ ચાલે છે. એક વખતનું સબવે કે ટ્રેનનું ભાડું 2.25 ડોલર છે.<ref>[http://www.ny.com/transportation/subways/ NY.com], એનવાયસી સબવે સિસ્ટમ. પ્રવેશ 4 ઓગસ્ટ, 2009.</ref> જ્યારે પાથ(PATH)માં કિંમત 1.75 ડોલર છે.<ref>[http://www.panynj.gov/CommutingTravel/path/html/fares.html PATH રેપિડ-ટ્રાન્ઝિટ સિસ્ટમ: ફેર્સ એન્ડ ક્વિકકાર્ડ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080822184654/http://www.panynj.gov/CommutingTravel/path/html/fares.html |date=2008-08-22 }}, પોર્ટ ઓથોરિટી ઓફ ન્યૂ યોર્ક એન્ડ ન્યૂ જર્સી. પુન:પ્રાપ્તિ 6 માર્ચ, 2008.</ref> આ ઉપરાંત દરરોજના પણ મેટ્રોકાર્ડ મળી શકે છે. જેમાં 7 દિવસ, 14 દિવસ કે 30 દિવસ જેવા વિકલ્પ આપવામાં આવે છે, આ મેટ્રોકાર્ડ દ્વારા કોઇપણ સબ-વેમાં(પાથ (PATH)ને બાદ કરતા) તથા એમટીએ(MTA) બસોના રસ્તા પર મુસાફરી કરી જોઇએ તેટલી વખત મુસાફરી કરી શકાય છે.<ref>[http://www.mta.info/metrocard/index.html મેટ્રોકાર્ડ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100615104856/http://www.mta.info/metrocard/index.html |date=2010-06-15 }}, મેટ્રોપોલિટન ટ્રાન્સ્પોર્ટેશન ઓથોરિટી (ન્યૂ યોર્ક). પ્રવેશ 11 મે, 2007.</ref> જો કે એક્સપ્રેસ બસોનો સમાવેશ આ કાર્ડ પર કરવામાં આવતો નથી. ધી પાથ(PATH)નું ક્વીક કાર્ડ હવે બંધ કરવામાં આવ્યું છે જેને સ્થાને પાથ(PATH) અને એમટીએ(MTA) બંને દ્વારા મેટ્રોકાર્ડને સ્થાને “સ્માર્ટ કાર્ડ” દ્વારા ચૂકવણીની શરૂઆત કરવામાં આવી છે.<ref>[http://www.panynj.gov/CommutingTravel/path/html/faq.html PATH ફ્રિક્વન્ટલી આસ્ક્ડ ક્વેશ્ચન્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070430193634/http://www.panynj.gov/CommutingTravel/path/html/faq.html |date=2007-04-30 }}, પોર્ટ ઓથોરિટી ઓફ ન્યૂ યોર્ક એન્ડ ન્યૂ જર્સી, પ્રવેશ 28 એપ્રિલ, 2007. "PATH વીલ ફેઝ આઉટ ક્વિકકાર્ડ વન્સ ધી સ્માર્ટલિંક ફેર કાર્ડ ઇઝ ઇન્ટ્રોડ્યુસ્ડ."</ref> મેનહટનથી અને સુધી જે જાહેર રેલ્વે ઓપરેટિંગ સિસ્ટમ કાર્યરત છે. તે આઇસલેન્ડ રેલ રોડ તરીકે સૌથી મોટી છે. (મેનહટનને ન્યુયોર્ક શહેરના અન્ય શહેર સાથે જોડતા સૌથી [[લાંબુ આઇસલેન્ડ]] બને છે.) ધી [[મેટ્રો-નોર્થ રેલરોડ]] (જે મેનહટનથી વેસ્ટચેસ્ટર કાઉન્ટી અને સાઉથવેસ્ટર્ન કન્ક્ટીકટને) જોડે છે અને [[ન્યુજર્સી ટ્રાન્ઝિસ્ટ]] ટ્રેઇનથી ન્યુજર્સીના ઘણા અલગ-અલગ હિસ્સાને જોડે છે. ન્યુયોર્કની સિટી બસ સેવા ધી એમટીએ(MTA) મેનહટનમાં ઘણી વિવિધ પ્રકારની લોકલ બસ સેવા પૂરી પાડે છે. મેનહટનમાં મુસાફરો અને સહેલાણીઓને ઘણી જ વિવિધ પ્રકારનાં નેટવર્ક અને એક્સપ્રેસ બસ રૂટની સુવિધા ઉપલબ્ધ છે. 2004માં બસ સેવા દ્વારા 7400 લાખ લોકોને સેવા પૂરી પાડવામાં આવી હતી. જે રાષ્ટ્રમાં સૌથી વધુ છે. અને બીજા નંબર પર આવેલા [[લોસ એન્જલસ]]ની બસની સેવાની સરખામણીએ બે ગણાથી વધુ છે.<ref>[http://www.mta.info/nyct/facts/ffbus.htm બસ ફેક્ટ્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100218032806/http://www.mta.info/nyct/facts/ffbus.htm |date=2010-02-18 }}, મેટ્રોપોલિટન ટ્રાન્સ્પોર્ટેશન ઓથોરિટી ન્યૂ યોર્ક, પ્રવેશ 11 મે, 2007.</ref> ન્યુયોર્કનું યલ્લો કબ એક એક આઇકોનીક છે. જેનો નંબર શહેર પ્રમાણે 13,087 છે અને તમારે શહેરની કોઇપણ જગ્યા પરથી કારની કોઇ સુવિધા જોઇતી હોય તો એક કોલ કરીને તમે એ સુવિધાનો પણ ઉપયોગ કરી શકો છો.<ref>[http://www.nyc.gov/html/tlc/html/about/about.shtml એબાઉટ ધી એનવાયસી ટેક્સી એન્ડ લિમોઝીન કમિશન]. પુન:પ્રાપ્તિ 4 સપ્ટેમ્બર, 2006.</ref> મેનહટનમાં હજારો-લાખો [[સાઇકલ]] વપરાશકર્તા પણ છે. નોર્થ અમેરિકામાં જે બે કેબલ કાર સિસ્ટમનો ઉપયોગ થાય છે, તેમાંનો એક છે રૂઝવેલ્ટ આઇસલેન્ડ ટ્રામવે 1978થી કાર્યરત આ કોમ્યુટર રૂઝવેલ્ટ આઇસલેન્ડથી મેનહટનનો રસ્તો ફક્ત 5 મીનિટમાં પૂરો કરે છે. (નોર્થ અમેરિકાની અન્ય કેબલ કાર સિસ્ટમ પોર્ટલેન્ડ એરિયલ ટ્રામ છે.) <ref>લી, જેનિફર 8. [http://www.nytimes.com/2006/04/19/nyregion/19roosevelt.html?_r=1&amp;scp=1&amp;sq=%22Roosevelt+Island+Tramway%22+only+commuter+cable+car&amp;st=nyt&amp;oref=slogin "મિડએર રેસ્ક્યુ લિફ્ટ્સ પેસેન્જર્સ ફ્રોમ સ્ટ્રેન્ડેડ ઇસ્ટ રિવર ટીમ"], ''ધી ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ'' , 19 એપ્રિલ, 2006. પ્રવેશ ફેબ્રુઆરી 28, 2008. "પોતાને દેશની એકમાત્ર એરિયલ કોમ્યુટર ટ્રામ ગણાવનારી સિસ્ટમને બિલી ક્રિસ્ટલ દ્વારા અભિનીત ''સિટી સ્લિકર્સ'' અને સિલ્વેસ્ટર સ્ટેલોનની ''નાઇટહોક્સ'' અને 2002માં આવેલી ''સ્પાઇડરમેન'' જેવી ફિલ્મોમાં દર્શાવવામાં આવી હતી."</ref><ref>[http://www.rioc.com/thetram.htm ધી રૂઝવેલ્ટ આઇસલેન્ડ ટીમ], રૂઝવેલ્ટ આઇસલેન્ડ ઓપરેટિંગ કોર્પોરેશન. પુન:પ્રાપ્તિ 30 એપ્રિલ, 2007.</ref> સ્ટેટન આઇલેન્ડ ફેરી 365 દિવસ અને 24 કલાક ચાલુ હોય છે જે વાર્ષિક 5.2 માઇલ(8.4 કિ.મી.)ના વિસ્તાર મેનહટનથી સ્ટેટન આઇસલેન્ડમાં વાર્ષિક 190 લાખ લોકને મુસાફરી કરાવે છે. સપ્તાહના દરેક ચાલુ દિવસે 5 રેલના ડબ્બા લગભગ 65,000 લોકોને 110 બોટ ટ્રીપ કરાવે છે.<ref>[http://www.nyc.gov/html/dot/html/masstran/ferries/statfery.html#facts ફેક્ટ્સ એબાઉટ ધી ફેરી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070216141905/http://www.nyc.gov/html/dot/html/masstran/ferries/statfery.html#facts |date=2007-02-16 }}, ન્યૂ યોર્ક સિટી ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ ટ્રાન્સ્પોર્ટેશન, પ્રવેશ 28 એપ્રિલ, 2007. "એ ટિપિકલ વીકડે શિડ્યુલ ઇન્વોલ્વ્સ ધી યુઝ ઓફ ફાઇવ બોટ્સ ટુ ટ્રાન્સપોર્ટ એપ્રોક્સિમેટલી 65,000 પેસેન્જર્સ ડેઇલી (110 ડેઇલી ટ્રિપ્સ). એ ફોર-બોટ (15 મિનીટ હેડવે) રશ અવર શિડ્યુલ ઇઝ મેઇન્ટેન્ડ."</ref><ref>[http://www.nyccouncil.info/pdf_files/reports/siferry.pdf એન એસેસમેન્ટ ઓફ સ્ટેટન આઇસલેન્ડ ફેરિ સર્વિસ એન્ડ રેકમેન્ડેશન ફોર ઇમ્પ્રુવમેન્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130821172158/http://www.nyccouncil.info/pdf_files/reports/siferry.pdf |date=2013-08-21 }} (PDF), ન્યૂ યોર્ક સિટી કાઉન્સિલ, નવેમ્બર 2004, પ્રવેશ 28 એપ્રિલ, 2007. ""હાલના સાત વેસલ્સની ક્ષમતામાંથી, પાંચ બોટ સામાન્ય સાપ્તાહિક આયોજન પ્રમાણે 104 ફેરા મારે છે".</ref> 1997 બાદ આ ફેરી મૂફ્ત કરવામાં આવી છે એ પહેલા તેનો દર 50 સેન્ટ જેટલો હતો જેને રદ કરવામાં આવ્યો હતો.<ref>હોલોવે, લિનેટી. [http://www.nytimes.com/1997/04/29/nyregion/mayor-to-end-50-cent-fare-on-si-ferry.html "મેયર ટુ એન્ડ 50-સેન્ટ ફેર ઓન એસ.આઇ. ફેરી"], ''ધી ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ'' , 29 એપ્રિલ, 1997, પ્રવેશ 30 જૂન, 2009. "મેયર રૂ઼ડોલ્ફ ડબ્લ્યુ ગિલાનીએ ગઇકાલે જણાવ્યું હતું કે 4 જુલાઇથી સ્ટેટન આઇસલેન્ડ ફેરીના ભાવમાં 50 ટકાનો ઘટાડો કરી દેશે, કેમકે મેનહટનની બહાર રહેતા લોકોએ મુસાફરી કરવા માટે વધારાના નાણાં ખર્ચવાની જરૂર નથી."</ref> [[ચિત્ર:Penn Station NYC main entrance.jpg|thumb|ન્યૂ યોર્ક સિટીમાં મુખ્ય કોમ્યુટર રેલ હબ, પેન સ્ટેશન, એ સીધુ મેડિસન સ્ક્વેર ગાર્ડનમાં છે.]] આ પ્રાંતની મેટ્રો કોમ્યુટર રેલ પૂર્વબાજૂ મેનહટનના મધ્ય શહેરી વિસ્તાર અને પશ્ચિમ વિસ્તારના પેન્ન સ્ટેશન અને ગ્રાન્ડ સેન્ટ્રલ ટર્મિનલ વચ્ચેના વિસ્તારને આવરે છે. આ બંને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના સૌથી વધુ કાર્યરત સ્ટેશન છે. કુલ મૂસાફરોના એક તૃતિયાંસ વપરાશકર્તા અને કુલ રેલ્વે મુસાફરોના બે તૃતિયાંસ મુસાફરો ન્યુયોર્ક અને તેના આસપાસના વિસ્તારમાં વસે છે.<ref>[http://mta.info/mta/network.htm ધી એમટીએ નેટવર્ક] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140403224122/http://mta.info/mta/network.htm |date=2014-04-03 }}, મેટ્રોપોલિટન ટ્રાન્સ્પોર્ટેશન ઓથોરિટી, પ્રવેશ 17 મે, 2006.</ref> પેન્ન સ્ટેશનથી [[બોસ્ટન]], [[ફિલાડેલ્ફિયા]], [[બાલ્ટીમોર]] અને [[વોશિંગ્ટન, ડી.સી.]]; ન્યુયોર્કના ઉપરનો વિસ્તાર, [[ન્યુ ઇંગ્લેન્ડ]], ઉપરાંત સીમા પાર [[ટોરોન્ટો]] અને [[મોન્ટ્રરીઅલ]] તથા દક્ષિણ અને મધ્ય પશ્ચિમના શહેરો સુધી [[એમટ્રેક]] નામની કંપની ઇન્ટર સિટી પેસેન્જર રેલ સેવા પૂરી પાડે છે. ન્યુજર્સી અને મેનહટનની વચ્ચે હડસન નદી નીચે આવેલી ધી [[લિંકન ટનલ]]માંથી પ્રતિદિન લગભગ 120,000 વ્હીકલ પસાર થાય છે જે વિશ્વની સૌથી વધુ કાર્યરત ટનલ છે.<ref>[http://www.nycroads.com/crossings/lincoln/ લિંકન ટનલ હિસ્ટોરિક ઓવરવ્યૂ], NYCRoads.com. પ્રવેશ 28 એપ્રિલ, 2007. "પોર્ટ ઓથોરિટીના જણાવ્યા પ્રમાણે, લિંકન ટનલ પરથી એક દિવસમાં (એએડીટી) આશરે 1,20,000 વાહનો પસાર થાય છે, જે વિશ્વની સૌથી વ્યસ્ત વાહનો ધરાવતી ટનલ છે."</ref> ન્યુયોર્ક હાર્બર અને હડસનથઈ મેનહટનના પીઅર્સ સુધી પેસેન્જર તથા અન્ય મોટા કાર્ગો શીપ પસાર થઇ શકે એ માટે હડસન નદી પર પૂલ બનાવવા કરતા આ ટનલ બનાવવામાં આવી હતી. જ્યારે મેનહટન સાથે ક્વીન્સ અને બ્રુક્લીનને જોડતા પૂલ પરનો ટ્રાફિક ઓછો કરવા માટે ધી ક્વીન્સ મીડ ટાઉન ટનલ બનાવવામાં આવી હતી. આ એ સમયનો સૌથી મોટો સ્વતંત્ર પ્રોજેક્ટ હતો જે 1040માં પૂરો થયો હતો.<ref>[http://www.nycroads.com/crossings/queens-midtown/ ક્વીન્સ-મિડટાઉન ટનલ], NYCRoads.com. પ્રવેશ 27 એપ્રિલ, 2007. "ટ્વિન ટ્યુબ ટનલ 15 નવેમ્બર, 1940ના રોજ પૂર્ણ થઇ હતી. જ્યારે તેને ખુલ્લી મુકવામાં આવી ત્યારે તે સમયનો તે સૌથી વિશાળ બિન-ફેડરલ પ્રોજેક્ટ હતો."</ref> રાષ્ટ્રપતિ [[ફ્રેન્કલિન ડી. રૂઝવેલ્ટ]] આ ટનલમાંથી પસાર થનારા પ્રથમ વ્યક્તિ હતા.<ref>"પ્રેસિડેન્ટ ધ ફર્સ્ટ ટુ યુઝ મિડટાઉન ટ્યુબ; પ્રેસિડેન્સી એટ ઓપનીંગ ડિનાઇડ હન્ડ્રેડ્ઝ ઓફ મોટરિસ્ટ્સ", ''ધી ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ'', 9 નવેમ્બર, 1940. p. 19.</ref> ધી એફડીઆઇ (FDR) ડ્રાઇવ અને હાર્લેમ રીવર ડ્રાઇવ એ મેનહટન સાથે ઇસ્ટ રીવર સાઇડથી ખૂબ જ ઓછા સમયમાં પસાર થતા રસ્તા છે. જે ન્યુયોર્કના સૌથી વધુ વિવાદાસ્પદ આયોજક [[રોબર્ટ મોસેસ]] દ્વારા ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યો હતો.<ref>કેનિકોટ, ફિલીપ. [http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/03/09/AR2007030900449.html "એ બિલ્ડર હૂ વેન્ટ ટુ ટાઉન: રોબર્ટ મોસિસ શેપ્ડ મોડર્ન ન્યૂ યોર્ક, ફોર બેટર એન્ડ ફોર વર્સ"], ''[[ધી વોશિંગ્ટન પોસ્ટ]]'' , 11 માર્ચ, 2007, પ્રવેશ 30 એપ્રિલ, 2007. તેની સિદ્ધીઓની યાદી ખૂબ આશ્ચર્યજનક હતી: સાત પુલ, 15 એક્સપ્રેસ વે, 16 પાર્કવે, વેસ્ટ સાઇડ હાઇવે અને હાર્લેમ રિવર ડ્રાઇવ..."</ref> મેનહટનમાં ત્રણ જાહેર હેલીપોર્ટ છે. 2009થી વેપારમાંથી બહાર જઇને યુ.એસ. હેલિકોપ્ટર દ્વારા ડાઉનટાઉન મેનહટન હેલિપોર્ટથી ક્વીન્સ ખાતેનું [[જ્હોન એફ. કેનેડી ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ]] અને ન્યુજર્સી ખાતેનું [[નેવાર્ક લિબર્ટી ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ]] પરનાં મુસાફરોને દરરોજ અને યોગ્ય સમયે મુસાફરી કરાવે છે.<ref>યુ, રોજર. [http://www.usatoday.com/money/biztravel/2006-12-10-check-in-copter_x.htm એરપોર્ટ ચેક-ઇન: સ્પીડી સર્વિસ ફ્રોમ નેવાર્ક ટુ મેનહટન કમીંગ], ''[[યુએસએ ટુડે]]'', 10 ડિસેમ્બર, 2006. સુધારો 28 એપ્રિલ, 2007.</ref> દેશમાં ડિઝલ- હાઇબ્રિડ અને કમ્પ્રેસ્ડ નેચરલ ગેસનો વપરાશ કરતી કાર હોવા છતાં ન્યુયોર્ક પાસે સૌથી સારી ચોખ્ખી હવા છે. વિશ્વની સૌ પ્રથમ હાઇબ્રિડ ટેક્સી પણ મેનહટનમાં જોવા મળે છે.<ref>[http://www.sierraclub.org/pressroom/releases/pr2005-07-01a.asp "ન્યૂ યોર્ક સિટીઝ યલો કેબ્સ ગો ગ્રીન"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090107223735/http://www.sierraclub.org/pressroom/releases/pr2005-07-01a.asp |date=2009-01-07 }} સિએરા ક્લબ પ્રેસ રિલીઝ તારીખ 1 જુલાઇ, 2005. પુન:પ્રાપ્તિ 19 જુલાઇ, 2006.</ref> === સુવિધાઓ === સમગ્ર મેનહટનમાં કોન્સોલિડેટેડ એડિસન દ્વારા ઉર્જા અને ગેસની સુવિધા પૂરી પાડવામાં આવે છે. કોન એડિસનનો ઇલેક્ટ્રિક બિઝનેસનો મુખ્ય પાયો [[થોમસ એડિસન]]ની એડિસન ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ઇલ્યુમિનાટીંગ કંપની સાથે સંકળાયેલી છે, જે પ્રથમ રોકાણકારો ધરાવતી ઇલેક્ટ્રિસિટી વપરાશ કરતી કંપની છે. આ કંપનીએ તેની સેવા 4 સપ્ટેમ્બર 1882માં શરૂ કરી હતી. જ્યારે લોઅર મેનહટનથી તેના પર્લ સ્ટ્રિટ સ્ટેશનના એક ચોરસ કિ.મી.ના વિસ્તારમાં 59 ગ્રાહકોને 800 લાઇટ બલ્બ માટે એક જનરેટર દ્વારા [[ડાયરેક્ટ કરન્ટ]](ડીસી) દ્વારા 110 [[વોલ્ટ]] પૂરા પાડવામાં આવ્યા હતા.<ref>[https://web.archive.org/web/20071230233440/http://www.eei.org/industry_issues/industry_overview_and_statistics/history/index.htm "History of the Electric Power Industry"], Edison Electric Institute. પ્રવેશ 30 જુન, 2009.</ref> કોન એડિસન દ્વારા વિશ્વનું સૌથી મોટા ડિસ્ટ્રીક્ટ સ્ટીમ વ્યવસ્થાનું સંચાલન કરવામાં આવે છે. જે મેનહટનના 1,800 ગ્રાહકો માટે 105 માઇલ (169 કિ.મી.) સુધી વરાળના પાઇપની ગોઠવણ કરવામાં આવી હતી. જેમાં ગરમી માટે વરાળની, ગરમ પાણીની અને એર કન્ડિશનીંગની<ref>રે, સી. કલેઇબોર્ન. [http://www.nytimes.com/1992/05/12/science/q-a-931992.html "Q&amp;A"], ''ધી ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ'' , મે 12, 1992. પ્રવેશ 30 જૂન, 2009. "સ્ટીમ-પાવર્ડ સિસ્ટમમાં, કમ્પ્રેશન, કુલિંગ, એક્સ્પાન્શન અને ઇવેપરેશનની પ્રક્રિયા ક્લોઝ્ડ સિસ્ટમમાં સ્થાન લે છે, જે [[રેફ્રિજરેટર]] અથવા ઇલેક્ટ્રિકલ એર-કન્ડિશનર જેવું હોય છે. શ્રી સાર્નોએ જણાવ્યું કે કમ્પ્રેશરને ચલાવવા માટેની શક્તિ સ્ટીમ-પાવર્ડ ટર્બાઇનમાંથી આવે છે, નહીં કે ઇલેક્ટ્રિકલ મોટર્સ."</ref> વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે.<ref>[http://www.coned.com/history/steam.asp એ બ્રિફ હિસ્ટરી ઓફ કોન એડિસન: સ્ટીમ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060312062632/http://www.coned.com/history/steam.asp |date=2006-03-12 }}, કોન્સોલિડેટેડ એડિસન. પ્રવેશ 16 મે, 2007.</ref> આ માટે કેબલ સેવા ટાઇમ વોર્નર કેબલ દ્વારા પૂરી પાડવામાં આવી છે અને ટેલીફોન સેવા વેર્ઝોન કોમ્યુનિકેશન દ્વારા પૂરી પાડવામાં આવી છે તેમ છતાં એટી એન્ડ ટીની પણ સેવા ઉપલબ્ધ છે. મેનહટનની ફરતે બે ખારી નદી આવેલી છે જેમાં તાજા પાણીનો પૂરવઠો ખૂબ જ મર્યાદીત છે. અમેરિકન ક્રાંતિકારી યુદ્ધ બાદ શહેરની વસ્તીમાં ઉત્તરોતર વધારો થયો છે. જ્યારે પૂરવઠામાં સતત ઘટાડો થયો છે. વધતી જતી વસ્તીની માંગને પૂરી કરવા માટે શહેરે વેસ્ટચેસ્ટર કાઉન્ટીમાં જમીન હસ્તગત કરી હતી અને ક્રોટોન કેનાલ સિસ્ટમ ઊભી કરવામાં આવી આ સેવા 1842માં ઉપલબ્ધ થઇ હતી. આ સિસ્ટમ દ્વારા [[ક્રોટોન રીવર]]ના ડેમમાંથી પાણી લઇને બ્રોન્ક્સમાં મોકલવામાં આવે છે. જે હાઇ બ્રીઝના રસ્તે [[હાર્લેમ નદી]]માં મોકલવામાં આવે છે અને સેન્ટ્રલ પાર્ક અને 42 સ્ટ્રીટ અને ફિફ્થ એવન્યુ સુધી પહોંચાડવા માટે આર્યનની પાઇપ્સ દ્વારા ગ્રાહકોને પહોંચાડવામાં આવે છે.<ref>[http://www.nyc.gov/html/dep/html/drinking_water/history.shtml ન્યૂ યોર્ક સિટીઝ વોટર સપ્લાય સિસ્ટમ: હિસ્ટરી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151020045452/http://www.nyc.gov/html/dep/html/drinking_water/history.shtml |date=2015-10-20 }}, [[ન્યૂ યોર્ક સિટી ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ એન્વાયર્ન્મેન્ટલ પ્રોટેક્શન]]. પુન:પ્રાપ્તિ 5 સપ્ટેમ્બર, 2006.</ref> આજે ન્યુયોર્ક સીટી ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ એનવાર્યમેન્ટલ પ્રોટેક્શન દ્વારા [[કાસ્ટ્સકીલ માઉન્ટેઇન્સ]]ના 2,000 ચોરસ માઇલ ( 5,180 કિ.મી.2) વોટર શેડ દ્વારા રહેણાંક વિસ્તારમાં પાણીની સુવિધા પૂરી પાડવામાં આવે છે. કારણકે આ વોટરશેડ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના સૌથી મોટા જંગલના વિસ્તારમાં સુરક્ષિત છે જે કુદરતી પાણીનું શુદ્ધિકરણ ધરાવે છે. જેને પરીણામે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના સૌથી શુદ્ધ પીવાનાં પાણી પીતા મોટા પાંચ શહેરોમાં સ્થાન ધરાવે છે, કે જેથી સામાન્ય સ્થિતીમાં ઘરોમાં નળમાં ચોખ્ખું પાણી મેળવી શકાય.<ref>{{waybackdate|site=http://www.nyc.gov/html/dep/html/news/tokyo2.html|title="Maintaining Water Quality that Satisfies Customers: New York City Watershed Agricultural Program."|date=20070624232329}}, ન્યૂ યોર્ક સિટી ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ એન્વાયર્ન્મેન્ટલ પ્રોટેક્શન, નવેમ્બર 20, 1998. પ્રવેશ 16 મે, 2007.</ref><ref>[http://www.nyc.gov/html/dep/html/drinking_water/wsstate.shtml "2005 ડ્રીંકીંગ વોટર સપ્લાય એન્ડ ક્વોલિટી રિપોર્ટ"], ન્યૂ યોર્ક સિટી ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ એન્વાયર્ન્મેન્ટલ પ્રોટેક્શન. પુન:પ્રાપ્તિ 19 જુલાઇ, 2006.</ref> મેનહટન સુધી પાણીની સુવિધા ન્યુયોર્ક શહેરના પાણીની ટનલ નં.-1 અને ટનલ નં.-2 દ્વારા પૂરી પાડવામાં આવે છે. જે અનુક્રમે 1917 અને 1936માં બનાવવામાં આવી હતી. જ્યારે ન્યુયોર્ક સીટી વોટર ટનલ નં.-3ન બનાવવાની કામગીરી 1970માં શરૂ કરવામાં આવી છે. જે હાલની સિસ્ટમ અનુસાર 1.2 ગેલન પાણીની ક્ષમતા ધરાવતી સેવાથી બેગણી વધુ છે. કારણકે બે ટનલ દ્વારા પૂરી પાડવામાં આવતી સેવાના વૈકલ્પીક ઉપયોગ માટે તે જરૂરી છે.<ref>ચેન, સિવેલ. [http://www.nytimes.com/2006/08/10/nyregion/10tunnel.html?ex=1312862400&amp;en=d8d98e5d189bd599&amp;ei=5088&amp;partner=rssnyt&amp;emc=rss "ટનલર્સ બિટ સમથિંગ બીગ: એ માઇલસ્ટોન"], ''ધી ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ'' , ઓગસ્ટ 10, 2006. પ્રવેશ 16 મે, 2007.</ref> કચરાના નિકાલની પ્રક્રિયા ન્યુયોર્ક સિટી ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ સેનિટેશન પર આધારીત છે.<ref>[http://www.nyc.gov/html/dsny/html/about/about.shtml એબાઉટ DSNY] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070523110528/http://www.nyc.gov/html/dsny/html/about/about.shtml |date=2007-05-23 }}, [[ન્યૂ યોર્ક સિટી ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ સેનિટેશન]], પ્રવેશ મે 16, 2007.</ref> શહેરનો મોટા ભાગનો કચરો મોટા જથ્થામાં સૌથી છેલ્લે પેન્સીલવેનિયા, વર્જીનિયા, સાઉથ કારોલિના અને ઓહિયોના (ન્યુ જર્સી, બ્રુક્લીન અને ક્વીન્સના ટ્રાન્સફર સ્ટેશનમાં થઇને) મેગા ડમ્પમાં નાશ કરવામાં આવે છે. 2001માં સ્ટેટન આઇસલેન્ડમાં સારી જમીનને નુક્શાન થયા બાદ નિકાલની વ્યવસ્થા ન્યુજર્સીમાં કરવામાં આવી હતી.<ref>બર્ગર, માઇકલ અને સ્ટુઅર્ટ, ક્રિસ્ટોફર. [http://www.gothamgazette.com/iotw/garbage/ "ગાર્બેજ આફ્ટર ફ્રેશ કિલ્સ"], ''[[ગોથમ ગેઝેટ]]'' , જાન્યુઆરી 28, 2001. પ્રવેશ 16 મે, 2007.</ref> ઉપરાંત ન્યુયોર્ક શહેરની જેમ જ હવે ન્યુજર્સી પણ હવે તેના કચરાની નિકાલની વ્યવસ્થા શહેરથી દૂર કરવાનું આયોજન કર્યુ છે. ઉપરાંત ન્યુયોર્ક શહેરની જેમ જ હવે ન્યુજર્સી પણ હવે તેના કચરાની નિકાલની વ્યવસ્થા શહેરથી દૂર કરવાનું આયોજન કર્યુ છે. == શિક્ષણ == [[ચિત્ર:New York Public Library May 2011.JPG|thumb|ન્યૂ યોર્ક પબ્લિક લાઇબ્રેરી, સેન્ટ્રલ બ્લોક્સ, બાંધકામ 1897-1911, કેરેર અને હેસ્ટિંગ્ઝ, આર્કિટેક્સ્ટ (જૂન 2003).આ એક મુખ્ય લાઇબ્રેરી બિલ્ડીંગ છે; શહેરમાં અન્ય સ્થળોએ એનવાય પબ્લિક લાઇબ્રેરી દ્વારા અન્ય મકાનોનો પણ ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.]] મેનહટનમાં ઘણી ખાનગી અને જાહેર શાળાઓ દ્વારા શિક્ષણ પૂરૂ પાડવામાં આવે છે. જાહેર શાળાઓ ન્યુયોર્ક સિટી ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ એજ્યુકેશન દ્વારા સંચાલન કરવામાં આવે છે. જે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં સૌથી મોટી જાહેર શાળા સંચાલન સિસ્ટમ છે.<ref>[http://www.city-data.com/us-cities/The-Northeast/New-York-Education-and-Research.html ન્યૂ યોર્ક: એજ્યુકેશન એન્ડ રિસર્ચ], સિટી ડેટા. પુન:પ્રાપ્તિ 10 સપ્ટેમ્બર, 2006.</ref> આ શાળામાં 11 લાખ જેટલા વિદ્યાર્થિઓ અભ્યાસ કરે છે.<ref>ગુટમેન, એલિસા. [http://www.nytimes.com/2006/09/05/nyregion/05schools.html "બેક ટુ સ્કૂલ ઇન એ સિસ્ટમ બિંગ રિમેડ"], ''ધી ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ'' , સપ્ટેમ્બર 5, 2006. પ્રવેશ 11 મે, 2007.</ref> સ્ટુયવેસન્ટ હાઇ સ્કુલ, ફ્લિરેલો એચ. લાગૌરડિયા હાઇ સ્કુલ, હાઇ સ્કુલ ઓફ ફેશન ઇન્ડસ્ટ્રિઝ, મ્યુરી બેરગટ્રોમ હાઇ સ્કુલ, મેનહટન સેન્ટર ઓફ સાયન્સ એન્ડ મેથેમેટિક્સ, હન્ટર કોલેજ હાઇસ્કુલ અને હાઇ સ્કુલ ફોર મેથ, સાયન્સ એન્ડ એન્જિનિયરીંગ જેવી કોલેજ ન્યુયોર્ક સિટી પ્બલિક હાઇ સ્કુલની જાણીતી શાળા મેનહટનમાં સ્થિત છે. બાર્ડ કોલેજ દ્વારા રચવામાં આવેલી નવી હાઇબ્રિડ સ્કૂલ બાર્ડ હાઇ સ્કૂલ અરલી કોલેજ સમગ્ર શહેરના વિદ્યાર્થીઓને શિક્ષણ આપે છે. મેનહટન એ ઘણી પ્રખ્યાત ખાનગી શાળાનું પણ ઘર છે. જેમાં ઉપર ઇસ્ટ સાઇડની [[બેર્લી સ્કુલ]], [[ડેલ્ટોન સ્કુલ]], [[બ્રોનિંગ સ્કુલ]], [[સ્પેન્સ સ્કુલ]], [[ચાપિન સ્કુલ]], [[નાટીંન્ગલ બામફોર્ડ સ્કુલ]] અને [[કોન્વેન્ટ ઓફ ધી સાર્સ્ક હાર્ટ]] અને [[અપર વેસ્ટ સાઇડ્સ]] કોલેજિયેટ સ્કુલ અને ટ્રિનિટી સ્કુલ જેવી સ્કુલનો સમાવેશ છે. [[મેનહટન કન્ટ્રી સ્કુલ]] અને [[યુનાઇટેડ નેશન્સ ઇન્ટરનેશનલ સ્કુલ]] શહેરની આ બે પ્રખ્યાત ખાનગી શાળા સમગ્ર રાષ્ટ્રમાં અગ્રતા ક્રમ ધરાવે છે. યુ.એસ.માં ફક્ત મેનહટન જ એક એવું સ્થળ છે. જ્યાં ઇટાલિયન અમેરિકન સ્કુલ લા સોઓલા ડી’ઇટાલિયા આવેલી છે.<ref>[http://www.lascuoladitalia.org/about/ La Scoula d'Italia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100704201630/http://www.lascuoladitalia.org/about/ |date=2010-07-04 }}, પ્રવેશ જૂન 29, 2009.</ref> 2003ના સર્વે અનુસાર, મેનહટનમાં રહેતા 25 વર્ષની ઉંમરના બેચલર ડિગ્રી ધરાવતા લોકો 52.3 ટકા જેટલા છે. જે દેશમાં પાંચમો સૌથી વધુ નંબર છે.<ref>[http://www.census.gov/acs/www/Products/Ranking/2003/R02T050.htm સ્નાતક કક્ષાનો અભ્યાસ પૂર્ણ કર્યો હોય તેવા 25 કે તેથી વધુ ઉંમરના લોકો], યુનાઇટેડ સેન્સસ બ્યુરો. પુન:પ્રાપ્તિ 28 એપ્રિલ, 2007.</ref> 2005, સુધીમાં લગભગ 60 ટકા લોકો કોલેજ ગ્રેજ્યુએટ થયા હતા. લગભગ 25 ટકા વિદ્યાર્થિઓએ વધુ આગળ પણ ડિગ્રી લીધી હતી. મેનહટન દેશનો સૌથી વધુ શિક્ષિત વિસ્તાર ગણી શકાય છે.<ref>મેકગિહાન, પેટ્રિક. [http://www.nytimes.com/2006/08/16/nyregion/16degrees.html "ન્યૂ યોર્ક એરિયા ઇઝ એ મેગ્નેટ ફોર ગ્રેજ્યુએટ્સ"], ''ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ'' , ઓગસ્ટ 16, 2006. પ્રવેશ 27 માર્ચ, 2008. "મેનહટનમાં, દરેક પાંચમાંથી આશરે ત્રણ રહેવાસીઓ કોલેજના સ્નાતક છે અને દરેક ચારમાંથી એક એડવાન્સ ડિગ્રી ધરાવે છે, જેનાથી તે કોઇ પણ અમેરિકન શહેર કરતા વધુ અભ્યાસ ધરાવતું શહેર છે."</ref> મેનહટનમાં [[ન્યુયોર્ક યુનિવર્સિટી]], બોર્નાર્ડ કોલેજ, [[કોલમ્બિયા યુનિવર્સિટી]], [[કોપર યુનિયન]], [[ફોર્ડહેમ યુનિવર્સિટી]], [[ધી જૂલિયાર્ડ સ્કુલ]], [[બેર્કેલે કોલેજ]], [[ધી ન્યુ સ્કુલ]] અને [[યેશિવા યુનિવર્સિટી]] જેવી ઘણી જૂદી-જૂદી કોલેજ અને યુનિવર્સિટી પણ આવેલી છે. અન્ય સ્કુલમાં [[બેંક સ્ટ્રિટ કોલેજ ઓફ એજ્યુકેશન]], [[બોરીસુઆ કોલેજ]], [[જેવિસ થીલોજિકલ સેમિનરી ઓફ અમેરિકા]], [[મેરીમાઉન્ટ મેનહટન કોલેજ]], [[મેનહટન સ્કુલ ઓફ મ્યુઝિક]], [[મેટ્રોપોલિટન કોલેજ ઓફ ન્યુયોર્ક]], [[ન્યુયોર્ક ઇન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ ટેક્નોલોજી]], [[પેસ યુનિવર્સિટી]], [[સેન્ટ જ્હોનસ યુનિવર્સિટી]] ઓફ [[વ્યુઝિઅલ આર્ટ્સ]], [[ટોરો કોલેજ]] એન્ડ [[યુનિયન થઈઓલોજીકલ સેમિનરી]]નો સમાવેશ થાય છે. આ ઉપરાંત [[ધી કોલેજ ઓફ ન્યુ રોસેલ્લા]] અને [[પ્રાટ્ટ ઇન્સટિટ્યુટ]] જેવી ઘણી ખાનગી સંસ્થાઓ પણ મેનહટનમાં કાર્યરત છે. ધી [[સિટી યુનિવર્સિટી ઓફ ન્યુયોર્ક]](સીયુએનવાય)(CUNY) એ ન્યુયોર્ક શહેરની મ્યુનિસિપલ કોલેજ સિસ્ટમનો એક હિસ્સો છે અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં કાર્યરત સૌથી મોટી શહેરી યુનિવર્સિટી સિસ્ટમ છે. જેના ડિગ્રીના વિદ્યાર્થિઓ 226,0000 વધુ છે તથા સાથોસાથ એટલી જ સંખ્યામાં અન્ય ચાલુ વિદ્યાર્થિઓ, વ્યાવસાયિકો અને મોટી ઉંમરના વ્યક્તિઓ અહીંથી કોર્ષ કરે છે.<ref>[http://web.cuny.edu/about/index.html ધી સિટી યુનિવર્સિટી ઓફ ન્યૂ યોર્ક ઇઝ ધી નેશન્સ લાર્જેસ્ટ અર્બન પબ્લિક યુનિવર્સિટી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100115005225/http://web.cuny.edu/about/index.html |date=2010-01-15 }}, [[સિટી યુનિવર્સિટી ઓફ ન્યૂ યોર્ક]], પ્રવેશ જૂન 30, 2009. "ધી સિટી યુનિવર્સિટી ઓફ ન્યૂ યોર્ક ઇઝ ધી નેશન્સ લાર્જેસ્ટ અર્બન પબ્લિક યુનિવર્સિટી…"</ref> યુનિવર્સિટીમાં અભ્યાસ માટે અડધાથી વધારે ન્યુયોર્કના વિદ્યાર્થીઓ આવે છે ત્યારે દરેક ત્રીજો કોલેજ ગ્રેજ્યુએટ સીયુએનવાય(CUNY)નો વિદ્યાર્થી હોય છે. સીયુએનવાય(CUNY)ની મોટી કોલેજ મેનહટનમાં આવેલી છે. જેની સાથે જોડાયેલી કોલેજમાં [[બારૂચ કોલેજ]], સીટી કોલેજ ઓફ ન્યુયોર્ક, [[હન્ટર કોલેજ]], [[જ્હોન જેય કોલેજ ઓફ ક્રિમિનલ જસ્ટિસ]] અને [[ધી સીયુએનવાય(CUNY) ગ્રેજ્યુએટ સેન્ટર]](ગ્રેજ્યુએટ બનવા માટેનો અભ્યાસ અને ડોક્ટરેટના ગ્રેડ માટેની ઇન્સ્ટિટ્યુટ)નો સમાવેશ થાય છે. મેનહટનમાં સ્થિત ફક્ત સીયુએનવાય(CUNY) વિભાગની [[કોલેજમાં બ્રોગ ઓફ મેનહટન કોમ્યુનિટી કોલેજ]]નનો સમાવેશ થાય છે. ધી [[સ્ટેટ યુનિવર્સિટી ઓફ ન્યુયોર્ક]] દ્વારા [[ફેશન ઇન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ ટેક્નોલોજી]], સ્ટેટ યુનિવર્સિટી ઓફ ન્યુયોર્ક, [[સ્ટેટ કોલેજ ઓફ ઓપ્ટોમેટ્રી]] અને [[સ્ટોની બ્રૂક યુનિવર્સિટી- મેનહટન]]ને રજૂ કરવામાં આવી છે. દવાઓનું અને જૈવિક વિજ્ઞાન ક્ષેત્રમાં અભ્યાસ અને તાલિમ માટે મેનહટનએ વૈશ્વિક કેન્દ્ર છે.<ref>{{cite news|title=Mayor Michael R. Bloomberg and Economic Development Corporation President Andrew M. Alper Unveil Plans to Develop Commercial Bioscience Center in Manhattan|author=New York City Economic Development Corporation|url=http://home2.nyc.gov/portal/site/nycgov/menuitem.c0935b9a57bb4ef3daf2f1c701c789a0/index.jsp?pageID=mayor_press_release&catID=1194&doc_name=http%3A%2F%2Fhome2.nyc.gov%2Fhtml%2Fom%2Fhtml%2F2004b%2Fpr310-04.html&cc=unused1978&rc=1194&ndi=1|date=2004-11-18|access-date=2006-07-19|archive-date=2007-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20071011233830/http://home2.nyc.gov/portal/site/nycgov/menuitem.c0935b9a57bb4ef3daf2f1c701c789a0/index.jsp?pageID=mayor_press_release&catID=1194&doc_name=http%3A%2F%2Fhome2.nyc.gov%2Fhtml%2Fom%2Fhtml%2F2004b%2Fpr310-04.html&cc=unused1978&rc=1194&ndi=1|url-status=dead}}</ref> <ref>{{cite web|title=NIH Domestic Institutions Awards Ranked by City, Fiscal Year 2003|author=National Institutes of Health|year=2003|url=http://report.nih.gov/award/trends/top100fy03.htm|access-date=2009-06-30|archive-date=2009-06-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20090626092327/http://report.nih.gov/award/trends/top100fy03.htm|url-status=dead}}</ref>યુ.એસ.ના દરેક શહેરોમાંથી [[નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ હેલ્થ]] દ્વારા બીજાનંબરનું સૌથી વધુ ફંડ મેળવે છે, જેમાંથી મોટા ભાગનું ફંડ મેનહટનના રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યુટમાં જાય છે આ ઇન્સ્ટિટ્યુટમાં [[મેમોરિય સ્લોન-કેટેરિંગ કેન્સર સેન્ટર]], [[રોકફિલ્લર યુનિવર્સિટી]], [[માઉન્ટ સિનાઇ સ્કુલ ઓફ મેડિસિન]], [[કોલમ્બિયા યુનિવર્સિટી કોલેજ ઓફ ફિઝિશ્યન એન્ડ સર્જન]], [[વેઇલ કોર્નેલ મેડિકલ કોલેજ]] અને [[ન્યુયોર્ક યુનિવર્સિટી સ્કુલ ઓફ મેડિસીન]]નો સમાવેશ થાય છે. દેશમાં સૌથી મોટી જાહેર ક્ષેત્રની પુસ્તકાલય સિસ્ટમ તરીકે કાર્યરત [[ન્યુયોર્ક પબ્લિક લાયબ્રેરી]] મેનહટન દ્વારા સંચાલિત છે.<ref>{{cite web|url=http://www.libraryspot.com/lists/listlargestlibs.htm|title=Nation's Largest Libraries|publisher=LibrarySpot|access-date=2007-06-06|archive-date=2007-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20070529215517/http://www.libraryspot.com/lists/listlargestlibs.htm|url-status=dead}}</ref> કેન્દ્રિય લાયબ્રેરીના પાંચ એકમો મેડ-મેનહટન લાયબ્રેરી, ડોન્નલ લાયબ્રેરી સેન્ટર, ધી ન્યુયોર્ક પબ્લિક લાયબ્રેરી ફોર ધી પર્ફોમિંગ આર્ટસ, આન્ડ્રે હેઇસ્કેલ બ્રેઇલ એન્ડ ટોલ્કીંગ બૂક લાયબ્રેરી અને ધી સાયન્સ, ઇન્ડસ્ટ્રી એન્ડ બિઝનેસ લાયબ્રેરી વગેરે મેન્હટન સ્થિત છે.<ref>[http://www.nypl.org/branch/central/ ધી સેન્ટ્રલ લાઇબ્રેરિઝ], [[ન્યૂ યોર્ક પબ્લિક લાઇબ્રેરી]]. પુન:પ્રાપ્તિ જૂન 6, 2007.</ref> આ વિસ્તારમાં લગભગ અન્ય 35 પુસ્તકાલયની જૂદી-જૂદી શાખાઓ આવેલી છે.<ref>[http://www.nypl.org/hours/index.cfm?Trg=1&amp;b=mn મેનહટન મેપ], ન્યૂયોર્ક પબ્લિક લાઇબ્રેરી. પુન:પ્રાપ્તિ 6 જૂન, 2006.</ref> == સંદર્ભો == {{Reflist|2}} == બાહ્ય લિંક્સ == {{commons|Manhattan}} === મેનહટનની સ્થાનિક સરકાર અને સેવાઓ === * [http://www.mbpo.org/ મેનહટન બોરો પ્રમુખની અધિકૃત સાઇટ] * [http://www.nyc.gov/ ન્યૂ યોર્ક શહેરની સરકાર મેનહટનને લગતી એજન્સીઓની લિન્ક સાથે] === નક્શાઓ, શેરીઓ, અને પડોશી વિસ્તારો === * [http://kpblm.info/map_of_manhattan_new_york_city.html મેનહટનનો સવિસ્તાર નક્શો] * [http://www.upnext.com/ મેનહટનનો ઇન્ટરેક્ટિવ 3ડી નક્શો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100524080321/http://upnext.com/ |date=2010-05-24 }} * [http://www.radicalcartography.net/?manhattan-heights બિલ્ડિંગ હાઇટ્સ] અને [http://www.radicalcartography.net/?manhattan-value લેન્ડ વેલ્યૂ]નો નક્શો ઉપરાંત [http://www.radicalcartography.net/?manhattan-dev સૈધ્ધાંતિક] અને [http://www.radicalcartography.net/?manhattan-far ઝોનિંગ આધારિત] અલ્પવિકસિત વિસ્તારોનો નક્શો તમામ નક્શાઓ www.radicalcartography.net ઉપરથી લેવામાં આવ્યા છે. * [https://web.archive.org/web/20120402135944/http://www.mktmap.com/wp-content/uploads/2009/01/manhattan-population.jpg વસતીની માહિતી], [https://web.archive.org/web/20120421214555/http://www.mktmap.com/wp-content/uploads/2009/01/manhattan-ethnicity.jpg એથિનીસિટી નક્શો], અને [https://web.archive.org/web/20120421214558/http://www.mktmap.com/wp-content/uploads/2009/01/manhattan-income-level.jpg આવકનાં સ્તરનો નક્શો] === ઔતિહાસિક સંદર્ભો === * [http://bklyn-genealogy-info.com/Map/NY.1729.html મેનહટનનો 1729ની સાલનો નક્શો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110812125529/http://bklyn-genealogy-info.com/Map/NY.1729.html |date=2011-08-12 }} * William J. Broad, [http://www.nytimes.com/2007/10/30/science/30manh.html Why They Called It the Manhattan Project], ''The New York Times'' , October 2007. વિલિયમ જે બોર્ડ દ્વારા લિખિત વ્હાય ધે કોલ્ડ ઇટ ધ મેનહટન પ્રોજેક્ટ, ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સમાં ઓક્ટોબર 2007માં પ્રસિધ્ધ થયેલ લેખ મેનહટનમાં રહેલી એવી દસ જગ્યાઓ કે જેણે વર્ષ 1940માં પ્રથમ એટમ બોમ્બ બનાવવામાં મદદ કરી હતી. === જ્ઞાતિજૂથો અંગેની ચર્ચાઓ === * [http://www.nycmanhattan.info/ એનવાયસી મેનહટન કોમ્યુનિટી ડિસ્કશન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721230136/http://www.nycmanhattan.info/ |date=2011-07-21 }} ''(તારીખ 18મી મે 2009થી સંચાલન બંધ)'' * [http://new-york-forum.com/ ન્યૂ યોર્ક ફોરમ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170524170211/http://new-york-forum.com/ |date=2017-05-24 }} * [http://www.blog.theofficelinks.com/ એનવાયસી બિઝનેસ એન્ડ ઓફિસ સિલેક્શન એડવાઇઝ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100507133336/http://blog.theofficelinks.com/ |date=2010-05-07 }} === સામાન્ય === {{wikivoyage|Manhattan}} pa5ovfq9ex1694prl2hhz5ls2w7j5jq 0 66725 901488 854069 2026-06-14T16:00:08Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 901488 wikitext text/x-wiki {{taxobox |image = Suaeda maritima 01 by Line1.JPG |regnum = [[Plant]]ae |unranked_divisio = [[Angiosperms]] |unranked_classis = [[Eudicots]] |unranked_ordo = [[Core eudicots]] |ordo = [[Caryophyllales]] |familia = [[Amaranthaceae]] |subfamilia = [[Suaedoideae]] |genus = ''[[Suaeda]]'' |species = '''''S. maritima''''' |binomial = ''Suaeda maritima'' |binomial_authority = (L.) Dumort |}} '''મોરડ''', '''લાણો''' અથવા '''લૂણો''' મોટેભાગે ખારી જમીનમાં ઉગતી એક વનસ્પતિનું નામ છે<ref name = ભગોમં>{{cite web | author= | title= ભગવતગોમંડલ | work= | url= http://www.bhagvadgomandal.com/index.php?action=dictionary&sitem=%E0%AA%AE%E0%AB%8B%E0%AA%B0%E0%AA%A1&type=1&page=0 | publisher= ભગવતગોમંડળ | 6= | access-date= 2015-06-27 | archive-date= 2016-03-04 | archive-url= https://web.archive.org/web/20160304232100/http://www.bhagvadgomandal.com/index.php?action=dictionary&sitem=%E0%AA%AE%E0%AB%8B%E0%AA%B0%E0%AA%A1&type=1&page=0 | url-status= dead }} Retrieved ૨૭ જુન ૨૦૧૫.</ref> <ref name = indiannamesofplants1 >{{cite web | author= | title=indiannamesofplants | work= | url=https://sites.google.com/site/indiannamesofplants/via-species/s/suaeda-maritima | publisher=indiannamesofplants | 6= | access-date=2015-06-28 | archive-date=2016-06-30 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160630053621/https://sites.google.com/site/indiannamesofplants/via-species/s/suaeda-maritima | url-status=dead }} Retrieved ૨૭ જુન ૨૦૧૫.</ref>. એનું વૈજ્ઞાનિક નામ સૌએડા મેરીટીમા છે<ref name = indiannamesofplants2>{{cite web | author= | title= indiannamesofplants | work= | url= https://sites.google.com/site/indiannamesofplants/via-names/gujarati/morada-morad | publisher= indiannamesofplants | 6= | access-date= 2015-06-27 | archive-date= 2016-06-30 | archive-url= https://web.archive.org/web/20160630095154/https://sites.google.com/site/indiannamesofplants/via-names/gujarati/morada-morad | url-status= dead }} Retrieved ૨૭ જુન ૨૦૧૫.</ref>. એના પાનમાં પાણીનો ખુબ સંગ્રહ થતો હોવાથી મીઠા પાણીની અછતવાળા ખારા પ્રદેશોમાં ઘણા માણસો પાણી હાથવગું ન હોય ત્યારે એના પાન ખાઇને તરસ છીપાવે છે. સૌટાષ્ટ્રમાં જોવા મળતી જત નામની વિચરતી જનજાતીના લોકો આ વનસ્પતિના પાનનો શાક બનાવવામાં ઉપયોગ કરે છે. આ વનસ્પતિ ઉંચાઇમાં વધુમાં વધુ ૩૫ સે.મી. ઉચી થાય છે<ref name = indiannamesofplants2></ref>. ==સંદર્ભ== {{stub}} [[શ્રેણી:વનસ્પતિશાસ્ત્ર]] [[શ્રેણી:વનસ્પતિ]] 22iv8847vo5taze416fqys936ckd3l7 0 80237 901501 830246 2026-06-15T07:09:35Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 901501 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity |type = હિંદુ |name = હયગ્રીવ |image = Hayagreeva.jpg |caption = હયગ્રીવ, [[વિષ્ણુ]]નો અવતાર |deity_of = જ્ઞાન અને ચાતુર્યના દેવ |consort = [[લક્ષ્મી]] }} '''હયગ્રીવ''' ({{lang-sa|हयग्रीव}}) એ [[હિંદુ ધર્મ]]ના ભગવાન [[વિષ્ણુ]]નો એક અવતાર છે. સંસ્કૃત શબ્દ હયગ્રીવ, '''હય''' અને '''ગ્રીવા''' એમ બે શબ્દોની સંધિથી બનેલો છે, જેમાં હય એટલે [[ઘોડો]] અને ગ્રીવા એટલે ગળું, આમ હયગ્રીવ અવતાર માણસનું શરીર અને ઘોડાનું (ગળું) મસ્તક ધરાવતો અવતાર છે. ==પુરાણોમાં હયગ્રીવ અવતાર== હયગ્રીવ ભગવાન વિષ્ણુનો ચોથો અવતાર છે. એક કથા મુજબ એમણે મધુકૈટભ દેત્ય, જે વેદને પાતાળમાં ચોરી ગયો હતો તે,ને મારી નાખી [[બ્રહ્મા]]ને [[વેદ]] પાછા આપ્યા હતા.<ref name="ભગો">{{cite web|url= http://www.bhagvadgomandal.com/index.php?action=dictionary&sitem=%E0%AA%B9%E0%AA%AF%E0%AA%97%E0%AB%8D%E0%AA%B0%E0%AB%80%E0%AA%B5&type=1&page=0|title= હયગ્રીવ|author= ગોંડલનરેશ શ્રી ભગવતસિંહજી|date= |work= ‘ભગવદ્ગોમંડલ’|publisher= |access-date= ૦૯ માર્ચ ૨૦૧૭|archive-url= https://web.archive.org/web/20190818191601/http://www.bhagvadgomandal.com/index.php?action=dictionary&sitem=%E0%AA%B9%E0%AA%AF%E0%AA%97%E0%AB%8D%E0%AA%B0%E0%AB%80%E0%AA%B5&type=1&page=0|archive-date= 2019-08-18|url-status= dead}}</ref> અન્ય એક કથા મુજબ હયગ્રીવ નામનો એક દૈત્ય હતો. તેણે ઉગ્ર તપ કરીને દેવીને પ્રસન્ન કર્યાં અને વરદાન માગ્યું કે, મારા જ નામનો માણસ હોય તેને જ હાથે મારું મૃત્યુ થાય. પછી એણે પ્રાણીમાત્રને પીડા કરવાનો આરંભ કર્યો. એને મારવા સારુ વિષ્ણુએ એ જ નામે અવતાર ધારણ કર્યો અને એને માર્યો હતો.<ref name="ભગો" /> આ કથા શ્રીમદ્ દેવી ભાગવતના પ્રથમ સ્કંધના બીજા અધ્યાયમાં સવિસ્તાર આપેલી છે. તે કથા મુજબ, હયગ્રીવ દૈત્યએ દેવી મહામાયાનું તપ કરીને વરદાન માગ્યું હતું કે તેને અમરત્વ પ્રાપ્ત થાય, પણ અમરત્વ પ્રદાન કરવું શક્ય નહોતું તેથી હયગ્રીવે એવું માગ્યું કે તેનું મૃત્યુ એવી વ્યક્તિ દ્વારા જ થાય જેનું મોઢું અશ્વનું હોય. કાળક્રમે એક વખત ભગવાન હયગ્રીવ સાથે ભગવાન વિષ્ણુનું યુદ્ધ થયું. યુદ્ધમાં થયેલાં પાપોનું પ્રાયશ્ચિત કરવા માટે ભગવાન [[શિવ]], [[બ્રહ્મા]] અને અન્ય દેવોએ યજ્ઞનું આયોજન કર્યું. યજ્ઞ [[વિષ્ણુ]] વગર સફળ ન થાય એટલે યજ્ઞ બાદ બધા વિષ્ણુના આશીર્વાદ લેવા ગયા. પરંતુ વિષ્ણુ યોગનિંદ્રામાં સૂતેલા હતા. તેમને જગાડવા માટે બ્રહ્માએ કીડીનું સર્જન કર્યું. તે સમયે અંધારૂં હતું. કીડીએ બ્રહ્માના આદેશ પ્રમાણે ધનુષની પણછ કાપી નાખી. ધનુષ પડ્યું. ભયંકર અવાજ થયો. દુનિયામાં જાણે તોફાન આવી ગયું. જ્યારે બધું શાંત થયું અને દેવોએ જોયું ત્યારે તેઓ ચોંકી ગયા. ભગવાન વિષ્ણુનું માથું કપાઈ ગયું હતું. મા ભગવતીએ પોતાનું વરદાન યાદ કરીને દેવોને કહ્યું કે વિષ્ણુના ધડ પર અશ્વનું મસ્તક લગાવે. આમ, વિષ્ણુ ભગવાને હયગ્રીવ અવતાર લીધો અને હયગ્રીવ દૈત્યનો વધ કરી નાખ્યો.<ref name="મુંસ" /> ==અન્ય હયગ્રીવ કથા== આ ઉપરાંત હયગ્રીવ નામના દૈત્યની પણ કથા પુરાણોમાં મળે છે જે કંઈક અંશે આ અવતારને સમજવામાં ગેરસમજ ઊભી કરી શકે. જો કે એ હયગ્રીવ દૈત્યની કથા વિષ્ણુના મત્સ્ય અવતાર સાથે સંકળાયેલી છે. એ કથા મુજબ હયગ્રીવ દૈત્ય હતો. [[બ્રહ્મા]]ની બેદરકારીના લીધે તે વેદ ચોરી ગયો હતો. આથી જ્ઞાન રહ્યું નહીં અને ચો તરફ અજ્ઞાનનું અંધારું છવાઈ ગયું, અરાજકતા વ્યાપી ગઈ. પાપ અને અધર્મ ચારે તરફ મોટા પાયે વ્યાપી ગયા. આથી ભગવાને મત્સ્ય અવતાર લીધો અને હયગ્રીવનો વધ કર્યો.<ref name="મુંસ">{{cite web|url= http://www.bombaysamachar.com/frmStoryShow.aspx?sNo=202522|title= નાયક ખલનાયક|author= જયવંત પંડ્યા|date= |work= |publisher= મુંબઈ સમાચાર|access-date= ૯ માર્ચ ૨૦૧૭|archive-url= https://web.archive.org/web/20200815053554/http://www.bombaysamachar.com/frmStoryShow.aspx?sNo=202522|archive-date= 2020-08-15|url-status= dead}}</ref> ==પૂજન== [[File:Khajuraho India, Lakshman Temple, Sculpture 12.JPG|thumb|[[ખજુરાહો]]નાં લક્ષ્મણ મંદિરમાં હયગ્રીવનું શિલ્પ]] ભારતમાં ખાસ કરીને દક્ષિણમાં હયગ્રીવ ભગવાનની પૂજા થાય છે. પંચરાત્ર આગમમાંથી લીધેલો નીચેનો મંત્ર હયગ્રીવ ભગવાનના ભક્તો તેમના પ્રણામમંત્ર તરીકે વાપરે છે. શ્રાવણ માસની પુનમનો દિવસ હયગ્રીવ જયંતિ તરીકે ઉજવાય છે. આ ઉપરાંત મહાનવમી એટલે કે નવરાત્રીનો નવમો દિવસ પણ હયગ્રીવ ભગવાનની પૂજામાં મોટો તહેવાર ગણાય છે. <blockquote> <poem> ज्ञानानन्द मयं देवं निर्मल स्फटिकाकृतिं आधारं सर्वविद्यानं हयग्रीवं उपास्महे જ્ઞાનાનન્દ મયં દેવં નિર્મલ સ્ફટિકાકૃતિં આધારં સર્વવિદ્યાનં હયગ્રીવં ઉપાસ્મહે </poem> </blockquote> '''અર્થ''': સ્ફટિક જેવા નિર્મળ સ્વરૂપવાળા હે ભગવાન કે જે જ્ઞાનના આનંદમાં લીન છો અને સર્વ વિદ્યાઓના આધારરૂપ છો તેવા હયગ્રીવ ભગવાનની હું ઉપાસના કરૂં છું. ==ભારતમાં હયગ્રીવ મંદિરો== ખાસ કરીને દક્ષિણ ભારતમાં હયગ્રીવ ભગવાનની પૂજા થતી હોવાથી હયગ્રીવ ભગવાનનાં મોટાભાગનાં મંદિરો દક્ષિણ ભારતમાં જ આવેલા છે. ===આસામ=== * હયગ્રીવ માધવ ડોલ, હાજો ===તમિલનાડુ=== * શ્રી લક્ષ્મી હયગ્રીવ મંદિર, તિરૂવંદીપુરમ, કડ્ડલોર * લક્ષ્મી હયગ્રીવ મંદિર, ચિતાંબર નગર, ગણપતિ મીલ પાસે, તુરૂનેલ્વેલી * ચેટ્ટીપુણ્યમ હયગ્રીવ મંદિર, ચેંગલપટ્ટુ નજીક * શ્રી લક્ષ્મી હયગ્રીવ મંદિર, નાંગનલ્લુર, ચેન્નઈ * શ્રી લક્ષ્મી હયગ્રીવ પેરુમલ, શ્રી કોટાન્દરામસ્વામી દેવસ્થાનમ, પેરુમુદિવક્કમ, (ચેન્નઈ - પેરિયાપાલ્યમ હાઇવે) ===પોંડિચેરી=== * શ્રી લક્ષ્મી હયગ્રીવ મંદિર, શ્રી રામકૃષ્ણ નગર, મુથિઆલપેટ ===કર્ણાટક=== * પરાકાલ મઠ, મૈસુર - અહિં જે હયગ્રીવ વિગ્રહ (મૂર્તિ) છે તે વેદાંત દેશિકા (૧૩મી સદી)એ આપેલી છે. * હયગ્રીવ મંદિર, સત્તેગલા, કોલ્લેગલા, ચામરાજનગર * શ્રી લક્ષ્મી હયગ્રીવ મંદિર, ટેંક બંદ રોડ, ગાંધી નગર, બેંગલોર * સોધે મઠ, શિરસી ===આંધ્ર પ્રદેશ=== * તિરૂમાલા હયગ્રીવ મંદિર, બાલાજી મંદિર પરિસર, તિરૂમાલા, તિરૂપતિ * શ્રી લક્ષ્મી હયગ્રીવ સ્વામી મંદિર, મછિલીપટ્ટનમ ===તેલંગણા=== * શ્રી હયગ્રીવ સ્વામી મંદિર, મેદિપલ્લી, હૈદરાબાદ * શ્રી હયગ્રીવ સ્વામી મંદિર અને પંચમુખી અંજનેય (હનુમાન) સ્વામી, વેંકટેશ્વર કોલોની, મહબુબ નગર ==સંદર્ભ== {{reflist}} {{વિષ્ણુ અવતારો}} {{હિંદુ ધર્મ}} [[શ્રેણી:દેવી દેવતા]] jt7a3h671jzhksa5rstb5yf65t3q1vv 0 80781 901506 830206 2026-06-15T10:43:04Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 901506 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = હિંદુ | name = અન્નપૂર્ણા | deity_of = અન્ન | member_of = | image = Annapurna devi.jpg | alt = <!-- for alternate text of the title image per [[WP:ALT]] --> | caption = [[શંકર]] ભગવાનને ભોજન આપી રહેલા મા અન્નપૂર્ણા | other_names = | avatar_birth = | avatar_end = | affiliation = [[પાર્વતી]]નું સ્વરૂપ | cult_center = <!-- or | cult_centre = --> | abode = [[વારાણસી|કાશીક્ષેત્ર]] | planet = <!-- or | world = --> | mantra = | mantra benefits = | weapon = <!-- or | weapons = --> | battles = | artifacts = <!-- or | artefacts = --> | animals = | symbol = <!-- or | symbols = --> | adherents = | height = | age = | tree = | day = | color = <!-- or | colour = --> | number = | consort = [[શિવ]] | parents = | siblings = | offspring = <!-- or | children = --> | predecessor = | successor = | army = | mount = | texts = | gender = | region = [[ગુજરાત]], [[રાજસ્થાન]] અને [[ભારત]]ના મોટાભાગના રાજ્યો | ethnic_group = | festivals = | nirvana = }} '''અન્નપૂર્ણા માતા''' [[હિંદુ ધર્મ|સનાતન ધર્મ]]ની એક દેવી છે. પુરાણોમાં તેમનું વર્ણન છે તે મુજબ અન્નપૂર્ણા માતાએ શંકર ભગવાનને ભોજન કરાવ્યું હતું. અન્નપૂર્ણા માતાને અન્ન પૂરૂં પાડનારી દેવી માનવામાં આવે છે. અન્ન ઓછું થાય નહિ અને જોઇએ તેટલી ભરપૂરતા રહે એવું કરનારી માતા એ અન્નપૂર્ણા માતા.<ref name="ભગોમં">{{cite web|url= http://www.bhagvadgomandal.com/index.php?action=dictionary&sitem=અન્નપૂર્ણા&type=1&page=0|title= અન્નપૂર્ણા|author= [[મહારાજા ભગવતસિંહજી]]|date= ૧૯૫૫|work= શબ્દકોશ|publisher= www.bhagvadgomandal.com/|access-date= ૩૧ માર્ચ ૨૦૧૭|archive-url= |archive-date= }}{{Dead link|date=જૂન 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. મોટા જમણની રસોઇ આગળ કેટલાક શ્રદ્ધાળુ તે ખૂટે નહિ તે માટે ‘અન્નપૂર્ણા’નો પાઠ કરાવે અથવા તેના નામનો ઘીનો દીવો બાળે છે<ref name="ભગોમં" />. [[આદિ શંકરાચાર્ય]]એ મા અન્નપૂર્ણાની સ્તુતિમાં અન્નપૂર્ણા સ્તોત્ર રચ્યું છે. ==મંદિરો== અન્નપૂર્ણા માતા મૂળ [[વારાણસી|કાશીક્ષેત્ર]]માં વસતા હોવાનું માનવામાં આવે છે.<ref name="ભગોમં" /> આ કારણે તેમનું એક [[અન્નપૂર્ણા મંદિર, વારાણસી|ભવ્ય મંદિર]] [[વારાણસી]]માં આવેલું છે. આ ઉપરાંત ગુજરાતમાં ઘણા બધા શહેરો અને ગામોમાં અન્નપૂર્ણા માતાનાં મંદિરો આવેલાં છે, જે પૈકીનું એક [[અમદાવાદ]]ના રાયપુર વિસ્તારમાં પીપરડીની પોળમાં આવેલું છે. આ મંદિરમાં દર્શન કરવા માટે અન્નપૂર્ણા વ્રતના દિવસો દરમ્યાન ખૂબ જ ભીડ રહે છે. ==વ્રત== દર વર્ષે ગુજરાતી પંચાંગ પ્રમાણે [[માગશર સુદ ૬|માગશર સુદ છઠ]]ના દિવસથી અન્નપૂર્ણા માતાજીનાં વ્રતનો પ્રારંભ થાય છે જે ૨૧ દિવસ સુધી ચાલે છે.<ref>{{cite web | url=http://sandesh.com/%E0%AA%85%E0%AA%A8%E0%AB%8D%E0%AA%A8%E0%AA%AA%E0%AB%82%E0%AA%B0%E0%AB%8D%E0%AA%A3%E0%AA%BE-%E0%AA%AE%E0%AA%BE%E0%AA%A4%E0%AA%BE%E0%AA%A8%E0%AA%BE-%E0%AB%A8%E0%AB%A7-%E0%AA%A6%E0%AA%BF%E0%AA%B5/ | title=અન્નપૂર્ણા માતાના ૨૧ દિવસીય વ્રતનો પ્રારંભ | publisher=[[સંદેશ (અખબાર)]] | work=સમાચાર | date=૫ ડિસેમ્બર ૨૦૧૬ | access-date=૩૧ માર્ચ ૨૦૧૭}}</ref> મોટેભાગે મહિલાઓ આ વ્રત કરતી હોય છે જેમાં ૨૧ દિવસના ઉપવાસ અથવા એકવાર જમીને માતાનું તપ કરવામાં આવે છે. એની પાછળ ભાવના એવી હોય છે કે માતા રાજી થઈને વ્રત કરનારનાં ઘરમાં અન્નના ભંડાર ભરેલા રાખે. ==અન્નપૂર્ણા યોજના== વર્ષ ૨૦૧૬માં [[ગુજરાત વિધાનસભા|ગુજરાત સરકાર]]ના તત્કાલિન [[ગુજરાતના મુખ્યમંત્રીઓ|મુખ્યમંત્રી]] શ્રીમતી [[આનંદીબેન પટેલ|આનંદીબેન પટેલે]] અન્નપૂર્ણા યોજનાની શરૂઆત કરી હતી. આ યોજના હેઠળ જરૂરિયાતમંદ લોકોને ૨ રૂપિયે કિલો [[ઘઉં]] અને ૩ રૂપિયે કિલો [[ડાંગર|ચોખા]] આપવામાં આવે છે.<ref>{{cite web | url=http://chitralekha.com/breaking-news/annapurna-yojana-for-gujarat/ | title=માઁ-અન્નપૂર્ણા યોજનાનો પ્રારંભઃ રૂ.2માં કિલો ઘઉં અને રૂ.3માં કિલો ચોખા મળશે | publisher=[[ચિત્રલેખા]] | work=સમાચાર | date=૬ એપ્રિલ ૨૦૧૬ | access-date=૩૧ માર્ચ ૨૦૧૭ }}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> યોજનાના પ્રારંભિક અંદાજ મુજબ આ યોજના હેઠળ [[ગુજરાત]] રાજ્યમાં ૩ કરોડ ૮ર લાખ નાગરિકોને રાહત દરે અનાજ મળશે. આ યોજનામાં ૬૫ વર્ષ કે તેથી વધુ ઉંમરના નિરાધાર વૃધ્ધો કે જેઓ રાષ્ટ્રિય નિરાધાર વૃધ્ધો માટેની પેન્‍શન યોજના હેઠળ પેન્‍શન મળવાપાત્ર હોય પરંતુ પેન્‍શન મળતું નથી તેવા નાગરિકોને માસિક ૧૦ કી.ગ્રા. અનાજ વિનામૂલ્યે આપવામાં આવે છે. આ યોજના હેઠળ વર્ષ ૨૦૧૫-૧૬ માં સરેરાશ ૮૩૪ મે.ટન ઘઉંના જથ્થાનું વિતરણ કરવામાં આવ્યું હતું.<ref>{{cite web | url=https://gscscl.gujarat.gov.in/annapurna-scheme-guj.htm | title=અન્નપૂર્ણા યોજના | publisher=ગુજરાત રાજ્ય નાગરિક પુરવઠા નિગમ લિ. | access-date=૩૧ માર્ચ ૨૦૧૭ }}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==આ પણ જુઓ== * [[:sa:ws:अन्नपूर्णास्तोत्रम्|સંસ્કૃત વિકિસ્રોત પર અન્નપૂર્ણા સ્તોત્ર]] {{સંદર્ભો}} {{સ્ટબ}} [[શ્રેણી:દેવી દેવતા]] ecqbwinrlt77yqclh9yk5y8kppk0clv 3 114910 901495 901480 2026-06-15T02:45:53Z Snehrashmi 41463 [[Special:Contributions/એક રાષ્ટ્રનાયકની ત્રાડ|એક રાષ્ટ્રનાયકની ત્રાડ]] ([[User talk:એક રાષ્ટ્રનાયકની ત્રાડ|talk]])એ કરેલો ફેરફાર [[Special:Diff/901480|901480]] પાછો વાળ્યો 901495 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=તુષાર મકવાણા}} -- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૨૧:૨૪, ૧૮ એપ્રિલ ૨૦૨૦ (IST) k6xbsciinngzfto6nvizpt3h5kod5v4 2 136527 901503 901486 2026-06-15T09:50:28Z Dsvyas 561 [[Special:Contributions/~2026-34732-65|~2026-34732-65]] ([[User talk:~2026-34732-65|talk]]) દ્વારા કરેલ ફેરફારોને [[User:Dsvyas|Dsvyas]] દ્વારા કરેલા છેલ્લા સુધારા સુધી ઉલટાવાયા. 901414 wikitext text/x-wiki {{માહિતીચોકઠું લેખક | name = Yagnik Raval | native_name = યાજ્ઞિક રાવલ | native_name_lang = Gujarati | birth_place = વડનગર,ગુજરાત,ભારત | occupation = વિદ્યાર્થી, લેખક અને કવિ | language = ગુજરાતી,હિન્દી | nationality = ભારતીય | education = M.A. (Gujarati), B.A.(Gujarati) | website = https://YagnikR.blogspot.com | pseudonym = યારા }} = Yagnik Raval = I am a Writer and poet. 1w3c39j7ze8gukzjihj9oh3ffmbpwuo 0 140343 901504 901477 2026-06-15T10:03:57Z Dsvyas 561 આંતરિક કડી ઉમેરી 901504 wikitext text/x-wiki '''અર્થતંત્ર''' ([[અંગ્રેજી ભાષા|અંગ્રેજી]]: Economics) એ ઉત્પાદન, વિતરણ અને વપરાશની સામાજિક વ્યવસ્થા છે. તે ચોક્કસ દેશ અથવા પ્રદેશમાં અર્થશાસ્ત્રનું ગતિ ચિત્ર છે. આ ચિત્ર ચોક્કસ સમયગાળા માટેનું છે. ઉદાહરણ તરીકે જો આપણે 'સમકાલીન ભારતીય અર્થતંત્ર' કહીએ તો તેનો અર્થ થાય છે. વર્તમાનમાં ભારતની તમામ આર્થિક પ્રવૃત્તિઓનું વર્ણન. == ઇતિહાસ == અર્થશાસ્ત્રમાંથી, વ્યક્તિ એક વસ્તુનો ઉપયોગ વિનિમયક્ષમ રીતે કરે છે. સંધિ તોડવા પર, તે બે શબ્દોને મળવાથી રચાય છે: અર્થ અને વ્યવસ્થા. અર્થ મુદ્રા એટલે કે ધન (પૈસા)નો ઉલ્લેખ કરે છે અને વ્યવસ્થા નો અર્થ એક સ્થાપિત પ્રક્રિયા છે. આ શબ્દનો સૌથી જૂનો ઉલ્લેખ [[ચાણક્ય]] દ્વારા લખાયેલા ''અર્થશાસ્ત્ર''માં જોવા મળે છે. અર્થતંત્રનો પ્રાચીન ઇતિહાસ સુમેર રાજવંશના સમયથી જાણીતો છે જ્યારે તેઓ વિનિમય આધારિત વિનિમય પ્રણાલીનો ઉપયોગ કરતા હતા. મધ્યકાલીન સમયગાળામાં, મોટાભાગનો વેપાર સામાજિક જૂથમાં થતો હતો. આધુનિક યુગમાં મોટાભાગનો વેપાર યુરોપના દેશો વિવિધ દેશોને ગુલામ બનાવીને કરતા હતા. અત્યારે અર્થતંત્ર હેઠળ સામ્યવાદ અને [[મૂડીવાદ]] નામની બે વિચારધારાઓ ઉભરી આવી. {{સબસ્ટબ}} [[શ્રેણી:અર્થશાસ્ત્ર]] tgeus51dgd5oymkqxy7trnlc2lvu45m 3 146548 901490 867943 2026-06-15T02:22:56Z Mfield 86823 Mfieldએ [[સભ્યની ચર્ચા:BlueCamille]]ને [[સભ્યની ચર્ચા:Camilllle]] પર ખસેડ્યું: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/BlueCamille|BlueCamille]]" to "[[Special:CentralAuth/Camilllle|Camilllle]]" 867943 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=BlueCamille}} -- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૨૧:૫૦, ૩ જુલાઇ ૨૦૨૪ (IST) c6f8lo4vbc6d5ys45f51mrimtfxmnls 0 150567 901497 901458 2026-06-15T02:56:10Z Snehrashmi 41463 /*માહિતી ચોકઠું*/ India ----> ભારત 901497 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = એર માર્શલ | name = અવધેશ કુમાર ભારતી | honorific_suffix = {{Post-nominals|country=IND|size=90%|SYSM|AVSM|VM}} | native_name = | native_name_lang = | image = File:Air Marshal Bharti.jpg | image_size = 250px | alt = | caption = ઓપરેશન સિંદુર વિષે પત્રકારો સાથે વાર્તાલાપ દરમિયાન એર માર્શલ ભારતી | office = ડેપ્યુટી ચિફ ઓફ એર સ્ટાફ (વાયુદળ કર્મચારીઓના નાયબ વડા) | 1blankname = ચિફ ઓફ એર સ્ટાફ (વાયુદળ કર્મચારીઓના વડા) | 1namedata = અમર પ્રીત સિંઘ | term_start = ૧ જૂન ૨૦૨૫ | term_end = | predecessor = તેજીંદર સિંઘ | successor = | office1 = ડાયરેક્ટર જનરલ ઓફ એર ઓપરેશન્સ | term_start1 = ૧ ઓક્ટોબર ૨૦૨૪ | term_end1 = ૩૧ મે ૨૦૨૫ | 1blankname1 = ચિફ ઓફ એર સ્ટાફ (વાયુદળ કર્મચારીઓના વડા) | 1namedata1 = અમર પ્રીત સિંઘ | predecessor1 = સુરત સિંધ | successor1 = જ્યોર્જ થોમસ | birth_date = <!-- {{birth date and age|YYYY|MM|DD}} or {{birth date|YYYY|MM|DD}} if dead --> | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} death date first, then birth date --> | death_place = | placeofburial = | placeofburial_label = | placeofburial_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --> | nickname = ગેલોપિંગ હોર્સ | birth_place = પૂર્ણિયા, [[બિહાર]] | allegiance = {{Country|ભારત}} | branch = {{Air force|India}} | service_years = ૧૩ જૂન ૧૯૮૭ – હાલપર્યંત | rank = [[File:Indian IAF OF-8.svg|24px]] એર માર્શલ | military_blank1 = સર્વિસ નંબર | military_data1 = ૧૮૭૮૧ | unit = નં. ૩૦ સ્ક્વોડ્રન | commands = {{plainlist| * ૨ વિંગ * નં. ૨૪ સ્ક્વોડ્રન * નં. ૩૦ સ્ક્વોડ્રન * એડ્વાન્સ હેડક્વાર્ટર, ઇસ્ટર્ન એર કમાન્ડ }} | battles = ઓપરેશન વિજય (૧૯૯૯)<br>ઓપરેશન પરાક્રમ<br>ઓપરેશન સિંદુર | battles_label = યુદ્ધો | military_blank2 = પારિતોષિકો | military_data2 = {{plainlist| * [[File:Sarvottam Yudh Seva Medal ribbon.svg|20px]] સર્વોત્તમ યુદ્ધ સેવા મેડલ * [[File:Ati Vishisht Seva Medal ribbon.svg|20px]] અતિવિશિષ્ટ સેવા મેડલ * [[File:Vayusena Medal ribbon.svg|20px]] વાયુ સેના મેડલ }} | spouse = | relations = | laterwork = | signature = | website = | other_name = | memorials = | signature_size = | signature_alt = | module = | alma_mater = ઇન્ડિયન એરફોર્સ એકેડેમી<br>[[File:National Defence Academy NDA.png|20px|class=skin-invert]] નેશનલ ડિફેન્સ એકેડેમી<br>સૈનિક સ્કુલ, તિલૈયા }} '''એર માર્શલ''' '''અવધેશ કુમાર ભારતી, એવીએસએમ, વીએમ,''' ભારતીય વાયુસેનાના વરિષ્ઠ અધિકારી છે. તેમને એર માર્શલ એકે ભારતી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.<ref>{{Cite news|title=Who is Air Marshal AK Bharti? One of the minds behind India's air strikes against Pakistan|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/who-is-ak-bharti-one-of-the-minds-behind-indias-air-strikes-against-pakistan-101747047689426.html|newspaper=Hindustan Times|date=2025-05-12|access-date=2025-05-17|language=en-us}}</ref> હાલમાં ભારતી નાયબ વાયુસેના પ્રમુખ છે. તેઓ ૧ જૂન ૨૦૨૫થી આ પદ પર છે.<ref>{{Cite web|title=Service Record for Air Marshal Awadesh Kumar Bharti 18781 F(P) at Bharat Rakshak.com|url=http://www.bharat-rakshak.com/indianairforce/database/18781|access-date=2025-06-01|website=Bharat Rakshak|language=en-gb}}</ref> આ પહેલા તેઓ એર ઓપરેશન્સના ડિરેક્ટર જનરલ હતા. તેમણે [[ઓપરેશન સિંદૂર]]<nowiki/>માં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી.<ref>{{Cite web|date=2025-05-12|title='Without fear...': Air Marshal quotes Ramcharitmanas at Operation Sindoor briefing|url=https://www.indiatoday.in/india/story/operation-sindoor-air-marshal-defence-briefing-ramcharitmanas-pakistan-conflict-2723565-2025-05-12|access-date=2025-05-16|website=India Today|language=en}}</ref> ભારત સરકારે ભારતીને અતિ વિશિષ્ટ સેવા મેડલ અને વાયુ સેના મેડલ આપ્યા છે.<ref>{{Cite news|title=Small-town roots, sky-high valour: Bihar’s sons at the helm of Operation Sindoor|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/small-town-roots-sky-high-valour-bihars-sons-at-the-helm-of-operation-sindoor/articleshow/121170360.cms|newspaper=The Times of India|date=2025-05-15|access-date=2025-05-24|issn=0971-8257}}</ref> == સંદર્ભ == [[શ્રેણી:જીવિત લોકો]] q9lcc4z5r8sztx30c4ncxsuf4a6yw1h 3 154572 901491 2026-06-15T02:22:56Z Mfield 86823 Mfieldએ [[સભ્યની ચર્ચા:BlueCamille]]ને [[સભ્યની ચર્ચા:Camilllle]] પર ખસેડ્યું: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/BlueCamille|BlueCamille]]" to "[[Special:CentralAuth/Camilllle|Camilllle]]" 901491 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[સભ્યની ચર્ચા:Camilllle]] tbpa9pcuk4fh3lmtj3i030y7lfhih0h 0 154573 901498 2026-06-15T03:07:05Z Snehrashmi 41463 ભારતીય સશસ્ત્ર દળોની હવાઈ શાખા 901498 wikitext text/x-wiki '''ભારતીય વાયુ સેના''' 'એ ભારતીય સશસ્ત્ર દળોની હવાઈ શાખા છે. તેનું મુખ્ય મિશન ભારતીય હવાઈ ક્ષેત્રને સુરક્ષિત કરવાનું અને સશસ્ત્ર સંઘર્ષો દરમિયાન હવાઈ યુદ્ધ ખેડવાનું છે. તેની સત્તાવાર સ્થાપના ૮ ઓક્ટોબર ૧૯૩૨ના રોજ બ્રિટિશ ભારતના એક સહાયક વાયુસેના તરીકે કરવામાં આવી હતી, જેણે બીજા વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન ભારતની ઉડ્ડયન સેવાને સન્માન આપ્યું હતું.<ref name=":0">{{cite web|url=http://indianairforce.nic.in/show_page.php?pg_id=98|title=Indian Air Force|website=indianairforce.nic.in|access-date=4 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20090409235005/http://indianairforce.nic.in/show_page.php?pg_id=98|archive-date=9 April 2009}}</ref> ૧૯૫૦થી, ભારતીય વાયુ સેના પડોશી દેશ પાકિસ્તાન સાથેના ચાર યુદ્ધોમાં સામેલ રહી છે. ભારતીય વાયુ સેના દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા અન્ય મોટા ઓપરેશન્સમાં ઓપરેશન વિજય, ઓપરેશન મેઘદૂત, ઓપરેશન કેક્ટસ અને ઓપરેશન પુમલાઈનો સમાવેશ થાય છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN)ના શાંતિ રક્ષા મિશન્સમાં ભાગ લેવાની સાથે, IAF નું મિશન માત્ર દુશ્મન દળો સામે લડવા પૂરતું મર્યાદિત ન રહેતા તેનાથી પણ આગળ વિસ્તરેલું છે. ભારતના રાષ્ટ્રપતિ આઈએએફ (IAF - ભારતીય વાયુ સેના) ના સુપ્રીમ કમાન્ડર (સર્વોચ્ચ કમાન્ડર)નો હોદ્દો ધરાવે છે.<ref>{{cite web|url=http://presidentofindia.nic.in/about.htm|title=About – The President of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20160405170925/http://www.presidentofindia.nic.in/about.htm|archive-date=5 April 2016|access-date=4 February 2019}}</ref> ૧ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫સુધીના આંકડા મુજબ, ૧૩૫,૦૦૦ કર્મચારીઓ ભારતીય વાયુ સેનામાં કાર્યરત છે.<ref>{{Cite news|url=http://www.news18.com/news/india/20-sailor-shortage-in-navy-15-officer-posts-vacant-in-army-nirmala-sitharaman-tells-parliament-1616303.html|title=20% Sailor Shortage in Navy, 15% Officer Posts Vacant In Army, Nirmala Sitharaman Tells Parliament|work=News18|access-date=2017-12-28|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227162941/http://www.news18.com/news/india/20-sailor-shortage-in-navy-15-officer-posts-vacant-in-army-nirmala-sitharaman-tells-parliament-1616303.html|archive-date=27 December 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/defence/armed-forces-facing-shortage-of-nearly-60000-personnel-government/articleshow/62270482.cms|title=Armed forces facing shortage of nearly 60,000 personnel: Government|date=2017-12-27|work=The Economic Times|access-date=2017-12-28|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171228202832/https://economictimes.indiatimes.com/news/defence/armed-forces-facing-shortage-of-nearly-60000-personnel-government/articleshow/62270482.cms|archive-date=28 December 2017}}</ref> વાયુ સેનાના સર્વોચ અધિકારી એર ચીફ માર્શલ હોય છે, તેઓ ફોર-સ્ટાર (ચાર સિતારા) અધિકારી હોય છે અને વાયુ સેનાના મોટાભાગના ઓપરેશનલ કમાન્ડ માટે જવાબદાર હોય છે. આઈએએફ (IAF) માં કોઈપણ એક સમયે એક કરતાં વધુ સેવારત એસીએમ (ACM) ક્યારેય હોતા નથી. માર્શલ ઓફ ધ એર ફોર્સનો રેન્ક (હોદ્દો) ભારતના રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા ઇતિહાસમાં માત્ર એક જ વાર અર્જન સિંહને એનાયત કરવામાં આવ્યો છે. ૨૬ જાન્યુઆરી ૨૦૦૨ના રોજ, અર્જન સિંહ આઈએએફના પ્રથમ અને અત્યાર સુધીના એકમાત્ર ફાઇવ-સ્ટાર (પાંચ સિતારા) રેન્કના અધિકારી બન્યા હતા.<ref>{{cite web|title=Arjan Singh: IAF's 1965 war hero and the only five-star ranked officer|work=Hindustan Times |date=16 September 2017|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/arjan-singh-iaf-s-1965-war-hero-marshal-and-the-only-five-star-ranked-officer/story-ivYKZLjoosj85xLLBZgB9J.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019215742/http://www.hindustantimes.com/india-news/arjan-singh-iaf-s-1965-war-hero-marshal-and-the-only-five-star-ranked-officer/story-ivYKZLjoosj85xLLBZgB9J.html|archive-date=19 October 2017}}</ref> == સંદર્ભ == {{Reflist}} {{સ્ટબ}} ks8nahe4exlj72kqbv2h11cp5szy55x 901499 901498 2026-06-15T03:08:59Z Snehrashmi 41463 901499 wikitext text/x-wiki '''ભારતીય વાયુ સેના''' એ ભારતીય સશસ્ત્ર દળોની હવાઈ શાખા છે. તેનું મુખ્ય મિશન ભારતીય હવાઈ ક્ષેત્રને સુરક્ષિત કરવાનું અને સશસ્ત્ર સંઘર્ષો દરમિયાન હવાઈ યુદ્ધ ખેડવાનું છે. તેની સત્તાવાર સ્થાપના ૮ ઓક્ટોબર ૧૯૩૨ના રોજ બ્રિટિશ ભારતના એક સહાયક વાયુસેના તરીકે કરવામાં આવી હતી, જેણે બીજા વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન ભારતની ઉડ્ડયન સેવાને સન્માન આપ્યું હતું.<ref name=":0">{{cite web|url=http://indianairforce.nic.in/show_page.php?pg_id=98|title=Indian Air Force|website=indianairforce.nic.in|access-date=4 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20090409235005/http://indianairforce.nic.in/show_page.php?pg_id=98|archive-date=9 April 2009}}</ref> ૧૯૫૦થી, ભારતીય વાયુ સેના પડોશી દેશ પાકિસ્તાન સાથેના ચાર યુદ્ધોમાં સામેલ રહી છે. ભારતીય વાયુ સેના દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા અન્ય મોટા ઓપરેશન્સમાં ઓપરેશન વિજય, ઓપરેશન મેઘદૂત, ઓપરેશન કેક્ટસ અને ઓપરેશન પુમલાઈનો સમાવેશ થાય છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN)ના શાંતિ રક્ષા મિશન્સમાં ભાગ લેવાની સાથે, IAF નું મિશન માત્ર દુશ્મન દળો સામે લડવા પૂરતું મર્યાદિત ન રહેતા તેનાથી પણ આગળ વિસ્તરેલું છે. ભારતના રાષ્ટ્રપતિ આઈએએફ (IAF - ભારતીય વાયુ સેના) ના સુપ્રીમ કમાન્ડર (સર્વોચ્ચ કમાન્ડર)નો હોદ્દો ધરાવે છે.<ref>{{cite web|url=http://presidentofindia.nic.in/about.htm|title=About – The President of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20160405170925/http://www.presidentofindia.nic.in/about.htm|archive-date=5 April 2016|access-date=4 February 2019}}</ref> ૧ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫સુધીના આંકડા મુજબ, ૧૩૫,૦૦૦ કર્મચારીઓ ભારતીય વાયુ સેનામાં કાર્યરત છે.<ref>{{Cite news|url=http://www.news18.com/news/india/20-sailor-shortage-in-navy-15-officer-posts-vacant-in-army-nirmala-sitharaman-tells-parliament-1616303.html|title=20% Sailor Shortage in Navy, 15% Officer Posts Vacant In Army, Nirmala Sitharaman Tells Parliament|work=News18|access-date=2017-12-28|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227162941/http://www.news18.com/news/india/20-sailor-shortage-in-navy-15-officer-posts-vacant-in-army-nirmala-sitharaman-tells-parliament-1616303.html|archive-date=27 December 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/defence/armed-forces-facing-shortage-of-nearly-60000-personnel-government/articleshow/62270482.cms|title=Armed forces facing shortage of nearly 60,000 personnel: Government|date=2017-12-27|work=The Economic Times|access-date=2017-12-28|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171228202832/https://economictimes.indiatimes.com/news/defence/armed-forces-facing-shortage-of-nearly-60000-personnel-government/articleshow/62270482.cms|archive-date=28 December 2017}}</ref> વાયુ સેનાના સર્વોચ અધિકારી એર ચીફ માર્શલ હોય છે, તેઓ ફોર-સ્ટાર (ચાર સિતારા) અધિકારી હોય છે અને વાયુ સેનાના મોટાભાગના ઓપરેશનલ કમાન્ડ માટે જવાબદાર હોય છે. આઈએએફ (IAF) માં કોઈપણ એક સમયે એક કરતાં વધુ સેવારત એસીએમ (ACM) ક્યારેય હોતા નથી. માર્શલ ઓફ ધ એર ફોર્સનો રેન્ક (હોદ્દો) ભારતના રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા ઇતિહાસમાં માત્ર એક જ વાર અર્જન સિંહને એનાયત કરવામાં આવ્યો છે. ૨૬ જાન્યુઆરી ૨૦૦૨ના રોજ, અર્જન સિંહ આઈએએફના પ્રથમ અને અત્યાર સુધીના એકમાત્ર ફાઇવ-સ્ટાર (પાંચ સિતારા) રેન્કના અધિકારી બન્યા હતા.<ref>{{cite web|title=Arjan Singh: IAF's 1965 war hero and the only five-star ranked officer|work=Hindustan Times |date=16 September 2017|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/arjan-singh-iaf-s-1965-war-hero-marshal-and-the-only-five-star-ranked-officer/story-ivYKZLjoosj85xLLBZgB9J.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019215742/http://www.hindustantimes.com/india-news/arjan-singh-iaf-s-1965-war-hero-marshal-and-the-only-five-star-ranked-officer/story-ivYKZLjoosj85xLLBZgB9J.html|archive-date=19 October 2017}}</ref> == સંદર્ભ == {{Reflist}} {{સ્ટબ}} 9u2jpgi4k34ctifgb22unho5c748rik 1 154574 901500 2026-06-15T03:38:55Z ~2026-35165-48 87836 /* લખેલા લેખ ને હમેશા માટે રાખવા બાબત */ નવો વિભાગ 901500 wikitext text/x-wiki == લખેલા લેખ ને હમેશા માટે રાખવા બાબત == પ્રિય ટીમ, આપને આદર પૂર્વં જાણવું છું કે હાલ અમારું ટ્રસ્ટ નું કામ ચાલુ હોવા થી વિકિપીડિયા માં કામ ણી ગતિ થોડી ધીરે થી થય છે તો આ લેખ ને સાચો ગણિયાને હમેસ માટે સ્થાઈ રાખવા વિનંતી [[વિશેષ:પ્રદાન/&#126;2026-35165-48|&#126;2026-35165-48]] ([[સભ્યની ચર્ચા:&#126;2026-35165-48|talk]]) ૦૯:૦૮, ૧૫ જૂન ૨૦૨૬ (IST) 1ljwe2kx3vyrxrutl5laqgk296bux0w 901502 901500 2026-06-15T09:50:10Z Dsvyas 561 /* લખેલા લેખ ને હમેશા માટે રાખવા બાબત */ ઉત્તર 901502 wikitext text/x-wiki == લખેલા લેખ ને હમેશા માટે રાખવા બાબત == પ્રિય ટીમ, આપને આદર પૂર્વં જાણવું છું કે હાલ અમારું ટ્રસ્ટ નું કામ ચાલુ હોવા થી વિકિપીડિયા માં કામ ણી ગતિ થોડી ધીરે થી થય છે તો આ લેખ ને સાચો ગણિયાને હમેસ માટે સ્થાઈ રાખવા વિનંતી [[વિશેષ:પ્રદાન/&#126;2026-35165-48|&#126;2026-35165-48]] ([[સભ્યની ચર્ચા:&#126;2026-35165-48|talk]]) ૦૯:૦૮, ૧૫ જૂન ૨૦૨૬ (IST) :માફ કરજો, પણ એ શક્ય નથી. અહિં સંસ્થાઓના પ્રચાર માટે સામગ્રી રાખવામાં આવતી નથી માટે મારે આ પાનું દૂર કરવું જ પડે તેમ છે. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૫:૨૦, ૧૫ જૂન ૨૦૨૬ (IST) 29pl57yy8r6o5boxsfpgccp0m0ngbtr