કોલવેરા

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="gu">
  <siteinfo>
    <sitename>વિકિપીડિયા</sitename>
    <dbname>guwiki</dbname>
    <base>https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%AE%E0%AB%81%E0%AA%96%E0%AA%AA%E0%AB%83%E0%AA%B7%E0%AB%8D%E0%AA%A0</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.6</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">દ્રશ્ય-શ્રાવ્ય (મિડિયા)</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">વિશેષ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">સભ્ય</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">સભ્યની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">વિકિપીડિયા</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">વિકિપીડિયા ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ચિત્ર</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ચિત્રની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">મીડિયાવિકિ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">મીડિયાવિકિ ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ઢાંચો</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ઢાંચાની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">મદદ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">મદદની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">શ્રેણી</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">શ્રેણીની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">વિભાગ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">વિભાગ ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>કોલવેરા</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9736</id>
    <revision>
      <id>901520</id>
      <parentid>791116</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T22:31:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KAMLESHBHAI MANGLUBHAI DHUM</username>
        <id>87848</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>901520</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2989" sha1="8qsqoavq6xwyrrefzxmf1hptdk3rwl6" xml:space="preserve">{{Infobox Indian jurisdiction
| type               = ગામ
| native_name        = કોલવેરા
| state_name         = ગુજરાત
| district           = વલસાડ
| taluk_names             = કપરાડા
| latd = 20.344189
| longd= 73.218295 
| area_total         = 
| altitude           = 
| population_total   = 
| population_as_of   = 
| population_density = 
| leader_title_1     = 
| leader_name_1      = 
| leader_title_2     = 
| leader_name_2      = 
| footnotes          = 
| blank_title_1           = સગવડો
| blank_value_1           = [[પ્રાથમિક શાળા]], [], [[આંગણવાડી]],
| blank_title_2           = મુખ્ય વ્યવસાય
| blank_value_2           = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]]
| blank_title_3           = મુખ્ય ખેત-ઉત્પાદનો
| blank_value_3           = [[નાગલી]], [[ડાંગર]], [[વરાઇ]] [[અડદ]] 
| blank_title_4           = મુખ્ય બોલી
| blank_value_4           = [[કુકણા બોલી]]
}}

'''કોલવેરા''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત|ગુજરાત રાજ્યના]] દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા [[વલસાડ જિલ્લો|વલસાડ જિલ્લામાં]] આવેલા અને [[મહારાષ્ટ્ર|મહારાષ્ટ્ર રાજ્યને]] અડીને આવેલા એવા [[કપરાડા તાલુકો|કપરાડા તાલુકામાં]] આવેલું એક ગામ છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]] તેમ જ [[આંગણવાડી]]ની સગવડ પ્રાપ્ય છે. કોલવેરા ગામમાં ૧૦૦ ટકા [[આદિવાસી]] લોકો વસે છે. આ ગામ જંગલોથી ભરપૂર ડુંગરાળ પ્રદેશમાં આવેલું છે. અહીંના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]] અને [[પશુપાલન]] છે. અંહી
[[નાગલી]], [[ડાંગર]], [[વરાઇ]] જેવાં ધાન્યો પાકે છે. અહીંના લોકો [[કુકણા બોલી]] બોલે છે, જે [[ગુજરાતી ભાષા]]થી એકદમ અલગ હોય છે.

આ ગામથી નજીકનું હવાઇમથક દક્ષિણ દિશામાં [[મુંબઇ]] તેમ જ ઉત્તર દિશામાં [[સુરત]] ખાતે આવેલું છે.

{{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}}

[[શ્રેણી:કપરાડા તાલુકો]]
[[શ્રેણી:વલસાડ જિલ્લો]]</text>
      <sha1>8qsqoavq6xwyrrefzxmf1hptdk3rwl6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>901523</id>
      <parentid>901520</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T03:11:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>સામાન્ય સુધારો</comment>
      <origin>901523</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2981" sha1="3ribwdgc05rbq90kts19s3r2hardx78" xml:space="preserve">{{Infobox Indian jurisdiction
| type               = ગામ
| native_name        = કોલવેરા
| state_name         = ગુજરાત
| district           = વલસાડ
| taluk_names        = કપરાડા
| latd = 20.344189
| longd= 73.218295 
| area_total         = 
| altitude           = 
| population_total   = 
| population_as_of   = 
| population_density = 
| leader_title_1     = 
| leader_name_1      = 
| leader_title_2     = 
| leader_name_2      = 
| footnotes          = 
| blank_title_1           = સગવડો
| blank_value_1           = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[આંગણવાડી]],
| blank_title_2           = મુખ્ય વ્યવસાય
| blank_value_2           = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]]
| blank_title_3           = મુખ્ય ખેત-ઉત્પાદનો
| blank_value_3           = [[નાગલી]], [[ડાંગર]], [[વરાઇ]], [[અડદ]] 
| blank_title_4           = મુખ્ય બોલી
| blank_value_4           = [[કુકણા બોલી]]
}}

'''કોલવેરા''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત|ગુજરાત રાજ્યના]] દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા [[વલસાડ જિલ્લો|વલસાડ જિલ્લામાં]] આવેલા અને [[મહારાષ્ટ્ર|મહારાષ્ટ્ર રાજ્યને]] અડીને આવેલા એવા [[કપરાડા તાલુકો|કપરાડા તાલુકામાં]] આવેલું એક ગામ છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]] તેમ જ [[આંગણવાડી]]ની સગવડ પ્રાપ્ય છે. કોલવેરા ગામમાં ૧૦૦ ટકા [[આદિવાસી]] લોકો વસે છે. આ ગામ જંગલોથી ભરપૂર ડુંગરાળ પ્રદેશમાં આવેલું છે. અહીંના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]] અને [[પશુપાલન]] છે. અહીં [[નાગલી]], [[ડાંગર]], [[વરાઇ]] જેવાં ધાન્યો પાકે છે. અહીંના લોકો [[કુકણા બોલી]] બોલે છે, જે [[ગુજરાતી ભાષા]]થી એકદમ અલગ હોય છે.

આ ગામથી નજીકનું હવાઇમથક દક્ષિણ દિશામાં [[મુંબઇ]] તેમ જ ઉત્તર દિશામાં [[સુરત]] ખાતે આવેલું છે.

{{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}}

[[શ્રેણી:કપરાડા તાલુકો]]
[[શ્રેણી:વલસાડ જિલ્લો]]</text>
      <sha1>3ribwdgc05rbq90kts19s3r2hardx78</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ગૂગલ અર્થ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11150</id>
    <revision>
      <id>901521</id>
      <parentid>875272</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T01:35:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>901521</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="123913" sha1="rm593ffqud9j3bbhkfz5pw7dhhkzv56" xml:space="preserve">{{ભાષાંતર}}
{{Infobox Software
| name                   = Google Earth
| logo                   = [[ચિત્ર:GoogleEarthLogo.JPG]]
| screenshot             = [[ચિત્|300px]]
| caption                = Screenshot of Google Earth in [[Windows Vista]]
| developer              = [[Google]]
| released               = mid 2006
| latest_release_version = 4.3.7284.3916
| latest_release_date    = {{release date and age|2008|7|13}}
| programming language   = 
| size                   = 25MB
| operating system       = [[Microsoft Windows|Windows]] [[Windows 2000|2000]], [[Windows XP|XP]] &amp; [[Windows Vista|Vista]], [[Mac OS X]], [[Linux]]
| language               = English, Swahili, German, Dutch, French, Spanish, Italian, Japanese and Traditional Chinese
| genre                  = [[Virtual globe]]
| license                = [[Freeware]]/[[Proprietary software|Proprietary]]
| website                = http://earth.google.com/
}}

'''ગૂગલ અર્થ''' [[આભાસી ભૂમંડલ|વાસ્તવિક ભૂમંડલ]] ([[:en:virtual globe|virtual globe]]) ચિત્રણ નો એક એવું કાર્યક્રમ છે જેના પ્રારમ્ભ માં અર્થ વ્યૂઅર નામ આપવામાં આવ્યું, તથા તેને [[કીહોલ, ઇંક]] ([[:en:Keyhole, Inc|Keyhole, Inc]]) દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે, જે ૨૦૦૪ માં [[ગૂગલ]] દ્વારા અધિગ્રહિત કરવામાં આવેલી એક કંપની છે.આ કાર્યક્રમ [[ઉપગ્રહ ચિત્રાવલી]] ([[:en:satellite imagery|satellite imagery]]), [[હવાઈ છાયાંકન]] ([[:en:aerial photography|aerial photography]]) તથા  [[ભૌગોલિક સૂચના પ્રણાલી]] ([[:en:geographic information system|GIS]]) [[કંપ્યૂટર ગ્રાફિક્સ|ત્રિ આયામી]] ([[:en:computer graphics|3D]]) ભૂમંડલ થી પ્રાપ્ત ચિત્રોં નું [[અધ્યારોપણ]] ([[:en:superimposition|superimposition]]) કરીને ધરતી નું ચિત્રણ કરે છે. આ ત્રણ વિભિન્ન અનુજ્ઞપ્તિયોં નાં અધીન ઉપલબ્ધ છે: ગુગલ અર્થ, એ એક મફત માં વાપરી શકાય એવું સોફ્ટવેર છે. ગુગલ અર્થ ની સાથે ગુગલ દ્વારા ગુગલ અર્થ પ્લસ કે જે $ ૨૦/વર્ષ થી વાપરી સકાય છે અને તેના થી પણ વધુ ધંધાકીય કર્યો માટે ગુગલ તરફ થી ગૂગલ અર્થ પ્રો પણ તૈયાર કરવા માં આવ્યું છે જેની કિંમત $ ૪૦૦/વર્ષ છે.&lt;ref name=&quot;Google Earth Product Family&quot;&gt;&lt;!--Translate this template and uncomment
{{cite web |url=http://earth.google.com/products.html| title= Google Earth Product Family| accessdate = 2007-08-05}}
--&gt;&lt;/ref&gt; 

મે ૨૦૦૬ આ ઉત્પાદન નું નામ બદલીને ગૂગલ અર્થ કરી દેવામાં આવ્યું ,  જે વર્તમાન માં [[માઇક્રોસૉફ્ટ વિન્ડોજ઼]] ([[:en:Microsoft Windows|Microsoft Windows]]) [[વિન્ડોજ઼ ૨૦૦૦|૨૦૦૦]] ([[:en:Windows 2000|2000]]), [[વિન્ડોજ઼ XP|એક્સ પી]] અને [[વિન્ડોજ વિસ્ટા|વિસ્તા]], [[મેક OS X]] ([[:en:Mac OS X|Mac OS X]]) ૧૦.૩.૯ તથા , [[લિનક્સ|લિનક્સ]]([[12 જૂન|૧૨ જૂન]], [[2006|૨૦૦૬]] એ બહાર પડેલ) તથા [[ફ્રી BSD|ફ્રી BSD]] ([[:en:FreeBSD|FreeBSD]]) થી યુક્ત [[અંગત કંપ્યૂટર|અંગત કંપ્યૂટરોં]] ([[:en:personal computer|personal computer]]) પર ઉપયોગ માટે ઉપલબ્ધ છે. ગૂગલ અર્થ [[ફ઼ાયરફ઼ૉક્સ|ફાયરફૉક્સ]] , [[IE ૬|IE 6]] ([[:en:IE6|IE6]]) અને [[IE ૭|IE 7]] ([[:en:IE7|IE7]]) માટે એક  બ્રાઉઝર પ્લગ-ઇન ( [[2 જૂન|02 જૂન]] , [[૨૦૦૮|2008]] એ બહાર પડેલ) ના રૂપ માં પણ ઉપલબ્ધ છે. એક અદ્યતન કીહોલ આધારિત ક્લાઇંટ ને જારી કરવાની સાથ, ગૂગલ એ પોતાનાં વેબ આધારિત પ્રતિચિત્રણ સૉફ઼્ટવેયર માં અર્થ ડેટાબેસ નિ ચિત્રાવલી પણ શામેલ કરી છે.વર્ષ ૨૦૦૬ નાં મધ્યમાં જનતા માટે ગૂગલ અર્થ જારી થવાની સાથે [[2006|૨૦૦૬]] તથા [[૨૦૦૭]] ની વચ્ચે [[આભાસી ભૂમંડલ]] ([[:en:virtual globes|virtual globes]]) પર મીડિયા કવરેજ માં દસ ગણા થી પણ અધિક ની વૃદ્ધિ થય તથા [[ભૂ સ્થાનિક|ભૂસ્થાનિક]]  ([[:en:geospatial|geospatial]])તકનીકોં માં અનુપ્રયોગોં માં &lt;ref name=&quot;Media Coverage of Geospatial Platforms&quot;&gt;&lt;!--Translate this template and uncomment
{{cite web |url=http://www.geospatialweb.com/figure-4| title=Media Coverage of Geospatial Platforms| accessdate = 2007-08-05}}
--&gt;&lt;/ref&gt;જનતા ની રૂચિ વધી ગઈ.

== વિહાંગવલોકન ==

[[ચિત્ર:Google earth Flatirons shot.JPG|thumb|right|250px|[[બોલ્ડર, કોલૉરાડો]] ([[:en:Boulder, Colorado|Boulder, Colorado]])માં ગૂગલ અર્થ દ્વારા [[ફ્લેટિરોન્સ]] ([[:en:Flatirons|Flatirons]])ની પ્રસ્તુતિ]]

ગૂગલ અર્થ ધરતીની સપાટીનાં ઉપગ્રહ પરથી સ્વયંસંચાલિત કેમેરા દ્વારા પાડવામાં આવેલાં અલગ અલગ આવર્તનની તસવીરોને પ્રદર્શિત કરે છે, જેના વડે ઉપયોગકર્તા માર્ગો, મકાનો, વાહનો, નદીઓ, તળાવો વગેરેનું [[વિહંગ દ્રશ્ય]] જોઇ શકે છે. ઉપલબ્ધ આવર્તનનું સ્તર કંઇક અંશે રુચિકર બિંદુઓ પર આધારિત છે, પરંતુ અધિકતમ ભૂમિ (કેટલાક ટાપુઓ સિવાય) ઓછામાં ઓછા ૧૫ મીટરના આવર્તન પર આવરી લેવામાં આવી છે.&lt;ref&gt;[http://earth.google.com/data.html ગૂગલ અર્થ કવરેજ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071215121224/http://earth.google.com/data.html |date=2007-12-15 }} : ગૂગલ અર્થ કવરેજની આભાસી પ્રસ્તુતિ દર્શાવતાં નક્શા.&lt;/ref&gt; ઉદાહરણ તરિકે [[મેલબોર્ન]], [[લાસ વેગાસ]] અને [[કેમ્બ્રિજ, મેસેચ્યુસેટ્સ]]નાં નક્શા ૧૫ સે.મી. (૬ ઇંચ)નાં સર્વાધિક આવર્તનમાં જોવા મળે છે. ગુગલ અર્થ, વપરાશકર્તાઓને અમુક દેશો (દા.ત. [[યુ.એસ.|અમેરિકા]], [[યુ.કે.]], વિગેરે)માં, સરનામા શોધવા, એક સ્થળેથી બીજા સ્થળે જવાનો માર્ગ શોધવા, જે તે સ્થળનાં અક્ષાંશ-રેખાંશ લખવા અથવા ફક્ત માઉસનાં ઉપયોગથી કોઈ પણ સ્થળ શોધવા માટેની સહુલીયત કરી આપે છે. 

ગૂગલ અર્થ [[નાસા]] કે [[શટલ રાડાર ટોપોગ્રાફી મિશન]] ([[:en:Shuttle Radar Topography Mission|Shuttle Radar Topography Mission]]) (એસ આર ટી એમ)દ્વારા સંગ્રહીત [[ડિજિટલ એલિવેશન મૉડલ|ડિજીટલ એલિવેશન મૉડલ]] ([[:en:digital elevation model|digital elevation model]]) (ડી ઈ એમ) ડેટા નો  પણ ઉપયોગ કરે છે.

	
	તેનું તાત્પર્ય છે કે કોઈ પણ [[ગ્રૈન્ડ કૈન્યન|ગ્રૈંડ કૈનયન]] અથવા [[માઉંટ એવરેસ્ટ]] ને અન્ય [[ઇલેક્ટ્રૉનિક માનચિત્ર|માનચિત્ર કાર્યક્રમોં/સાઇટ્સ]] ([[:en:Electronic map|map programs/sites]]) માં દ્વિઆયામી રૂપ માં જોવાની બદલે ત્રિ [[આયામ|આયામી]] ([[:en:dimension|dimension]]) રૂપ માં જોઈ સકાય છે.  નવેમ્બર, ૨૦૦૬  પશ્ચાત્ થી માઉંટ એવરેસ્ટ સહિત બહુ પર્વતીય ચોટિયોં ની ત્રિઆયામી છવિયોં માં , એસ આર ટી એમ કવરેજ&lt;ref&gt;&lt;!--Translate this template and uncomment
{{cite web|url=http://bbs.keyhole.com/ubb/showthreaded.php/Cat/0/Number/695033/an/latest/page/0#695033|title=Google Earth Community: Nov. 23rd - Thanksgiving Day imagery update}}
--&gt;&lt;/ref&gt; નાં અંતરાલોં ને ભરવા માટે  સંપૂરક ડી ઈ એમ ડેટા નો ઉપયોગ કરની સુધાર કરવામાં આવેલ છે. 

આ અનુપ્રયોગોં નો ઉપયોગ કરનારા મોટા ભાગ ના લોકો પોતાનો ડેટા પણ આમાં જોડે છે તથા તેણે વિભિન્ન સ્રોતોં જેવાં કે બી બી એસ અથવા નીચે નાં ખંડ માં આપેલ લિંક માં ઉલ્લિખિત બ્લૉગ્સ નાં માધ્યમ થી ઉપલબ્ધ કરાવે છે.  ગૂગલ અર્થ ધરતી ની સતહ પર આચ્છાદિત બધાં પ્રકાર ની છવિયોં ને પ્રર્દશિત કરવામાં સમર્થ છે તથા એક [[વેબ માનચિત્ર સેવા]] ([[:en:Web Map Service|Web Map Service]]) ક્લાઇંટ પણ છે.  ગૂગલ અર્થ, [[કીહોલ માર્કઅપ લૈંગ્વેજ]] ([[:en:Keyhole Markup Language|Keyhole Markup Language]])( કે એમ એલ) નો ઉપયોગ કરતા  ત્રિ આયામી [[ભૂ સ્થાનિક]] ([[:en:Geospatial|Geospatial]]) ડેટા નાં પ્રબંધન માં મદદગાર સિદ્ધ થાય છે.  

ગૂગલ અર્થ ભવનોં તથા સંરચનાઓં(જેવા કે પુલ આદિ) ને ત્રિઆયામી રૂપ માં પ્રર્દશિત કરવા માં સક્ષમ છે,  જેમાં [[સ્કેચ અપ|સ્કેચઅપ]] ([[:en:SketchUp|SketchUp]]), એક [[ત્રિઆયામી મૉડલિંગ]] ([[:en:3D modeling|3D modeling]])કાર્યક્રમ ના ઉપયોગ થી ઉપયોગકર્તાઓં ની પ્રસ્તુતિયો શામિલ થાય છે.

ગૂગલ  અર્થ નાં પાછલાં સંસ્કરણોં માં (ચૌથા સંસ્કરણ થી પહલાં), ત્રિઆયામી ભવન માત્ર અમુક જ નગરોં માં દેખાડવામાં આવતાં હતાં, તેણી પણ પ્રસ્તુતિ ખ઼રાબ હતી અને તેમાં નો'તી દેખાતી. હવે,આખી દુનિયાં માંથી ઘણા બાંધકામો અને બિલ્ડીંગો ત્રિઆયામી ભવન માં ઉપલ્બ્ધ છે.
અગસ્ત ૨૦૦૭ માં [[હૈમ્બર્ગ]] ([[:en:Hamburg|Hamburg]]) ઐવું પહેલું શહેર બન્યું જે પૂરી રીતે, પોતની બનાવટ ની સાથે ત્રિ-આયામી માં જોવાય શકાયું.   ૧૬ જનવરી, ૨૦૦૮ ના રોજ [[વેસ્ટપોર્ટ, કાઉંટી માયો|વેસ્ટપોર્ટ]] ([[:en:Westport, County Mayo|Westport]]) નું આયરિશ કસ્બું ગૂગલ અર્થ માં ત્રિ-આયામી ચિત્ર ની સાથે સમ્મિલિત કરવામાં આવ્યું.   'વેસ્ટપોર્ટ ત્રિઆયામી' મૉડલ ત્રિઆયામી ચિત્ર બનાવવા વાળીફ઼ર્મ માં એમ ૩ ટી ડી  દ્વારા લાંબી દૂરી ની લેજર સ્કૈનિંગ તકનીક તથા  ડિજિટલ ફોટોગ્રાફી નો પ્રયોગ કરતાં તૈયાર કરવામાં આવ્યું હતું અને એક આયરિશ ક઼સ્બાને આ પ્રકાર તૈયાર કરવામાં આવેલું પહેલું મૉડલ છે.  કારણ કે આને સ્થાનીય સરકારોંએ પોતનાં [[શહેર નિયોજન]] ([[:en:town planning|town planning]])  નાં કાર્ય હેતુ મદદ કરવાનાં  ઉદ્દેશ્ય થી વિકસિત કરવામાં આવેલું હતું, આથી આમાં ગૂગલ અર્થ મેં મળતી સર્વોચ્ચ રિજ઼ૉલ્યૂશન કી ફ઼ોટો-રિયલિસ્ટિક બનાવટ સમાવિષ્ટ છે.ગૂગલ કે ત્રિ આયામી વેયરહાઉસ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://sketchup.google.com/3dwarehouse/ |title=ત્રિઆયામી વેયરહૉઉસ&lt;!--બી ઓ ટી ઉત્પન્ન શીર્ષક--&gt; |access-date=2009-04-28 |archive-date=2011-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110224051633/http://sketchup.google.com/3dwarehouse/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  તથા અન્ય વેબસાઇટ્સ નાં માધ્યમ થી વિશ્વ નાં કતિપય ભવનોં અને ઇમારતોં નું ત્રિ આયામી પ્રતિપાદન ઉપલબ્ધ છે.

અત્યારે હાલ મેં ગૂગલે એક વધુ સુવિધા ને આમાં સમ્મિલિત કરી છે, જેનાથી દરેક બસો ગજ઼ ની દૂરી પર લૂપ માં ટ્રૈફ઼િક ની ગતિ પર નિગરાની રાખી શકાય છે.

[[15 અપ્રૈલ]][[૨૦૦૮|2008]] ના રોજ જારી કરવામાં આવેલ 4.3 સંસ્કરણ માં, [[ગૂગલ સ્ટ્રીટ વ્યૂ]] ([[:en:Google Street View|Google Street View]]) ને કાર્યક્રમ માં પૂરી રીતે એકીકૃત કરવામાં આવ્યું જેનાથી કાર્યક્રમ કેટલાં સ્થાનોં પર સ્ટ્રીટ લેવલ વ્યૂ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં સમર્થ થયું.

=== સ્કાઈ મૉડ ===
&lt;!--Translate this template and uncomment
{{main|Google Sky}}
--&gt;
[[ચિત્ર:Google Earth Sky.png|thumb|right|300px|વિંન્ડોઝ વિસ્ટા માં સ્કાઈ વ્યૂઇંગ મોડ માં ગુગલ અર્થ]], [[22 અગસ્ત]] [[૨૦૦૭|2007]] ના રોજ જારી કરાયેલ 4.2 સંસ્કરણ માં, ગૂગલ અર્થે તારા અને ખગોળિય છબિયોં ને જોવાં માટે સ્કાઈ ઉપકરણ જોડ્યું.&lt;ref&gt;&lt;!--Translate this template and uncomment
{{cite web
 | title =Explore the sky with Google Earth
 | publisher =Google
 | date= 2007-08-22
 | url =http://earth.google.com/sky/skyedu.html
 | accessdate =2007-08-22 }}
--&gt;&lt;/ref&gt;
'''[[ગૂગલ સ્કાઈ]] ([[:en:Google Sky|Google Sky]])'''ને [[ગૂગલ]] એ બાલ્ટીમોર સ્થિત [[સ્પેસ ટેલીસ્કોપ સાઇંસ ઇંસ્ટીટ્યૂટ]] ([[:en:Space Telescope Science Institute|Space Telescope Science Institute]]) ની સાથે તૈયાર કર્યું છે, જો કે [[હબલ સ્પેસ ટેલિસ્કોપ]] ([[:en:Hubble Space Telescope|Hubble Space Telescope]]) ના માટે વિજ્ઞાન પ્રચાલન કેન્દ્ર છે. સ્પેસ ટેલીસ્કોપ સાઇંસ ઇંસ્ટીટ્યૂટ નાં ડૉ. [[અલ્બર્ટો કોન્ટિ]]  ([[:en:Alberto Conti|Alberto Conti]]) અને આને વિકસિત કરવામાં તેમનાંસહયોગી ડૉ. [[કૈરોલ ક્રિશ્ચન]] ([[:en:Carol Christian|Carol Christian]]) એ ૨૦૦૭&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://technology.newscientist.com/article/dn12523 |title=સ્ટાર્સ-ટેક મેં સેલેસ્ટિયલ એડ-ઑન ને ગૂગલ અર્થ કી ઓર ઇશારા કિયા - 22 અગસ્ત, 2007 - ન્યૂ સાઇંટિસ્ટ ટેક&lt;!--બી ઓ ટી ઉત્પન્ન શીર્ષક--&gt; |access-date=2009-04-28 |archive-date=2008-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081011033053/http://technology.newscientist.com/article/dn12523 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; થી સાર્વજનિક ચિત્રોં ને સમ્મિલિત કરવાં તથા સાથ જ કી સર્વેક્ષણોં માટે હબલ એડવાંસ્ડ કૈમરે થી ખેચંવામાં આવેલ રાલેખીય સંચિત ડાટા માં રંગીન ચિત્રોં ને પણ સમ્મિલિત કરવાની યોજના બનાવીં.નવાં-નવાં [[હબલ]] ([[:en:Hubble|Hubble]])ચિત્રોં ને તે જારી થતાં જ ગૂગલ સ્કાઈ કાર્યક્રમ મેં સમ્મિલિત કરવામાં આવશે. મલ્ટી-વેવલેંથ ડેટા, પ્રમુખ ઉપગ્રહોં તથા તેમની કક્ષાઓં ની સ્થતિ જેવી નવી સુવિધાઓ તથા સાથે સાથે શૈક્ષણિક સંસાધન પણ ગૂગલ અર્થ સમુદાય ને ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવશે.!!!અનુવાદ બાકી!!!સ્કાઈ મોડ પર તારામંડલોં, નક્ષત્રોં,  આકાશ ગંગાઓં તથા ગ્રહોં વ ઉનકી કક્ષાઓં કો પ્રદર્શિત કરને વાલે એનિમેશન દેખે જા સકતે હૈં.[[વી ઓ ઇવેંટ|વીઓ ઈવેંટ]]  ([[:en:VOEvent|VOEvent]]) પ્રોટોકૉલ કે ઉપયોગ સે હાલ હી મેં ઘટિત ખગોલશાસ્ત્રીય ગતિવિધિયોં કા એક રીયલ-ટાઇમ ગૂગલ સ્કાઈ [[મૈશ અપ(વેબ એપ્લિકેશન હાઇબ્રિડ)|મૈશઅપ]] ([[:en:Mashup (web application hybrid)| mashup]])[http://voeventnet.org/ વીઓ ઈવેંટ નેટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150306010249/http://www.voeventnet.org/ |date=2015-03-06 }}  કે સહયોગ સે ઉપલબ્ધ કરાયા જા રહા હૈ.ગૂગલ અર્થ માનચિત્રોં કા પ્રત્યેક પાઁચ મિનટ પર અદ્યતન કિયા જાતા હૈ.

ગૂગલ સ્કાઈ કો[[માઇક્રોસૉફ્ટ]] [http://crave.cnet.com/8301-1_105-9881229-1.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080318231054/http://crave.cnet.com/8301-1_105-9881229-1.html |date=2008-03-18 }}કે આને વાલે ઉત્પાદ [[વિશ્વ વ્યાપી દૂરદર્શી]] ([[:en:WorldWide Telescope|WorldWide Telescope]]) સે પ્રતિયોગિતા કા સામના કરના પડ઼ેગા, જિસકે જલ્દ હી આને કી આશા હૈ. &lt;ref&gt;[http://www.techcrunch.com/2008/02/18/microsoft-to-announce-worldwide-telescope-on-january-27/ માઇક્રોસૉફ્ટ ૨૭ ફરવરી કો વિશ્વ વ્યાપી દૂરદર્શી કી ઘોષણા કરેગા], [[ટેક ક્રંચ]] ([[:en:TechCrunch|TechCrunch]]) ,ફ઼ર.   ૮,૨૦૦૮ &lt;/ref&gt; 

[[13 માર્ચ|૧૩ માર્ચ]], [[૨૦૦૮]] કો ગૂગલ ને ગૂગલ સ્કાઈ કા વેબ-આધારિત સંસ્કરણ તૈયાર કિયા જો કિ યહાઁ પર ઉપલબ્ધ હૈhttp://www.google.com/sky/.  

=== સ્ટ્રીટ વ્યૂ ===
&lt;!--Translate this template and uncomment
{{main|Google Street View}}
--&gt;
[[15 અપ્રૈલ|૧૫ અપ્રૈલ]], [[૨૦૦૮]] કો ૪.૩ સંસ્કરણ કે સાથ ગૂગલ ને અપને [[ગૂગલ સ્ટ્રીટ વ્યૂ|સ્ટ્રીટ વ્યૂ]] ([[:en:Google Street View|Street View]]) કો પૂર્ણ રૂપ સે ગૂગલ અર્થ કે સાથ સંયુક્ત કર દિયા. 

ગૂગલ સ્ટ્રીટ વ્યૂ ૩૬૦ અંશોં પર સડ઼ક સ્તર કે પરિદૃશ્ય ઉપલબ્ધ કરાતા હૈ ઔર ઉપયોગકર્તાઓં કો ચયનિત નગરોં કે ભાગોં ઔર ઉનકે આસ પાસ કે મહાનગરીય ક્ષેત્રોં કા જ઼મીની સ્તર પર અવલોકન કરને મેં સક્ષમ બનાતા હૈ .૨૫ મઈ ૨૦૦૭ કો જબ ઇસે [[ગૂગલ માનચિત્ર|ગૂગલ માનચિત્રોં  કે લિએ]]  ([[:en:Google Maps|Google Maps]])આરમ્ભ કિયા ગયા થા તબ કેવલ પાઁચ નગરોં કો  સમ્મિલિત કિયા ગયા થા .ઔર તબ સે ૪૦ સે અધિક અમેરિકી નગરોં તક ઇસકા વિસ્તાર હો ગયા હૈ ઔર ઇસમેં અનેક નગરોં કે ઉપનગરોં  ઔર કુછ નગરોં કે આસ પાસ કે ઉપનગર સમ્મિલિત હૈં. 

જબ ગૂગલ સ્ટ્રીટ વ્યૂ કા પરિચાલન કિયા જાતા હૈ તો યહ મોટર વાહન પર લગે એક કૈમરે દ્વારા પહલે સે લિએ ગએ ચિત્રોં કો પ્રર્દશિત કરતા હૈ, ઔર સ્ક્રીન પર દર્શાએ ગએ ચિત્ર ચિન્હોં પર ક્લિક કરને કે લિએ માઉસ કા ઉપયોગ કરકે ઇસે અપની યાત્રા કી દિશા મેં સંચાલિત કિયા જા સકતા હૈ .ઇન સાધનોં કે ઉપયોગ સે ચિત્રોં કો કિસી ભી દિશા તથા વિવિધ કોણોં સે વિભિન્ન આકારોં મેં દેખા જા સકતા હૈ .

=== વિકિપીડિયા અને પૈનોરૈમિયો એકીકરણ ===
દિસમ્બર ૨૦૦૬ મેં ગૂગલ અર્થ ને  જ્યોગ્રાફિક વેબ નામક એક નયા  સ્તર સમ્મિલિત કિયા જિસમેં [[વિકિપીડિયા]]ઔર[[પૈનોરૈમિયો]] ([[:en:Panoramio|Panoramio]])  કે સાથ એકીકરણ સમ્મિલિત હૈ.  વિકિપીડિયા મેં, &lt;!--Translate this template and uncomment
{{srlink|Template:Coord|Coord templates}}
--&gt;કે માધ્યમ સે નિર્દેશાંકોં  કે લિએ પ્રવિષ્ટિયાઁ નિકાલ દી જાતીં હૈં યદિ વિકિપીડિયા યા પૈનોરૈમિયો પ્રવિષ્ટિયાઁ દિખાને વાલે વિકલ્પોં કો ચુના જાતા હૈ તો ઉપયોગકર્તાઓં  કો  અપને ખુલે હુએ ગૂગલ અર્થ વ્યૂ મેં ક્લિક કિએ જા સકને વાલે બિન્દુ મિલેંગે .જબ ઇનમેં સે કિસી બિન્દુ કો ચુના જાતા હૈ તો ઉપયોગકર્તા કો ગૂગલ અર્થ મેં હી વિકિપીડિયા યા પૈનોરૈમિયો કી પ્રવિષ્ટિયાઁ દિખાયી દેંગી . [[વિકિપીડિયા:WikiProjekt Georeferenzierung/Wikipedia-World/en|વિકિપીડિયા-વર્લ્ડ  ]] પરિયોજના કી એક કમ્યુનિટી -લેયર ભી હૈ.અંતનિર્હિત વિકિપીડિયા લેયર કે અતિરિક્ત ઔર નિર્દેશાંકોં કા પ્રયોગ કિયા ગયા હૈ, વિભિન્ન ટાઇપ પ્રર્દશિત કિએ ગએ હૈં ઔર વિભિન્ન ભાષાઓં કા નિર્વહન કિયા ગયા હૈ.        દેખેં *[http://tools.wikimedia.de/~kolossos/world-link.php?lang=en ડાયનેમિક ] રેસ્પ .[http://www.webkuehn.de/hobbys/wikipedia/geokoordinaten/index.htm  સ્ટેટિક ] લેયર.    [[30 મઈ]][[૨૦૦૭|2007]] કો ગૂગલ દ્વારા યહ ઘોષણા કી ગઈ કિ વહ [[પૈનોરૈમિયો]]  ([[:en:Panoramio|Panoramio]])કો અધિગ્રહિત કર રહા હૈ.&lt;ref&gt;&lt;!--Translate this template and uncomment
{{cite web|url=http://www.google.com/intl/en/press/annc/annc_panoramio.html|title=Google is planning to acquire Panoramio|publisher=google.com}}
--&gt;&lt;/ref&gt;

=== પ્રભાવ ===
ગુગલ અર્થ ઈન્ટરફેસ અને [[નીલ સ્ટીફન્સન]] ([[:en:Neal Stephenson|Neal Stephenson]])ના [[સાઇ-ફાઇ]]  ([[:en:sci-fi|sci-fi]]) ક્લાસીક '' [[સ્નો ક્રેશ]]  ([[:en:Snow Crash|Snow Crash]])''માં સ્પષ્ટ સમાનતા છે.	

વાસ્તવમાં ગુગલ અર્થના એક સહસંસ્થાપકે દાવો કર્યો કે ગુગલ અર્થને '' સ્નો ક્રેશ '',&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.webuser.co.uk/news/227346.html |title=વેબ ઉપયોગકર્તા- ગુગલ અર્થ સાક્ષાત્કાર |access-date=2009-04-28 |archive-date=2020-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523070130/http://subscribe.webuser.co.uk/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;ના સમદૃશ્ય બનાવવામાં આવ્યું હતું, જ્યારે એક અન્ય  સહસંસ્થાપકે કહ્યું કે  આ ''[[દસના ઘાતાંક|પાવર્સ ઓફ ટેન]] ([[:en:Powers of Ten|Powers of Ten]])''.&lt;ref name=&quot;google_earth1&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.brownianemotion.org/2006/07/24/notes-on-the-origin-of-google-earth/ |title=ગુગલ અર્થની ઉત્પત્તિ પર એવિ બાર-જે'એવ (પૂર્વગામી કીહોલથી ગુગલ અર્થ સુધી) |access-date=2009-04-28 |archive-date=2008-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012224315/http://www.brownianemotion.org/2006/07/24/notes-on-the-origin-of-google-earth/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;વડે પ્રેરિત હતું. વસ્તુત: ગુગલ અર્થ ઓછામાં ઓછુ [[સિલિકોન ગ્રાફિક્સ]]   ([[:en:Silicon Graphics|Silicon Graphics]]) પ્રદર્શન વડે આંશિક રુપે પ્રેરીત હતું જેને &quot;અંતરીક્ષથી આપની સમક્ષ&quot; લાવવામાં આવે છે, જે અંતરીક્ષથી  [[સ્વિસ અલ્પ્સ|સ્વિસ આલ્પ્સ]] ([[:en:Swiss Alps|Swiss Alps]])માં અને ત્યારબાદ [[મેટરહોર્ન]]  ([[:en:Matterhorn|Matterhorn]])માં ઝૂમ એટલે કે મોટા કદનાં કરવામાં આવ્યાં હતાં. &lt;ref&gt;[http://bnhsu.wordpress.com/2007/04/30/google-earth-from-space-to-your-faceâ¦and-beyond/  ગુગલ અર્થ : અંતરીક્ષથી આપની સમક્ષ ......અને એનાથી પણ પર ]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

આ અસીમ વાસ્તવિકતા &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.futuretech.blinkenlights.nl/ir_techreport.html |title=અસીમ વાસ્તવિકતા તકનીકી અહેવાલ &lt;!--બી ઓ ટી જનીત શીર્ષક--&gt; |access-date=2009-04-28 |archive-date=2016-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160111132332/http://www.futuretech.blinkenlights.nl/ir_techreport.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;ના લોન્ચીંગના સમયનું પ્રદર્શન હતું જેમાં [[ક્લિપ માનચિત્રણ|ક્લિપ મેપિંગ]] ([[:en:Clip Mapping|Clip Mapping]])નું સમર્થન હતું અને જે હાર્ડવેર ટેક્સચર પેજિંગ ક્ષમતા (હાલાંકિ ઇસમેં ક્લિપ મૈપિંગ કા ઉપયોગ નહીં થા) અને ''Powers of Ten&quot; દ્વારા પ્રેરિત હતું. પ્રથમ ગૂગલ અર્થ કાર્યાન્વયન જેને અર્થ વ્યૂઅર કહેવાય છે. [[આંતરિક ગ્રાફ઼િક્સ|આંતરિક ગ્રાફિક્સ]] ([[:en:Intrinsic Graphics|Intrinsic Graphics]])થી [[ક્રિસ ટેનર]] ([[:en:Chris Tanner|Chris Tanner]])ના [[ક્લિપ માનચિત્રણ|ક્લિપ મૈપિંગ]] ([[:en:Clip Mapping|Clip Mapping]])ટેક્સચર પેજિંગ ની સૉફ્ટવેયર આધારિત કાર્યાન્વયન પ્રણાલી નાં પ્રદર્શન કે રૂપ માં નિકળયું છે તથા આને કી હોલ ઇંક ની જેમ પ્રચારિત કરવામાં આવ્યાં.અર્થ વ્યૂઅર સહજ સરંચના ની પેજિંગ પ્રણાલી ની ચરમ ક્ષમતાઓં ની અપરિહાર્ય સિદ્ધિ હતી અને  અર્થ વ્યૂઅર પર કાર્ય કરી રહેલા અનેક વ્યક્તિ  સિલિકૉન ગ્રાફિક્સ નાં પૂર્વ છાત્રો હતાં.

== વિનિર્દેશન ==
&lt;!--ટિપ્પણી સહિત બતાયા ક્યોંકિ ચિત્ર હટા દિયા ગયા થા: [[છવિ: ગૂગલ અર્થ ડિફ઼ૉલ્ટ ઇંટરફ઼ેસ ઔર stars.png px thumb ગૂગલ અર્થ વાતાવરણ પ્રભાવોં ઔર સમુદ્રતલ કે સાથ આતા હૈ.--&gt;
* નિર્દેશાંક પ્રણાલી અને પ્રક્ષેપ
** ગૂગલ અર્થ ની આંતરિક નિર્દેશાંક પ્રણાલી ૧૯૮૪(ડબલ્યૂ જી એસ ૮૪ ) કી  [[ડબલ્યૂ જી એસ ૮૪|વિશ્વ ભૂ - ગણિતીય પ્રણાલી]] ([[:en:WGS84|World Geodetic System]]) પર  ભૂગોલીય નિર્દેશાંક(અક્ષાંશ /દેશાંતર )છે. 
** ગૂગલ અર્થ ધરતી ને એ પ્રકારે બતાવે છે જેવી કોઇ ઉન્નત પ્લેટફાર્મ જેમ કે કોઇ વાયુયાન કે પરિક્રમા કરતા ઉપગ્રહ થી દેખાય છે. આ પ્રભાવ ને પ્રાપ્ત કરવાં માટે જે પ્રક્ષેપ નો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે , તેને  [[વ્યાપક પરિપ્રેક્ષ્ય પ્રક્ષેપ|સામાન્ય પ્રક્ષેપ કહેવાય છે]]  ([[:en:General Perspective Projection|General Perspective]]).આ [[વર્તની-વિષયક પ્રક્ષેપ (માનચિત્રકારી)|લમ્બકોણીય પ્રક્ષેપ]] ([[:en:Orthographic projection (cartography)|Orthographic projection]]),ની સમાન છે ફરક એ છે કે પરિદૃશ્ય નું બિન્દુ એક સીમિત દૂરી (ધરતી ની નજીક ) પર છે નહિં કે અસીમિત(ગહન અન્તરિક્ષ )દૂરી પર.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www1.webng.com/azimuthal/earth_proj.html |title=જી ઈ પ્રક્ષેપ&lt;!--બી ઓ ટી જનિત શીર્ષક--&gt;  |access-date=2009-04-28 |archive-date=2009-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090208201338/http://www1.webng.com/azimuthal/earth_proj.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 
* પ્રારંભિક રિજ઼ૉલ્યૂશંસ
** અમેરિકા : ૧૫ મીટર (કુછ રાજ્ય પૂર્ણતઃ ૧ મીટર માં છે અથવા અધિક )
** જર્મની, સ્વિટ્જરલૈંડ, નીદરલૈંડ્સ, ડેનમાર્ક, ઇંગ્લૈંડ, એંડોરા, લક્જેમ્બર્ગ, લિચેંસ્ટાઇન, સેન મેરિનો, વેટિકન સિટી. 1 મી. કે તેનાથી બેહતર
** ચેક ગણરાજ્ય ,સ્લોવાકિયા ,હંગરી : ૨.૫ મીટર (મધ્યમ રિજ઼ૉલ્યૂશન) 
** ગ્લોબલ: સામાન્યતઃ 15 મી( અમુક ક્ષેત્ર , જેવા કે [[અંટાર્કટિકા|અન્ટાર્કટિકા]]અત્યંત કમ રિજ઼ૉલ્યૂશન માં છે) પરંતુ આ અપલોડ કરેલ ઉપગ્રહ/હવાઈ ચિત્ર ની ગુણવત્તા પર નિર્ભર કરતા છે.
* સામાન્ય સ્તર કે ઉચ્ચ રિજ઼ૉલ્યૂશંસ
** અમેરિકા : ૧ મીટર, ૦.૬ મીટર, ૦.૩ મીટર,૦.૧૫ મીટર (અત્યંત વિરલે; ઉદા.[[કૈમ્બ્રિજ, એમ એ|કૈમ્બ્રિજ]]  ([[:en:Cambridge, MA|Cambridge]]અને  ગૂગલ કૈમ્પસ,   કે [[ગ્લેનડેલ, સી એ|ગ્લેનડેલ]] ([[:en:Glendale, CA|Glendale]]))
** યૂરોપ :૦.૩મીટર, ૦.૧૫ મીટર ( જૈસે [[બર્લિન]] ,[[જ઼્યૂરિખ઼|જ્યૂરિખ]] ,[[હૈમ્બર્ગ|હેમ્બર્ગ]]  ([[:en:Hamburg|Hamburg]]))
* ઊઁચાઈ નું રિજ઼ૉલ્યૂશન : 
** સતહ : દેશ ની અનુસાર બદલાય છે.
** સમુદ્ર તલ : લાગૂ પડતું નથી. (સમુદ્ર તલ ની ગહરાઈ કે લગભગ વર્ણ માપની ગોલાકાર સતહ પર મુદ્રિત હોય છે.)
* આયુ:ચિત્રોં કી તિથિયોં માં વિવિધતા હોય શકે છે, ચિત્ર નો ડેટા ડિજિટલ ગ્લોબ કવરેજ ને સક્ષમ કરવાથી બનતાં વર્ગોં થી જોઇ શકાય છે.કૉપીરાઇટ સૂચના કે પહેલાં આપવામાં આવેલ તિથિ ચિત્ર કી ઠીક તિથિ નથી. ઝુમિંગ ઇન અને ઝુમિંગ આઉટ થી ચિત્રોં ની તિથિ બદલી સકાય છે. અધિકતર અંતર્રાષ્ટ્રીય શહરી ચિત્રોં ની તિથિયાઁ ૨૦૦૪ થી છે અને તેમને અદ્યતન કરેલા છે નહીં. તથાપિ, અધિકતર અમેરિકી ચિત્રોં માં સામયિક રાખવામાં આવે છે. ગૂગલ તેના લેટલૉન્ગ બ્લૉગ પર &lt;ref&gt;[http://earth.google.com/sky/skyedu.html ગૂગલ અર્થ&lt;!--બી ઓ ટી જનિત શીર્ષક--&gt;]&lt;/ref&gt; ઇમેજરી અદ્યતન ની ઘોષણા અદ્યતનીકૃત સ્થાનોં કે  સંકેત ની સાથ એક પ્રશ્નાવલી નાં રૂપ માં કરે છે અને  ઉત્તર થોડા દિવસ બાદ એ જ બ્લૉગ માં પોસ્ટ કરી દેવાય છે.
ગૂગલ અર્થ  નું જુનાં હાર્ડવેયર કૉન્ફ઼િગરેશંસ પર ચાલવું સંભવ નથી.[http://earth.google.com/download-earth.html સબસે હાલ કે ઉપલબ્ધ ડાઉનલોડ (google earth 6.2)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090311025120/http://earth.google.com/download-earth.html |date=2009-03-11 }}ઇન ન્યૂનતમ કૉન્ફ઼િગરેશંસ કા પ્રમાણ દેતે હૈં: :
* ઓપરેટિંગ સિસ્ટમ : વિન્ડોઝ એક્સપી,  વિન્ડોઝ વિસ્ટા , અથવા વિન્ડોઝ ૭
* સિ.પી.યુ. : પેન્ટિયમ ૩ , ૫૦૦ Mhz
* સિસ્ટમ મેમરી (રેમ) : ૨૫૬ મેગા બાઇટ્સ (256 MB)
* હાર્ડ ડિસ્ક : ૪૦૦ એમ.બી. ફ્રી સ્પેસ
* નેટવર્ક સ્પિડ : ૧૨૮ કે.બી.પી.એસ. (128kb/ps )
* ગ્રાફિક્સ કાર્ડ : DirectX9 અને 64MB of VRAM સાથે ૩D સાથે સક્ષમ
* સ્ક્રિન : ૧૦૨૪ X ૭૬૮ , &quot;6-bit High Color&quot; - DirectX 9 ( Direct X મોડ)
* મેઇલ ક્લાયન્ટ : આઉટલુક ૨૦૦૭+ - ફંક્શની ઇમેઇલ માટે જરુરી 

વિફલતા નું સર્વાધિક સંભાવિત કારણ છે અપર્યાપ્ત વીડિયો રૈમ:જો પ્રયોગકર્તા નું ગ્રાફિક્સ કાર્ડ અર્થ ને રન કરવામાં સક્ષમ ન હોય તો તેને ચેતાવની આપવાના ઉદ્દેશ્ય થી આ સૉફ્ટવેયર ડિજાઇન કરવામાં આવેલ છે. (આ પ્રાયઃઅપર્યાપ્ત[[વીડિયો રૈમ]] ([[:en:Video RAM|Video RAM]])કે બગી ગ્રાફ઼િક્સ કાર્ડ ડ્રાઇવર્સ ના કારણે હોય છે.) વિફલતા નું બીજું સંભાવિત કારણ છે ઇન્ટરનેટ એક્સેસ સ્પીડ. બહુ ધૈર્યવાન વ્યક્તિયોં ને અતિરિક્ત [[બ્રૉડબૈંડ ઇંટરનેટ]] ([[:en:broadband Internet|broadband Internet]]) ( કેબલ, ડીએસએલ, ટી1, ઇત્યાદિ ) ની આવશ્યકતા હોય છે.

=== મૈક સંસ્કરણ ===
[[મૈક ઓએસ એક્સ|મૈક ઓ એસ એક્સ]]  ([[:en:Mac OS X|Mac OS X]])કે લિએ એક સંસ્કરણ [[10 જનવરી|૧૦ જનવરી]] , [[2006|૨૦૦૬]] , કો જારી કિયા ગયા થા યહ ગૂગલ અર્થ વેબસાઇટ સે  ડાઉનલોડ કે લિએ ઉપલબ્ધ હૈ.નિમ્નલિખિત કુછ અપવાદોં કો છોડ઼કર મૈક સંસ્કરણ વસ્તુતઃ મૂલ વિંડો સંસ્કરણ જૈસી કાર્યાત્મકતા કે સાથ સ્થિર ઔર પૂર્ણ પ્રતીત હોતા હૈ.   

સ્ક્રીનશૉટસ ઔર મૈક સંસ્કરણ કા એક વાસ્તવિક બિનારી[[8 દિસંબર|૮ દિસમ્બર]] ,[[2005|૨૦૦૫ કો]] ઇંટરનેટ પર લીક કર દિયા ગયા થા. લીક કિયા ગયા સંસ્કરણ કાફી અધૂરા થા. અન્ય ચીજ઼ોં મેં ન તો મદદ મેનૂ ઔર ન હી ઇસકી પ્રદર્શન લાયસેંસ સુવિધા કાર્ય કર રહી થી જો ઇસ બાત કા સંકેત થા કિ યહ સંસ્કરણ કેવલ ગૂગલ કે આતંરિક ઉપયોગ કે લિએ નિર્દિષ્ટ  થા.  ગૂગલ ને લીક કે સંબંધ મેં  કોઈ બયાન જારી નહીં કિયા.

વર્તમાન મેં , મૈક સંસ્કરણ કેવલ મૈક ઓએસ એક્સ [[મૈક ઓએસ એક્સ વી ૧૦.૪|૧૦.૪]] ([[:en:Mac OS X v10.4|10.4]]) સંસ્કરણ યા બાદ કે સંસ્કરણોં કે અધીન હી કાર્ય કરતા હૈ. ઇસમેં કોઈ અન્તઃ સ્થાપિત બ્રાઉજર તથા [[જીમેલ]] કે લિએ કોઈ સીધા ઇંટરફેસ નહીં હૈ.        એપ્લિકેશન મેં સ્વિચિંગ કરતે સમય ઇસમે મેનુ બાર સે સંબંધિત કુછ પરેશાનિયાઁ હૈં તથા એનોટેશન બલૂંસ વ મુદ્રણ સંબંધી ભી કુછ પરેશાનિયાં હૈં.     

સંસ્કરણ ૪.૧.૭૦૭૬.૪૫૫૮([[૯ મઈ]] ([[:en:May 9|May 9]]), [[૨૦૦૭]] કો જારી) કે પશ્ચાત્ સે, મૈક ઓએસ એક્સ ઉપયોગકર્તા અન્ય નઈ સુવિધાઓં કે સાથ-સાથ, ગૂગલ અર્થ મેં એક વિકલ્પ કે માધ્યમ સે &quot;પ્લસ&quot; સંસ્કરણ પર અપગ્રેડ કર સકતે હૈં.&lt;ref&gt;&lt;!--Translate this template and uncomment
{{cite web|url=http://www.macupdate.com/info.php/id/20124|title=Google Earth 4.2.180.1134 - MacUpdate}}
--&gt;&lt;/ref&gt;                 કુછ ઉપયોગકર્તાઓં ને ગૂગલ અર્થ કે નવીનતમ સંસ્કરણ મેં જૂમિંગ કરતે સમય કતિપય કઠિનાઇયોં કા અનુભવ કિયા હૈ. &lt;ref&gt;&lt;!--Translate this template and uncomment
{{cite web|url=http://bbs.keyhole.com/ubb/postlist.php/Cat/0/Board/SupportGEMac|title=Google Earth Community: Viewing forum: Google Earth for Mac OS X}}
--&gt;&lt;/ref&gt;

=== લિનક્ષ સંસ્કરણ ===
સંસ્કરણ 4 બીટા કે સાથ શુરુ કરતે હુએ, ગૂગલ અર્થ [[Qt(ટૂલ કિટ)|Qt-ટૂલ કિટ]] ([[:en:Qt (toolkit)|Qt-toolkit]]) કા ઉપયોગ કરતે હુએ એક નેટિવ પોર્ટ કે રૂપ મેં, [[લિનક્સ|લાઇનક્સ]] કે અંતર્ગત કાર્ય કરતા હૈ.યહ વિશેષ રૂપ સે [[ડિજિટલ અધિકાર પ્રબંધન]] ([[:en:Digital Rights Management|Digital Rights Management]])કો લાગૂ કરને કે ક્રમ મેં એક [[સ્વામિત્વ વાલે સૉફ઼્ટવેયર|સ્વામિત્વ સૉફ઼્ટવેયર]] ([[:en:proprietary software|proprietary software]]) હૈ, તથા ગૂગલ અર્થ કે લિએ કોઈ નિશુલ્ક સંગત ક્લાઇંટ વિકસિત કરને કે લિએ [[ફ્રી સૉફ્ટવેયર ફાઉંડેશન|ફ઼્રી સૉફ઼્ટવેયર ફ઼ાઉંડેશન]] ([[:en:Free Software Foundation|Free Software Foundation]])[[ઉચ્ચ પ્રાથમિકતા ફ્રી સૉફ્ટવેયર પરિયોજનાએં|ઉચ્ચ પ્રાથમિકતા ફ઼્રી સૉફ઼્ટવેયર પરિયોજનાઓં]]  ([[:en:High Priority Free Software Projects|High Priority Free Software Projects]])મેં સે કિસી એક પર વિચાર કરતી હૈ. 

;ન્યૂનતમ સિસ્ટમ આવશ્યકતાએં[http://earth.google.com/download-earth.html Google Earth&lt;!- - બી ઓ ટી જનિત શીર્ષક - - &gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090311025120/http://earth.google.com/download-earth.html |date=2009-03-11 }}&lt;/ref&gt;:
* કર્નેલ:૨.૪ અથવા ઉસકે પશ્ચાત કા 
* સી પી યૂ : પેંટિયમ III , 500 MHz
* સિસ્ટમ મેમોરી ( આર એ એમ): ૧૨૮ MB  
* હાર્ડ ડિસ્ક : ૪૦૦ MB ફ્રી સ્પેસ 
* નેટવર્ક સ્પીડ : ૧૨૮ kbit/s
* સ્ક્રીન: ૧૦૨૪ x ૭૬૮  ,૧૬  બિટ કલર 
* નિમ્નલિખિત વિતરણોં પર પરીક્ષિત ઔર કાર્યરત :
{| cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;padding-left:10px&quot;
|width=&quot;50%&quot;valign=&quot;top&quot;|
* [[ઉબુન્ટૂ ( ઑપરેટિંગ સિસ્ટમ )|ઉબુન્ટૂ]] ([[:en:Ubuntu (operating system)|Ubuntu]]) ૫.૧૦/૬.૦૬/૬.૧૦/૭.૧૦/૮.૦૪ 
* [[એસ યૂ એસ ઈ લાઇનક્સ|એસ યૂ એસ ઈ]] ([[:en:SUSE Linux|SUSE]]) ૧૦.૧/૧૦.૨/૧૦.3
* [[ફેડોરા કોર]] ([[:en:Fedora Core|Fedora Core]]) ૪/૫/૬/૭ 
* [[લિંસાપાયર]] ([[:en:Linspire|Linspire]]) ૫.૧ 
* [[જેંટૂ લાઇનક્સ|જેંટૂ]] ([[:en:Gentoo Linux|Gentoo]]) ૨૦૦૬.૦ 
* [[ડેબિયન]] ([[:en:Debian|Debian]]) ૩.૧/૪ 
* [[રેડ હૈટ]] ([[:en:Red Hat|Red Hat]]) ૯ 
|width=&quot;50%&quot;valign=&quot;top&quot;|
* [[સ્લૈકવેયર]] ([[:en:Slackware|Slackware]]) ૧૧.૦ 
* લાઇનક્સ એમુલેશન કે સાથ[[ફ્રી બી એસ ડી]] ([[:en:FreeBSD|FreeBSD]]) ૬.૧/૭ 
* [[આર્ક લાઇનક્સ]]  ([[:en:Arch Linux|Arch Linux]]) ૦.૭.૨  ડ્યૂક
* [[જ઼ૈન્દ્રોસ]] ([[:en:Xandros|Xandros]])  ૩.૦.૩ વ્યાવસાયિક સંસ્કરણ 
* [[મૈંડ્રિવા]] ([[:en:Mandriva|Mandriva]]) ૨૦૦૭ 
* [[સબાયોન લાઇનક્સ]] ([[:en:Sabayon Linux|Sabayon Linux]]) ૩.૨૬ 
* [[પી સી લાઇનક્સ ઓ એસ]] ([[:en:PCLinuxOS|PCLinuxOS]]) ૫.૦ 
|}

== રિઝોલ્યૂશન અને પરિશુદ્ધતા ==
[[ચિત્ર:Google Scilly.jpg|thumb|{કુછ દ્વીપોં કા બહુત કમ રિજ઼ૉલ્યૂશન દિખાને વાલે, [[સિલી કે દ્વીપ]] ([[:en:Isles of Scilly|Isles of Scilly]])યહ દ્વીપ ( હરિત ક્ષેત્ર ) લગભગ ૧૦ કિ.મી. તક ફૈલે હૈં.&lt;!--Translate this template and uncomment
{{coord|49|56|10.81|N|6|19|22.88|W|region:UK_type:island|name=Low resolution Isles of Scilly}}
--&gt;]]  

[[ચિત્ર:GoogleGib.jpg|thumb|left|[[જિબ્રાલ્ટર]] ([[:en:Gibraltar|Gibraltar]]) કે પશ્ચિમ કી ઓર ઝુકા હુઆ દૃશ્ય [[જિબ્રાલ્ટર કી ચટ્ટાન]]  ([[:en:Rock of Gibraltar|Rock of Gibraltar]])સે ઉઠતા સાગર દર્શાતા હૈ - સાગર કા ઉન્નતાંશ બિલકુલ એલિઓટ્સ મેમોરિયલ, 252 મી. કે સમુદ્ર તટ સે જ઼રા હટકર હૈ.&lt;!--Translate this template and uncomment
{{Coord|36|6|59.6|N|5|21|5.2|W|name=Water altitude problem in Google Earth}}
--&gt;]]
અધિકાંશ સ્થલીય ક્ષેત્રોં કો લગભગ 15 મીટર પ્રતિ પિક્સેલ કે રિજ઼ૉલ્યૂશન કે સાથ ઉપગ્રહ ચિત્રાવલી મેં કવર કિયા ગયા હૈ.  કુછ આબાદી વાલે ઇલાકોં કો ભી કુછ પિક્સેલ્સ પ્રતિ મીટર કે સાથ વૈમાનિક ચિત્રાવલી ( [[ઓર્થોફોટો]] ([[:en:orthophoto|orthophoto]]) ગ્રાફી) દ્વારા કવર કિયા ગયા હૈ.  મહાસાગરોં કો બહુત હી કમતર રિજ઼ૉલ્યૂશનપર કવર કિયા ગયા હૈ, જૈસે કિ [[દ્વીપ|દ્વીપોં]], ઔર વિશેષતઃ [[સિલી કે દ્વીપ]] ([[:en:Isles of Scilly|Isles of Scilly]]), જો કિ [[ઇંગ્લૈંડ]] કે દક્ષિણ પશ્ચિમ મેં સ્થિત હૈં, લગભગ ૫૦૦ મી. યા ઉસસે કમ રેસોલુશન પર હૈં.           યે ચિત્ર ટેરામેટ્રિક્સ દ્વારા ઉપલબ્ધ કરાયા ગયા હૈ.

ગૂગલ ને મૂલ રૂપ સે ઇસ સૉફ્ટવેયર કો જારી કિએ જાને કે પશ્ચાત્ સે કાર્યક્રમ કે અદ્યતન કે બિના વેક્ટર મૈપિંગ કી કઈ ત્રુટિયોં કો દૂર કિયા હૈ. ઇસકા એક ઉદહારણ હૈ [[કનાડા]]  કે રાજ્ય [[નુનાવુટ]] ([[:en:Nunavut|Nunavut]]) રાજ્ય કી સીમાઓં કા ગૂગલ અર્થ માનચિત્ર મેં ન હોના. ઇસ રાજ્ય કી સ્થાપના [[1 અપ્રૈલ|૧ અપ્રૈલ]],[[1999|૧૯૯૯]] કો કી ગઈ થી; આ ખામીને  વર્ષ ૨૦૦૬ ના પ્રારંભ મા એક ડાટા અદ્યતન ના માધ્યમ થી ઠીક કરી લેવામા આવ્યુ.   હાલ મા કરવામા  આવેલા અદ્યતનીકરણ થી વ્યાપક હવાઈ છાયાંકન  ની ક્ષમતા વધી ગઇ છે, વિશેષ રૂપ સે પશ્ચિમી વ મધ્ય યૂરોપ કે કુછ ભાગોં મેં, તથાપિ આયરલૈંડ ઇસમેં સમ્મિલિત નહીં હૈ જહાઁ કી ચિત્રાવલી કાફ઼ી સીમિત હૈ.  

યે સભી ચિત્ર એક હી સમય મેં નહીં લિએ ગએ હૈં, કિંતુ સામાન્યતઃ તીન વર્ષ સે અધિક પૂર્વ કે નહીં હૈં.  કુછ સ્થાનોં પર ચિત્રોં કે સેટ ઠીક ક્રમ મેં નહીં રખે ગએ હૈં. ફોટોગ્રાફિક ડાટાબેસ મેં અદ્યતન કી પ્રક્રિયા કભી કભી હી નોટિસ કી જા સકતી હૈ જબ પૃથ્વી કે સ્વરુપ મેં કોઈ બડ઼ા પરિવર્તન હોતા હૈ, જૈસે કિ ઉદાહરણ કે લિએ [[હરિકેન કટ્રીના|કૈટરીના તૂફ઼ાન]] કે પશ્ચાત્ [[ન્યૂ આર્લીન્સ|ન્યૂ ઓર્લીન્સ]]કે ગૂગલ અર્થ કે અપૂર્ણ અદ્યતન, અથવા જબ ધરતી કી સતહ પર સ્થલ ચિન્હોં કે રૂપ મેં અપ્રત્યાશિત રૂપમ સે પરિવર્તન હોતા હૈ. હાલાંકિ, સ્થલ ચિહ્નોં કા સ્થાન નહીં બદલા હોતા હૈ, ફિર ભી ચિત્રાવલી કો અલગ તરીકે સે સંયોજિત વ ક્રમબદ્ધ કિયા જાતા હૈ. ૨૦૦૬ કે પ્રારંભ મેં ઐસે હી એક અદ્યતન ને લન્દન કે છાયાંકન મેં કઈ ક્ષેત્રોં મેં ૧૫-૨૦ મીટર કે શિફ્ટ્સ સ્થાપિત કિએ, જો કિ બહુત ઉચ્ચ રિજ઼ૉલ્યૂશન કે કારણ નોટિસ કિએ જા સકતે થે. 

સ્થાનોં કે નામ વ સડકોં કે વિવરણ મેં સ્થાન-સ્થાન કે અનુસાર કાફ઼ી ભિન્નતા હૈ. યે ઉત્તરી અમેરિકા તથા યૂરોપ મેં સર્વાધિક દોષરહિત હૈં, કિંતુ નિયમિત મૈપિંગ અદ્યતન અન્યત્ર કવરેજ મેં સુધાર લા રહે હૈં. 

ક્ષેત્ર કી ઊંચાઈ માપને કે લિએ ઉપયોગ કી ગયી તકનીક કે કારણ કઈ બાર ત્રુટિયાં હો જાતી હૈં; ઉદાહરણ કે લિએ [[એડિલેડ]]મેં સ્થાપિત ઊંચી  ઇમારતોં કે કારણ શહર કે એક ભાગ કો એક છોટા પર્વત સમઝા જા સકતા હૈ, જબકિ યહ સમતલ હૈ.  [[એફિલ ટૉવર]] ([[:en:Eiffel Tower|Eiffel Tower]]) કી ઊઁચાઈ ભી [[પેરિસ]] કે ચિત્રણ મેં ઐસા હી પ્રભાવ ઉત્પન્ન કરતી હૈ. સાથ હી, સમુદ્ર તાલ કે નીચે કે ઊંચે સ્થાન સમુદ્ર તલ કે રૂપ મેં પ્રસ્તુત કિયા ગયા હૈ; અર્થાત્ [[સૈલટન સિટી , કૈલિફોર્નિયા]] ([[:en:Salton City, California|Salton City, California]]); [[બેડવાટર|ડેથ વૈલી]] ([[:en:Badwater|Death Valley]]) તથા [[ડેડ સી]] ([[:en:Dead Sea|Dead Sea]]) કો ૦ મી. કે રૂપ મેં સૂચિત કિયા ગયા હૈ જબકિ સૈલટન સિટી -૩૮ મી. હૈ; ડેથ વૈલી -૮૬ મી. હૈ તથા ડેડ સી -૪૨૦ મી. હૈ. 

જહાઁ ૩ [[મિનટ ઑફ઼ અર્ક|અર્ક સેકંડ]] ([[:en:minute of arc|arc second]]) [[ડિજિટલ એલિવેશન મૉડલ|ડિજિટલ એલિવેશન ડાટા]] ([[:en:digital elevation model|digital elevation data]]) ઉપલબ્ધ નહીં હૈ, વહાં ઊંચાઈ પર સ્થિત કુછ ક્ષેત્રોં કી ત્રિ આયામી છવિયાઁ કાફ઼ી ત્રુટિપૂર્ણ હૈં, કિંતુ અધિકાઁશ પર્વતીય ક્ષેત્રોં કો અબ ઠીક પ્રકાર સે પ્રતિચિત્રિત કિયા જા રહા હૈ. અન્તર્નિહિત ડિજિટલ એલિવેશન મૉડલ ઉત્તર મેં કાફ઼ી દૂર ૩ [[મિનૂટે ઑફ઼ અર્ક|અર્ક સેકાંડ્સ]] ([[:en:minute of arc|arc seconds]]) પર તથા પશ્ચિમ મેં ભી કાફ઼ી દૂર ૩ અર્ક સેકંડ્સ પર સ્થાપિત કિયા ઇસકા તાત્પર્ય હૈ કિ કુછ ઊંચી પર્વત શ્રેણિયોં કી છાયાઓં કા વિસ્તાર દક્ષિણ મુખી દિશા કી ઔર હોતા હૈ. કુછ ઉચ્ચ રેસોલુશન કી છવિયાઁ ભી સહી જગહ પર નહીં રખી ગઈ હૈં, જિસકા એક ઉદાહરણ [[અન્નપૂર્ણા]] ([[:en:Annapurna|Annapurna]]) કી છવિ હૈ, જો કી લગભગ ૧૨ આર્ક સેકંડ્સ કા વિસ્થાપન હૈ.jઅમેરિકા કે અધિકાઁશ ભાગોં કે લિએ એલિવેશન ડાટા કા હાલ હી મેં અદ્યતનીકરણ કરતે હુએ પહલે કી ૩૦-મીટર(૧-આર્ક-સેકંડ) રેસોલુશન કી તુલના મેં ૧૦-મીટર(૧-આર્ક-સેકંડ) કર દિયા ગયા હૈ. 

&quot;Measure&quot; ફંક્શન સે દ્યોતિત હોતા હૈ કિ [[ભૂમધ્ય રેખા]] કી લમ્બાઈ લગભગ ૪૦,૦૩૦.૨૪ કિ.મી. હૈ,જિસમેં ૪૦,૦૭૫.૦૨ કી વાસ્તવિક લમ્બાઈ કી તુલના મેં - ૦.૧૧૨% કી ત્રુટી હૈ; [[મેરિડિયન ( ભૂગોલ )|દેશાંતર રેખા સબંધી]] ([[:en:meridian (geography)|meridional]]) [[પૃથ્વી|ધરતી]] કી  પરિધિ પર ઇસકી લમ્બાઈ ૩૯,૯૬૩.૧૩ કિ. મી. દ્યોતિત હોતી હૈ, ઇસમેં ભી ૪૦,૦૦૭.૮૬ કે વાસ્તવિક માન કી તુલના મેં -૦.૧૧૨% કિ ત્રુટિ હૈ. 

૧૬ દિસમ્બર, ૨૦૦૭ કો ઑસ્ટ્રેલિયા કે લૈંડસૈટ ઇમેજ મોસૈક કી ચિત્રાવલી કા પ્રયોગ કરતે હુએ અન્ટાર્કટિકા કે ધિકાંશ ભાગોં કા અદ્યતન કિયા ગયા;( અન્ટાર્કટિકા કે કુછ ભાગોં કે ૧ મી. રિજ઼ૉલ્યૂશન કે ચિત્ર જૂન, ૨૦૦૭ મેં જોડ઼ે ગએ); તથાપિ ગૂગલ અર્થ કે વર્તમાન સંસ્કરણ સે આર્કટિક [[પોલર આઇસ કૈપ]] ([[:en:polar ice cap|polar ice cap]]) ગાયબ હૈ, ઠીક વૈસે જૈસે કિ સમુદ્ર કી લહરેં.ભૌગોલિક [[ઉત્તરી ધ્રુવ]] ([[:en:North Pole|North Pole]])  આર્કટિક મહાસાગર કે ઊપર મંડરાતા હુઆ પાયા જાતા હૈ તથા ટાઇલિંગ પ્રણાલી ધ્રુવ કે સમીપ [[આભાસી વિરૂપણ|આર્ટિક્રાફ઼્ટ્સ]]  ([[:en:virtual artifact|artifacts]])ઉત્પન્ન કરતી હૈ ક્યોંકિ ટાઇલ અસીમિત રૂપ સે છોટી હો જાતી હૈં તથા અંકોં કો નજદીકી પૂર્ણાંક બનાને સમ્બન્ધી ત્રુટિયાઁ  સંચિત હોતી રહતી હૈં.

કુછ ભૂ ક્ષેત્રોં મેં, તથા પર્વતોં કે છાયા ક્ષેત્રોં કી તરફ઼ બાદલોં કી પરત તથા છાયાઓં કે કારણ સ્પષ્ટ રૂપ સે દેખના  કઠિન યા અસમ્ભવ હો જાતા હૈ.  

== રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને ગોપનીયતા મુદ્દાઓ ==
ઇસ સૉફ઼્ટવેયર કી રાષ્ટ્રીય અધિકારિયોં સહિત કઈ વિશેષ રુચિ વાલે સમૂહોં ને આલોચના કી હૈ ક્યોંકિ યહ નિજતા કા હનન હૈ ઔર ઇસસે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા કો ભી ખ઼તરા હો સકતા હૈ.એક ઠોસ દલીલ યહ દી જાતી હૈ કિ યહ સૉફ્ટવેયર સૈના અથવા અન્ય મહત્ત્વપૂર્ણ સ્થાનોં કે વિષય જાનકારી પ્રદાન કરતા હૈ, જિસકા ઉપયોગ [[આતંકવાદી|આતંકવાદિયોં]] ([[:en:terrorist|terrorist]]) દ્બારા કિયા જા સકતા હૈ. ઇસ પ્રકાર કી કુછ ચિંતાએં નિમ્ન હૈં:
* [[ભારત|ભારત કે]] ભૂતપૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ [[અબ્દુલ કલામ|એ પી જે અબ્દુલ કલામ]] ને ભારત કે સંવેદનશીલ ઇલાકોં કે ઉચ્ચ - ભારત  કે ભૂતપૂર્વ  રાષ્ટ્રપતિ  એ પી જે અબ્દુલ કલામ  ને ભારત કે સંવેદનશીલ ઇલાકોં કે ઉચ્ચ - રિજ઼ૉલ્યૂશન ચિત્રોં કી ઉપલબ્ધતા પર ચિંતા વ્યક્ત કી થી.&lt;ref name=&quot;IndianPresCrit&quot;&gt;&lt;!--Translate this template and uncomment
{{cite web |url=http://www.techtree.com/techtree/jsp/article.jsp?article_id=68712&amp;cat_id=582| title=&quot;Kalam Concerned Over Google Earth&quot; | accessdate=2007-01-25}}
--&gt;&lt;/ref&gt;ઇસકે પશ્ચાત્ ગૂગલ ને ઐસી સાઇટ્સ કો સેંસર કરને કે સમ્બન્ધ મેં સહમતિ જતાયી. &lt;ref&gt;&lt;!--Translate this template and uncomment
{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/Google_Earth_agrees_to_blur_pix_of_key_Indian_sites/articleshow/1559236.cms|title=&quot;Google Earth agrees to blur pix of key Indian sites&quot;}}
--&gt;&lt;/ref&gt; 
* [[ભારતીય અંતરિક્ષ અનુસંધાન સંગઠન|ભારતીય અંતરિક્ષ અનુસંધાન સંસ્થાન]] ને કહા કિ ગૂગલ અર્થ ભારત કી સુરક્ષા કે લિએ ખતરા પૈદા કર સકતા હૈ, ઔર ઇસ સંગઠન ને ઇસ સન્દર્ભ મેં ગૂગલ કે અધિકારિઓં કે સાથ બાતચીત કી પેશકશ કી.&lt;ref name=&quot;ISROCrit&quot;&gt;&lt;!--Translate this template and uncomment
{{cite web |url=http://www.techshout.com/internet/2006/10/google-earth-poses-security-threat-to-india-isro-chief-seeks-dialogue/| title=&quot;Google Earth Poses Security Threat to India, ISRO Chief seeks Dialogue&quot; | accessdate=2007-01-25}}
--&gt;&lt;/ref&gt;  
* [[દક્ષિણ કોરિયા]] કી સરકાર ને ચિંતા વ્યક્ત કરતે હુએ કહા કિ યહ સૉફ્ટવેયર રાષ્ટ્રપતિ કે મહલ તથા વિભિન્ન સૈન્ય સ્થલોં કે ચિત્ર પ્રસ્તુત કરતા હૈ, જિસકા ઉપયોગ ઉનકે શત્રુ પડ઼ોસી દેશ [[ઉત્તરી કોરિયા]] દ્વારા કિયા જા સકતા થા. &lt;ref name=&quot;SouthKoreaGovCrit&quot;&gt;&lt;!--Translate this template and uncomment
{{cite web |url=http://www.worldtribune.com/worldtribune/TEMP/ea_skorea_09_06.html| title=&quot;Google Earth images compromise secret installations in S. Korea&quot; | accessdate=2007-01-25}}
--&gt;&lt;/ref&gt;
* 2006 મેં એક ઉપયોગકર્તા ને [[ચીન]] કે એક દૂરસ્થ ક્ષેત્ર મેં એક બડ઼ી સ્થલાકૃતિક પ્રતિકૃતિ દેખી.યહ મૉડલ [[કારાકોરમ|કારાકોરમ પર્વત શ્રૃંખલા]]  ([[:en:Karakoram|Karakoram Mountain Range]])કા લઘુ રૂપ (1/500) કા સંસ્કરણ હૈ જો વર્તમાન મેં ચીન કે નિયંત્રણ મેં હૈ ઔર જિસ પર [[ભારત]] દ્વારા કિયા ગયા હૈ.બાદ મેં જબ ઇસ ક્ષેત્ર  કી પ્રતિકૃતિ  કે રૂપ મેં પુષ્ટિ કી ગયી તો  દર્શકોં  ને  સૈન્ય નિહિતાર્થ મનોરંજન  શુરૂ કર દિયા.&lt;ref name=&quot;SMHChinaModel&quot;&gt;&lt;!--Translate this template and uncomment
{{cite web |url=http://www.smh.com.au/news/web/chinese-xfile-excites-spotters/2006/07/20/1153166503699.html| title=&quot;Chinese X-file excites spotters&quot; | accessdate=2007-01-25}}
--&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IndianExpressChinaModel&quot;&gt;&lt;!--Translate this template and uncomment
{{cite web |url=http://www.indianexpress.com/story/9972.html| title=&quot;From sky, see how China builds model of Indian border 2400 km away&quot; | accessdate=2007-01-25}}
--&gt;&lt;/ref&gt;
* [[મોરક્કો]] કી મુખ્ય ઇંટરનેટ પ્રદાતા [[મારોક દૂરસંચાર|મારોક  દૂરસંચાર]] ([[:en:Maroc Telecom|Maroc Telecom]])અપરિહાર્ય કારણોં સે અગસ્ત 2006 સે ગૂગલ અર્થ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://motic.blogspot.com/2007/05/message-au-monde-message-to-world.html |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2007-06-01 |archive-date=2007-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070601153059/http://motic.blogspot.com/2007/05/message-au-monde-message-to-world.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; કો અવરોધિત કર રહી હૈ 
* [[સિડની]], [[ન્યૂ સાઉથ વેલ્સ]] મેં [[લુકાસ હાઇટ્સ]] ([[:en:Lucas Heights|Lucas Heights]]) કે [[પરમાણુ રિએક્ટર]] ([[:en:nuclear reactor|nuclear reactor]]) કે સંચાલકો ને ગૂગલ સે સુવિધા&lt;ref name=&quot;ABCAUNukeFears&quot;&gt;&lt;!--Translate this template and uncomment
{{cite web |url=http://www.abc.net.au/news/indepth/featureitems/s1432602.htm| title=&quot;Google Earth prompts security fears&quot; | accessdate=2007-01-25}}
--&gt;&lt;/ref&gt; કી ઉઉચ્ચ રિજ઼ૉલ્યૂશન કી તસ્વીરેં પર રોક લગાને કો કહા  તથાપિ, બાદ મેં ઉન્હોનેં અનુરોધ વાપસ લે લિયા.&lt;ref name=&quot;SearchViewsAussieNukeReqDropped&quot;&gt;&lt;!--Translate this template and uncomment
{{cite web |url=http://searchviews.com/archives/2005/08/aussie_nuclear.php| title=&quot; Aussie Nuclear Reactor on Google Earth&quot; | accessdate=2007-01-25}}
--&gt;&lt;/ref&gt;
* જુલાઈ 2007 મેં, યહ બતાયા ગયા હૈ કિ  [[પીપુલ્સ લિબરેશન આર્મી નૌસેના સંગઠન|ચીની નૌસેના]] ([[:en:People's Liberation Army Navy Organization|Chinese navy]]) કી એક નઈ[[જિન-ક્લાસ પનડુબ્બી|જિન  શ્રેણી]] ([[:en:Jin-Class Submarine|Jin-class]]) [[નાભિકીય અસ્ત્ર|પરમાણુ]] ([[:en:nuclear weapon|nuclear]])[[પ્રક્ષેપાસ્ત્ર|બૈલિસ્ટિક મિસાઇલ]] ([[:en:ballistic missile|ballistic missile]])[[પનડુબ્બી]] કી ફોટો ક્સિઓપિન્ગ્દાઓ પનડુબ્બી બેસ મેં લી ગયી જો[[ડાલિયાન]] ([[:en:Dalian|Dalian]]) કે દક્ષિણ મેં હૈ.&lt;ref&gt;&lt;!--Translate this template and uncomment
{{cite web |url=http://www.fas.org/blog/ssp/2007/07/new_chinese_ballistic_missile.php| title=&quot;New Chinese Ballistic Missile Submarine Spotted&quot; | accessdate=2007-07-10}}
--&gt;&lt;/ref&gt;
* અક્ટૂબર, ૨૦૦૭ મેં ''[[દ ગાર્જિયન|ગાર્જિયન]] ([[:en:The Guardian|The Guardian]])'' ને સૂચિત કિયા કિ [[અલ અક્સા શહીદ બ્રિગેડ]] ([[:en:al-Aqsa Martyrs' Brigades|al-Aqsa Martyrs' Brigades]]) [[ક઼સ્સામ રૉકેટ|ક઼સ્સામ  રાકેટ]] ([[:en:Qassam rocket|Qassam rocket]]) કો ઇજરાયલ મેં નિયોજિત કરને કે લિએ ગૂગલ અર્થ કા ઇસ્તેમાલ કર રહી થી. ( દેખેં :[[ક઼સ્સામ રૉકેટ હમલોં કી સૂચી|ક઼સ્સામ રૉકેટ હમલોં કી સુચી)]] ([[:en:List of Qassam rocket attacks|List of Qassam rocket attacks]])&lt;ref&gt;[http://www.guardian.co.uk/news/video/2007/oct/25/inside.gaza ગાજા કે અંદર : 'પ્રતિરોધ હમારી રણનીતિ હૈ']&lt;/ref&gt;


[[ચિત્ર:Royal Stables.jpg|300px|thumb|right|[[દ હેગ]]  ([[:en:The Hague|The Hague]])[[નીદરલૈંડ|નીદરલૈંડ્સ]] મેં શાહી અસ્તબલોં કી ધુંધલી છવિ]]

કુછ નાગરિક ઉનકી સંપત્તિયોં તથા આવાસોં કો પ્રર્દશિત તથા ઉન્મુક્ત રૂપ સે પ્રસારિત કરને વાલે હવાઈ ચિત્રણ કે સન્દર્ભ મેં ચિંતિત હો સકતે હૈં . સાપેક્ષ રૂપ મેં કુછ અધિકાર ક્ષેત્ર રાજ્ય કે ગોપનીયતા કા અધિકાર સે અલગ વ્યક્તિ કી [[ગોપનીયતા કા અધિકાર|નિજતા કે અધિકાર]] ([[:en:right to privacy|right to privacy]]) કી  ગારંટી દેતે હૈં, યહ એક મહત્વપૂર્ણ કિંતુ બહુત છોટા વિષય હૈ. 
શાયદ ઇન આલોચકોં&lt;!--Translate this template and uncomment
{{Fact|date=November 2007}}
--&gt; કે બારે મેં જાનકારી થી, ઇસલિએ એક બાર ગૂગલ ને નેવાદ મેં [[ક્ષેત્ર 51]] ([[:en:Area 51|Area 51]])(જો અચ્છી તરહ સે દિખાયી દેતા હૈ તથા જિસે ખોજના આસાન હૈ)  વ્યતિક્રમ સ્થલ ચિહ્ન કે રૂપ મેં થા જબ ગૂગલ અર્થ પહલી બાર સ્થાપિત હુઆ.

સંયુક્ત રાજ્ય સરકાર કી ઓર સે દબાવ કે કારણ [[નંબર એક વેધશાલા સર્કિલ]]  ([[:en:Number One Observatory Circle|Number One Observatory Circle]])પર [[સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકા કે ઉપ રાષ્ટ્રપતિ|ઉપરાષ્ટ્રપતિ]]  ([[:en:Vice President of the United States|Vice President]])કે નિવાસ કો [[પિક્સેલાઇજ઼ેશન]]  ([[:en:pixelization|pixelization]])કે દ્વારા ગૂગલ અર્થ તથા [[ગૂગલ માનચિત્ર|ગૂગલ મૈપ્સ]]  ([[:en:Google Maps|Google Maps]])પર અસ્પષ્ટ કર દિયા ગયા.ઇસે નીચે કરને કી ઉપયોગિતા સંદિગ્ધ હૈ ચૂઁકિ સંપત્તિ કે ઉચ્ચ રાસુલેશન ફ઼ોટો ઔર હવાઈ સર્વેક્ષણ હર જગહ ઇન્ટરનેટ પર આસાની સે ઉપલબ્ધ હૈ.&lt;ref&gt;&lt;!--Translate this template and uncomment
{{cite web|url=http://www.eyeball-series.org/veep-eyeball.htm|title=Eyeballing the US Vice Presidential Residence}}
--&gt;&lt;/ref&gt;  ઇસ તરહ સે [[કૈપિટલ હિલ]]  ([[:en:Capitol Hill|Capitol Hill]])કે ચિત્ર કા પિક્સેલાઇજ઼ેશન કિયા જાતા થા પરન્તુ બાદ મેં ઇસે હટા લિયા ગયા.

આલોચકોં ને ઇસ વિષય મેં ચિંતા જતાયી હૈ કિ ગૂગલ કુછ વિશિષ્ટ ઉદ્દેશ્યોં કી પૂર્તિ હેતુ અપને ડાટાબેસ કો બિગાડ઼ રહા હૈ. ઉનકા માનના હૈ કિ કિસી ભૂ ચિત્ર કો ધુંધલા કરના ઇસકે કથિત ઉદ્દેશ્ય - '' ગ્રહ પર કિસી ભી સ્થાન કો સ્પષ્ટ રૂપ સે દેખને મેં સમર્થ બનાના&quot; - કે વિપરીત હૈ. 

અંતતઃ , પ્રયોગાત્મક અનુસંધાન ને દર્શાયા હૈ કિ જબકિ ગૂગલ લોગોં કો નિજી લિસ્ટિંગ્સ મેં સે વિકલ્પ ચયન કે લિએ સમર્થ બનાતા હૈ, અધિકાંશ લોગોં કો ફોન નમ્બર કા ઉપયોગ કરતે હુએ ભૌગોલિક રૂપ સે ચિન્હિત કિયા જા સકતા હૈ.  
&lt;ref&gt;&lt;!--Translate this template and uncomment
{{cite web|url=http://www.geospace.co.uk/files/Zook_Graham_2007_Geoforum.pdf|title=&quot;The Creative Reconstruction of the Internet: Google and the Privatization of Cyberspace and DigiPlace&quot;}}
--&gt;&lt;/ref&gt;

== ગૂગલ અર્થ સમુદાય ==
[http://bbs.keyhole.com/entrance.php?Cat=0 ગૂગલ અર્થ સમુદાય] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081221042631/http://bbs.keyhole.com/entrance.php?Cat=0 |date=2008-12-21 }}એક ઑનલાઇન ફોરમ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://bbs.keyhole.com/ubb/ubbthreads.php/Cat/0 |title=ગૂગલ અર્થ સમુદાય : ફોરમ્સ કી સૂચી કો દેખના&lt;!--બી ઓ ટી જનિત શીર્ષક--&gt;  |access-date=2009-04-28 |archive-date=2009-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090314051700/http://bbs.keyhole.com/ubb/ubbthreads.php/Cat/0 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; હૈ, જો કિ રોચક તથા શૈક્ષિક દૃષ્ટિ સે ઉપયોગી સ્થલચિહ્નોં કો પ્રસ્તુત કરને હેતુ સમર્પિત હૈ.  ઇસે ગૂગલ અર્થ વેબ પૃષ્ઠ પર અથવા કાર્યક્રમ મેં હી સહાયતા ખંડ કે અંતર્ગત ખોજા જા સકતા હૈ.  અથવા એક સ્થલ ચિહ્ન કો ડાઉનલોડ કિએ જાને કે પશ્ચાત્ વહ અપને આપ ગૂગલ અર્થ પર ચલેગા (યદિ ખુલા નહીં હોગા), તથા સીધે ઉસ વ્યક્તિ દ્વારા ઉસ વિનિર્દિષ્ટ સ્થાન પર પહુંચેગા,  જિસને ઉસે સ્થલીકૃત કિયા થા. એક બાર વહાઁ પહુંચનેં પર, આપ ઉસ આઇકન પર રાઇટ ક્લિક કરકે તથા &quot;મેરે સ્થાન મેં સહેજેં&quot; ચુનકર ઉસે &quot;મેરે સ્થાન&quot; મેં જોડ઼ સકતે હૈં.ઇસકે અલાવા, કોઈ ભી દૂસરોં દ્વારા ડાઉનલોડ કિએ જાને કે લિએ સ્થલચિહ્ન પોસ્ટ કર સકતા હૈ, જબ તક કિ આપકા કોઈ ખાતા હૈ.

ગૂગલ અર્થ કા ઉપયોગ &quot;આપદાઓં&quot; કા પતા લગાને કે ભી કિયા જા સકતા હૈ. વર્તમાન મેં પ્રયોગકર્તા ઇન સબકો ગૂગલ અર્થ સમુદાય મેં ખોજ સકતા હૈ. ઇસકા એક ઉદહારણ &lt;!--Translate this template and uncomment
{{coord|69|15|32.22|N|33|14|17.11|E|type:landmark|name=GE Community: Capsized ship}}
--&gt;ગિએસ્લેંબેર્ગ, લેવરકુસેન, જર્મની કે ગિએસ્લેનબર્ગ, એન કે નિકટ એ3 ઑટોબાહન પર એક જલતી હુઈ કાર અથવા સમુદ્ર તટ સે દૂર પલટા હુઆ જહાજ હૈં. &lt;!--Translate this template and uncomment
{{coord|51|4|47.04|N|6|59|17.77|E|type:landmark|name=GE Community: Burning car}}
--&gt; 

== પરતેં ==
ગૂગલ અર્થ વ્યાવસાયિક તથા રુચિકર સ્થાનોં કી જાનકારી કે સ્રોત કે રૂપ મેં, ઔર સાથ હી સાથ [[વિકિપીડિયા|વિકીપીડિયા]], [[પૈનોરૈમિયો]]  ([[:en:Panoramio|Panoramio]])તથા [[યૂ ટ્યૂબ|યૂટ્યૂબ]] કી સામગ્રી કો પ્રદર્શિત કરને કે લિએ કઈ લૈયર્સ પ્રદાન કરતા હૈ.ગૂગલ નઈ લેયર્સ કા પ્રાયઃ અદ્યતનીકરણ કરતા હૈ,તથા પૈનોરૈમિયો વ ગૂગલ અર્થ સમુદાય આદિ કા પ્રતિદિન અદ્યતન કિયા જાતા હૈ. 

'''ભૌગોલિક વેબ''' 
* [[ગૂગલ અર્થ સમુદાય]] ([[:en:Google Earth Community|Google Earth Community]]) : ''વિશિષ્ટતાઓં સે યુક્ત ગૂગલ અર્થ સમુદાય ફાઇલ્સ દર્શાતા હૈ. '' 
* [[પનોરૈમિયો]] ([[:en:Panoramio|Panoramio]]) : ''યહ પૈનોરૈમિયો વેબસાઈટ પર અપલોડેડ કઈ ચિત્રોં કો દર્શાતા હૈ. ''
* [[વિકિપીડિયા]] : ''યહ વિકિપીડિયા લેખોં  કા સારાંશ કો દર્શાતા હૈ, જો કિ જ્યાદાતર સ્થાનોં યા ઘટનાઓં સે સંબંધિત હોતે હૈં. ''       
* પૂર્વાવલોકન : ''યહ પરતોં કી સામગ્રી કો સાર સંક્ષેપ મેં દર્શાતા હૈ. યદિ એક નયા લેયર જોડ઼ દિયા ગયા,  અગલી બાર ઇસે ચલાને પર પૂર્વાવલોકન લેયર ડિફ઼ૉલ્ટ રૂપ મેં ઑન હો જાએગા.''

'''સડ઼ક''': ''અધિકાંશ દેશોં કે  લિએ સડ઼ક નેટવર્ક દર્શાતા હૈ.''

'''[[ત્રિ આયામી|૩ આયામી]]  ([[:en:3D|3D]])ઇમારતેં''':''પ્રમુખ શહરોં જૈસે કિ [[ન્યૂયૉર્ક શહર]]  [[હાંગ કાંગ|યા હાંગકાંગ]] મેં કઈ ૩ ડી ઇમારતેં દર્શાતા હૈ.''
* ફોટોરિઅલિસ્ટિક :''અનેક ઇમારતોં કો યથાર્થવાદી શૈલી મેં  દર્શાતા હૈ.'' 
* ગ્રે : ''ઉન કમ્પ્યૂટર્સ કે લિએ તૈયાર કિએ શહર કી ઇમારતોં કે લો - પૉલી મૉડલ જો  ફોટોરિઅલિસ્ટિક મૉડલ દિખાને કી ક્ષમતા ન રખતે હોં. ''

'''[[ગૂગલ સ્ટ્રીટ વ્યૂ]]  ([[:en:Google Street View|Google Street View]])''':[[સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકા]] કે શહરોં કે અનેક પ્રમુખ ચૌરાહોં ઔર સડ઼કોં કે '' ૩૬૦ ડિગ્રી પર [[પૈનોરૈમિક]]  ([[:en:panoramic|panoramic]])દૃશ્ય કે સાથ સ્થાન ચિહ્ન દિખાતા હૈ. ઇસ સુવિધા કો એક અંતરરાષ્ટ્રીય સીમા તક લે જાને કે લિએ સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકા કે અતિરિક્ત કુછ અન્ય દેશોં કે સાથ સમઝૌતે કિએ ગએ હૈં. દેશોં મેં [[સંયુક્ત રાજશાહી (બ્રિટેન)|બ્રિટેન]] ઔર [[કનાડા|કનાડા સમ્મિલિત હૈં]] .''

'''બાર્ડર ઔર લેબલ ''': ''ઇસમેં દેશોં /[[પ્રાંત|પ્રાન્તોં]]  ([[:en:provinces|provinces]])કી સીમાએઁ સીમાએઁ હૈં ઔર શહરોં, કસ્બોં ઔર ગાઁવોં કે સ્થાનચિહ્ન દર્શાતા હૈ. ''
* [[સીમાએં|સીમાએઁ]] ([[:en:Borders|Borders]]): [[દેશ|દેશોં]]  ([[:en:countries|countries]]),[[પ્રાંત|પ્રાન્તોં]]  ([[:en:provinces|provinces]])ઔર [[કાઉંટી|કાઉંટિયોં]] ([[:en:counties|counties]])કી  ''સીમાઓં કો ચિહ્નિત કરતા હૈ. ''
* આબાદી વાલે સ્થાન: ''ઇસમેં શહરોં, કસ્બોં ઔર [[ગાઁવ|ગાંવોં]]  ([[:en:villages|villages]])કે લિએ વ્યાપક માત્રા મેં લેબલ હૈં.'' 
* સ્થાનોં કે વૈકલ્પિક નામ : વ્યાપક [[સ્થાનીયકરણ|સ્થાનીકરણ]]  ([[:en:localization|localization]])કી આવશ્યકતા સે બચને કે લિએ ''ગૈર અંગ્રેજી દેશોં કે અનેક શહરોં કે નામ ઉનકી મૂલ  [[ભાષા]] મેં થે  ઇસલિએ યહ સ્તર ઉન્હેં અંગ્રેજી મેં દર્શાતા હૈ. '' 
* લેબલ: ''અનેક ભૌતિક લક્ષણોં, જૈસે [[ઝીલ|ઝીલોં]] ,[[ખાડ઼િયાઁ|ખાડિયોં]] ([[:en:bays|bays]]),[[નદી|નદિયોં]] ,આદિ ''કે લિએ અનેક લેબલ.

'''યાતાયાત ''': ''પ્રાયઃ અદ્યતન યાતાયાત સૂચના દર્શાતા હૈ. ''

'''મૌસમ''': ''ડૉપલર રડાર સે પૂરી [[મૌસમ રિપોર્ટ]] ([[:en:weather report|weather report]])  દેતા હૈ [[ડૉપલર રડાર|ઔર બાદલોં કી પરત,]]  ([[:en:doppler radar|doppler radar]]) સ્થાનીય મૌસમ કી રિપોર્ટ ભી.''

''' ગૈલરી'''
* [[ડિસ્કવરી નેટવર્ક્સ]] ([[:en:Discovery Networks|Discovery Networks]]):'' [[ડિસ્કવરી ચૈનલ]] ([[:en:Discovery Channel|Discovery Channel]]).સે ભૌગોલિક સૂચના દિખાતા હૈ ''
* [[યૂરોપીય અંતરિક્ષ એજેંસી]] ([[:en:European Space Agency|European Space Agency]]):પૃથ્વી પર લિએ ગએ '' ''અનેક [[ઉપગ્રહ ચિત્ર|ઉપગ્રહ  ચિત્ર]]  ([[:en:satellite images|satellite images]])દિખાતી  હૈ.
* [[ગિગાપૈન]] ([[:en:Gigapan|Gigapan]]) ફોટોજ :''ગૂગલ કે  ગિગાપૈન પ્રોજેક્ટ સે ચિત્ર''.
* [[ગિગાપિક્સલ]]  ([[:en:Gigapxl|Gigapxl]])ફોટોજ:''ગિગાપિક્સલ કે પ્રયોગ સે લિએ ગએ ચિત્ર .''
* [[ગૂગલ બુક સર્ચ]] ([[:en:Google Book Search|Google Book Search]]):''ગૂગલ અર્થ મેં ગૂગલ બુક સર્ચ કા એક અનુપ્રયોગ.''
* [[ગૂગલ અર્થ સમુદાય]] ([[:en:Google Earth Community|Google Earth Community]]):''ગૂગલ અર્થ સમુદાય મેં સભી ફાઇલ પ્રવિષ્ટિયોં કી પ્રદર્શન -મઞ્જૂષા .''
* [[ગૂગલ સમાચાર]]  ([[:en:Google News|Google News]]): ''વિશ્વ ભર કે અનેક સમાચાર સ્રોતોં સે સમાચાર વૃત્તાન્ત દિખાતા હૈ.''
* [[નાસા]] : ''અનેક ઉપગ્રહ ચિત્રોં,આવરણોં ઔર નાસા કે રૂપકોં કી પ્રદર્શન -મઞ્જૂષા''.
* [[નેશનલ જ્યોગ્રાફિક]]  ([[:en:National Geographic|National Geographic]])પત્રિકા: ''નેશનલ જ્યોગ્રાફિક પત્રિકા કે અનેક રૂપક દિખાતી હૈ. ''
* [[ન્યૂ યૉર્ક ટાઇમ્સ|ન્યૂયૉર્ક ટાઇમ્સ]] : [[ન્યૂયૉર્ક શહર]]  કે લોકપ્રિય  [[સમાચારપત્ર|સમાચાર પત્રોં]]  સે  સમાચાર વૃત્તાંતોં કા ''એક સંકલન.''
* રમસી ઐતિહાસિક માનચિત્ર :''સોલહવીં શતાબ્દી તક કે ઐતિહાસિક માનચિત્રોં કા એક સંકલન દિખાતા હૈ. ''
* યાત્રા ઔર  [[પર્યટન]]
** 100 % શુદ્ધ[[ન્યૂજ઼ીલૈંડ|ન્યૂજીલૈંડ]]
** [[મિસ્ર]] પર્યટન
** [[જાપાન]] પર્યટન
** [[ક્યોટો]] ([[:en:Kyoto|Kyoto]])પર્યટન
** [[દક્ષિણ અફ઼્રીકા|દક્ષિણ અફ્રીકા]] પર્યટન
** યહાઁ મુડ઼ેં : નગર વીડિયો માર્ગદર્શિકાએઁ
** [[વાલ્ટ ડિજ્ની વર્લ્ડ રિજ઼ૉર્ટ]] ([[:en:Walt Disney World Resort|Walt Disney World Resort]])
* ત્રિમ્બલ બાહરી યાત્રાએં :[[પદયાત્રા પથ|પદયાત્રા પથોં]]  ([[:en:hiking trails|hiking trails]])કા રિકૉર્ડિંગ ''કે સાથ''એક સંકલન. {
* [[જ્વાલામુખી]] 
* [[વેબકૈમ્સ.યાત્રા]]  ([[:en:Webcams.travel|Webcams.travel]]): ''વિશ્વ ભર કે [[વેબકૈમ્સ|વેબકેમ્સ]]  ([[:en:webcams|webcams]])કા એક સંકલન 
* [[યૂ ટ્યૂબ]] : ''યૂ ટ્યૂબ પર લોકપ્રિય વીડિયો કા એક સંકલન.''

'''ગ્લોબલ અવેયરનેસ''': '' વૈશ્વિક જાનકારી કા પ્રસાર કરને વાલી સેવાઓં કા એક સંકલન. યહ સ્તર [[ગૂગલ અર્થ આઉટરીચ]]  ([[:en:Google Earth Outreach|Google Earth Outreach]]) દ્વારા ઉપલબ્ધ કરાયા ગયા.      ઇસ ભાગ મેં ઉપલબ્ધ સ્તરોં કે લિએ  આઉટરીચ કા અનુચ્છેદ દેખેં.''

'''મહત્ત્વ કે વિષય ''': ''અનેક સ્થાનીય સેવાઓં દ્વારા ઉપલબ્ધ કરાઈ ગયીં વ્યાવસાયિક સૂચિયોં કા સંકલન. ''
* બાર /[[ક્લબ]]  ([[:en:Clubs|Clubs]])
* [[કૉફ઼ી|કૉફી]]કી દુકાનેં 
* [[રેસ્ત્રાઁ|રાત્રિ કા ખાના]]  ([[:en:Restaurant|Dining]])
* [[આવાસ]] ([[:en:Lodging|Lodging]])
* [[બૈંક]]/[[સ્વચાલિત ગણક યન્ત્ર|એટીએમ]] ([[:en:Automated Teller Machine|ATMs]])
* [[ગૈસ સ્ટેશન]] ([[:en:Gas station|Gas Stations]])
* [[કિરાના સ્ટોર|કિરાને કી દુકાન]] ([[:en:Grocery store|Grocery Stores]])
* મુખ્ય [[ખુદરા]] ([[:en:Retail|Retail]])  
* મૂવી/[[ડી વી ડી|ડીવીડી]] ([[:en:DVD|DVD]])કિરાયા
* [[ફાર્મેસી]] ([[:en:Pharmacy|Pharmacy]])
* [[શૉપિંગ મૉલ્સ]]  ([[:en:Shopping Malls|Shopping Malls]])
* [[ભૂગોલ|ભૌગોલિક]] વિશેષતાએઁ 
* [[ગોલ્ફ]] ([[:en:Golf|Golf]])
* પાર્ક ઔર [[મનોરંજન]] ([[:en:Recreation|Recreation]])સ્થલ 
* [[ખેલ]]  ([[:en:Sports|Sports]])સ્થલ
* [[સ્કીઇંગ]] ([[:en:Skiing|Skiing]])([[સ્વિસ આલ્પ્સ|કેવલ સ્વિસ આલ્પ્સ]] ([[:en:Swiss Alps|Swiss Alps]]))
* પરિવહન
** [[હવાઈ અડ્ડે|પરિવહન]] ([[:en:Airports|Airports]])
** [[રેલ]]
** [[ત્વરિત રાસ્તા.|સબવે]] ([[:en:Rapid transit|Subway]])
** [[ટ્રામ]] ([[:en:Tram|Tram]])
** [[બસ]] ([[:en:Bus|Bus]])
** [[નૌકા]]  ([[:en:Ferry|Ferry]])
** પર્વતીય રેલ  
* [[પર્યટન|પર્યટન સ્થલ]] 
* ફાયર સ્ટેશન
* [[અસ્પતાલ]] ([[:en:Hospitals|Hospitals]])
* [[વિદ્યાલય|સ્કૂલ]] 
* [[પૂજા|પૂજા સ્થલ]]  ([[:en:Worship|Worship]])
** [[ચર્ચ]]  ([[:en:Churches|Churches]])
** [[યહૂદી મંદિર|યહૂદી પ્રાર્થના -સ્થલ]] 
** [[મસ્જિદ|મસ્જિદેં]]
** [[મન્દિર|મંદિર]]
** અન્ય પૂજા સ્થલ 
** [[કબ્રિસ્તાન]]  ([[:en:Cemeteries|Cemeteries]])

== કૉપીરાઈટ ==
વર્તમાન મેં, ગૂગલ અર્થ દ્વારા ઉપગ્રહ ડાટા કા ઉપયોગ કરતે હુએ ગૂગલ અર્થ દ્વારા તૈયાર કિયા ગયા પ્રત્યેક ચિત્ર [[કૉપીરાઇટ]] ([[:en:copyright|copyright]]) યુક્ત માનચિત્ર હૈ. ગૂગલ અર્થ સે વ્યુત્પન્ન કોઈ ભી ડાટા કૉપીરાઇટ ડાટા સે વ્યુત્પન્ન હોગા જો કિ [[સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકા મેં કૉપીરાઇટ કાનૂન|સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકા કે કૉપીરાઇટ ક઼ાનૂન]] ([[:en:United States Copyright Law|United States Copyright Law]]) કે અંતર્ગત ગૂગલ દ્વારા જારી અનુજ્ઞપ્તિયોં કે ન હોને કી સ્થિતિ મેં ઉપયોગ નહીં કિયા જા સકતા. ગૂગલ ચિત્રોં કે [[ગૈર વ્યાવસાયિક]] ([[:en:non-commercial|non-commercial]]) વ્યક્તિગત ઉપયોગ કી અનુમતિ દેતા હૈ(ઉદાહરણ કે લિએ વ્યક્તિગત વેબસાઇટ અથવા બ્લૉગ મેં) જબ તક કિ કૉપીરાઇટ અધિકાર ઔર સર્વાધિકાર સુરક્ષિત રહતે હૈં.&lt;ref&gt;ગૂગલ અર્થ સહાયતા કેન્દ્ર : [http://earth.google.com/support/bin/answer.py?answer=21422 ક્યા મેં ચિત્રોં કો વેબ પર પોસ્ટ કર સકતા હૂઁ? ]&lt;/ref&gt;
ઇસકે વિપરીત, નાસા કે ગ્લોબ સૉફ્ટવેયર [[વર્લ્ડ વિંડ]] ([[:en:World Wind|World Wind]]) દ્વારા સ્થાપિત છવિયોં  મેં [[બ્લૂ માર્બલ]] ([[:en:Blue Marble|Blue Marble]]), [[લૈંડસૈટ]] ([[:en:Landsat|Landsat]]) અથવા યૂ એસ જી એસ લેયર કા ઉપયોગ હોતા હૈ, જિસમેં સે પ્રત્યેક લેયર [[સાર્વજનિક ક્ષેત્ર]] ([[:en:public domain|public domain]]) કે ભૂ ભાગ કી લેયર હૈ. સંયુક્ત રાજ્ય સરકાર કી એક એજેંસી કે કાર્ય નિર્માણ કે સમય સાર્વજનિક ક્ષેત્ર કે હોતે હૈં.ઇસકા તાત્પર્ય હૈ કિ ઇન ચિત્રોં કો [[વાણિજ્ય|વ્યાવસાયિક]] ઉદ્દેશ્યોં કી પૂર્તિ કે લિએ રૂપાંતરિત, પુનર્વિતરિત કિયા જા સકતા હૈ.           

== ગૂગલ અર્થ પ્લગ-ઈન ==
ગૂગલ અર્થ એ પી આઈ એક નિશુલ્ક બીટા સેવા હૈ, જો કિ ઉપભોક્તાઓં કો નિશુલ્ક રૂપ સે પ્રાપ્ત  કિસી ભી વેબસાઇટ પર ઉપલબ્ધ હૈ. પ્લગ-ઇન તથા જાવા સ્ક્રિપ્ટ એપીઆઈ ઉપયોગકર્તાઓં કો ગૂગલ અર્થ કે એક સંસ્કરણ કો વેબ પૃષ્ઠોં પર ડાલને મેં સક્ષમ બનાતા હૈ. એપીઆઈ મેં ગૂગલ અર્થ અનુપ્રયોગ વાલી સમગ્ર વિશેષતાએં નહીં હૈં કિંતુ તો ભી યહ જટિલ ત્રિ આયામી માનચિત્ર સૉફ્ટવેયર બનાને મેં સમર્થ બનાતા હૈ. 

પ્લગ-ઇન કા સંસ્કરણ ૧.૦ નિમ્નલિખિત લેયર્સ મેં મદગાર સિદ્ધ હોતા હૈ : 

* ભૂ ભાગ 
* સડ઼કેં 
* ઇમારતેં
* સીમાએં 

યહ 'સ્કાઈ મોડ' મેં ભી મદદગાર હૈ તથા સંપૂર્ણ સૉફ્ટવેયર કી ભાંતિ હી વૈસે હી નિયંત્રણ તથા ઇન્ફોર્મેશન બાર ઉપલબ્ધ કરતા હૈ.  

* [http://code.google.com/apis/earth/ ગૂગલ અર્થ પ્લગ -ઇન] 
* [http://code.google.com/apis/earth/documentation/API.html ગૂગલ અર્થ એ પી આઈ]  

== ગૂગલ અર્થ પ્લસ ==
ગૂગલ અર્થ કો [[અમરીકી ડૉલર|$]]૨૦ કે વાર્ષિક સદસ્યતા શુલ્ક કા ભુગતાન કર પ્લસ સંસ્કરણ કે રૂપ મેં ભી અપગ્રેડ  કિયા જા સકતા હૈ. ગૂગલ અર્થ પ્લસ ગૂગલ અર્થ કા સદસ્યતા શુલ્ક દેકર વિકસિત કિયા ગયા વ્યક્તિ-સાપેક્ષ સંસ્કરણ હૈ, જિસમેં નિમ્નલિખિત વિશેષતાએં હૈં : 
* [[જી પી એસ]] ([[:en:GPS|GPS]]) એકીકરણ : [[ગ્લોબલ પોજીશનિંગ સિસ્ટમ|જીપીએસ]]  ([[:en:Global Positioning System|GPS]])ઉપકરણ દ્વારા રાસ્તોં ઔર સ્થલોં કી જાનકારી પઢ઼નાયહ કાર્યક્ષમતા દેને વાલે વિભિન્ન પ્રકાર કે તૃતીય પક્ષ અનુપ્રયોગોં કો તૈયાર કિયા ગયા જો પ્રયોગકર્તાઓં કી વિશેષતાઓં તથા પ્રયોગકર્તા-રિકૉર્ડેડ વેપૉઇંટ પર આધારિત કે એમ એલ અથવા કે એમ જેડ ફાઇલ્સ ઉત્પન્ન કરકે ગૂગલ અર્થ કે મૂલ સંસ્કરણ કા ઉપયોગ કરતે હુએ કિયા ગયા થા.  તથાપિ, ગૂગલ અર્થ પ્લસ [[થેલ્સ નૈવિગેશન|મૈગલન]] ([[:en:Thales Navigation|Magellan]]) ઔર [[ગાર્મિન]] ([[:en:Garmin|Garmin]]) પ્રોડક્ટ લાઇંસ કે લિએ પ્રત્યક્ષ સહાયતા પ્રદાન કરતા હૈ, જો કિ સંયુક્ત રૂપ સે જી પી એસ બાજ઼ાર કા એક બડ઼ા હિસ્સા હૈં.   ગૂગલ અર્થ પ્લસ સૉફ્ટવેયર કે લાઇનેક્સ સંસ્કરણ મેં કોઈ જી પી એસ કાર્યાત્મકતા સમ્મિલિત નહીં હૈ. 
* ઉચ્ચતર રિજ઼ૉલ્યૂશન પ્રિંટિંગ 
* ઈ મેલ કે માધ્યમ સે ગ્રાહકોં કી સહાયતા 
* ડાટા ઇમ્પોર્ટર ; [[કૉમા-સેપરેટેડ માન|સી એસ વી]] ([[:en:Comma-separated values|CSV]]) ફાઇલ્સ સે એડ્રેસ પૉઇંટ્સ પડ઼ેં ; ૧૦૦ પૉઇંટ્સ/એડ્રેસ્સેસ તક સીમિત.   યહ એક ઐસી વિશેષતા હૈ જો માર્ગ ઔર પૉલીગૉન એનોટેશંસ કા રાસ્તા ખોલતી હૈ, જો [[કીહોલ માર્કઅપ લૈંગ્વેજ|કેએમએલ]] ([[:en:Keyhole Markup Language|KML]])મેં નિર્યાત કિએ જા સકતે હૈં. યહ પહલે કેવલ પ્લસ ઉપયોગકર્તાઓં કો ઉપલબ્ધ થી, કિંતુ અબ સંસ્કરણ 4.1.2416 મેં ઇસે નિશુલ્ક કર દિયા ગયા હૈ.
* ઉચ્ચતર ડાટા ડાઉનલોડ ગતિ  

== ગૂગલ અર્થ પ્રો ==
$ ૪૦૦ કે વાર્ષિક સદસ્યતા શુલ્ક કે ભુગતાન પર ઉપલબ્ધ હોને વાલા ગૂગલ અર્થ પ્રો ગૂગલ અર્થ કા વ્યવસાયોન્મુખી ઉન્નત સંસ્કરણ હૈ, જો કિ પ્લસ સંસ્કરણ સે અધિક વિશેષતાઓં સે યુક્ત હૈ.       ઇસ પ્રો સંસ્કરણ મેં એડ-ઑન સૉફ્ટવેયર સમ્મિલિત હૈ, જૈસે કિ :     
* મૂવી બનાના 
* જી આઈ  એસ ડાટા ઇમ્પોર્ટર .
* ઉચ્ચતર પ્રિન્ટિંગ મૉડ્યૂલ          
પહલે ઇસકે લિએ, $ ૪૦૦ કે અલાવા અતિરિક્ત શુલ્ક ભી દેના હોતા થા, કિંતુ અબ હાલ હી મેં ઇસે ઇસ પૈકેજ મેં હી સમ્મિલિત કર દિયા ગયા હૈ.  જનવરી, ૨૦૦૮ કે ગૂગલ અર્થ પ્રો કા અદ્યતનીકરણ કરતે હુએ ઉસમેં ૪૦૦ અતિરિક્ત સુવિધાએં જોડ઼ી જા રહી હૈં, ઇસ સંસ્કરણ કા શુલ્ક $ ૧૦૩૦ અમેરિકી ડૉલર ઘોષિત કિયા ગયા હૈ. &lt;ref&gt;&lt;!--Translate this template and uncomment
{{cite web|url=http://earth.google.com/product_comparison.html|title=Which version of Google Earth is right for you?}}
--&gt;&lt;/ref&gt;

ગૂગલ અર્થ કે નિશુલ્ક સંસ્કરણ સે ભિન્ન , યહ વ્યાવસાયિક સંસ્કરણ લાઇનક્સ પર કામ નહીં કરતા. 

== ફ્લાઇટ સિમુલેટર ==
ગૂગલ અર્થ v ૪.૨ કે પશ્ચાત્ સે, એક ફ્લાઇટ સિમુલેટર કો એક [[ઈસ્ટર એગ ( આભાસી ) # સૉફ્ટવેયર આધારિત|પરોક્ષ વિશેષતા]] ([[:en:Easter egg (virtual)#Software-based|hidden feature]]) કે રૂપ મેં સમ્મિલિત કિયા ગયા હૈ. ઇસે Control+Alt+A, Control+A, અથવા [[કમાંડ કુંજી|Command]] ([[:en:Command key|Command]])+Option+A દબાકર પ્રાપ્ત કિયા જા સકતા હૈ.ઇસ સુવિધા કે સક્રિય હોને કે બાદ કમ સે કમ એક બાર યહ ટૂલ્સ બાર મેં દિખાઈ દેતા હૈ. v ૪.૩ ke પશ્ચાત્ સે યહ વિકલ્પ અપને આપ ગાયબ નહીં હોતા હૈ. કુછ હવાઈ અડ્ડોં કે અલાવા વર્તમાન મેં કેવલ [[એફ-૧૬ ફાઇટિંગ ફ઼ૈલ્કન]] ([[:en:F-16 Fighting Falcon|F-16 Fighting Falcon]]) તથા [[સિર્રુસ એસ આર-૨૨]] ([[:en:Cirrus SR-22|Cirrus SR-22]]) વિમાન હૈં જો ઉપયોગ કિએ જા સકતે હૈં.&lt;ref&gt;[http://marco-za.blogspot.com/2007/08/google-earth-flight-simulator.html મૈક્રો બ્લૉગ : ગૂગલ અર્થ ફ્લાઇટ સિમુલેટર&lt;!--બી ઓ ટી ઉત્પન્ન શીર્ષક--&gt;] &lt;/ref&gt;
* [http://earth.google.com/intl/en/userguide/v4/flightsim/index.html ગૂગલ અર્થ ફ્લાઇટ સિમ્યુલેટર નિયંત્રણ] 

સિમ્યુલેટર કો એક માઉસ અથવા જૉયસ્ટિક કી મદદ સે ભી નિયંત્રિત કરના સમ્ભવ હૈ, હાલાંકિ વર્તમાન મેં સભી માડલ્સ મેં યહ સુવિધા ઉપલબ્ધ નહીં હૈ.    

&lt;!--[[Image:AudioslaveNationGoogleEarth.jpg|thumb|140px|right|Screenshot of &quot;[[Audioslave]] Nation&quot;]]--&gt;

== આ પણ જુઓ ==
* [[ગૂગલ સ્કાય]] ([[:en:Google Sky|Google Sky]])
* [[ગૂગલ અર્થ આઉટરીચ]] ([[:en:Google Earth Outreach|Google Earth Outreach]])
* [[આભાસી ભૂમંડલ]] ([[:en:Virtual globe|Virtual globe]])
* [[ઉપગ્રહ ચિત્ર]] ([[:en:Satellite Image|Satellite Image]])

=== સંબંધિત જાણકારી ===
* [[વેબ મૈપિંગ]] ([[:en:Web mapping|Web mapping]]) 
* [[જિયોવેબ]] ([[:en:Geoweb|Geoweb]])
* [[નાસા વર્લ્ડ વિંડ]] ([[:en:NASA World Wind|NASA World Wind]])
* [[યિનચુઆન]] ([[:en:Yinchuan|Yinchuan]]) - ગૂગલ અર્થ ફોરમ પર ઉત્પન્ન હોને વાલી એક ઇન્ટરનેટ પ્રક્રિયા કે અધીન.  

=== ગૂગલ મેપ સેવા ===
* [[ગૂગલ સેવાઓં તથા ટૂલ્સ કી સૂચી]] ([[:en:List of Google services and tools|List of Google services and tools]])
* [[ગૂગલ માનચિત્ર]]  ([[:en:Google Maps|Google Maps]])
** [[ગૂગલ માનચિત્ર # ગૂગલ ચાઁદ|ગૂગલ ચાઁદ]] ([[:en:Google Maps#Google Moon|Google Moon]]) 
** [[ગૂગલ માનચિત્ર # ગૂગલ માર્સ|ગૂગલ મંગલ]]  ([[:en:Google Maps#Google Mars|Google Mars]])

=== અન્ય પ્રદાતા ===
* [[ડિજિટલ ગ્લોબ]] ([[:en:DigitalGlobe|DigitalGlobe]])— [[ઉચ્ચ વિનિયોજન|ગૂગલ અર્થ  કો ઉચ્ચ રિજ઼ૉલ્યૂશન]] ([[:en:high resolution|high resolution]])કે પ્રદાતા 
* [[અર્થ સૈટ]] ([[:en:EarthSat|EarthSat]])
* [[જિઓઆઈ]] ([[:en:GeoEye|GeoEye]])
* [[ગ્લોબ એક્સ્પ્લોરર]]  ([[:en:GlobeXplorer|GlobeXplorer]])
* [[ચિત્ર માપન]]  ([[:en:Pictometry|Pictometry]])
* [[સ્પૉટ છવિ]]  ([[:en:Spot Image|Spot Image]])
* [[પૃથ્વી કી આકૃતિ]]  ([[:en:TerraLook|TerraLook]])
* [[વ્યૂ જી એલ]]  ([[:en:ViewGL|ViewGL]]) - ગૂગલ અર્થ કે લિએ અદ્યતન હવાઈ ચિત્રાવલી 
* [[સી એન ઈ એસ]]  ([[:en:CNES|CNES]])
* [[માઇક્રોસૉફ્ટ વર્ચુઅલ અર્થ]] ([[:en:Microsoft Virtual Earth|Microsoft Virtual Earth]])

== સંદર્ભ ==
&lt;!-- ----------------------------------------------------------
ઉદ્ધરણ કી વિભિન્ન વિધિયોં કી ચર્ચા ઔર કૈસે તૈયાર કરેં  કે લિએ http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:કી પાદ ટિપ્પણિયાઁ   દેખેં 


ઉદ્ધરણ કી વિભિન્ન વિધિયોં કી ચર્ચા ઔર કૈસે તૈયાર કરેં  &lt;ref&gt;,&lt;/ref&gt; ઔર &lt;reference /&gt; ટૈગોં કા ઉપયોગ કરતે હુએ પાદ ટિપ્પણિયાઁ -------------------------------------------------- -----------&gt;
&lt;!--Translate this template and uncomment
{{reflist|2}}
--&gt;

== બાહ્ય કડીઓ ==
&lt;!--Translate this template and uncomment
{{linkfarm}}
--&gt;
&lt;!--વ્યાવસાયિક સાઇટ, સામાજિક સાઇટ, પરિચર્ચા સાઇટ, સામુદાયિક સાઇટ, ખેલ યા વેબલૉગ્સ ન જોડ઼ેં  ઐસે અન્ય વિકિઓં સે ભી સંપર્ક ન જોડ઼ેં જો બહુત બડ઼ે ઔર સ્થિર નહીં હૈં.--&gt;
&lt;!--Translate this template and uncomment
{{GeoGroupTemplate}}
--&gt;
=== આધિકારિક  ઔર સંબંધિત સાઇટેં ===
&lt;!--વ્યાવસાયિક સાઇટ, સામાજિક સાઇટ, પરિચર્ચા સાઇટ, સામુદાયિક સાઇટ, ખેલ યા 

	
વ્યાવસાયિક સ્થલોં , સામાજિક સાઇટોં , ચર્ચા સાઇટોં , સામુદાયિક સાઇટોં , ખેલ , યાવેબલૉગ્સ ન જોડ઼ેં ઐસે અન્ય વિકિઓં સે ભી સંપર્ક ન જોડ઼ેં જો બહુત બડ઼ે ઔર સ્થિર નહીં હૈં.--&gt;
* [http://earth.google.com/ આધિકારિક ગૂગલ અર્થ વેબસાઇટ] -
* [http://google-latlong.blogspot.com ગૂગલ લેટલોંગ] - ગૂગલ અર્થ દલ સે સમાચાર ઔર ટિપ્પણિયાં 
* [http://googleearthuser.blogspot.com/ આધિકારિક ગૂગલ અર્થ પ્રયોગકર્તા બ્લૉગ ] જૉન ગાર્ડિનર,ગૂગલ અર્થ કે એક તકનીકી લેખક કા વેબલૉગ
* [http://www.ogleearth.com/ ગૂગલ અર્થ ]સમાચાર: ગૂગલ અર્થ કે નવીન પ્રયોગ ઔર રાજનીતિક મહત્વ કા ચાર્ટ

=== સ્થલચિહ્ન ઔર આવરણ ===
&lt;!--વ્યાવસાયિક સ્થલોં , સામાજિક સાઇટોં , ચર્ચા સાઇટોં , સામુદાયિક સાઇટોં , ખેલ , યાવેબલૉગ્સ ન જોડ઼ેંઐસે અન્ય વિકિઓં સે ભી સંપર્ક ન જોડ઼ેં જો બહુત બડ઼ે ઔર સ્થિર નહીં હૈં.

--&gt;
* [http://www.googleearthanomalies.com ગૂગલ અર્થ કી વિસંગતિયાં ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190506175309/http://googleearthanomalies.com/ |date=2019-05-06 }} - ગૂગલ અર્થ પર મિલને વાલી અસામાન્ય વૃત્તાકર છવિયોં, ઉભાર વાલે સ્થલ ઔર અસ્પ્ષ્ટ છવિયોં કી ચરમ વિસંગતિયોં કા સંકલન હૈ
* [http://www.gearthhacks.com/ ગૂગલ અર્થ હૈક્સ ] - ગૂગલ અર્થ કે સાથ પ્રયોગ કે લિએ ફાઇલોં કા એક વિશાલ સંગ્રહ હૈ.  
* [http://www.globezoom.info/ ગૂગલ અર્થ સમુદાય જર્મની ] - અનેક સ્થાન ચિન્હોં કે સાથ ગૂગલ અર્થ સમુદાય 
* [http://www.kugelerde.de/ કુગેલઅર્દ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090302234212/http://www.kugelerde.de/ |date=2009-03-02 }} - ગૂગલ અર્થ કે લિએ કે એમ જેડ ફાઇલોં કે એક વિશાલ સંગ્રહ કે સાથ જર્મન સમુદાય   
* [http://www.tierrawiki.org/ ટિએરાવિકી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080705123617/http://www.tierrawiki.org/ |date=2008-07-05 }}:બાહરી ગતિવિધિયોં કે ડિજીટલ પથ ડાટાબેસ કે લિએ એક નેટવર્ક સંપર્ક દર્શાતા હૈ.   
* [http://www.webkuehn.de/hobbys/wikipedia/geokoordinaten/index_en.htm ગૂગલ અર્થ કે લિએ વિકિપીડિયા આલેખ] - સે ૮૦,૦૦૦ પ્રવિષ્ટિયોં કા માનચિત્રણ [[WP:GEO]]
* [http://gecensus.stanford.edu/ જી જનગણના પરિયોજના ]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - અમેરિકી જનગણના કે આંકડ઼ોં કે માનચિત્રણ કે લિએ સ્ટૈનફોર્ડ વિશ્વવિદ્યાલય કા અનુપ્રયોગ 
* [http://gefindr.googlepages.com/ ગૂગલ અર્થ ફાઇંડર ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090321025235/http://gefindr.googlepages.com/ |date=2009-03-21 }} - સ્થાન ચિન્હોં ઔર આવરણોં કે લિએ પારંપરિક સર્ચ ઇંજન 

=== અનાધિકારિક માર્ગદર્શક ઔર સંકેત ===
&lt;!--વ્યાવસાયિક સાઇટ્સ , સામાજિક સાઇટ્સ , ચર્ચા સાઇટ્સ , સામુદાયિક સાઇટ્સ , ગેમ્સ, યા .વેબલૉગ્સ ન જોડ઼ેં. ઐસે અન્ય વિકિઓં સે ભી સંપર્ક ન જોડ઼ેં જો બહુત બડ઼ે ઔર સ્થિર નહીં હૈં.--&gt;
* [http://www.satellitesights.com/ ઉપગ્રહ દૃશ્ય ]: ગૂગલ અર્થ ઔર ગૂગલ માનચિત્ર પર્યટન
* [http://googlesightseeing.com/ ગૂગલ પર્યટન ] - રોચક ઔર અસાધારણ દૃશ્યોં કા બ્લૉગ 
* [http://www.kcl.ac.uk/geodata કે એમ એલ ડાટાબેસોં કા અતિ વિશાલ સંગ્રહ ]
* [http://hubblesite.org/explore_astronomy/gsky/ સ્કાઈ વેબસાઇટ કો એસટીએસસએલ સમુદાય કે યોગદાન ]
* [http://www.egoogle.us/google_earth.htm ગૂગલ અર્થ પર સૂચના ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160919081458/http://www.egoogle.us/google_earth.htm |date=2016-09-19 }}
* [http://www.gearthblog.com/ ગૂગલ અર્થ બ્લોંગ ]ગૂગલ અર્થ સમાચાર ઔર અદ્યતન 

=== ઉપકરણ ===
&lt;!--વ્યાવસાયિક સાઇટ, સામાજિક સાઇટ, પરિચર્ચા સાઇટ, સામુદાયિક સાઇટ, ખેલ યાવેબલૉગ્સ ન જોડ઼ેંઐસે અન્ય વિકિઓં સે ભી સંપર્ક ન જોડ઼ેં જો બહુત બડ઼ે ઔર સ્થિર નહીં હૈં.--&gt;
* [http://www.batchgeocode.com/ બૈચ જિઓકોડર] - એક પતા સૂચી મેં સે એક કે એમ એલ ફાઇલ તૈયાર કરતા હૈ, કિસી ભી સારણીબદ્ધ ડેટા સ્રોત કે સાથ કામ કરતા હૈ.
* [http://www.communityviz.org/ કમ્યુનિટી વિજ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080513152910/http://www.communityviz.org/ |date=2008-05-13 }} - આર્ક જી આઈ એસ કા વિસ્તાર સમય કે સાથ ભવિષ્ય મેં સમ્ભવ વિકાસ કે પ્રતિરૂપોં કો દર્શાતા હૈ. [[સામુદાયિક વિજ|કમ્યુનિટી વિજ]]  ([[:en:CommunityViz|CommunityViz]])અનુચ્છેદ ભી દેખેં.
* [http://www.claudegps.altervista.org/ સી _જી પી એસ ૨ કે એમ એલ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090216133525/http://www.claudegps.altervista.org/ |date=2009-02-16 }} - વિસ્તારિત સુવિધાઓં કે સાથ જી પી એસ લૉગ સે કે ઐમ એલ તૈયાર કરતા હૈ. 
* [http://go.warwick.ac.uk/grok/gegpsd જી ઈ જી પી એસ ડી]{{Dead link|date=માર્ચ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - ક્રાસ - પ્લેટફાર્મ પાઇથાન  સ્ક્રિપ્ટ હૈ જો કિસી ભી એન એમ ઈ ઐ ઉપકરણ સે રિઅલ-ટાઇમ જી પી એસ ટ્રેકિંગ કો સંભવ બનાતી હૈ.   
* [http://docs.codehaus.org/display/GEOSDOC/Google+Earth જિઓ સર્વર ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080302205855/http://docs.codehaus.org/display/GEOSDOC/Google+Earth |date=2008-03-02 }}- આકાર ફાઇલોં, આર્ક એસ ડી ઈ,ઓરેકલ, પોસ્ટ જી આઈ એસ, માઈ એસ ક્યૂ એલ, જિઓટિફ઼, આર્ક ગ્રિડ, નેટવર્ક સંપર્કોં, સુપર ઓવરલેજ, ટાઇમ ઔર કસ્ટમ પૉપ -અપ્સ  કે લિએ અવલમ્બ કે સાથ  કે એમ એલ તૈયાર કરને કે લિએ સર્વર.
* [http://www.mathworks.com/matlabcentral/fileexchange/loadFile.do?objectId=12954 ગૂગલ અર્થ ટૂલ બૉક્સ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080602060351/http://www.mathworks.com/matlabcentral/fileexchange/loadFile.do?objectId=12954 |date=2008-06-02 }} - [[મૈટલૈબ]]  ([[:en:Matlab|Matlab]])ઔર [[અષ્ટક|ઑક્ટેવ]] ([[:en:Octave|Octave]]) અંકન/આરેખ ક્રિયાઓં કા કે એમ એલ નિર્ગમ કે સાથ એક સેટ હૈ. 
* [http://www.gpsvisualizer.com/map?form=googleearth જીપીએસ વિજ઼ુઅલાઇજ઼ર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080319043916/http://www.gpsvisualizer.com/map?form=googleearth |date=2008-03-19 }} - જી પી એસ ડાટા કો ગૂગલ અર્થ મેં ઉપયોગ કે લિએ પરિવર્તિત કરેગા.
* [http://www.kamelwriter.com/ કૈમેલ રાઇટર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180330030743/http://www.kamelwriter.com/ |date=2018-03-30 }}-કે એમ એલ ફાઇલ્સ કો બનાને ઔર વ્યવસ્થિત કરને કે લિએ આનુક્રમિક માનચિત્રોં( [[મસ્તિષ્ક માનચિત્ર|મસ્તિષ્ક માનચિત્રોં]]  ([[:en:Mind maps|Mind maps]]) ) કા પ્રયોગ કરતા હૈ.  
* [http://search.cpan.org/dist/Geo-GoogleEarth-Document/ પર્લ - જિઓ- ગૂગલ અર્થ - પ્રલેખ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090317090649/http://search.cpan.org/dist/Geo-GoogleEarth-Document/ |date=2009-03-17 }} - ગૂગલ અર્થ કે એમ એલ પ્રલેખ તૈયાર કરને કે લિએ પર્લ ઑબ્જેક્ટ  લાઇબ્રેરી 

=== સમીક્ષાએઁ ===
&lt;!--વ્યાવસાયિક સાઇટ, સામાજિક સાઇટ, પરિચર્ચા સાઇટ, સામુદાયિક સાઇટ, ખેલ યાવેબલૉગ્સ ન જોડ઼ેંઐસે અન્ય વિકિઓં સે ભી સંપર્ક ન જોડ઼ેં જો બહુત બડ઼ે ઔર સ્થિર નહીં હૈં.--&gt;
* [http://www.worldwindcentral.com/wiki/Google_Earth_comparison નાસા કે વર્લ્ડ વિંડ કે સાથ તુલના ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090217222342/http://worldwindcentral.com/wiki/Google_Earth_comparison |date=2009-02-17 }}
{{reflist}}
&lt;!--Translate this template and uncomment
{{Google Inc.}}
--&gt;
&lt;!--Translate this template and uncomment
{{Earth}}
--&gt;
[[શ્રેણી:ફ્રી સોફ્ટવેર]]
[[શ્રેણી:ગૂગલ]]</text>
      <sha1>rm593ffqud9j3bbhkfz5pw7dhhkzv56</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>દલિત</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28668</id>
    <revision>
      <id>901531</id>
      <parentid>898808</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:36:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>901531</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72571" sha1="r5sju7aqa91omc2vupyaosk3jtyofkb" xml:space="preserve">{{સુધારો}}
{{Infobox Ethnic group|
'''PARYAY IS Leding NGO in Marathwada Paryay Work on &gt;&gt; Dalit Rights &gt;&gt; Women Governance&gt;&gt; Land Right &gt;. Child Labour Issue &gt;&gt; &amp; Child Rights ''''''
|group= Dalits
|image= &lt;!-- Deleted image removed:  [[Image:Ilaiyaraja at the recording studio reducedsize.jpg|80px]] --&gt;&lt;br&gt;[[Image:RettamalaiSrinivasan.JPG|79px]]&lt;!-- Deleted image removed: [[Image:Thiruvalluvar Statue Kanyakumari.jpg|85px]] --&gt;[[Image:Ayyankali Statue.jpg|50px]]&lt;br&gt;[[Ravidas|Sri Ravidas]]{{·}}[[B. R. Ambedkar]]{{·}}[[Ilaiyaraja]]&lt;br&gt;[[Rettamalai Srinivasan]]{{·}}[[Ayyankali]]{{·}}[[K.R. Narayanan]]
|caption=
|region1 = {{flagcountry|India}}
|pop1 = ~166 million&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/India_at_Glance/scst.aspx |title=Census of India - India at a Glance : Scheduled Castes &amp; Scheduled Tribes Population |publisher=Censusindia.gov.in |date= |access-date=2010-08-12}}&lt;/ref&gt;
|region2 = {{flagcountry|Nepal}}
|pop2 = ~4.5 Million (2005)&lt;ref name=Nepal&gt;{{Cite document  | last = Damal  | first = Swarnakumar  | title = Dalits of Nepal: Who are Dalits in Nepal  | publisher = International Nepal Solidarity Network  | year = 2005  | url = http://insn.org/wp-content/DalitsNepalSuvashDarnal.pdf  | isbn =   | postscript = &lt;!--None--&gt;  | journal =   | access-date = 2010-12-08  | archive-date = 2008-12-18  | archive-url = https://web.archive.org/web/20081218123819/http://insn.org/wp-content/DalitsNepalSuvashDarnal.pdf  | url-status = dead  }}&lt;/ref&gt;
|region3 = {{flagcountry|Pakistan}}
|pop3 = ~2.0 Million (2005)&lt;ref&gt;{{cite web | last = Satyani | first = Prabhu  | title = The Situation of the Untouchables in Pakistan| publisher = ASR Resource Center | year = 2005  | url =http://www.countercurrents.org/dalit-sikand230905.htm | doi =  | access-date = 2008-09-27}}&lt;/ref&gt;
|region4 = {{flagcountry|Sri Lanka}}
|pop4 = Unknown (2008)
|region5 = {{flagcountry|Bangladesh}}
|pop5 = Unknown (2008)
|langs =  [[Languages of India]]
|rels =  [[Hinduism]]{{·}}[[Sikhism]]{{·}}[[Islam]]{{·}}[[Buddhism]]{{·}}[[Christianity]]
|related = [[Indo-Aryan peoples|Indo-Aryan]], [[Dravidian peoples|Dravidian]], [[Munda]]
}}

'''દલિત''' એક ભારતીય જાતિ-સમૂહ છે.

ભારતીય બંધારણ&lt;ref&gt;{{Cite document | title = Excerpts from The Constitution of India | publisher = Left Justified | year = 1997 | url = http://www.leftjustified.com/leftjust/lib/sc/ht/wtp/india.html | postscript = &lt;!--None--&gt; | access-date = 2010-12-08 | archive-date = 2010-04-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100403051956/http://www.leftjustified.com/leftjust/lib/sc/ht/wtp/india.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; હેઠળ વર્ણ વ્યવસ્થાને નાબૂદ કરવામાં આવી હોવા છતાં દક્ષિણ એશિયામાં દલિતો વિરૂદ્ધ ભેદભાવ અને પૂર્વગ્રહો પ્રવર્તે છે.&lt;ref name=&quot;Hidden Apartheid&quot;&gt;[http://www.hrw.org/en/news/2007/02/12/india-hidden-apartheid-discrimination-against-dalits &quot;ઇન્ડિયા: ‘હિડન એપેર્થિડ’ ઓફ ડિસ્ક્રીમીનેશન અગેઇન્સ્ટ દલિત્સ&quot;]&lt;/ref&gt; ભારતના સ્વાતંત્ર્યથી અત્યાર સુધીમાં દલિતોને નોકરીઓ અને શિક્ષણમાં તકો પુરી પાડવા માટે મહત્વના પગલાં ભરવામાં આવ્યા છે. શિક્ષણ, સ્વાસ્થ્ય અને રોજગારીની તકો વઘારી દલિતોની સ્થિતિમાં સુધારો લાવવા ઘણી સામાજીક સંસ્થાઓ બદલાવની તજવીજને પ્રોત્સાહન આપ્યું છે.

==નામની વ્યુત્પત્તિ==
દલિત શબ્દ [[મરાઠી|મરાઠી ભાષામાંથી]] આવ્યો છે અને તેનો અર્થ &quot;તળિયું&quot;, &quot;દબાયેલું&quot;, &quot;કચડાયેલું&quot; અને &quot;તૂટેલા ટુકડા&quot; થાય છે. આ શબ્દનો સૌપ્રથમ ઉપયોગ ઓગણીસમી સદીમાં જ્યોતિરાવ ફુલેએ કર્યો હતો. દ્વિજ હિંદુઓની અગાઉની અછુત જાતો દ્વારા સહન કરવામાં આવેલ દમનના સંદર્ભે આ શબ્દનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref&gt;ઓલિવર મેન્ડેલ્સોહ્ન, મેરિકા વિક્ઝીઆની. ''ધી અનટચેબલ્સ: સબોર્ડિનેશન, પોવર્ટી, એન્ડ ધી સ્ટેટ ઇન મોડર્ન ઇન્ડિયા'' , 1998: કેમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટી પ્રેસ, પેજ. 4 ISBN 0521556716, 9780521556712&lt;/ref&gt;

વિક્ટર પ્રેમસાગરના જણાવ્યા અનુસાર આ શબ્દ જાતિની &quot;નબળાઈ, ગરીબી અને ભારતીય સમાજમાં ઉંચી જાતો દ્વારા થતાં અપમાનને વ્યક્ત કરે છે.&quot;&lt;ref&gt;વિક્ટર પ્રેમસાગર ઇન ''[http://www.mergingcurrents.com/book.php?BookSKU=2928 ઇન્ટરપ્રિટીવ ડાયરી ઓફ એ બિશપ: ઇન્ડિયન એક્સપિરીયન્સ ઇન ટ્રાન્સ્લેશન એન્ડ ઇન્ટરપ્રિટેશન ઓફ સમ બિબ્લીકલ પેસેજીસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040604021054/http://www.mergingcurrents.com/book.php?BookSKU=2928 |date=2004-06-04 }}''  (ચેન્નાઇ: ક્રિશ્ચીયન લિટરેચર સોસાયટી, 2002), પાનુ. 108.&lt;/ref&gt; મોહનદાસ ગાંધીએ અગાઉના અસ્પૃશ્યોની ઓળખમાં હરીજન શબ્દ આપ્યો હતો. જેનો અંદાજીત અર્થ &quot;ભગવાનના બાળકો&quot; થાય છે. પહેલાના અસ્પૃશ્યો અને આદિવાસીઓને ગણવા ભારતના સરકારી દસ્તાવેજોમાં તેમને &quot;અનુસૂચિત જાતિ અને અનુસૂચિત જન જાતિ&quot; (એસસી/એસટી)શબ્દનો ઉપયોગ થાય છે. જો કે, વર્ષ 2008માં નેશનલ કમિશન ફોર શેડ્યુલ કાસ્ટે નોંધ્યું હતું કે દલિત શબ્દનો ઉપયોગ સત્તાવાર શબ્દ શેડ્યૂલ કાસ્ટ સાથે પરસ્પર થતો હતો. તેમણે આ શબ્દને ગેરબંધારણીય ગણાવીને રાજ્ય સરકારોને તેના ઉપયોગનો અંત લાવવા માટે જણાવ્યું હતું. આદેશ બાદ, [[છત્તીસગઢ|છત્તિસગઢ]] સરકારે દલિત શબ્દના સત્તાવાર ઉપયોગનો અંત લાવી દીધો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news | title = Dalit word un-constitutional says SC | publisher = [[Express India]] | date = 2008-01-18 | url = http://www.expressindia.com/latest-news/Dalit-word-unconstitutional-says-SC-Commission/262903/ | access-date = 2008-09-27 | archive-date = 2009-09-22 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090922060507/http://www.expressindia.com/latest-news/Dalit-word-unconstitutional-says-SC-Commission/262903/ | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; 

સત્તાવાર દસ્તાવેજોમાં પહેલાના અસ્પૃશ્યોનો ઉલ્લેખ કરવા માટે [[તમિલનાડુ|તમિલનાડૂ]], [[કર્ણાટક|કર્ણાટક]] અને [[આંધ્ર પ્રદેશ|આંધ્રપ્રદેશમાં]] અનુક્રમે &quot;આદી દ્રવિડ&quot;, આદિ કર્ણાટક અને આદિ આંધ્રા શબ્દોનો ઉપયોગ થાય છે. આ શબ્દો અને તેમાં મુખ્યત્વે &quot;આદિ&quot; શબ્દ રાજ્યના મૂળ નિવાસીનો નિર્દેશ કરે છે.&lt;ref&gt;{{Cite book | last = Leslie | first = Julia | title = Authority and Meaning in Indian Religions | publisher = Ashgate Pub Ltd | year = 2004 | page = 46 | isbn =0754634310 | postscript = &lt;!--None--&gt; }}&lt;/ref&gt;

==દલિતોનો સામાજીક દરજ્જો==
પરંપરાગત હિન્દુ સમાજના સંદર્ભમાં, દલિતના હોદ્દાને ઐતિહાસિક રીતે કર્મકાંડ પ્રમાણે અપવિત્ર વ્યવસાયો સાથે વારંવાર જોડવામાં આવે છે. આ અપવિત્ર વ્યવસાયોમાં ચર્મકાર્ય, અથવા ગંદકીને સાફ કરવી, પશુઓના હાડપિંડર અને કચરાના નિકાલ સાથે જોડાયેલ કાર્યોનો સમાવેશ થાય છે. દલિતો હાથથી મેલું ઉપાડતાં મજુર તરીકેનું કાર્ય કરે છે. તેઓ માર્ગો, સંડાસ અને મળમૂત્ર સાફ કરે છે.&lt;ref&gt;{{cite web | title = Manual scavenging - the most indecent form of work | publisher = Anti-Slavery.org | date = 2002-05-27 | url = http://old.antislavery.org/archive/submission/submission2002-scavenging.htm | access-date = 2010-06-10 | archive-date = 2011-08-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110823153357/http://old.antislavery.org/archive/submission/submission2002-scavenging.htm | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; આ કાર્યો સાથે સંકળાયેલ વ્યક્તિ બીજાને પ્રદુષિત કરી શકે તેમ માનવામાં આવતું હતું અને આ પ્રદુષણ ચેપી ગણાતું હતું. તેના પરીણામ સ્વરૂપે દલિતોને અલગ મુકવામાં આવતા અને હિન્દુ સામાજીક જીવનમાં સંપૂર્ણપણે ભાગ લેવા તેમના પર પ્રતિબંધ લાદી દેવામાં આવ્યો હતો. દા.ત. તેઓ મંદીર કે શાળામાં પ્રવેશી શકતા ન હતા અને તેમને ગામડાની બહાર રહેવું ફરજીયાત હતું.  દલિતો અને અન્ય જાતિના લોકો વચ્ચે અચાનક સંપર્ક થતો અટકાવવા માટે ક્યારેક ઝીણવટ ભરી અગમચેતી રાખવામાં આવતી હતી.&lt;ref name=&quot;HA&quot;&gt;{{cite web| title = India: &quot;Hidden Apartheid&quot; of Discrimination Against Dalits| publisher = [[Human Rights Watch]]| date = 2002-05-27| url = http://hrw.org/english/docs/2007/02/13/india15303.htm| access-date = 2008-09-27| archive-date = 2012-07-12| archive-url = https://archive.is/20120712162724/hrw.org/english/docs/2007/02/13/india15303.htm| url-status = dead}}&lt;/ref&gt; ગ્રામ્ય વિસ્તારોના ખાનગી ક્ષેત્રોમાં રોજબરોજની બાબતોમાં દલિત સાથેનો ભેદભાવ હજુ પણ યથાવત છે. જેમ કે તેમને શાળા, મંદીરો અને પાણીના સ્ત્રોતોમાં જતા અટકાવાય છે.&lt;ref name=&quot;TheHindu&quot;&gt;{{cite web| title = Untouchability still prevalent in rural Gujarat: survey| publisher = [[The Hindu]]| date = 2010-01-28| url = http://beta.thehindu.com/news/national/article95821.ece| access-date = 2010-04-01}}{{Dead link|date=જાન્યુઆરી 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;  શહેરી વિસ્તારો અને જાહેર ક્ષેત્રોમાં તે મોટા ભાગે ભેદભાવ જોવા નથી મળતો.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.bbc.co.uk/religion/religions/hinduism/living/caste.shtml |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2006-10-28 |archive-date=2006-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061028021700/http://www.bbc.co.uk/religion/religions/hinduism/living/caste.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; કેટલાક દલિતો સફળતાપૂર્વક શહેરી ભારતીય સમાજમાં જોડાઈ ગયા છે. જ્યાં જાહેર જીવનમાં જાતિનું મૂળ ઓછુ સ્પષ્ટ અને ઓછુ મહત્વનું હોય છે. ગ્રામીણ ભારતમાં જાતિય વ્યવસ્થા વધારે સહેલાઈથી જોઈ શકાય છે અને દલિતોને મોટા ભાગે સ્થાનિક ધાર્મિક જીવનથી બાકાત રાખવામાં આવે છે. જો કે કેટલાક ગુણાત્મક ચિહ્નો સૂચવે છે કે તેની ઉગ્રતામાં ઝડપી ઘટાડો થઈ રહ્યો છે.&lt;ref name=&quot;indianchristians.in&quot;&gt;{{Cite web |url=http://indianchristians.in/news/content/view/311/48/ |title=હિન્દુઓએ તમિલનાડુંમાં દલિત ઉમેદવારને ટેકો આપ્યો |access-date=2010-12-08 |archive-date=2011-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111005015048/http://indianchristians.in/news/content/view/311/48/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nytimes.com/2008/08/30/world/asia/30caste.html?pagewanted=2&amp;amp;ref=asia ક્રૂસેડર સીઝ વેલ્થ એઢ ક્યુટ ફોર કાસ્ટ બાયસ]&lt;/ref&gt;

==આનુવંશિકતા==
તાજેતરમાં કરવામાં આવેલા અભ્યાસો દર્શાવે છે કે ઉચ્ચ અને નીચલી જાતિઓ વચ્ચે કોઈ જનિન તફાવત નથી. ભારતમાં જાતિનો તફાવત સામાજીક બંધારણ પ્રમાણે ગણવામાં આવે છે અને તેનો આધારે જનિનો પ્રમાણે નથી તે દર્શાવે છે.&lt;ref name=&quot;note01&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.pnas.org/content/103/4/843.full.pdf |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-12-08 |archive-date=2014-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140104162205/http://www.pnas.org/content/103/4/843.full.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; જનિનોની તપાસ વધુમાં સૂચવે છે કે ભારતીય જનિનોનો સમૂદાય કોઈ પણ બીન-દક્ષિણ એશિયાઈ સમૂદાયો સાથે સગપણ સબંધ દર્શાવતો નથી.&lt;ref name=&quot;note01&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

==દલિતો અને ધર્મ==
2006નો સચર સમિતીના અહેવાલમાં જાણવા મળ્યું હતું કે ભારતની અનુસૂચિત જાતિ અને આદિવાસીઓ હિન્દુ ધર્મ પુરતા મર્યાદીત નથી. એનએસએસઓના 61માં તબક્કાના સર્વેક્ષણમાં જાણવા મળ્યું હતું કે ભારતમાં દસમાંથી નવમાં ભાગના બુદ્ધો, ત્રણમાંથી એક ભાગના શિખો અને ત્રણમાંથી એક ભાગના ખ્રિસ્તીઓ  બંધારણની અધિસુચિત અનુસૂચિત જાતિઓ અને આદિવાસીઓના સમુદાયના છે.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|  અનુસૂચિત જાતિ 
|  અનુસૂચિત જનજાતિ
|-
|  [[બૌદ્ધ ધર્મ|બૌદ્ધવાદ]] 
|  89.50% 
|  7.40%
|-
|  ખ્રિસ્તી ધર્મ 
|  9.00% 
|  32.80%
|-
|  શીખવાદ 
|  30.70% 
|  0.90%
|-
|  હિન્દુવાદ 
|  22.20% 
|  9.10%
|-
|  પારસી ધર્મ 
|  - 
|  15.90%
|-
|  [[જૈન ધર્મ|જૈનવાદ]] 
|  - 
|  2.60%
|-
|  [[ઇસ્લામ ધર્મ|ઈસ્લામ ધર્મ]] 
|  0.80% 
|  0.50%
|}
&lt;ref&gt;{{cite web  | last = Sachar  | first = Rajindar  | title = Minority Report  | publisher = Government of India  | year = 2006  | url = http://www.mfsd.org/sachar/leafletEnglish.pdf  | format = PDF  | doi =   | access-date = 2008-09-27  | archive-date = 2008-12-18  | archive-url = https://web.archive.org/web/20081218123818/http://www.mfsd.org/sachar/leafletEnglish.pdf  | url-status = dead  }}&lt;/ref&gt;

===હિન્દુ ધર્મ===
દેશમાં બહુમતિ દલિતો હિન્દુ છે તેમ છતાં [[મહારાષ્ટ્ર|મહારાષ્ટ્ર]] અને અન્ય રાજ્યોમાં દલિતો [[બૌદ્ધ ધર્મ|બુદ્ધવાદમાં]] પરિવર્તિત થયા છે. તેમને મોટા ભાગે નવ્ય-બુદ્ધવાદી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bangladeshsociology.org/BEJS%203.2%20Das.pdf |title=Cultural Diversity, Religious Syncretism and People of India: An Anthropological Interpretation |format=PDF |date= |access-date=2010-08-12}}&lt;/ref&gt; શ્રીલંકામાં દલિતો બુદ્ધવાદી હોઈ શકે છે.

===ઐતિહાસિક દ્રષ્ટિકોણ===
1936  અને 1947 દરમિયાન કેરળના રજવાડી રાજ્યો દ્વારા તમામ હિન્દુઓને મંદીરોમાં પ્રવેશવા અંગે કરવામાં આવેલી જાહેરાત છતાં પણ કેરળમાં અછુતપણાની વ્યવસ્થાનો અંત લાવવામાં ઘણો લાંબો સમય લાગ્યો હતો. કેરળની પરંપરા મુજબ દલિતોને બળજબરી પૂર્વક નમ્બૂથીરીઓથી 96 ફીટનું અંતર, નાયરોથી 64 ફીટનું અંતર અને અન્ય ઊંચી જાતિયોથી (જેમ કે મારન અને આર્ય વૈશ્ય)થી 48 ફીટનું અંતર રાખવું પડતું, કારણ કે તેવી માન્યતા હતી કે દલિતો તેમને દૂષિત કરે છે.&lt;ref&gt;http://sih.sagepub.com/cgi/reprint/9/2/187.pdf?ck=nck&lt;/ref&gt; &quot;એક નાયરથી આશા રાખવામાં આવતી કે તે તિઅર, કે મુકુઆ જાતિના કોઇ વ્યક્તિ જે નાયરને અડીને તેની દૂષિત કરે તેને તરત જ કાપી દે ; તેવો જ વ્યવહાર તે ગુલામોની સાથે કરવામાં આવતો હતો, જે તે રસ્તા પરથી ખસે નહીં, જે રસ્તા પરથી એક નાયર પસાર થતો હોય&quot;&lt;ref name=&quot;thurston251&quot;&gt;[http://books.google.com/books?id=FnB3k8fx5oEC&amp;amp;pg=PA291 કાસ્ટ્સ એન્ડ ટ્રાઇબ્સ ઓફ સધર્ન ઇન્ડિયા, વોલ્યુમ 7 એડગેર થર્સ્ટન, કે. રંગાચેરી દ્વારા, પાનુ.251]&lt;/ref&gt; ઐતિહાસિક રીતે નાયડી, કનિસાન અને મુક્કુવાન જેવી જાતિઓ પર પ્રતિબંધ લગાવી તેમને નમ્બુથીરીથી દુર રાખવામાં આવતી. આજે અછુતપણા જેવો કોઈ વ્યવહાર કરવામાં આવતો નથી; હવે તેને ફોજદારી ગુના તરીકે ગણવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nairs.in/acha_a.htm |title=www.nairs.in |publisher=www.nairs.in |date= |access-date=2010-08-12 |archive-date=2010-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100316045940/http://www.nairs.in/acha_a.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; જો કે, કેરળમાં દલિતો માટે શૈક્ષણિક તકો ઘણી મર્યાદીત છે.&lt;ref&gt;{{cite news
| author =Aaliya Rushdi
| title =In Kerala, Dalit students facing difficulties to get educated
| url =http://www.twocircles.net/2010mar17/kerala_dalit_students_facing_difficulties_get_educated.html
| access-date =25 March 2010
| archive-date =25 માર્ચ 2010
| archive-url =https://web.archive.org/web/20100325014441/http://www.twocircles.net/2010mar17/kerala_dalit_students_facing_difficulties_get_educated.html
| url-status =dead
}}&lt;/ref&gt;

====સુધારણા ચળવળો====
અન્ય હિન્દુ જૂથો પણ સમાધાન માટે દલિતો સમુદાયોનો સંપર્ક સાધ્યો હતો. ઓગસ્ટ 2006માં દલિત કર્મશિલ નામદેવ ધશલ પણ કુહાડી બાળવાના પ્રયત્નરૂપે રાષ્ટ્રીય સ્વંયસેવક સંઘ સાથે મંત્રણા યોજી હતી. હિન્દુ મંદીરો વધુને વધુ દલિત સંતોને ગ્રહણ કરી રહ્યાં છે. જે કાર્ય અગાઉ બ્રાહ્મણો માટે અનામત હતું.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hinduismtoday.com/hpi/2007/7/4.shtml#3 |title=લો-કાસ્ટ હિન્દુ હાયર્ડ એઝ પ્રિસ્ટ |access-date=2010-12-08 |archive-date=2007-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070922151524/http://www.hinduismtoday.com/hpi/2007/7/4.shtml#3 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hvk.org/articles/1102/135.html |title=દલિત્સ: કાંચી લીડ્ઝ ધ વે |access-date=2010-12-08 |archive-date=2012-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120214135647/http://www.hvk.org/articles/1102/135.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://indiatoday.digitaltoday.in/index.php?issueid=&amp;amp;id=1438&amp;amp;option=com_content&amp;amp;task=view&amp;amp;sectionid=21 ધી ન્યૂ હોલિ ઓર્ડર]&lt;/ref&gt; દા.ત. સુર્યવંશી દાસ [[બિહાર|બિહાર]]માં ઉલ્લેખનિય મંદીરના પૂજારી છે.&lt;ref&gt;[http://www.hindunet.com/forum/showthreaded.php?Number=23767 પટનાઝ મહાવીર ટેમ્પલ એક્સેપ્ટ્સ દલિત પ્રિસ્ટ]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; છુટક પ્રસંગોના પુરવા દર્શાવે છે કે હિન્દુ દલિત વિરૂદ્ધના ભેદભાવમાં ધીમો પણ સ્થિર ઘટાડો થઈ રહ્યો છે.&lt;ref name=&quot;indianchristians.in&quot;&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hindu.com/2007/01/07/stories/2007010705080200.htm |title=`કલ્યાનમસ્તુ' બ્રેક્સ બેરિયર્સ |access-date=2010-12-08 |archive-date=2012-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120414004508/http://www.hindu.com/2007/01/07/stories/2007010705080200.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.rediff.com/news/2008/jun/19dalits.htm તિરૂપતી ટેમ્પલ રિચીસ આઉટ ટુ દલિત્સ]&lt;/ref&gt; દા.ત. દલિત લેખક ચંદ્રભાણ પ્રસાદ દ્વારા થયેલા અનૌપચારીક અભ્યાસ અને ન્યુયોર્ક ટાઈમ્સ/1} &lt;ref name=&quot;nytimes.com&quot;&gt;[http://www.nytimes.com/2008/08/30/world/asia/30caste.html?ref=asia ક્રૂસેડર સીઝ વેલ્થ એઝ ક્યોર ફોર કાસ્ટ બાયસ]&lt;/ref&gt;માં નોંધ્યું છે તેમ: ગ્રામ્ય [[આઝમગઢ]] જિલ્લામાં [ [[ઉત્તર પ્રદેશ]]રાજ્યમાં] આશરે તમામ દલિત પરીવારો કહે છે કે તમામ વરકન્યાઓ તેમના લગ્ન સમયે કારમાં આવે છે. જેની સંખ્યા 1990માં 27 ટકા હતી. ભુતકાળમાં દલિતોને તેમની નવવધૂને મળવા માટે ઘોડા પર સવારી કરીને જવાની પણ પરવાનગી ન હતી; તેને ઉચ્ચ જાતિનો વિશેષાધિકાર માનવામાં આવતો હતો.

ઘણાં હિન્દુ દલિતોને સમાજમાં સમૃદ્ધિ પ્રાપ્ત થઈ છે. જો કે, કરોડો દલિતો હજુ ગરીબ છે. ખાસ કરીને ચંદ્રભાણ પ્રસાદ જેવા કેટલાક બૌદ્ધિકો એવી દલિલ કરે છે કે 1991ના આર્થિક ઉદારીકરણ બાદ ઘણાં દલિતોનું જીવન ધોરણ સુધર્યું છે અને ઘણાં ગુણાત્મક સર્વેક્ષણો મારફતે તેમના દાવાને સમર્થન મળ્યું છે.&lt;ref name=&quot;nytimes.com&quot;&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/08/30/AR2008083002299.html ઇન એન ઇન્ડિયન વિલેજ, સાઇન્સ ઓફ ધી લુઝનીંગ ગ્રીપ ઓફ કાસ્ટ]&lt;/ref&gt; ભારતમાં જાતિ સબંધિત હિંસાની તાજેતરની ઘટનાઓ દલિત સમુદાય પર પ્રતિકૂળ અસર પાડી છે. શહેરી ભારતમાં દલિત વિરોધી ભેદભાવ સારા એવા પ્રમાણમાં ઘટ્યું છે પરંતુ ગ્રામ્ય દલિતો તેમની જાતને ઉપર લાવવા સંઘર્ષ કરી રહ્યાં છે.&lt;ref&gt;[http://www.economist.com/business/displaystory.cfm?story_id=9909319 બિઝનેસ એન્ડ કાસ્ટ ઇન ઇન્ડિયા]&lt;/ref&gt; સરકારી સંસ્થાઓ અને એનજીઓ દલિતોને ન્યાય અપાવવા સક્રિય છે અને ઘણી હિન્દુ સંસ્થાઓ પણ તેમની તરફેળમાં બોલે છે.&lt;ref&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/238039.cms આરએસએસ ફોર દલિત હેડ પ્રિસ્ટ્સ ઇન ટેમ્પલ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.hinduamericanfoundation.org/media_press_release_jagannath_harijan.htm હિન્દુ અમેરિકન ફાઉન્ડેશન ડિનાઉન્સીસ ટેમ્પલ એન્ટ્રી બેન ઓફ હરિજન્સ (દલિત્સ) ઇન ઓરિસ્સા]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; કેટલાક જૂથો અને હિન્દુ ધર્મના વડાઓ પણ જાહેરમાં જાતિ વ્યવસ્થાની વિરોધમાં બોલે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.swamiagnivesh.com/back.htm |title=બેક ટુ ધી વૈદિક ફેઇથ |access-date=2010-12-08 |archive-date=2011-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716024156/http://www.swamiagnivesh.com/back.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://chennaionline.com/hotelsandtours/Placesofworship/2007/04temple156.asp |title=ટીટીડી પ્રિસ્ટ્સ ડુ સેવા ઇન દલિત વિલેજ |access-date=2010-12-08 |archive-date=2008-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080905013930/http://www.chennaionline.com/hotelsandtours/Placesofworship/2007/04temple156.asp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; જો કે, દલિતો માટે મંદિર પ્રવેશના હકોની લડાઈ હજુ બંધ થઈ નથી અને હજુ પણ નવા વિવાદો ચાલુ છે.&lt;ref&gt;[http://www.htnext.in/news/181_1871219,000900030010.htm ટેમ્પલ રિલેન્ટ્સ, બાર ઓન દલિત એન્ટ્રી એન્ડ્સ]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/2096083.cms ટેમ્પલ્સ ઓફ અનમોડર્ન ઇન્ડિયા]&lt;/ref&gt; સુબ્રમણ્યમ ભારતી જેવા બ્રાહ્મણોએ દલિતોમાં બ્રાહ્મણપણું લાવ્યા હતા અને શિવાજીના મરાઠા સામ્રાજ્યમાં દલિત હિન્દુ યોદ્ધા હતા. (મહાર રેજિમેન્ટ)અનેસિંધિયા દલિત રાજ્ય. આધુનિક સમયમાં રામચંદ્ર વિરપ્પા અને ડૉ. સુરજ ભાણ જેવા ભારતીય જનતા પક્ષના નેતાઓ છે. 

તાજેતરમાંજ નેપાળમાં દલિતોને પૂજારીના કામકાજ માટે સ્વિકારવામાં આવ્યાં છે. (જે પરંપરાગત રીતે બ્રાહ્મણો માટે અનામત છે). દલિત પૂજારીના આદેશને &quot;પાન્દરમ&quot; કહેવાય છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hinduismtoday.com/archives/2005/10-12/18-29_nepal.shtml |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-12-08 |archive-date=2008-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080513073026/http://www.hinduismtoday.com/archives/2005/10-12/18-29_nepal.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===ઈસ્લામ ધર્મ===
ભારતમાં મુસ્લિમ સમાજ પણ અનેક જાતિ જેવા જૂથોમાં વિભાજીત છે. ઈસ્લામના બોધથી વિપરીત ઈસ્લામમાં પરિવર્તિત થયેલા નીચી જાતિના વંશજોને &quot;નોબલ&quot; અને &quot;અશરફ&quot; દ્વારા ભેદભાવનો સામનો કરવો પડે છે.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://hinduwisdom.info/Caste_System.ht|title=Hindu Wisdom - Caste_System|publisher=hinduwisdom.info|access-date=2008-06-20}} {{Dead link|date=September 2010|bot=H3llBot}}&lt;/ref&gt; આ મુસ્લિમો આરબ, ઈરાનિયન અને મધ્ય એશિયાના મુસ્લિમોને પોતાના પૂર્વજો તરીકે ગણે છે. દેશમાં એવા ઘણાં સમુદાયો છે જે દલિત મુસ્લિમોને ઉચ્ચ-જાતિના મુસ્લિમોના ભેદભાવથી મુક્તિ અપાવવા કાર્યરત છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.deshkalindia.com/dalit-muslims.htm|title=Dalit Muslims|3=Population of Dalit Muslims|4=Dalit Muslims Organisations|5=Muslim Society|6=Marginalisation of Dalit Muslims|publisher=www.deshkalindia.com|access-date=2008-06-20|archive-date=2008-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20080620004453/http://www.deshkalindia.com/dalit-muslims.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dalitmuslims&quot;&gt;{{cite web
|url=http://www.indianet.nl/dalmusl.html
|title=The 'Dalit Muslims' and the All-India Backward Muslim Morcha
|publisher=www.indianet.nl
|access-date=2008-06-20
|last=Sikand
|first=Yoginder
|archive-date=2008-05-10
|archive-url=https://web.archive.org/web/20080510122449/http://www.indianet.nl/dalmusl.html
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt; 

===શીખવાદ===
શિખવાદ જાતિ વ્યવસ્થાના વિચારને નકારે છે તેમ છતાં જાતિની ઓળખને નાબૂદ કરવા માટે દલિતોને સમાન અટક આપવામાં ઘણો લાંબો સમય લગાવ્યો છે. ઘણાં પરીવારો અને તેમાં પણ ખાસ કરીને જે ભારત સાથે નિકટતમ જોડાણ ધરાવતા હોય તેઓ જુદી જુદી જાતિઓ સાથે લગ્ન કરતા નથી. ઈર્વિન ભૈયા 20મી સદીના સૌથી પ્રખ્યાત દલિત છે. શિખ સમુદાયના દલિતોએ પરંપરાગત જાતિ વ્યવસ્થા અનુસાર તેમના સમાજની ગોઠવણ કરી છે. કાશિ રામ પોતે શિખ પાશ્વભૂમિ ધરાવે છે જો કે તેઓએ ધર્માંતરણ કર્યું હતું કારણકે તેઓ માનતા હતા કે શિખ સમાજ દલિતોનો આદર કરતો નથી અને તેથી તેઓ નવ્ય-બોદ્ધ બન્યા હતા. તાજેતરમાંજ જલંધર નજીક તલ્હાન ગામના ગુરુદ્વારામાં એક વિવાદ થયો હતો જ્યાં જાટ અને મઝ્હબી શિખ અને રવિદાસિયા શિખ વચ્ચે સંઘર્ષ થયો હતો. હાલમાંજ એક પંજાબી ગામમાં કેટલાક દલિતોને ગુરુદ્વારામાં પ્રવેશ આપવામાં આવ્યો ન હતો. આદિ-ધર્મિસ જેવા કેટલાક સંપ્રદાયો છે જેઓએ શિખ મંદીરોનો બહિષ્કાર કર્યો છે. તેઓ રવિદાસી જેવા છે અને રવિદાસને તેમના ગુરુ માને છે. તેઓ દાઢી રાખતા ન હોવાથી મુખ્ય પ્રવાહના શિખો તેમનો વિરોધ કરે છે.  સંત રામ આ સમુદાયના છે અને આર્ય સમાજના સભ્ય છે તેમણે આદિ-ધર્મિસના સંચાલન માટે પ્રયત્ન કર્યો હતો. અન્ય શિખ જૂથોમાં જ્હિવાર, બાઝિગર, રાઈ શિખ (તેમાંથી ઘણાં રવિદાસિયા છે) નો સમાવેશ થાય છે. હિન્દુ દલિતોની જેમ શિખ દલિતોની વિરૂદ્ધ હિંસા થાય છે.

===ખ્રિસ્તી ધર્મ===
ભારતભરમાં ઘણા ખ્રિસ્તી સમુદાયો હજુ પણ જાતિ વ્યવસ્થાનું પાલન કરે છે. ઘણી વખત સામાજીક વ્યવસ્થામાં કોઈ ફેરફાર થતા નથી અને ગોઅન કેથોલિકના સમુદાયની જેમ કેટલાક સમુદાયોમાં હિન્દુ વ્યવસ્થાની સરખામણીએ વ્યવસ્થા જુદી જુદી હોય છે. ખ્રિસ્તી ધર્મમાં પરિવર્તિત થવાથી દલિતો જાતિ વ્યવસ્થાની મુક્ત નથી થતા. 1992માં [[તમિલનાડુ|તમિલનાડૂ]]માં કેથોલિક અંગે કરવામાં આવેલા એક અભ્યાસ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://indianhope.free.fr/site_eng/article_5.php3 |title=India |publisher=Indianhope.free.fr |date= |access-date=2010-08-12}}&lt;/ref&gt; પરથી જાણવા મળ્યું હતું કે દલિત ખ્રિસ્તીઓ અલગ ચર્ચો, સ્મશાન, સેવાઓ અને સરઘસની અલગ વ્યવસ્થાનો સામનો કરી રહ્યાં હતા. ખ્રિસ્તી બોધપાઠ છતાં ઉચ્ચ-જાતિના પાદરીઓ અને સંન્યાસિનીઓના ભેદભાવને લીધે દલિતો આર્થિક અને સામાજીક કષ્ટોનો સામનો કરે છે  બામા ફોસ્ટિનાનું ઉપનામ ધરાવતા ખ્રિસ્તી દલિત કર્મશિલે પુસ્તકો લખ્યા છે જેમાં દક્ષિણ ભારતમાં ઉચ્ચ જાતિના પાદરીઓ અને સંન્યાસિનીઓ દ્વારા થતા ભેદભાવ અંગે પ્રત્યક્ષ વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે. સામાજીક ઉદ્ધારના પગલાંની વાત આવે છે ત્યારે દલિત ખ્રિસ્તીઓને હિન્દુ અને નવ્ય-હિન્દુઓ સમાન દરજ્જો નથી ધરાવતા. તાજેતરના વર્ષોમાં ચર્ચ સત્તાઓ અને બોર્ડ્સના સમર્થન સાથે દલિત ખ્રિસ્તીઓએ માંગણી કરી હતી કે તેમને અન્ય દલિતોની જેમ સમાન લાભો મળવા જોઈએ.

===બૌદ્ધ ધર્મ===
[[મહારાષ્ટ્ર|મહારાષ્ટ્ર]], [[ઉત્તર પ્રદેશ|ઉત્તર પ્રદેશ]] અને [[તમિલનાડુ|તમિલ નાડૂ]] તેમજ અન્ય કેટલાક વિસ્તારોમાં દલિતો [[ડૉ. ભીમરાવ રામજી આંબેડકર|આંબેડકર]] દ્વારા શરૂ કરવામાં આવેલ નવ્ય-બુદ્ધવાદની ચળવળના પ્રભાવ હેઠળ આવ્યા છે  1950માં આંબેડકર આંબેડકરે બુદ્ધ ધર્મ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું હતું અને બુદ્ધ વિદ્વાન પંડિતો તેમજ મઠવાસીઓના સંમેલનમાં હાજરી આપવા માટે શ્રી લંકા (સીલોન) ફર્યા હતા. પૂણે ખાતે નવું બુદ્ધિસ્ટ વિહાર સમર્પિત કરતા આંબેડકરે જાહેરાત કરી હતી કે તેઓ બૌદ્ધ ધર્મ પર પુસ્તક લખી રહ્યાં છે અને તે પૂર્ણ થઈ જાય ત્યારબાદ તેઓ બુદ્ધવાદમાં ઔપચારીક ધર્મ પરિવર્તન કરવાની યોજના કરી રહ્યાં છે.[10] આંબેડકરે 1954માં મ્યાનમારની (બર્મા) બે વખત મુલાકાત લીધી હતી; બીજી વખત તેઓ રંગુનમાં વર્લ્ડ ફેલોશિપ ઓફ બુદ્ધિસ્ટના ત્રીજા સંમેલનમાં ભાગ લેવા ગયા હતા. 1955માં તેમણે ભારતીય બુદ્ધ મહાસભા અથવા બુદ્ધિસ્ટ સોસાયટી ઓફ ઈન્ડિયાની સ્થાપના કરી હતી. 1956માં તેમણે ધ બુદ્ધા એન્ડ હીઝ ધમ્મા પરનું આખરી કાર્ય પૂર્ણ કર્યું હતું. જે તેમના મૃત્યુ બાદ પ્રકાશિત થયું હતું.

શ્રી લંકાના બુદ્ધિસ્ટ સાધુ હમ્માલવા સધ્ધતિસા[11] સાથેની મુલાકાત બાદ આંબેડકરે 14 ઓક્ટોબર, 1956ના રોજ નાગપુર ખાતે પોતાના અને પોતાના સમર્થકો માટે જાહેર ઔપચારીક વિધિનું આયોજન કર્યું હતું.  બુદ્ધિસ્ટ સાધુઓ પાસેથી પરંપરાગત રીતે ત્રણ રેફ્યુજી અને પાંચ ઉપદેશોનો સ્વિકાર કર્યા બાદ આંબેડકરે ધર્મ પરિવર્તન કર્યું હતું. ત્યારબાદ ત્યાં એકઠા થયેલા અંદાજીત 5,00 ,000 જેટલા તેમના અનુયાયીઓના ધર્મપરિવર્તન માટે તેમણે વિધિ કરી હતી.[10]  22 શપથો લઈને આંબેડકર અને તેમના સમર્થકોએ સ્પષ્ટપણે હિન્દુવાદ અને હિન્દુ તત્વજ્ઞાનને વખોડી તેનો અસ્વિકાર કર્યો હતો. ત્યારબાદ તેઓ નેપાળમાં કાઠમંડૂ ખાતે ચોથી વિશ્વ બુદ્ધિસ્ટ પરીષદમાં હાજરી આપવા ગયા હતા. ૨ ડિસેમ્બર, 1956ના રોજ તેમણે તેમની આખરી હસ્તલેખિત પુસ્તક ધ બુદ્ધા ઓર કાર્લ માર્ક્સ પૂર્ણ કરી હતી.

[[નેપાળ|નેપાળ]] જેવા સત્તાવાર હિન્દુ દેશમાં કેટલાક દલિતો અને અન્ય સમુદાયો વૈદિક હિન્દુવાદમાંથી [[બૌદ્ધ ધર્મ|બુદ્ધવાદ]]માં ધર્મપરિવર્તન કરે છે. જાતિ વ્યવસ્થાની પ્રતિક્રિયારૂપ અને અહિંસાના સ્વિકારને પગલે તેઓ બુદ્ધ ધર્મમાં પરિવર્તન માટેનું કારણ આપે છે. ધર્મ પરિવર્તનના પગલે બુદ્ધ વસ્તીના પ્રમાણમાં નોંધપાત્ર વધારો થઈ રહ્યો છે (0.1% થી 0.8%) જ્યારે હિન્દુ ધર્મનું પાલન કરતાં લોકોની સંખ્યા 1961માં 83% હતી તે ઘટીને 80% થઈ છે.

==ધ પ્રિવેન્શન ઓફ એટ્રોસિટિઝ એક્ટ==
ધ પ્રિવેન્શન ઓફ એટ્રોસિટિઝ એક્ટ (POA) એ ભારત સરકાર દ્વારા આપવામાં આવેલી સૂચિત સેવા છે જેમાં જાતિગત સબંઘોને હિંસા, બંને આકસ્મિક અને પદ્ધતિસર દ્વારા વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવ્યા છે.&lt;ref name=&quot;note02&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.hrdc.net/sahrdc/hrfeatures/HRF83.htm |title=ધી પ્રિવેન્શન ઓફ એટ્રોસિટીઝ એક્ટ: અનયુઝ્ડ એમ્યુનિશન |access-date=2010-12-08 |archive-date=2010-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100902190328/http://www.hrdc.net/sahrdc/hrfeatures/HRF83.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 1989માં ભારત સરકારે પ્રિવેન્શન ઓફ એટ્રોસિટિઝ એક્ટ પસાર કર્યો હતો જેમાં અનુસૂચિત જાતિ અને અનુસૂચિત જનજાતિ (દલિત) વિરૂદ્ધ થતાં ચોક્કસ ગુનાઓ અંગે “એટ્રોસિટિઝ” પ્રમાણે સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી હતી અને આ પ્રકારના કાર્યો સામે વ્યુહરચનાઓ અને સજાઓ તૈયાર કરવામાં આવી હતી. આ એક્ટનો હેતુ દલિતો સામે થતાં અત્યાચારોને કાબુમાં લાવવા અને તેને સજા આપવાનો છે. સૌપ્રથમ તે સ્પષ્ટતા કરીએ કે એટ્રોસિટીઝ એટલે શું: નુકશાન અને અપમાન એમ બંનેના ચોક્કસ બનાવો. જેમ કે, નુકશાનકારક પદાર્થ દબાણપૂર્વક ખવડાવવો અને દલિતો હજુ પણ જેનો સામનો કરી રહ્યાં છે તે શારીરિક અત્યાચાર. ખાસ કરીમે ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં તેનું પ્રમાણ વધારે છે. આ પ્રકારના શારીરિક અત્યાચારમાં દબાણપૂર્વકની મજુરી, પાણી પીવા અને અન્ય જાહેર સુવિધાઓનો ઉપયોગ કરવાની મનાઈ અને દલિત મહિલા ઉપર શારીરિક છેડછાડનો સમાવેશ થાય છે. બીજું, આ પ્રકારના કેસોને પીઓએ હેઠળ નોંધવાના પ્રયત્નરૂપે એક્ટ અંતર્ગત વિશેષ અદાલતોની રચના કરવામાં આવી છે. ત્રીજું, ઉચ્ચ સ્તરની જાતિ આધારીત હિંસા (“એટ્રોસિટી-પ્રોન”) ની તપાસ તેમજ ન્યાય અને કાયદો જાળવવા માટે સરકાર તેનો ઉપયોગ કરી લાયક અધિકારીઓની નિમણુક કરી શકે છે. પીઓએ દલિતોની ફરિયાદોનું નિવારણ કરે છે પરંતુ માત્ર બે રાજ્યોએ કાયદાનુસાર અલગ અદાલતોની રચના કરી છે. એક્ટનું સંપૂર્ણ પાલન નિષ્ફળ નિવડ્યું છે.  પોલિસ અધિકીરીઓએ આ એક્ટ હેઠળ અપરાધની નોંધણી કરવામાં સતત અનિચ્છા દર્શાવી છે. આંશિક રીતે એક્ટ અંગેના અજ્ઞાન અને ઉચ્ચ વર્ગના બચાવ માટે આ એક્ટ હેઠળ નોંધણી કરવામાં અનિચ્છા પ્રવર્તે છે. 1999ના અભ્યાસ અનુસાર આ એક્ટના અમલ માટે જવાબદારી સોંપવામાં આવી હતી તેમાંના ચોથા ભાગના અધિકારીઓ આ એક્ટના અસ્તિત્વ અંગે અજાણ હતા.&lt;ref name=&quot;note02&quot;&gt;&lt;/ref&gt; 

==દલિતો અને સમકાલીન ભારતીય રાજકારણ==
[[File:Mayawati newsstand.jpg|thumb|right|2007ની ચૂંટણીમાં કલકત્તાના છાપાએ ઉત્તર પ્રદેશમાં માયાવતીના પક્ષની આશ્ચર્યજનક બહુમતીની જાહેરાત કરી. ]] ભારતીય બંધારણમાં 

દલિતોના સામાજિક અને આર્થિક કલ્યાણ માટે વિશેષ જોગવાઇઓ કરવામાં આવી છે, જેમાં કહેવાતા અનુસૂચિત જાતિ અને જનજાતિઓનો સામાજિક ગતિશીલતાને ઉપર લઇ જવામાં હેતુથી સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે, આ છૂટછાટ ફક્ત હિન્દુ રહેલા દલિતો સુધી જ મર્યાદિત છે. અન્ય ધર્મોનો અંગિકાર કરનારા દલિતોમાં આવી માગ ઉઠી છે કે કાયદાકીય લાભો તેમના સુધી પણ પહોંચવા જોઇએ કે જેથી તેઓ &quot;ઉપર ઉઠી શકે&quot; અને ઐતહાસિક અન્યાયથી દુર રહી શકાય.&lt;ref name=&quot;dalitmuslims&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

ભારતીય રાજકારણમાં હિન્દુત્વ (હિન્દુ રાષ્ટ્રીયતા)ના ઉદય સાથે રાજકીય રંગે રંગાયેલો અન્ય એક મુખ્ય મુદ્દો ધર્માંતરણ છે. રાજકીય ચળવળ એવો આરોપ મુકે છે કે દલિતોનું ધર્માંતરણ કોઇ સમાજિક કે ધાર્મિક આસ્થાને કારણે નહીં પરંતુ શિક્ષણ અને નોકરની લાલચ આપીને કરવામાં આવે છે. વિવેચકો{{Who|date=October 2009}} એવી દલીલ કરે છે કે કાયદાઓ ધર્માંતરણ પર પ્રતિબંધ મુકતા હોવાથી આ બાબત સાચી છે, અને રાહતોને ભારતીય સમાજના આ નીચલા વર્ગ સુધી સિમીત રાખવાની બાબતને રૂપાંતર કર્યું હોય તેમના માટે પાછી ખેંચી લેવામાં આવી હતી. દલિત રાજકારણી, બાંગારૂ લક્ષ્મણ એ હિન્દુત્વ ચળવળના એક મહત્ત્વના સભ્ય હતા.

સરકારી નોકરીઓ અને એડમિશનોમાં ક્વોટા દ્વારા દલિતોના ઉદ્ધાર માટે સરકાર દ્વારા લેવામાં આવેલા હકારાત્મક પગલા એ અન્ય એક રાજકીય મુદ્દો છે. રાષ્ટ્રીય અને રાજ્યોની સંસદોમાં અનુસૂચિત જાતિ અને જનજાતિ માટે આશરે 8 ટકા બેઠકો અનામત છે, [[ડૉ. ભીમરાવ રામજી આંબેડકર|બી.આર. આંબેડકર]] અને અન્ય દલિત આગેવાનકારોએ રાજકારણમાં દલિતોના સમાન હક માટે આ પગલા લેવાની માગ કરી હતી.

ઘણા જૂથો દલિત-વિરોધી પૂર્વગ્રહ ધરાવે છે, જેમાં ભારતના રાજ્ય [[બિહાર|બિહાર]]માં ઉચ્ચ-જાતિના જમીનદારો દ્વારા સંચાલિત ઉગ્રવાદી સંગઠન રણવીર સેનાનો સમાવેશ થાય છે. તેઓ દલિતોને અપાતી એકસમાન તકોનો વિરોધ કરે છે અને દલિતોને દબાવવા માટે તેઓ હિંસાનો આશરો પણ લે છે. ભારત સરકાર દ્વારા રણવીર સેનાને આંતકવાદી સંગઠન માનવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pakobserver.net/200906/27/Articles02.asp |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-12-08 |archive-date=2009-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090630004254/http://pakobserver.net/200906/27/Articles02.asp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

1997માં, કે.આર. નારાયણન પ્રથમ દલિત રાષ્ટ્રપતિ બન્યા. 2008માં, બહુજન સમાજ પક્ષની દલિત મહિલા, [[માયાવતી|માયાવતી]] ભારતના સૌથી મોટા રાજ્ય [[ઉત્તર પ્રદેશ|ઉત્તર પ્રદેશ]]ના મુખ્ય પ્રધાન બન્યા. તેમના રાજકીય આધારને દલિતોથી આગળ લઇ જવાના પ્રયત્નોને કારણે તેમની જીત થઇ, જેમાં મુખ્યત્વે ઉત્તર પ્રદેશના બ્રાહ્ણણોનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hindu.com/2007/03/14/stories/2007031416590100.htm |title=&quot;માયાવતી બેટ્સ ઓન બ્રાહ્મિણ-દલિત કાર્ડ ફોર યુ.પી. પોલ્સ&quot; ધી હિન્દુ, માર્ચ 14 2007 |access-date=2010-12-08 |archive-date=2007-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070315223620/http://www.hindu.com/2007/03/14/stories/2007031416590100.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nytimes.com/2007/05/12/world/asia/12india.html &quot;બ્રાહ્મિણ વોટ હેલ્પ્સ ઓફ લો કાસ્ટ વીન ઇન ઇન્ડિયા&quot; ધી ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ, મે 11 2007]&lt;/ref&gt; માયાવતી અને તેમના રાજકીય ગુરૂ કાંશિ રામે જોયું કે સરેરાશ દલિત (જેમાંથી મોટા ભાગના જમીનવિહોણા ખેતમજૂરો હતા) ઉત્તર પ્રદેશમાં મોટા ભાગની ખેતીની જમીન ધરાવતા યાદવ જાતિ જેવી મધ્યમ કક્ષા સાથે હિતનો સંઘર્ષ ધરાવતા હતા, નહીં કે શહેરમાં રહેતા ઉચ્ચ વર્ગના લોકો સાથે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.rediff.co.in/news/2007/may/11flip.htm |title=&quot;ધી વિક્ટરી ઓફ કાસ્ટ એર્થમેટિક&quot;, રેડિફ ન્યૂઝ, મે 11 2007 |access-date=2010-12-08 |archive-date=2011-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716193406/http://www.rediff.co.in/news/2007/may/11flip.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.rediff.com/news/2007/mar/28chandra.htm &quot;વ્હાય માયાવતી ઇઝ વુઇંગ ધી બ્રાહ્મિણ્સ&quot; રેડિફ ન્યૂઝ, માર્ચ 28 2007]&lt;/ref&gt; દલિતો અને ઉચ્ચ વર્ગના લોકોને એકઠા કરવાની તેમની સફળતાને કારણે જ તેમને [[ભારતના વડાપ્રધાન|ભારતના વડા પ્રધાન]] પદના સંભવિત ઉમેદવાર તરીકે રજુ કરવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;[http://online.wsj.com/article/SB121840401494128065.html?mod=googlenews_wsj &quot;માયાવતી પ્લાન્સ ટુ સીક ઇન્ડિયાઝ પ્રિમીયર પોસ્ટ&quot;, ધી વોલ સ્ટ્રિટ જર્નલ, ઓગસ્ટ 11 2008]&lt;/ref&gt;

અનુસૂચિત જાતિના કેટલાકો દલિતો સ્વતંત્રતા-બાદના ભારતને અપનાવવામાં સફળ રહ્યા અને તેઓ વ્યાપાર અને રાજકારણમાં ઉચ્ચ કક્ષા સુધી પહોંચ્યા છે. આ ઉપરાંત, દલિતોની કેટલીક પેટાજાતો આર્થિક રીતે સદ્ધર થઇ છે. ભેદભાવ-વિરોધી કાયદાઓ અમલમાં હોવા છતાં, ઘણા દલિતો હજુ પણ સામાજિક લાંછન અને રાજકીય ભેદભાવનો સામનો કરી રહ્યા છે. દેશનો પાયો નાંખનાર બિનસંપ્રાદાયિકતા, લોકશાહી જેવા સિદ્ધાંતો સાથે ભારતનું ન્યાયતંત્ર અને બંધારણ દલિતો&lt;ref name=&quot;Reilley et al.&quot;&gt;કેવિન રિલી, સ્ટીફન કોફમેન, એન્જેલા બોડિનો, રેસિઝમ: એ ગ્લોબલ રિડર પાનુ21, એમ.ઇ. શાર્પે, 2003 ISBN 0-7656-1060-4. વાક્ય:&quot;જાતિવાદ હાલમાં ભારતમાં રંગભેદ પર આધારિત નથી. વાસ્તવિકતામાં, અશ્પૃશ્ય, તેમજ આદિવાસી લોકો અને ભારતમાં નીચી જાતિના સભ્યો હકારાત્મક એક્શન પ્રોગ્રામમાંથી લાભ મેળવે છે અને તેઓ ઘણી રાજકીય સત્તા ધરાવે છે.&quot;&lt;/ref&gt; સાથે ભેદભાવ નથી કરતું.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/country_profiles/1154019.stm બીબીસી (BBC) પ્રોફાઇલ], ભારત&lt;/ref&gt;  ખાનગી ક્ષેત્રમાં રોજગારી/નોકરી અને ગતિશીલતાના સંદર્ભે દલિતો સામેનો ભેદભાવ સ્પષ્ટ રીતે દેખાય છે અને જાહેર ક્ષેત્રમાં દલિત સામુદાયિક હિતો સામે વિભાજનાત્મક રાજનૈતિક ભાગીદારી દ્વારા પણ તે જોઈ શકાય છે. સમૃદ્ધ થઈ રહેલા દલિતો સામેની નારાજગી અને દલિતો સામેના પુર્વગ્રહો જાતિય વિચારધારા દ્વારા પ્રબલિત થયા છે જે પગલે દલિત પ્રજા અને બીન-દલિત પ્રજા વચ્ચે નૃવંશ સંઘર્ષ થાય છે.  આ તમામ બાબતો જાતિ સબંધિત હિંસામાં સ્પષ્ટ રીતે દેખાય છે. જેમાં મોટે ભાગે દલિતો ભોગ બનતા હોય છે. દલિતોને સામાન્ય રીતે શિક્ષણના અધિકાર, મકાન, સંપત્તિના હકો, ધર્મ સ્વાતંત્ર્ય, રોજગારીની પંસદગી અને ન્યાયતંત્રમાં સમાનતાથી અલિપ્ત રખાય છે.&lt;ref name=&quot;Hidden Apartheid&quot;&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wall Street Journal Article&quot;&gt;[http://online.wsj.com/article/SB126703360108751027.html  &quot;વર્ડ્ઝ ધેટ ટચ ઇન્ડિયાઝ દલિત રાઇટર્સ કમ ઇન ટુ ધેઅર ઓન&quot;]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Washington Post&quot;&gt;[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/06/20/AR2007062002535.html  &quot;એ બ્રોકન પિપલ ઇન બુમિંગ ઇન્ડિયા&quot;]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;[http://www.unesco.org/courier/2001_09/uk/doss22.htm  ઇન્ડિયાઝ હિડન અપાર્થેડ]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Harvard Study&quot;&gt;હાર્વર્ડ સ્ટડી ઓન ધી ડિફરન્સ બિટવીન ધી સ્ટ્રગલ ઓફ આફ્રિકન-અમેરિકન્સ એન્ડ ઓફ દલિત્સ [http://www.law.harvard.edu/students/orgs/blj/vol24/Sitapati.pdf ]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6211532.stm  ડિસ્પેર ઓફ ધી ડિસ્ક્રીમિનેટેડ દલિત્સ]&lt;/ref&gt;  2006માં ભારતના વડાપ્રધાન મનમોહન સિંહે તેમણે જોયેલી અછુતપણા અને રંગભેદ વચ્ચેની સમાનતા અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી.&lt;ref name=&quot;Hidden Apartheid&quot;&gt;&lt;/ref&gt;  જો કે, દલિત પ્રજાને સ્થિતિને સંબોધવા સરકાર સલંગ્ન સકારાત્મક પગલાની નીતિઓને લીધે આ સમાનતાને કેટલાક શિક્ષણશાસ્ત્રીઓએ અને નૃવંશશાસ્ત્રીઓએ નકારી છે&lt;ref name=&quot;Reilley et al.&quot;&gt;&lt;/ref&gt; 

==દલિત સાહિત્ય==
દલિત સાહિત્ય એ ભારતીય સાહિત્યનો મહત્ત્વનો અને વિશિષ્ટ હિસ્સો છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.gowanusbooks.com/dalit.htm |title=દલિત સાહિત્ય |access-date=2010-12-08 |archive-date=2010-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100814024531/http://www.gowanusbooks.com/dalit.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.museindia.com/showconnew.asp?id=386 |title=દલિત સાહિત્યની ટુંકી ઓળખ |access-date=2010-12-08 |archive-date=2009-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090107223124/http://www.museindia.com/showconnew.asp?id=386 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; મદેરા ચેન્નૈહા પ્રથમ દલિત લેખકોમાના એક હતા, જેઓ પશ્ચિમ ચાલુક્યવંશના શાસનકાળ દરમિયાન રહેતા 11મી સદીના મોચી-સંત હતા અને તેમને ઘણા વિદ્વાનો &quot;વચન કવિતાના પિતા&quot; તરીકે પણ ગણાવે છે. અન્ય જાણીતા કવિ દોહારા કેક્કૈહા હતા, જેઓ જન્મથી દલિત હતા અને તેમની છ કન્ફેશનલ કવિતાઓ જીવિત છે.&lt;ref&gt;પશ્ચિમ ચાલુક્ય સાહિત્ય#ભક્તિ સાહિત્ય.&lt;/ref&gt;

===આધુનિક દલિત સાહિત્ય===
આધુનિક યુગમાં, દલિત સાહિત્ય માટે [[મહારાષ્ટ્ર|મહારાષ્ટ્ર]]માં મહાત્મા ફુલે અને આંબેડકર જેવા નેતાઓનું આગમન પ્રથમ પ્રેરણા સાબિત થઇ હતી, જેઓ તેમના કાર્યો અને લેખન દ્વારા દલિતોના પ્રશ્નોને સામે લાવ્યા હતા; તેને પગલે દલિતોમાં લેખન માટેનું વલણ ઉભું થયું અને ઘણા દલિતોને મરાઠી, હિન્દી, તામિલ અને [[પંજાબી ભાષા|પંજાબી]]માં લેખન માટે પ્રોત્સાહન પ્રાપ્ત થયું.&lt;ref&gt;[http://www.tribuneindia.com/2003/20030928/spectrum/book5.htm દલિત્સ પેસેજ ટુ કોન્સિયસનેશ] ''ધી ટ્રિબ્યૂન'' , સપ્ટેમ્બર 28, 2003&lt;/ref&gt;

1960ના દાયકા સુધીમાં, દલિત સાહિત્યમાં બાબુરાવ બાગુલ, બંધુ માધવ &lt;ref&gt;[http://www.cscsarchive.org/MediaArchive/clippings.nsf/(docid)/D851E94A922C228E6525694200313C9C દલિત લિટરેચર ઇઝ નોટ ડાઉન એન્ડ આઉટ એની મોર]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''ટાઇમ્સ ઓફ ઇન્ડિયા'' , જુલાઇ 7, 1989&lt;/ref&gt; અને શંકરરાવ ખરાટ જેવા ઘણા નવા લેખકોનો પ્રવેશ થયો, જોકે તેમણે ઔપચારિક રીતે પ્રારંભિક મેગેઝિન ચળવળથી શરૂઆત કરી હતી.&lt;ref&gt;[http://www.sasnet.lu.se/EASASpapers/4JugalKishore.pdf એ ક્રિટીકલ સ્ટડી ઓફ દલિત લિટરેચર ઇન ઇન્ડિયા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081031145352/http://www.sasnet.lu.se/EASASpapers/4JugalKishore.pdf |date=2008-10-31 }} ડો. જુગલકિશોર મિશ્રા&lt;/ref&gt; [[શ્રીલંકા|શ્રી લંકા]]માં ડોમિનીક જીવા જેવા દલિત લેખકે 1960ના દાયકાના અંત ભાગમાં મુખ્ય ધારામાં લોકપ્રિયતા હાંસલ કરી હતી.

==સંદર્ભો==
{{Reflist|2}}

==વધુ વાંચન==
* ''દલિત - ધી બ્લેક અનટચેબલ ઓફ ઇન્ડિયા'' , વી.ટી. રાજશેખર દ્વારા. 2003 - બીજી પ્રિન્ટ, ક્લેરિટી પ્રેસ, ઇન્ક. ISBN 0-932863-05-1.
* ''અનટચેબલ'' 
!: વોઇસીસ ઓફ ધી દલિત લિબરેશન મુવમેન્ટ'', બાર્બરા આર. જોષી દ્વારા, ઝેડ બુક્સ, 1986. '' ''ISBN 978-0143028543'' 
* ''એન એન્થોલોજી ઓફ દલિત લિટરેચર'' , મુલ્ક રાજ આનંદ દ્વારા. 1992, ગ્યાન બુક્સ. ISBN 8121204194, ISBN 9788121204194.
* ''દલિત્સ એન્ડ ધી ડેમોક્રેટિક રિવોલ્યુશન - ડો. આંબેડકર એન્ડ દલિત મુવમેન્ટ ઇન કોલોનિયલ ઇન્ડિયા'' , ગેઇલ ઓમવેડ્ટ દ્વારા. 1994, સેગ પબ્લિકેશન્સ. ISBN 8170363683
* ''ધી અનટચેબલ્સ: સબોર્ડિનેશન, પોવર્ટી એન્ડ ધી સ્ટેટ ઇન મોડર્ન ઇન્ડિયા'' , ઓલિવર મેન્ડેલ્સોહ્ન, મેરિકા વિકઝીયાની દ્વારા, કેમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટી પ્રેસ, 1998, ISBN 0521556716, 9780521556712.
* ''દલિત આઇડેન્ટિટી એન્ડ પોલિટીક્સ'' , રણબિર સમદ્દારા, ઘનશ્યામ શાહ દ્વારા, સેગ પબ્લિકેશન્સ, 2001. ISBN 978-0143028543
* ''જર્નીઝ ટુ ફ્રિડમ: દલિત નેરેટિવ્ઝ'' , ફર્નાન્ડો ફ્રેન્કો, જ્યોત્સના મેકવાન, સુગુણા રામનાથન દ્વારા. પોપ્યુલર પ્રકાશન, 2004. ISBN 8185604657, 9788185604657.
* ''ટુવર્ડ્ઝ એન એસ્થેટિક ઓફ દલિત લિટરેચર'' , શરણકુમાર લિમ્બાલે દ્વારા. 2004, ઓરિએન્ડ લોન્ગમેન. ISBN 8125026568.
* ''ફ્રોમ અનટચેબલ ટુ દલિત - એસેઝ ઓન ધી આંબેડકર મુવમેન્ટ'' , ઇલેનોર ઝિલિઓટ દ્વારા. 2005, મનોહર. ISBN 8173041431.
* ''દલિત પોલિટીક્સ એન્ડ લિટરેચર'' , પ્રદિપ કે. શર્મા દ્વારા. શિપ્રા પબ્લિકેશન્સ, 2006. ISBN 8175412712, 9788175412712.
* ''દલિત વિઝન્સ: ધી એન્ટી-કાસ્ટ મુવમેન્ટ એન્ડ ધી કન્સ્ટ્રક્શન ઓફ એન ઇન્ડિયન આઇડેન્ટિટી'' , ગેઇલ ઓમવેડ્ટ દ્વારા. ઓરિએન્ટ લોન્ગમેન દ્વારા, 2006. ISBN 8125028951, 9788125028956.
* ''દલિત્સ ઇન મોડર્ન ઇન્ડિયા - વિઝન એન્ડ વેલ્યુઝ'' , એસ એમ માઇકલ દ્વારા. 2007, સેગ પબ્લિકેશન્સ. ISBN 9780761935711.
* ''દલિત લિટરેચર : એ ક્રિટીકલ એક્સ્પ્લોરેશન'' , અમર નાથ પ્રસાદ અને એમ.બી. ગૈજન દ્વારા. 2007. ISBN 8176258172.

[[Category:દલિત]]
[[Category:ભેદભાવ]]
[[Category:ભારતીય જાતિઓ]]
[[Category:ભારતીય જાતિ વ્યવસ્થા]]</text>
      <sha1>r5sju7aqa91omc2vupyaosk3jtyofkb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ઍલન ટ્યુરિંગ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31006</id>
    <revision>
      <id>901517</id>
      <parentid>901412</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:37:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>901517</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="361331" sha1="gtbu4lnwpo91qfum6xa4vsixyuj11eg" xml:space="preserve">{{cleanup}}
{{Infobox scientist
| name              = ઍલન ટ્યુરિંગ
| image             =Alan Turing az 1930-as években.jpg| image_width       =
| caption           =
| birth_date        = {{Birth date|1912|6|23|df=yes}}
| birth_place       = [[Maida Vale]], London, England, United Kingdom
| death_date        = {{Death date and age|1954|6|7|1912|6|23|df=yes}}
| death_place       = [[Wilmslow]], [[Cheshire]], England, United Kingdom
| nationality       = British
| field             = [[Mathematician]], [[logician]], [[cryptanalyst]],  [[computer scientist]]
| work_institutions = [[University of Cambridge]]&lt;br /&gt;[[Government Code and Cypher School]]&lt;br /&gt;[[National Physical Laboratory, UK|National Physical Laboratory]]&lt;br /&gt;[[University of Manchester]]  
| alma_mater        = [[King's College, Cambridge]]&lt;br /&gt;[[Princeton University]]
| doctoral_advisor  = [[Alonzo Church]]
| doctoral_students = [[Robin Gandy]]
| known_for         = [[Halting problem]]&lt;br /&gt;[[Turing machine]]&lt;br /&gt;[[Cryptanalysis of the Enigma]]&lt;br /&gt;[[Automatic Computing Engine]]&lt;br /&gt;[[Turing Award]]&lt;br /&gt;[[Turing Test]]&lt;br /&gt;[[Turing pattern]]s
| prizes            = [[Officer of the Order of the British Empire]]&lt;br /&gt;[[Fellow of the Royal Society]]
}}
'''ઍલન મેથીસન ટ્યુરિંગ''', ઓબીઈ, એફઆરએસ; 23 જૂન 1912 – 7 જૂન 1954), અંગ્રેજી ગણિતશાસ્ત્રી, તર્કશાસ્ત્રી,સંકેતલિપિના વિશ્લેષક અને કમ્પ્યૂટર વૈજ્ઞાનિક હતા. તેમણે ટ્યુરિંગ મશિન સાથે ગાણિતિક નિયમો અને ગણતરીની વિભાવનાનું નિર્દિષ્ટીકરણ પૂરું પાડીને કમ્પ્યૂટર વિજ્ઞાનના વિકાસમાં અત્યંત પ્રભાવશાળી યોગદાન આપ્યું હતું, જેણે આધુનિક [[કમ્પ્યૂટર]]ના સર્જનમાં મહત્તવપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી.&lt;ref name=&quot;AFP&quot;/&gt; [[બીજું વિશ્વ યુદ્ધ|બીજા વિશ્વ યુદ્ધ]] દરમિયાન, ટ્યુરિંગે ગવર્મેન્ટ કોડ અને  સાયફર સ્કૂલ બ્લેત્ચલેય પાર્ક, બ્રિટનના કોડબ્રેકીંગ સેન્ટર માટે કામ કર્યું. થોડા સમય માટે તેઓ હટ 8 વિભાગના મુખ્યાધિકારી હતા, આ વિભાગ જર્મન નૌકા સૈન્યને સંબંધિત સંકેતલિપિના વિશ્લેષણમાટે જવાબદાર હતું. તેમણે જર્મનસંકેતલિપિને તોડતી પદ્ધતિઓમાંની એક યોજના નક્કી કરી રાખી હતી, જેમાં બોમ્બે પદ્ધતિ, ઈલેક્ટ્રોમીકેનીકલમશીન ઈનીગ્મા મશીન માટે ગોઠવણી શોધી શકે છે, તેનો સમાવેશ થાય છે. યુદ્ધ પછી તેમણે નેશનલ ફિઝીકલ લેબોરેટરી ખાતે કામ કર્યું, જ્યાં એસીઈ(ACE), એક સંગ્રહ કરી શકાય એવા કમ્પ્યૂટર પ્રોગ્રામની સૌ પ્રથમ ડિઝાઈન તૈયાર કરી. તેમના જીવનના અંત ભાગમાં ટ્યુરિંગને ગાણિતિક જીવવિજ્ઞાનમાં રસ પડ્યો.  તેમણે આકાર વિકાસ(મૉર્ફોજિનેસિસ)નું રસાયણશાસ્ત્ર આધારિત પેપર લખ્યું,&lt;ref&gt;{{Cite journal| last= Turing | first= A. M. | title = The Chemical Basis of Morphogenesis | journal = Philosophical Transactions of The Royal Society of London, series B | volume = 237 | pages = 37–72 | year = 1952 }}&lt;/ref&gt; અને તેમણે ઓસીલેટીંગકેમિકલ રીએક્શન જેમ કે બીલોઅસોય- ઝાબોટીન્સ્કાય રીએક્શનનું અનુમાન કર્યું, જેનું 1960ના દાયકાઓમાં સૌ પ્રથમ વખત અવલોકિત બન્યું. 

ટ્યુરિંગની સજાતીયતા 1952માં ફોજદારી ફરિયાદમાં પરિણમી- તે સમયે યુનાઈટેડ કિંગડ્મમાં સજાતીય વર્તણૂક ગેરકાયદેસર હતી- અને તેમણે જેલના વિકલ્પ તરીકે સ્ત્રી હોર્મોન(રાસાયણિક ખસીકરણ)ની સાથે સારવાર સ્વીકારી હતી. તેઓ 1954માં તેમના 42મા જન્મદિવસનાં કેટલાંક અઠવાડિયા પહેલાં, સાઈનાઈડ ઝેરથી મૃત્યુ પામ્યા.  કાયદેસરની તપાસમાં તે આત્મહત્યા હોવાનું શોધાયું હતું, તેમની માતા અને કેટલાક અન્ય લોકો તેમના મોતને એક અકસ્માત હોવાનું માની રહ્યાં હતાં.   10 સપ્ટેમ્બર 2009ના રોજ, ઈન્ટરનેટ ઝુંબેશને અનુસરતાં, યુદ્ધ પછી ટ્યુરિંગની સાથે જે રીતનો વ્યવહાર થયો હતો, તે માટે બ્રિટિશ સરકાર વતી બ્રિટિશ વડાપ્રધાન ગોર્ડોન બ્રાઉને સત્તાવાર જાહેર માફી માંગી હતી. .&lt;ref name=&quot;PM-apology&quot;&gt;{{Cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/8249792.stm | title = PM apology after Turing petition | date = 11 September 2009 | work = BBC News}}&lt;/ref&gt;

== બાળપણ અને યુવાની ==
ઍલન ટ્યુરિંગનું ગર્ભધાન [[છત્રપુર]],[[ઓરિસ્સા]], ભારતમાં થયું હતું.&lt;ref name=&quot;Hodges1983P5&quot;&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|p=5}}&lt;/ref&gt; તેમના પિતા, જુલિયસ મેથીસન ટ્યુરિંગભારતીય નાગરિક સેવાના સભ્ય હતા. જુલિયસ અને તેની પત્ની સારા (પૂર્વાશ્રમમાં સ્ટોનેય; 1881–1976, એડવર્ડ વોલ્લર સ્ટોનેય, મદ્રાસ રેલ્વેના મુખ્ય એન્જિનીયરની પુત્રી હતાં) ઇચ્છતાં હતાં કે ઍલનનો ઉછેર ઈંગ્લેન્ડમાં થાય, તેથી તેઓ મૈડા વેલે&lt;ref name=&quot;englishheritaget&quot;&gt;{{Cite web | url = http://www.english-heritage.org.uk/server/show/nav.001002006005/chooseLetter/T | title = London Blue Plaques | access-date = 10 February 2007 | work = English Heritage}}&lt;/ref&gt;, લંડનમાં પાછાં આવ્યાં, જ્યાં ઍલન ટ્યુરિંગનો જન્મ 23 જૂન 1912ના રોજ થયો, જે પાછળથી કોલોન્નાડે હોટલપર બિલ્ડીંગની બહારની બાજુ&lt;ref&gt;{{openplaque|381}}&lt;/ref&gt;એ એક વાદળી તકતી દ્વારા નોંધાયેલું હતું.&lt;ref name=&quot;Hodges1983P5&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;turingorguk&quot;&gt;{{Cite web| url=http://www.turing.org.uk/turing/scrapbook/memorial.html | title=The Alan Turing Internet Scrapbook | access-date=26 September 2006}}&lt;/ref&gt; તેમને જ્હોન નામનો મોટો ભાઈ હતો. તેમના પિતાનું નાગરિક સેવા કમિશન હજી પણ સક્રિય હતું અને ટ્યુરિંગના બાળપણનાં વર્ષો દરમિયાન તેમનાં માતા-પિતા તેમના બે પુત્રોને નિવૃત્ત આર્મી દંપતી પાસે મૂકી, હેસ્ટીંગ્સ, ઈંગ્લેન્ડ&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|p=6}}&lt;/ref&gt; અને ભારત વચ્ચે આવ-જા કરતાં હતાં.  જીવનમાં ખૂબ જ જલદી, ટ્યુરિંગે પાછળથી વધુ પ્રમુખતાઓ દર્શાવી હતી જે પ્રતિભાસંપન્ન હોવાની નિશાની દર્શાવતી હતી.&lt;ref name=&quot;toolbox&quot;&gt;{{Cite web |title=Alan Turing&amp;nbsp;– Towards a Digital Mind: Part 1 |first=G. James |last=Jones |date=11 December 2001 |url=http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3 |access-date=27 July 2007 |work=System Toolbox |archive-date=3 ઑગસ્ટ 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070803163318/http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

છ વર્ષની ઉંમરે તેમના વાલીએ સેન્ટ મિશેલ, દિવસની સ્કૂલમાં તેમનું નામ નોંધાવ્યું હતું.  તેમની પ્રતિભા શરૂઆતમાં જ મુખ્ય શિક્ષિકાએ ઓળખી કાઢી, એવી રીતે તેમના ક્રમશઃ ઘણા શિક્ષકોએ તેમની પ્રતિભા ઓળખી હતી.  1924માં, 14 વર્ષની ઉંમરે, તેઓ ડૂરસેટમાં બજાર ભરાય એવા શહેર શેરબોર્નમાં જાણીતી સ્વતંત્ર્ય શાળાશેરબોર્ન શાળામાં ગયા.  સત્રના પ્રથમ દિવસે બ્રિટનમાં સામાન્ય હડતાળ હતી, પણ તેને પ્રથમ દિવસે હાજર રહેવું હતું તે નિર્ધારિત હતું, તેથી તેણે તેની સાઈકલ સાઉથએમ્પટોનથી શાળા સુધી {{convert|60|mi|km}}થી વધુ દોરીને લઈ ગયો, આખી રાત પ્રવાસી માટેની વીશીમાં રોકાયો.&lt;ref name=&quot;metamagical&quot;&gt;{{Cite book|title=Metamagical Themas: Questing for the Essence of Mind and Pattern |first=Douglas R. |last=Hofstadter |year=1985 |publisher=Basic Books |isbn=0-465-04566-9 |oclc=230812136}}&lt;/ref&gt;

[[ચિત્ર:KingsCollegeChapel.jpg|thumb|કિંગ્સ કોલેજ, કેમ્બ્રીજ ખાતે કમ્પ્યૂટર ખંડનું નામ ટ્યુરિંગના નામથી રાખવામાં આવ્યું હતું, જ્યાં તેઓ 1931માં વિદ્યાર્થી અને 1935માં ફેલો બન્યા હતા.]]

ટ્યુરિંગની કુદરતી રુચિ ગણિત અને વિજ્ઞાન હોવાથી શેરબોર્નમાં કેટલાક શિક્ષકો, જેમની શિક્ષણની વ્યાખ્યામાં સાહિત્યપર વધુ ભાર આપતા હતા, પરિણામે તેઓ પ્રત્યેથી તેમને આદર ન મળ્યો.  તેમના મુખ્ય શિક્ષકે તેમના વાલીને લખ્યું હતું-  &quot;હું આશા રાખું છું કે તે બે સ્ટૂલની વચ્ચે ન પડે. જો તેને જાહેર શાળામાં રહેવું હશે, તો તેણે ચોક્કસપણે ''શિક્ષિત''  થવાનું ધ્યેય રાખવું જ પડશે.  જો તેણે માત્ર''વિજ્ઞાનના વિશેષજ્ઞ''  બનવું હશે, તો તે જાહેર શાળામાં તેનો સમય બરબાદ કરી રહ્યો છે. &quot;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|p=26}}&lt;/ref&gt; આ બધું થવા છતાં, ટ્યુરિંગે અભ્યાસમાં નોંધનીય ક્ષમતા દર્શાવવાની ચાલુ રાખી. 1927માં પ્રાથમિક કલનશાસ્ત્રનો અભ્યાસ કર્યાં વિના જ તેને જટિલ સમસ્યાઓ ઉકેલવામાં મજા આવતી હતી.  1928માં, 16 વર્ષની ઉંમરે, ટ્યુરિંગને [[આલ્બર્ટ આઇન્સ્ટાઇન|આર્બલ્ટ આઈન્સ્ટાઈન]]ના કાર્યનો ભેટો થયો, તેણે માત્ર તેને સમજી લીધું એટલું જ નહીં, પણ તેણે એક લખાણમાંથી, કે જેમાં ક્યારેય એવું સ્પષ્ટપણે દર્શાવાયું નહોતું, તેમાંથી ન્યુટનના ગતિના નિયમોઅંગે આઈન્ટાઈનના પ્રશ્નો અંગે અનુમાન લગાવ્યું.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|p=34}}&lt;/ref&gt; 

ટ્યુરિંગની આશાઓ અને આકાંક્ષાઓ તેણે શાળામાં પોતાનાથી સહેજ મોટા વિદ્યાર્થી, ક્રિસ્ટોફર મોર્કોમ સાથે વિકસાવેલી નજીકની મિત્રતા દ્વારા વધુ ઊભરી. મોર્કોમ ટ્યુરિંગની પ્રથમ પ્રેમ જિજ્ઞાસા હતી. મોર્કોમ તેઓની શેરબોર્ન ખાતેની છેલ્લા સત્રના માત્ર થોડાં અઠવાડિયાં પહેલાં, ગાયનું ચેપી [[દૂધ]] પીધા પછી સંકોચાઈને, ગાયનાં ફેફસાંના ક્ષય રોગની જટિલતાથી મૃત્યુ પામ્યો.&lt;ref name=&quot;teuscher&quot;&gt;** {{Cite book|last=Teuscher |first=Christof (ed.) |authorlink=Christof Teuscher |title=Alan Turing: Life and Legacy of a Great Thinker |year=2004 |publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer-Verlag]] |isbn=3-540-20020-7 |oclc=53434737 62339998}}&lt;/ref&gt;  ટ્યુરિંગનો ધાર્મિક વિશ્વાસ કકડભૂસ થઈ ગયો અને તે નાસ્તિક બની ગયો. તેણે તમામ વસ્તુઓ જડવાદજ છે, એવી હકીકત ખાતરીપૂર્વક સ્વીકારી લીધી, જેમાં જીવિત માનવીય મગજનો પણ સમાવેશ થાય છે,&lt;ref&gt;પાઉલ ગ્રે, [http://www.time.com/time/time100/scientist/profile/turing.html ઍલન ટ્યુરિંગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080822093918/http://www.time.com/time/time100/scientist/profile/turing.html |date=2008-08-22 }} સદીના સૌથી મહત્વના ટાઈમ સામાયિકના લોકો, પાન નં ૨&lt;/ref&gt; પણ તે હજી પણ એવું માનતા હતાં કે મૃત્યુ પછી આત્માનું અસ્તિત્વ હોય છે.&lt;ref&gt;[http://www.turing.org.uk/turing/scrapbook/spirit.html ધી ઈન્સ્પીરેશન ઓફ લાઈફ એન્ડ ડેથ, 1928–1932] ઍલન ટ્યુરિંગ સ્કેપબુક &lt;/ref&gt;

== યુનિવર્સિટી અને ગણનક્ષમતા (કમ્પ્યૂટેબિલિટી) અંગેનું કાર્ય ==
[[ચિત્ર:Alan Turing Memorial Closer.jpg|thumb|સેકવિલે પાર્ક, માન્ચેસ્ટરમાં ઍલન ટ્યુરિંગનું યાદગાર પૂતળું]]
શેરબોર્ન પછી, ટ્યુરિંગ કેમ્બ્રિજ, કિંગસ્ કોલેજમાં અભ્યાસ કરવા ગયો.   ત્યાં તેણે તેના ગ્રેજ્યુએશન પહેલાંના ત્રણ વર્ષો 1931થી 1934 પસાર કર્યાં, [[ગણિત]]માં પ્રથમ વર્ગ ઓનર્સ સાથે ગ્રેજ્યુએટ થયો અને 1935માં સેન્ટ્રલ લિમિટ થિયરમ પરના મહાનિબંધની ક્ષમતા પર કિંગ કોલેજ ખાતે ફેલોતરીકે ચૂંટાઈ આવ્યો.&lt;ref&gt;જોહ્ન ઓલ્ડરીચનો ત્રીજો વિભાગ જુઓ, &quot;ઈંગ્લેન્ડ અને કોન્ટીનેન્ટલ પ્રોબેબલીટી ઈન ઈન્ટ વોર યર્સ&quot;, જર્નલ ઈલેક્ટોનીક d'Histoire des Probabilités et de la Statistique, ભાગ  5/2 [http://www.jehps.net/decembre2009.html ડિસેમ્બર 2009] જર્નલ ઈલેક્ટ્રોનિક d'Histoire des Probabilités et de la Statistique&lt;/ref&gt;

તેમના અતિમહત્ત્વના પેપર &quot;ઓન કમ્યૂટેબલ નંબરસ્, વીથ એન એપ્લીકેશન ટુ ધી  ''એન્ટ્સેઈડંગસપ્રોબ્લેમ (Entscheidungsproblem)'' &quot;,&lt;ref&gt;{{Cite journal | last= Turing | first= A. M. |year=1936 | publication-date = 1936–37 | title = On Computable Numbers, with an Application to the Entscheidungsproblem | periodical = Proceedings of the London Mathematical Society | series = 2 | volume = 42 | pages = 230–65 | doi= 10.1112/plms/s2-42.1.230 | url = http://www.comlab.ox.ac.uk/activities/ieg/e-library/sources/tp2-ie.pdf}} (અને {{Cite news| last = Turing | first = A.M. | publication-date = 1937 | title = On Computable Numbers, with an Application to the Entscheidungsproblem: A correction | periodical = Proceedings of the London Mathematical Society | series = 2 | volume = 43 | pages = 544–6 | doi = 10.1112/plms/s2-43.6.544 | year = 1938 }})&lt;/ref&gt; ટ્યુરિંગે ગણતરી અને પ્રૂફની મર્યાદાઓ પરના 1931ના કુર્ટ ગોડેલનાં પરિણામો પર પુનઃસૂત્રો તારવી, ગોડેલના વૈશ્વિક ગાણિતિક આધારિત યાંત્રિક ભાષા સાથે ફેરબદલી કરીને યાંત્રિક અને સરળ ડિવાઈસો મૂક્યા, જે ટ્યુરિંગ મશીનો તરીકે જાણીતાં બન્યાં. તેમણે સાબિત કર્યું કે કેટલાંક આવા મશીનો કોઈપણ કલ્પના જો અલ્ગોરિધમ પ્રમાણે રજૂ કરવામાં આવે તો તેની ગાણિતિક ગણતરી કરવા માટે તે સક્ષમ બનશે.  તેઓ સાબિત કરતાં ગયા કે ટ્યુરિંગના મશીન માટે અચકાવવાની સમસ્યા અનિશ્ચિત છે જે સૌ પ્રથમ વખતે દર્શાવતાં ''એન્ટ્સેઈડંગસપ્રોબ્લેમ (Entscheidungsproblem)'' નો કોઈ ઉકેલ નથી કે એવું સાબિત કરતા ગયા હતા. તે નક્કી કરવું શક્ય નથી, વાસ્તવમાં, જ્યારે પણ ગાણિકીત ક્રિયા ટ્યુરિંગ મશીનને આપવામાં આવશે ત્યારે તે હંમેશા અચકાશે કે કેમ.  જો કે તેમના લેમ્બડા કલનને આદર આપવામાં એલોન્ઝો ચર્ચને સમકક્ષ પ્રુફ પથી તેમનું પ્રુફ પ્રકાશિત થયું હતું, તે વખતે ટ્યુરિંગ ચર્ચના કામથી અજાણ હતા. 

ટ્યુરિંગે તેમની યાદશક્તિમાં લખ્યું હતું કે તેઓ આ 1936 પેપર સ્વીકારવા અંગે નિરાશ થયા હતા અને તે અંગે માત્ર બે વ્યક્તિઓએ પ્રતિક્રિયા આપી- તેઓ હતા [[Wikipedia talk:Articles for creation/Heinrich Scholz|હૈન્રીચ સ્કૂલઝ]]અને રિચાર્ડ બેવેન બ્રેઈથવેઈટ. ટ્યુરિંગનો અભિગમ નોંધનીય પણે ઘણો ખુલ્લો અને સ્વયંસ્ફૂર્ત છે. અન્ય કોઈ પણ મશીનની જે એક આવું મશીન પણ કાર્ય કરી શકે એવા વિચારને પણ એક યુનિવર્સલ (ટ્યુરિંગ) મશીનની તેની ધારણામાં નવીનતાથી ઉતાર્યો હતો.  અથવા બીજા શબ્દોમાં, કોઈની પણ ગણતરી કરવાની ક્ષમતા સાબિત થાય છે તે ગણતરી કરે છે, તેનો અડસટ્ટો લગાવાય છે.  ટ્યુરિંગ મશીનો આ દિવસોમાં ગણતરી કરવાના સિદ્ધાંતમાં અભ્યાસ માટે કેન્દ્રિય ભાગ છે, સ્ટીફન વોલ્ફ્રામ દ્વારા 2 રાજ્ય 3 ચિહ્નો ટ્યુરિંગ મશીન શોધ એક સૌથી સરળ ઉદાહરણબને છે.&lt;ref&gt;[http://www.wired.com/wiredscience/2007/10/college-kid-pro/ કોલેજ કીડ પ્રૂવ ધેટ વોલ્ફ્રામસ ટ્યુરિંગ મશિન યુનિવર્સલ કમ્પ્યૂટરોમાંનું સૌથી સરળ છે] વાયર્ડ 24 ઓક્ટોબર 2007&lt;/ref&gt; પેપરવ્યાખ્યાયિત સંખ્યાઓની કલ્પના પણ રજૂ કરે છે. 

સપ્ટેમ્બર 1936થી જુલાઈ 1938 સુધી તેમણે ઍલોન્ઝો ચર્ચ હેઠળ અભ્યાસ કરવા માટે ઇન્સ્ટિટયૂટ ફોર એડવાન્સડ સ્ટડી, પ્રીન્સેટન, ન્યુ જર્સી ખાતે તેમનો મોટા ભાગનો સમય પસાર કર્યો.   સાથો સાથ પોતાના માત્ર ગાણિતને લગતા કામમાં તેમણે સાંકેતિક લિપિનો અભ્યાસ કર્યો અને એક વિદ્યુત યાંત્રિક દ્વિગુણ ગુણકના ચોથા તબક્કામાંથી ત્રણનું નિર્માણ પણ કર્યું.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|p=138}}&lt;/ref&gt; જૂન 1938માં તેમણે પ્રીન્સેટનમાંથી તેમની Ph.D.ની ડીગ્રી મેળવીઃ તેમનો મહાનિબંધ સાપેક્ષ ગણતરીની કલ્પનાને રજૂ કરતો હતો, જ્યાં ટ્યુરિંગ મશીનો કહેવાતી ભાવિ આગાહી સાથે દલીલ કરે છે, સમસ્યાઓના અભ્યાસને મંજૂરી આપતાં, તે એક ટ્યુરિંગ મશીન દ્વારા ઉકેલી શકાતું નથી. કેમ્બ્રીજ ખાતે પાછા આવતાં, તેમણે લુડ્વીગ વિટ્ટુજેનસ્ટીન દ્વારા ગણિતની સ્થાપનાઅંગેના વ્યાખ્યામાં હાજરી આપી હતી.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|p=152}}&lt;/ref&gt; શિષ્ટાચારના કડક પાલનથી ટ્યુરિંગના પ્રતિકાર સાથે બે વ્યક્તિઓએ દલીલ કરી અને અસહમતિ દાખવી અને વિટ્ટજેનસ્ટીનની દલીલ એ હતી કે ગણિતશાસ્ત્રી કશા પણ તદ્દન સત્યો શોધી કાઢતા નથી પણ તેના બદલે તેઓ તેનું નવનિર્માણ કરે છે.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|pp=153–154}}&lt;/ref&gt; તેમણે અંશકાલીન સમય માટે ગવર્મેન્ટ કોડ અને સિફર સ્કૂલ (GCCS) સાથે કામ પણ કર્યું. 

== સંકેતલિપિ વિશ્લેષણ ==
[[ચિત્ર:Turing flat.jpg|thumb|બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે તબેલામાં બે કોટેજો.જ્યારે તેઓ હટ 8માં ગયા ત્યારે તેમણે અહીં 1939થી ૧૯૪૦ સુધી કામ કર્યું. ]]
બીજા વિશ્વ યુદ્ધ દરમિયાન, ટ્યુરિંગ બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે જર્મન સંકેતોને તોડવામાંના પ્રયત્નોમાં એક મુખ્ય સહભાગી હતા. યુદ્ધ પહેલાં સીફર બ્યુરોમાંથી પોલેન્ડમાં મેરિન રેજેવ્સ્કી,જેર્ઝી રોઝીસ્કીઅને હેન્રીક ઝીગાલ્સ્કી દ્વારા સંકેતલિપિ વિશ્લેષણના કામની શરૂઆત પર, તેમણેઈનીગ્મા મશીન અને લોરેન્ઝ એસઝેડ 40/42 (એક ટેલીપ્રિન્ટર(ટેલીટાઈપ) બ્રિટિશ દ્વારા ''ટ્યુની''  કોડવાળું નામ ધરાવનાર સાંકેતિક જોડાણ) એ બંનેને તોડવા માટે ઊંડા જ્ઞાન દ્વારા ફાળો આપ્યો હતો, અને થોડા સમય માટે, જર્મન નૌકાદળના સિગ્નલો વાંચવા માટે જવાબદાર વિભાગ હટ 8ના મુખ્ય વ્યક્તિ હતા. 

સપ્ટેમ્બર 1938થી ટ્યુરિંગ કોડ તોડતી બ્રિટિશ સંસ્થા ગવર્મેન્ટ કોડ અને સાઈફર સ્કૂલ(GCCS), સાથે ખંડ-સમય  માટે (અનુમાન અનુસાર બ્રિટિશ ફોરેન ઓફિસમાટે)  કામ કર્યું હતું. તેમણે જર્મન ઈનીગ્મા મશીનની સમસ્યા પર કામ કર્યું અને GCCSના સિનિયર કોડબ્રેકર ડીલ્લી ક્નોક્ષસાથે મળીને કામ કર્યું.&lt;ref&gt;જેક કોપલેન્ડ, &quot;કોલોસ્સસ અને કમ્પ્યૂટરની ઉંમરનું ચિત્ર, પાના નં 352 ''એક્શન ધી ડે'' , 2001&lt;/ref&gt; 4 સપ્ટેમ્બર 1939એ જર્મની પર યુકે(UK)એ યુદ્ધનું એલાન કર્યું, ત્યારે ટ્યુરિંગ બ્લેત્ચલેય પાર્ક, જીસીસીએસના યુદ્ધ સમયના સ્ટેશન પર હાજર થયા હતા.&lt;ref name=&quot;Copeland2006p378&quot;&gt;કોપલેન્ડ, 2006 પાન નં. 378&lt;/ref&gt; 1945માં, ટ્યુરિંગને તેમની યુદ્ધ સમયની સેવાઓ બદલ ઓબીઈ દ્વારા સન્માન આપવામાં આવ્યું, પણ તેમનું કાર્ય ઘણાં વર્ષો સુધી ખાનગી રહ્યું. ટ્યુરિંગ પાસે બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે કંઈક પ્રતિષ્ઠિત વિચિત્રતા હતી. જેક ગુડ, સંકેતલિપિના વિશ્લેષક, જેમણે તેમની સાથે કામ કર્યું હતું, તેમણે ટ્યુરિંગ વિશે રોનાલ્ડ લેવિને ટાંકીને કહ્યું: &lt;blockquote&gt; દરેક વર્ષે જૂનના પ્રથમ અઠવાડિયામાં તેને હે ફિવર (પરાગને લીધે થતી ઉધરસ અને ક્યારેક દમનો વિકાર)નો ખરાબ હુમલો લાગુ પડતો હતો, અને તેઓ પરાગરજને દૂર રાખવા માટે ઓફિસમાં પહેરવાનો સર્વિસ ગેસ માસ્ક સાયકલ ચલાવતી વખતે પહેરી લેતા.  તેમની સાયકલમાં ખરાબી હતીઃ ચેન નિયમિત અંતરાલે ઉતરી જતી. તેને સમી કરાવવાને બદલે તેઓ ગોળ ફરતાં પેડલની ગણતરી કરતાં અને ચેન સરખી કરવાના સમયે સાયકલ પરથી ઉતરી હાથ દ્વારા ચેનને સરખી કરતા.  તેમની અન્ય વિચિત્રતા એ હતી કે તેઓ તેમના મગ (પ્યાલા)ને ચોરી થતો અટકાવવા માટે રેડિયેટરની પાઈપ સાથે બાંધી દેતા.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Lewin|1978|p=57}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;
બ્લેત્ચલેય ખાતે કામ કરતી વખતે, ટ્યુરિંગ, એક પ્રતિભાસંપન્ન લાંબુ અંતર દોડનારા હતા, પ્રસંગોપાત્ત જ્યારે તેમની જરૂરિયાતત ઉચ્ચ-સ્તરી બેઠકો માટે પડતી ત્યારે તેઓ {{convert|40|mi}} થી [[લંડન]] સુધી દોડતા.&lt;ref&gt;''બોડીગાર્ડ ઓફ લીઝ'' , એન્થોની કેવ બ્રાઉન દ્વારા, 1975.&lt;/ref&gt;

=== ટ્યુરિંગ- વેલ્ચમેન બોમ્બી ===
બ્લેત્ચલેય પાર્કમાં આવ્યાં પછી થોડા અઠવાડિયામાં,&lt;ref name=&quot;Copeland2006p378&quot;/&gt; ટ્યુરિંગ ચોક્કસ પ્રકારના ઈલેક્ટ્રોમીકેનીકલ મશીન વિશે જણાવ્યું, જે ઈનીગ્માને તોડવા માટે બોમ્બા કરતાં વધુ ઝડપી મદદ કરી શકે છે, 1938 પછી મૂળ પોલીશ-ડિઝાઈન બોમ્બામાં સુધારાવધારા થયા બાદ તેનું નામ બોમ્બી થયું. ગણિતશાસ્ત્રી ગોર્ડોન વેલ્ચમેન દ્વારા વધુ તીવ્ર બનાવવાના સૂચન સાથે બોમ્બી એક પ્રાથમિક સાધનોમાંનું એક બન્યું અને ઈનીગ્મા પર પ્રહાર કરવા-સંદેશાઓના વિનિમયમાં રક્ષણ મેળવવાના  ઉપયોગમાં યંત્ર પાસે કામ લેવામાં મુખ્ય બન્યું. 

[[ચિત્ર:Bombe-rebuild.jpg|thumbnail|બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે બોમ્બીની એક સંપૂર્ણ અને કાર્યશીલ પ્રતિકૃતિ]]

જેક ગુડનો મત: &lt;blockquote&gt;મારા ''મતે''  ટ્યુરિંગનો અત્યંત મહત્તવનો ફાળો બોમ્બી, સંકેતલિપિનું વિશ્લેષણ કરતાં મશીનની ડિઝાઈન કરવામાં હતો. તેમની પાસે એવો વિચાર હતો કે જેનો તમે ઉપયોગ કરી શકો, પરિણામ રૂપે, તર્ક શાસ્ત્રનો એક પ્રમેયમાં વાહિયાતની બદલે બિનતાલીમી કાન લાગે છે, તેનાથી વિરોધાભાસી તમે ''દરેક વસ્તુનું''  અનુમાન લગાવી શકો છો.&lt;ref&gt;[http://www.imdb.com/title/tt1155383/episodes &quot;ધી મેન હુ ક્રેક્ડ ઈનીગ્મા&quot;], UKTV ઔતિહાસિક ચેનલની દસ્તાવેજી શ્રેણીઓનો ચોથો ભાગ [http://www.imdb.com/title/tt1157073/ &quot;હિરોઝ ઓફ વર્લ્ડ વોર 2&quot;]&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

બોમ્બી ઈનીગ્મા સંદેશા (એટલે કે રોટરનો ક્રમ, રોટરની ગોઠવણી, વગેરે)માટે શક્ય એટલી સાચી ગોઠવણોના ઉપયોગ માટે શોધ કરતું હતું, અને યોગ્ય'' ભાષાંતરઃ''  સંભાવ્ય વાક્યનો એક ટુકડાનો ઉપયોગ કરતું. રોટરો(જેને 10&lt;sup&gt;19&lt;/sup&gt; દરજ્જાનો ઓર્ડર અથવા યુ બોટ ચાર-રોટર માટે 10&lt;sup&gt;22&lt;/sup&gt;થી ભિન્ન હોય છે)&lt;ref&gt;&quot;ધી મેન હુ ક્રેક્ડ ઈનીગ્મા&quot;માં પ્રોફેસર જેક ગુડ, 2003: &quot;જો મારી યાદદાસ્ત સાચી છે&quot;, તેમની ચેતવણી સાથે &lt;/ref&gt;ના દરેક શક્ય ગોઠવણીઓ માટે બોમ્બી ભાષાંતરના આધાર પર તાર્કીક અનુમાનોની સાંકળની ભજવણી કરી, ઈલેક્ટ્રીક રીતે તેનું અમલીકરણ કરતું. જ્યારે વિરોધાભાસ ઉદ્ભવે ત્યારે બોમ્બીને શોધી કાઢવામાં આવે છે, અને તે ગોઠવણીને કાઢી નાખવામાં આવે છે અને પછી બીજા પર આગળ વધવામાં આવે છે. મોટાભાગની શક્ય ગોઠવણીઓ વિરોધાભાસો સર્જે છે અને તેને નાશ કરવામાં આવે છે, માત્ર ખૂબ ઓછા ઊંડાણપૂર્વક સંશોધન કરવા માટે બાકી રહે છે. ટ્યુરિંગનું બોમ્બી 18 માર્ચ 1940માં પ્રથમ વખત ઈન્સ્ટોલ થયું.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|p=191}}&lt;/ref&gt; યુદ્ધ પૂર્ણ થતાં પહેલાં 200 થી પણ વધારે બોમ્બીઓ કાર્યાન્વિત કરવામાં આવ્યાં હતાં.&lt;ref name=&quot;codebreaker&quot;&gt;{{Cite web|title=Alan Turing, Codebreaker and Computer Pioneer |last=Copeland |first=Jack |coauthors=Diane Proudfoot |month=May | year=2004 |url=http://www.alanturing.net/turing_archive/pages/Reference%20Articles/codebreaker.html |access-date=27 July 2007}}&lt;/ref&gt;

=== હટ  8 and નોકાદળનું ઈનીગ્મા ===
[[ચિત્ર:AlanTuring-Bletchley.jpg|thumbnail|સ્ટેફન કેટ્ટલ દ્વારા બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે ટ્યુરિંગનું પૂતળું, અમેરિકાના પરોપકારી સીડની ઈ ફ્રેન્ક દ્વારા સોંપાયેલું કાર્ય.&lt;ref&gt;[58]&lt;/ref&gt;]]
ટ્યુરિંગે જર્મન નોકા દળના ઈનીગ્માની ખાસ મુશ્કેલ સમસ્યાને ઉકેલવાનું નક્કી કર્યું &quot;કારણ કે તેના માટે કોઈ અન્ય કંઈ પણ કરી રહ્યા નથી અને હું મારી જાતે તે કરી શકું છું&quot;.&lt;ref name=&quot;MahonP14&quot;&gt;{{Harvnb|Mahon|1945|p=14}}&lt;/ref&gt; ડિસેમ્બર 1939માં, ટ્યુરિંગે નોકાદળની સૂચના આપતાં તંત્રના જરૂરી ભાગનો ઉકેલી આપ્યો, જે અન્ય સેવાઓ દ્વારા ઉપયોગમાં લેવામાં આવતાં સૂચકોના તંત્ર કરતાં વધુ જટિલ હતો.&lt;ref name=&quot;MahonP14&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Leavitt|2007|pp=184–186}}&lt;/ref&gt; જે રાત્રિએ તેમણે નોકાદળના સૂચક તંત્રનો ઉકેલ લાવ્યા તે જ રાત્રિએ તેમને ''બન્બુરીસ્મુસ'' નો વિચાર આવ્યો, આ એક પરિણામરૂપ આંકડાકીય પદ્ધતિ, જે નૌકાદળના ઈનીગ્માને તોડવામાં મદદરૂપ બનવા માટે હતી. (જેને અબ્રાહમ વાલ્ડેપાછળથી સિક્વેન્શ્યલ એનાલિસીસ) &quot;જોકે હું ચોક્કસ ન હતો કે વાસ્તવમાં તે કામ કરી જશે, અને જ્યાં સુધી વાસ્તવમાં કેટલાંક દિવસો સુધી ઈનીગ્માને તોડ્યા ત્યાં સુધી હું ચોક્કસ ન હતો.&quot;&lt;ref name=&quot;MahonP14&quot;/&gt; આ માટે તેમણે પુરાવાઓનું વજન માપવાની શોધ કરી, જેને તેઓ''બન'' કહેતા હતા.  બાનબુરીસ્મઅસ ઈનીગ્મા રોટોરસના કેટલાક આદેશોને ધ્યાન બહાર મૂકી શકતાં, પરિણામરૂપે બોમ્બી પરનો પરીક્ષણ ગોઠવણીનો જરૂરી સમય ઓછો થઈ ગયો. 

1941માં, ટ્યુરિંગે હટ 8ના સહકાર્યકર જોઅન ક્લાર્કે, એક સાથી ગણિતશાસ્ત્રી સમક્ષ લગ્નનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો, પણ તેઓના વિવાહ ખૂબ જ ઓછા સમય માટે રહ્યો.  પોતાની સમલૈગિકતા અંગે તેમની વાગ્દત્તાને જણાવ્યાં બાદ, નવાઈ પમાડે તેવી વાત બહાર આવવાથી તેણી અસ્વસ્થ હતી, તેથી ટ્યુરિંગે નક્કી કર્યું કે લગ્ન સાથે આગળ નહીં વધી શકે.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Leavitt|2007|pp=176–178}}&lt;/ref&gt;

જૂલાઈ 1942માં, જર્મનીના નવા જેહૈમસ્ચ્રૈબર મશિન (''ખાનગી લેખક'' ) દ્વારા લોરેન્ઝ સીફર વિરૂદ્ધ તૈયાર કરવામાં આવેલાં સંદેશાઓના&lt;ref&gt;{{Harvnb|Copeland|2006|p=380}}&lt;/ref&gt; ઉપયોગ માટે ટ્યુરિંગે ''ટ્યુરિંગ્રેરી''  (અથવા મજાકમાં ''ટ્યુરિંગીસમસ'' )નામની પદ્ધતિની યોજના બનાવી.  જેનું બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે કોડનું નામ ''ટ્યુની'' હતું.  તેમણે મેક્સ ન્યુમેનના માર્ગદર્શન હેઠળ ટોમ્મી ફ્લાવરસ સાથે ટ્યુની ટીમની પણ શરૂઆત કરી, જે કોલોસ્સઅસ કમ્પ્યૂટર, દુનિયાનું સૌ પ્રથમ ડિઝીટલ ઈલેક્ટ્રોનિક કમ્પ્યૂટરના નિર્માણમાં પડ્યાં હતાં, જે સરળ એવું પહેલાનું મશીન(હીથ રોબિન્સન)ના બદલે મૂકવાનું હતું અને તેની અત્યંત ઝડપી કામ કરવાની ગતિ  દરરોજ બદલાતી સાઈફરની ઉપયોગીતાને લાગુ કરવા માટેની ડિક્રિપ્શન તકનીકના ભૌતિક-બળને મંજૂરી આપતું હતું.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Copeland|2006|p=72}}&lt;/ref&gt; એક સતત ખોટી ધારણા એ છે કે ટ્યુરિંગ કોલોસ્સઅસના ડિઝાઈનમાં એક મુખ્ય વ્યક્તિ હતી, પણ તે કિસ્સો એવો ન હતો.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Copeland|2006|pp=382,383}}&lt;/ref&gt;

ટ્યુરિંગએ નવેમ્બર 1942માં સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકાનો પ્રવાસ કર્યો અને નોકાદળના ઈનીગ્મા પર સંકેતલિપિ વિશ્લેષક તરીકે અને વોશીંગ્ટનમાં બોમ્બીના નિર્માણમાં યુએસ નૌકાદળ સાથે કામ કર્યું, અને સલામત ભાષા ઉપકરણના વિકાસ સાથે બેલ લેબ્સખાતે સહાયક ભૂમિકા ભજવી.  તેઓ બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે માર્ચ 1943માં પાછા આવ્યા.  તેમની ગેરહાજરી દરમિયાન, હ્યુગ એલેક્ઝેન્ડરેઅધિકૃત રીતે હટ 8ના પ્રમુખ તરીકેનું સ્થાન ગ્રહણ કર્યું હતું, જોકે એલેક્ઝાન્ડર થોડા સમય માટે ''ડે ફાક્ટો'' ના પ્રમુખ તરીકે હતા- ટ્યુરિંગને રોજ-બ-રોજની ભાગાદોડી વાળા વિભાગમાં થોડો રસ હતો.  ટ્યુરિંગ બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે સંકેતલિપિ વિશ્લેષણના એક સામાન્ય સલાહકાર બન્યા.  

એલેક્ઝાન્ડરે તેમના યોગદાન અંગે આ પ્રમાણે લખ્યું:  &lt;blockquote&gt;હટ 8ની સફળતામાં ટ્યુરિંગનું કામ સોથી મોટું પરિબળ હતું તે બાબતે કોઈના મનમાં પ્રશ્ન ન થવો જોઈએ.  શરૂઆતના દિવસોમાં તે માત્ર સંકેતલિપિનો વિશ્લેષક હતો, જે ઉકેલવા લાયક સમસ્યાને વિચારતો અને તે માત્ર હટની અંદરના મુખ્ય સૈદ્ધાંતિક કામ માટે પ્રાથમિક પણ જવાબદાર ન હતો પણ તે વેલ્ચમેન સાથે દરેક મુદ્દાની રજૂઆત કરતો અને બોન્બીની શોધ માટે મુખ્ય શ્રેય માટે ઉત્સુક હતો.  તે હંમેશા કહેવું મુશ્કેલ છે કે દરેક વ્યક્તિ તદ્-ન અનિવાર્ય છે પણ જો હટ 8 માટે કોઈ અનિવાર્ય હતું તો તે ટ્યુરિંગ હતો.  જ્યારે અનુભવ અને રોજિંદું કાર્ય પાછળથી સહેલું લાગે છે ત્યારે શરૂઆતનું કામ હંમેશા ભૂલી જવાય છે અને હટ 8માંના ઘણાં એવું અનુભવે છે કે બહારની દુનિયાને ટ્યુરિંગના યોગદાનનું મહત્તવ ક્યારેય સંપૂર્ણ પણે સમજાઈ શકશે નહીં.&lt;ref&gt;{{ Harvnb | Alexander | circa 1945 }}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

યુદ્ધના પછીના ભાગમાં તેઓ હાન્સ્લોપ પાર્ક ખાતે કામ કરવા ગયા, જ્યાં તેઓ એન્જિનીયર ડોનાલ્ડ બેયલેયની મદદથી ઈલેક્ટ્રોનિકસના જ્ઞાનમાં વધુ વિકાસ કર્યો.  તેઓએ સાથે એક પોર્ટેબલ સુરક્ષિત આવાજ સંચાર જેનું કોડનું નામ ''ડેલીલાહ'' હતું, તેનું ડિઝાઈન તૈયાર કરી અને નિર્માણ કર્યું.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|p=270}}&lt;/ref&gt;  તેનો હેતુ લાંબા અંતરાલ માટે રેડિયો ટ્રાન્સમીશન સાથેના ઉપયોગ માટેની ક્ષમતાની ઉણપ અને કોઈ પણ કિસ્સામાં તેની વિવિધ ઉપયોગીતા માટેનો હતો, ડેલીલાહનું નિર્માણ યુદ્ધ દરમિયાન ઉપયોગમાં લેવા માટે મોડુ પૂર્ણ થયું હતું. જોકે ટ્યુરિંગે અધિકારીઓને વિંસ્ટન ચર્ચિલનું ભાષણનું  રેકોર્ડીંગ એનક્રિપ્ટીંગ/ડિક્રિપ્ટીંગ દ્વારા નિર્દેશિત કર્યું હોવા છતાં, ડેલીલાહનો ઉપયોગ કરવા માટે સ્વીકારવામાં ન આવ્યું. ટ્યુરિંગે SIGSALY, એક સલામત અવાજ તંત્રના વિકાસ માટે બેલ લેબ્સ સાથે સલાહ પણ લીધી, જેનો ઉપયોગ યુદ્ધના પાછળના વર્ષોમાં થયો હતો.  

== શરૂઆતના કમ્પ્યૂટરો અને  ટ્યુરિંગ પરીક્ષણ ==
તેઓ 1945થી 1947 સુધી ચર્ચ સ્ટ્રીટ, હેમ્પટન&lt;ref&gt;{{openplaque|1619}}&lt;/ref&gt; ખાતે રહેતા હતા અને નેશનલ ફિઝીક્સ લેબોરેટરીમાં હતા, જ્યાં તેઓ એસીઈ (ઓટોમેટીક કમ્પ્યૂટીંગ એન્જિન)ની ડિઝાઈન પર કામ કરતા હતા. તેમણે 19 ફેબ્રુઆરી 1946ના રોજ એક પેપરની રજૂઆત કરી, જે એક પ્રોગ્રામનો સંગ્રહ કરી શકાય તેવા કમ્પ્યૂટરની સૌ પ્રથમ વિગત આપતી ડિઝાઈન હતી.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Copeland|2006|p=108}}&lt;/ref&gt; જોકે એસીઈ એ શક્ય કરી શકાય એવી ડિઝાઈન હતી, તેમ છતાં યુદ્ધના સમયે બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે ગોપનીય વાતાવરણ હોવાથી પ્રોજેક્ટ શરૂ કરવામાં વિલંબ થયો અને તેમનો ભ્રમ દૂર થયો. 1947ના વર્ષમાં પાછળથી એક સેબિટીકલ વર્ષ (અભ્યાસ અને પ્રયાસ માટે અપાતી રજાઓ) માટે કેમ્બ્રીજ પાછા આવ્યા. જ્યારે તેઓ કેમ્બ્રીજ પાછા આવ્યાં ત્યારે પાયલોટ એસીઈ તેમની ગેરહાજરીમાં તૈયાર થઈ ગયો હતો. તેનો પ્રથમ પ્રોગ્રામ 10 મે 1950ના રોજ અમલમાં મૂકવામાં આવ્યો. 

1948માં તેમને માન્ચેસ્ટર ખાતે ગણિત વિભાગમાં રીડર તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા.  1949માં, તેઓ યુનિવર્સિટી ઓફ માન્ચેસ્ટર ખાતે કમ્પ્યૂટીંગ લેબોરેટરીના ઉપ નિયામક બન્યા, અને સોથી પહેલાં પ્રોગ્રામનો સંગ્રહ કરી શકાય એવા કમ્પ્યૂટરોના એક માન્ચેસ્ટર માર્ક 1ના સોફ્ટવેર અંગે કામ કર્યું. આ સમય દરમિયાન તેમણે વધુ એબસ્ટ્રેક કામ ચાલુ રાખ્યું અને &quot;કમ્પ્યુટીંગ મશીનરી અને ઈન્ટલીજન્સ&quot;માં (માઈન્ડ, ઓક્ટોબર 1950), ટ્યુરિંગ કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તાની સમસ્યાને સંબોધતાં હતા, અને એક સૂચિત પ્રયોગ જે ટ્યુરિંગ પરીક્ષણ તરીકે જાણીતું બન્યું, મશીન માટે સ્ટાન્ડર્ડ નિર્ધારિત કરવાનો પ્રયત્ન &quot;બુદ્ધિમત્તા&quot; કહેવાઈ.  વિચાર એ હતો કે જો કમ્પ્યૂટરમાં વિચારવામાં ઝીણવટથી તપાસ કરનારની કરામત મૂકી શકાય જે એક વ્યક્તિ સાથે વાર્તાલાપ કરતો હતો તો કમ્પ્યૂટરને &quot;વિચારવાનું&quot; કહી શકાય. પેપરમાં ટ્યુરિંગે સૂચવ્યું હતું કે વયસ્કના મનનું અનુકરણ કરે એવા પ્રોગ્રામને બનાવવા કરતાં એક સરળ પ્રોગ્રામ બનાવવો બાળકોના મનનું અનુકરણ કરે અને પછી શિક્ષણના એક કોર્ષ તરીકેનો ઉદ્દેશ્ય બનાવવો.  ટ્યુરિંગ પરીક્ષણથી વિરોધાભાસી સ્વરૂપ ઈન્ટરનેટ પર વ્યાપકપણ ઉપયોગમાં લેવાય છે- વપરાશકાર વ્યક્તિ છે કે કમ્પ્યૂટર એ નક્કી કરવા માટેનો હેતુપૂર્વકનું CAPTCHA (કેપ્ચા) પરીક્ષણ છે. 

1948માં, ટ્યુરિંગ તેમના પૂર્વ ઉપસ્નાતક સાથીકાર્યકર ડી.જી.ચેમ્પરનોવ્ની સાથે કામ કરતાં, કમ્પ્યૂટર માટે [[ચેસ]]નો પ્રોગ્રામ લખવાની શરૂઆત કરી, જે હાલમાં ઉપલબ્ધ નથી.  1952માં, પ્રોગ્રામને અમલી બનાવવા માટે પૂરતા પ્રમાણમાં શક્તિશાળી એવા કમ્પ્યૂટરની ઉણપને કારણે, ટ્યુરિંગે રમત રમી જેમાં તેમણે કમ્પ્યૂટરનું અનુકરણ કર્યું, એક ચાલ રમવા માટે લગભગ અડધો કલાક લીધો.  રમતની નોંધ લેવાઈ હતી.&lt;ref&gt;[http://www.chessgames.com/perl/chessgame?gid=1356927 ઍલન ટ્યુરિંગ વિરુદ્ધ એલીક ગ્લેન્ની(1952) &quot;ટ્યુરિંગ પરીક્ષણ&quot;] Chessgames.com&lt;/ref&gt; પ્રોગ્રામ ટ્યુરિંગના સહકાર્યકર એલીક ગ્લેન્નીના માટે ખોઈ દીધો છે, જો કે એવું કહેવામાં આવે છે કે પ્રોગ્રામે  ચેમ્પરનોવ્નીની પત્ની વિરુદ્ધ રમત જીતી લીધી હતી. તેમનું ટ્યુરિંગ પરીક્ષણએક મહત્ત્વપૂર્ણ અને ઉત્તેજક વિશેષતા ધરાવતું હતું અને કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા સંદર્ભેની ચર્ચમાં છેલ્લું યોગદાન હતું, જે અડધી સદી કરતાં વધુ ચાલુ રહ્યું.&lt;ref&gt;સેજીન, એ.પી.., સીકેક્લી, આઈ., અને એકમેન, વી. (2000) ટ્યુરિંગનું પરીક્ષણ: 50 વર્ષો પછી. માઈન્ડસ એન્ડ મશીનસ, Vol. 10, પાનું&amp;nbsp;463–518.&lt;/ref&gt; તેમણે લુ વિઘટનની પદ્ધતિ પણ 1948માં શોધી હતી, જેનો વર્તમાન સમયમાં મેટ્રીક્સ સમીકરણના ઉકેલમાં ઉપયોગ થાય છે.&lt;ref&gt;[http://www.intusoft.com/nlhtm/nl71.htm સ્પાઈસ 1 2 3 અને બીયોન્ડ][http://www.intusoft.com/nlhtm/nl71.htm ઈન્ટુસોફ્ટ ન્યુઝલેટર, ઓગસ્ટ 2003]&lt;/ref&gt; 

== પેટર્નનું બંધારણ અને ગાણિતીય જીવવિજ્ઞાન ==
ટ્યુરિંગે 1952થી તેમના 1954માં થયેલા મૃત્યુ સુધી ગાણિતીય [[જીવવિજ્ઞાન]] ખાસ કરીને મોર્ફોજીનેસીસ પર કામ કર્યું હતું.  તેમણે 1952માં પેટર્ન બંધારણની ટ્યરિંગની પૂર્વધારણા રજૂ કરતું હતું, ધી ''કેમિકલ બેઝીઝ ઓફ મોર્ફોજીનેસીસ''  વિષય પર એક પેપર પ્રકાશિત કર્યું હતું.&lt;ref&gt;[http://www.sciencedaily.com/releases/2006/11/061128093244.htm &quot;કંટ્રોલ મિકેનીઝમ ફોર બાયોલોડીકલ પેટર્ન ફોર્મેશન ડેકોડેડ&quot;] ''સાયન્સ ડેઈલી'' , 30 નવેમ્બર 2006&lt;/ref&gt; તેમના રસનો  કેન્દ્ર વિસ્તાર ફિબોનાકી ફિલ્લોટેક્સીઝ, ગ્રહ માળખામાં ફિબોનાકી આંકડાઓનું અસ્તિત્વ સમજવાનું હતું.  તેઓ રીએક્શન-ડીફ્યુઝન સમીકરણોનો ઉપયોગ કરતાં જે પેટર્ન બંધારણના ક્ષેત્રના મધ્યસ્થાને છે.  જ્યારે 1992માં ''કલેક્ટેડ વર્ક ઓફ એ.એમ.ટ્યુરિંગ''  પ્રકાશિત થયું ત્યાં સુધી પછીના પેપરો અપ્રકાશિત રહ્યાં.  આ ક્ષેત્રમાં તેમનું યોગદાન આધારભૂત ભાગ ગણવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;[http://www.swintons.net/deodands/archives/000087.html ટ્યુરિંગઝ લાસ્ટ, લોસ્ટ વર્ક ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030823032620/http://www.swintons.net/deodands/archives/000087.html |date=2003-08-23 }} સ્વીનટનસ&lt;/ref&gt;

== અનુચિતતા માટે ગુનેગાર ઠરવું ==
જાન્યુઆરી 1952માં, ટ્યુરિંગ માન્ચેસ્ટરમાં સિનેમાની બહાર આર્નોલ્ડ મૂર્રેને મળ્યાં હતાં.  એક બપોરના ભોજના પછી ટ્યુરિંગે મૂર્રેને તેમના ઘરે સપ્તાહાંત પસાર કરવા માટે આમંત્રણ આપ્યું, મૂર્રેએ આમંત્રણ સ્વીકાર્યુ હોવા છતાં ટ્યુરિંગના ઘરે દેખાયા નહીં.  આ જોડી માન્ચેસ્ટરમાં પછીના સોમવારે ફરીવખત મળી, ત્યારે મૂર્રેએ ટ્યુરિંગને તેમના ઘરે આવવાનું નિમંત્રણ સ્વીકાર્યું. થોડા અઠવાડિયા પછી મૂર્રેએ ટ્યુરિંગના ઘરની ફરી વખત મુલાકાત લીધી અને તે દેખીતું હતું કે રાત પણ ત્યાંજ વીતાવી.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Leavitt|2007|p=266}}&lt;/ref&gt;તેમના ઘરમાં મળતિયાઓને તોડફોડમાં મૂર્રેએ મદદ કર્યાં બાદ, ટ્યુરિંગે પોલીસમાં ગુનો નોંધાવ્યો.  તપાસ દરમિયાન, ટ્યુરિંગે મૂર્રે સાથેના જાતીય સંબંધ સ્વીકાર્યો.  તે સમયે યુનાઈટેડ કિંગડ્મમાં સમલૈગિંક કૃત્યો ગેરકાનૂની હતાં&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|p=458}}&lt;/ref&gt; અને તેથી ક્રિમીનલ લો અમેન્ડન્ટ એક્ટ 1885ના સેકશન 11 હેઠળ અનુચિતતા બદલ તે બંને પર આરોપ લગાવવામાં આવ્યો, 15 વર્ષથી વધુ વર્ષ પહેલાં ઓસ્કાર વાઈલ્ડ માટે આ જ ગુના હેઠળ આરોપ લગાવવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref name=&quot;LeavittP268&quot;&gt;{{Harvnb|Leavitt|2007|p=268}}&lt;/ref&gt; 

ટ્યુરિંગને કેદમાં પૂરાવું અથવા પોતાની કામવાસનાને ઓછી કરવા માટે હોર્મોનની સારવાર સ્વીકારવી એ બે વિકલ્પ આપવામાં આવ્યા હતા. તેમણે ઈસ્ટ્રોજન હોર્મોન ઈન્જેક્શન દ્વારા રાસાયણિક કૅસ્ટ્રેશન(ખસીકરણ)નો સ્વીકાર કર્યો.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.glbtq.com/social-sciences/turing_a,2.html |title=ટ્યુરિંગ, ઍલન(1912–1954) |access-date=2011-03-21 |archive-date=2009-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090901020647/http://www.glbtq.com/social-sciences/turing_a%2C2.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ટ્યુરિંગ ગુનેગાર ઠરતાં તેમની સુરક્ષા મંજૂરીને દૂર કરવામાં આવી અને GCHQ માટે તેમની સંકેતલિપિ વિશ્લેષક સલાહકાર તરીકેનું કામ ચાલુ રાખવા પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો. તેમના બ્રિટિશ પાસપોર્ટ રદ કરી નાખવામાં આવ્યો, જો કે તેમનુ ગુનેગાર ઠરવા પછી યુનાઈટેડ સ્ટેટમાં તેનો પ્રવેશ નિષેધ કરવામાં આવ્યો.{{Citation needed|date=December 2010}} તે સમયે, સોવિએટ એજન્ટો દ્વારા સમલૈગિંકો અને જાસૂસોને ઝાંસામાં લેવાની ઉત્કૃત જીજ્ઞાસા લોકોમાં હતી,&lt;ref&gt;{{Harvnb|Leavitt|2007|p=269}}&lt;/ref&gt; કારણ કે તાજેતરમાં કેમ્બ્રીજ પાંચના પ્રથમ બે સભ્યો ગાય બુર્ગીસ્સ અને ડોનાલ્ડ મેક્લીન KGBના બે તરફ એજન્ટ તરીકે બહાર આવ્યા હતા.  ટ્યુરિંગ પર જાસૂસ તરીકેનો ક્યારેય આરોપ લાગ્યો ન હતો, પણ બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે જેટલા પણ લોકોએ કામ કર્યું હતું, તેમને તેમની યુદ્ધ સમયની કામગીરી અંગે ચર્ચા કરતાં અટકાવવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Copeland|2006|p=143}}&lt;/ref&gt;

== મૃત્યુ ==
8 જૂન 1954એ ટ્યુરિંગના સફાઈ કરનારને જણાયું કે તેમનું મૃત્યુ થયું છે. તેમનું મૃત્યુ આગળના દિવસે થયું હતું. પોસ્ટમોર્ટમ રિપોર્ટમાં જણાયું હતું કે તેમના મૃત્યુનું કારણ સાઈનાઈડનું ઝેર હતું.   જ્યારે એવું જાણવા મળ્યું કે અડધું ખવાયેલું સફરજન તેમની પથારીની બાજુમાં પડ્યું હતું,&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|p=488}}&lt;/ref&gt; અને તેમ છતાં તે સફરજનનો સાઈનાઈડ પરીક્ષણ કરવામાં ન આવ્યું, સફરજનનો ઉપયોગ કરીને તેમને ઘાતક માત્રા સાઈનાઈડ આપવામાં આવ્યું હોઈ શકે એવું અનુમાન કરવામાં આવે છે.   એક કાયદાકીય તપાસે એ નક્કી કર્યું હતું કે તેમણે આત્મહત્યા કરી હતી અને તેમને 12 જૂન 1954ના રોજ સ્મશાનમાં અગ્નિદાહ આપવામાં આવ્યો.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|p=529}}&lt;/ref&gt; ટ્યુરિંગની માતાએ ઘણી તર્ક પૂર્ણ દલીલો કરી કે લેબોરેટરીનાં રસાયણોની લાપરવાહી ભર્યા સંગ્રહના કારણે સાઈનાઈડ ગળી જવું તે આકસ્મિક હતું. પોતાની માતાને કંઈક સત્યાભાસી અસ્વીકાર લાગે, તે માટે ટ્યુરિંગે જાણી જોઈને પોતાની જાતને સંદિગ્ધ રીતે નાખી હોય તેમ બની શકે એવું તેમના ચરિત્ર લેખક એન્ડ્રુવ હોજેસએ સૂચવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|pp=488, 489}}&lt;/ref&gt;  કેટલાક અન્યોએ એવું સૂચવ્યું હતું કે ટ્યુરિંગ ફરીથી 1937ની ફિલ્મ ''સ્નો વ્હાઈટ'' માંથી પોતાની પસંદગીના પરીકથાના એક દ્રશ્યનું પુનઃઅભિનય કરી રહ્યો હોય તેમ બની શકે, &quot;જેમાં તેને ખાસ કરીને એક ચૂડેલ ઝેરી દારૂમાં પોતાનું સફરજન ડૂબાડે છે એ દૃશ્યમાં ખૂબ મજા આવતી હતી.&quot;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Leavitt|2007|p=140}}&lt;/ref&gt;

=== સમાધિલેખ ===
{{quote|
Hyperboloids of wondrous Light&lt;br /&gt;
Rolling for aye through Space and Time&lt;br /&gt;
Harbour those Waves which somehow Might&lt;br /&gt;
Play out God's holy pantomime
&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Turing |first=A. M. |title=Postcard to [[Robin Gandy]] |year=1954 |publisher=Turing Digital Archive, AMT/D/4 image 16, [http://www.turingarchive.org/ The Turing Digital Archive]}}&lt;/ref&gt;}}

== માન્યતા અને શ્રદ્ધાંજલિઓ ==
[[ચિત્ર:Turing Plaque.jpg|thumbnail|વિલ્મસ્લોવ, ચેશીર ખાતે ટ્યુરિંગના ઘર પર તકતીથી કરવામાં આવેલું ચિહ્ન ]]

ટ્યુરિંગના મૃત્યુ (અને તેમનું યુદ્ધ સમયનું કાર્ય હજી પણ ઓફિશ્યલ સીક્રેટસ એક્ટનો વિષય હતો) પછી થોડા સમયમાં રોયલ સોસાયટી દ્વારા એક જીવનચરિત્ર પ્રકાશિત થયું.{{quote|Three remarkable papers written just before the war, on three diverse mathematical subjects, show the quality of the work that might have been produced if he had settled down to work on some big problem at that critical time. For his work at the Foreign Office he was awarded the OBE.|{{Cite book|last=Newman |first=M. H. A. |title=Alan Mathison Turing |year=1955 |publisher=The Royal Society |isbn =|series=Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society, 1955, Volume 1}}}1966થી એસોશિયેશન ફોર કમ્પ્યૂટીંગ મશીનરીદ્વારા એવી વ્યક્તિને ટ્યુરિંગ એવોર્ડ આપવામાં આવે છે, જેણે કમ્પ્યુટીંગ સમુદાયમાં ટેક્નીકલ યોગદાન આપ્યું હોય. તે કમ્પ્યૂટરની દુનિયામાં તેને [[નોબૅલ પારિતોષિક|નોબલ પ્રાઈઝ]]ને સમકક્ષ સર્વોચ્ચતમ સન્માન ગણવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.acm.org/press-room/news-releases-2007/turingaward/|title=ACM'S Turing Award Prize Raised To $250,000|publisher=[[Association for Computing Machinery|ACM]] press release|date=27 July 2007|access-date=16 October 2008|author=Steven Geringer|archive-date=30 ડિસેમ્બર 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081230233653/http://www.acm.org/press-room/news-releases-2007/turingaward/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;એલન ટ્યુરિંગ અંગેનો હુગ વ્હાઈટમોર દ્વારા ''બ્રેકીંગ ધી કોડ''  1986નું નાટક છે.  આ નાટકના શો લંડનના વેસ્ટ એન્ડમાં નવેમ્બર 1986થી અને બ્રોડવેમાં 15 નવેમ્બર 1987થી શરૂ થયા અને 10 એપ્રિલ 1988માં પૂર્ણ થયા.  1996માં બીબીસી ટેલીવિઝનનું પણ નિર્માણ થયું હતું.  દરેક કિસ્સાઓમાં ડેરેક જોકાબી ટ્યુરિંગનું પાત્ર ભજવતા.  ટોની એવોર્ડ માટે બ્રોડવે નિર્માણનું ત્રણ વખત નામ નિયુક્ત કરવામાં આવ્યો જેમાં નાટકમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતા, નાટકમાં શ્રેષ્ઠ અભિનિત અભિનેતા અને નાટક માટે શ્રેષ્ઠ  માર્ગદર્શનનો સમાવેશ થાય છે. અને ડ્રામા ડેસ્ક એવોર્ડ માટે શ્રેષ્ઠ અભિનેતા અને શ્રેષ્ઠ અભિનિત અભિનેતાનો સમાવેશ થાય છે. 2008માં &quot;ડેન્જરસ નોલેજ&quot; નામની બીબીસી દસ્તાવેજીફિલ્મમાં તપાસ કરવામાં આવેલાં ચાર ગણીતશાસ્ત્રીઓમાંના એક ટ્યુરિંગ હતું.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/bbcfour/documentaries/features/dangerous-knowledge.shtml|title=Dangerous Knowledge|publisher=BBC Four|date=11 June 2008|access-date=25 September 2009}}&lt;/ref&gt;

23 જૂન 1998ના રોજ, ટ્યુરિંગના 86ના જન્મદિવસે, એન્ડ્રુ હોજેસ, તેમના જીવનચરિત્રકે, તેમના જન્મસ્થાન અને તેમના બાળપણનું ઘર વોર્રીંગટ્ન ક્રીસેન્ટ, લંડન અને પછીથી કોલોન્નેડ હોટલ ખાતે અધિકૃતપણે ઈંગ્લીશ હેરિટેજવાદળી તકતીનું અનાવરણ કર્યું હતું.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://www.turing.org.uk/bio/oration.html | title=Unveiling the official Blue Plaque on Alan Turing's Birthplace | access-date=26 September 2006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url=http://www.blueplaque.com/detail.php?plaque_id=348 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071013143212/http://www.blueplaque.com/detail.php?plaque_id=348 | archive-date=13 ઑક્ટોબર 2007 | title=About this Plaque&amp;nbsp;– Alan Turing | access-date=25 September 2006 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
તેમના મૃત્યુની 50મી વર્ષગાંઠે, એક યાદગાર તકતીનું અનાવરણ તેમના પહેલાંના રહેઠાંણ હોલીમેડ,વિલ્મસ્લો, ચેરશીર ખાતે 7 જૂન 2004માં કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{openplaque|3276}}&lt;/ref&gt;

13 માર્ચ 2000ના રોજ, સેઈન્ટ વિન્સેટ અને ગ્રીનાડીન્સે દ્વારા 20મી સદીની શ્રેષ્ઠ સિદ્ધઓની ઉજવણી માટે ટિકિટો બહાર પાડવામાં આવી, જેમાંની એક શૂન્ય અને એક સંખ્યાના પુનરાવર્તિત પૂર્વભૂમિકા સાથે ટ્યુરિંગનું પોર્ટેટ મૂકવામાં આવ્યું છે અને તેની નીચે આ પ્રમાણેનું લખાણ લખવામાં આવ્યું છેઃ&quot;1937: ઍલન ટ્યુરિંગસ થીયરી ઓફ ડીજિટલ કમ્પ્યુટીંગ&quot;.28 ઓક્ટોબર 2004ના રોજ,જોહ્ન ડબલ્યુ મીલ્સ દ્વારા સર્જિક ઍલન ટ્યુરિંગનું કાંસ્ય આધારિત શિલ્પ ગીલ્ડફોર્ડમાં યુનિવર્સિટી ઓફ સૂર્રેય ખાતે અનાવૃત કરવામાં આવ્યું હતું. જે ટ્યુરિંગના મૃત્યુના 50 વર્ષ સૂચવતું હતું- કેમ્પસમાં તેઓ તેમના પુસ્તકો લઈ જતાં રજૂ કરવામાં આવ્યાં છે.&lt;ref name=&quot;univsurrey&quot;&gt;{{Cite web |url=http://portal.surrey.ac.uk/press/oct2004/281004a/ |title=The Earl of Wessex unveils statue of Alan Turing |access-date=10 February 2007 |archive-date=23 ઑક્ટોબર 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071023193441/http://portal.surrey.ac.uk/portal/page?_pageid=799%2C277813&amp;_dad=portal&amp;_schema=PORTAL |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;2006માં, બોસ્ટન પ્રાઈડે તેમના માનદ્ ગ્રાન્ડ માર્શલનું નામ ટ્યુરિંગ આપ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;bostonpride&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.bostonpride.org/honorarymarshal.php |title=Honorary Grand Marshal |access-date=10 February 2007 |archive-date=1 જાન્યુઆરી 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090101213356/http://www.bostonpride.org/honorarymarshal.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; પ્રિન્સટન એલ્યુમની વિકલીનું નામ ટ્યુરિંગ રાખવામાં આવ્યું, જે પ્રિન્સટન યુનિવર્સિટીના ઇતિહાસમાં અત્યંત મહત્તવપૂર્ણ વિદ્યાર્થીઓમાં બીજા હતા, બીજા અન્ય રાષ્ટ્રપતિ જેમ્સ મેડિસન હતાં. 

બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે ટ્યુરિંગના જીવન આકાર 1.5 ટનની પ્રતિમાનું અનાવરણ 19 જૂન 2007ના રોજ કરવામાં આવ્યું. વેલ્શ સ્લેટના લગભગ અડધા મિલિયન ટુકડાઓથી તેનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું, સ્ટેપ્હન કેટ્ટલ દ્વારા શિલ્પનું સર્જન કરવામાં આવ્યું હતું,  આ કામ સ્વર્ગસ્થ અમેરિકાના અબજોપતિ સિડની ફ્રેન્ક દ્વારા સોંપવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;[http://www.bletchleypark.org.uk/news/docview.rhtm/454075/article.html બ્લેત્ચલેય પાર્ક અનવેઈલ્સ સ્ટેટ્યુ  કમેમરેટીંગ ઍલન ટ્યુરિંગ,] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120227171427/http://www.bletchleypark.org.uk/news/docview.rhtm/454075/article.html |date=2012-02-27 }} , બ્લેત્ચલેય પાર્ક પ્રેસ રીલીઝ, 20 જૂન 2007&lt;/ref&gt;ટ્યુરિંગને માન્ચેસ્ટર શહેર, જેમાં તેઓ તેમની જીવનના અંત સુધી કામ કર્યાં રહ્યાં, ત્યાં તેમને વિવિધ રીતે માનસન્માન મળ્યું હતું.   1994માં A6010 રોડ (માન્ચેસ્ટર શહેરનો આંતરિક રિંગ રોડ) બનાવવામાં આવ્યો, જેનું નામ ઍલન ટ્યુરિંગ વે રાખવામાં આવ્યું હતું.  આ રસ્તો આગળ જતાં વધારે પહોળા પુલમાં લઈ જતો હતો અને તેનું નામ ઍલન ટ્યુરિંગ બ્રીજ રાખવામાં આવ્યું છે. 23 જૂન 2001માં માન્ચેસ્ટરશહેરમાં ટ્યુરિંગનું પુતળું અનાવૃત કરવામાં આવ્યું હતું.  તે સેકવિલે પાર્કમાં, વિટવર્થ સ્ટીટની ઉપર યુનિવર્સિટી ઓફ માન્ચેસ્ટરઅને કેનલ સ્ટ્રીટ ગે વિલેજની વચ્ચે આવેલું છે. યાદગાર પૂતળું, &quot;ફાધર ઓફ કમ્પ્યૂટર સાયન્સ&quot;ને વર્ણવતું ટ્યુરિંગનું પૂતળું બગીચામાં કેન્દ્ર સ્થાને એક બાંકડાની ઉપર બેઠું છે.  આ પૂતળાનું અનાવરણ ટ્યુરિંગના જન્મદિવસે થયું હતું. 

[[ચિત્ર:Sackville Park Turing plaque.jpg|left|thumbnail|200px|ટ્યુરિંગનું યાદગાર પૂતળાની તકતી ]]
ટ્યુરિંગને એક સફરજન પકડીને દર્શાવવામાં આવ્યાં છે. – એક શિષ્ટ પ્રતીક વર્જિત પ્રેમની રજૂઆત કરવામાં વપરાય છે,  સફરજન [[આઇઝેક ન્યુટન|આઈઝેક ન્યુટન]]ના ગુરુત્વાકર્ષણ બળના સિદ્ધાંતના વિચારને રજૂ કરે છે અને ટ્યુરિંગના પોતાના મૃત્યુનો અર્થ પણ સૂચવે છે. બાંકડા પર રાહતમાં બેઠેલાં કાંસામાં પૂતળા હેઠળ આ વાક્ય મૂકવામાં આવ્યું છે 'ઍલન મેથીસન ટ્યુરિંગ 1912–1954', અને જો ઈનીગ્મા મશીન: 'IEKYF ROMSI ADXUO KVKZC GUBJ'નું વિશ્લેષણ કરવામાં આવે તો તેમનું જીવનસૂત્ર 'કમ્પ્યૂટર વિજ્ઞાનના સ્થાપક' એવું બનશે.  

પૂતળાના પગ પાસેનું એક તકતી કહે છે 'કમ્પ્યૂટર વિજ્ઞાનના પિતા, ગણિતશાસ્ત્રી, તર્કશાસ્ત્રી, યુદ્ધ સમયના કોડ તોડનારા, પૂર્વાગ્રહના શિકાર બનેલા'.  બેર્ટ્રાન્ડ રસેલનું વાક્ય પણ આ પ્રમાણે કહે છે 'ગણિત, સાચી રીતે જોવાયેલું, સત્યના માત્ર સ્વામિ નહીં, પણ સર્વોચ્ચ સુંદરતાના સ્વામી- શિલ્પની જેમ ઠંડી અને તપસ્યાની સુંદરતા.'   શિલ્પકારે તેના જૂના એમસ્ટ્રાડ કમ્પ્યૂટરને દફનાવી દીધું, જે એક પહેલાંનું જાણીતું કમ્પ્યૂટર હતું, એક શ્રદ્ધાંજલિ તરીકે તકતીની નીચે લખ્યું હતું, &quot; ધી ગોડ ફાધર ઓફ ઓલ મોર્ડન કમ્પ્યૂટર્સ&quot;.&lt;ref name=&quot;computerburied&quot;&gt;^ જુઓ{{Cite news | title = Computer buried in tribute to genius | publisher = Manchester Evening News| date = 15 June 2001 | url = http://www.manchestereveningnews.co.uk/news/s/27/27595_computer_buried_in_tribute_to_genius.html | access-date = 23 June 2009 }}&lt;/ref&gt;

આધુનિક કમ્પ્યૂટરના સર્જનમાં ટ્યુરિંગની ભૂમિકા માટે 1999માં ''ટાઈમ સામાયિકે''  [[Time 100: The Most Important People of the Century|20 સદીના 100 અત્યંત મહત્ત્વના લોકો]]માંના એક તરીકે ટ્યુરિંગનું નામ મૂક્યું હતું, અને કહ્યું હતું: &quot;હકીકત એ છે કે દરેક વ્યક્તિ જે કીબોર્ડ થપાટ લગાવે છે, સ્પ્રેડશીટ અથવા વર્ડ પ્રોસેસીંગ પ્રોગ્રામ ચાલું કરે છે, તે ટ્યુરિંગ મશીનના મૂર્ત સ્વરૂપ પર કામ કરે છે.&quot;&lt;ref name=&quot;AFP&quot;&gt;{{Cite web |title=Alan Turing&amp;nbsp;– Time 100 People of the Century |url=http://205.188.238.181/time/time100/scientist/profile/turing.html |publisher=''[[Time Magazine]]'' |quote=The fact remains that everyone who taps at a keyboard, opening a spreadsheet or a word-processing program, is working on an incarnation of a Turing machine. |access-date=2011-03-21 |archive-date=2011-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110226144919/http://205.188.238.181/time/time100/scientist/profile/turing.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

2002માં,''બીબીસી'' એ વૈશ્વિક સ્તરે કરવામાં આવેલાં 100 શ્રેષ્ઠ બ્રિટીશરોના મતદાનમાં ટ્યુરિંગને 21મો ક્રમાંક મળ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2208671.stm | title = 100 great British heroes | date = 21 August 2002 | work = BBC News }}&lt;/ref&gt;

એપલ કમ્પ્યૂટરનો લોગો મોટા ભાગે ઍલન ટ્યુરિંગને શ્રદ્ધાંજલિ આપવા માટે આત્મહત્યાની તેમની પદ્ધતિને એક કટકાના સાથેના સંદર્ભમાં ખોટી રીતે લેવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/media/logos-that-became-legends-icons-from-the-world-of-advertising-768077.html |title=Logos that became legends: Icons from the world of advertising|work= The Independent |publisher=www.independent.co.uk |access-date=14 September 2009 | location=London | date=4 January 2008}}&lt;/ref&gt; લોગોના રચયિતા&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://creativebits.org/interview/interview_rob_janoff_designer_apple_logo | title = Interview with Rob Janoff, designer of the Apple logo | publisher = creativebits| access-date = 14 September 2009 }}&lt;/ref&gt; અને કંપનીએ લોગોની ડિઝાઈનમાં ટ્યુરિંગને કોઈ પણ અંજલિ આપ્યાનો ઈન્કાર કર્યો છે.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Leavitt|2007|p=280}}&lt;/ref&gt; 2010માં, અભિનેતા/નાટ્યલેખક જેડ ઈસ્ટેબેનએ ટ્યુરિંગને સોલો સંગીત &quot;આઈકોન્સઃ ધી લેસ્બીયન ઍન્ડ ગે હિસ્ટરી ઓફ ધી વર્લ્ડ, ભાગ 4&quot; માં વર્ણવ્યાં છે.  

=== સરકારનું માફીનામું ===
ઓગસ્ટ 2009માં, જોહ્ન ગ્રેહામ-ક્યુમીનએ ઍલન ટ્યુરિંહની સામે સમલૈગિંક તરીકે કાયદેસરના પગલાં ભરવા બદલે બ્રિટિશ ગવર્મેન્ટને મરણોત્તર થયેલાં ઍલન ટ્યુરિંગની માફી માંગવાની એક અરજી દાખલ કરવાની શરૂઆત કરી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Thousands call for Turing apology |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/8226509.stm |publisher=BBC News |date=31&amp;nbsp;August 2009 |access-date=31 August 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book | title = Petition seeks apology for Enigma code-breaker Turing | url = http://www.cnn.com/2009/WORLD/europe/09/01/alan.turing.petition/index.html | publisher = CNN | date = 01&amp;nbsp;September 2009 | access-date = 1 September 2009}}&lt;/ref&gt;  આ અરજીને ટેકો કરતી હજારો લોકોની સહી મળી.&lt;ref name=&quot;PMapology&quot;/&gt;&lt;ref&gt;યુકેના નાગરિકો માટે જ અરજી ખુલી હતી. &lt;/ref&gt; વડાપ્રધાન ગોર્ડન બ્રાઉને આ અરજીને સ્વીકારી, 10 સપ્ટેમ્બર 2009ના રોજ માફી માંગતું વિધાન રજૂ કર્યું અને ટ્યુરિંગ સાથેના વર્તાવ અંગે આઘાતની લાગણી વ્યક્ત કરી.&lt;ref name=&quot;PM-apology&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PMapology&quot;&gt;{{Cite web | title = Treatment of Alan Turing was &quot;appalling&quot; | url = http://www.number10.gov.uk/Page20571 | publisher = Prime Minister's Office | date = 10 September 2009 | access-date = 21 માર્ચ 2011 | archive-date = 12 સપ્ટેમ્બર 2009 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090912142412/http://www.number10.gov.uk/Page20571 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
&lt;blockquote&gt;
 
ઍલન ટ્યુરિંગ માટે ન્યાયની માંગણી માટે હજારો લોકો એકઠા થયા અને તેમની સાથે જે રીતે વર્તન કરવામાં આવ્યું હતું તે માટે આઘાતની લાગણી વ્યક્ત કરી. જ્યારે ટ્યુરિંગને તે સમયે કાયદા હેઠળ લાવવામાં આવ્યા હતા અને આપણે ઘડિયાળને પાછી ફેરવી શકતા નથી, તેમની સાથે કરવામાં આવેલો વ્યવહાર એકદમ અયોગ્ય હતો અને હું અને આપણે તેમની સાથે જે કંઈ થયું તે બદલ હૃદયના ઊંડાણ પૂર્વક માફી માંગવાની મળેલી તક બદલ હું ખુશ છું.... તેથી બ્રિટિશ સરકારના બદલે, અને ઍલનના કામને કારણે એ તમામ જેઓ મુક્તપણે રહે છે, તેમના વતી મને એ કહેતાં અત્યંત ગર્વ થાય છેઃ અમે માફી માંગીએ છીએ, તમે આના કરતાં ઘણી સારી લાયકાત ધરાવો છો.&lt;ref name=&quot;PMapology&quot;/&gt;
&lt;/blockquote&gt;

=== યુનિવર્સિટીઓ દ્વારા મળેલો આદર ===
[[ચિત્ર:Alan Turing Building 1.jpg|thumbnail|યુનિવર્સિટી ઓફ માન્ચેસ્ટર ખાતે ઍલન ટ્યુરિંગનું બિલ્ડીંગ]]
બ્રિટીશ સોસાયટી ફોર ધી હિસ્ટ્રી ઓફ મેથેમેટીક્સઅને બ્રિટિશ લોજીક કોલોક્વીયમ દ્વારા ટ્યુરિંગના જીવન અને સિદ્ધિઓની ગોઠવણી કરી પ્રસંગની ઉજવણી 5 જૂન 2005ના રોજ કરવામાં આવી હતી.   

*સુર્રેય યુનિવર્સિટીએ તેના મુખ્ય ચોકમાં ટ્યુરિંગનું પૂતળું મૂક્યું છે. 
*&quot;ટ્યુરિંગ ડેઈઝ&quot; તરીકે કહેવાતી ગણતરીની થીયરી પર ઈસ્તાનબુલ બીલ્જી યુનિવર્સિટીએ વાર્ષિક કોન્ફરન્સનું આયોજન થયું.&lt;ref name=&quot;bilgiuniv&quot;&gt;{{Cite web | url = http://cs.bilgi.edu.tr/pages/turing_days/ | title = Turing Days @ İstanbul Bilgi University | access-date = 10 February 2007 | archive-date = 1 ઑગસ્ટ 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130801193650/http://cs.bilgi.edu.tr/pages/turing_days/ | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
*ઓસ્ટ્રીન ખાતે ટેક્સાસ યુનિવર્સિટીએ કમ્પ્યૂટર સાયન્સ પ્રોગ્રામનું નામ ટ્યુરિંગ સ્કોલરસ રાખી આદર આપ્યો છે.&lt;ref name=&quot;texturingschol&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.cs.utexas.edu/academics/undergraduate/honors/turing/ |title=Turing Scholars Program at the University of Texas at Austin |access-date=16 August 2009 |archive-date=17 ફેબ્રુઆરી 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100217072341/http://www.cs.utexas.edu/academics/undergraduate/honors/turing/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*ઉતર ફ્રાન્સમાં આવેલી લીલી યુનિવર્સિટી ખાતે આવેલા કમ્પ્યૂટર સાયન્સ વિભાગ (LIFL&lt;ref name=&quot;lifl&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.lifl.fr/ |title=Laboratoire d'Informatique Fondamentale de Lille |access-date=3 December 2010 |archive-date=22 જુલાઈ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100722014047/http://www.lifl.fr/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;) ના એક પ્રયોગશાળાનું નામ ઍલન એમ. ટ્યુરિંગના સન્માનમાં ટ્યુરિંગ રાખવામાં આવ્યું (કુર્ટ ગોડેલ પછી અન્ય પ્રયોગશાળાનું નામ રાખવામાં આવ્યું હતું).
*ચિલિની પોન્ટીફીકલ કેથોલિક યુનિવર્સિટી, પ્યુરટો રીકોની પોલીટેક્નીક યુનિવર્સિટી, [[કોલમ્બીયા|કોલંબિયા]] બોગોટામાં લોસ એન્ડેસ યુનિવર્સિટી, કિંગસ કોલેજ, વેલ્સમાં કેમ્બ્રીજઅને બેનગોર યુનીવર્સીટીના કમ્પ્યૂટર સાયન્સના વિભાગનું નામ ટ્યુરિંગ પાછળ રાખવામાં આવ્યું હતું. 
*યુનિવર્સિટી ઓફ માન્ચેસ્ટર, ધી ઓપન યુનિવર્સિટી, ઓક્સફર્ડ બ્રુકસ યુનિવર્સિટી અને આર્હુસ યુનિવર્સિટી (ડેનમાર્ક, અર્હુસમાં) તમામના મકાનનું નામ ટ્યુરિંગના નામથી રાખવામાં આવ્યું છે. 
*સર્રેય રીસર્ચ પાર્કમાં ઍલન ટ્યુરિંગ રોડનું નામ ઍલન ટ્યુરિંગના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે. 
*હોર્નબોસ્ટેલ મોલમાં આવેલી કાર્નેગી મેલોન યુનિવર્સિટીમાં ગ્રેનાઈટનો બાંકડો છે, જેની પર એ.એમ.ટ્યુરિંગ નામ કોતરાયેલું છે.
*તાજેતરમાં ઈકોલ ઈન્ટરનેશનલ ડેસ સાયન્સ ડુ ટ્રાઈટેમેન્ટ ડે ઈન્ફોર્મેશનના બનેલાં ત્રીજા બીલ્ડીંગનું નામ &quot;ટ્યુરિંગ&quot; રાખવામાં આવ્યું છે. 

== આ પણ જુઓ ==
{{Portal box|Biography|Logic|LGBT}}
*ટ્યુરિંગ ડીગ્રી
*ટ્યુરિંગ સ્વીચ 
*વણ ગોઠવેલું મશીન 
*ઍલન ટ્યુરિંગ વર્ષ
*ગુડ-ટ્યુરિંગ પુનરાવર્તનની સંભાવનાઓ 
*ટુરિંહ મશીનના ઉદાહરણો 
*ટ્યુરિંગ પરીક્ષણ 

== નોંધ ==
{{Reflist|colwidth=30em}}

== સંદર્ભો ==
{{Refbegin|colwidth=30em}}
* {{ Cite book | last = Agar | first = Jon | title = The government machine: a revolutionary history of the computer | publisher = MIT Press | year = 2003 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 978-0-262-01202-7 }}
* {{ Cite book | last = Alexander | first = C. Hugh O'D. | author-link = Conel Hugh O'Donel Alexander | date = ''circa'' 1945 | title = Cryptographic History of Work on the German Naval Enigma | url = http://www.ellsbury.com/gne/gne-000.htm | publisher=The National Archives, Kew, Reference HW 25/1}}
* {{ Cite book | last = Beniger | first = James | title = The control revolution: technological and economic origins of the information society | publisher = Harvard University Press | year = 1986 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-674-16986-7 }}
* {{Citation | last = Babbage | first = Charles | author-link = Charles Babbage | origyear = 1864
 | publication-date = 2008 | editor-last = Campbell-Kelly | editor-first = Martin | editor-link = Martin Campbell-Kelly | title = Passages from the life of a philosopher | publisher = Rough Draft Printing | isbn = 978-1-60386-092-5 }}
* {{ Cite book | last = Bodanis | first = David | author-link = David Bodanis | title = Electric Universe: How Electricity Switched on the Modern World | year = 2005 |publisher = Three Rivers Press | location = New York | isbn = 0-307-33598-4 | oclc = 61684223 }}
* {{Cite book | last = Campbell-Kelly | first = Martin | authorlink = Martin Campbell-Kelly | last2 = Aspray | first2 = William | title = Computer: A History of the Information Machine | publisher = Basic Books | year = 1996 | location = New York | isbn = 0-465-02989-2 }}
* {{Cite book | last = Ceruzzi | first = Paul | authorlink = Paul Ceruzzi | title = A History of Modern Computing | publisher = MIT Press | year = 1998 | location = Cambridge, Massachusetts, and London | isbn = 0-262-53169-0}}
* {{ Cite book | last = Chandler | first = Alfred | authorlink = Alfred Chandler | title = The Visible Hand: The Managerial Revolution in American Business | publisher = Belknap Press | year = 1977 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-674-94052-0 }}
* {{ Cite journal | last = Copeland | first = B. Jack | authorlink = B. Jack Copeland | title = Colossus: Its Origins and Originators | journal = [[IEEE Annals of the History of Computing]] | volume = 26 | issue = 4 | pages = 38–45 | year = 2004 |doi = 10.1109/MAHC.2004.26 | ref = harv }}
* {{ Cite book | last = Copeland | first = B. Jack (ed.) | authorlink = B. Jack Copeland | title = The Essential Turing | year = 2004 | publisher = Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 0-19-825079-7 | oclc = 156728127 224173329 48931664 57434580 57530137 59399569 }}
* {{ Cite book | last = Copeland (ed.) | first = B. Jack | authorlink = B. Jack Copeland
| title = Alan Turing's Automatic Computing Engine | year = 2005 | publisher = Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 0-19-856593-3 | oclc = 224640979 56539230 }}
* {{ Cite book | last = Copeland | first = B. Jack | authorlink = B. Jack Copeland | title = Colossus: The secrets of Bletchley Park's code-breaking computers | year = 2006 | publisher = Oxford University Press | isbn = 978-0-19-284055-4 | ref = harv }}
* {{ Cite book | last = Edwards | first = Paul N | title = The closed world: computers and the politics of discourse in Cold War America | publisher = MIT Press | year = 1996 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-262-55028-8 }}
* {{ Cite book | last = Hodges | first = Andrew | authorlink = Hodges, Andrew | year = 1983 | title = Alan Turing: the enigma |location = London | publisher = Burnett Books | isbn = 0-04-510060-8 | ref = harv }}
* {{ Cite book | last = Hochhuth | first = Rolf  | authorlink = Rolf Hochhuth | title = Alan Turing: en berättelse | publisher = Symposion | year = 1988 | isbn = 978-91-7868-109-9 }}
* {{ Cite book | last = Leavitt | first = David | authorlink = David Leavitt | year = 2007 | title = The man who knew too much: Alan Turing and the invention of the computer | publisher = Phoenix | isbn = 978-0-7538-2200-5 | ref = harv }}
* {{ Cite book | last = Levin | first = Janna | authorlink = Janna Levin | title = A Madman Dreams Of Turing Machines | publisher = Knopf | year = 2006 | location = New York | isbn = 978-1-4000-3240-2 }}
* {{ Cite book | last = Lewin | first = Ronald | authorlink = Ronald Lewin | title = Ultra Goes to War: The Secret Story | edition = Classic Penguin | series = Classic Military History | year = 1978 | publication-date = 2001 | publisher = Hutchinson &amp; Co | location = London, England | isbn = 978-1-56649-231-7 | ref = harv }}
* {{Cite book| last = Lubar | first = Steven | year = 1993 | title = Infoculture | location = Boston, Massachusetts and New York | publisher = Houghton Mifflin | isbn = 0-395-57042-5}}
* {{ Cite document | last = Mahon | first = A.P. | title = The History of Hut Eight 1939–1945 | publisher = UK National Archives Reference HW 25/2 | year = 1945 | url = http://www.ellsbury.com/hut8/hut8-000.htm | access-date = 10 December 2009 | ref = harv }}
*{{MacTutor Biography|id=Turing|title=Alan Mathison Turing}}
*પેટઝોલ્ડ, ચાર્લેસ (2008). &quot;ધી એનોટાટેડ ટ્યુરિંગ: અ ગાઈડેડ ટુર થ્રુ ઍલન ટ્યુરિંગસ હિસ્ટોરીક પેપર ઓન કમ્યુટેબીલીટી એન્ડ ધી ટ્યુરિંગ મશીન&quot;. ઈન્ડિયાનાપોલીસ: વિલેય પબ્લીશીંગ. આઈએસબીએન 978-0-470-22905-7
*સ્મીથ, રોજર (1997). ''ફોન્ટાના હિસ્ટ્રી ઓફ ધી હ્યુમન સાયન્સીસ'' . લંડન: ફોન્ટાના.
*વૈઝેનબૌમ, જોસેફ (1976). ''કમ્પ્યૂટર પાવર એન્ડ હ્યુમન રીઝન'' . લંડન: ડબ્લ્યુ.એચ. ફ્રીમેન. આઈએસબીએન 0-7167-167-0463-3
* {{Cite book | last = Turing | first = Sara Stoney | title = Alan M Turing | publisher = W Heffer | year = 1959 }} ટ્યુરિંગની માતા, જેણે ગ્લોરિફાઈંગ હીઝ લાઈફ નામની ૧૫૭ પાનાનું જીવનચરિત્ર લખી, ઘણાં વર્ષો સુધી તેને જીવિત રાખ્યો. તે 1959માં પ્રકાશિત થઈ હતી, અને તેથી તેનું યુદ્ધનું કાર્ય આવરી ન લઈ શકાયું.  ભાગ્યેજ ૩૦૦ પ્રતો વેચાઈ હતી (સારા ટ્યુરિંગ થી લીન ન્યમેન, 1967, સેન્ટ જ્હોન કોલેજ, કેમ્બ્રીજની લાઈબ્રેરી). પ્રસ્તાવનાના ૬ પૃષ્ઠો લીન ઈરવીન દ્વારા લખવામાં આવ્યા હતા, સંભારણાંઓ અને તેના વારંવાર બોલાયેલાં વાક્યોનો સમાવેશ થયો છે. 
* {{Cite book | last = Whitemore | first = Hugh | authorlink = Hugh Whitemore | last2 = Hodges | first2 = Andrew | authorlink2 = Andrew Hodges | title = Breaking the code | publisher = S. French  | year = 1988 }} આ 1986 હ્યુગ વ્હાઈટમોર પ્લે ટ્યુરિંગના જીવન અને મૃત્યુની વાર્તા કહે છે.  મૂળ વેસ્ટ એન્ડ અને બ્રોડવેમાં ડેરેક જાકોબીએ ટ્યુરિંગનો અભિનય કર્યો હતો અને તેણે 1997માં નાટક આધારિત ટેલિવિઝન ફિલ્મમાં અભિનયનું પુનસર્જન કર્યું હતું, જે સંયુક્તપણે બીબીસી અને ડબલ્યુજીબીએચ, બોસ્ટન દ્વારા બનાવાઈ હતી.  નાટકનું પ્રકાશન અંબર લેન પ્રેસ, ઓક્સફર્ડ દ્વારા કરવામાં આવ્યું છે. - એએસઆઈએન: B000B7TM0Q
*વિલિયમસ, મિશેલ આર. (1985) ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ ક્મ્યુટીંગ ટેક્નોલોજી'' , ઈન્ગલેવુડ ક્લીફ્ફસ, ન્યુ જર્સી: પ્રેન્ટીસ-હોલ, આઈએસબીએન 0-8186-7739-2
*{{Cite book|last=Yates |first=David M. |title=Turing's Legacy: A history of computing at the National Physical Laboratory 1945–1995 |year=1997 |publisher=[[Science Museum, London|London Science Museum]] |location=London |isbn=0-901805-94-7 |oclc=123794619 40624091 }}
{{Refend}}

== બાહ્ય લિંક્સ ==
{{External links|date=August 2010}}
{{Wikiquote}}
{{Commons category|Alan Turing}}
*[http://www.turing.org.uk/ ઍલન ટ્યુરિંગ] એક [http://www.turing.org.uk/bio/part1.html ટૂંકી જીવનકથા] સાથે એન્ડ્રુ હોજેસ દ્વારા ચલાવવામાં આવતી સાઈટ 
*[http://www.alanturing.net/ AlanTuring.net&amp;nbsp;– જેક કોપલેન્ડ દ્વારા ][http://www.alanturing.net/ ટ્યુરિંગ એચીવ ફોર ધી હિસ્ટ્રી ઓફ કમ્પ્યુટીંગ]
*[http://www.turingarchive.org/ ધી ટ્યુરિંગ એચીવ]{{Dead link|date=ડિસેમ્બર 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&amp;nbsp;– કિંગ્સ કોલેજ, કેમ્બીજ આર્ચીવ દ્વારા કેટલાંક અપ્રકાશિત દસ્તાવેજોની સ્કેન કરેલી પ્રતો 
*{{MathGenealogy|id=8014}}
*[http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3 ઍલન ટ્યુરિંગ- ટુવર્ડઝ એ ડીઝીટલ માઈન્ડઃ ભાગ 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070803163318/http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3 |date=2007-08-03 }} સીસ્ટમ ટુલબોક્સ, 11 ડિસેમ્બર 2001
*[http://plato.stanford.edu/entries/turing/ ઍલન ટ્યુરિંગ] ફિલોસોફીનું સ્ટેનફઓર્ટ એનસાઈક્રોપીડિયા. 3 જૂન ૨૦૦૨.
*[http://www.time.com/time/time100/scientist/profile/turing.html ઍલન ટ્યુરિંગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080822093918/http://www.time.com/time/time100/scientist/profile/turing.html |date=2008-08-22 }} ''સમય'' 100
* [http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} Alan Turing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} RKBExplorer
* [http://www.rutherfordjournal.org/article010111.html ''ધી માઈન્ડ એન્ડ ધી કમ્પ્યુટીંગ મશીન'' ] ''ધી રુથફોર્ડ જર્નલ'' - એક 1949 ઍલન ટ્યુરિંગ અને અન્યો પર ચર્ચા
* [http://www.turingcentenary.eu/ ઍલન ટ્યુરિંગ વર્ષ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }}
* [http://cs.swan.ac.uk/cie12/ CiE 2012: ટ્યુરિંગ સેન્ટીનરિ કોન્ફેરન્સ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }}
* [http://www.visualturing.org/ વિઝ્યુઅલ ટ્યુરિંગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.wolframalpha.com/examples/TuringMachines.html ટ્યુરિંગ મશીન કેલક્યુલેટરસ] વોલ્ફ્રામઆલ્ફા

=== પેપર્સ ===
* [http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper ટ્યુરિંગના પેપરો, અહેવાલો અને વ્યાખ્યાનો ઉપરાંત અનુવાદિત આવૃત્તિઓ અને સંગ્રહોની વિસ્તૃત યાદી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} BibNetWiki
* [http://www.cbi.umn.edu/oh/display.phtml?id=116 ડોનાલ્ડ ડબલ્યુ. ડેવિસ સાથે મૌખિક ઇતિહાસ મુલાકાત], ચાર્લેસ બાબ્બેજ ઈન્સ્ટીટ્યુટ, યુનિવર્સિટી ઓફ મિન્નેસોટા; યુ.કે. ખાતે ક્મપ્યુટર પ્રોજેક્ટોને વર્ણવતાં ડેવિઝ નેશનલ ફિઝિક્સ લેબોરેટરી, 1947થી ટ્યુરિંગના ડિઝાઈનીંગ કામની સાથે બે એસીઈ કમ્પ્યૂટરોના વિકાસ સુધી 
* [http://www.cbi.umn.edu/oh/display.phtml?id=81 નિકોલસ સી. મેટ્રોપોલીસ સાથે મૌખિક ઇતિહાસ મુલાકાત], ચાર્લેસ બાબ્બેજ ઈન્સ્ટીટ્યુટ, યુનિવર્સિટી ઓફ મીન્નેસોટી. લોસ ઍલામોસ નેશનલ લેબોરેટરી ખાતે, કમ્પ્યૂટર સેવાઓ માટેના પ્રથમ નિયામક મેટ્રોપોલીસ હતાં- ઍલન ટ્યુરિંગ અને જ્હોન વોન ન્યુમનવચ્ચેના સંબંધો સહિતના મુદ્દાઓનો સમાવેશ

[[શ્રેણી:વિસંગત પ્રશિસ્ત સ્વરૂપની સાથે લેખો]]
[[શ્રેણી:ઍલન ટ્યુરિંગ]]
[[શ્રેણી:કમ્પ્યૂટર ડિઝાઈનરો]]
[[શ્રેણી:કમ્પ્યૂટરનો પાયો નાખનારા]]
[[શ્રેણી:અંગ્રેજ નાસ્તિકતાવાદીઓ]]
[[શ્રેણી:અંગ્રેજ કમ્પ્યૂટર વિજ્ઞાનિઓ]]
[[શ્રેણી:અંગ્રેજ સંશોધકો]]
[[શ્રેણી:અંગ્રેજ તર્કશાસ્ત્રી]]
[[શ્રેણી:અંગ્રેજ ગણિતશાસ્ત્રીઓ]]
[[શ્રેણી:અંગ્રેજ ફિલસૂફીઓ]]
[[શ્રેણી:દૂરના અંતર સુધી દોડનારાઓ]]
[[શ્રેણી:ગણિતશાસ્ત્રી]]
[[શ્રેણી:૧૯૧૨માં જન્મ]]
[[શ્રેણી:૧૯૫૪માં મૃત્યુ]]</text>
      <sha1>gtbu4lnwpo91qfum6xa4vsixyuj11eg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ગૂગલ ક્રોમ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32490</id>
    <revision>
      <id>901522</id>
      <parentid>899354</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T01:37:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>901522</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="151187" sha1="coczjz43iw1j8lipwik66aw8xruo2cl" xml:space="preserve">{{cleanup}}
{{Infobox web browser
| name                   = ગૂગલ ક્રોમ&lt;br&gt;Google Chrome
| logo                   = [[File:Google Chrome icon (February 2022).svg|75px]]
| screenshot             = [[ચિત્ર:Chrome windows.png|250px]]
| caption                = ગૂગલ ક્રોમ ૯.૦ પર [[વિકિપીડિયા]] 
| author                 =
| developer              = [[ગૂગલ|ગૂગલ Inc.]]
| released               = {{initial release|2008|9|2}}
| discontinued           =
| frequently updated     = હા&lt;!-- Release version update? Don't edit this page, just click on the version number! --&gt;
| operating system       = [[Linux]]&lt;br /&gt;[[Mac OS X]] (10.5 and later, Intel only)&lt;br /&gt;[[Windows]] ([[Windows XP SP2|XP SP2]] and later)
| engine                 = [[WebKit]] (Based on [[KHTML]])
| language               = ૫૦
| programming language   = [[સી++]], [[Assembly language|Assembly]], [[JavaScript]]
| status                 = સક્રિય
| genre                  = [[Web browser]]
| license                = [http://www.google.com/chrome/intl/en/eula_text.html Google Chrome Terms of Service];&lt;ref group=&quot;note&quot;&gt;An alternative and similar browser [[Chromium (web browser)|Chromium]] (except Chromium 5 beta) is open-sourced under [[BSD licenses|BSD]], [[MIT license|MIT]] and some other [[Free software licence|free licenses]]; Google Chrome's [[WebKit]] layout engine and [[V8 (JavaScript engine)|V8 JavaScript engine]] are all [[Free and open source software|FOSS]]; the other parts may be FOSS or proprietary (see [http://code.google.com/chromium/terms.html Chromium's Terms] for a list). However, Google Chrome's Terms of Service makes the whole Google Chrome itself non-free and source closed (See [http://www.google.com/chrome/intl/en/eula_text.html Terms of Service text] 9.2: You may not...).&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
[[WebKit]]: [[BSD licenses|BSD]]/[[GNU Lesser General Public License|LGPL]];&lt;br /&gt;
[[V8 (JavaScript engine)|V8]]: BSD.
| website                = {{url|google.com/chrome}}
}}

'''ગૂગલ ક્રોમ''' ({{lang-en|Google Chrome}}) એ ગૂગલ દ્વારા વિકસાવાયેલું એક વેબ બ્રાઉઝર છે જે વેબકિટ લેઆઉટ એન્જિન અને એપ્લિકેશન ફ્રેમવર્કનો ઉપયોગ કરે છે. તેને સૌથી પહેલા 2 સપ્ટેમ્બર 2008ના રોજ [[માઇક્રોસોફ્ટ]] વિન્ડોઝના બિટા વર્ઝન તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું, જ્યારે તેનું જાહેર અનાવરણ 11 ડિસેમ્બર 2008ના રોજ થયું હતું. તેનું નામ વેબ બ્રાઉઝરના ગ્રાફિકલ યુઝર ઇન્ટરફેસ ફ્રેમ અથવા “ક્રોમ” પરથી લેવામાં આવ્યું છે. નેટ એપ્લિકેશન્સ પ્રમાણે, જાન્યુઆરી 2011ના અંત સુધીમાં ક્રોમ ત્રીજા ક્રમનું સૌથી વધુ ઉપયોગમાં લેવાતું બ્રાઉઝર હતું, અને વૈશ્વિક સ્તરે વેબ બ્રાઉઝરના ઉપયોગ હિસ્સામાં 10 ટકાનું સ્તર વટાવી ગયું હતું.&lt;ref&gt;[http://www.netmarketshare.com/operating-system-market-share.aspx?qprid=1&amp;amp;qpcustom=Chrome&amp;amp;sample=48 નેટ એપ્લિકેશન્સ], સુધારો, જાન્યુઆરી 2011.&lt;/ref&gt;

સપ્ટેમ્બર 2008માં ગૂગલે ક્રોમિયમ તરીકે ઓપન સોર્સ પ્રોજેક્ટ તરીકે તેના વી8 (V8) જાવાસ્ક્રિપ્ટ એન્જિન સહિત ક્રોમના સોર્સ કોડનો મોટો હિસ્સો જારી કર્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://arstechnica.com/open-source/news/2008/09/google-unveils-chrome-source-code-and-linux-port.ars |title= Google unveils Chrome source code and Linux port |author= Ryan Paul |publisher= Ars Technica |date= 2008-09-02 |access-date= 2010-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;ગૂગલ ક્રોમ ક્રોમિયમના ઓપન સોર્સ કોડ સાથે બનાવાયું છે.&quot; સુધારો, [http://dev.chromium.org/developers/how-tos/getting-started Chromium.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080913034656/http://dev.chromium.org/developers/how-tos/getting-started |date=2008-09-13 }}માંથી&lt;/ref&gt; આ પગલાંના કારણે થર્ડ પાર્ટી ડેવલપર્સને તેના સંબંધિત સોર્સ કોડનો અભ્યાસ કરવા મળ્યો અને બ્રાઉઝરને મેક ઓએસ એક્સ (OS X) અને લિનક્સ ઓપરેટિંગ સિસ્ટમમાં રૂપાંતરિત કરવામાં મદદ મળી હતી.  ગૂગલે એવી આશા પણ વ્યક્ત કરી હતી કે અન્ય બ્રાઉઝર્સ વેબ એપ્લિકેશન કામગીરી સુધારવા માટે વી8 (V8) સ્વીકારશે.&lt;ref&gt;''&quot;આજે એક પત્રકાર પરિષદ દરમિયાન ગૂગલે આશા વ્યક્ત કરી હતી કે અન્ય બ્રાઉઝર્સ...&quot;'' , સુધારો: [http://arstechnica.com/open-source/news/2008/09/google-unveils-chrome-source-code-and-linux-port.ars ગૂગલે ક્રોમ સોર્સ કોડ અને લિનક્સ પોર્ટ રજૂ કર્યું], આર્સ ટેકનિકા.&lt;/ref&gt; ક્રોમિયમનો ગૂગલ અધિકૃત હિસ્સો મંજૂરી આપતા બીએસડી (BSD) લાઇસન્સ હેઠળ જારી કરવામાં આવ્યો છે,&lt;ref&gt;{{cite web|title=Home (Chromium Developer Documentation)|url=http://dev.chromium.org/Home|access-date=2009-05-05|publisher=dev.chromium.org|year=2009|work=Chromium Developer Documentation}}&lt;/ref&gt; આ હિસ્સાઓને ઓપન સોર્સ તથા ક્લોઝ્ડ સોર્સ સોફ્ટવેર પ્રોગ્રામ્સમાં સામેલ કરી શકાય છે.&lt;ref&gt;''&quot;ગૂગલે મંજૂરીયુક્ત બીએસડી (BSD) લાઇસન્સ હેઠળ ક્રોમ સોર્સ પ્રાપ્ય કર્યા છે જેથી...&quot;'' , પાછું મેળવાયું: [http://arstechnica.com/open-source/news/2008/09/google-unveils-chrome-source-code-and-linux-port.ars ગૂગલે ક્રોમ સોર્સ કોડ અને લિનક્સ પોર્ટ રજૂ કર્યું], આર્સ ટેકનિકા.&lt;/ref&gt; સોર્સ કોડના અન્ય હિસ્સાઓ વિવિધ ઓપન સોર્સ લાઇસન્સને આધિન છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://code.google.com/chromium/terms.html |title=Chromium Terms and Conditions |date=2008-09-02|access-date=2008-09-03 |work=[[Google Code]]}}&lt;/ref&gt; ક્રોમિયમ ક્રોમ જેવા જ ફિચર્સ લાગુ પાડે છે પરંતુ તેમાં બિલ્ટ-ઇન ઓટોમેટિક અપડેટ્સ અને ગૂગલ બ્રાન્ડિંગની ગેરહાજરી છે, અને સૌથી વધુ નજરે ચઢે તેવું તેમાં બહુરંગી ગૂગલના લોગોની જગ્યાએ વાદળી રંગનો એક લોગો છે.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://weblog.infoworld.com/fatalexception/archives/2008/09/building_google.html |title=Building Google Chrome: A first look |last=McAllister |first=Neil |date=2008-09-11 |work=Fatal Exception |publisher=InfoWorld |access-date=2008-09-16 |quote=As the name suggests, Chromium is a rawer, less polished version of Chrome. The UI is mostly identical, with only a few very minor visual differences...The most readily evident difference is the logo, which sheds the Google colors in favor of a subdued blue design |archive-date=2008-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080913214424/http://weblog.infoworld.com/fatalexception/archives/2008/09/building_google.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ઇતિહાસ ==

છ વર્ષ સુધી ગૂગલના ચીફ એક્ઝિક્યુટિવ એરિક સ્કમિડ્ટ એક સ્વતંત્ર વેબ બ્રાઉઝરની રચનાનો વિરોધ કરતા હતા. તેમણે જણાવ્યું હતું કે, “તે સમયે ગૂગલ એક નાની કંપની હતી.” અને તેઓ “નુકસાન પહોંચાડે તેવા બ્રાઉઝર યુદ્ધ”માં સામેલ થવા માંગતા ન હતા. જોકે સહ-સ્થાપકો સર્ગે બ્રિન અને લેરી પેજએ કેટલાક ફાયરફોક્સ ડેવલપર્સની ભરતી કરી અને ક્રોમનું એક પ્રદર્શન તૈયાર કર્યું ત્યારે મિ. સ્કમિડ્ટે સ્વીકાર્યું કે, “તે એટલું બધું સારું હતું કે તેણે મને મારું મન બદલવા માટે દબાણ કર્યું.”&lt;ref&gt;{{cite web |author=Julia Angwin |date=2009-07-09 |url=http://blogs.wsj.com/digits/2009/07/09/sun-valley-schmidt-didnt-want-to-build-chrome-initially-he-says/ |title=Sun Valley: Schmidt Didn’t Want to Build Chrome Initially, He Says |work=WSJ Digits Blog |access-date=2010-05-25 |archive-date=2012-03-17 |archive-url=https://www.webcitation.org/66F6Ekvxf?url=http://blogs.wsj.com/digits/2009/07/09/sun-valley-schmidt-didnt-want-to-build-chrome-initially-he-says/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== જાહેરાત ===

અનાવરણની જાહેરાત અસલમાં 3 સપ્ટેમ્બર 2008ના રોજ થવાની હતી અને સ્કોટ મેકક્લાઉડ દ્વારા એક કોમિક પત્રકારો અને બ્લોગર્સને મોકલવવાનું હતું જેમાં નવા બ્રાઉઝર પાછળની પ્રેરણાના વિશેષતાઓ સમજાવવાની હતી.&lt;ref name=&quot;mccloud&quot;&gt;{{cite web |author=Scott McCloud |date=2008-09-01 |url=http://smccloud.livejournal.com/15488.html |title=Surprise! |work=[[Google Blogoscoped]] |access-date=2008-09-01}}&lt;/ref&gt; [[યુરોપ]] માટેની નકલો વહેલી રવાના કરવામાં આવી હતી અને ગૂગલ બ્લોગોસ્કોપ્ડના જર્મન બ્લોગર ફિલિપ લેન્સેનએ&lt;ref name=&quot;lenssen&quot;&gt;{{cite web |author=Philipp Lenssen |date=2008-09-01 |title=Google Chrome, Google's Browser Project |url=http://blogoscoped.com/archive/2008-09-01-n47.html |access-date=2008-09-01 }}&lt;/ref&gt; 1 સપ્ટેમ્બર 2008ના રોજ તે મેળવ્યા બાદ તેની વેબસાઇટ પર ઉપલબ્ધ 38 પાનાના કોમિકની એક સ્કેન કરાયેલી નકલ તૈયાર કરી હતી.&lt;ref name=&quot;comic&quot;&gt;{{cite web |author=Philipp Lenssen |date=2008-09-01 |title=Google on Google Chrome – comic book |url=http://blogoscoped.com/google-chrome/ |work=[[Google Blogoscoped]] |access-date=2008-09-01}}&lt;/ref&gt; ગૂગલે ત્યાર બાદ આ કોમિકને ગૂગલ બુક્સ પર ઉપલબ્ધ કરાવ્યું હતું&lt;ref name=&quot;chrome-comic&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.google.com/googlebooks/chrome/|title=Google Chrome|work=[[Google Book Search]]|date=2008-09-01|access-date=2008-09-02}}&lt;/ref&gt; અને વહેલું &lt;span class=&quot;goog-gtc-fnr-highlight&quot;&gt;રિલીઝ&lt;/span&gt; કરવાના ખુલાસા સાથે તેમના સત્તાવાર બ્લોગ પર તેનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો.&lt;ref name=&quot;releasedate&quot;/&gt;

===જાહેર &lt;span class=&quot;goog-gtc-fnr-highlight&quot;&gt;રિલીઝ&lt;/span&gt;===
[[ચિત્ર:File-Chromium-Linux-Alpha.png|thumb|200px|right|લિનક્સ માટે ક્રોમિયમનું પ્રારંભિક વર્ઝન, જેમાં ક્રોમ અને ક્રોમિયમ વચ્ચેનો ખુલાસો કરવામાં આવ્યો છે.]]

બ્રાઉઝરને સૌથી પહેલા જાહેરમાં 2 સપ્ટેમ્બર 2008ના રોજ માઇક્રોસોફ્ટ વિન્ડોઝ (એક્સપી (XP) અને ત્યાર પછીના વર્ઝન માટે જ) માટે 43 ભાષાઓમાં સત્તાવાર રીતે બિટા વર્ઝનમાં &lt;span class=&quot;goog-gtc-fnr-highlight&quot;&gt;રિલીઝ&lt;/span&gt; કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.doeswhat.com/2008/09/02/it-was-when-not-if-google-chrome/ |title=It was when not if... Google Chrome |access-date=2008-09-02 |year=2008 |month=September |archive-date=2016-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161208060704/http://doeswhat.com/2008/09/02/it-was-when-not-if-google-chrome/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; માત્ર માઇક્રોસોફ્ટ વિન્ડોઝ માટે જ ઉપલબ્ધ હોવા છતાં ક્રોમે તરત આશરે 1 ટકા બજાર હિસ્સો મેળવી લીધો હતો.&lt;ref name=&quot;releasedate&quot;&gt;{{cite web |author=Pichai, Sundar |coauthors=Upson, Linus |date=2008-09-01 |url=http://googleblog.blogspot.com/2008/09/fresh-take-on-browser.html |title=A fresh take on the browser |work=Google Blog |access-date=2008-09-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cnet&quot;&gt;{{cite web|url=http://news.cnet.com/8301-17939_109-10030025-2.html|title=Google Chrome update: First screenshot, and live-blog alert|date=2008-09-01|access-date=2008-09-02|publisher=[[CNet]]|archive-date=2008-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20080903085202/http://news.cnet.com/8301-17939_109-10030025-2.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CBC&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.cbc.ca/technology/story/2008/09/01/google-browser.html |title=Google launches Chrome web browser |date=2008-09-02 |agency=Associated Press |publisher=The Canadian Press |access-date=2008-09-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.doeswhat.com/2008/11/22/come-on-google-chrome-for-mac/ |title=Come on Google... Chrome for Mac? |access-date=2008-11-22 |year=2008 |month=November |archive-date=2020-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201203134004/http://www.doeswhat.com/2008/11/22/come-on-google-chrome-for-mac |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; શરૂઆતની વૃદ્ધિ બાદ તેનો વપરાશ હિસ્સો ઘટ્યો હતો અને ઓક્ટોબર 2008માં 0.69% સુધી પહોંચ્યો હતો. ત્યાર બાદ તેમાં ફરી વધારો થયો અને ડિસેમ્બર 2008 સુધીમાં ક્રોમનો બજાર હિસ્સો 1%ની સપાટી વટાવી ગયો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news |first=Wolfgang |last=Gruener |url=http://www.tgdaily.com/content/view/40575/113/ |title=Google Chrome crosses 1% market share again |publisher=TG Daily |location=Chicago (IL) |date=2009-01-03 |access-date=2009-01-03 |archive-date=2009-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090310161357/http://www.tgdaily.com/content/view/40575/113 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

જાન્યુઆરી 2009ના પ્રારંભમાં સીનેટ (CNET)એ અહેવાલ આપ્યો હતો કે વર્ષના પ્રથમ છ મહિનામાં ગૂગલ મેક ઓએસ એક્સ (OS X) અને લિનક્સ માટે ક્રોમના વર્ઝન &lt;span class=&quot;goog-gtc-fnr-highlight&quot;&gt;જારી કરવાનું&lt;/span&gt; આયોજન ધરાવતું હતું.&lt;ref name=&quot;ChromeMacDeadline&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.cnet.com/chrome-gets-mac-deadline-extensions-foundation/|title=Chrome gets Mac deadline, extensions foundation|last=Shankland|first=Stephen|date=2009-01-09|publisher=[[CNET]]|access-date=2009-01-13}}&lt;/ref&gt; પ્રથમ સત્તાવાર ક્રોમ મેક ઓએસ એક્સ (OS X) અને લિનક્સ ડેવલપર પ્રિવ્યૂ&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://dev.chromium.org/getting-involved/dev-channel |title=Early Access Release Channels}}&lt;/ref&gt; 4 જૂન 2009ના રોજ જાહેર કરવામાં આવ્યા હતાં જેમાં એક બ્લોગ પોસ્ટમાં&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://blog.chromium.org/2009/06/danger-mac-and-linux-builds-available.html |title=Danger: Mac and Linux builds available |access-date=2009-06-09}}&lt;/ref&gt; જણાવાયું હતું કે તેમાં ઘણા ફિચર્સ ગેરહાજર છે અને સામાન્ય વપરાશના બદલે પ્રારંભિક પ્રતિભાવ મેળવવાના હેતુસર છે.

ડિસેમ્બર 2009માં ગૂગલે મેક ઓએસ એક્સ (OS X) અને લિનક્સ માટે ક્રોમના બિટા વર્ઝન &lt;span class=&quot;goog-gtc-fnr-highlight&quot;&gt;જારી કર્યા&lt;/span&gt; હતા.&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://googlechromereleases.blogspot.com/2009/12/beta-update-linux-mac-and-windows.html |title= Beta Update: Linux, Mac, and Windows |author= Mark Larson |publisher= Google |date=2009-12-08 |access-date= 2010-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Extensions beta&quot;&gt;{{cite web |url=http://googleblog.blogspot.com/2009/12/google-chrome-for-holidays-mac-linux.html|title=Google Chrome for the holidays: Mac, Linux and extensions in beta}}&lt;/ref&gt; 25 મે 2010ના રોજ જાહેર કરવામાં આવેલ ગૂગલ ક્રોમ 5.0 તમામ ત્રણ પ્લેટફોર્મને ટેકો આપવા માટે સૌ પ્રથમ સ્થિર &lt;span class=&quot;goog-gtc-fnr-highlight&quot;&gt;જારી થયું&lt;/span&gt; હતું.&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://chrome.blogspot.com/2010/05/new-chrome-stable-release-welcome-mac.html |title= A new Chrome stable release: Welcome, Mac and Linux! |publisher= Google |author= Brian Rakowski |date= 2010-05-25 |access-date= 2010-05-25}}&lt;/ref&gt;

2010માં યુરોપિયન આર્થિક વિસ્તારમાં માઇક્રોસોફ્ટ વિન્ડોઝના વપરાશકર્તાઓને ઓફર કરવામાં આવેલા બાર બ્રાઉઝર્સ પૈકી ક્રોમ એક હતું.&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/8537763.stm |title= Microsoft offers browser choices to Europeans |publisher= [[BBC News]] |date= 2010-03-01 |access-date= 2010-05-13}}&lt;/ref&gt;

=== વિકાસ ===
[[ચિત્ર:Usage share of alternative web browsers (Source StatCounter).svg|right|thumb|320px|સ્ટેટ કાઉન્ટર પ્રમાણે વૈકલ્પિક વેબ બ્રાઉઝર્સ (નોન-આઇઇ (IE))ના યુસેઝની હિસ્સેદારી.]]

ક્રોમને ગૂગલ અને થર્ડ પાર્ટીઓ જેમ કે મોઝિલાની નેટસ્કેપ પોર્ટેબલ રનટાઇમ, નેટવર્ક સિક્યુરિટી સર્વિસિસ, એનપીએપીઆઇ (NPAPI), તથા એસક્યુલાઇટ (SQLite) અને મોટી સંખ્યામાં અન્ય ઓપન-સોર્સ પ્રોજેક્ટ્સમાંથી 25 વિવિધ કોડ લાઇબ્રેરીઓમાંથી ભેગું કરીને બનાવવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://catonmat.net/blog/code-reuse-in-google-chrome-browser/ |title= Code reuse in Google Chrome Browser |author= Peteris Krumins |date= 2008-09-05 |access-date= 2010-05-13}}&lt;/ref&gt; જાવાસ્ક્રિપ્ટ વર્ચ્યુઅલ મશીનને વિભાજિત કરવા માટે (એડોબી/મોઝિલાના ટેમરિનની જેમ) પૂરતા પ્રમાણમાં મહત્ત્વનો પ્રોજેક્ટ ગણવામાં આવ્યો હતો અને આર્હસ ખાતે લાર્સ બેકના સંકલન હેઠળ [[ડેનમાર્ક]] ખાતે એક અલગ ટીમ દ્વારા તે હાથ ધરવામાં આવ્યો હતો. ગૂગલના જણાવ્યા પ્રમાણે વર્તમાન અમલીકરણ “નાના પ્રોગ્રામ માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યો હતો જ્યાં સિસ્ટમની કામગીરી અને આંતરપ્રવૃત્તિ એટલી મહત્ત્વપૂર્ણ ન હતી,” પરંતુ “ડીઓએમ (DOM) મેનિપ્યુલેશન્સ અને જાવાસ્ક્રિપ્ટની વાત આવે” ત્યારે [[જી-મેઇલ|જીમેઇલ]] (Gmail) જેવા વેબ એપ્લિકેશન્સ વેબ બ્રાઉઝરનો મહત્તમ ઉપયોગ કરે છે, અને તેથી જાવાસ્ક્રિપ્ટ એન્જિનમાંથી નોંધપાત્ર ફાયદો મેળવી શકે છે જે ઝડપથી કામ કરી શકે છે.

એન્ડ્રોઇડ ટીમની સલાહના આધારે ક્રોમમાં વેબ પૃષ્ઠ દર્શાવવા માટે વેબકિટ રેન્ડરિંગ એન્જિનનો ઉપયોગ થાય છે.&lt;ref name=&quot;chrome-comic&quot;/&gt; મોટા ભાગના બ્રાઉઝરની જેમ ક્રોમને &lt;span class=&quot;goog-gtc-fnr-highlight&quot;&gt;જારી&lt;/span&gt; કરતા અગાઉ યુનિટ ટેસ્ટિંગ, &quot;સ્ક્રિપ્ટેડ યુઝર એક્શન્સના ઓટોમેટેડ યુઝર ઇન્ટરફેસ&quot; ટેસ્ટિંગ અને ફઝ ટેસ્ટિંગ તથા વેબકિટના લેઆઉટ પરીક્ષણો (જેમાંથી 99% માં ક્રોમ સફળ રહ્યું હોવાનો દાવો કરાય છે) માટે આંતરિક રીતે ઘનિષ્ઠ પરીક્ષણમાંથી પસાર કરવામાં આવ્યું હતું. ગૂગલ ઇન્ડેક્સમાં હજારોની સંખ્યામાં સામાન્ય રીતે એક્સેસ કરવામાં આવતી વેબસાઇટ્સમાં નવા બ્રાઉઝર બિલ્ડનું સ્વયંચાલિત રીતે 20-30 મિનિટની અંદર પરીક્ષણ કરવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;chrome-comic&quot;/&gt;

ક્રોમના વિન્ડોઝ વર્ઝનમાં ગિયર્સ સામેલ છે જે વેબ ડેવલપર્સમાં ફિચર્સ ઉમેરે છે જે સામાન્ય રીતે વેબ એપ્લિકેશન્સ (ઓફલાઇન સપોર્ટ સહિત) સાથે સંકળાયેલા હોય છે.&lt;ref name=&quot;chrome-comic&quot;/&gt; જોકે, ગૂગલ એચટીએમએલ5 (HTML5)ની તરફેણમાં ગિયર્સને દૂર કરી રહ્યું છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://gearsblog.blogspot.com/2010/02/hello-html5.html |title= Hello HTML5 |publisher= Google |author= Ian Fette |date= 2010-02-19 |access-date= 2010-05-24}}&lt;/ref&gt;

ડિસેમ્બર 2010માં ગૂગલે જાહેરાત કરી હતી કે બિઝનેસ વાતાવરણમાં ક્રોમ લાગુ કરવાનું સરળ કરવા માટે તેઓ એક સત્તાવાર ક્રોમ એમએસઆઇ (MSI) પેકેજ પૂરું પાડશે. સામાન્ય ડાઉનલોડ કરાયેલ ક્રોમ ઇન્સ્ટોલર બ્રાઉઝરને યુઝરની હોમ ડિરેક્ટરીમાં મૂકે છે અને અદૃશ્ય બેકગ્રાઉન્ડ અપડેટ આપે છે, પરંતુ એમએસઆઇ (MSI) પેકેજ સિસ્ટમ સ્તરે ઇન્સ્ટોલેશન કરવા દેશે જેનાથી અપડેટ પ્રક્રિયા પર સિસ્ટમ એડમિનિસ્ટ્રેટરનું નિયંત્રણ રહેશે.&lt;ref name=&quot;Paul16Dec10&quot;&gt;{{Cite news|url = http://arstechnica.com/microsoft/news/2010/12/google-offering-msi-to-simplify-chrome-enterprise-deployment.ars|title = Google offering MSI to simplify Chrome enterprise deployment|access-date = 16 December 2010|last = Paul|first = Ryan |authorlink = |year = 2010|month = December| work = [[Ars Technica]]}}&lt;/ref&gt; અગાઉ તે ગૂગલ પેકનો ઉપયોગ કરીને ક્રોમને ઇન્સ્ટોલ કરવામાં આવે ત્યારે જ શક્ય બનતું હતું. ગૂગલે બિઝનેસ વાતાવરણમાં ક્રોમની વર્તણૂકને વ્યવસ્થિત કરવા માટે ગ્રૂપ પોલિસીસની પણ રચના કરી હતી ઉદાહરણ તરીકે ઓટોમેટિક અપડેટ ગાળા, મુખપૃષ્ઠની રચના કરવી વગેરે.&lt;ref&gt;[http://www.google.com/support/installer/bin/answer.py?hl=en&amp;amp;answer=146164 એન્ટરપ્રાઇઝ માટે ગૂગલ અપડેટ]&lt;/ref&gt;

11 જાન્યુઆરી 2011ના રોજ ક્રોમ પ્રોડક્ટ મેનેજર માઇક જાઝાયેરીએ જાહેરાત કરી હતી કે ક્રોમ તેના એચટીએમએલ 5 (HTML 5) પ્લેયર માટે એચ.264 (H.264) વિડિયો કોડેકને સપોર્ટ નહીં કરે, તેના માટે ગૂગલ ક્રોમને ક્રોમિયમ પ્રોજેક્ટમાં ઉપલબ્ધ ઓપન કોડેક્સ માટે વધુ ઇનલાઇન કરવાનું કારણ આપવામાં આવ્યું હતું, જેના પર ક્રોમ આધારિત છે.&lt;ref&gt;[http://blog.chromium.org/2011/01/html-video-codec-support-in-chrome.html ક્રોમમાં એચટીએમએલ (HTML) વિડિયો કોડેક સપોર્ટ]&lt;/ref&gt;  

==== રિલીઝ પૂર્વે ====
ગૂગલ ક્રોમના સ્ટેબલ બિલ્ડ ઉપરાંત ગૂગલ કેટલાક પ્રિ-રિલીઝ વર્ઝન અથવા “અર્લી &lt;span class=&quot;goog-gtc-fnr-highlight&quot;&gt;રિલીઝ&lt;/span&gt; ચેનલ” ઉપલબ્ધ કરાવે છે. તેમને ''ચેનલ્સ''  તરીકે ઉલ્લેખ કરવામાં આવે છે કારણ કે બ્રાઉઝરને ડાયનેમિક રીતે અપડેટ કરવામાં આવે છે અને વિશિષ્ટ “બિટા” “ડેવ” અને “કેનેરી” ધરાવે છે. ક્રોમ બિટા બિલ્ડનો હેતુ કોઇ પણ દ્વારા પરીક્ષણ કરવાનો છે અને ક્રોમના સ્થિર વર્ઝન કરતા તે થોડું નવું છે. ધ ડેવ અથવા ડેવલપર બિલ્ડનો હેતુ સોફ્ટવેર ટેસ્ટીંગ અથવા પ્રોગ્રામિંગનો અનુભવ ધરાવતા વરરાશકર્તાઓ માટે છે. કેનેરી બિલ્ડ એ પેરન્ટ ક્રોમિયમ પ્રોજેક્ટના તાજેતરના સોફ્ટવેરનું સ્વયંચાલિત રીતે રચાયેલું વર્ઝન છે જે &lt;span class=&quot;goog-gtc-fnr-highlight&quot;&gt;રિલીઝ&lt;/span&gt; અગાઉ ટેસ્ટ કરવામાં આવેલું નથી.  પરિણામે ગૂગલ કેનેરી બિલ્ડને યુઝરના ડિફોલ્ટ બ્રાઉઝર તરીકે સેટ કરવાની ક્ષમતાને અટકાવે છે અને ક્રોમના અન્ય વર્ઝન સાથે તેને ઇન્સ્ટોલ કરવા દે છે.{{Citation needed|date=February 2011}}

==== ક્રોમિયમ ====
ક્રોમિયમ એ ગૂગલ ક્રોમનું પેરન્ટ (ઉત્પતિનો) પ્રોજેક્ટ છે, ત્યારે બંનેને અલગ કરે તેવા કેટલાક ચાવીરૂપ તફાવતો છે.  ક્રોમના પ્રિ-&lt;span class=&quot;goog-gtc-fnr-highlight&quot;&gt;રિલીઝ&lt;/span&gt; વર્ઝન્સથી વિપરીત ક્રોમિયમને લગભગ દરરોજ અપડેટ કરવામાં આવે છે અને તેમાં માત્ર એક એચટીએમએલ (HTML) બ્રાઉઝર એન્જિન છે જેમાં જાવા, ફ્લેશ કે અન્ય કોઇ એક બીજા પર અસર કરનાર સામગ્રી નથી.{{Citation needed|date=February 2011}} ક્રોમના સંપાદિત બિલ્ડ કરતા ક્રોમિયમમાં ઓછું નિયંત્રણાત્મક એન્ડ યુઝર લાઇસન્સ છે.{{Citation needed|date=February 2011}}

===&lt;span class=&quot;goog-gtc-fnr-highlight&quot;&gt;રિલીઝ&lt;/span&gt;નો ઇતિહાસ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! રંગ
! અર્થ
|-
|  style=&quot;background-color:#fa8072&quot;| લાલ
|  જૂનું રિલીઝ
|-
|  style=&quot;background-color:#A0E75A&quot;| લીલો
|  વર્તમાન સ્થિર રિલીઝ
|-
|  style=&quot;background-color:lightblue&quot;| વાદળી
|  વર્તમાન બિટા રિલીઝ
|-
|  style=&quot;background-color:#D6B4F1&quot;| જાંબલી
|  વર્તમાન ડેવ રિલીઝ
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! મહત્વના વર્ઝન 
! રિલીઝની તારીખ
!વેબકિટ વર્ઝન&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://dev.chromium.org/getting-involved/dev-channel/release-notes/ |title=Chromium.org |access-date=2011-05-30 |archive-date=2010-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101203091242/http://dev.chromium.org/getting-involved/dev-channel/release-notes |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
!વી8 (V8) એન્જિન વર્ઝન&lt;ref&gt;{{cite web |url = http://code.google.com/p/v8/source/browse/trunk/ChangeLog |title = ChangeLog – v8 }}&lt;/ref&gt; 
! ઓપરેટિંગ સિસ્ટમ સપોર્ટ
! મહત્વના ફેરફારો
|-
|  style=&quot;white-space:nowrap;background-color:#fa8072&quot;| 0.2.149
|  style=&quot;white-space:nowrap&quot; width=&quot;70px&quot;|2008-09-02
|  style=&quot;white-space:nowrap&quot; width=&quot;60px&quot; rowspan=&quot;2&quot;|522
|  style=&quot;white-space:nowrap&quot; width=&quot;65px&quot; rowspan=&quot;4&quot;|0.3
|  align=&quot;center&quot; width=&quot;65px&quot; rowspan=&quot;8&quot;|વિન્ડોઝ
| પ્રથમ રિલીઝ.&lt;ref&gt;[http://googleblog.blogspot.com/2008/09/fresh-take-on-browser.html]&lt;/ref&gt;
|-
|  style=&quot;white-space:nowrap;background-color:#fa8072&quot;| 0.3.154
|  style=&quot;white-space:nowrap&quot;|2008-10-29
| સુધારેલ પ્લગઇન કામગીરી અને વિશ્વસનીયતા. ઇનપુટ ફિલ્ડ્સ માટે સ્પેલ ચેકિંગ. સુધારેલ વેબ પ્રોક્સી કામગીરી અને વિશ્વસનીયતા. ટેબ અને વિન્ડો મેનેજમેન્ટ અપડેટ્સ.
|-
|  style=&quot;white-space:nowrap;background-color:#fa8072&quot;| 0.4.154
|  style=&quot;white-space:nowrap&quot;|2008-11-24
| 525
| ઇમ્પોર્ટ અને એક્સપોર્ટ સપોર્ટ સાથે બુકમાર્ક મેનેજર. એપ્લિકેશન ઓપ્શન્સમાં પ્રાઇવસી સેક્શનનો ઉમેરો. નવું બ્લોક્ડ પોપ અપ નોટિફિકેશન. સુરક્ષા પગલાં.
|-
|  style=&quot;white-space:nowrap;background-color:#fa8072&quot;| 1.0.154
|  style=&quot;white-space:nowrap&quot;|2008-12-11
| 528
| પ્રથમ સ્થિર રિલીઝ.
|-
|  style=&quot;white-space:nowrap;background-color:#fa8072&quot;| 2.0.172
|  style=&quot;white-space:nowrap&quot;|2009-05-24
| 530
| 0.4
| સનસ્પાઇડર બેન્ચમાર્ક પર 35% વધુ ઝડપી જાવાસ્ક્રિપ્ટ. માઉસ વ્હીલ સપોર્ટ.  ફુલ-સ્ક્રીન મોડ. ફુલ-પેજ ઝૂમ, ફોર્મ ઓટોફિલ. ટાઇટલ દ્વારા બુકમાર્ક અલગ તારવો. બ્રાઉઝર અને ડેસ્કટોપ એજને ટેબ ડોકિંગ. બેઝિક ગ્રીઝમંકી સપોર્ટ.&lt;ref&gt;[http://googlechromereleases.blogspot.com/2009/05/stable-update-google-chrome-2017228.html ગૂગલ ક્રોમ રિલીઝ: સ્ટેબલ અપડેટ: ગૂગલ ક્રમો 2.0.172.28]&lt;/ref&gt;
|-
|  style=&quot;white-space:nowrap;background-color:#fa8072&quot;| 3.0.195
|  style=&quot;white-space:nowrap&quot;|2009-10-12
| 532
| 1.2
| સુધારેલ કસ્ટમાઇઝેશ માટે નવું ‘ન્યૂ ટેબ’ પૃષ્ઠ. 25%  વધુ ઝડપી જાવાસ્ક્રિપ્ટ. એચટીએમએલ5 (HTML5) વિડિયો અને ઓડિયો ટેગ સપોર્ટ. લાઇટવેઇટ થીમિંગ.
|-
|  style=&quot;white-space:nowrap;background-color:#fa8072&quot;| 4.0.249
|  style=&quot;white-space:nowrap&quot;|2010-01-25
|  rowspan=&quot;2&quot;|532.5
|  rowspan=&quot;2&quot;|1.3
| એક્સટેન્શન્સ, બુકમાર્ક સિન્ક્રોનાઇઝેશન, સુધારેલ ડેવલપર ટૂલ્સ, સુધારેલ એચટીએમએલ5 (HTML5)  સપોર્ટ, કામગીરીમાં સુધારો. ફુલ એસીઆઇડી3 (ACID3) પાસ, એચટીટીપી (HTTP) બાઇટ રેન્જ સપોર્ટ, સુધારેલ સુરક્ષા અને “એક્સએસએસ (XSS) ઓડિટર” તરીકે ઓળખાતું પ્રયોગાત્મક નવું એન્ટી-રિફ્લેક્ટેડ એક્સએસએસ (XSS) ફિચર.&lt;ref&gt;[http://googlechromereleases.blogspot.com/2010/01/stable-channel-update_25.html ગૂગલ ક્રોમ રિલીઝ: સ્ટેબલ ચેનલ અપડેટ]&lt;/ref&gt;
|-
|  style=&quot;white-space:nowrap;background-color:#fa8072&quot;| 4.1.249
|  style=&quot;white-space:nowrap&quot;|2010-03-17
| ટ્રાન્સલેટ ઇન્ફોબાર, નવા પ્રાઇવસી ફિચર્સ, નિષ્ક્રિય કરાયેલ એક્સએસએસ (XSS) ઓડિટર.&lt;ref&gt;[http://googlechromereleases.blogspot.com/2010/03/stable-channel-update.html ગૂગલ ક્રોમ રિલીઝ: સ્ટેબલ ચેનલ અપડેટ] 2010-03-17&lt;/ref&gt;
|-
|-
|  style=&quot;white-space:nowrap;background-color:#fa8072&quot;| 5.0.375 
|  style=&quot;white-space:nowrap&quot;|2010-05-21
|  rowspan=&quot;1&quot;|533
|  rowspan=&quot;1&quot;|2.1
|  rowspan=&quot;7&quot; align=&quot;center&quot;|વિન્ડોઝ&lt;br /&gt;મેક&lt;br /&gt;લિનક્સ
|  rowspan=&quot;1&quot;|સુધારેલ જાવાસ્ક્રિપ્ટ કામગીરી, બ્રાઉઝર પસંદગીને તાલબદ્ધ કરવી, વધારેલ એચટીએમએલ5 (HTML5) સપોર્ટ (જિયોલોકેશન એપીઆઇ (API), એપ કેચ, વેબ સોકેટ્સ, અને ફાઇલ ડ્રેગ અને ડ્રોપ), સુધારેલ બુકમાર્ક મેનેજર, એડોબી ફ્લેશ પ્લેયર સંકલન.&lt;ref name=&quot;Chrome 5&quot;&gt;{{cite web|url= http://googleblog.blogspot.com/2010/05/evolving-from-beta-to-stable-with.html |title= Evolving from beta to stable with a faster version of Chrome |publisher= Google |author= Brian Rakowski |date= 2010-05-25 |access-date= 2010-05-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://chrome.blogspot.com/2010/06/adobe-flash-player-support-now-enabled.html |title= Adobe Flash Player support now enabled in Google Chrome’s stable channel |date= 2010-06-30 |access-date= 2010-08-08}}&lt;/ref&gt;
|-
|  style=&quot;white-space:nowrap;background-color:#fa8072&quot;| 6.0.472 
|  style=&quot;white-space:nowrap&quot;|2010-09-02
| 534.3
| 2.2
| અપડેટ કરેલ અથવા વધુ સુસંગત યુઆઇ (UI), વધુ સરળ ઓમ્નીબોક્સ, નવા ટેબ પૃષ્ઠ અને મર્જ્ડ મેનુ બટન્સ સાથે. ફોર્મ ઓટોફિલ એક્સટેન્શન્સ અને ઓટોફિલ ડેટાને સહાય કરવા માટે વિસ્તારેલ સિન્ક્રોનાઇઝેશન. વેબએમ (WebM) વિડિયો માટે સપોર્ટ,  કામગીરી અને સ્થિરતા માટે સુધારો.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://googlechromereleases.blogspot.com/2010/09/stable-and-beta-channel-updates.html |title=Stable and Beta Channel Updates|publisher=Google Chrome Releases |date=2010-09-02 |access-date=2010-10-24}}&lt;/ref&gt; બિલ્ટ ઇન પીડીએફ (PDF) સપોર્ટ (ડિફોલ્ટ દ્વારા નિષ્ક્રિય કરાયેલ).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://blog.chromium.org/2010/06/bringing-improved-pdf-support-to-google.html |title=Bringing improved PDF support to Google Chrome|publisher=Chromium Blog |date=2010-06-17 |access-date=2010-10-24}}&lt;/ref&gt;
|-
|  style=&quot;white-space:nowrap;background-color:#fa8072&quot;| 7.0.517 
|  style=&quot;white-space:nowrap&quot;| 2010-10-21
| 534.7
| 2.3.11.22
| પ્રાથમિક રીતે સેંકડો બગ ફિક્સ સાથે સ્ટેબિલાઇઝેશન રિલીઝ. લાગુ કરાયેલ એચટીએમએલ5 (HTML5) પાર્સિંગ એલ્ગોરિધમ, ફાઇલ એપીઆઇ (API), ઇનપુટ ટેગ દ્વારા ડિરેક્ટરી અપલોડ, મેક ઓએસ એક્સ (OS X) વર્ઝનથી મેળવેલ યુઆઇ (UI) ઓટોમેશન માટે એપલસ્ક્રિપ્ટ સપોર્ટ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://chrome.blogspot.com/2010/10/bringing-another-chrome-release-to-you.html|title=Bringing another Chrome release to you, right on time|publisher=Google|access-date=2010-10-24}}&lt;/ref&gt;  એસએસએલ (SSL) સોકેટ માટે સક્રિય લેટ બાઇન્ડિંગઃ ઉચ્ચ પ્રાથમિકતા ધરાવતી એસએસએલ (SSL) વિનંતી હવે પ્રથમ સર્વરને મોકલવામાં આવે છે.  કુકીઝના સંચાલન માટે નવા વિકલ્પો. વેબ એપ્લિકેશન્સના ફિચરિંગને સક્રિય બનાવવા માટે અપડેટ કરાયેલ ન્યૂ ટેબ પૃષ્ઠ.
|-
|  style=&quot;white-space:nowrap;background-color:#fa8072&quot;| 8.0.552 
|  style=&quot;white-space:nowrap&quot; rowspan=&quot;1&quot;|2010-12-02
|  rowspan=&quot;1&quot;|534.10
|  rowspan=&quot;1&quot;|2.4.9.19
|  rowspan=&quot;1&quot;|ક્રોમ વેબ સ્ટોર, બિલ્ટ ઇન પીડીએફ (PDF) વ્યૂઅર જે ક્રોમના સેન્ડબોક્સમાં વધુ સુરક્ષા માટે કામ કરે છે, વેબ એપ્લિકેશન્સને સમાવવા માટે વિસ્તારેલ સિન્ક્રોનાઇઝેશન ટેકો, અને સુધારેલ પ્લગ-ઇન હેન્ડલિંગ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://googlechromereleases.blogspot.com/2010/12/stable-beta-channel-updates.html|title=Stable, Beta Channel Updates|publisher=Google|access-date=2010-12-03}}&lt;/ref&gt; આ રિલીઝથી “અબાઉટઃફ્લેગ્સ”માં વધારો થયો જેથી પ્રયોગાત્મક વિશેષતાઓ જેમ કે ક્રોમ ઇન્સ્ટન્ટ, વિન્ડોઝ પર સાઇડ ટેબ્સ, ટેબ્ડ સેટિંગ્સ, ક્લિક ટુ પ્લે, બેકગ્રાઉન્ડ વેબ એપ્લિકેશન્સ, રિમોટિંગ, જૂનવાણી પ્લગ-ઇન્સને નિષ્ક્રિય કરવા, એક્સએસએસ (XSS) ઓડિટર, ક્લાઉડ પ્રિન્ટ પ્રોક્સી, જીપીયુ (GPU) એક્સિલરેટેડ કમ્પાઉન્ડિંગ, વેબજીએલ (WebGL) સપોર્ટ કેનવાસ એલિમેન્ટ માટે તથા મેક માટે “ટેબ ઓવરવ્યૂ” મોડ (જેમ કે એક્સપોઝ)નો સમાવેશ થયો. 
|-
|  style=&quot;white-space:nowrap;background-color:#A0E75A&quot;| 9.0.597 
|  style=&quot;white-space:nowrap&quot; rowspan=&quot;2&quot;|2011-02-03
|  rowspan=&quot;2&quot;|534.13
|  rowspan=&quot;2&quot;|2.5.9.6
|  rowspan=&quot;2&quot;| ડિફોલ્ટથી સક્ષમ બનાવાયેલ વેબજીએલ (WebGL), વિન્ડોઝ અને ક્રોમ ઇન્સ્ટન્ટ પર એડોબી ફ્લેશ સેન્ડબોક્સિંગ, (ગૂગલ ઇન્સ્ટન્ટની જેમ) વિકલ્પ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://chrome.blogspot.com/2010/12/safer-plug-ins-faster-search-and-richer.html|title=Safer plug-ins, faster search, and richer graphics|publisher=Google|access-date=2010-12-17}}&lt;/ref&gt; વેબપી (WebP) સપોર્ટ. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://code.google.com/speed/webp/|title=WebP Home|publisher=Google|access-date=2011-02-03}}&lt;/ref&gt;ન્યુ ફ્લેગ્સઃ પ્રિન્ટ પ્રિવ્યૂ, જીપીયુ (GPU) એક્સિલરેટેડ કમ્પોઝિશનિંગ, જીપીયુ (GPU) એક્સિલરેટેડ કેનવાસ ટુડી (2D), ગૂગલ નેટિક ક્લાયન્ટ, સીઆરએક્સ (CRX) લેસ વેબ એપ્સ, વેબ પૃષ્ઠ પ્રિરેન્ડરિંગ, એક્સપેરિમેન્ટલ એક્સ્ટેન્શન એપીઆઇ (APIs), ડિસેબલ હાઇપરલિંક ઓડિટિંગ.
|-
|  style=&quot;white-space:nowrap;background-color:lightblue&quot;| 9.0.597 
|-
|  style=&quot;white-space:nowrap;background-color:#D6B4F1&quot;| 10.0.648 
|  style=&quot;white-space:nowrap&quot; rowspan=&quot;1&quot;|2011-01-31
|  rowspan=&quot;1&quot;|534.16
|  rowspan=&quot;1&quot;|	3.0.12
|  rowspan=&quot;1&quot;|ડિફોલ્ટ દ્વારા સક્ષમ બનાવાયેલ ગૂગલ ક્લાઉડ પ્રિન્ટ સાઇન-ઇન ઇન્ટરફેસ.  જીપીયુ (GPU) પ્રોસેસને સેન્ડબોક્સ (હાલમાં માત્ર આંશિક રીતે લાગુ કરાયે, વાસ્તવમાં વી10 (v10) ફાઇનલનું મોટું લક્ષ્યાંક, તેને વી11 (v11) ફાઇનલ પર પાછળ ધકેલવામાં આવ્યું છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://googlechromereleases.blogspot.com/2011/01/chrome-dev-release.html|title=Dev Channel Update|publisher=Google|access-date=2011-01-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://code.google.com/p/chromium/issues/detail?id=48607&lt;/ref&gt; ક્રેન્કશાફ્ટના સમાવેશથી વધુ ઝડપી જાવાસ્ક્રિપ્ટ કામગીરી, વી8 (v8) માટે એક સુધારેલ કમ્પાઇલર.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://blog.chromium.org/2010/12/new-crankshaft-for-v8.html|title=A New Crankshaft for V8|publisher=Google|access-date=2010-12-17}}&lt;/ref&gt; ઓપ્શન્સ વિન્ડોઝ બદલીને ટેબ રખાયું.
|}

== વિશેષતાઓ ==
ગૂગલ ક્રોમ સુરક્ષિત, ઝડપી, સરળ&lt;ref&gt;[http://www.google.com/corporate/tech.html ટેકનોલોજી ઓવરવ્યૂ – ગૂગલ ક્રોમ]&lt;/ref&gt; અને સ્થિર રહેવાનું લક્ષ્ય ધરાવે છે.  અન્ય બ્રાઉઝર્સ અને ક્રોમના સરળ યુઝર ઇન્ટરફેસ વચ્ચે ઘણા તફાવતો છે,&lt;ref name=&quot;chrome-comic&quot;/&gt; જે આધુનિક વેબ બ્રાઉઝર્સની સમાન છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.glosonblog.com/google-chromes-unique-features/ |title= Google Chrome’s Unique Features |author= Gloson |date= 2008-12-04 |access-date= 2010-05-13 |archive-date= 2010-04-19 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100419060202/http://www.glosonblog.com/google-chromes-unique-features/ |url-status= dead }}&lt;/ref&gt; ઉદાહરણ તરીકે ક્રોમમાં આરએસએસ (RSS) ફીડ મળતું નથી.&lt;ref&gt;[http://code.google.com/p/chromium/issues/detail?id=84], ક્રોમિયમ ઇશ્યુ ટ્રેકર.&lt;/ref&gt; ક્રોમની શક્તિ તેના એપ્લિકેશન્સની કામગીરી અને જાવાસ્ક્રિપ્ટ પ્રોસેસિંગ ઝડપ છે જે બંને એકથી વધુ વેબસાઇટ્સ દ્વારા સ્વતંત્ર રીતે ચકાસવામાં આવી છે અને તેના સમયના સૌથી ઝડપી બ્રાઉઝર્સ પૈકી એક છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://news.cnet.com/8301-1001_3-10030888-92.html |title= Speed test: Google Chrome beats Firefox, IE, Safari – Business Tech |author= Stephen Shankland |publisher= [[CNET News]] |date= 2008-09-02 |access-date= 2010-05-13 |archive-date= 2012-05-01 |archive-url= https://www.webcitation.org/67KMHWqXu?url=http://news.cnet.com/8301-1001_3-10030888-92.html |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://lifehacker.com/5286869/lifehacker-speed-tests-safari-4-chrome-2-and-more |title= Lifehacker Speed Tests: Safari 4, Chrome 2, and More – Browsers |author= Kevin Purdy |publisher= [[Lifehacker]] |date= 2009-06-11 |access-date= 2010-05-13 |archive-date= 2021-02-14 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210214075258/https://lifehacker.com/lifehacker-speed-tests-safari-4-chrome-2-and-more-5286869 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt; ક્રોમના વિશિષ્ટ ફિચર્સની જાહેરાત અગાઉ ઘણા બ્રાઉઝર ડેવલપર્સે કરી હતી પરંતુ ગૂગલ તેને લાગુ કરવામાં અને જાહેરમાં રિલીઝ કરવામાં પ્રથમ રહ્યું છે.&lt;ref&gt;[http://www.techstroke.com/12-unique-features-of-chrome-fast-and-powerful-web-browser-from-google.html 12 યુનિક ફીચર્સ ઓફ ગૂગલ ક્રોમ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100107104859/http://www.techstroke.com/12-unique-features-of-chrome-fast-and-powerful-web-browser-from-google.html |date=2010-01-07 }}, ટેકસ્ટ્રોક&lt;/ref&gt; ઉદાહરણ તરીકે તેના સૌથી વધુ જાણીતા ગ્રાફિકલ યુઝર ઇન્ટરફેસ (જીયુઆઇ (GUI)) નાવિન્યતા માટે એડ્રેસ બાર અને શોધ બારના વિલય (''ઓમ્નીબોક્સ'' )ની જાહેરાત સૌથી પહેલા મોઝિલાએ 2008માં ફાયરફોક્સના આયોજનબદ્ધ ફિચર તરીકે કરી હતી.&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://news.cnet.com/8301-17939_109-9944662-2.html |title= The future of the Firefox address bar |author= Rafe Needleman |publisher= CNET News |date= 2008-05-14 |access-date= 2010-05-13}}&lt;/ref&gt;

=== એસિડ ટેસ્ટ ===

[[ચિત્ર:Acid3-Chrome4Dev.PNG|thumb|ગૂગલ ક્રોમ 4.0 પર એસિડ3 (Acid3)ના પરિક્ષણનું પરિણામ.]]

ગૂગલ ક્રોમનું પ્રથમ રિલીઝ એસિડ1 અને એસિડ2 પરીક્ષણ પાર કરી ગયું હતું. વર્ઝન 4.0થી શરૂઆત કરીને ક્રોમ એસિડ3 ટેસ્ટના તમામ પાસામાં પસાર થયું હતું.&lt;ref name=&quot;chrome 4.0&quot;&gt;{{cite web|url= http://googlechromereleases.blogspot.com/2010/01/stable-channel-update_25.html Stable Channel Update |title= Stable Channel Update |publisher= Google |author= Anthony Laforge |date= 2010-01-25 |access-date= 2010-05-25}}&lt;/ref&gt; 

=== સુરક્ષા ===

ક્રોમ સમયાંતરે બે બ્લેકલિસ્ટસ (એક ફિશિંગ માટે અને બીજું માલવેર માટે) માટે અપડેટનું પુનરાવર્તન કરે છે અને વપરાશકર્તા જ્યારે જોખમી સાઇટ પર જવાનો પ્રયાસ કરે ત્યારે ચેતવે છે.  આ સર્વિસ “ગૂગલ સેફ બ્રાઉઝિંગ એપીઆઇ (API)” તરીકે ઓળખાતા ફ્રી પબ્લિક એપીઆઇ (API) મારફત અન્યને પણ ઉપલબ્ધ છે. ગૂગલ લિસ્ટેડ સાઇટ્સના માલિકોને જાણ કરે છે જેઓ કદાચ જોખમી સોફ્ટવેરની હાજરી વિશે જાણકારી ધરાવતા હોતા નથી.&lt;ref name=&quot;chrome-comic&quot;/&gt;

ક્રોમ સામાન્ય રીતે દરેક ટેબને તેની પોતાની પ્રક્રિયામાં બંધ બેસવા માટે ફાળવણી કરશે જેથી “માલવેર પોતાની જાતે ઇન્સ્ટોલ ન થઇ શકે” અને એક ટેબમાં જે થાય તેની અસર બીજા ટેબ પર પડતી રોકી શકાય, જોકે વાસ્તવિક પ્રોસેસ-ફાળવણીનું મોડેલ વધારે જટિલ છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://blog.marcchung.com/2008/09/05/chromes-process-model-explained.html |title=chromes-process model explained |first=Marc |last=Chung |date=2008-09-05 |access-date=2008-09-10 |archive-date=2009-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090321110910/http://blog.marcchung.com/2008/09/05/chromes-process-model-explained.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; સૌથી ઓછા વિશેષાધિકારના સિદ્ધાંતનું પાલન કરતા દરેક પ્રક્રિયાને તેના અધિકારથી વંચિત કરવામાં આવે છે અને તે ગણતરી કરી શકે છે પરંતુ તે ફાઇલ લખી શકતું નથી કે સંવેદનશીલ વિસ્તારમાંથી રીડ કરી શકતું નથી (જેમ કે દસ્તાવેજો, ડેસ્કટોપ)- તે ઇન્ટરનેટ એક્સપ્લોરર દ્વારા વિન્ડોઝ વિસ્ટા અને વિન્ડોઝ 7 દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતા “પ્રોટેક્ટેડ મોડ”ની સમાન છે.  ''સેન્ડબોક્સ ટીમ'' એ “આ વર્તમાન પ્રક્રિયા સરહદને હાથ ધરીને તેને જેલમાં ફેરવી નાખી”&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gamesforthebrain.com/google-chrome/26|title=Google Chrome|author=Google|date=2008-09-01|access-date=2008-09-03}}{{Dead link|date=May 2009}}&lt;/ref&gt; હોવાનું કહેવાય છે, ઉદાહરણ તરીકે એક ટેબમાં ચાલતા દુર્ભાવનાપૂર્ણ સોફ્ટવેર અન્ય ટેબમાં દાખલ કરવામાં આવેલા ક્રેડિટ કાર્ડના આંકડાનો અંદાજ મેળવી શકતા નથી, માઉસ ઇનપુટ સાથે ઇન્ટરેક્ટ કરી શકતા નથી કે વિન્ડોઝને “સ્ટાર્ટ અપ પર એક્ઝિક્યુટેબલ” માટે જણાવતા નથી અને ટેબ બંધ કરવામાં આવે ત્યારે તે ખતમ થઈ જશે.&lt;ref name=&quot;chrome-comic&quot;/&gt; તે એક સરળ કમ્પ્યુટર સુરક્ષા મોડલ લાગુ પાડે છે જેમાં બહુસ્તરીય સુરક્ષાના બે સ્તર છે (''યુઝર''  અને ''સેન્ડબોક્સ'' ) અને ''સેન્ડબોક્સ''  ''યુઝર''  દ્વારા શરૂ કરવામાં આવેલ કમ્યુનિકેશન વિનંતીને પ્રતિભાવ આપી શકે છે.&lt;ref name=&quot;sec&quot;&gt;{{cite web|first=Adam|last=Barth|coauthors=Collin Jackson, Charles Reis, and The Google Chrome Team|title=The Security Architecture of the Chromium Browser |publisher=Stanford Security Laboratory|url=http://crypto.stanford.edu/websec/chromium/chromium-security-architecture.pdf|format=PDF|access-date=2008-09-11}}&lt;/ref&gt;

સામાન્ય રીતે એડોબી ફ્લેશ પ્લેયર જેવા પ્લગઇન્સને સ્ટાન્ડર્ડાઇઝ કરવામાં આવતા નથી અને ટેબની જેમ તેમને સેન્ડબોક્સ કરી શકાતા નથી.  તેને ઘણી વાર બ્રાઉઝરના પોતાના સુરક્ષા સ્તરે અથવા તેનાથી ઉપર રન કરવા પડે છે.  હુમલાનો ખતરો ટાળવા માટે પ્લગઇન્સને અલગ પ્રક્રિયામાં ચલાવવામાં આવે છે જે રેન્ડરર સાથે પ્રત્યાયન કરે છે જે સ્વયં સમર્પિત પ્રતિ-ટેબ પ્રક્રિયામાં “બહુ નીચા વિશેષાધિકાર” પર કામ કરે છે. સૌથી ઓછા વિશેષાધિકારના સિદ્ધાંતનું પાલન કરતી વખતે પ્લગઇન્સને આ સોફ્ટવેર આર્કિટેક્ચરમાં સંચાલન કરવા માટે સુધારવાની જરૂર પડશે.&lt;ref name=&quot;chrome-comic&quot;/&gt; ક્રોમ નેટસ્કેપ પ્લગઇન એપ્લિકેશન પ્રોગ્રામિંગ ઇન્ટરફેસ (એનપીએપીઆઇ (NPAPI))ને ટેકો આપે છે&lt;ref name=&quot;chrome-faq-activex&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.google.com/chrome/intl/en/webmasters-faq.html#activex |title=ગૂગલ ક્રોમ એફએક્યુ (FAQ) ફોર વેબ ડેવલપર્સ |access-date=2011-05-30 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415072149/http://www.google.com/chrome/intl/en/webmasters-faq.html#activex |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, પરંતુ એક્ટિવ એક્સ (ActiveX) નિયંત્રણ સામેલ કરવાને ટેકો આપતા નથી.&lt;ref name=&quot;chrome-faq-activex&quot;/&gt;  30 માર્ચ 2010ના રોજ ગૂગલે જાહેરાત કરી હતી કે ક્રોમનું તાજેતરનું ડેવલપમેન્ટ વર્ઝનમાં બ્રાઉઝરના અભિન્ન હિસ્સા તરીકે એડોબી ફ્લેશ ધરાવતું હશે, જેનાથી તેને ડાઉનલોડ કરીને અલગથી ઇન્સ્ટોલ કરવાની જરૂર નહીં રહે. ફ્લેશને ક્રોમના પોતાના અપડેટના ભાગ રૂપે અપ ડેટ કરવામાં આવશે.&lt;ref name=&quot;Paul31Mar10&quot;&gt;{{cite web|url = http://arstechnica.com/web/news/2010/03/google-bakes-flash-into-chrome-hopes-to-improve-plugin-api.ars|title = Google bakes Flash into Chrome, hopes to improve plug-in API|access-date = 2010-03-14|last = Paul|first = Ryan|authorlink = |year = 2010|month = March}}&lt;/ref&gt; જાવા એપલેટ સપોર્ટ ક્રોમમાં જાવા 6 અપડેટ 12 અને તેનાથી ઉપર ઉપલબ્ધ છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://java.com/en/download/chrome.jsp|title=Java and Google Chrome|publisher=Java.com|date=|access-date=2009-12-11}}&lt;/ref&gt; 18 મે, 2010ના રોજ મેક ઓએસ એક્સ (OS X) હેઠળ જાવા માટે સપોર્ટ જાવા અપડેટ રિલીઝ દ્વારા પૂરું પાડવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://code.google.com/p/chromium/issues/detail?id=10812|title=Issue 10812 – chromium – No java plugin support yet|publisher= google.com|date=|access-date=2010-05-18}}&lt;/ref&gt;

''ઇનકોગ્નિટો મોડ''  નામે એક ખાનગી બ્રાઉઝિંગ ફિચર પૂરું પાડવામાં આવેલ છે જે બ્રાઉઝરને કોઇ ઇતિહાસની માહિતી પૂરી પાડતા કે મુલાકાત લેવાયેલી વેબસાઇટની કૂકીઝ સ્ટોર કરતા અટકાવે છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.google.com/support/chrome/bin/answer.py?answer=95464&amp;hl=en |title=Explore Google Chrome Features: Incognito Mode |date=2008-09-02|access-date=2008-09-04}}&lt;/ref&gt; નવા વેબ પૃષ્ઠ પર ક્રોમ ચેતવણી આપે છે કે “આ ફિચરથી ઇન્ટરનેટ પર તમારી કાર્યવાહી અદૃશ્ય થતી નથી.” જોકે બ્રાઉઝર યુઝરને આ બાબતની સાવચેતી રાખવા સલાહ આપે છેઃ
{{quotation|
* Websites that collect or share information about you
* [[Internet service provider]]s or employers that track the pages you visit
* [[Malicious software]] that [[Keylogger|tracks your keystrokes]] in exchange for free [[smiley]]s
* Surveillance by secret agents
* People standing behind you
}}
ઇન્કોગ્નિટો મોડ એપલની સફારી, મોઝિલા ફાયરફોક્સ 3.5, ઓપેરા 10.5 અને ઇન્ટરનેટ એક્સપ્લોરર 8માં રજૂ કરાયેલા ખાનગી બ્રાઉઝિંગ ફિચર્સની સમકક્ષ છે. 

12 જાન્યુઆરી 2011ના રોજ 8.0.552.237 વર્ઝન અગાઉ ક્રોમના વર્ઝન્સ યુએસ-સીઇઆરટી (CERT) દ્વારા આ રીતે ઓળખવામાં આવ્યું હતું, “અનેકવિધ મેમરી ક્ષતિગ્રસ્ત ભેદ્યતા ધરાવતું.  આ ભેદ્યતામાં પીડીએફ (PDF) રેન્ડરર હિસ્સામાં કરપ્શનની ભેદ્યતા, વોર્બિસ ડિકોડરમાં બે મેમરી કરપ્શન ભેદ્યતા અને એક વિડિયો ફ્રેમ સાઇઝ એરર સામેલ હતી જેનાથી બેડ મેમરી એક્સેસ થતી હતી... યુઝરને એક ખાસ રચાયેલા એચટીએમએલ (HTML) ડોક્યુમેન્ટ, પીડીએફ (PDF) ફાઇલ અથવા વિડિયો ફાઇલ જોવા માટે જણાવીને હુમલાખોર આ એપ્લિકેશનનો ઉપયોગ ક્રેશ માટે અથવા સંભવિત એક્ઝિક્યુટ આર્બિટ્રરી કોડ માટે કરી શકે છે.” ક્રોમ વર્ઝન 8.0.552.237 આ ખામીઓ દૂર કરીને રિલીઝ કરવામાં આવ્યું ત્યારે આ ભેદ્યતા જાહેર થઇ હતી જેથી યુઝર્સને શક્ય એટલી ઝડપથી વર્ઝનને અપગ્રેડ કરવા માટે સૂચવી શકાય.&lt;ref name=&quot;USCERT13Jan11&quot;&gt; {{Cite web|url = http://www.kb.cert.org/vuls/id/258423|title = Vulnerability Note VU#258423 - Google Chrome multiple vulnerabilities|access-date = 19 January 2011|last = [[US-CERT]]|authorlink = |year = 2011|month = January}}&lt;/ref&gt;

=== ઝડપ ===
ક્રોમ દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતા જાવાસ્ક્રિપ્ટ વર્ચ્યુઅલ મશીન, વી8 (V8) જાવાસ્ક્રિપ્ટ એન્જિનમાં ''ડાયનેમિક કોડ જનરેશન'' , ''છુપાયેલ ક્લાસ ટ્રાન્ઝિશન્સ''  અને ''પ્રિસાઇઝ ગાર્બેજ કલેક્શન''  જેવા ફિચર્સ છે.&lt;ref name=&quot;chrome-comic&quot;/&gt;  સપ્ટેમ્બર 2008માં ગૂગલ દ્વારા કરવામાં આવેલા પરીક્ષણોમાં જોવા મળ્યું હતું કે વી8 (V8) ફાયરફોક્સ 3.0 અને વેબકિટ નાઇટલિઝ કરતા લગભગ ત્રણ ગણું વધારે ઝડપી હતું.{{Citation needed|date=April 2010}}

કેટલીક વેબસાઇટ્સે સનસ્પાઇડર જાવાસ્ક્રિપ્ટ બેન્ચમાર્ક ટૂલ તથા ગૂગલના પોતાના ગાણિતિક તીવ્ર બેન્ચમાર્ક સહિતના ઉપયોગ કરીને બેન્ચમાર્ક પરીક્ષણ કર્યા હતા, જેમાં રે ટ્રેસિંગ અને અવરોધ ઉકેલનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://code.google.com/apis/v8/run.html|title=V8 Benchmark suite|access-date=2008-09-03|work=Google code}}&lt;/ref&gt;  તેમણે સર્વાનુમતે જણાવ્યું હતું કે ક્રોમનું જેની સામે પરિક્ષણ થયું હતું તે તમામ સ્પર્ધકો કરતા તેણે વધુ ઝડપી કામ કર્યું હતું જેમાં સફારી (વિન્ડોઝ માટે), ફાયરફોક્સ 3.0, ઇન્ટરનેટ એક્સપ્લોરર 7, ઓપેરા, અને ઇન્ટરનેટ એક્સપ્લોરર 8નો સમાવેશ થતો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Google Chrome – first benchmarks. Summary: wow.|url=http://community.zdnet.co.uk/blog/0,1000000567,10009139o-2000331777b,00.htm|author=Rupert Goodwins|date=2008-09-02|access-date=2008-09-03|archive-date=2008-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20080903125550/http://community.zdnet.co.uk/blog/0%2C1000000567%2C10009139o-2000331777b%2C00.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://jrm.cc/articles/717-google-chrome-javascript-benchmarks|title=Google Chrome Javascript Benchmarks|date=2008-09-02|access-date=2008-09-03|archive-date=2008-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20080906173710/http://jrm.cc/articles/717-google-chrome-javascript-benchmarks|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Google Chrome is insanely fast ... faster than Firefox 3.0|author=Adrian Kingsley-Hughes|date=2008-09-02|access-date=2008-09-03|url=http://blogs.zdnet.com/hardware/?p=2507|archive-date=2008-09-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20080904215141/http://blogs.zdnet.com/hardware/?p=2507|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.cnet.com/8301-1001_3-10030888-92.html|access-date=2008-09-03|date=2008-09-02|author=Stephen Shankland|work=CNET Business Tech|title=Speed test: Google Chrome|archive-date=2012-05-01|archive-url=https://www.webcitation.org/67KMHWqXu?url=http://news.cnet.com/8301-1001_3-10030888-92.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://limi.net/articles/google-chrome-benchmarks-and-more |title= Chrome: Benchmarks and more |author= Alexander Limi |date= 2008-09-02 |access-date= 2010-05-13 |archive-date= 2010-04-24 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100424030617/http://limi.net/articles/google-chrome-benchmarks-and-more |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.favbrowser.com/safari-4-vs-firefox-3-vs-google-chrome-vs-opera-10-96-vs-internet-explorer-8-7/ |title= Safari 4 vs. Firefox 3 vs. Google Chrome vs. Opera 10, 9.6 vs. Internet Explorer 8, 7 |author= Vygantas Lipskas |publisher= Favbrowser |date= 2009-03-01 |access-date= 2010-05-13 |archive-date= 2010-05-01 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100501013649/http://www.favbrowser.com/safari-4-vs-firefox-3-vs-google-chrome-vs-opera-10-96-vs-internet-explorer-8-7/ |url-status= dead }}&lt;/ref&gt; જોકે તાજેતરમાં જાવાસ્ક્રિપ્ટ કામગીરીના સ્વતંત્ર પરીક્ષણોમાં ક્રોમ ઓપેરાના પ્રેસ્ટો એન્જિનથી સહેજ પાછળ રહી ગયું હતું જેને વર્ઝન 10.5માં અપડેટ કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Firefox in the dust: Opera poised to reclaim browser performance lead|url=http://net1news.com/101011-01-firefox-in-the-dust.aspx|author=Scott M. Fulton, III|date=2010-10-11|access-date=2010-11-06|archive-date=2011-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110714163918/http://net1news.com/101011-01-firefox-in-the-dust.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

3 સપ્ટેમ્બર 2008ના રોજ મોઝિલાએ પ્રતિભાવ આપતા જણાવ્યું કે તેનું પોતાનું ટ્રેસમંકી જાવાસ્ક્રિપ્ટ એન્જિન (તે સમયે બિટામાં) કેટલાક પરીક્ષણોમાં ક્રોમના વી8 (V8) એન્જિન કરતા વધુ ઝડપી હતું. &lt;ref&gt;{{cite web |url= http://news.cnet.com/8301-1001_3-10031278-92.html |title= Firefox counters Google's browser speed test – Business Tech |author= Stephen Shankland |publisher= [[CNET News]] |date= 2008-09-03 |access-date= 2010-05-13 |archive-date= 2012-05-01 |archive-url= https://www.webcitation.org/67KMNJo0Z?url=http://news.cnet.com/8301-1001_3-10031278-92.html |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|first=Brendan|last=Eich|authorlink=Brendan Eich|url=http://weblogs.mozillazine.org/roadmap/archives/2008/09/tracemonkey_update.html|access-date=2008-09-03|title=TraceMonkey Update|date=2008-09-03|archive-date=2008-09-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20080904072046/http://weblogs.mozillazine.org/roadmap/archives/2008/09/tracemonkey_update.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.builderau.com.au/news/soa/Third-Chrome-beta-another-notch-faster/0,339028227,339292979,00.htm?feed=pt_performance |title= Third Chrome beta another notch faster – News |author= Stephen Shankland |publisher= Builder AU |date= 2008-11-03 |access-date= 2010-05-13 |archive-date= 2012-09-25 |archive-url= https://web.archive.org/web/20120925065647/http://news.cnet.com/third-chrome-beta-another-notch-faster/ |url-status= dead }}&lt;/ref&gt; મોઝિલાના જાવાસ્ક્રિપ્ટના આગેવાન જ્હોન રેસિગએ ગૂગલના દાવા અંગે વિવિધ બ્રાઉઝરની કામગીરી વિશે વધુ ટિપ્પણી કરી હતી જેમાં ક્રોમ અન્ય બ્રાઉઝરને “નાના કરી નાખે” છે કહ્યું, પરંતુ ગૂગલનો દાવો વાસ્તવિક પ્રોગ્રામ્સનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે કે નહીં તે વિશે તેમણે સવાલ ઉઠાવ્યો હતો.  તેમણે જણાવ્યું હતું કે ફાયરફોક્સ 3.0 રિકર્ઝન આકરા બેન્ચમાર્ક્સ જેમ કે ગૂગલ પર નબળું પૂરવાર થયું હતું કારણ કે મોઝિલાની ટીમે હજુ રિકર્ઝન ટ્રેસિંગનો અમલ કર્યો ન હતો.&lt;ref&gt;{{cite web|first=John|last=Resig|authorlink=John Resig|url=http://ejohn.org/blog/javascript-performance-rundown/|title=JavaScript Performance Rundown|date=2008-09-03|access-date=2008-06-09}}&lt;/ref&gt;

ક્રોમ રજૂ થયાના બે સપ્તાહ પછી વેબકિટ ટીમે નવા જાવાસ્ક્રિપ્ટ એન્જિન સ્કવેરલફિશ એક્સ્ટ્રીમની જાહેરાત કરી હતી&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://webkit.org/blog/214/introducing-squirrelfish-extreme/ |title= WebKit blog: Introducing SquirrelFish Extreme |author= Maciej Stachowiak |date= 2008-09-18 |access-date= 2010-05-13 |archive-date= 2022-04-26 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220426215949/https://webkit.org/blog/214/introducing-squirrelfish-extreme/ |url-status= dead }}&lt;/ref&gt; જેમાં ક્રોમના વી8 (V8) એન્જિન કરતા 36 ટકા વધુ ઝડપી કામગીરી હોવાનું જણાવાયું હતું.&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://summerofjsc.blogspot.com/2008/09/squirrelfish-extreme-has-landed.html |title= SquirrelFish Extreme has landed! |author= Cameron Zwarich |date= 2008-09-18 |access-date= 2010-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.builderau.com.au/news/soa/Step-aside-Chrome-for-Squirrelfish-Extreme/0,339028227,339292128,00.htm?feed=pt_performance |title= Step aside, Chrome, for Squirrelfish Extreme – News |author= Stephen Shankland |publisher= Builder AU |date= 2008-09-22 |access-date= 2010-05-13 |archive-date= 2009-10-06 |archive-url= https://web.archive.org/web/20091006214858/http://www.builderau.com.au/news/soa/Step-aside-Chrome-for-Squirrelfish-Extreme/0,339028227,339292128,00.htm?feed=pt_performance |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.satine.org/archives/2008/09/19/squirrelfish-extreme-fastest-javascript-engine-yet/ |title= SquirrelFish Extreme: Fastest JavaScript Engine Yet |author= Charles Ying |date= 2008-09-19 |access-date= 2010-05-13 |archive-date= 2012-05-09 |archive-url= https://web.archive.org/web/20120509132640/http://www.satine.org/archives/2008/09/19/squirrelfish-extreme-fastest-javascript-engine-yet/ |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;

વેબ સાઇટની શોધ ઝડપી કરવા માટે ફાયરફોક્સ&lt;ref name=&quot;features&quot;&gt;{{cite web|url=http://blogs.computerworld.com/three_hidden_chrome_features_youll_love|title=Three hidden Chrome features you'll love|author=Preston Gralla|date=2008-09-03|access-date=2008-09-16|archive-date=2008-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20080923064954/http://blogs.computerworld.com/three_hidden_chrome_features_youll_love|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; અને સફારી&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.apple.com/safari/whats-new.html#performance|title=What's new in Safari 5|author=Apple Inc.|date=2010-06-07|access-date=2010-07-06}}&lt;/ref&gt;ની જેમ ક્રોમ ડીએનએસ (DNS) પ્રિફેચિંગનો ઉપયોગ કરે છે. આ ફિચર ઇન્ટરનેટ એક્સપ્લોરરમાં એક એક્સ્ટેન્શન તરીકે અને ઓપેરામાં યુઝરસ્ક્રિપ્ટ તરીકે ઉપલબ્ધ છે. 

ગૂગલની સેવાઓ જેમ કે ગૂગલ શોધ, [[જી-મેઇલ|જીમેઇલ]] (Gmail), ક્રોમ સિન્ક સાથે પ્રત્યાયન કરતી વખતે કે ગૂગલની જાહેરખબરને સેવા આપતી વખતે ક્રોમ એચટીટીપી&lt;ref&gt;[http://src.chromium.org/viewvc/chrome/trunk/src/net/spdy/ ક્રોમિયમ એસપીડીવાય (SPDY) ક્લાયન્ટ ઇમ્પ્લિમેન્ટેશન]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.chromium.org/spdy/spdy-proxy-examples |title=ક્રોમિયમ એસપીડીવાય (SPDY) પ્રોક્સિ એક્ઝામ્પલ્સ |access-date=2011-05-30 |archive-date=2010-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101223230407/http://www.chromium.org/spdy/spdy-proxy-examples |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; (HTTP)ની જગ્યાએ વધુ ઝડપી એસપીડીવાય (SPDY)નો ઉપયોગ કરે છે.  ગૂગલ સ્વીકારે છે કે એસપીડીવાય (SPDY)નો ઉપયોગ ક્રોમ અને ગૂગલના એસએસએલ (SSL) આધારિત સર્વર્સ માટે પ્રત્યાયનમાં સક્ષણ કરવામાં આવેલો છે.&lt;ref&gt;[http://groups.google.com/group/spdy-dev/browse_thread/thread/4c2396ecbc36b1c4 એસપીડીવાય-ડીઇવી (spdy-dev) મેઇલિંગ લિસ્ટઃ એસપીડીવાય (SPDY) ઓન ગૂગલ સર્વર્સ?]&lt;/ref&gt;  એસપીડીવાય (SPDY) સત્રોને વિશિષ્ટ યુઆરએલ (URL) &lt;code&gt;chrome://net-internals/#events&amp;amp;q=type:SPDY_SESSION%20is:active&lt;/code&gt; પર ક્રોમમાં ચકાસી શકાય છે. 

=== સ્થિરતા ===
ગિયર્સ ટીમે ક્રોમમાં બહુવિધ પ્રક્રિયા આર્કિટેક્ચર લાગુ પાડ્યું હતું&lt;ref&gt;{{cite web|author=Charlie Reisn|date=2008-09-11|title=Multi-process Architecture|url=http://blog.chromium.org/2008/09/multi-process-architecture.html|access-date=2008-09-12 }}&lt;/ref&gt; જે ઇન્ટરનેટ એક્સપ્લોરર 8 દ્વારા લાગુ કરાયેલ ''લુઝલી કપલ્ડ ઇન્ટરનેટ એક્સપ્લોરર (એલસીઆઇઇ (LCIE)'' )ની સમકક્ષ છે.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Andy Zeigler|date=2008-03-11|title=IE8 and Loosely-Coupled IE (LCIE)|url=http://blogs.msdn.com/ie/archive/2008/03/11/ie8-and-loosely-coupled-ie-lcie.aspx|access-date=2008-09-12}}&lt;/ref&gt;  ડિફોલ્ટથી જ દરેક સાઇટ અને પ્લગઇનને એક અલગ પ્રક્રિયા ફાળવાયેલ છે, આ પ્રક્રિયા પ્રોસેસ આઇસોલેશન તરીકે ઓળખાય છે.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Chromium Developer Documentation|date=2008-09-03|title=Process Models|url=http://dev.chromium.org/developers/design-documents/process-models|access-date=2008-09-12}}&lt;/ref&gt;  તેનાથી ટાસ્ક એક બીજામાં હસ્તક્ષેપ કરતા નથી, સુરક્ષા અને સ્થિરતામાં વધારો થાય છે. હુમલાખોર એક એપ્લિકેશનમાં સફળતાપૂર્વક પ્રવેશ કરી શકે તેનાથી બીજામાં પ્રવેશી શકતો નથી&lt;ref&gt;{{cite web|author=Brian Prince|url=http://www.eweek.com/c/a/Security/Google-Chrome-Puts-Security-in-a-Sandbox/|title=Google Chrome Puts Security in a Sandbox|date=2008-12-11|access-date=2010-06-04|archive-date=2023-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230401015857/https://www.eweek.com/security/google-chrome-puts-security-in-a-sandbox/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; અને એક બનાવમાં પણ નિષ્ફળતાથી ''સેડ ટેબ''  સ્ક્રિન ઓફ ડેથ આવે છે જે બહુ જાણીતી ''સેડ મેક'' ની સમકક્ષ છે, પરંતુ સમગ્ર એપ્લિકેશનની જગ્યાએ માત્ર સિંગલ ટેબ ક્રેશ થાય છે.  આ વ્યૂહરચના નિશ્ચિત પર-પ્રોસેસ કોસ્ટ અપ ફ્રન્ટ જેવી છે, પરંતુ એકંદરે ઓછી મેમરી બ્લોટ થાય છે કારણ કે દરેક કિસ્સામાં વિભાજન નિયંત્રિત હોય છે અને તેમાં વધુ મેમરીની ફાળવણીની જરૂર પડતી નથી.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Google|date=2008-09-21|title=Google Chrome book|url=http://google.com/googlebooks/chrome/index.html|access-date=2008-09-21}}&lt;/ref&gt; સફારી&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://lists.webkit.org/pipermail/webkit-dev/2010-April/012235.html |title=Webkit.org |access-date=2011-05-30 |archive-date=2021-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210521185029/https://lists.webkit.org/pipermail/webkit-dev/2010-April/012235.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; અને ફાયરફોક્સ&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://developer.mozilla.org/devnews/index.php/2010/04/08/firefox-lorentz-beta-available-for-download-and-testing/ |title= Firefox Lorentz beta available for download and testing |publisher= Mozilla |date= 2010-04-08}}&lt;/ref&gt; પણ આગામી વર્ઝનમાં આ આર્કિટેક્ચર અપનાવી રહ્યા છે એટલે કે નજીકના ભવિષ્યમાં સૌથી સામાન્ય બ્રાઉઝર્સ મલ્ટિ-પ્રોસેસ આર્કિટેક્ચરનો ઉપયોગ કરશે.

ક્રોમમાં ''ટાસ્ક મેનેજર''  નામે એક પ્રક્રિયા સંચાલન યુટિલિટી છે જેનાથી યુઝર જાણી શકે છે કે કઇ સાઇટ્સ અને પ્લગઇન્સ મહત્તમ મેમરીનો ઉપયોગ કરે છે, મહત્તમ બાઇટ્સ ડાઉનલોડ કરે છે અને સીપીયુ (CPU)નો વધારે પડતો ઉપયોગ કરે છે” તથા તેને નષ્ટ કરવાની ક્ષમતા પૂરી પાડે છે.&lt;ref name=&quot;chrome-comic&quot;/&gt;

=== યુઝર ઇન્ટરફેસ ===
&lt;!--[[ચિત્ર:Google Chrome - Wikipedia, the free encyclopedia.png|thumb|મેક ઓએસ એક્સ (OS X) ફ્રેમલેસ પર ગૂગલ ક્રોમનો યુઝર ઇન્ટરફેસ.]]
--&gt;
ડિફોલ્ટથી જ મુખ્ય યુઝર ઇન્ટરફેસમાં બેક, ફોરવર્ડ, રિફ્રેશ/કેન્સલ અને મેનુ બટન્સ છે.  ડિફોલ્ટથી હોમ બટન દર્શાવવામાં આવ્યું નથી, પરંતુ પસંદગીના મેનુ મારફત તે ઉમેરી શકાય છે જેનાથી યુઝરને નવા ટેબ પૃષ્ઠ પર અથવા કસ્ટમ મુખપૃષ્ઠ પર લઇ જવાય છે.

ટેબ્સ મુખ્યત્વે ક્રોમના યુઝર ઇન્ટરફેસનો હિસ્સો છે અને તેથી તેને કન્ટ્રોલની નીચે રાખવાના બદલે વિન્ડોની ટોચ પર રાખવામાં આવેલ છે.  આ નાનકડો ફેરફાર ઘણા વર્તમાન ટેબ્ડ બ્રાઉઝર્સથી અલગ છે જે વિન્ડોઝ પર આધારિત છે અને ટેબ્સ ધરાવે છે.  ટેબ્સ (તેમની સ્થિતિ સહિત)ને તાણીને વિન્ડો કન્ટેનરમાં સરળતાથી ટ્રાન્સફર કરી શકાય છે. દરેક ટેબમાં ''ઓમ્નીબોક્સ''  સહિત પોતાના નિયંત્રણો હોય છે.&lt;ref name=&quot;chrome-comic&quot;/&gt;

''ઓમ્નીબોક્સ''  એ દરેક ટેબની ઉપર યુઆરએલ (URL) બોક્સ છે જેમાં એડ્રેસ બાર અને શોધ બોક્સની કામગીરીનો સમન્વય થાય છે.  જો કોઇ યુઝર અગાઉ શોધ કરાયેલ સાઇટમાંથી યુઆરએલ (URL) દાખલ કરે તો ક્રોમ ''ટેબ''  દબાવવાથી ઓમ્નીબોક્સમાંથી તે સાઇટને ફરી શોધવા દે છે.  જ્યારે યુઝર ઓમ્નીબોક્સમાં ટાઇપ કરવાનું શરૂ કરે ત્યારે ક્રોમ અગાઉ મુલાકાત લેવાયેલી સાઇટ્સ (યુઆરએલ (URL) અથવા ઇન-પેજ ટેક્સ્ટના આધારે), લોકપ્રિય વેબસાઇટ્સ (અગાઉ મુલાકાત લેવાયેલી હોય તે જરૂરી નથી-ગૂગલ સજેસ્ટથી સંચાલિત), અને લોકપ્રિય શોધ માટે સૂચનો કરે છે.  ગૂગલ સજેસ્ટને બંધ કરી શકાય છે, પરંતુ અગાઉ મુલાકાત લેવાયેલી સાઇટ્સના આધારે કરાતા સૂચન અટકાવી શકાતા નથી.  ક્રોમ વારંવાર મુલાકાત લેવાયેલી સાઇટ્સના યુઆરએલ (URL)ને પણ આપોઆપ પૂર્ણ કરશે.&lt;ref name=&quot;chrome-comic&quot;/&gt;  જો યુઝર ઓમ્નીબોક્સમાં કેટલાક કી વર્ડ ટાઇપ કરીને એન્ટર દબાવશે તો ક્રોમ ડિફોલ્ટ શોધ એન્જિનનો ઉપયોગ કરીને શોધ શરૂ કરશે. 

ગૂગલ ક્રોમ જ્યારે મહત્તમ કરાયેલ ન હોય ત્યારે ટેબ બાર ટાઇટલ બારની સીધા નીચે રજૂ થાય છે. જ્યારે મહત્તમ કરવામાં આવે ત્યારે ટેબ્સ ટાઇટલ બારની ટોચ પર જમા થાય છે. અન્ય બ્રાઉઝર્સની જેમ તેમાં ફુલ સ્ક્રીન મોડ છે જે ઓપરેટિંગ સિસ્ટમના ઇન્ટરફેસને તથા બ્રાઉઝર ક્રોમને છુપાવી દે છે.

ક્રોમનું એક અલગ પાડતું ફિચર ''ન્યૂ ટેબ પૃષ્ઠ''  છે જે બ્રાઉઝર મુખપૃષ્ઠનું સ્થાન લઇ શકે છે અને નવું ટેબ રચવામાં આવે ત્યારે રજૂ થાય છે.  અસલમાં તેમાં નવ સૌથી વધુ મુલાકાત લેવાતી વેબસાઇટ્સની થમ્બનેઇલ્સ જોવા મળતી હતી જેની સાથે વારંવારની શોધ, તાજેતરના બુકમાર્ક્સ, અને તાજેતરમાં બંધ કરાયેલા ટેબ્સ સામેલ હતા, જે ઇન્ટરનેટ એક્સપ્લોરર અને ગૂગલ ટૂલબાર 6 સાથેના ફાયરફોક્સ અથવા ઓપેરાના સ્પીડ ડાયલની સમાન છે.&lt;ref name=&quot;chrome-comic&quot;/&gt;  ગૂગલ ક્રોમ 2.0માં ન્યૂ ટેબ પૃષ્ઠ અપડેટ કરવામાં આવ્યું હતું જેથી યુઝર્સ જે થમ્બનેઇલ દૃશ્યમાન થવા દેતા માંગતા ન હોય તેને છુપાવી શકાય.&lt;ref name=&quot;chrome.blogspot.com&quot;&gt;[http://chrome.blogspot.com/2009/05/speedier-google-chrome-for-all-users.html એ સ્પીડીયર ગૂગલ ક્રોમ ફોર ઓલ યુઝર્સ– ગૂગલ ક્રોમ બ્લોગ]&lt;/ref&gt;

વર્ઝન 3.0થી શરૂ કરીને ન્યૂ ટેબ પૃષ્ઠને નવું સ્વરૂપ અપાયું છે જેથી આઠ સૌથી વધુ મુલાકાત લેવાયેલી વેબ સાઇટ્સ રજૂ થાય. થમ્બનેઇલ્સને પુનઃ આયોજિત કરી શકાય, પિન કરી શકાય અને દૂર કરી શકાય છે. વૈકલ્પિક રીતે થમ્બનેઇલ્સની જગ્યાએ ટેક્સ્ટ લિંકની એક યાદી આવી શકે છે. તેમાં “તાજેતરમાં બંધ થયેલા” બારનું પણ ફિચર છે જેમાં તાજેતરમાં બંધ થયેલા ટેબ્સ દર્શાવાય છે અને એક “ટિપ્સ” વિભાગ છે જે બ્રાઉઝરનો ઉપયોગ કરવા માટે સૂચન અને પદ્ધતિ રજૂ કરે છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://googleblog.blogspot.com/2009/09/google-chrome-after-year-sporting-new.html |title= Google Chrome after a year: Sporting a new stable release |author= Anthony Laforge |publisher= Google |date= 2009-09-15 |access-date= 2010-05-13}}&lt;/ref&gt;

ક્રોમમાં એક બુકમાર્ક મેનેજરનો સમાવેશ થાય છે જેને મેનુમાંથી ખોલી શકાય છે. કમાન્ડ લાઇન વિકલ્પ ''--બુકમાર્ક-મેનુ'' માં ઉમેરો કરવાથી ઓમ્નીબોક્સની જમણી બાજુએ બુકમાર્ક્સ બટન ઉમેરાય છે જેનો ઉપયોગ બુકમાર્ક્સ બારની જગ્યાએ થઇ શકે છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://lifehacker.com/5350737/add-a-bookmark-button-to-google-chromes-toolbar |title= Add a Bookmark Button to Google Chrome's Toolbar |author= Kevin Purdy |publisher= Lifehacker |date= 2009-09-02 |access-date= 2010-05-13}}&lt;/ref&gt;  જોકે, લિનક્સ અને મેક પ્લેટફોર્મ્સ પર આ સુવિધા હાલમાં ઉપલબ્ધ નથી.&lt;ref name=&quot;Issue21152&quot;&gt;{{cite web|url = http://code.google.com/p/chromium/issues/detail?id=21152|title = Issue 21152: Expose UI for bookmark menu on all platforms|access-date = 2009-12-30|last = Google |authorlink = |year = 2009|month = September}}&lt;/ref&gt;

પોપઅપ વિન્ડોઝ તેઓ જેમાંથી આવ્યા તે ટેબ સાથે સંકળાયેલ છે અને યુઝર જાણી જોઇને તેને બહાર ખેંચી ન જાય ત્યાં સુધી તે ટેબની બહાર નહીં દેખાય.&lt;ref name=&quot;chrome-comic&quot;/&gt;

ગૂગલ ક્રોમની પસંદગીની વિન્ડોમાં ત્રણ ટેબ્સઃ ''બેઝિક'' , ''પર્સનલ સ્ટફ'' , અને ''અન્ડર ધ હૂડ''  છે.  ''બેઝિક''  ટેબમાં મુખપૃષ્ઠ, શોધ એન્જિન અને ડિફોલ્ટ બ્રાઉઝરના વિકલ્પો સામેલ છે.  ''પર્સનલ સ્ટફ''  ટેબથી યુઝર સિન્ક્રોનાઇઝેશન, સેવ કરેલા પાસવર્ડ, ફોર્મ ઓટોફિલ, બ્રાઉઝિંગ ડેટા, અને થીમ્સને આયોજિત કરી શકે છે.  ''અંડર ધ હૂડ''  ટેબથી નેટવર્કમાં ફેરફાર, પ્રાઇવસી, ડાઉનલોડ અને સુરક્ષા સેટિંગ કરી શકાય છે. 

ક્રોમમાં સ્ટેટસ બાર નથી, પરંતુ લોડિંગની પ્રવૃત્તિ અને હોવરિંગ-ઓવર માહિતી એક સ્ટેટસ બબલ મારફત દર્શાવે છે જે સંબંધિત પૃષ્ઠના તળિયે ડાબી બાજુએ પોપ-અપ થાય છે, જેમાં ઇમેજ મેપ્સમાં હોવરિંગ ઓવર લિંક્સ સામેલ નથી.

વેબ ડેવલપર્સ માટે ક્રોમમાં એક ફાયરબગ જેવું એક એલિમેન્ટ ઇન્સ્પેક્ટર હોય છે.&lt;ref name=&quot;features&quot;/&gt;

ગૂગલના એપ્રિલ ફુલ્સ ડે જોકના ભાગરૂપે 1 એપ્રિલ 2009ના રોજ ક્રોમનું એક સ્પેશિયલ બિલ્ડ રિલીઝ કરવામાં આવ્યું હતું જેમાં એનાગ્લાઇફ થ્રીડી (3D)માં પૃષ્ઠ રજૂ કરવાનું એક વધારાનું ફિચર સામેલ હતું.&lt;ref name=&quot;chrome-3d&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.google.com/intl/en/landing/chrome/cadie/|title=Google Chrome with 3D|date=2009-04-01|publisher=Google|access-date=2009-05-26|archive-date=2009-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20090423093646/http://www.google.com/intl/en/landing/chrome/cadie/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== ડેસ્કટોપ શોર્ટકટ્સ અને એપ્લિકેશન્સ ===
ક્રોમ યુઝરને સ્થાનિક ડેસ્કટોપ શોર્ટકટ્સ રચવા દે છે જેનાથી બ્રાઉઝરમાં વેબ એપ્લિકેશન્સ ખોલી શકાય છે.  બ્રાઉઝર આ રીતે ખોલવામાં આવે ત્યારે ટાઇટલ બાર સિવાયનું કોઇ નિયમિત ઇન્ટરફેસ ધરાવતું નથી તેથી “યુઝર જેનો ઉપયોગ કરતા હોય તેમાં કોઇ વિક્ષેપ સર્જાતો નથી.” તેનાથી વેબ એપ્લિકેશન્સ સ્થાનિક સોફ્ટવેરની સમાંતર કામ કરી શકે છે (મોઝિલા પ્રિઝમ અને ફ્લુઇડની જેમ).&lt;ref name=&quot;chrome-comic&quot;/&gt;

ગૂગલના કહેવા પ્રમાણે આ ફિચરને ક્રોમ વેબ સ્ટોર, એક વન-સ્ટોપ વેબ આધારિત વેબ એપ્લિકેશન્સ ડિરેક્ટરી સાથે વધારવામાં આવશે જે ડિસેમ્બર 2010માં ખુલ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://chrome.google.com/webstore|title=Chrome Web Store|date=2010-05-19|publisher=Google|access-date=2010-05-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://blog.chromium.org/2010/05/chrome-web-store.html|title=The Chrome Web Store|author=Erik Lay|date=2010-05-19|publisher=Google|access-date=2010-05-24}}&lt;/ref&gt;

==== ક્રોમ વેબ સ્ટોર ====
7 ડિસેમ્બર, 2010ના રોજ જાહેર કરવામાં આવેલ ક્રોમ વેબ સ્ટોર યુઝરને લોકપ્રિય અને વધુ ઉપયોગમાં લેવાતા વેબ પૃષ્ઠ અને/અથવા ગેમ્સના એપ્લિકેશન્સ (જેઓ આવશ્યકપણે શોર્ટ કટ્સ હોય છે) ઇન્સ્ટોલ કરવા દે છે.  થીમ્સ અને એક્સ્ટેન્શન્સને નવા સ્ટોરમાં ચુસ્તપણે સંકલિત કરવામાં આવેલ છે જેનાથી યુઝર ક્રોમ એક્સ્ટ્રાના સમગ્ર કેટેલોગને શોધ કરી શકે છે.&lt;ref name=&quot;Paul09Dec10&quot;&gt;{{Cite news|url = http://arstechnica.com/web/news/2010/12/thoughts-on-the-chrome-store-does-the-web-need-an-app-delivery-channel.ars|title = Chrome Web Store: a solution in search of a problem?|access-date = 10 December 2010|last = Paul|first = Ryan|authorlink = |year = 2010|month = December| work = [[Ars Technica]]}}&lt;/ref&gt;

આ વિચારની તરત ટીકા કરવામાં આવી હતી. આર્સ ટેકનિકાના રાયન પૌલે 9 ડિસેમ્બર 2010ના રોજ જણાવ્યું હતું: “જે રીતે યુઝર ડેસ્કટોપ અને મોબાઇલ વિશ્વમાં એપ્લિકેશન્સનો ઉપયોગ કરે છે તે તેઓ વેબ પર જે કરે છે તેના કરતા મૂળભૂત રીતે અલગ છે, જ્યાં ઘણી વાર પેવોલ્સને સક્રિય કરવામાં આવે છે અને સામગ્રી અને સોફ્ટવેર વચ્ચે પાતળો તફાવત હોય છે.  આવી સ્થિતિમાં એપ્લિકેશન સ્ટોર મોડલથી કોઇ અર્થ સરે છે?  અમને ખાતરી નથી...ગેમિંગ સિવાય વેબ બ્રાઉઝરમાં એપ્લિકેશન સ્ટોરનો વિચાર-જેમાં ઇન્સ્ટોલેશન બુકમાર્કિંગથી ભાગ્યે જ વિશેષ છે- તે અંતઃપ્રજ્ઞાની વિરૂદ્ધ જણાય છે અને એવી છાપ પેદા થાય છે કે સમગ્ર કવાયત સમસ્યાની શોધના ઉકેલ માટે છે.”&lt;ref name=&quot;Paul09Dec10&quot;/&gt;

ક્રોમ વેબ સ્ટોર 11 ફેબ્રુઆરી, 2011ના રોજ ગૂગલ ક્રોમ 9.0.597.98ના સ્ટેબલ, નોન-બિટા રિલીઝ સાથે ખુલ્યો હતો.&lt;ref name=&quot;Google&quot;&gt; {{Cite web|url = http://chrome.blogspot.com/2011/02/dash-of-speed-3d-and-apps.html|title = A dash of speed, 3D and apps|access-date = 7 February 2011|last = [[Google]]|authorlink = |year = 2011|month = February}}&lt;/ref&gt;

=== એરો પિક ક્ષમતા ===
ગૂગલે વિન્ડોઝ 7 પર દરેક ટેબ માટે ''એરો પિક''  ક્ષમતા સામેલ કરી છે. તેને ડિફોલ્ટથી ઉમેરવામાં નથી આવ્યું પરંતુ યુઝર તેને સક્ષમ કરી શકે છે&lt;ref&gt;[http://code.google.com/p/chromium/issues/detail?id=8036 ઇશ્યુ 8036: શો થમ્બનેઇલ્સ ફોર ઓપન ટેબ્સ ઓન વિન્ડોઝ 7 સુપરબાર (એરો પીક)]&lt;/ref&gt; જેમાં ટેબની ડિસ્પ્લે સાથે થંબનેઇલ ઇમેજ ઉદભવે છે.  તેનાથી તેની સમાન કાર્યવાહી રચાશે જેને પહેલેથી આઇઇ8 (IE8), ફાયરફોક્સ અને અન્ય બ્રાઉઝર્સમાં સામેલ કરાયેલ છે. 

એરો પિક ટેબની બિનકાર્યક્ષમતા અંગે બિટા વપરાશકારો દ્વારા નકારાત્મક પ્રતિભાવના કારણે ગૂગલે તેને ડિફોલ્ટ ફંક્શનમાં સામેલ કર્યું નથી.&lt;ref&gt;[http://code.google.com/p/chromium/issues/detail?id=37957 ઇશ્યુ 37957: ઇન્વેસ્ટિગેટ સોલ્યુશન્સ ફોર એરો પીક ફ્લડિંગ યુઝર્સ વિથ થમ્બનેઇલ્સ]&lt;/ref&gt;

=== એક્સ્ટેન્શન્સ ===

9 સપ્ટેમ્બર 2009ના રોજ ગૂગલે ક્રોમની ડેવ ચેનલ પર ડિફોલ્ટથી એક્સ્ટેન્શન્સને સક્રિય કર્યા હતા અને પરીક્ષણ માટે કેટલાક સેમ્પલ એક્સ્ટેન્શન્સ પૂરા પાડ્યા હતા.&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://blog.chromium.org/2009/09/extensions-status-on-runway-getting.html |title= Extensions Status: On the Runway, Getting Ready for Take-Off |author= Aaron Boodman |publisher= Google |date= 2009-09-09 |access-date= 2010-05-13}}&lt;/ref&gt; ડિસેમ્બરમાં ગૂગલ ક્રોમ એક્સ્ટેન્શન ગેલેરી બિટાએ 300થી વધુ એક્સ્ટેન્શન્સ સાથે શરૂઆત કરી હતી.&lt;ref name=&quot;Extensions beta&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://blog.chromium.org/2009/12/extensions-beta-launched-with-over-300.html |title= Extensions beta launched, with over 300 extensions! |author= Erik Kay |publisher= Google |date= 2009-12-08 |access-date= 2010-05-13}}&lt;/ref&gt;

ગૂગલ ક્રોમ 4.0 ઉપરાંત એક્સ્ટેન્શન ગેલેરીને સત્તાવાર રીતે 25 જાન્યુઆરી 2010ના રોજ લોન્ચ કરવામાં આવી હતી જેમાં 1500થી વધુ એક્સ્ટેન્શન્સ સામેલ હતા.&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://chrome.blogspot.com/2010/01/over-1500-new-features-for-google.html |title= Over 1,500 new features for Google Chrome |author= Nick Baum |publisher= Google Chrome Blog |date= 2010-01-25 |access-date= 2010-05-13}}&lt;/ref&gt;

4 ફેબ્રુઆરી 2011ના રોજ એક્સ્ટેન્શન ગેલેરીમાં 11,500થી વધુ એક્સ્ટેન્શન રજૂ થતા હતા&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://blog.chromium.org/2010/08/security-improvements-and-registration.html |title= Security improvements and registration updates for the Google Chrome Extensions Gallery |date= 2010-08-19}}&lt;/ref&gt; જેમાં ધ ઇન્ડિપેન્ડન્ટ,&lt;ref&gt;[https://chrome.google.com/extensions/detail/mdonfjaemnemdnnpebbcelibeocdmkai?hl=en-જીબી (GB) ઓફિસિયલ ઇનડિપેન્ડન્ટ ક્રોમ એક્સ્ટેન્શ]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; સીઇઓપી (CEOP)&lt;ref&gt;[https://chrome.google.com/extensions/detail/jgmdagpgkaiajnllhiabcamdlggjopnj?hl=en-જીબી (GB) સીઇઓપી (CEOP) ઓફિસિયલ ક્રોમ એક્સ્ટેન્શન]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;, [[ટ્રાન્સપોર્ટ ફોર લંડન]],&lt;ref&gt;[https://chrome.google.com/extensions/detail/dcbnpmjhmjhpaegikhpjlaemjiilnkgb?hl=en-બીજી (gb) ઓફિસિયલ ટીએફએલ (TfL) ક્રોમ એક્સ્ટેન્શન]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ક્રિકઇન્ફો,&lt;ref&gt;[https://chrome.google.com/extensions/detail/ijhlikjoigjegofbedmfmlcfkmhabldh ઇએસપીએન (ESPN) ક્રિકઇન્ફો]&lt;/ref&gt; વેબ ઓફ ટ્રસ્ટ&lt;ref&gt;[https://chrome.google.com/extensions/detail/bhmmomiinigofkjcapegjjndpbikblnp ડબલ્યુઓટી (WOT) – ગૂગલ ક્રોમ એક્સ્ટેન્શન ગેલેરી]&lt;/ref&gt; અને ફિફા (FIFA)&lt;ref&gt;[https://chrome.google.com/extensions/detail/naenffbbmemiekgcjgelmggkaohdeaab?hl=en-જીબી (gb) ઓફિસિયલ વર્લ્ડ કપ ફિફા (FIFA) ક્રોમ એક્સ્ટેન્શન]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;ના સત્તાવાર એક્સ્ટેન્શન સામેલ હતા. 

=== થીમ ===
ગૂગલ ક્રોમ 3.0 સાથે યુઝર બ્રાઉઝરનો દેખાવ બદલવા માટે થીમ્સ ઇન્સ્ટોલ કરી શકે છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://chrome.blogspot.com/2009/10/splash-of-color-to-your-browser-artist.html |title= A splash of color to your browser: Artist Themes for Google Chrome |author= Glen Murphy |publisher= Google Chrome Blog |date= 2009-10-05 |access-date= 2010-05-13}}&lt;/ref&gt; ઘણી થર્ડ પાર્ટી થીમ્સ ઓનલાઇન ગેલેરી પર પૂરી પાડવામાં આવી છે&lt;ref&gt;[https://tools.google.com/chrome/intl/en/themes/index.html ગૂગલ ક્રોમ થીમ્સ ગેલેરી]&lt;/ref&gt; જેને ક્રોમના વિકલ્પોમાં “ગેટ થીમ્સ” બટન દ્વારા મેળવી શકાય છે.&lt;ref&gt;[http://www.google.com/support/chrome/bin/answer.py?hl=en&amp;amp;answer=148695 બેઝિક સેટિંગ્સ: ચેન્જ બ્રાઉઝર થીમ] ગૂગલ ક્રોમ હેલ્પ&lt;/ref&gt;
ક્રોમ એક્સ્ટેન્શન ગેલેરીમાં વધારે થીમ્સ ઉપલબ્ધ છે.

=== સ્વયંચાલિત વેબ પૃષ્ઠ અનુવાદ ===

ગૂગલ ક્રોમ 4.1થી શરૂ થઇને [[ગૂગલ અનુવાદ]]નો ઉપયોગ કરીને એક બિલ્ટ-ઇન અનુવાદ બાર નામે એપ્લિકેશન ઉમેરવામાં આવી છે. હાલમાં 52 ભાષાઓમાં અનુવાદ ઉપલબ્ધ છે.&lt;ref&gt;[http://www.google.com/support/chrome/bin/answer.py?hlrm=ru&amp;amp;answer=173424 સપોર્ટ ગૂગલ ક્રોમ – ઓટોમેટિક વેબ પૃષ્ઠ અનુવાદ]&lt;/ref&gt;

=== રિલીઝ ચેનલ અને અપડેટ્સ ===
8 જાન્યુઆરી 2009ના રોજ ગૂગલે ત્રણ વિશિષ્ટ ચેનલો સાથે એક નવી રિલીઝ સિસ્ટમ રજૂ કરી હતીઃ સ્ટેબલ, બિટા અને ડેવલપર પ્રિવ્યૂ (“ડેવ” ચેનલ તરીકે ઓળખાતી).  આ ફેરફાર અગાઉ માત્ર બે ચેનલોઃ બિટા અને ડેવલપર પ્રિવ્યૂ હતી.  અગાઉની તમામ ડેવલપર ચેનલના વપરાશકર્તાઓને બિટા ચેનલ પર લઇ જવાયા હતા. તેના માટે ગૂગલે એવું કારણ આપ્યું હતું કે ગૂગલ ક્રોમના બિટા ગાળા વખતે વપરાશકર્તાઓને જે ડેવલપર ચેનલ મળતી હતી તેના કરતા ડેવલપર ચેનલ બિલ્ડ્સ ઓછી સ્થિર અને આધુનિક હતી.  સ્ટેબલ ચેનલને એક વાર બિટા ચેનલમાં સંપૂર્ણપણે ચકાસી લેવામાં આવે ત્યાર બાદ તેને ફિચર અને ફિક્સ સાથે અપડેટ કરવામાં આવશે અને બિટા ચેનલને લગભગ દર મહિને સ્થિર ચેનલ સાથે અને ડેવલપર ચેનલના સંપૂર્ણ ફિચર્સ સાથે ચકાસવામાં આવશે. 
ડેવલપર ચેનલમાં વિચારોનું પરીક્ષણ થાય છે (અને કેટલીક વાર નિષ્ફળ જાય છે) અને ઘણી વાર તે અત્યંત અસ્થિર હોઇ શકે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Mark Larson |date=2009-01-08|url=http://blog.chromium.org/2009/01/google-chrome-release-channels.html |title=Google Chrome Release Channels |access-date=2009-01-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author=Mark Larson|date=2009-01-08|url=http://googlechromereleases.blogspot.com/2009/01/dev-update-new-webkit-version-new.html|title=Dev update: New WebKit version, new features, and a new Dev channel|access-date=2009-01-09}}&lt;/ref&gt; 22 જુલાઇ 2010ના રોજ ગૂગલે જાહેરાત કરી કે તે નવા સ્ટેબલ વર્ઝન રિલીઝ કરવામાં તે ઝડપ વધારશે, તેનાથી રિલીઝનો ગાળો ત્રિમાસિકથી ઘટીને 6 સપ્તાહનો થઇ જશે.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Anthony Laforge|date=2010-07-22|url=http://blog.chromium.org/2010/07/release-early-release-often.html|title=Release Early, Release Often|access-date=2010-07-25}}&lt;/ref&gt; વધુ ઝડપી રિલીઝ ચક્રના કારણે ચોથી ચેનલ “કેનેરી”ને રિલીઝ કરવામાં આવી હતી. આ નામ કોલસાની ખાણોમાં કેનેરીના ઉપયોગ પરથી લેવાયું છે. તેથી કોઇ ફેરફારથી ક્રોમ કેનેરી “નાશ” પામે તો તેઓ તેને ડેવલપર બિલ્ડમાંથી પરત લાવશે. કેનેરી ક્રોમનું “સૌથી આધુનિક સત્તાવાર વર્ઝન હશે અને અમુક અંશે ક્રોમ ડેવ અને ક્રોમિયમ સ્નેપશોટ બિલ્ડ્સનું મિશ્રણ હશે.”  કેનેરી રિલીઝ અન્ય કોઇ પણ ચેનલ સાથે સમાંતર ચાલે છે, તે અન્ય ગૂગલ ક્રોમ ઇન્સ્ટોલેશન સાથે સંકળાયેલ નથી તેથી વિવિધ સિન્ક્રોનાઇઝેશન પ્રોફાઇલ્સ, થીમ્સ અને બ્રાઉઝર પસંદગી ચલાવી શકે છે.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Lee Mathews|date=2010-07-23|url=http://www.downloadsquad.com/2010/07/23/google-chrome-canary-run-two-channels-at-once/|title=Google drops Chrome Canary build down the Chrome mineshaft|access-date=2010-07-25|archive-date=2010-07-25|archive-url=https://archive.is/20100725003442/http://www.downloadsquad.com/2010/07/23/google-chrome-canary-run-two-channels-at-once/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; તેને ડિફોલ્ટ બ્રાઉઝર તરીકે સેટ કરી શકાય છે.

ક્રોમ સ્વયંચાલિત રીતે પોતાને અપ ટુ ડેટ રાખે છે. તેની ડિટેલ પ્લેટફોર્મથી અલગ હોય છે. 
વિન્ડોઝ પર તે ગૂગલ અપડેટરનો ઉપયોગ કરે છે અને ઓટોઅપડેટને ગ્રૂપ પોલિસી દ્વારા નિયંત્રિત કરી શકાય છે&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://google-opensource.blogspot.com/2009/05/google-update-releases-update-controls.html |title= Google Update Releases Update Controls |author= David Dorwin |date= 2009-05-14 |access-date= 2010-05-13}}&lt;/ref&gt; અથવા યુઝર એક સ્વતંત્ર વર્ઝન ડાઉનલોડ કરી શકે છે જે ઓટોઅપડેટ થતું ન હોય.&lt;ref&gt;[http://www.google.com/chrome/eula.html?standalone=1 સ્ટેન્ડએલોન ડાઉલોડ પૃષ્ઠ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://googlesystem.blogspot.com/2009/03/standalone-offline-installer-for-google.html |title= Standalone Offline Installer for Google Chrome |author= Alex Chitu |publisher= Google Operating System |date= 2009-03-01 |access-date= 2010-05-13}}&lt;/ref&gt; મેક પર તે ગૂગલ અપડેટ સર્વિસનો ઉપયોગ કરે છે અને ઓટોઅપડેટને મેક ઓએસ એક્સ (OS X) “ડિફોલ્ટ્સ” સિસ્ટમ દ્વારા નિયંત્રિત કરી શકાય છે.&lt;ref&gt;[http://www.google.com/support/installer/bin/answer.py?hl=en&amp;amp;answer=147176&amp;amp;ctx=go ગૂગલ હેલ્પ પૃષ્ઠ &quot;મેનેજિંગ અપડેટ્સ ઇન ગૂગલ સોફ્ટવેર અપડેટ&quot;]&lt;/ref&gt; લિનક્સ પર તે સિસ્ટમની સામાન્ય પેકેજ મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમને અપડેટ સપ્લાય કરવા દે છે.

ગૂગલ આપોઆપ અપડેટ થવાની તૈયારીમાં હોય તેવા નવા વર્ઝનના સંબંધમાં તેના કોર્જેટ અલ્ગોરિધમનો ઉપયોગ કરીને યુઝરના વર્તમાન વર્ઝનમાં બાઇનરી તફાવત પૂરો પાડે છે.  આ નાના અપડેટ્સ નાના સુરક્ષા સુધારા માટે વધુ યોગ્ય છે અને ગૂગલ વધુ ઝડપથી ક્રોમના નવા વર્ઝન યુઝર્સને પહોંચાડી શકે છે, જેનાથી નવી શોધાયેલ સુરક્ષા ખામી સામે જોખમની શક્યતા ઘટી જાય છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://blog.chromium.org/2009/07/smaller-is-faster-and-safer-too.html |title= Chromium Blog: Smaller is Faster (and Safer Too) |author= Stephen Adams |date= 2009-07-15 |access-date= 2010-05-13}}&lt;/ref&gt;

=== વપરાશ પર નજર ===
ક્રોમ તેના ઉપયોગ વિશે ગૂગલને વૈકલ્પિક અને બિન-વૈકલ્પિક યુઝર ટ્રેકિંગ પદ્ધતિ દ્વારા માહિતી મોકલે છે.&lt;ref&gt;[http://blog.chromium.org/2008/10/google-chrome-chromium-and-google.html કમ્યુનિકેશન્સ બિટવીન ક્રોમિયમ/ગૂગલ ક્રોમ એન્ડ સર્વિસ પ્રોવાઇડર્સ]&lt;/ref&gt; 
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;64%&quot;
|+ ટ્રેકિંગની પદ્ધતિ
! પદ્ધતિ&lt;ref name=&quot;iron&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.srware.net/en/software_srware_iron.php|title=SRWare Iron webpage|access-date=2008-10-12}}&lt;/ref&gt;
! મોકલાયેલી માહિતી
! ક્યારે
! વૈકલ્પિક?
|-
|  valign=&quot;top&quot;| '''ઇન્સ્ટોલેશન''' 
|  ઇન્સ્ટોલરમાં અનિયમિત રીતે પેદા થતા ટોકનનો સમાવેશ.  ગૂગલ ક્રોમની સફળતાના દરનું માપ લેવા માટે ઉપયોગી.&lt;ref name=&quot;privacy&quot;/&gt;
| ઇન્સ્ટોલેશન પર
|  {{no}}
|-
|  valign=&quot;top&quot;| '''આરએલઝેડ (RLZ) આઇડેન્ટીફાયર''' &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://foliovision.com/2008/12/09/adwords-ppc-organic-rlz/|title=&amp;rlz= in Google referrer: Organic traffic or AdWords?|access-date=2009-02-27}}&lt;/ref&gt;
|  ગૂગલના કહેવા પ્રમાણે એનકોડ કરાયેલ સ્ટ્રીંગમાં ક્રોમ કઇ રીતે ડાઉનલોડ કરાયું હતું અને તેના ઇન્સ્ટોલેશનના સપ્તાહ વિશે ઓળખી ન શકાય તેવી માહિતી રહેલી છે, અને તેનો ઉપયોગ પ્રમોશનલ અભિયાનની આકારણી માટે થાય છે. &lt;ref name=&quot;privacy&quot;/&gt; આ સ્ટ્રીંગને ઉકેલવા માટે ગૂગલ સોર્સ કોડ પૂરા પાડે છે.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://google-opensource.blogspot.com/2010/06/google-chromes-rlz-library-is-now-open.html | title=In The Open, For RLZ | date=2010-06-02 | access-date = 2010-06-03}}&lt;/ref&gt;
| 
* ગૂગલ શોધ ક્વેરી પર
* પ્રથમ લોન્ચ અને એડ્રેસ બારના પ્રથમ ઉપયોગ પર.&lt;ref name=&quot;privacy&quot;/&gt;
|  {{partial|Partial&lt;ref group=&quot;note&quot;&gt;Browser must be downloaded directly from the [http://www.google.com/chrome Google Chrome website] to opt-out of the RLZ Identifier.&lt;/ref&gt;}}&lt;ref name=&quot;privacy&quot;&gt;[http://www.google.com/intl/en/landing/chrome/google-chrome-privacy-whitepaper.pdf ગૂગલ ક્રોમ પ્રાઇવસી વ્હાઇટપેપર]&lt;/ref&gt;
|-
|  valign=&quot;top&quot;| '''ક્લાયન્ટ આઇડી (ID)''' &lt;ref name=&quot;blogoscoped&quot;&gt;{{cite web|url=http://blogoscoped.com/archive/2008-09-09-n68.html|title=Google Reacts to Some Chrome Privacy Concerns|access-date=2008-09-24}}&lt;/ref&gt;
|  યુસેઝ મેટ્રિક્સ અને ક્રેશના લોગ સાથેના યુનિક આઇડેન્ટિફાયર.
|  {{unk}}
|  {{yes}}&lt;ref name=&quot;stat-settings&quot;&gt;કન્ટ્રોલ્ડ  બાય ધ સેટિંગ &quot;સેન્ડ યુસેઝ સ્ટેટિસ્ટિક્સ એન્ડ એરર રિપોર્ટ્સ&quot;. ડિફોલ્ટ ઓફ.&lt;/ref&gt;
|-
|  valign=&quot;top&quot;| '''સૂચન''' &lt;ref name=&quot;blogoscoped&quot;/&gt;
|  એડ્રેસ બારમાં ટાઇપ કરવામાં આવેલું લખાણ 
|  ટાઇપિંગ વખતે
|  {{yes}}
|-
|  valign=&quot;top&quot;| '''પેજ નોટ ફાઉન્ડ''' 
|  એડ્રેસ બાર પર ટાઇપ કરવામાં આવતું લખાણ
|  “સર્વર નોટ ફાઉન્ડ” પ્રતિભાવ મેળવ્યા બાદ 
|  {{yes}}
|-
|  valign=&quot;top&quot;| '''બગ ટ્રેકર''' 
|  ક્રેશ અને ફેલ્યર વિશેની માહિતી
|  {{unk}}
|  {{yes}}&lt;ref name=&quot;stat-settings&quot;/&gt;
|}

કેટલીક ટ્રેકિંગ પદ્ધતિને વૈકલ્પિક રીતે ઇન્સ્ટોલેશન ઇન્ટરફેસ{{Citation needed|date=March 2009}} દ્વારા અને બ્રાઉઝરના ઓપ્શન્સ ડાયલોગ દ્વારા સક્રિય અને નિષ્ક્રિય કરી શકાય છે.&lt;ref name=&quot;blogoscoped&quot;/&gt; બિનસત્તાવાર બિલ્ડ્સ જેમ કે એસઆરવેર (SRWare) આયર્ન અને ક્રોમપ્લસ દ્વારા બ્રાઉઝરમાંથી આ ફિચર્સને સદંતર દૂર કરવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;iron&quot;/&gt;  આરએલઝેડ (RLZ) ક્રોમિયમ બ્રાઉઝરમાં પણ સામેલ કરવામાં આવેલ નથી.&lt;ref name=&quot;ChromiumBlog20Jun10&quot;&gt;{{cite web|url = http://blog.chromium.org/2010/06/in-open-for-rlz.html|title = In The Open, For RLZ|access-date = 20 June 2010|last = Google|authorlink = |year = 2010|month = June}}&lt;/ref&gt;

માર્ચ 2010માં ગૂગલે ઇન્સ્ટોલેશનના આંકડા એકત્ર કરવા માટે નવી પદ્ધતિ વિકસાવી હતીઃ ક્રોમમાં સામેલ કરવામાં આવેલ વિશિષ્ટ આઇડી (ID) ટોકનનો ઉપયોગ હવે પ્રથમ કનેક્શન માટે થાય છે જે ગૂગલ અપડેટ તેના સર્વર પર કરે છે.  સર્વરમાંથી આવતા અવાજના પગલે આ એકમાત્ર બિનવૈકલ્પિક યુઝર ટ્રેકિંગ રચનાને દૂર કરવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theregister.co.uk/2010/03/16/google_chrome_unique_identifier_change/ |title=Google Chrome Unique Identifier Change |date=2010-03-16 |access-date=2010-03-24}}&lt;/ref&gt;

=== અબાઉટ અને ક્રોમ યુઆરએલ્સ (URLs) ===
ક્રોમમાં વિશિષ્ટ યુઆરએલ્સ (URLs) છે જે ડિસ્ક પર વેબસાઇટ્સ કે ફાઇલના બદલે એપ્લિકેશન આધારિત પૃષ્ઠ લોડ કરે છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://src.chromium.org/svn/trunk/src/chrome/common/url_constants.cc|title=Chromium url_constants.cc|access-date=2010-09-01|archive-date=2011-08-13|archive-url=https://www.webcitation.org/60ukemrVF?url=http://src.chromium.org/svn/trunk/src/chrome/common/url_constants.cc|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* અબાઉટઃઅબાઉટ – અબાઉટ પેજીસની યાદી.
* અબાઉટ:અપાચે-ઇન્ટર્નલ્સ– એચટીએમએલ 5 (HTML 5) એપ્લિકેશન કેચ ડાયગ્નોસ્ટિક્સ.
* અબાઉટ:બ્લેન્ક– કોરું એચટીએમએલ (HTML) ડોક્યુમેન્ટ દર્શાવે છે.
* અબાઉટ:કેચ– ગૂગલ ક્રોમ દ્વારા કેચ કરવામાં આવેલા તમામ વેબ પૃષ્ઠોની યાદી.
* અબાઉટ:કોન્ફ્લીક્ટ્સ– મુખ્ય પ્રોસેસમાં લોડ કરવામાં આવેલા મોડ્યુલ્સ અને ત્યાર પછીના સમયે રજિસ્ટર થયેલા મોડ્યુલ્સ.
* અબાઉટ:ક્રેશ – સક્રિય ટેબને ક્રેશ કરવું.
* અબાઉટ:ક્રેડિટ્સ – ક્રોમને બનાવવા માટે ઉપયોગમાં લેવાયેલ તમામ સોફ્ટવેર્સ માટે ક્રેડિટ્સ, લાઇસન્સીસ અને લિંક્સ.
* અબાઉટ:ડીએનએસ (dns) – એન્જિન ડાયગ્નોસ્ટિક્સને પ્રિફેચ કરતા ડીએનએસ (DNS) 
* અબાઉટ:જીપીયુ (gpu) – જીપીયુ (GPU) એક્સિલરેશન ડિબગિંગમાં સહાય માટે ઉપયોગમાં લેવાતા ગ્રાફિક્સ કાર્ડ માહિતી
* અબાઉટ:હિસ્ટોગ્રામ્સ– વિગતવાર તકનીકી મેટ્રિક્સ.
* અબાઉટ:ઇન્ડ્યુસબ્રાઉઝરક્રેશફોરરિયલ્ઝ– ગૂગલ ક્રોમ બ્રાઉઝરને ક્રેશ કરે છે. 
* અબાઉટ:મેમરી– ઉપયોગમાં લેવાયેલ મેમરી.
* અબાઉટ:નેટ-ઇન્ટર્નલ્સ– નેટવર્ક ડાયગ્નોસ્ટિક્સ.
* અબાઉટ:ફ્લેગ્સ– પ્રયોગાત્મક બ્રાઉઝર ફિચર્સ.&lt;ref name=&quot;AboutFlags19Oct10&quot;&gt;{{Cite news|url = http://lifehacker.com/5667846/chromes-aboutlabs-renamed-to-aboutflags-adds-a-warning|title = Chrome's About:Labs Renamed to About:Flags, Adds a Warning|access-date = 19 October 2010|last = Pash|first = Adam|authorlink = |year = 2010|month = October|work = LifeHacker|archive-date = 2 ડિસેમ્બર 2018|archive-url = https://web.archive.org/web/20181202070544/https://lifehacker.com/5667846/chromes-aboutlabs-renamed-to-aboutflags-adds-a-warning|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;
* અબાઉટ:પ્લગઇન્સ– ઇન્સ્ટોલ કરાયેલ પ્લગઇન્સની યાદી (એક્સ્ટેન્શન નહીં), ડાયગ્નોસ્ટિક્સ માટે નિષ્ક્રિય ટેકો. 
* અબાઉટ:શોર્ટહેન્ગ– ટેબના પ્રોસેસને હેન્ગ કરે છે, જેનાથી તે બિનપ્રતિભાવદાયક બને છે.
* અબાઉટ:સિન્ક– સિન્ક્રોનાઇઝેશન એન્જિન ડાયગ્નોસ્ટિક્સ.
* અબાઉટ:ટીસીમોલોક (tcmalloc) – છેલ્લે લોડ થયેલા પૃષ્ઠના આંકડા. 
* અબાઉટ:ટર્મ્સ – સેવાની શરતો.
* અબાઉટ:વર્ઝન, અબાઉટ: – ક્રોમનું વર્ઝન, વેબકિટ, વી8 (V8), અને લોન્ચ માટે ઉપયોગમાં લેવાયેલ કમાન્ડ લાઇન વિકલ્પ.
* ક્રોમ://બુકમાર્ક્સ–{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} બુકમાર્ક મેનેજર.
* ક્રોમ://ડાઉનલોડ્સ{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} – ડાઉનલોડ મેનેજર.
* ક્રોમ://એક્સ્ટેન્શન્સ–{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} એક્સ્ટેન્શન મેનેજર.
* ક્રોમ://ઇતિહાસ–{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} પૃષ્ઠ ઇતિહાસ.
* ક્રોમ://ન્યુટેબ–{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} નવું ટેબ પૃષ્ઠ.
* ક્રોમ://પ્રિન્ટ–{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} પ્રિન્ટ પ્રિવ્યૂ.
* ક્રોમ://સેટિંગ્સ–{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} સેટિંગ મેનેજર.
* ક્રોમ://વ્યૂ-એચટીટીપી-કેચ{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} – કેચ્ડ એચટીટીપી (HTTP) ઓબ્જેક્ટ્સ.
* વ્યૂ-કેચ:યુઆરએલ (url) – તમને અંડર-ધી-હૂડ કેચની માહિતી રજૂ કરે છે. 
* વ્યૂ-સોર્સઃયુઆરએલ (url) – નિશ્ચિત યુઆરએલ (URL)ના સોર્સ કોડ રજૂ કરે છે. 

=== અબાઉટ:ફ્લેગ્સ ===
અસલમાં અબાઉટ:લેબ્સ તરીકે ઓળખાયેલું, &quot;અબાઉટ:ફ્લેગ્સ&quot; ગૂગલ ક્રોમ બિલ્ડ્સનું એક સ્થળ છે જેમાં પ્રયોગાત્મક ફિચર્સ રહેલા છે. ડેવલપર બિલ્ડ્સમાં રહેલા ફિચર્સમાં સામેલ છેઃ
* સાઇડ ટેબ્સ: ટેબસ્ટ્રીપના કન્ટેક્સ્ટ મેનુમાં &quot;યુઝ સાઇડ ટેબ્સ&quot; એન્ટ્રી ઉમેરે છે.  ઉપરના ટેબ્સ (ડિફોલ્ટ) અને બાજુના ટેબ્સ વચ્ચે ટૂગલ કરવા માટે તેનો ઉપયોગ કરો.  વાઇડસ્ક્રીન મોનિટર્સ માટે ઉપયોગી 
* રિમોટિંગઃ રિમોટિંગ હોસ્ટ સપોર્ટને સક્ષમ બનાવવું. (હાલમાં બિનકાર્યરત)
* જૂનવાણી પ્લગ-ઇન્સને નિષ્ક્રિય કરવાઃ સુરક્ષાની જાણીતી નબળાઇ ધરાવતા પ્લગ-ઇન્સને સ્વયંચાલિત રીતે નિષ્ક્રિય કરે છે અને તેમની વચ્ચે અપડેટ લિંક્સ ઓફર કરે છે.
* એક્સએસએસ (XSS) ઓડિટરઃ વેબકિટ્સના એક્સએસએસ (XSS) ઓડિટર (ક્રોસ-સાઇટ સ્ક્રિપ્ટિંગ રક્ષણ)ને સક્ષમ બનાવે છે.  આ ફિચરનો હેતુ તમને કેટલીક જોખમી વેબ સાઇટ્સના આક્રમણમાંથી બચાવવાનો છે.  તેનાથી તમારી સુરક્ષામાં વધારો થાય છે, પરંતુ તમામ વેબસાઇટ માટે કદાચ સુસંગત નથી.
* થર્ડ પાર્ટી મોડ્યુલ્સ સાથે જાણીતા સંઘર્ષની ચકાસણીઃ એક બેકગ્રાઉન્ડ ચેકને સક્રિય કરે છે જે કોઇ સોફ્ટવેર અસંગતતા જાણવા મળે ત્યારે તમને ચેતવે છે. (જેમ કે બ્રાઉઝરને ક્રેશ કરતા થર્ડ પાર્ટી મોડ્યુલ્સ).
* સીઆરએક્સ- (CRX) રહિત વેબ એપ્સઃ ક્રોમ એપ્સ. ઇન્સ્ટોલ કરવામાં સપોર્ટને સક્રિય કરે છે જે મેનિફેસ્ટ અને આઇકોન્સને એક સીઆરએક્સ (crx) ફાઇલમાં સમાવવાના બદલે વેબ પૃષ્ઠ પર એક મેનિફેસ્ટ ફાઇલનો ઉપયોગ કરીને લાગુ કરવામાં આવે છે.
* જીપીયુ (GPU) એક્સિલરેટેડ કેનવાસ ટુડી (2D)- ગ્રાફિક્સ પ્રોસેસર યુનિટ (GPU) હાર્ડવેરનો ઉપયોગ કરીને ટુડી (2D) કન્ટેક્સ્ટ સાથેના કેનવાસ ટેગ્સની વધુ ઉચ્ચ કામગીરી સક્રિય બનાવે છે.
* પ્રિન્ટ પ્રિવ્યૂઃ પ્રિન્ટ કામગીરીના એક ઇન-ટેબ પ્રિવ્યૂને સક્રિય કરે છે. (હાલમાં બિન-કાર્યરત)
* નેટિવ ક્લાયન્ટઃ નેટિવ ક્લાયન્ટ માટે સપોર્ટ સક્રિય કરે છે.
* વેબ પૃષ્ઠ પ્રિરેન્ડરિંગઃ વધુ ઝડપી બ્રાઉઝિંગ અનુભવ માટે બેકગ્રાઉન્ડમાં પૂર્ણ વેબપૃષ્ઠોને ધારણા આધારિત પ્રિરેન્ડર કરે છે.
* પ્રયોગાત્મક એક્સ્ટેન્શન એપીઆઇ (APIs) પ્રયોગાત્મક એક્સ્ટેન્શન એપીઆઇ (APIs)ને સક્રિય બનાવે છે. એ બાબતની નોંધ લો કે એક્સ્ટેન્શન ગેલેરી તમને પ્રયોગાત્મક એપીઆઇ (APIs)નો ઉપયોગ કરતા એક્સ્ટેન્શન અપલોડ કરવા દેતું નથી.
* ક્લિક-ટુ-પ્લેઃ તેને ચલાવવા માટે બ્લોક્ડ પ્લગ-ઇન પર ક્લિક કરો.
* હાઇપરલિંક ઓડિટિંગને નિષ્ક્રિય કરોઃ હાઇપરલિંક ઓડિટિંગ પિંગ્સ મોકલવાનું નિષ્ક્રિય કરે છે.
* પ્રયોગાત્મક સ્થળ ફિચર્સઃ પ્રયોગાત્મક એક્સ્ટેન્શન્સને જિયોલોકેશન ફિચર્સ પર સક્ષમ બનાવે છે. ઓપરેટિંગ સિસ્ટમ લોકેશન એપીઆઇ (APIs)નો સમાવેશ કરે છે અને વધારાના લોકલ નેટવર્ક ડેટા કન્ફિગરેશન ડેટાને ગૂગલ લોકેશન સર્વિસ પર મોકલે છે જેનાથી વધુ ચોક્કસ પોઝિશનિંગ રચાય છે.
* ઇન્સ્ટન્ટ ટાઇપઃ તાકીદની વર્તણૂકને આયોજિત કરે છે.

== આવકાર ==
{{See|Usage share of web browsers|Browser wars}}
[[ચિત્ર:Wikimedia browser share pie chart.png|300px|right|ફ્રેમરહીત]]
[[ચિત્ર:Usage share of web browsers (Source StatCounter).svg|right|thumb|300px|ઓક્ટોબર 2010માં સ્ટેટ કાઉન્ટર વેબ બ્રાઉઝર્સમાં ક્રોમનો યુસેઝ હિસ્સો 11.92% છે.]]
2008માં ''ધ ડેઇલી ટેલિગ્રાફ'''ના મેથ્યુઝ મૂરે પ્રારંભિક સમીક્ષા પરથી ચૂકાદો આપ્યો હતોઃ “ગૂગલ ક્રોમ આકર્ષક, ઝડપી છે અને કેટલાક નવા ફિચર્સ ધરાવે છે, પરંતુ તેના માઇક્રોસોફ્ટ હરીફ માટે જોખમી બની શકે તેમ નથી.”''' '' &lt;ref&gt;{{cite news |first=Matthew |last=Moore |title=Google Chrome browser: Review of reviews |url=http://www.telegraph.co.uk/connected/main.jhtml?xml=/connected/2008/09/03/dlchrome103.xml |access-date=2008-09-04 |date=2008-09-02 |work=Daily Telegraph |publisher=Telegraph Media Group |archive-date=2008-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080904022243/http://www.telegraph.co.uk/connected/main.jhtml?xml=%2Fconnected%2F2008%2F09%2F03%2Fdlchrome103.xml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

પ્રારંભમાં માઇક્રોસોફ્ટે કથિત રીતે “ક્રોમના જોખમને ઓછું મહત્ત્વ આપ્યું હતું” અને “આગાહી કરી હતી કે મોટા ભાગના લોકો ઇન્ટરનેટ એક્સપ્લોરર 8 પસંદ કરશે.”  ઓપેરા સોફ્ટવેરએ જણાવ્યું હતું કે, “ક્રોમ વિશ્વમાં સૌથી મોટા એપ્લિકેશન પ્લેટફોર્મ તરીકે વેબને મજબુત બનાવશે.”&lt;ref&gt;{{Cite document |url=http://www.ibtimes.co.in/articles/20080903/google-microsoft-chrome-internet-exploer-web-firefox_all.htm |title=Google polishes product line with Chrome browser |first=Michael |last=Liedtke |date=2008-09-03 |publisher=Associated Press |postscript=&lt;!--None--&gt; }}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;  પરંતુ 25 ફેબ્રુઆરી 2010ના રોજ ''બિઝનેસવીક'' એ જણાવ્યું હતું કે “વર્ષો પછી પ્રથમ વાર વેબ પરથી સામગ્રી મેળવવા માટેના સર્વત્ર જોવા મળતા પ્રોગ્રામ બ્રાઉઝર્સમાં ઉર્જા અને સ્રોત ફાળવવામાં આવી રહ્યા છે.  આ ટ્રેન્ડ –ગ્રાહકો માટે ફાયદો- નો યશ બે પક્ષના ફાળે જાય છે.  પ્રથમ છે ગૂગલ જેની ક્રોમ બ્રાઉઝરની મોટી યોજનાઓના કારણે માઇક્રોસોફ્ટ તેની હરીફ નિષ્ક્રિયતામાંથી હચમચી ગયું છે અને સોફ્ટવેર અગ્રણીએ તેના પોતાના બ્રાઉઝર ઇન્ટરનેટ એક્સપ્લોરર પર નવેસરથી ધ્યાન આપવાની ફરજ પડી છે. છેલ્લા બ્રાઉઝર યુદ્ધમાં નેટસ્કેપને પછાડીને માઇક્રોસોફ્ટના વિજય બાદ તેણે આઇઇ (IE)ની ક્ષમતા વધારવાના પ્રયાસ અટકાવી દીધા હતા. હવે તે ફરી સક્રિય છે.”&lt;ref&gt;{{Cite document |url=http://www.businessweek.com/magazine/content/10_10/b4169074693523.htm |title=Browser Wars: The Sequel |first=Rich |last=Jaroslovsky |publisher=BusinessWeek |date=2010-02-25 |postscript=&lt;!--None--&gt;}}&lt;/ref&gt; મોઝિલાએ જણાવ્યું હતું કે વેબ બ્રાઉઝર માર્કેટમાં ક્રોમનો પ્રવેશ કોઇ “વાસ્તવિક આશ્ચર્ય નથી.” “ક્રોમનો ઉદ્દેશ ફાયરફોક્સ સાથે સ્પર્ધા કરવાનો નથી” અને વધુમાં કહ્યું હતું કે તેનાથી મોઝિલા સાથે ગૂગલના આવકના સંબંધ પર અસર નહીં થાય.&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://john.jubjubs.net/2008/09/01/thoughts-on-chrome-more/ |title= Thoughts on Chrome &amp; More |publisher= John's Blog |date= 2008-09-01 |access-date= 2010-05-13 |archive-date= 2020-12-26 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201226011744/http://john.jubjubs.net/2008/09/01/thoughts-on-chrome-more/ |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite document |url=http://www.pcpro.co.uk/news/222147/mozilla-google-is-not-trying-to-kill-us.html |title=Mozilla: Google's not trying to kill us |first=Barry |last=Collins |date=2008-09-02 |publisher=PC Pro |postscript=&lt;!--None--&gt; |access-date=2011-05-30 |archive-date=2009-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090210111805/http://www.pcpro.co.uk/news/222147/mozilla-google-is-not-trying-to-kill-us.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

{{quote|Chrome's design bridges the gap between desktop and so-called &quot;[[cloud computing]].&quot; At the touch of a button, Chrome lets you make a desktop, [[Start menu]], or [[Quick Launch]] shortcut to any Web page or [[Web application]], blurring the line between what's online and what's inside your PC. For example, I created a desktop shortcut for [[Google Maps]]. When you create a shortcut for a Web application, Chrome strips away all of the [[toolbar]]s and tabs from the window, leaving you with something that feels much more like a [[desktop application]] than like a Web application or page.|[[PC World (magazine)|PC World]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pcworld.com/article/150579/google_chrome_web_browser.html |title=Google Chrome Web Browser |first=Nick |last=Mediati |date=2008-09-03 |access-date=2008-09-07 |publisher=[[PC World (magazine)|PC World]] |archive-date=2008-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080904061407/http://www.pcworld.com/article/150579/google_chrome_web_browser.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;}}

9 સપ્ટેમ્બર, 2008ના રોજ ક્રોમ જ્યારે બિટામાં હતું ત્યારે જર્મન ફેડરલ ઓફિસ ફોર ઇન્ફર્મેશન સિક્યોરિટી (BSI)એ ક્રોમના તેમના પ્રથમ પરીક્ષણ વિશે નિવેદન બહાર પાડ્યું હતું જેમાં ગૂગલના જર્મન વેબ પૃષ્ઠ પર અગ્રણી ડાઉનલોડ લિંક્સ વિશે ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી કારણ કે બિટા વર્ઝન સામાન્ય વપરાશના એપ્લિકેશન્સ માટે લાગુ થવું ન જોઇએ અને બ્રાઉઝરના ઉત્પાદકોએ પ્રિ-રિલીઝ્ડ સોફ્ટવેરના ઉપયોગ વિશે યોગ્ય સૂચનાઓ પૂરી પાડવી જોઇએ. તેમણે જોકે વેબની સુરક્ષા સુધારવા માટે બ્રાઉઝરના તકનીકી યોગદાનની પ્રશંસા કરી હતી.&lt;ref&gt;{{cite news |first=Matthias |last=Gärtner |title=BSI-Position zu Google-Chrome |url=http://www.bsi.de/presse/kurzmeldung/090908chrome.htm |access-date=2008-09-09 |language=German |date=2008-09-09 |work=Federal Office for Information Security |publisher=Federal Office for Information Security |archive-date=2008-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080911182557/http://www.bsi.de/presse/kurzmeldung/090908chrome.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ક્રોમના વૈકલ્પિક યુસેઝ સંગ્રહ અને ટ્રેકિંગ વિશેની ચિંતાઓની વિવિધ પ્રકાશનોમાં નોંધ લેવાઇ છે.&lt;ref&gt;{{cite news |first=Elise |last=Ackerman |title=Google browser's tracking feature alarms developers, privacy advocates |url=http://www.mercurynews.com/breakingnews/ci_10510989 |publisher=Mercury News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://news.cnet.com/8301-13860_3-10031661-56.html?tag=txt |title=Google's Omnibox could be Pandora's box |date=2008-09-03 |access-date=2008-09-04 |archive-date=2008-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080906065924/http://news.cnet.com/8301-13860_3-10031661-56.html?tag=txt |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 2 સપ્ટેમ્બર 2008ના રોજ સીએનઇટી (CNET) સમાચાર આઇટમ&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://news.cnet.com/8301-17939_109-10030522-2.html |title=Be sure to read Chrome's fine print |publisher=[[CNET]] |access-date=2008-09-03 |archive-date=2008-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080904002226/http://news.cnet.com/8301-17939_109-10030522-2.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;માં પ્રારંભિક બિટા રિલીઝ માટેની સેવાની શરતોના એક ફકરા તરફ ધ્યાન દોરવામાં આવ્યું હતું જેમાં ક્રોમ બ્રાઉઝર દ્વારા ટ્રાન્સફર કરવામાં આવતી દરેક સામગ્રી માટે ગૂગલને લાઇસન્સ ફાળવવામાં આવ્યું હોય તેમ જણાતું હતું.  સંબંધિત ફકરો ગૂગલની સામાન્ય સેવાની શરતોમાંથી લેવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref&gt;[https://www.google.com/accounts/TOS?hl=en ગૂગલ ટર્મ્સ ઓફ સર્વિસ]&lt;/ref&gt; તે જ દિવસે ગૂગલે આ ટીકાનો જવાબ આપતા જણાવ્યું હતું કે તેમાં વપરાયેલી ભાષા અન્ય પ્રોડક્ટમાંથી લેવામાં આવી હતી અને સેવાની શરતોમાંથી તે ફકરો દૂર કરવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Google Chrome Terms of Service (English) |url=http://www.google.com/chrome/eula.html?hl=en |access-date=2008-09-04}}&lt;/ref&gt; ગૂગલે એ બાબતની નોંધ લીધી હતી કે “આ ફેરફાર તમામ યુઝર્સને પાછલી અસરથી લાગુ થશે જેમણે ગૂગલ ક્રોમ ડાઉનલોડ કર્યું હોય.”&lt;ref name=&quot;license-change&quot;&gt;{{Cite document |title=Google Amends Chrome License Agreement After Objections |url=http://www.pcworld.com/businesscenter/article/150637/google_amends_chrome_license_agreement_after_objections.html |publisher=[[PC World (magazine)|PC World]] |date=2008-09-03 |access-date=2008-09-03 |postscript=&lt;!--None--&gt; |journal= |archive-date=2013-06-27 |archive-url=https://www.webcitation.org/6Hg7I76oe?url=http://www.pcworld.com/article/150637/chrome.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; આ પ્રોગ્રામથી ગૂગલને પરત કઇ માહિતી મળે છે તે વિશે ત્યાર બાદ ચિંતા અને ગુંચવણ હતી. કંપનીએ જણાવ્યું હતું કે યુસેઝના મેટ્રીક્સ ત્યારે જ મોકલવામાં આવે છે જ્યારે બ્રાઉઝર ઇન્સ્ટોલ કરવામાં આવે ત્યારે “વપરાશકર્તા ગૂગલને આપોઆપ યુસેઝના આંકડા અને ક્રેશ રિપોર્ટ મોકલીને ગૂગલ ક્રોમને વધુ સારું બનાવવામાં મદદરૂપ બનો” વિકલ્પને પસંદ કરે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.google.com/chrome/intl/en/privacy.html |title=Google Chrome Privacy Notice |access-date=2009-10-27}}&lt;/ref&gt;

ગૂગલ ક્રોમમાં સામેલ વૈકલ્પિક સૂચન સેવાની ટીકા કરવામાં આવી છે કારણ કે તે ઓમ્નીબોક્સમાં ટાઇપ કરવામાં આવેલી માહિતી યુઝર રિટર્ન હિટ કરે તે અગાઉ ગૂગલને પૂરી પાડે છે. તેના કારણે ગૂગલ યુઆરએલ (URL) સૂચન પૂરા પાડી શકે છે, પરંતુ સાથે સાથે ગૂગલને કોઇ [[IP address|આઇપી (IP) એડ્રેસ]] સાથે સંકળાયેલ વેબના ઉપયોગની માહિતી પણ આપે છે.  ''હૂડ પ્રાઇવસી બોક્સ હેઠળ પ્રેફરન્સ'' માં આ ફિચરને પસંદ કરીને બંધ કરી શકાય છે.&lt;ref name=&quot;Fried3Sep08&quot;&gt;{{cite web |url=http://news.cnet.com/8301-13860_3-10031661-56.html |title=Google's Omnibox could be Pandora's box |access-date=2010-05-13 |last=Fried |first=Ina |date=2008-09-03 |archive-date=2010-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100701055203/http://news.cnet.com/8301-13860_3-10031661-56.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== આ પણ જૂઓ ==
{{Portal|Free software}}
* બ્રાઉઝર યુદ્ધો
* ક્રોમિયમ (વેબ બ્રાઉઝર)
* વેબ બ્રાઉઝર્સની સરખામણી
* ગૂગલ ક્રોમ ફ્રેમ
* ગૂગલ ક્રોમ ઓએસ (OS)
* વેબ બ્રાઉઝર્સની યાદી
* એસઆરવેર (SRWare) આયર્ન
* વેબ બ્રાઉઝર્સની સમયસારણી
* વેબ બ્રાઉઝર્સમાં યુસેઝ હિસ્સો 

== નોંધ ==
{{Reflist|group=note}}

== સંદર્ભો ==
{{Reflist|30em}}

== બાહ્ય લિંક્સ ==
{{Commons category|Google Chrome}}
* {{official|http://www.google.com/chrome}}
* [http://www.google.com/chrome/eula.html?standalone=1&amp;amp;hl=en ગૂગલ ક્રોમ ઓફલાઇન ઇન્સ્ટોલર]
* [http://www.google.com/chrome/intl/en/features.html ગૂગલ ક્રોમ ફિચરની યાદી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100209194855/http://www.google.com/chrome/intl/en/features.html |date=2010-02-09 }}
* [http://chrome.blogspot.com/ ગૂગલ ક્રોમ સત્તાવાર બ્લોગ]
* ગૂગલ કોડ ખાતે [http://code.google.com/p/chromium/ ક્રોમિયમ પ્રોજેક્ટ પૃષ્ઠ]
* ગૂગલમાંથી [http://blog.chromium.org/ ધ ક્રોમિયમ બ્લોગ]
* [http://www.google.com/googlebooks/chrome/ ગૂગલ ક્રોમ કોમિક બુક]

{{DEFAULTSORT:ક્રોમ}}
[[શ્રેણી:ફ્રી સોફ્ટવેર]]
[[શ્રેણી:વેબ બ્રાઉઝર]]</text>
      <sha1>coczjz43iw1j8lipwik66aw8xruo2cl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ઇન્ટેલ કોર્પોરેશન</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32981</id>
    <revision>
      <id>901513</id>
      <parentid>901284</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:16:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>901513</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="167179" sha1="nmjn5qmgml4zfx1hgg0rhwaq73680cr" xml:space="preserve">{{cleanup}}
{{Infobox company
| company_name     = Intel Corporation
| company_logo     = [[File:Intel logo (2020, light blue).svg|165px]]
| company_type     = [[Public company|Public]] &lt;br /&gt; {{nasdaq|INTC}} &lt;br /&gt; {{hkex|4335}}&lt;br /&gt;{{euronext|INCO}}&lt;br /&gt;[[Dow Jones Industrial Average|Dow Jones Industrial Average Component]]
| slogan           = ''Leap Ahead''
| foundation       = 1968&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.webhostingreport.com/learn/intel.html |title=The History of Intel |date=2009—2010 |access-date=2010-11-29 |archive-date=2011-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718013321/http://www.webhostingreport.com/learn/intel.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| location_city    = 2200 Mission College Blvd.&lt;br /&gt;[[Santa Clara, California]]&lt;ref&gt;[http://www.hoovers.com/company/Intel_Corporation/rykxki-1.html?CM_ITE=intel_headquarters&amp;CM_VEN=PAID&amp;CM_PLA=CHQ&amp;CM_CAT=GGL Intel Corporation Company Profile]. Retrieved 2010-07-26.&lt;/ref&gt;
| location_country = [[United States|U.S.]]
| key_people       = '''Jane E. Shaw'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;([[Chairman]])&lt;/small&gt;&lt;br&gt;'''[[Paul S. Otellini]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;([[President]] and [[CEO]])&lt;/small&gt;
| founder         = [[Gordon E. Moore]] &lt;br /&gt; [[Robert Noyce]]
| num_employees   = 83,500 &lt;small&gt;(2008)&lt;/small&gt;&lt;ref name=AnnualReport&gt; 
{{Cite web
 |url=http://finance.yahoo.com/q/is?s=INTC+Income+Statement&amp;annual
 |title=Intel Reports Fourth-Quarter and Annual Results
 |access-date=2010-10-07
}}&lt;/ref&gt;     
| area_served      = Worldwide
| industry         = [[Semiconductors]]
| products         = [[Microprocessor]]s&lt;br /&gt;[[Flash memory]]&lt;br /&gt;[[Motherboard]] [[Chipsets]]&lt;br /&gt;[[Network Interface Card]]&lt;br /&gt;[[Bluetooth]] [[Chipsets]]
| revenue          =  {{increase}} [[United States dollar|US$]] 43.6 billion &lt;small&gt;(2010)&lt;/small&gt;&lt;ref name=AnnualReport/&gt;
| operating_income = {{increase}} US$ 15.9 billion &lt;small&gt;(2010)&lt;/small&gt;&lt;ref name=AnnualReport/&gt;
| net_income       = {{increase}} US$ 11.7 billion &lt;small&gt;(2010)&lt;/small&gt;&lt;ref name=AnnualReport/&gt;
| assets           = {{increase}} US$ 53.095 billion &lt;small&gt;(2009)&lt;/small&gt;&lt;ref name=AnnualReport/&gt;
| equity           = {{increase}} US$ 41.704 billion &lt;small&gt;(2009)&lt;/small&gt;&lt;ref name=AnnualReport/&gt;
| homepage         = [http://www.intel.com/ Intel.com]
| footnotes        = '''&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;'''&lt;small&gt;[[Incorporation (business)|Incorporated]] in [[California]] in 1968, reincorporated in Delaware in 1989.&lt;/small&gt;&lt;ref name='SEC-filing'&gt;{{Cite web |url=http://secfilings.nasdaq.com/edgar_conv_html%2f2006%2f02%2f27%2f0000891618-06-000089.html#FIS_BUSINESS |title=INTEL CORP (Form: 10-K, Received: 27 February 2006 06:02:42) |access-date=2007-07-05 |date=2005-12-31 |work=[[United States Securities and Exchange Commission]] |archive-date=2020-08-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200824055024/https://secfilings.nasdaq.com/edgar_conv_html%2f2006%2f02%2f27%2f0000891618-06-000089.html#FIS_BUSINESS |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
}}

'''ઇન્ટેલ કોર્પોરેશન'''  ({{nasdaq|INTC}}; {{hkex|4335}}; {{euronext|INCO}}) એ [[સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકા|અમેરિકન]] વૈશ્વિક ટૅકનોલોજી કંપની છે અને આવકને આધારે વિશ્વની સૌથી મોટી સેમિકન્ડક્ટર ચિપ ઉત્પાદક છે.&lt;ref&gt;[http://media.corporate-ir.net/media_files/irol/10/101302/2007annualReport/common/pdfs/intel_2007ar.pdf ઇન્ટેલ 2007 વાર્ષિક અહેવાલ]&lt;/ref&gt; તે x86 શ્રેણીના માઇક્રોપ્રોસેસર્સની શોધક છે, આ પ્રોસેસર્સ મોટા ભાગના પર્સનલ કમ્પ્યૂટરોમાં જોવા મળે છે. ઇન્ટેલની સ્થાપના 18 જુલાઇ 1968ના રોજ,  '''Int''' egrated (ઇન્ટીગ્રેટેડ) '''El''' ectronics (ઇલેક્ટ્રોનિક્સ) કોર્પોરેશન તરીકે (જો કે સામાન્ય ખોટો ખ્યાલ એ છે કે &quot;ઇન્ટેલ&quot; એ શબ્દ '''ઇન્ટે''' લિજન્સ (બુદ્ધિશાળી) પરથી લેવામાં આવ્યો છે) કરવામાં આવી હતી અને તે સાન્ટા ક્લેરા, કેલિફોર્નિયા, યુએસએ(USA)માં આવેલી છે. વધુમાં ઇન્ટેલ મધરબોર્ડ ચિપસેટ, નેટવર્ક ઇન્ટરફેસ કંટ્રોલર અને ઇન્ટિગ્રેટેડ સર્કીટ, ફ્લેશ મેમરી, ગ્રાફિક ચિપ્સ, એમ્બેડેડ પ્રોસેસર્સ અને સંદેશાવ્યવહાર અને કમ્પ્યુટિંગ સંબંધી અન્ય સાધનો પણ બનાવે છે. સેમિકન્ડક્ટરની શરૂઆત કરનારા  રોબર્ટ નોયસી અને ગોર્ડોન મૂર દ્વારા સ્થપાયેલી અને એન્ડ્રુ ગ્રોવની વહીવટી આગેવાની અને દૃષ્ટિ સાથે વ્યાપક રીતે સંકળાયેલી, ઇન્ટેલ એડવાન્સ્ડ ચિપ ડિઝાઇન ક્ષમતા અને અદ્યતન ઉત્પાદન ક્ષમતાનું સરસ સંયોજન છે. મૂળભૂત રીતે મુખ્યત્વે એન્જિનિયર્સ અને ટેકનોલોજિસ્ટમાં જાણીતી ઇન્ટેલની 1990ની &quot;ઇન્ટેલ ઇનસાઇડ&quot; જાહેરાત ઝુંબેશે તેને અને તેના પેન્ટિયમ પ્રોસેસરને ઘરે ઘરે જાણીતાં નામ બનાવી દીધાં.

ઇન્ટેલ એસઆરએએમ (SRAM) અને  ડીઆરએએમ (DRAM) મેમરી ચિપ્સની પ્રારંભિક વિકાસકર્તા હતી અને 1981 સુધી તે જ તેનો મોટા ભાગનો કારોબાર હતો. ઇન્ટેલે જ્યારે 1971માં સૌ પ્રથમ વ્યાપારી માઇક્રોપ્રોસેસર ચિપ બનાવી હતી, પણ પર્સનલ કમ્પ્યૂટર(પીસી)ને સફળતા પ્રાપ્ત થઇ ન ત્યાં સુધી તે તેમનો મુખ્ય કારોબાર નહોતો પણ પછી તે તેમનો મુખ્ય કારોબાર બની ગયો. 1990ના દાયકા દરમિયાન, ઇન્ટેલે કમ્પ્યૂટર ઉદ્યોગને ઉત્તેજન આપવા માટે નવી માઇક્રોપ્રોસેસર ડિઝાઇન્સમાં ભારે માત્રામાં રોકાણ કર્યું હતું. આ ગાળા દરમિયાન ઇન્ટેલ પીસી(PCs) માટે માઇક્રોપ્રોસેસર્સની આગળપડતી સપ્લાયર બની ગઇ હતી અને પોતાની આક્રમકતા અને કેટલીકવાર બજારની પરિસ્થિતિ સામે રક્ષણાર્થે વિવાદાસ્પદ યુક્તિઓ માટે પણ જાણીતી હતી, જેમાં ખાસ કરીને એએમડી (AMD), તેમ જ પીસી(PC) ઉદ્યોગની દિશા પરના નિયંત્રણ માટે માઇક્રોસોફ્ટ સાથેના સંઘર્ષનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;CNET 1998-09-23&quot;&gt;{{Cite news |first=Dan |last=Goodin |coauthors= |title=Microsoft's holy war on Java |date=1998-09-23 |publisher=CNET News.com |url=http://www.news.com/2009-1001-215854.html |work=news.com |pages= |access-date=2008-01-07 |language= |archive-date=2020-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200328055749/https://www.cnet.com/news/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BBC 1998-12-14&quot;&gt;{{Cite news|first=Lea |last=Graham |coauthors= |title=USA versus Microsoft: the fourth week |date=1998-12-14 |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/special_report/1998/04/98/microsoft/215645.stm |work=[[BBC News]] |pages= |access-date=2008-01-07 |language=}}&lt;/ref&gt;
મિલવર્ડ બ્રાઉન ઓપ્ટીમોર દ્વારા પ્રકાશિત કરાયેલ 2010 વિશ્વની 100 અત્યંત શક્તિશાળી બ્રાન્ડોના ક્રમાંકનમાં કંપનીના બ્રાન્ડ મૂલ્યને 48મા ક્રમાંકે દર્શાવવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;Brandz 2009&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.millwardbrown.com/Sites/mbOptimor/Ideas/BrandZTop100/BrandZTop100.aspx |title=Brandz Ranking 2010 |access-date=2010-06-22 |year=2010 |publisher=[[Millward Brown|Millward Brown Optimor]] |archive-date=2010-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100619210151/http://www.millwardbrown.com/Sites/mbOptimor/Ideas/BrandZTop100/BrandZTop100.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ઇન્ટેલે વીજળીક પ્રસારણ અને ઉત્પાદનમાં પણ સંશોધનનો પ્રારંભ કરી દીધો છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.yahoo.com/s/afp/20080821/ts_afp/usitinternetenergychipcompanyintel|title=Intel cuts electric cords with wireless power system|last=AFP|date=2008-08-21|publisher=[[Yahoo! News]]|access-date=2008-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20080828060827/http://news.yahoo.com/s/afp/20080821/ts_afp/usitinternetenergychipcompanyintel|archive-date=2008-08-28|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.iht.com/articles/2008/08/21/technology/21intel.php|title=Intel moves to free gadgets of their recharging cords|last=Markoff|first=John|date=2008-08-21|work=[[International Herald Tribune]]|publisher=[[The New York Times Company]]|access-date=2008-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20080822143258/http://www.iht.com/articles/2008/08/21/technology/21intel.php|archive-date=2008-08-22|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==કોર્પોરેટ ઇતિહાસ==
=== ઉત્પત્તિ અને આરંભનાં વર્ષો ===
[[File:Intelheadquarters.jpg|thumb|right|200px|સાન્ટા ક્લેરા, સીએ(CA), યુએસએ(USA)માં ઇન્ટેલનું વડુમથક]]

ગોર્ડોન ઇ. મૂર (&quot;મૂરના કાયદા&quot;થી જાણીતા, એક રસાયણશાસ્ત્રી અને ભૌતિકવિજ્ઞાનવિદ્) અને રોબર્ટ નોયસી(ભૌતિકવિંદ્ અને ઇન્ટીગ્રેટેડ સર્કિટના સહ-શોધક)એ ફેઅરચાઇલ્ડ સેમિકન્ડક્ટર છોડી, તે પછી, 1968માં તે બંનેએ ઇન્ટેલની સ્થાપના કરી હતી. ફેઅરચાઇલ્ડના અસંખ્ય અન્ય કર્મચારીઓ પણ અન્ય [[સિલિકૉન વૅલી|સિલિકોન વેલી]] કંપનીઓમાં સહભાગી બનવા જતા રહ્યા હતા. ઇન્ટેલના ત્રીજો કર્મચારી એન્ડી ગ્રોવ હતા,&lt;ref&gt;કારકૂની ભૂલને કારણે ગ્રોવ અને ચતુર્થ કર્મચારી લેસ્લી એલ. વાડાસઝ કે જેમને ગ્રોવે કામે રાખ્યા હતા તેમનો કર્મચારી નંબર કેવી રીતે બદલાઇ ગયો તે એન્ડ્રુ ગ્રોવનો લેખ સમજાવે છે.&lt;/ref&gt; જેઓ કેમિકલ એન્જિનિયર હતા અને જેમણે 1980ના દાયકાનો મોટા ભાગનો સમય કંપનીને ચલાવી હતી અને 1990ના દાયકામાં ઊંચી વૃદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી હતી. ગ્રોવને હવે કંપનીના મહત્ત્વના કારોબાર અને વ્યૂહાત્મક આગેવાન તરીકે યાદ કરવામાં આવે છે. 1990ના દાયકાના અંત સુધીમાં ઇન્ટેલ વિશ્વમાં અનેક વિશાળ અને સફળ કારોબારો ધરાવતી કંપનીઓમાંની એક હતી.{{Citation needed|date=September 2010|reason=Some statistics needed|date=September 2007}}

===નામનું મૂળ===
તેની સ્થાપના વખતે, ગોર્ડોન મૂર અને રોબર્ટ નોયસી નવી કંપનીનું નામ ''મૂર નોયસી''  રહે તેવું ઇચ્છતા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://download.intel.com/pressroom/kits/events/idffall_2007/TranscriptMoore-Gelsinger.pdf |title=IDF Trancript: Interview with Gordon Moore |publisher=Intel Corporation |date=2007-08-18 |access-date=2009-07-29}}&lt;/ref&gt; જો કે તેનો ઉચ્ચાર, [[wikt:homophone|સમાન ઉચ્ચાર પણ ભિન્ન અર્થ]] ધરાવતા ''મોર નોઇઝ (વધુ ઘોંઘાટ)''  સાથે મળતો આવતો હતો- જે એક ઇલેક્ટ્રોનિક્સ કંપની માટે તદ્દન અયોગ્ય નામ હતું, કેમ કે સામાન્ય રીતે ઇલેક્ટ્રોનિક્સમાં અવાજની અનિચ્છનીય હોય છે અને તેને ખાસ કરીને ખરાબ દરમિયાનગીરી સાથે સાંકળવામાં આવે છે. પોતાની કંપનીને '''Int''' egrated(ઇન્ટીગ્રેટેડ) '''El''' ectronics(ઇલેક્ટ્રોનિક્સ) અથવા ''ઇન્ટેલ''  તરીકે કહેવાનું નક્કી કર્યું તે પહેલાં તેમણે એક વર્ષ એનએમ(NM) ઇલેક્ટ્રોનિક્સના નામનો ઉપયોગ કર્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|title=Intel Corporation|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/289747/Intel-Corporation|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|access-date=2008-11-26}}&lt;/ref&gt; જો કે ઇન્ટેલ પહેલેથી એક હોટેલ શૃંખલાનો ટ્રેડમાર્ક હોવાથી, તેમણે સૌ પ્રથમ આ નામ માટે હક્કોની ખરીદી કરવી પડી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.theinquirer.net/default.aspx?article=42469 |title=Secret of Intel name revealed |publisher=[[The Inquirer]] |author=Theo Valich |date=2007-09-19 |access-date=2007-09-19 |archive-date=2012-06-29 |archive-url=https://archive.is/20120629001528/http://www.theinquirer.net/default.aspx?article=42469 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===પ્રારંભિક ઇતિહાસ===
ઇન્ટેલે વિવિધ અલગ અલગ તબક્કાઓ દરમિયાન વિકાસ સાધ્યો છે. તેની સ્થાપના વખતે, ઇન્ટેલ માત્ર તેની સેમિકન્ડક્ટર બનાવવાની ક્ષમતા દ્વારા અલગ પડતી હતી, અને તેનાં પ્રાથમિક ઉત્પાદનો સ્ટેટિક રેન્ડમ એક્સેસ મેમરી (એસઆરએએમ-SRAM) ચિપ હતી. 1970ના દાયકા દરમિયાન, ઇન્ટેલે તેની ઉત્પાદન પ્રક્રિયાને સુધારી અને વિસ્તારી, અને ઉત્પાદનોની વધુ વ્યાપક ઉત્પાદન શ્રેણી રજૂ કરી તેથી તેના વેપારમાં વૃદ્ધિ થઈ, હજુ પણ વિવિધ મેમરી સાધનોની બાબતે તે પ્રભુત્વ ધરાવે છે.

ઇન્ટેલે 1971માં પ્રથમ વ્યાપારી રીતે ઉપલબ્ધ એવા માઇક્રોપ્રોસેસર (ઇન્ટેલ 4004)નું સર્જન કર્યું અને 1972માં અનેક માઇક્રોકમ્પ્યૂટરોમાંના એકનું સર્જન કર્યું,&lt;ref name=&quot;Intellec-1973&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.old-computers.com/MUSEUM/computer.asp?c=754&amp;st=1 |title=Intel Intellec Series |access-date=2007-07-31 |last=Silberhorn |first=Gottfried |coauthors=Colin Douglas Howell |work=old-computers.com |publisher=OLD-COMPUTERS.COM |archive-date=2010-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100727141838/http://www.old-computers.com/MUSEUM/computer.asp?c=754&amp;st=1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Intel-Product-Timeline&quot;&gt;{{Cite web |url=http://download.intel.com/museum/research/arc_collect/timeline/TimelineDateSort7_05.pdf |title=A chronological list of Intel products. The products are sorted by date. |access-date=2007-07-31 |date=2005-07 |format=PDF |work=Intel museum |publisher=Intel Corporation |archive-url=https://web.archive.org/web/20070809053720/http://download.intel.com/museum/research/arc_collect/timeline/TimelineDateSort7_05.pdf |archive-date=2007-08-09 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1980ના દાયકાના આરંભમાં તેના કારોબારમાં ડાયનેમિક રેન્ડમ એક્સેસ મેમરી ચિપ્સનું પ્રભુત્વ હતું. જો કે જાપાનીઝ સેમિકન્ડક્ટર ઉત્પાદકો દ્વારા વધેલી સ્પર્ધાએ 1983 સુધીમાં આ બજારની નફાકારકતામાં નાટ્યાત્મક ઘટાડો કર્યો, અને આઇબીએમ(IBM) પર્સનલ કમ્પ્યૂટરની અચાનક સફળતાએ તે સમયના સીઇઓ(CEO) ગ્રોવને કંપનીના ધ્યાનને માઇક્રોપ્રોસેસર્સ પર લઇ જવા અને તે કારોબાર મોડેલના મૂળભૂત તબક્કાઓ બદલવા સહમત કર્યા હતા.

1980ના દાયકાના અંતમાં આ નિર્ણય સફળ સાબિત થયો હતો. ઝડપથી વિકસતા જતા પર્સનલ કમ્પ્યૂટર માર્કેટમાં આઇબીએમ(IBM) અને તેના હરીફો માટે માઇક્રોપ્રોસેસર સપ્લાયર તરીકેની પોતાની આકસ્મિક સ્થિતિથી પ્રેરાઇને, ઇન્ટેલે પીસી(PC) ઉદ્યોગના મુખ્ય (અને અત્યંત નફાકારક) હાર્ડવેર સપ્લાયર તરીકેના 10 વર્ષના અણધારી વૃદ્ધિના ગાળા તરફ પ્રયાણ કર્યું હતું.  1990ના દાયકાના અંતમાં, તેની પેન્ટિયમ પ્રોસેસર્સની લીટી ઘરે ઘરે જાણીતી બની ગઇ હતી.

===ઘટતી જતી માગ અને વર્ચસ્વ સામેના પડકારો ===
2000 બાદ, હાઇ-એન્ડ માઇક્રોપ્રોસેસર્સની માંગમાં થતો વધારો ધીમો પડતો ગયો. સ્પર્ધકોમાં એએમડી (AMD) નોંધપાત્ર હતી (ઇન્ટેલની તેના પ્રાથમિક x86 આર્કેટેક્ચર માર્કેટમાં સૌથી મોટી સ્પર્ધક) જેણે નોંધપાત્ર બજાર હિસ્સો સર કર્યો હતો, પ્રારંભમાં લૉ-એન્ડ અને મિડ-રેન્જ પ્રોસેસર્સમાં પરંતુ અંતે તો તમામ પ્રોડક્ટોમાં હિસ્સો સર કર્યો હતો, અને ઇન્ટેલની તેના પ્રમુખ બજારમાંની અગ્રણી સ્થિતિમાં ભારે ઘટાડો થયો હતો.&lt;ref name=&quot;Wong&quot;&gt;{{Cite news|url=http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=20060731&amp;slug=btintelchip31|title=Intel Core 2 Duo a big leap in chip race|last=Wong|first=Nicole|date=2006-07-31|publisher=Seattle Times|access-date=2009-10-15|archive-date=2011-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20111205030002/http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=20060731&amp;slug=btintelchip31|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2000ના દાયકાના પ્રારંભમાં તે વખતના સીઇઓ ક્રેગ બેરેટ્ટે કંપનીના કારોબારને સેમિકન્ડક્ટર્સ ઉપરાંત પણ વિસ્તારવાનો પ્રયત્ન કર્યો હતો, પરંતુ તેમાંની થોડી પ્રવૃત્તિઓ જ અંતે સફળ થઇ હતી.

ઇન્ટેલ પણ અનેક વર્ષો સુધી દાવાઓમાં સંડોવાયેલી રહી હતી. જ્યાં સુધી ઇન્ટેલ અને સેમિકન્ડક્ટર ઇન્ડસ્ટ્રી એસોસિયેશન (એસઆઇએ) દ્વારા 1984ના સેમિકન્ડક્ટર ચિપ પ્રોટેક્શન એક્ટની માંગણી કરવામાં આવી ન હતી ત્યાં સુધી અમેરિકાએ પ્રારંભમાં માઇક્રોપ્રોસેસર ક્ષેત્રવિદ્યા (સર્કીટ લેઆઉટ)સંબંધિત બૌદ્ધિક સંપત્તિ અધિકારોને માન્યતા આપી ન હતી.&lt;ref&gt;ખરડા પરનો સેનેટ અહેવાલ (એસ. રિપો. નં. 425, 98મી કોંગ., 2જી સેસ. (1984)) દર્શાવ્યું હતું:
&lt;blockquote&gt;
સેમિકન્ડક્ટર ઉદ્યોગમાં શોધ અનિવાર્ય છે; ઉદ્યોગના આયુષ્ય અને આરોગ્ય માટે સંશોધન સિદ્ધિઓ આવશ્યક છે. પરંતુ સેમિકન્ડક્ટર ચિપ્સની ડિઝાઇનમાં સંશોધન અને શોધ પર પાયરસી અને બિનસત્તાવાર કોપી કરવા સામે અપૂરતા વર્તમાન કાનૂની રક્ષણનું જોખમ છે. આ મુશ્કેલી કે જે અમેરિકન અર્થતંત્રના આવશ્યક ક્ષેત્રમાં અત્યંત નિર્ણાયક છે તેની પર સેમિકન્ડક્ટર ચિપ પ્રોટેક્શન એક્ટ 1984 દ્વારા ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું છે.  ...[[આ ખરડો] &quot;ચિપ પાયરસી&quot; આ પ્રકારનાં કાર્યોના મૂળ સર્જનકર્તા પાસેથી સેમિકન્ડક્ટર ચિપ પ્રોડક્ટોની બિનસત્તાવાર નકલ અન વિતરણ પર પ્રતિબંધ લાદશે.
&lt;/blockquote&gt;
[http://cases.justia.com/us-court-of-appeals/F2/977/1555/304802/ બ્રૂકટ્રી કોર્પ. વિ. એડવાન્સ્ડ માઇક્રો ડિવાઇસ ઇન્ક.]માં ટાંકવામાં આવેલ, 977 F.2d 1555, 17 (Fed. Cir. 1992). ''બ્રૂકટ્રી'' , 21–22 પણ જુઓ (બિનઅસરકારક કોપીરાઇટ અને પેટન્ટ કાયદો).&lt;/ref&gt; (આ કાયદો પસાર થયા બાદ) 1980ના અને 1990ના દાયકાના અંત ભાગમાં ઇન્ટેલે જે કંપનીઓએ 80386 સીપીયુ(CPU)માં સ્પર્ધક ચિપ્સ વિકસાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો હતો તેમની સામે અદાલતમાં દાવો માંડ્યો હતો.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;&quot;બીલ ગેટ્સ કહે છે&quot;, પૃષ્ઠ 29. ISBN 0-471-40169-2, ISBN 978-0-471-40169-8&lt;/ref&gt; ઇન્ટેલે દાવાઓમાં હારી ગઇ હોય તો પણ, આ કાનૂની દાવાઓને કારણે સ્પર્ધા પર, કાનૂની બિલો સહિત, નોંધપાત્ર અસર પડી હતી.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;&lt;/ref&gt; અવિશ્વાસના આરોપો કે જે 1990ના દાયકાના આરંભથી ઉકળતા રહ્યા હતા અને તે 1991માં ઇન્ટેલની સામે એક અદાલતી દાવાનું કારણ બન્યા હતા, તે 2004માં અને ફરીથી 2005માં પણ, એએમડીએ ઇન્ટેલની સામે ગેરવાજબી સ્પર્ધા સંબંધિત વધુ દાવાઓ કર્યા હોવાથી ફરીથી ફાટી નીકળ્યા હતા.

2005માં, સીઇઓ પાઉલ ઓટેલ્લીનીએ (એન્ટરપ્રાઇસ, ડિજીટલ હોમ, ડિજીટલ હેલ્થ અને મોબિલીટી) પ્લેટફોર્મ પર તેના કોર પ્રોસેસર અને ચિપસેટ પર પુનઃધ્યાન કેન્દ્રિત કરવા માટે કંપનીનું પુનર્ગઠન કર્યું, જેના કારણે 20,000થી વધુ નવા કર્મચારીઓને કામે રાખવા પડ્યા હતા. સપ્ટેમ્બર 2006માં નફો ઘટતો હોવાના કારણે કંપનીએ પુનર્ગઠનની જાહેરાત કરી હતી, જે 10,500 અથવા જુલાઇ 2006માં કુલ શ્રમદળના 10 ટકા જેટલા કર્મચારીઓને લે-ઓફ આપવામાં પરિણમી હતી.

===પુનઃ વેગ પકડવો===
ગુમાવી દીધેલી બજારની સ્થિતિ બળને પુનઃપ્રાપ્ત કરવાની જરૂરિયાતનો સામનો કરતા,&lt;ref name=&quot;Wong&quot;&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.pcper.com/article.php?aid=217&amp;type=expert&amp;pid=5|title=A Detailed Look at Intel's New Core Architecture|last=Shrout|first=Ryan|date=2006-03-08|publisher=PC Perspective|access-date=2009-10-14|archive-date=2006-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20061109062027/http://www.pcper.com/article.php?aid=217&amp;type=expert&amp;pid=5|url-status=dead}} – આ લેખમાં એવી ટિપ્પણી કરવામાં આવી છે કે લેખના દ્રષ્ટિકોણમાં ઇન્ટેલને &quot;વિવિધ વર્ષો&quot; સુધી &quot;તારનાર&quot;ની જરૂર હતી.&lt;/ref&gt; ઇન્ટેલે તેની અગાઉની ટેકનોલોજિકલ અગ્રણી સ્થાન પુનઃપ્રાપ્ત કરવા માટે નવા ઉત્પાદન વિકાસ મોડેલનો પ્રારંભ કર્યો હતો. તેના &quot;ટિક ટોક મોડેલ&quot; તરીકે જાણીતો, આ કાર્યક્રમ માઇક્રોઆર્કિટેક્ચરની શોધ અને પ્રોસેસ શોધના વાર્ષિક ફેરફાર પર આધારિત હતો.

2006માં, ઇન્ટેલે પી6 (P6) અને નેટબર્સ્ટ પ્રોડક્ટોનું ઘટાડેલા ડાઇ કદ (65 એનએમ) સાથે ઉત્પાદન કર્યું હતું. એક વર્ષ બાદ તેણે બહોળા પ્રમાણમાં મળેલા પ્રતિસાદને કારણે તેના કોર આર્કિટેક્ચરનો પ્રારંભ કર્યો હતો;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.zdnet.com/2100-9584_22-148811.html|title=Intel's Core 2 Duo lives up to hype|last=Krazit|first=Tom|date=2006-07-14|publisher=[[ZDNet]] News|access-date=2009-10-15|archive-date=2009-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20090430140419/http://news.zdnet.com/2100-9584_22-148811.html|url-status=dead}} – સીનેટ (CNET)નો નિર્દેશ કરતા, આનંદટેક, શાર્કીઝ એક્સટ્રીમ અને પીસી(PC) મેગ પણ સમાન પ્રકારનાં તારણો પ્રકાશિત કરે છે.&lt;/ref&gt; આ પ્રોડક્ટોને પ્રોસેસરની કામગીરીમાં અપવાદરૂપ સિદ્ધિ તરીકે જોવાતી હતી જેના કારણે કંપનીએ એક જ ઝટકામાં આ ક્ષેત્રે પોતાની મોટા ભાગની આગેવાની પુનઃપ્રાપ્ત કરી લીધી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.hexus.net/content/item.php?item=6184|title=Intel Core 2 Duo/Extreme processor review|last= Sandhu|first=Tarinder|date=2006-07-14|publisher=Hexus technology news &amp; reviews|access-date=2009-10-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.guardian.co.uk/technology/2006/jul/27/comment.insideit|title=Intel raises the bar as AMD drops prices in chip battle|last=Schofield|first=Jack|date=2006-07-27|publisher=The Guardian|access-date=2009-10-15 | location=London}}&lt;/ref&gt; 2008માં, આપણે બીજું &quot;ટીક&quot; જોયું, ઇન્ટેલે પેનરીન માઇક્રોપ્રોસેસરની જાહેરાત કરી હતી, જેમાં 65 એનએમથી ઘટાડીને 45 એનએમ સુધીનો ઘટાડો કરવાની કામગીરી હાથ ધરવામાં આવી હતી અને એક વર્ષ બાદ હકારાત્મક રીતે સમીક્ષા કરેલા પ્રોસેસર નેહાલેમને બહાર આવતા જોયું હતું, ત્યાર બાદ 32 એનએમ પ્રોસેસ સુધીનો સિલિકોન ઘટાડો થયો હતો.

આવું કરનાર ઇન્ટેલ પ્રથમ માઇક્રોપ્રોસેસર કોર્પોરેશન ન હતું. ઉદાહરણ તરીકે, 1996ની આસપાસ ગ્રાફિક્સ ચિપ્સ ડિઝાઇનર્સ એનવિદીયા(nVidia)એ પોતાના કારોબાર પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું હતું અને બજારને પડતી મુશ્કેલીઓમાંથી માર્ગ કાઢવા 6 મહિનાની આંતરિક પ્રોડક્ટ સાયકલ અપનાવી હતી, જેની પ્રોડક્ટોએ બજારની અપેક્ષાએ વારંવાર સારું કામ કર્યું હતું.

===એક્સસ્કેલ(XScale) પ્રોસેસર કારોબારનું વેચાણ===
27 જૂન 2006ના રોજ ઇન્ટેલની એક્સસ્કેલ(XScale) મિલકતોના વેચાણની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી. ઇન્ટેલે માર્વેલ ટેકનોલોજી ગ્રુપને અંદાજિત 600 મિલિયન ડોલર (તે તેમણે 1.6 અબજ ડોલરમાં ખરીદ્યું હતું) રોકડમાં અને અનિશ્ચિત જવાબદારીઓ સહિત વેચવાની સંમતિ દર્શાવી હતી. આ પગલાંથી ઇન્ટેલ પોતાનું ધ્યાન તેના કોર એક્સ86 અને સર્વર કારોબાર આપી શકવા મુક્ત બનતું હતું, 9 નવેમ્બર 2006ના રોજ આ હસ્તાતંરણ પૂર્ણ થયું હતું.&lt;ref name=&quot;XScale&quot;&gt;{{Cite news |first= |last= |coauthors= |title=Marvell buys Intel's handheld processor unit for $600 million |date=2006-06-27 |publisher=CMP Media LLC. |url=http://www.eetimes.com/news/latest/showArticle.jhtml?articleID=189601851 |work=eetimes.com |pages= |access-date=2007-07-12 |language= |archive-date=2007-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929101919/http://www.eetimes.com/news/latest/showArticle.jhtml?articleID=189601851 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===મેકાફી(McAfee) અને ઇનફિનીયોન ટેકનોલોજીઓના વાયરલેસ મોલ્યુશન્સ કારોબારનું સંપાદન===
19 ઓગસ્ટ 2010ના રોજ, ઇન્ટેલે જાહેરાત કરી કે તેણે કમ્પ્યૂટર સિક્યુરિટી ટેકનોલોજીની નિર્માતા મેકાફી(McAfee)ને ખરીદી લેવાનું વિચાર્યું છે.  તેની ખરીદ કિંમત 7.68 અબજ ડોલર હતી અને કંપનીએ જણાવ્યું હતું કે જો સોદો મંજૂર થશે તો નવી પ્રોડક્ટો 2011ના પ્રારંભમાં બજારમાં મૂકવામાં આવશે.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Intel in $7.68bn McAfee takeover|url=http://www.bbc.co.uk/news/business-11025866|publisher=BBC News Online|access-date=19 August 2010|date=19 August 2010}}&lt;/ref&gt; આ સંપાદન ઇન્ફર્મેશન સિક્યુરિટી ઉદ્યોગમાં સૌથી મોટું હતું અને ઇન્ટેલનાં 42 વર્ષના ઇતિહાસમાં પણ સૌથી મોટું હતું. ઇન્ફિનીયોન સોદા સાથે, ઇન્ટેલ કંપનીની ટેકોનોલોજીને ઉપભોક્તા પ્રોડક્ટો જેમ કે લેપ્ટોપ, સ્માર્ટ ફોન, નેટબુક્સ, ટેબ્લેટ્સ અને એમ્બેડેડ કમ્પ્યૂટર્સમાં ઉપયોગમાં લેવા વિચારતી હતી, અંતે તેના વાયરલેસ મોડેમને ઇન્ટેલની સિલિકોન ચિપ્સમાં સંકલિત કરી દેવાના વિચાર સાથે.&lt;ref&gt;[http://www.institutionalinvestor.com/Article.aspx?ArticleID=2726870 ઇન્ટેલના સીઇઓ હસ્તાંતરણ વ્યૂહરચના અંગે જણાવે છે] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120119053058/http://www.institutionalinvestor.com/Article.aspx?ArticleID=2726870 |date=2012-01-19 }}, સંસ્થાકીય રોકાણકાર&lt;/ref&gt; ઇન્ટેલે મેકાફીના સંપાદન માટે 26 જાન્યુઆરી 2011ના રોજ યુરોપીય સંઘની મંજૂરી પ્રાપ્ત કરી હતી. ઇન્ટેલની ચિપ્સ અને પર્સનલ કમ્પ્યૂટર્સના ઉપયોગને રજા આપવા માટે ઇન્ટેલ તેની હરીફ સિક્યુરિટી કંપનીઓને દરેક આવશ્યક માહિતી જોવા મળશે તેવી બાંયધરી આપવા સંમત થયું હતું.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Intel wins conditional approval from EU for McAfee acquisition of $ 7.68 billion|url=http://techshrimp.com/2011/01/26/intel-wins-conditional-approval-from-eu-for-mcafee-acquisition-of-7-68-billion/|publisher=TechShrimp|access-date=26 January 2011|date=26 January 2011}}&lt;/ref&gt;

==પ્રોડક્ટ અને બજાર ઇતિહાસ==
=== એસઆરએએમએસ(SRAMS) અને માઇક્રોપ્રોસેસર ===
કંપનીની પ્રથમ પ્રોડક્ટો શિફ્ટ રજિસ્ટર મેમરી અને રેન્ડમ-એક્સેસ મેમરી સંકલિત સર્કિટ્સ હતી અને ઇન્ટેલ ભારે સ્પર્ધાત્મક એવા ડીઆરએએમ(DRAM), એસઆરએએમ (SRAM), અને આરઓએમ (ROM) બજારોમાં 1970ના દાયકામાં એક અગ્રણી તરીકે વિકસી હતી. તે જ સમયે ઇન્ટેલના એન્જિનિયરો માર્સીયન હોફ્ફ, ફેડેરીકો ફાગ્ગીન, સ્ટેનલી મેઝોર અને માસાતોશી શિમાએ ઇન્ટેલના પહેલવહેલા માઇક્રોપ્રોસેસરની શોધ કરી હતી. મૂળભૂત રીતે જાપાનીઝ કંપની બુસીકોમ માટે, બુસીકોમે અગાઉથી ઉત્પાદિત કરેલા કેલ્ક્યુલેટરમાં અસંખ્ય એએસઆઇસી(ASIC)ને બદલવા માટે વિકસાવવામાં આવેલા ઇન્ટેલ 4004ને સૌપ્રથમ વખત જથ્થાબંધ બજારમાં 15 નવેમ્બર 1971ના રોજ રજૂ કરવામાં આવ્યા, જો કે માઇક્રોપ્રોસેસર 1980ના દાયકાના મધ્ય સુધીમાં ઇન્ટેલનો મુખ્ય કારોબાર બની શક્યા ન હતા. (નોંધ: ઇન્ટેલને સામાન્ય રીતે લગભગ એકી સાથે કરેલી માઇક્રોપ્રોસેસરની શોધ માટે ટેક્સાસ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ્સ સાથે યશ આપવામાં આવે છે.)

===ડીઆરએએમ(DRAM)થી માઇક્રોપ્રોસેસર્સ સુધી===
1983માં પર્સનલ કમ્પ્યૂટર યુગના પ્રારંભથી, જાપાનીઝ મેમરી ચિપ ઉત્પાદકોના કારણે ઇન્ટેલના નફા પર દબાણમાં વધારો થયો હતો અને તે સમયના પ્રેસિડન્ટ એન્ડી ગ્રૂવે કંપનીને માઇક્રોપ્રોસેસર્સ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવા દોરી હતી. ગ્રૂવે આ સંક્રાંતિનું પુસ્તક ''ઓન્લી ધ પેરાનોઇડ સર્વાઇવ'' માં વર્ણન કર્યું છે. ત્યારે ક્રાંતિકારી માનવામાં આવતો વિચાર- લોકપ્રિય 8086 માઇક્રોપ્રોસેસરના અનુગામીઓ માટે એક માત્ર સ્ત્રોત બનવાનો વિચાર તેમની યોજનાનું મહત્ત્વનું પાસું હતો.

ત્યાં સુધી, એક જ સપ્લાયર નિર્ભર રહેવા માટે જટીલ સંકલિત સર્કિટનું ઉત્પાદન પૂરતું વિશ્વસનીય ન હતું, પરંતુ ગ્રૂવે ત્રણ અલગ ભૌગોલિક ફેક્ટરીમાં પ્રોસેસર્સનું ઉત્પાદન કરવાનો પ્રારંભ કર્યો અને ઝીલોગ અને એએમડી(AMD) જેવા સ્પર્ધકોની ચિપ ડિઝાઇન જપ્ત કરી લીધી. જ્યારે 1980 અને 1990ના દાયકાના અંતમાં પીસી(PC) ઉદ્યોગમાં તેજી આવી ત્યારે ઇન્ટેલ મુખ્ય લાભાર્થીઓમાંની એક હતી.

===ઇન્ટેલ એક્સ86 (x86) પ્રોસેસર્સ અન આઇબીએમ પીસી (ઇબ્મ PC)===
[[File:Intel 8742 153056995.jpg|right|thumb|230px|ઇન્ટેલ 8742, 8 બીટ માઇક્રોકંટ્રોલરની ડાઇ, જેમાં સમાન ચિપમાં 12 MHz પર ચાલતાં સીપીયુ(CPU), 128 બાયટ્સ રેમ (RAM), 2048 બાયટ્સ ઇપીરોમ (EPROM), અને I/Oનો સમાવેશ.]]
માઇક્રોપ્રોસેસર પાયાની અગત્યતા હોવા છતાં 4004 અને તેના અનુગામીઓ 8008 અને 8080 ક્યારેય ઇન્ટેલ માટે આવકમાં મોટા પરિબળ રહ્યા નહીં. પછીના પ્રોસેસર તરીકે, 8086 (અને તેના સ્વરૂપ 8088)ને 1978માં પૂર્ણ કરવામાં આવ્યા હતા, ઇન્ટેલે મોટા પાયે માર્કેટિંગ અને વેચાણ ઝુંબેશ શરૂ કરી અને તેના માટે ચિપને &quot;ઓપરેશન ક્રશ&quot; એવું નામ આપવામાં આવ્યું હતું અને શક્ય હોય ત્યાં સુધી વધુમાં વધુ ગ્રાહકો પ્રાપ્ત કરવાનો તેમનો ઇરાદો હતો. એક ડિઝાઇને સફળતા પ્રાપ્ત કરી હતી તે હતી નવા જ સર્જાયેલા આઇબીએમ પીસી (IBM PC) ડિવિઝન, જો કે તેનું મહત્ત્વ તે સમયે સંપૂર્ણપણે સમજી શકાયું ન હતું.

આઇબીએમે 1981માં તેના પર્સનલ કમ્પ્યૂટર રજૂ કર્યાં હતાં અને તેણે ઝડપથી સફળતા પ્રાપ્ત કરી હતી. 1982માં ઇન્ટેલે 80286 માઇક્રોપ્રોસેસરનું સર્જન કર્યું હતું, જે બે વર્ષ બાદ આઇબીએમના પીસી/એટીમાં વાપરવામાં આવ્યું હતું. કોમ્પેક, પ્રથમ આઇબીએમ પીસી &quot;ક્લોન&quot; ઉત્પાદકે, 1985માં ઝડપી 80286 પ્રોસેસર પર આધારિત ડેસ્કટોપ સિસ્ટમનું ઉત્પાદન કર્યું હતું અન 1986માં ઝડપથી પ્રથમ 80386-આધારિત સિસ્ટમનું અનુસરણ કર્યું હતું, જેણે આઇબીએમને પાછળ રાખી હતી અને પીસી સ્વીકાર્ય સિસ્ટમ્સ માટે સ્પર્ધાત્મક બજારની સ્થાપના કરી હતી અને ઇન્ટેલને મહત્ત્વના પૂરજાઓના સપ્લાયર તરીકે સ્થાપિત કરી હતી.

1975માં કંપનીએ અત્યંત વિકસિત એવા 32 બીટ માઇક્રોપ્રોસેસરને વિકસાવવા માટેનો પ્રોજેક્ટ શરૂ કર્યો હતો, જે અંતે 1981માં ઇન્ટેલ આઇએપીએક્સ(iAPX) 432 તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો. આ પ્રોજેક્ટ પણ ઘણો મહત્ત્વાકાંક્ષી હતો અને પ્રોસેસર ક્યારેય તેના કામગીરી લક્ષ્યાંકોને પહોંચી વળવા સક્ષમ બન્યું ન હતુ અને તે બજારમાં નિષ્ફળ ગયું હતું. ઇન્ટેલે તેના બદલે એક્સ86(x86) આર્કિટેક્ચરને 32 બીટ સુધી વિસ્તાર્યું હતું.&lt;ref&gt;{{Cite web
  |last=Maliniak
  |first=Lisa
  |title=Ten Notable Flops: Learning From Mistakes
  |work=Electronic Design Online
  |date=October 21, 2002
  |url=http://electronicdesign.com/Articles/Index.cfm?AD=1&amp;ArticleID=2839
  |access-date=2007-11-27
  |archive-date=2008-12-16
  |archive-url=https://web.archive.org/web/20081216121817/http://electronicdesign.com/Articles/Index.cfm?AD=1&amp;ArticleID=2839
  |url-status=dead
  }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
  |last=Dvorak
  |first=John C.
  |authorlink=John C. Dvorak
  |title=What Ever Happened to... Intel's Dream Chip?
  |work=
  |date=February 1997
  |url=http://www.brouhaha.com/~eric/retrocomputing/intel/iapx432/dreamchip.html
  |access-date=2007-11-27
  |archive-date=2007-10-18
  |archive-url=https://web.archive.org/web/20071018060554/http://www.brouhaha.com/~eric/retrocomputing/intel/iapx432/dreamchip.html
  |url-status=dead
  }}&lt;/ref&gt;

====386 માઇક્રોપ્રોસેસર====
આ ગાળા દરમિયાન એન્ડ્રુ ગ્રૂવે નાટ્યાત્મક રીતે કંપનીને પુનઃમાર્ગદર્શિત કરી હતી, જેમાં તેનો મોટા ભાગનો ડીઆરએએમ(DRAM)નો કારોબાર બંધ કરી દીધો હતો અને માઇક્રોપ્રોસેસર કારોબારના સ્રોતોને માર્ગદર્શન આપ્યું હતું. કદાચ &quot;એકમાત્ર સ્રોત&quot; 386 માઇક્રોપ્રોસેસરનો તેમનો નિર્ણય ભારે મહત્ત્વ ધરાવે છે. તે પહેલાં, માઇક્રોપ્રોસેસર ઉત્પાદન તેના પ્રાથમિક તબક્કામાં હતું અને ઉત્પાદન મુશ્કેલીઓએ ઉત્પાદનમાં સતત ઘટાડો કર્યો હતો કે બંધ કરી દીધું હતું, જે ગ્રાહકોને આપવાના પુરવઠામાં અંતરાય ઊભો કરતું હતું. આ જોખમને પહોંચી વળવા આ ગ્રાહકોએ ખાસ કરીને એવો આગ્રહ સેવ્યો હતો કે અનેક ઉત્પાદકો ચિપ્સનું ઉત્પાદન કરે જેથી તેઓ સતત પુરવઠો રહેશે તેની ખાતરી પ્રાપ્ત કરી શકે. 8080 અને 8086-શ્રેણીના માઇક્રોપ્રોસેસર્સનું વિવિધ કંપનીઓમાં ખાસ કરીને એએમડી દ્વારા ઉત્પાદન કરવામાં આવ્યું હતું. ગ્રૂવે 386 ડિઝાઇનનો અન્ય ઉત્પાદકોને પરવાનો નહી આપવાનો નિર્ણય કર્યો, તેના બદલે ત્રણ અલગ ભૌગોલિક વિસ્તારોમાં જેમ કે સાન્ટા ક્લેરા, કેલિફોર્નિયા; હિલ્સબોરો, ઓરેગોનમાં ફેક્ટરીઓમાં ઉત્પાદન કરવાનું નક્કી કર્યું હતું; અને ફોનિક્સ, ચાંડલરના પેટાભાગ એરિઝોનામાં તેમનું ઉત્પાદન કરવાનો નિર્ણય કર્યો,અને ગ્રાહકોને ખાતરી આપી કે તે સતત પુરવઠો પૂરો પાડશે. કોમેપ્કના ડેસ્કપ્રો 386એ 386ને આગવી સીપીયુ પસંદગી તરીકે સ્થાપિત કરતાં ઇન્ટેલે તેના સપ્લાયર તરીકે વિશિષ્ટ સ્રોતની નજીકની સ્થિતિ પ્રાપ્ત કરી હતી. આમાંથી મળતા નફાને ઊંચી કામગીરી વાળી ચિપ ડિઝાઇનો અને ઊંચી કામગીરી વાળી ઉત્પાદન ક્ષમતાઓ તરફ વાળવામાં આવ્યો હતો, જે ઇન્ટેલને 1990ના દાયકાના પ્રારંભમાં બિનવિવાદાસ્પદ આગેવાનીની સ્થિતિ પર રહેવા આગળ ધકેલતો હતો.

====486, પેન્ટિયમ અને ઇટાનિયમ====
ઇન્ટેલે 1989માં 486 માઇક્રોપ્રોસેસરની રજૂઆત કરી હતી અને 1990માં બીજી ડિઝાઇન ટીમની ઔપચારિક રીતે સ્થાપના કરી હતી, જેણે સમાંતર રીતે &quot;P5&quot; અને &quot;P6&quot; કોડ નામના પ્રોસેસર્સની ડિઝાઇન કરી હતી અને આ પ્રકારની ડિઝાઇને અગાઉ જેમ ચારથી પાંચ વર્ષો લીધા હતા તેનાથી વિરુદ્ધ દર બે વર્ષે મોટા નવા પ્રોસેસર પૂરા પાડવાનું વચન આપ્યું હતું. P5 અગાઉ &quot;ઓપરેશન બાયસાયકલ&quot; તરીકે ઓળખાતી હતી, જે પ્રોસેસરની સાયકલનો નિર્દેશ આપે છે. P5ની 1993માં ઇન્ટેલ પેન્ટિયમ તરીકે રજૂઆત કરવામાં આવી હતી, જે અગાઉના ભાગના ક્રમાંકો માટે નોંધણીવાળા ટ્રેડમાર્કનો પૂરક હતો (ક્રમાંકો, જેમ કે 486ને ટ્રેડમાર્ક તરીકે નોંધવું મુશ્કેલ છે). ત્યાર બાદ 1995માં P6 પેન્ટિયમ પ્રો તરીકે આવ્યું હતું અને તે 1997માં સુધારીને પેન્ટિયમ II થયું હતું. નવા આર્કિટેક્ચરને સાન્ટા ક્લેરા, કેલિફોર્નિયા અને હિલ્સબોરો, ઓરેગોનમાં વારાફરતી વિકસાવવામાં આવ્યા હતા.

સાન્ટા ક્લેરા ડિઝાઇન ટીમે 1993માં એક્સ (x86) આર્કિટેક્ચરના અનુગામી અને &quot;P7&quot; કોડનામવાળાની વિચારણા કરી હતી. પ્રથમ પ્રયત્ન એક વર્ષ બાદ પડતો મૂકવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ હ્યુવલેટ પેકાર્ડના એન્જિનીયરો સાથેના એક સહકાર કાર્યક્રમમાં ઝડપથી પુનઃ સજીવન કરવામાં આવ્યો હતો, જો કે ઇન્ટેલે તરત જ પ્રાથમિક ડિઝાઇન જવાબદારી લઇ લીધી હતી. આઇએ-64 (IA-64) 64-બીટ આર્કિટેક્ચરનું પરિણમેલું અમલીકરણ ઇટાનિયમ હતું, અંતે જૂન 2001માં રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું.  ઇટાનિયમની કામગીરી આધારિત વારસો એક્સ 86 (x86) કોડ આશાઓને પરિપૂર્ણ કરી શક્યો નહીં અને તે મૂળ એક્સ86 (x86) આર્કિટેક્ચરના સંદર્ભમાં 64 બીટ વિસ્તરણો સાથે અસરકારક રીતે સ્પર્ધા કરવામાં નિષ્ફળ ગયો, જે એક્સ86-64 (x86-64) નામનો હતો અને એએમડી દ્વારા રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો. (જો કે ઇન્ટેલ '''ઇન્ટેલ 64''' , જે અગાઉ '''ઇએમ64ટી (EM64T)'''  હતું તેનો ઉપયોગ કરે છે). 2009માં પણ ઇન્ટેલે ઇટાનિયમને વિકસાવવાનું અને કામે લગાડવાનું ચાલુ રાખ્યું હતું.

હિલ્સબોરો ટીમે વિલામેટ્ટી પ્રોસેસર્સ (કોડ નામ P67 અને P68)ની ડિઝાઇન કરી હતી, જેનું પેન્ટિયમ 4 તરીકે માર્કેટિંગ કરવામાં આવ્યું હતું.

====પેન્ટિયમની ખામી====
{{Main|Pentium FDIV bug}}
જૂન 1994માં ઇન્ટેલના એન્જિનિયરોએ P5 પેન્ટિયમ માઇક્રોપ્રોસેસરમાં ફ્લોટીંગ-પોઇન્ટ મેથ સબસેક્શનમાં ક્ષતિ શોધી કાઢી હતી.  ચોક્કસ ડેટા નિર્ભરતા સ્થિતિ હેઠળ ફ્લોટીંગ પોઇન્ટ ડિવિઝન કામગીરીનાં પરિણામોના ઓછી માત્રાના બીટ્સ ખોટા હતા, આ ક્ષતિ ફ્લોટીંગ પોઇન્ટ કામગીરીઓમાં ઝડપથી વિકાસ પામે છે અને પછીની ગણતરીઓમાં મોટી ભૂલ લાવે છે. ઇન્ટેલે ભવિષ્યના ચિપ સુધારામાં આ ભૂલને સુધારી હતી, પરંતુ તેને જાહેર કરવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. {{Citation needed|date=July 2007}}

ઓક્ટોબર 1994માં લિંચબર્ગ કૉલેજ ખાતે ગણિતના અધ્યાપક ડો. થોમસ નાઇસલીએ સ્વતંત્ર રીતે બગની શોધ કરી હતી અને ઇન્ટેલ પાસેથી તેમની પૂછપરછનો કોઇ પ્રતિભાવ ન મળતાં 30 ઓક્ટોબરે ઇન્ટરનેટ પર સંદેશો મોકલ્યો હતો.&lt;ref name=&quot;Nicely-email&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.emery.com/bizstuff/nicely.htm |title=Dr. Thomas Nicely's Pentium email |access-date=2007-07-12 |last=Nicely |first=Dr. Thomas R. |date=1994-10-30 |publisher=Vince Emery Productions |archive-date=2007-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070724110652/http://www.emery.com/bizstuff/nicely.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; બગનો શબ્દ ઝડપથી [[ઇન્ટરનેટ|ઇન્ટરનેટ]] પર ફેલાયો હતો અને ત્યાર બાદ ઉદ્યોગ અને અખબારોમાં પણ ફેલાયો હતો. બગની નકલ કરવી સરેરાશ વપરાશકર્તા માટે સરળ હોવાથી (ક્રમાંકોની શ્રેણી કે જેને ઓએસ કેલ્ક્યુલેટરમાં ભૂલ દર્શાવવા માટે એન્ટર કરી શકાય), ઇન્ટેલના તે નજીવી છે અને &quot;છાપભૂલ પણ નથી&quot; તેવા નિવેદનનો ઘણા કમ્પ્યૂટર વપરાશકર્તાઓએ સ્વીકાર કર્યો ન હતો. 1994માં આભારપ્રવચનમાં, ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સમાં પત્રકાર જોહ્ન માર્કોફ્ફે એક ફકરો લખ્યો હતો, જે ભૂલ પર પ્રકાશ પાડતો હતો. ઇન્ટેલે તેનું વલણ બદલ્યું અને દરેક ચિપને બદલી નાખવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો, તેમજ ઝડપથી મોટી અંતિમ-વપરરાશકર્તા સહાય સંસ્થાની સ્થાપના કરી. આ બાબત ઇન્ટેલની 1994ની આવક સામે 500 મિલિયન ડોલરના દંડમાં પરિણમી હતી.

વધુમાં ધારણાથી વિરુદ્ધ &quot;પેન્ટિયમ ક્ષતિ&quot;ની ઘટના પણ ઘટી હતી, ઇન્ટેલનો તે પ્રત્યેનો પ્રતિભાવ અને આસપાસનાં માધ્યમોમાં આવેલા સમાચારે ઇન્ટેલને એક ટેકનોલોજી સપ્લાયર તરીકે જ નહીં પરંતુ સામાન્ય રીતે અજાણ એવા મોટા ભાગના કમ્પ્યૂટર-વપરાશકર્તાથી લઇને ઘરગથ્થુ વપરાશકારોમાં જાણીતી કરી હતી. અંતર્ગથનના કામમાં યોગ્ય રહેલી &quot;ઇન્ટેલ ઇનસાઇડ&quot; ઝુંબેશમાં, આ પ્રકરણને ઇન્ટેલ માટે હકારાત્મક હોવાનું મનાય છે, જેમાં તેણે અંતિમ-વપરાશકર્તા લક્ષી પોતાની કેટલીક કારોબાર પદ્ધતિઓમાં ફેરફાર કર્યો હતો અને નોંધપાત્ર માત્રામાં જાહેર જાગૃત્તિનું સર્જન કરીને પોતાની છેલ્લી નકારાત્મક છાપને દૂર કરી હતી.&lt;ref&gt;ગ્રોવ, એન્ડ્રુ અને બર્ગલમેન, રોબર્ટ; ''સ્ટ્રેટેજી ઈઝ ડેસ્ટિનીઃ હાઉ સ્ટ્રેટેજી-મેકિંગ શેપ્સ અ કંપનીઝ ફ્યુચર (વ્યૂહરચના નિયતિ છે: વ્યૂહરચનાનું ઘડતર કંપનીના ભવિષ્યને કેવી રીતે આકાર આપે છે)'' , 2001, ફ્રી પ્રેસ&lt;/ref&gt;

====ઇન્ટેલ ઇનસાઇડ, ઇન્ટેલ સિસ્ટમ્સ ડિવિઝન અને ઇન્ટેલ આર્કિટેક્ચર લેબ્સ====
આ ગાળા દરમિયાન ઇન્ટેલે બે મોટા ટેકારૂપ કાર્યક્રમો હાથ ધર્યા હતા જેણે તેમના પ્રોસેસર્સની સફળતાની બાંયધરીમાં સહાય કરી હતી. પ્રથમ બહોળા પ્રમાણમાં જાણીતુ છેઃ 1991  &quot;ઇન્ટેલ ઇનસાઇડ&quot; માર્કેટિંગ અને બ્રાન્ડિંગ ઝુંબેશ. સમાવિષ્ટ પૂરજાઓના બ્રાન્ડિંગનો ખ્યાલ તે સમયે નવો હતો, જેમાં ફક્ત ન્યુટ્રાસ્વીટ અને અન્ય થોડાઓએ પ્રયત્ન કર્યો હતો. &lt;ref&gt;{{Cite book|author=Richard S. Tedlow|title=Andy Grove: The Life and Times of an American Business Icon|url=http://books.google.com/books?id=zQamXENAalkC&amp;pg=RA1-PA256|page=256|year=2007|isbn=9781591841821}}&lt;/ref&gt; આ ઝુંબેશે ઇન્ટેલને સ્થાપિત કરી હતી, જે પીસી(PC) ઉદ્યોગની બહાર ઘરગથથુ નામ તરીકે એક ઘટકના સપ્લાયર તરીકે જ ઓછી જાણીતી હતી. બીજા કાર્યક્રમ ઓછો જાણીતો છે: ઇન્ટેલના સિસ્ટમ્સ જૂથનો પ્રારંભ થયો હતો, જે પીસી(PC)ના &quot;મધરબોર્ડઝ&quot;, પર્સનલ કમ્પ્યૂટરના મુખ્ય બોર્ડના કોમ્પોનન્ટનું અન જેમાં પ્રોસેસર (સીપીયુ) (CPU) અને મેમરી (આરએએમ)(RAM) ચિપ્સ પ્લગ થયેલા હોય છે તેનું ઉત્પાદન કરે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Wilson |first=Tracy V. |url=http://computer.howstuffworks.com/motherboard.htm |title=HowStuffWorks &quot;How Motherboards Work&quot; |publisher=Computer.howstuffworks.com |date= |access-date=2010-07-29}}&lt;/ref&gt; તેના થોડા સમય બાદ, ઇન્ટેલે ઝડપથી વિસ્તરતી જતી ડઝન જેટલી પીસી(PC) ક્લોન કંપનીઓ માટે સંપૂર્ણ કંફ્યૂગર્ડ &quot;વ્હાઇટ બોક્સ&quot; સિસ્ટમ્સનું ઉત્પાદન શરૂ કર્યું.{{Citation needed|date=May 2009}} 1990ના દાયકાના મધ્યની વ્યસ્ત સિઝનમાં, ઇન્ટેલે તમામ પીસી(PC)ના 15 ટકાથી વધુનું ઉત્પાદન કર્યું હતું, જેના કારણે તે સમયની ત્રીજી સૌથી મોટી સપ્લાયર બની ગઇ હતી.{{Citation needed|date=May 2009}}

1990ના દાયકા દરમિયાનમાં, ઇન્ટેલની આર્કિટેક્ચર લેબ (આઇએએલ-IAL) પર્સનલ કમ્પ્યૂટરના મોટા ભાગના હાર્ડવેરની શોધ માટે જવાબદાર હતી, તેમાં પીસીઆઇ(PCI) બસ, પીસીઆઇ(PCI) એક્સપ્રેસ (પીસીઆઇઈ-PCIe) બસ, યુનિવર્સલ સિરીયલ બસ (યુએસબી-USB), બ્લૂટૂથ વાયરલેસ ઇન્ટરકનેક્ટ, અને હવે આગવું સ્થાન{{Citation needed|date=May 2009}} ધરાવતા મલ્ટીપ્રોસેસર સર્વરોના આર્કિટેક્ચરનો સમાવેશ થાય છે.{{Clarify|date=May 2009}} આઇએએલ(IAL)ના સોફ્ટવર પ્રયત્નોના ભાગે વધુ મિશ્ર નસીબ આવ્યું હતું; તેના વિડીયો અને ગ્રાફિક્સ એ સોફ્ટવેર ડિજીટલ વીડીયોના વિકાસ માટે અગત્યના હતા, પરંતુ બાદમાં તેના પ્રયત્નો માઇક્રોસોફ્ટ તરફની સ્પર્ધાને કારણે ઢંકાઇ ગયા હતા. ઇન્ટેલ અને માઇક્રોસોફ્ટ વચ્ચેની સ્પર્ધાનો આઇએએલ(IAL)ના વાઇસ પ્રેસિડન્ટ સ્ટીવન મેકગેડીના માઇક્રોસોફ્ટ અવિશ્વાસ દાવાના સંબોધનમાં ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો.

===સુપરકમ્પ્યૂટર્સ===
હાયપરક્યુબ ક્ષેત્રવિદ્યામાં જોડાયેલા ઇન્ટેલ માઇક્રોપ્રોસેસર્સના આધારે પેરેલલ કમ્પ્યૂટર્સની ડિઝાઇન અને ઉત્પાદન કરવાના ઉદ્દેશથી ઇન્ટેલ સાયન્ટિફિક કમ્પ્યૂટર્સ ડિવિઝનની સ્થાપના 1984માં જસ્ટીન રેટનર દ્વારા કરવામાં આવી હતી.&lt;ref name=&quot;wilson-1994&quot;&gt;{{cite web|last=Wilson|first=Gregory|title=The History of the Development of Parallel Computing|url=http://ei.cs.vt.edu/~history/Parallel.html|access-date=11 November 2010|year=1994}}&lt;/ref&gt; 1992માં આ નામ બદલાઇને ઇન્ટેલ સુપરકોમ્પ્યુટીંગ સિસ્ટમ્સ ડિવિઝન થઇ ગયું હતું અને આઇવેર્પ(iWarp) આર્કિટેક્ચરના વિકાસને પણ તેની હેઠળ મૂકવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref name=&quot;cmu-iwarp&quot;&gt;{{cite web|title=iWarp Project|url=http://www-2.cs.cmu.edu/afs/cs/project/iwarp/archive/WWW-pages/iwarp.html|publisher=[[Carnegie Mellon University]]|access-date=11 November 2010}}&lt;/ref&gt; આ ડિવિઝને વિવિધ સુપરકમ્પ્યૂટર સિસ્ટમ્સની ડિઝાઇન કરી હતી, જેમાં ઇન્ટેલ આઇપીએસસી (iPSC)/1, આઇપીએસસી/2 (iPSC/2), આઇપીએસસી/860 (iPSC/860), પેરાગોન અને એએસસીઆઇ રેડનો પણ સમાવેશ થાય છે.

===સ્પર્ધા, અવિશ્વાસ અને જાસૂસી===
{{See also|AMD v. Intel}}
પ્રભુત્વની બાબતનો અંત લાવવા માટે બે પરિબળો એકઠા થઇ ગયાં હતાં: 2000માં શરૂ થયેલી પીસી(PC)ની માંગ વૃદ્ધિમાં ઘટાડો અને નીચા ખર્ચવાળા પીસી(PC)નો ઉદય. 1990ના દાયકાના અંતમાં માઇક્રોપ્રોસેસર કામગીરીએ એ સીપીયુ(CPU) પાવર માટે સોફ્ટવેરની માગને ઘટાડી દીધી હતી.  ઊંચી કક્ષાના સર્વર સિસ્ટમ્સ અને સોફ્ટવેર ઉપરાંત &quot;ડોટ કોમ પરપોટા&quot;ના અંત સાથે ઘટી ગયેલી માંગને લીધે 2000 બાદ ઉપભોક્તા સિસ્ટમો વધતી જતી નીચા ખર્ચવાળી સિસ્ટમો પર અસરકારક રીતે ધસી ગઈ હતી. અત્યાર સુધીમાં સૌથી વધુ શક્તિશાળી પ્રોસેસર્સનું ઉત્પાદન કરવાની ઇન્ટેલની વ્યૂહરચના અને તેમના પુરોગામીઓના વિનાશમાં અસ્થિરતા ઊભી થઇ હતી,{{Citation needed|date=May 2009}} જેના કારણે સ્પર્ધકો માટે ઝડપી લાભની તકો ઊભી કરી હતી, તેમાં ખાસ કરીને એએમડી(AMD)નો સમાવેશ થાય છે. તેના કારણે પ્રોસેસર લાઇનની નફાકારકતામાં{{Citation needed|date=May 2009}} ઘટાડો થયો હતો અને ઇન્ટેલના પીસી(PC) હાર્ડવેર પરના અણધાર્યા પ્રભુત્વનો અંત આવ્યો હતો. {{Citation needed|date=July 2007}}

ઇન્ટેલના એક્સ86(x86) માઇક્રોપ્રોસેસર બજારમાં પ્રભુત્વને કારણે વર્ષો સુધી અવિશ્વાસ ભંગના અસંખ્ય આરોપો થયા હતા, જેમાં 1980ના દાયકાના અંતમાં અને 1999માં, એમ બન્નેમાં એફટીસી(FTC)ની તપાસનો સમાવેશ થાય છે અને દિવાની કાર્યવાહીઓ જેમ કે ડિજીટલ ઇક્વીપમેન્ટ કોર્પોરેશન (ડીઇસી-DEC) અને ઇન્ટરગ્રાફ દ્વારા પેટન્ટ દાવાનો સમાવેશ થાય છે. ઇન્ટેલના બજાર પરનો પ્રભાવ (એક સમયે {{When|date=May 2009}} તે 32 બીટ એક્સ86(x86) માઇક્રોપ્રોસેસર્સમાં 85 ટકાથી વધુ બજાર હિસ્સો ધરાવતી હતી) તેમ જ ઇન્ટેલની કઠિન કાનૂની પદ્ધતિઓ (જેમ કે તેનો પીસી(PC) ઉત્પાદકોની વિરુદ્ધમાં પ્રચલિત નહીં તેવો 338 પેટન્ટ દાવો)&lt;ref&gt;{{Cite news |first=Richard |last=McCausland |coauthors= |title=Counterpunch: Amx86 buyers get 'legal aid.' – Advanced Micro Devices offers legal aid to manufactures of Amx86-based machines warned by Intel Corp. to take out patent licenses |date=1993-05-24 |publisher=LookSmart Ltd. |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m0EKF/is_n1964_v39/ai_13901771 |work=FindArticles |pages= |access-date=2007-07-12 |language= |archive-url=https://archive.today/20120711223700/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0EKF/is_n1964_v39/ai_13901771/ |archive-date=2012-07-11 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; એમ બન્નેએ તેને દોષારોપણ માટેનું આકર્ષક લક્ષ્યાંક બનાવી, પરંતુ થોડા દાવાઓમાં ક્યારેક પણ કોઈની પણ સામે હોઈ શકે છે. {{Clarify|date=May 2009}}

ઔદ્યોગિક જાસૂસીનો કિસ્સો 1995માં ઉદ્ભવ્યો હતો જેમાં ઇન્ટેલ અને એએમડી(AMD) બન્ને સંડોવાયેલા હતા. એક [[આર્જેન્ટીના|આર્જેન્ટાઇન]] બીલ ગાએડ, અગાઉ એએમડીના અને ઇન્ટેલના એરિઝોનાના, એમ બંનેના પ્લાન્ટ ખાતે નોકરી કરતા હતા, આઇ486 અને P5 પેન્ટિયમની ડિઝાઇન એએમડી અને ચોક્કસ વિદેશી સત્તાઓને વેચતી વખતે 1993માં તેમની ધરપકડ થઇ હતી.&lt;ref name=&quot;intel-spy&quot;&gt;{{Cite news|first= |last= |coauthors= |title=Worker Pleads Not Guilty in Intel Spy Case |date=1995-10-20 |publisher=[[The New York Times Company]] |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE7D81239F933A15753C1A963958260 |work=[[The New York Times]] |pages= |access-date=2007-07-12 |language=}}&lt;/ref&gt; ગાયેડે ઇન્ટેલ ખાતે તેના કમ્પ્યૂટર સ્ક્રીન પરથી ડેટાની વિડીયોટેપ ઉતારી હતી અને તે એએમડી(AMD)ને મેલ કરી હતી, જેની તાત્કાલિક ઇન્ટેલ અને સત્તાવાળાઓને જાણ થઈ હતી, જે ગાએડની ધરપકડમાં પરિણમી હતી. ગાએડ ગુનેગાર સાબિત થયો હતો, જૂન 1996માં તેને 33 મહિના માટે જેલમાં મોકલી અપાયો હતો.&lt;ref name=&quot;Guillermo Gaede&quot;&gt;{{Cite news|first= |last= |coauthors= |title=Ex-Intel Engineer Sentenced to Prison Term |date=1996-06-25 |publisher=[[The New York Times Company]] |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E01E0DE1239F936A15755C0A960958260 |work=[[The New York Times]] |pages= |access-date=2007-07-12 |language=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Guilty&quot;&gt;{{Cite news |first= |last= |coauthors= |title=Ex-Intel employee pleads guilty – Guillermo Gaede pleads guilty to stealing Intel trade secrets – Industry Legal Issue |date=1996-03-25 |publisher=LookSmart, Ltd. |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m0EKF/is_n2109_v42/ai_18135525 |work=findarticles.com |pages= |access-date=2007-07-12 |language= |archive-date=2008-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080310062012/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0EKF/is_n2109_v42/ai_18135525 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===એપ્પલ સાથે ભાગીદારી===

{{details|Apple–Intel transition}}

6 જૂન 2005માં, એપ્પલના સીઇઓ(CEO) સ્ટીવ જોબ્સે જાહેરાત કરી હતી કે એપ્પલ તેના લાંબા ગાળાની પસંદગી એવા પાવરપીસી આર્કિટેક્ચરમાંથી ઇન્ટેલ એક્સ86 (x86) આર્કિટેક્ચરમાં સ્થળાતંર કરશે, કેમ કે ભવિષ્યની પાવરપીસીની યોજના એપ્પલની જરૂરિયાતોને સંતોષી શકશે નહીં.  ઇન્ટેલના સીપીયુને સમાવતા પ્રથમ મેકિન્ટોશ કમ્પ્યૂટર્સની જાહેરાત 10 જાન્યુઆરી 2006ના રોજ કરવામાં આવી હતી અને એપ્પલ અને તેના મેક્સ ઉપભોક્તાની સમગ્ર લાઇન ઓગસ્ટ 2006ના પ્રારંભ સુધીમાં ઇન્ટેલના પ્રોસેસર્સ પર ચાલતી થઈ હતી.  એપ્પલ એક્સસર્વ સર્વરને ઇન્ટેલ ક્ઝેઓન(Xeon) પ્રોસેસર્સ વડે નવેમ્બર 2006થી સુધારવામાં આવ્યા હતા, અને તેને એપ્પલના મેક પ્રો સમાન કંફ્યૂગરેશનમાં જ આપવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;newmacs&quot;&gt;[https://archive.is/20121205231533/http://news.com.com/Jobs+New+Intel+Macs+are+screamers/2100-7354_3-6025409.html જોબ્સ: ન્યુ ઇન્ટેલ મેક્સ આર 'સ્ક્રીમર્સ'] news.com&lt;/ref&gt;

===કોર 2 ડ્યૂઓ જાહેરાત વિવાદ===
2007માં કંપનીએ તેના કોર 2 ડ્યૂઓ પ્રોસેસર માટેની પ્રિન્ટ જાહેરાત પ્રસિદ્ધ કરી હતી, જેમાં બાજુમાં આવેલી ઓફિસ પાસે છ આફ્રિકન દોડવીરો કૌકેશિયન પુરુષોને ઘૂંટણીયે પડતા દેખાય છે (દોડવીરો દ્વારા શરૂના બ્લોક્સમાં લેવામાં આવેલા પોસ્ટર દ્વારા). ઇન્ટેલ કોર્પોરેટ માર્કેટિંગના વાઇસ પ્રેસિડન્ટ નેન્સી ભગતના અનુસાર સામાન્ય લોકોને આ જાહેરાત &quot;બિનસંવેદનશીલ અન અપમાનજનક&quot; લાગી હતી.&lt;ref name=&quot;Intel-ad blog&quot;&gt;{{Cite web |url=http://blogs.intel.com/views/2007/07/sprinter_ad.html |title=Views@Intel – Sprinter Ad (Blog post) |access-date=2007-08-09 |last=Bhagat |first=Nancy |date=2007-07-31 |work=blogs.intel.com |publisher=Intel Corporation |archive-date=2007-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070820070329/http://blogs.intel.com/views/2007/07/sprinter_ad.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; આ ઝુંબેશને ઝડપથી પાછી ખેંચી લેવામાં આવી હતી અને વિવિધ ઇન્ટેલ એક્ઝિક્યુટિવોએ કોર્પોરેટ વેબસાઇટ પર જાહેરમાં માફી માગી હતી.&lt;ref name=&quot;Intel-ad 2007-08&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.intel.com/news/sprintad.htm?iid=search |title=Apologies from Intel for Sprinter Ad |access-date=2007-08-09 |last=MacDonald |first=Don |work=Intel Corporation |archive-date=2008-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080202081025/http://www.intel.com/news/sprintad.htm?iid=search |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===ક્લાસમેટ પીસી(PC)===
ઇન્ટેલનું ક્લાસમેટ પીસી(PC) કંપનીનું પ્રથમ ઓછા ખર્ચવાળું નેટબુક કમ્પ્યૂટર છે.

==કોર્પોરેટ બાબતો==
સપ્ટેમ્બર 2006માં, ઇન્ટેલમાં આશરે 100,000 કર્મચારીઓ અને વિશ્વભરમાં 200 જેટલી સવલતો હતી. 2005માં તેની આવક 38.8 અબજ ડોલર હતી અને ફોર્ચ્યુન 500માં તેનો ક્રમ 49મો હતો. તેના શેરનો સંકેત આઇએનટીસી (INTC) છે, જે નાસડેક (NASDAQ) પર નોંધણી થયેલ છે. ફેબ્રુઆરી 2009ના રોજ ઇન્ટેલના સૌથી મોટા ગ્રાહકો હ્યુવલેટ પેકાર્ડ અને ડેલ હતા. &lt;ref&gt;{{Cite news|author=Dan Nystedt|title=HP Overtakes Dell as Intel's Largest Customer|url=http://www.pcworld.com/article/160080/hp_overtakes_dell_as_intels_largest_customer.html|date=2009-02-24|access-date=2009-02-24|work=[[PC World (magazine)|PC World]]|archive-date=2009-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090225204220/http://www.pcworld.com/article/160080/hp_overtakes_dell_as_intels_largest_customer.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

===આગેવાની અને કોર્પોરેટ માળખું===
રોબર્ટ નોયસી ઇન્ટેલની 1968માં સ્થાપના સમયના સીઇઓ(CEO) હતા, ત્યાર બાદ 1975માં તેના સહ સ્થાપક ગોર્ડન મૂર હતા. એન્ડી ગ્રોવ 1979માં કંપનીના પ્રેસિડન્ટ બન્યા હતા અને જ્યારે મૂરે ચેરમેન બન્યા ત્યારે સીઇઓ(CEO)ના પદનો ઉમેરો કરવામાં આવ્યો હતો. 1998માં ગ્રૂવ, મૂરેના ચેરમેન તરીકે અનુગામી બન્યા હતા અને ક્રેગ બેરેટ, પહેલેથી જ કંપનીના પ્રેસિડન્ટ બન્યા હતા. 18 મેના રોજ બેરેટ કંપનીનું શાસન પાઉલ ઓટેલીનીના હાથમાં સોંપ્યુ હતું, જેઓ અગાઉ મૂળ આઇબીએમ પીસી(PC)માં ઇન્ટેલની ડિઝાઇન જીત માટે જવાબદાર હતા. બોર્ડ ઓફ ડિરેક્ટર્સે ઓટેલિનીને સીઇઓ(CEO) તરીકે ચૂંટી કાઢ્યા હતા અને બોર્ડના ચેરમેન તરીકે ગ્રૂવનું સ્થાન બેરેટે લીધું હતું. ગ્રૂવ ચેરમેનના પદ પરથી ઊતરી ગયા હતા પરંતુ, તેમને ખાસ સલાહકાર તરીકે ચાલુ રાખવામાં આવ્યા હતા. મે 2009માં, બેરેટ ચેરમેન તરીકે ઊતરી ગયા હતા અને જેને શો બોર્ડના નવા ચેરમેન તરીકે ચૂંટાયા હતા.

ઇન્ટેલના બોર્ડ ઓફ ડિરેક્ટર્સના પ્રવર્તમાન સભ્યોમાં ક્રેગ બેરેટ, ચાર્લેન બાર્શેફસ્કાય, સુસાન ડેકર, જેમ્સ ગુઝી, રીડ હંટ, પાઉલ ઓટેલિની, જેમ્સ પ્લુમર, ડેવીડ પોટ્રુક, જેન શો, જોહ્ન થોર્નટોન અને ડેવીડ યોફી છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.intel.com/pressroom/bod.htm |title=Intel Board of Directors |access-date=2007-09-15}}&lt;/ref&gt;

===રોજગારી===
{{Ref improve section|date=October 2008}}
[[File:Intel Costa 12 2007 SJO 105b.jpg|thumb|ઇન્ટેલની કોસ્ટા રિકામાં રહેલી માઇક્રોપ્રોસેસર સવલતને 20 ટકાની કોસ્ટા રિકન નિકાસ અને દેશની આંતરિક આવકના 4.9 ટકા માટે જવાબદાર ગણવામાં આવી હતી. &lt;ref&gt;[96]&lt;/ref&gt;]]

કંપની ખાસ કરીને તેના એક્ઝિક્યુટિવ જૂથમાં ખૂબ જુસ્સાપૂર્વક પ્રોત્સાહન આપે છે. કંપનીઓ બહારના સીઇઓ(CEO)થી બચીને દૂર રહેવાનું વલણ જાળવી રાખ્યું છે.  પાઉલ ઓટેલિનીએ જ્યારે સીઇઓની ભૂમિકા શરૂ કરી ત્યારે તેઓ કંપનીની 30 વર્ષથી ઘડાયેલી વ્યક્તિ હતા. કંપનીના તમામ ટોચના હોદ્દાવાળી વ્યક્તિઓએ, કંપનીની સાથે વર્ષો સુધી કામ કર્યા પછી રેન્ક દ્વારા વિકાસ કર્યો છે.  ઘણા કિસ્સાઓમાં ઇન્ટેલના ટોચના એક્ઝિક્યુટિવોએ તેમની સમગ્ર કામગીરી કારકીર્દી ઇન્ટેલ સાથે વીતાવી છે, જે અસ્થિર સિલિકોન વેલીમાં ભાગ્યે જ બનતી ઘટના છે {{Citation needed|date=January 2009}}.

ઇન્ટેલ તેના સીઇઓ(CEO) 65 વર્ષની વયે પહોંચે ત્યારે ફરજિયાત નિવૃત્ત નીતિ ધરાવે છે, એન્ડી ગ્રૂવ 62 વર્ષે, જ્યારે રોબર્ટ નોયસી અને ગોર્ડન મૂરે 58 વર્ષે નિવૃત્ત થયા હતા. ગ્રૂવ ચેરમેન તરીકે અને બોર્ડ ઓફ ડિરેક્ટર્સના સભ્ય તરીકે 2005માં 68 વર્ષની ઉંમરે નિવૃત્ત થયા હતા.

કોઇની પણ પાસે ઓફિસ નથી; દરેક જણ, ઓટેલિની પણ ક્યુબિકલમાં બેસે છે. આવી ડિઝાઇન કર્મચારીઓમાં સમતાવાદની પ્રેરણા આપવા માટે કરવામાં આવી છે, પરંતુ કેટલાક નવા કામે રાખેલાઓને આ ફેરફાર સાથે અનુકૂળ થવામાં મુશ્કેલી નડતી હોય છે{{Citation needed|date=January 2009}}. આ નીતિમાં ઇન્ટેલ એકલી જ નથી. ડેલ કમ્પ્યૂટર્સ, હ્યુવલેટ પેકાર્ડ અને એનવીઆઇડીઆઇએ (NVIDIA) પણ ઓફિસ નહીં-ની નીતિ ધરાવે છે.

કંપનીનું વડુમથક કેલિફોર્નિયાની સિલિકોન વેલીમાં આવેલું છે અને વિશ્વભરમાં કામગીરી ધરાવે છે. કેલિફોર્નિયાની બહાર, કંપની ચીન, કોસ્ટા રિકા, [[મલેશિયા|મલેશિયા]], [[ઈઝરાયલ|ઇઝરાયેલ]], [[આયરલેંડનું ગણતંત્ર|આયર્લેન્ડ]], [[ભારત|ભારત]], [[રશિયા|રશિયા]] અને [[વિએટનામ|વિયેતનામ]] તેમ જ 63 દેશો અને પ્રાંતોમાં આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે સવલતો ધરાવે છે.  યુ.એસ.(U.S.)માં ઇન્ટેલ કેલિફોર્નિયા, કોલોરાડો, મેસ્સાચ્યુસેટ્સ, એરિઝોના, ન્યુ મેક્સિકો, ઓરેગોન, ટેક્સાસ, વોશિંગ્ટન, અને ઉતાહમાં મોટી સંખ્યામાં કર્મચારીઓને રોજગારી આપે છે. ઓરેગોનમાં ઇન્ટેલ રાજ્યની સૌથી મોટી રોજગારદાતા છે, જે મુખ્યત્વે હિલ્સબોરોમાં જ 15,000થી વધુ કર્મચારીઓ ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;businessprofile&quot;&gt;સુહ, એલિઝાબેથ. [http://www.oregonlive.com/special/oregonian/index.ssf?/base/news/1192589730189230.xml&amp;amp;coll=7 ઓરેગોનના સૌથી મોટા રોજગારદાતાનું ઘર અને ઘણું બધું.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061822/http://www.oregonlive.com/special/oregonian/index.ssf?/base/news/1192589730189230.xml&amp;coll=7 |date=2016-03-04 }} ''ધ ઓરેગોનિયન'' , 28 ઓક્ટોબર, 2007.&lt;/ref&gt; કંપની ન્યુ મેક્સિકોમાં સૌથી મોટી ઔદ્યોગિક રોજગારદાતા છે, જ્યારે એરિઝોનામં કંપની 10,000થી વધુ કર્મચારીઓ ધરાવે છે, ઇન્ટેલ આયર્લેન્ડમાં પણ સૌથી મોટી રોજગારદાતા છે, જ્યાં તે 5,000થી વધુ કર્મચારીઓ ધરાવે છે. 

====વૈવિધ્યતાની પહેલ====
ઇન્ટેલ વૈવિધ્યતા પહેલ ધરાવે છે, જેમાં કર્મચારી વૈવિધ્યતા જૂથો તેમ જ સપ્લાયર વૈવિધ્યતા કાર્યક્રમોનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;Intel Diversity&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.intel.com/jobs/diversity/index.htm |title=Jobs at Intel – Diversity |access-date=2007-07-28 |work=intel.com |publisher=Intel Corporation }}&lt;/ref&gt; કર્મચારી વૈવિધ્યતા જૂથો ધરાવતી અન્ય કંપનીઓની જેમ તેઓ જાતિ અને રાષ્ટ્રીયતા આધારિત તેમ જ જાતીય ઓળખ અને ધર્મ અનુસાર જૂથોનો સમાવેશ કરે છે. 1994માં, ઇન્ટેલે સૌથી પહેલાં કોર્પોરેટ જગતના સમલૈંગિક(પુરુષ), સમલૈંગિક(સ્ત્રી), ઉભયલિંગી અને ટ્રાન્સજેન્ડર કર્મચારી જૂથોને મંજૂરી આપી હતી, અને તે &lt;ref name=&quot;gay&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.intelglbt.org/ |title=ઇન્ટેલ ગે, લેસ્બિયન, બાઈસેક્સ્યુઅલ અથવા ટ્રાન્સજેન્ડર એમ્પ્લોયીઝ હોમ પેજ |access-date=2011-06-24 |archive-date=2007-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070209204620/http://www.intelglbt.org/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; મુસ્લિમ કર્મચારી જૂથ,&lt;ref name=&quot;IMEG&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.intel.com/jobs/diversity/people/emplgroups.htm?grp=13 |title=Jobs at Intel – Diversity, Employee Groups (Intel Muslim Employee Group) |access-date=2007-07-28 |work=Intel Corporation |archive-url=https://web.archive.org/web/20060624003954/http://www.intel.com/jobs/diversity/people/emplgroups.htm?grp=13 |archive-date=2006-06-24 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; યહૂદી કર્મચારી જૂથ,&lt;ref name=&quot;IJC&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.intel.com/jobs/diversity/people/emplgroups.htm?grp=11 |title=Jobs at Intel – Diversity, Employee Groups (Intel Jewish Community) |access-date=2007-07-28 |work=Intel Corporation |archive-url=https://web.archive.org/web/20080202081009/http://www.intel.com/jobs/diversity/people/emplgroups.htm?grp=11 |archive-date=2008-02-02 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; અને બાઇબલ આધારિત ખ્રિસ્તી જૂથને ટેકો આપે છે.&lt;ref name=&quot;IBCN&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.intel.com/jobs/diversity/people/emplgroups.htm?grp=7 |title=Jobs at Intel – Diversity, Employee Groups (Intel Bible-Based Christian Network) |access-date=2007-07-28 |work=Intel Corporation |archive-url=https://web.archive.org/web/20070311222133/http://www.intel.com/jobs/diversity/people/emplgroups.htm?grp=7 |archive-date=2007-03-11 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IBCN website&quot;&gt;[http://ibcn.org/ ઇન્ટેલ બાઇબલ આધારિત ક્રિશ્ચિયન નેટવર્ક (આઈબીસીએન-IBCN) વેબસાઇટ]&lt;/ref&gt;

ઇન્ટેલે 2002માં માનવ અધિકાર ઝુંબેશ દ્વારા જાહેર કરાયેલ પ્રથમ કોર્પોરેટ ઇક્વાલિટી ઇન્ડેક્સ (કોર્પોરેટ સમાનતા સૂચકાંક) પર 100 ટકા રેટીંગ પ્રાપ્ત કર્યું હતું. તેણે આ રેટીંગ 2003 અને 2004માં જાળવી રાખ્યું હતું. વધુમાં, 2005માં વર્કિંગ મધર મેગેઝિન દ્વારા કામ કરતી માતાઓ માટેની 100 શ્રેષ્ઠ કંપનીઓમાંની એક તરીકે તેનું નામ મૂકવામાં આવ્યું હતું. 

===શાળા માટે અનુદાન===
રિયો રાંચો, ન્યુ મેક્સિકો, ઇન્ટેલ અગ્રણી રોજગારદાતા છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Wireless company dumps Rio Rancho|url=http://www.usatoday.com/tech/wireless/data/2004-08-18-usurf-dumps-rio-rancho_x.htm|work=[[USA Today]]|date=2004-08-18|access-date=2009-02-28}}&lt;/ref&gt; 1997માં, સેન્ડોવલ કાઉન્ટી[[ અને ઇન્ટેલ કોર્પોરેશન વચ્ચેની સામુદાયિક ભાગીદારીથી [[રિયો રાંચો હાઇ સ્કુલ]] માટે અનુદાન આપીને શાળા બાંધવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.riorancho.com/rrsch.html |title=RIO RANCHO school district |publisher=Riorancho.com |date= |access-date=2010-07-29 |archive-date=2011-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110104235135/http://www.riorancho.com/rrsch.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.intel.com/community/newmexico/media.htm |title=Intel in Your Community - New Mexico - News Room |publisher=Intel.com |date= |access-date=2010-07-29 |archive-date=2009-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090228004507/http://www.intel.com/community/newmexico/media.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;]]

===નાણાકીય બાબતો===
[[File:Intc-hist-price-1986-2006.png|left|300px|thumb|ઇન્ટેલના શેરનો ભાવ, નવે 1986-નવે 2006]]
ઇન્ટેલનું બજાર મૂડીકરણ 85.67 અબજ ડોલર છે. (11 મે 2009). જાહેર રીતે તેનું નાસદેક પર આઇએનટીસી(INTC)ના સંકેત સાથે ટ્રેડીંગ થાય છે. બહોળા પ્રમાણમાં ફેલાયેલા શેરો, નીચે જણાવેલા નિર્દેશાંકો ઇન્ટેલના શેરો ધરાવે છે: ડાઉ જોન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીયલ એવરેજ, એસએન્ડપી 500, નાસદેક-100, રશેલ 1000 નિર્દેશાંક, રશેલ 1000 ગ્રોવ્થ ઇન્ડેક્સ, એસઓએક્સ (પીએચએલએક્સ સેમિકન્ડક્ટર સેકટર), અને જીએસટીઆઇ સોફ્ટવેર નિર્દેશાંક.

15 જુલાઇ, 2008ના રોજ, ઇન્ટેલે જાહેરાત કરી હતી કે કંપનીએ 2008ના બીજા ત્રિમાસિક ગાળા(Q2)માં ઇતિહાસમાં સૌથી વધુ કમાણી પ્રાપ્ત કરી છે. &lt;ref&gt;[http://arstechnica.com/news.ars/post/20080715-intel-posts-record-breaking-q2-earnings.html ઇન્ટેલે વિક્રમ તોડતાં Q2 આવકો પ્રાપ્ત કરી હતી]&lt;/ref&gt;
{{-}}

===જાહેરાત અને બ્રાંડ વ્યવસ્થાપન===
{{Ref improve section|date=May 2008}}

ઇન્ટેલ તેની લાંબા ગાળાથી ચાલી રહેલી ''ઇન્ટેલ ઇનસાઇડ''  ઝુંબેશને કારણે વિશ્વમાં ભારે ઓળખ ધરાવતી કમ્પ્યૂટર્ બ્રાંડોમાંની એક પુરવાર થઇ છે. 1991માં શરૂ થયેલી આ ઝુંબેશ,&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Intel Inside Program: Anatomy of a Brand Campaign|url=http://www.intel.com/pressroom/intel_inside.htm|work=Intel Corporation|access-date=2008-05-12}}&lt;/ref&gt;નું સર્જન ઇન્ટેલના માર્કેટિંગ મેનેજર ડેનીસ કાર્ટર દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Intel Inside Program|url=http://www.intel.com/pressroom/intel_inside.htm|work=Intel}}&lt;/ref&gt; તેના પછીના વર્ષે પાંચ કડીઓવાળું જાહેરખબર-જોડકણું રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું અને કંપનીની 130મી વર્ષગાંઠ સુધીમાં તે વિશ્વભરમાં 130 દેશોમાં ગુંજતું થયું છે. ''''ઇન્ટેલ ઇનસાઇડ''' ' ઝુંબેશ માટે પ્રારંભિક બ્રાન્ડિંગ એજન્સી સોલ્ટ લેક સિટીની ડાહલિનસ્મિથવ્હાઇટ એડવર્ટાઇઝીંગ હતી. ઇન્ટેલનો ''ઘૂમરાતો''  લોગો એ ડાહલિનસ્મિથવ્હાઇટ આર્ટ ડિરેક્ટર સ્ટીવ ગ્રીગનું ઇન્ટેલના પ્રેસિડન્ટ અને સીઇઓ એન્ડી ગ્રૂવના નિદર્શન હેઠળનું કાર્ય હતું.

''ઇન્ટેલ ઇનસાઇડ''  જાહેરાત ઝુંબેશે જાહેર બ્રાન્ડ નિષ્ઠાની અને ઉપભોક્તા કમ્પ્યૂટર્સમાં ઇન્ટેલ પ્રોસેસર્સની સતર્કતાની ગરજ પૂરી પાડી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Intel plans a huge fall campaign for Pentium, its latest and most powerful computer chip.|url=http://www.nytimes.com/1994/08/24/business/media-business-advertising-intel-plans-huge-fall-campaign-for-pentium-its-latest.html | first=Stuart | last=Elliott | date=1994-08-24 | work=The New York Times}}&lt;/ref&gt; ઇન્ટેલે ''ઇન્ટેલ ઇનસાઇડ''  લોગો અને ટૂંકા જોડકણાનો ઉપયોગ કરનારા કેટલાક જાહેરાતકર્તાઓને અમુક ખર્ચ એ જાહેરાત પેટે ચૂકવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Intel mulls branding for handheld chips |url=http://news.cnet.com/Intel-mulls-branding-for-handheld-chips/2100-1041_3-1014468.html}}&lt;/ref&gt;

====લોગો====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:80%&quot;
|+ ઇન્ટેલ બ્રાન્ડ લોગો
|-
!મુખ્ય લોગો
! style=&quot;width:10%&quot;|તારીખ
!સબસેટ લોગો
! style=&quot;width:10%&quot;|તારીખ
! style=&quot;width:50%&quot;|નોંધ
|- style=&quot;background:white&quot;
|  rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center&quot;|[[File:Intel Logo.svg|100px]]
|  rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center&quot;| 1968–2005
|  style=&quot;text-align:center&quot;|[[File:Intel Inside Logo (1991-2006).svg|100px]]
|  style=&quot;text-align:center&quot;|1991–2003
| મૂળ &quot;ઇન્ટેલ ઇનસાઇડ&quot; લોગો.
|- style=&quot;background:white&quot;
|  style=&quot;text-align:center&quot;|[[File:Intelinsidemodified.PNG|100px]]
|  style=&quot;text-align:center&quot;|2003–2005
| હજુ પણ '''ઇન્ટેલ ઇનસાઇડ'''  લોગો તરીકે, પરંતુ મૂળભૂત ઇન્ટેલના લોગોને ઇન્ટેલ &quot;ઇ(e)&quot; સાથે મેળવવા માટે બદલવામાં આવ્યો હતો અને ટાઇપફેસ બદલવામાં આવ્યા હતા.
|- style=&quot;background:white&quot;
|  rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center&quot;|
|  rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center&quot;|2005-વર્તમાન
|  style=&quot;text-align:center&quot;|[[File:Intel Core Duo.png|100px|ઇન્ટેલ કોર ડ્યૂઓ બ્રાન્ડનો લોગો]]
|  style=&quot;text-align:center&quot;|2006–2009
| [[File:Intel Leap ahead.png|right|100px]]ઇન્ટેલે નવા લોગો '''ઇન્ટેલ'''  અને સૂત્ર ''લિપ અહેડ'' ની તરફેણમાં ઇન્ટેલ ઇનસાઇડને દૂર કર્યો હતો.  '''''ઇનસાઇડ'' ''' ને છૂટ્ટું પાડવામાં આવ્યું, નવો લોગો સ્પષ્ટ રીતે ઇન્ટેલ ઇનસાઇડ લોગો પરથી પ્રેરિત છે. ટાઇપફેસ નિયો સેન્સ ઇન્ટેલનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
|- style=&quot;background:white&quot;
|  style=&quot;text-align:center&quot;|[[File:Intel Inside 2009.png|100px]]
|  style=&quot;text-align:center&quot;|(2009-હાલમાં)
|  '''''ઇનસાઇડ'' '''  ટ્રેડમાર્ક સાથે વર્તમાન '''ઇન્ટેલ'''  લોગો. i3, i5, i7, એટોમ અને ક્ઝેઓન આ લોગોનો ઉપયોગ કરે છે.
|}

2006માં ઇન્ટેલે ઓપન સ્પેશિફિકેશન પ્લેટફોર્મના પ્રોત્સાહનોને સેન્ટ્રીનોથી આગળ વધાર્યા હતા, જેથી વીવ મિડીયા સેન્ટર પીસી(PC) અને બિઝનેસ ડેસ્કટોપ ઇન્ટેલ વીપ્રો (vPro)નો સમાવેશ કરી શકાય.

જાન્યુઆરી 2006ના મધ્યમાં ઇન્ટેલે એવી જાહેરાત કરી હતી કે તેઓ પ્રોસેસર્સમાંથી લાંબા ગાળાથી ચાલી આવતા નામ ''પેન્ટિયમ'' ને પડતું મૂકે છે. પેન્ટિયમ નામનો ઉપયોગ પહેલાં P5 કોર ઇન્ટેલ પ્રોસેસર્સ(પેન્ટ એ P5માં 5નો ઉલ્લેખ કરે છે)નો ઉલ્લેખ કરવામાં થતો હતો અને તે કોર્ટના ચુકાદા સાથે છેતરપિંડી કરીને કરવામાં આવ્યું હતું, જે ક્રમાંક જોડાયેલા હોય તેવા ટ્રેડમાર્કીંગ સામે મનાઇ ફરમાવતો હતો, જેથી સ્પર્ધકો પણ તેમના પ્રોસેસર્સને સમાન નામથી બોલાવી શકે, જેમ કે પહેલાં 386 અને 486 પ્રોસેસર્સમાં થયું હતું.  (તે બન્નેની આઇબીએમ(IBM) અને એએમડી(AMD) દ્વારા નકલ ઉત્પાદિત કરવામાં આવી હતી). જ્યારે નવી યોનાહ ચિપ્સ, બ્રાન્ડેડ કોર સોલો અને કોર ડ્યૂઓને રજૂ કરવામાં આવ્યા ત્યારે મોબાઇલ પ્રોસેસર્સમાંથી તેમણે પેન્ટિયમ નામ કાઢી નાખ્યું હતું. જ્યારે કોર 2 પ્રોસેસર્સ શ્રેણી રજૂ કરવામાં આવી ત્યારે ડેસ્કટોપ પ્રોસેસર્સને બદલી નાખવામાં આવ્યા હતા.

ઇન્ટેલના પ્રવક્તાના અનુસાર 2009ના અનુસાર કોઇ પણ વ્યક્તિ સેલેરોન વિશે સારું-વધુ સારું-શ્રેષ્ઠની દ્રષ્ટિએ વિચારી શકે છે, જેમ કે સેલેરોન સારુ હતું, પેન્ટિયમ વધુ સારું અને ઇન્ટેલ કોર પરિવાર એ શ્રેષ્ઠતા દર્શાવે છે, જે કંપની પૂરી પાડી શકે છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.pcworld.com/article/166973/intels_chip_renaming_strategy_meets_resistance.html|title=Intel's Chip Renaming Strategy Meets Resistance|last=Shah|first=Agam|work=[[PC World (magazine)|PC World]]|access-date=2009-06-22|archive-date=2009-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20090622062304/http://www.pcworld.com/article/166973/intels_chip_renaming_strategy_meets_resistance.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2008માં ઇન્ટેલે તેની ઇન્ટેલ ઇનસાઇડ ઝુંબેશ પરના ભારને ટેલિવિઝન અને પ્રિન્ટ જેવા પરંપરાગત માધ્યમથી નવા માધ્યમ જેમ કે ઇન્ટરનેટ તરફ સ્થળાંતર કરવાનું વિચાર્યું હતું.&lt;ref name=&quot;IHT&quot;&gt;&lt;/ref&gt; કંપનીને તેના કો-ઓપ(co-op) કાર્યક્રમમાં પૂરા પાડવામાં આવતા નાણાંમાથી ઓછામાં ઓછા 35 ટકા જેટલી રકમ ઓનલાઇન માર્કેટિંગ માટે વાપરવામાં આવે તેવી જરૂરિયાત ઇન્ટેલે વ્યક્ત કરી હતી.&lt;ref name=&quot;IHT&quot;&gt;{{Cite news |first=Stuart |last=Elliott |coauthors= |title='Intel inside' ad campaign shifts focus to the Web |date=2007-10-11 |publisher=[[The New York Times Company]] |url=http://www.iht.com/articles/2007/10/11/business/adco.php?WT.mc_id=atomtechnology |work=[[International Herald Tribune]] |access-date=2007-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080220214446/http://www.iht.com/articles/2007/10/11/business/adco.php?WT.mc_id=atomtechnology |archive-date=2008-02-20 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

કેટલાક કલાકારોએ ઇન્ટેલ બ્રાન્ડ સંસ્કૃતિને તેમનાં કાર્યોમાં ગૂંથી લીધી હતી. ઉદાહરણ તરીકે, ''ઈવિલ ઇનસાઇડ''  સ્ટિકરો,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.stickergiant.com/Merchant2/merchant.mvc?Screen=PROD&amp;Product_Code=rst105 |title=ઇવિલ ઇનસાઇડ સ્ટિકર્સ: વિનયલ સ્ટિકર |access-date=2021-07-09 |archive-date=2008-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081216121347/http://www.stickergiant.com/Merchant2/merchant.mvc?Screen=PROD&amp;Product_Code=rst105 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ''ઇન્ટેલ ઇનસાઇડ, ઇડિયોટ આઉટસાઇડ''  &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://jokewallpaper.info/yerinjoke2003/html/165.php |title=JokeWalpaper.info ઇન્ટેલ ઇનસાઇડ, ઇડિયટ આઉટસાઇડ |access-date=2011-06-24 |archive-date=2010-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101117160757/http://jokewallpaper.info/yerinjoke2003/html/165.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; અને ''આર.આઇ.પી. ઇન્ટેલ ઇનસાઇડ''  સાથેનો કબર પરની નિશાનીરૂપેનો પત્થર&lt;ref name=&quot;Inquirer 2006-04-11&quot;&gt;{{Cite news |first= |last= |coauthors= |title=IBM leads semiconductor plot against Intel |date=2006-04-11 |publisher=[[The Inquirer]] |url=http://www.theinquirer.net/?article=30912 |work=theinquirer.net |pages= |access-date=2008-01-07 |language= |archive-date=2006-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060412203909/http://www.theinquirer.net/?article=30912 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. ટેરી પ્રેટચેટ્ટની ડિસ્કવર્લ્ડ પુસ્તકોના સુપરકમ્પ્યૂટર હેક્સ પરના સ્ટિકરને &quot;એન્થિલ ઇનસાઇડ&quot; એમ વંચાય છે.

====સોનિક (ધ્વનિ) લોગો====
વિખ્યાત D♭&amp;nbsp; D♭&amp;nbsp; G♭&amp;nbsp; D♭&amp;nbsp; A♭ ટૂંકું જોડકણું, સોનિક(ધ્વનિ) લોગો, ટેગ, ઓડિયો  નેમોનિક(સ્મૃતિસહાયક) ''([http://www.uspto.gov/go/kids/soundex/75332744.mp3 સોનિક લોગોની એમપી3 ફાઇલ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090510215923/http://www.uspto.gov/go/kids/soundex/75332744.mp3 |date=2009-05-10 }})''  મુસિકવર્ગન્યુજેન દ્વારા ઉત્પન્ન કરવામાં આવી હતી અને ઓસ્ટ્રિયન 1980ના દાયકાના સેમ્પલીંગ બ્રાન્ડ એડલવેઇસમાંથી વોલ્તેર વેર્ઝોવા દ્વારા લખવામાં આવી હતી.&lt;ref name=&quot;jingle&quot;&gt;{{Cite news|author=[[Paul Morley]]|title=Boot me up, Dessie|url=http://observer.guardian.co.uk/print/0,3858,4774366-111639,00.html|work=[[The Observer]]|publisher=[[Guardian Media Group]]|date=2003-10-19|access-date=2009-01-17|location=London|archive-date=2008-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080205232833/http://observer.guardian.co.uk/print/0,3858,4774366-111639,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; પેન્ટિયમ III, પેન્ટિયમ 4, અને કોર પ્રોસેસર્સ કે જે હજુ પણ સમાન ટૂંકું જોડકણું ધરાવે છે, તેની રજૂઆતથી સોનિક લોગોના સૂરમાં ભારે ફેરફાર કરવામાં આવ્યા હતા.

====નામ વ્યૂહરચના====
પ્રવક્તા બીલ કાલ્ડરના અનુસાર 2009થી ઇન્ટેલે ફક્ત સેલેરોન બ્રાન્ડ, નેટબુક્સ માટે એટોમ બ્રાન્ડ અને વ્યવસાયો માટે વીપીઆરઓ (vPro) લાઇનઅપ જાળવી રાખી છે.&lt;ref name=&quot;Mag&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.pcmag.com/article2/0,2817,2348923,00.asp|title=Intel Simplifying its Processor Branding|last=Hachman|first=Mark|date=2009-06-17|work=[[PC Magazine]]|access-date=2009-07-06}}&lt;/ref&gt; આગામી પ્રોસેસર્સ ઇન્ટેલ કોર બ્રાન્ડ ધરાવતા હશે પરંતુ તે ઇનટેલ કોર i7 અથવા કોર i3 તરીકે જ તેમના બજાર વિભાગના આધારે ઓળખાશે.&lt;ref name=&quot;Mag&quot;&gt;&lt;/ref&gt; વીપીઆરઓ (vPro) પ્રોડક્ટસમાં ઇન્ટેલ કોર i7 અથવા ઇન્ટેલ કોર i5 વીપીઆરઓ (vPro) નામનો સમાવેશ થશે.&lt;ref name=&quot;Mag&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

2010માં શરૂ થયેલા &quot;સેન્ટ્રીનો&quot;ને ઇન્ટેલના વાઇમેક્સ (WiMAX) અને વાઇ-ફાઇ (Wi-Fi) ટેકનોલોજી માટે લાગુ પડાશે; તે પીસી(PC) બ્રાન્ડ તરીકે રહેશે નહીં.&lt;ref name=&quot;Mag&quot;&gt;&lt;/ref&gt; વખતો વખત સ્થાન લેનારી આ એક ક્રાંતિકારી પ્રક્રિયા રહેશે, સંક્રાતિ કાળ દરમિયાન જૂના સહિત એક કરતાં વધુ બ્રાન્ડો બજારમાં રહેશે તે વાતને ઇન્ટેલ સમર્થન આપે છે.&lt;ref name=&quot;Mag&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

====આઇટી મેનેજર 3: અદ્ગષ્ટ પરિબળો====
[[IT Manager 3: Unseen Forces|આઇટી મેનેજર III: અદ્ગષ્ટ પરિબળો]] એ વેબ આધારિત ઇન્ટેલની આઇટી નકલવાળી રમત છે. તેમાં તમે કંપનીના આઇટી વિભાગનું સંચાલન કરો છો. તેનો લક્ષ્યાંક ટેકનોલોજી અને કુશળતા લાગુ પાડવાનો છે, જેથી કંપનીને નાના કારોબારમાંથી વૈશ્વિક સાહસમાં વિકસાવી શકાય.

===ઓપન સોર્સ સપોર્ટ (મુક્ત સ્રોત સહાય)===
ઇન્ટેલ ઓપન સોર્સ સમુદાયોમાં નોંધપાત્ર ભાગીદારી ધરાવે છે. ઉદાહરણ તરીકે, 2006માં ઇન્ટેલે એમઆઇટી (MIT) પરવાના વાળા X.org ડ્રાઇવરોની ચિપસેટ્સના i965 ફેમિલીના તેમના સંકલિત ગ્રાફિક કાર્ડને રજૂ કર્યા હતા. ઇન્ટેલે કેટલાક નેટવર્કીંગ કાર્ડઝ માટે ફ્રીબીએસડી(FreeBSD) ડ્રાઇવરો રજૂ કર્યા હતા,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.freebsd.org/cgi/man.cgi?query=em |title=FreeBSD Kernel Interfaces Manual |access-date=2007-08-05 |date=2005-11-27 |work=freebsd.org |publisher=The FreeBSD Project }}&lt;/ref&gt; જે બીએસડી(BSD)-સ્વીકૃત પરવાના હેઠળ ઉપલબ્ધ હતા, જેને ઓપનબીએસડી(OpenBSD) માટે પણ લાગુ પાડવામાં આવ્યા હતા. ઇન્ટેલે 23 એપ્રિલ 2009 સુધી મોબલીન પ્રોજેક્ટ, તેમણે જ્યાં સુધી લિનક્સ ફાઉન્ડેશનને પ્રોજેક્ટ સોંપ્યો નહીં ત્યાં સુધી ચલાવ્યો હતો. ઇન્ટેલ વધુમાં ''લેસવોટ્સ.ઓઆરજી (LessWatts.org)''  ઝુંબેશો પણ ચલાવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.lesswatts.org/about.php |title=LessWatts.org વિશે |access-date=2011-06-24 |archive-date=2008-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080603083454/http://www.lesswatts.org/about.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

2005માં પીઆરઓ/વાયરલેસ 2100, 2200બીજી/2225બીજી/2915એબીજી અને 3945 એબીજી તરીકે ઓળખાતી પ્રોડક્ટોની રજૂઆત બાદ, ચલાવવા માટેના વાયરલેસ ડિવાઇસ માટે ઓપરેટિંગ સિસ્ટમમાં સમાવી જ શકાય તેવા ફર્મવેર માટેના વિનામૂલ્યે પુનઃવિતરણ હક્કોની મંજૂરી નહીં આપવા બદલ ઇન્ટેલની ટીકા કરવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite news|first=Sam |last=Varghese |coauthors= |title=OpenBSD to support more wireless chipsets |date=2005-03-01 |publisher=The Age Company Ltd |url=http://www.theage.com.au/articles/2005/03/01/1109546842718.html |work=theage.com.au |pages= |access-date=2007-08-05 |language= | location=Melbourne}}&lt;/ref&gt; તેના પરિણામે, ઇન્ટેલ બાયનરી ફર્મવેરને ઓપન સોર્સ સમુદાયને સ્વીકાર્ય બનાવવાની શરતો પર વિનામૂલ્યે ઓપરેટિંગ સિસ્ટમ પૂરી પાડવા માટે ઝુંબેશનું લક્ષ્યાંક બની ગઇ હતી. લિનસ્પાયર-લિનક્સના સર્જક  માઇકેલ રોબર્ટસને એ મુશ્કેલ સ્થિતિ પર ભાર મૂક્યો હતો કે ઇન્ટેલ તેમના મોટા ગ્રાહક માઇક્રોસોફ્ટને મુશ્કેલી ઊભી થાય તેવું કરવા માગતી નહીં હોવાથી ઓપન સોર્સ રજૂ કરવાની તૈયારીમાં હતી.&lt;ref name=&quot;M.Robertson&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.michaelrobertson.com/archive.php?minute_id=56 |title=Is Intel's &quot;Centrino&quot; Techno-Latin for &quot;No Linux?&quot; |access-date=2007-08-05 |last=Robertson |first=Michael |date=2003-03-19 |work=michaelrobertson.com }}&lt;/ref&gt; ઓપનબીએસડીના થિયો ડિ રાડ્ટે પણ એવો દાવો કર્યો હતો કે ઇન્ટેલના કર્મચારીએ ઓપન સોર્સ પરિસંવાદમાં પરિસ્થિતિનો વિકૃત દ્રષ્ટિકોણ રજૂ કર્યો હોવાથી ઇનટેલ &quot;ઓપન સોર્સ કૌભાંડ&quot; બની છે.&lt;ref name=&quot;Theo&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.undeadly.org/cgi?action=article&amp;sid=20060930232710&amp;mode=expanded |title=Intel: Only &quot;Open&quot; for Business |access-date=2007-08-05 |first=Theo de Raadt |date=2006-09-30 |work=undeadly.org |publisher=OpenBSD Journal }}&lt;/ref&gt; વાયરલેસ વ્યવહારોના પરિણામ સ્વરૂપે ઇન્ટેલે નોંધપાત્ર માત્રામાં નકારાત્મક ધ્યાન ખેંચ્યું હોવા છતાં, બાયનરી ફર્મવેરને હજુ પણ મુક્ત સોફ્ટવેર સિદ્ધાંતો સાથે સ્વીકાર્યતાનો પરવાનો મળ્યો નથી.

===પર્યાવરણ સંબંધી ઇતિહાસ===
2003માં, ઇન્ટેલના અનેક એસિડ સ્ક્રબર્સ(વાયુઓમાંથી અશુદ્ધિઓ દૂર કરવાનું
સાધન)માંના એકમાંથી 1.4 ટન કાર્બન ટેટ્રાક્લોરાઇડ મળી આવ્યા હતા. જો કે, ઇન્ટેલે 2003ના આખા વર્ષમાં કોઇ પણ કાર્બન ટેટ્રાક્લોરાઇડ છૂટો નહીં કર્યો હોવાનો અહેવાલ આપ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.swop.net/2007/04/4807-corrales-comment-intel-air.html |title=સ્વોપબ્લોગર(SWOPblogger): 4/8/07 કોરાલ્સની ટિપ્પણી – ઇન્ટેલ હવા પ્રદૂષણ મંજૂરી સુધારો અપેક્ષિત |access-date=2011-06-24 |archive-date=2007-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071130110448/http://www.swop.net/2007/04/4807-corrales-comment-intel-air.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
ઇન્ટેલી રિયો રાંચો, ન્યુ મેક્સિકો ખાતેની સવલત નજીકનાં ગામડાઓ પર નજર રાખે છે અને તેના સ્થળની પર્વતીય રૂપરેખા હવા કરતાં ભારે રાસાયણિક ગેસની રચના કરે છે જેથી તે ગામડામાં પ્રવાહ અને સિંચાઇ નીક મારફતે તેને વહાવી શકાય. આ પ્રકારના પર્યાવરણમાં રસાયણોને મુક્ત કરવાથી તે પ્રાણીઓ અને માનવીઓ એમ બન્ને પર વિપરીત અસરમાં પરિણમી હતી. જ્યાં ઊંચા પ્રમાણમાં ફેફસામાં તોલ્યુને, હેક્ઝાને, ઇથીલબેન્ઝેન, અને ક્ઝાયલેન ઇસોમર્સ માલૂમ પડ્યા હતા તે વિસ્તારના કૂતરાઓને રોગ થઇ ગયો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.corralescomment.com/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=594&amp;Itemid=2 |title=કોરાલ્સની ટિપ્પણી – સ્થાનિક ગ્રામ્ય સમાચાર, મુદ્દાઓ, ઘટનાઓ અને જાહેરાતો– ઇન્ટેલ પ્રદૂષણ વણઉકેલ્યું |access-date=2023-03-19 |archive-date=2016-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160205141244/http://www.corralescomment.com/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=594&amp;Itemid=2 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; કંપનીએ જણાવ્યું હતું કે જૂન અને જુલાઇ 2006માં 1580 પાઉન્ડથી વધુ વીઓસી (VOC) છૂટો કરવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.swop.net/2006/12/intel-pollution-control-shut-down.html |title=સ્વોપબ્લોગર(SWOPblogger): ઇન્ટેલ પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બંધ કરી દેતા તપાસ |access-date=2011-06-24 |archive-date=2008-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081007020156/http://www.swop.net/2006/12/intel-pollution-control-shut-down.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ઇન્ટેલની પર્યાવરણ સંબંધી કામગીરી તેમના કોર્પોરેટ જવાબદારી અહેવાલમાં વાર્ષિક ધોરણે પ્રકાશિત થાય છે.&lt;ref&gt;[http://www.intel.com/intel/cr/gcr/overview.htm?iid=intel_corp+rhc_visit_report ઇન્ટેલ કોર્પોરેટ જવાબદારી અહેવાલ]&lt;/ref&gt;

===ધાર્મિક વિવાદ===
રૂઢીચુસ્ત યહૂદીઓએ ઇઝરાયેલમાં શનિવારે, ''શબ્બાત'' ના રોજ ઇન્ટેલની કામગીરીનો વિરોધ કર્યો હતો. ઇન્ટેલે તેની ઓફિસની આસપાસ કાંટાવાળો તાર લગાડ્યો હતો, પરંતુ કોઇ હિંસા થઇ ન હતી.&lt;ref&gt;{{Cite news| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/8360429.stm | work=BBC News | title='Sabbath' protest targets Intel | date=2009-11-14 | access-date=2010-03-31}}&lt;/ref&gt; ડિસેમ્બર 2009 મુજબ, ઇન્ટેલ ઇઝરાયેલમાં પરિસ્થિતિ સ્થિર છે, જો કે હજુ કેટલાક કર્મચારીઓ ''શબ્બાત''  પર વધુ સમય કામ કરે છે.

===વય ભેદભાવ===
ઇન્ટેલમાં કર્મચારીઓને કાઢી મૂકવાની બાબતે અને છટણીમાં વય ભેદભાવ રખાતો હોવાની ફરિયાદો થઈ છે. ઇન્ટેલ સામે ભૂતપૂર્વ નવ કર્મચારીઓ દ્વારા એવા આરોપસર અદાલતી દાવો કરાયો હતો કે તેમને એટલા માટે છૂટા કરવામાં આવ્યા હતા કારણ કે તેઓ 40 વર્ષથી ઉપરની વયના હતા.&lt;ref&gt;&quot;ઇન્ટેલ સ્યુડ ફોર ડિસ્ક્રીમિનેશન (ભેદભાવ માટે ઇન્ટેલ પર દાવો)&quot;, ''પિટ્સબર્ઘ પોસ્ટ ગેઝેટ'' , 30 જાન્યુ, 1993, બી-12.&lt;/ref&gt;

એફએસીઇ (ફેસ) (FACE) ઇન્ટેલ તરીકે ઓળખાતા જૂથ (ઇન્ટેલના ભૂતપૂર્વ અને વર્તમાન કર્મચારીઓ) એવો દાવો કરે છે કે ઇન્ટેલ મોટી વયના કર્મચારીઓને કાઢી મૂકે છે.  ફેસ ઇન્ટેલ દાવો કરે છે કે ઇન્ટેલ દ્વારા જેમની નોકરી અટકાવી દેવામાં આવી છે તેવા 90 ટકાથી વધુ 40 વર્ષથી ઉપરના છે. ''અપસાઇડ''  મેગેઝીને વયને કારણે અચાનક જ કામે રાખવાની અને કાઢી મૂકવા બાબતે ઇન્ટેલ પાસેથી માહિતી માગી હતી પરંતુ કંપનીએ કોઇ પણ માહિતી આપવાનો ઇનકાર કર્યો હતો.&lt;ref name=&quot;upside&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.programmersguild.org/archives/lib/agediscimination/upm19981207older.htm |title=નોર્મ આલ્સ્ટર, &quot;ટેકીઝ કંપ્લેઇન ઓફ એજ બાયસીસ&quot;, ''અપસાઇડ મેગેઝીન'' , 07 ડિસેમ્બર, 1998. |access-date=2011-06-24 |archive-date=2009-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090522163807/http://www.programmersguild.org/archives/lib/agediscimination/upm19981207older.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ઇન્ટેલની રોજગારી પદ્ધતિમાં ઉંમર ભૂમિકા ભજવે છે તે સામે નનૈયો ભણ્યો હતો. &lt;ref&gt;[http://www.cnn.com/TECH/computing/9809/14/tooold.idg/index.html નીલ વેઇનબર્ગ, &quot;હેલ્પ વોન્ટેડ: ઓલ્ડર વર્કર્સ નીડ નોટ એપ્લાય&quot;, ''cnn.com'' , 14 સપ્ટે., 1998.]&lt;/ref&gt; ફેસ ઇન્ટેલની સ્થાપના કેન હમીદી દ્વારા કરવામાં આવી હતી, જેમન ઇન્ટેલે 1995માં 47 વર્ષની ઉંમરે કાઢી મૂક્યા હતા.&lt;ref name=&quot;upside&quot;&gt;&lt;/ref&gt; કંપનીની ટીકા કર્મચારીઓમાં ફેલાવા માટે ઇન્ટેલની ઇમેલ સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરવા માટે હમિદીને 1999માં કોર્ટના ચુકાદા દ્વારા અટકાવવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref&gt;[http://news.cnet.com/Court-blocks-former-Intel-employees-spam/2100-1023_3-225092.html ડેન ગુડીન, &quot;કોર્ટ બ્લોક્સ ફોર્મર ઇન્ટેલ એમ્પ્લોયીઝ સ્પામ&quot;, ''સીએનઇટી(CNET) ન્યૂઝ''  28, એપ્રિલ, 1999.]&lt;/ref&gt;

==સ્પર્ધા==
{{See|Semiconductor sales leaders by year}}

1980માં, ઇન્ટેલ વિશ્વમાં સેમિકન્ડક્ટરના ટોચના દસ વેચાણકર્તાઓમાં (1987માં 10મા ક્રમે) સમાવેશ ધરાવતી હતી. 1991માં ઇન્ટેલ આવક દ્રષ્ટિએ સૌથી મોટી ચિપ ઉત્પાદક બની હતી અને ત્યારથી તે સ્થિતિ કાયમ માટે જાળવી રાખી છે. ટોચની અન્ય સેમિકન્ડક્ટર કંપનીઓમાં એએમડી(AMD), સેમસંગ, ટેક્સાસ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટસ, તોશીબા અને એસટીમાઇક્રોઇલેક્ટ્રોનિક્સનો સમાવેશ થાય છે.

પીસી(PC) ચિપમાં સ્પર્ધકોમાં એએમડી, વીઆઇએ ટેકનોલોજીસ, એસઆઇએસ, અને વિદિયા (Nvidia)નો સમાવેશ થાય છે. નેટવર્કીંગમાં ઇન્ટેલના સ્પર્ધકોમાં ફ્રીસ્કેલ, ઇન્ફીનિયોન, બ્રોડકોમ, માર્વેલ ટેકનોલોજી ગ્રૂપ અને એએમસીસી(AMCC)નો, અને ફ્લેશ મેમરીના સ્પર્ધકોમાં સ્પેનસન, સેમસંગ, ક્વિમોન્ડા, તોશીબા, એસટીમાઇક્રોઇલેક્ટ્રોનિક્સ, અને હાયનીક્સનો સમાવેશ થાય છે.

એક્સ86(x86) પ્રોસેસર બજારમાં એકમાત્ર મોટો સ્પર્ધક એડવાન્સ્ડ માઇક્રો ડિવાઇસીસ (એએમડી) છે, જેની સાથે ઇન્ટેલ 1976થી સંપૂર્ણ અસરપરસના પરવાના (ક્રોસ લાયસન્સીંગ) કરારો ધરાવે છે: દરેક ભાગીદાર અન્યની  પેટન્ટવાળી ટેકનોલોજીકલ શોધનો ચોક્કસ સમય કોઇ પણ દર આપ્યા વિના ઉપયોગ કરી શકે છે.&lt;ref name=&quot;Intel-AMD deal 2001&quot;&gt;{{Cite news |first=Ian |last=Fried |coauthors= |title=Intel, AMD sign new licensing deal |date=2001-04-04 |publisher=CNET Networks, Inc |url=http://news.com.com/2100-1040-257059.html |work=news.com.com |pages= |access-date=2007-07-28 |language= |archive-url=https://archive.is/20121216055256/http://news.cnet.com/2100-1040-257059.html |archive-date=2012-12-16 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; જો કે, ક્રોસ લાયસન્સીંગ કરાર એએમડી(AMD)ની નાદારી અથવા ટેકઓવરની ઘટનામાં રદ થઇ ગઇ છે.&lt;ref name=&quot;Patent Cross License Agreement&quot;&gt;{{Cite news|title=Patent Cross License Agreement – Advanced Micro Devices Inc. and Intel Corp. |publisher=Findlaws, Inc |url=http://contracts.corporate.findlaw.com/agreements/amd/intel.license.2001.01.01.html |pages= |access-date=2007-09-15 |language=}}&lt;/ref&gt; કેટલાક નાના સ્પર્ધકો જેમ કે વીઆઇએ અને ટ્રાન્સમેટા સ્મોલ ફેક્ટર કમ્પ્યૂટર્સ અને પોર્ટેબલ સાધનો માટે ઓછી શક્તિવાળા એક્સ86 (x86) પ્રોસેસર્સનું ઉત્પાદન કરે છે.

===કાયદાકીય દાવાઓ===
ઇન્ટેલ પર સ્પર્ધામાં વિઘ્નો નાખવા માટે કાનૂની દાવાઓ કરવાનો આરોપ સ્પર્ધકો દ્વારા વારંવાર મૂકવામાં આવ્યો છે. ઇન્ટેલ એવો દાવો કરે છે કે તે તેની બૌદ્ધિક સંપત્તિનો બચાવ કરે છે. ઇન્ટેલ અસંખ્ય કાનૂની દાવાઓમાં પ્રતિવાદી અને વાદી રહી છે.

સપ્ટેમ્બર 2005માં ઇન્ટેલે એએમડીના દાવા&lt;ref name=&quot;Intel response 2005-09-01&quot;&gt;{{Cite news |first= |last= |coauthors= |title=Intel Files Response To AMD Complaint |date=2005-09-01 |publisher=Intel Corporation |url=http://www.intel.com/pressroom/archive/releases/20050901corp.htm |work=intel.com (Press release) |pages= |access-date=2007-07-28 |language= |archive-url=https://web.archive.org/web/20060624004033/http://www.intel.com/pressroom/archive/releases/20050901corp.htm |archive-date=2006-06-24 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; સામે વાંધો ઉઠાવતા [[wikinews:AMD files antitrust lawsuit against Intel in the federal district court|એએમડી કાનૂની દાવા]]માં પોતાનો પ્રતિભાવ ફાઇલ કર્યો હતો કે ઇન્ટેલની કારોબાર પદ્ધતિ વાજબી અને કાયદેસરની છે. તેના પ્રત્યુત્તરમાં ઇન્ટેલે એમએમડીની આક્રમક વ્યૂહરચનાનુ્ ખંડન કર્યું હતું અને દલીલ કરી હતી કે એએમડીએ પોતના ખરાબ વ્યાવસાયિક નિર્ણયોને પરિણામે જ મોટે ભાગે સંઘર્ષ કર્યો છે જેમાં આવશ્યક ઉત્પાદન ક્ષમતામાં ઓછું રોકાણ અને ચિપ ફાઉન્ડ્રીઝના કરાર કરવામાં વધુ પડતા વિશ્વાસનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;Forbes 2005-09-02&quot;&gt;{{Cite news |first=David |last=Whelan |coauthors= |title=Intel's Legal Strategy Takes Shape |date=2005-09-02 |url=http://www.forbes.com/technology/2005/09/02/intel-amd-antitrust-cz_dw_0902intel.html |work=[[Forbes]] |pages= |access-date=2007-07-28 |archive-date=2008-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080206160807/http://www.forbes.com/technology/2005/09/02/intel-amd-antitrust-cz_dw_0902intel.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; કાનૂની વિશ્લેષકો એવી આગાહી કરે છે કે આ કાનૂની દાવાઓ વર્ષો સુધી ચાલશે, કારણ કે ઇન્ટેલના પ્રારંભિક પ્રતિભાવે એએમડી સાથે સમાધાન કરવાની તેની અનિચ્છાનો સંકેત આપ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.amd.com/us-en/assets/content_type/DownloadableAssets/AMD_Intel_Battle.pdf |title=AMD, Intel Battle Wages On As EU Decision Nears |access-date=2008-01-07 |date=2006-03-20 |format=PDF |work=[[AMD]] |publisher=Portfolio Media, Inc |archive-url=https://web.archive.org/web/20080216022410/http://www.amd.com/us-en/assets/content_type/DownloadableAssets/AMD_Intel_Battle.pdf |archive-date=2008-02-16 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;InfoWorld 2005-09-01&quot;&gt;{{Cite news|first=Tom |last=Krazit |coauthors= |title=Update: Intel issues formal response to AMD's antitrust lawsuit |date=2005-09-01 |publisher=IDG News Service |url=http://www.infoworld.com/article/05/09/01/HNintelresponse_1.html |work=infoworld.com |pages= |access-date=2008-01-07 |language=}}&lt;/ref&gt; 2008માં કોર્ટની તારીખ અંતે નિશ્ચિત કરવામાં આવી હતી,&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Intel, AMD Lawsuit Pushed Off to 2010|url=http://www.eweek.com/c/a/Desktops-and-Notebooks/Intel-AMD-Lawsuit-Pushed-Off-to-2010/|publisher=[[eWeek]]|access-date=2008-06-12}}{{Dead link|date=જૂન 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; પરંતુ 2009માં ઇન્ટેલે એએમડી સાથે 1.25 અબજ ડોલરમાં પતાવટ કરી હતી (જુઓ નીચે).&lt;ref name=&quot;settled&quot;&gt;{{Cite web |last=Shankland |first=Stephen |url=http://news.cnet.com/8301-13578_3-10396798-38.html |title=What Intel just bought for $1.25 billion: Less risk &amp;#124; Politics and Law - CNET News |publisher=News.cnet.com |date=2009-11-12 |access-date=2010-07-29 |archive-date=2012-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120815170319/http://news.cnet.com/8301-13578_3-10396798-38.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ઓક્ટોબર 2006માં કમ્પ્યૂટર આર્કિટેક્ચર અને વીજ ક્ષમતા ટેકનોલોજીઓ પરની પેટન્ટના ભંગ બદલ ઇન્ટેલ વિરુદ્ધ ટ્રાન્સમેટા કાનૂનીદાવો કરવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref name=&quot;Transmeta lawsuit 2006&quot;&gt;{{Cite news |first= |last= |coauthors= |title=Transmeta Announces Patent Infringement Lawsuit Against Intel Corporation |date=2006-10-11 |publisher=Transmeta Corporation |url=http://investor.transmeta.com/ReleaseDetail.cfm?ReleaseID=214275 |work=investor.transmeta.com (Press release) |pages= |access-date=2007-07-28 |language= |archive-url=https://web.archive.org/web/20070501122930/http://investor.transmeta.com/ReleaseDetail.cfm?ReleaseID=214275 |archive-date=2007-05-01 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; આ કાનૂનીદાવાની ઓક્ટોબર 2007માં પતાવટ કરવામાં આવી હતી, જેમાં ઇન્ટેલે પ્રારંભિક 150 મિલિયન ડોલરની ચૂકવવાની અને પાંચ વર્ષ માટે દર વર્ષે 20 મિલિયન ડોલર ચૂકવવાની સંમતિ દર્શાવી હતી. જ્યારે ઇન્ટેલને તેની ચિપ્સમાં 10 વર્ષ માટે પેટન્ટ કરાયેલ ટ્રાન્સમેટા ટેકનોલોજીનો વર્તમાનમાં અને ભવિષ્યમાં ઉપયોગ કરવા માટે સતત નોન-એક્સક્લુઝીવ કરારની મંજૂરી આપવામાં આવી, ત્યારે બન્ને કંપનીઓ એકબીજા સામેના કાનૂની દાવાઓ પડતા મૂકવા માટે સંમત થઇ હતી.&lt;ref name=&quot;Reuters 2007-10-24&quot;&gt;{{Cite news|first= |last= |coauthors= |title=Transmeta settles patent suit with Intel |date=2007-10-24 |publisher= |url=http://www.reuters.com/article/technology-media-telco-SP/idUSWNAS782620071024 |work=[[Reuters]]|pages= |access-date=2007-10-25 |language=}}&lt;/ref&gt;

4 નવેમ્બર 2009ના રોજ, ન્યૂયોર્કના એટર્ની જનરલે ઇન્ટેલની વિરુદ્ધમાં અવિશ્વાસનો કાનૂનીદાવો કર્યો હતો, જેમાં કંપનીએ કમ્પ્યૂટર માઇક્રોપ્રોસેસર્સ માટે બજાર પર પ્રભુત્વ ધરાવવા માટે &quot;ગેરકાયદે ધમકીઓ અને ઠગાઇ&quot;નો ઉપયોગ કર્યો હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો.

12 નવેમ્બર 2009ના રોજ એએમડીએ(AMD) 1.25 મિલિયન ડોલરના બદલામાં ઇન્ટેલની સામે અવિશ્વાસનો કાનૂની દાવો પડતો મૂકવાની સંમતિ દર્શાવી હતી. &lt;ref name=&quot;settled&quot;&gt;&lt;/ref&gt; બન્ને ચિપ ઉત્પાદકો દ્વારા પ્રસારિત કરવામાં આવેલી સંયુક્ત અખબારી યાદીમાં જણાવ્યું હતું કે &quot;બન્ને કંપનીઓ વચ્ચે ભૂતકાળમાં ભલે સારો સંબંધ નહોતો, પણ આ કરાર કાનૂની વિવાદનો અંત આણે છે અને બંને કંપનીઓને પોતાના પ્રોડ્ક્ટ શોધ અને વિકાસ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં સહાય કરે છે.&quot; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.intel.com/pressroom/archive/releases/2009/20091112corp_a.htm?cid=rss-90004-c1-245235 |title=AMD and Intel Announce Settlement of All Antitrust and IP Disputes |publisher=Intel.com |date= |access-date=2010-07-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.amd.com/us/press-releases/Pages/amd-press-release-2009nov12.aspx |title=AMD and Intel Announce Settlement of All Antitrust and IP Disputes |publisher=Amd.com |date= |access-date=2010-07-29}}&lt;/ref&gt;

===નિયમનકારી સંસ્થાઓ દ્વારા પ્રતિસ્પર્ધા-વિરોધી આરોપો===
{{See also|AMD v. Intel}}

====જાપાન====
2005માં સ્થાનિક ફેર ટ્રેડ કમિશને ઇન્ટેલે જાપાનીઝ એન્ટીમોનોપોલી એક્ટનું ઉલ્લંઘન કર્યું હોવાનું શોધી કાઢ્યું હતું. કમિશને ઇન્ટેલને એએમડી વિરુદ્ધ ભેદભાવ કરતાં ડિસ્કાઉન્ટને રદ કરવાનો હુકમ આપ્યો હતો. અદાલતી કાર્યવાહી ટાળવા માટે ઇન્ટેલે હુકમનું પાલન કરવાની સંમતિ દર્શાવી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=EU files new competition charges against Intel|url=http://uk.reuters.com/article/technologyNews/idUKL1730607220080718?pageNumber=3&amp;virtualBrandChannel=0|work=Reuters|date=2008-07-17|access-date=2011-06-24|archive-date=2008-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20081216122419/http://uk.reuters.com/article/technologyNews/idUKL1730607220080718?pageNumber=3&amp;virtualBrandChannel=0|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.marketwatch.com/news/story/europe-files-more-antitrust-complaints/story.aspx?guid={6B204911-970B-468B-9E40-09787DDB4345}&amp;amp;dist=msr_4 Europe files more antitrust complaints against Intel – MarketWatch]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.iht.com/articles/2008/06/20/business/wbjoe21.php |title=લૂંટી લેવાની કિંમત અથવા જૂની ઢબની સ્પર્ધા? – ઇન્ટરનેશનલ હેરાલ્ડ ટ્રિબ્યૂન |access-date=2008-06-23 |archive-date=2008-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080623183211/http://www.iht.com/articles/2008/06/20/business/wbjoe21.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://news.cnet.com/Intel-to-abide-by-Japan-FTC-recommendations/2100-1014_3-5649589.html ઇન્ટેલે જાપાન એફટીસી(FTC) ભલામણોને બંધનકર્તા રહેવું પડશે – CNET News.com]&lt;/ref&gt;

====યુરોપીય સંઘ====
જુલાઇ 2007માં યુરોપિયન કમિશને ઇન્ટેલ પર, મોટે ભાગે એએમડી વિરુદ્ધ, પ્રતિસ્પર્ધા-વિરોધી પદ્ધતિઓ અંગે આરોપ મૂક્યો હતો.&lt;ref name=&quot;Europa Memo 2007-07-27&quot;&gt;{{Cite news|first= |last= |coauthors= |title=Competition: Commission confirms sending of Statement of Objections to Intel |date=2007-07-27 |publisher= |url=http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=MEMO/07/314&amp; |work=Official website of the [[European Union]] |pages= |access-date=2007-07-28}}&lt;/ref&gt; ભૂતકાળમાં 2003માં જોઇએ તો વિવિધ આરોપોમાં, ઇન્ટેલ દ્વારા તેમની મોટા ભાગની કે તમામ ચિપ્સ ખરીદવા માટે કમ્પ્યૂટર ઉત્પાદકોને પસંદગીનો ભાવ આપવો, એએમડી ચિપ્સનો ઉપયોગ કરીને કમ્પ્યૂટર ઉત્પાદકોને બજારમાં મૂકવામાં વિલંબ કરવા કે રદ કરવા માટે ચૂકવણી કરવી, અને સરકારી અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓને નિયત કરતાં પણ ઓછી કિંમતે ચિપ્સ પૂરી પાડવી તેનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;Reuters 2007-07-27&quot;&gt;{{Cite news|first=David |last=Lawsky |coauthors= |title=UPDATE 4-EU says Intel tried to squeeze out Advanced Micro Devices|date=2007-07-27 |publisher=Reuters |url=http://www.reuters.com/article/governmentFilingsNews/idUSL2783620520070727?sp=true |work=reuters.com |pages= |access-date=2007-07-28 |language=}}&lt;/ref&gt; ઇન્ટેલે પોતાના પ્રતિભાવમાં દર્શાવ્યું હતું કે તમામ આરોપો ઉપજાવી કાઢેલા છે અને ઊલટાનું ઉપભોક્તાલક્ષી બજાર વર્તણૂકને યોગ્ય ઠરાવે છે.&lt;ref name=&quot;BBC Intel 2007-07-27&quot;&gt;&lt;/ref&gt; સામાન્ય સલાહકાર બ્રુસ સેવેલે એવો પ્રતિભાવ આપ્યો હતો કે કમિશને કિંમત અને ઉત્પાદકીય કિંમતોની દ્રષ્ટિએ વાસ્તવિક ધારણાઓને સમજવામાં ભૂલ કરી છે.&lt;ref name=&quot;Reuters 2007-07-27 (2)&quot;&gt;{{Cite news|first=David |last=Lawsky |coauthors= |title=Intel says EU made errors in antitrust charges |date=2007-07-27 |url=http://www.reuters.com/article/technology-media-telco-SP/idUSL2788098920070727?sp=true |work=[[Reuters]] |pages= |access-date=2007-07-28 |language=}}&lt;/ref&gt;

ફેબ્રુઆરી 2008માં, ઇન્ટેલે જણાવ્યું હતું કે તેની મુનિકમાં આવેલી ઓફિસ પર યુરોપીયન સંઘ નિયમનકર્તાઓ દ્વારા દરોડો પાડવામાં આવ્યો છે. ઇન્ટેલે એવો અહેવાલ આપ્યો હતો કે તે તપાસકર્તાઓને સહકાર આપી રહી હતી. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7241022.stm |date=2008-02-12 |access-date=2008-02-12 |publisher=BBC News |title=EU regulator raids Intel offices}}&lt;/ref&gt; જો સ્પર્ધાને ગૂંગળાવવામાં દોષી પુરવાર થાય તો ઇન્ટેલને તેની વાર્ષિક આવકના 10 ટકા જેટલો દંડ ભરવાનો સામનો કરવો પડે તેમ હતો.&lt;ref name=&quot;BBC Intel 2007-07-27&quot;&gt;{{Cite news|first= |last= |coauthors= |title=EU outlines Intel 'market abuse' |date=2007-07-27 |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/6918975.stm |work=[[BBC News]] |pages= |access-date=2007-07-28 |language=}}&lt;/ref&gt; ત્યાર બાદ એએમડીએ આ આરોપોને વેગ આપતી વેબસાઇટ શરૂ કરી હતી. &lt;ref&gt;{{Cite news |first=Peter |last=Clarke |coauthors= |title=AMD sets up website to tell &quot;the truth about Intel&quot; |date=2007-08-08 |publisher=CMP Media LLC |url=http://www.eetimes.com/news/latest/showArticle.jhtml?articleID=201303681 |work=eetimes.com |pages= |access-date=2007-08-09 |language= |archive-date=2007-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070926220601/http://www.eetimes.com/news/latest/showArticle.jhtml?articleID=201303681 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://breakfree.amd.com/en-us/default.aspx |title=AMD Break Free |access-date=2007-08-09 |date=2007-07-31 |work=breakfree.amd.com |publisher=Advanced Micro Devices, Inc |archive-date=2007-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070731232711/http://breakfree.amd.com/en-us/default.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; જૂન 2008માં, યુરોપિયન સંઘે ઇન્ટેલ સામે નવા આરોપો ફાઇલ કર્યા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=EU files new competition charges against Intel|url=http://uk.reuters.com/article/technologyNews/idUKL1730607220080718|work=[[Reuters]]|date=2008-07-17|access-date=2008-09-10|first=Pete|last=Harrison|archive-date=2008-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20081204062439/http://uk.reuters.com/article/technologyNews/idUKL1730607220080718|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; મે 2009માં ઇયુને ઇન્ટેલ સ્પર્ધા-વિરોધી પદ્ધતિઓમાં સામેલ હોવાનું જણાયું હતું અને તેના પરિણામે ઇન્ટેલને €1.06 અબજ (પાઉન્ડ) ($1.44 અબજ (ડોલર)), જેટલી વિક્રમી રકમનો દંડ કર્યો હતો. ઇન્ટેલ કંપનીઓને પોતાની પ્રોડક્ટમાં સંપૂર્ણપણે ઇન્ટેલની ચિપ્સ જ વાપરવા માટે ચૂકવણી કરતી હોવાનું પણ માલૂમ પડ્યું હતું તેમાં એસર, ડેલ, એચપી, લિનોવો અને એનઇસીનો સમાવેશ થાય છે,&lt;ref name=&quot;fine&quot;&gt;&lt;/ref&gt; અને તેથી એએમડી સહિતની અન્ય કંપનીઓને નુકસાન પહોચ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;fine&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.time.com/time/business/article/0,8599,1897913,00.html|title=The Chips Are Down: Intel's $1.45 Billion Fine|date=May 13, 2009|publisher=TIME|access-date=2009-05-13|archive-date=2009-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20090516170330/http://www.time.com/time/business/article/0,8599,1897913,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=IP/09/745&amp;amp;format=HTML&amp;amp;aged=0&amp;amp;language=EN&amp;amp;guiLanguage=en &quot;અવિશ્વાસ: અગ્રણી સ્થિતિનો દુરુપયોગ કરવા બદલ કમિશને ઇન્ટેલ પર 1.06 અબજ પાઉન્ડનો દંડ લાદ્યો હતો; ઇન્ટેલને ગેરકાયદે કામકાજો સ્થગિત કરવાના હુકમો આપવામાં આવ્યા હતા&quot;, સંદર્ભ: IP/09/745, તારીખ: 13 મે 2009]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;નીલી ક્રોએસ, [http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=SPEECH/09/241&amp;amp;format=HTML&amp;amp;aged=0&amp;amp;language=EN&amp;amp;guiLanguage=en &quot;કમિશન ઇન્ટેલ સામે અવિશ્વાસના પગલાં લે છે&quot;, અખબારી પરિષદમાં પ્રારંભિક નોંધ, બ્રશેલ્સ, 13 મે, 2009]&lt;/ref&gt; યુરોપીયન કમિશને જણાવ્યું હતું કે ઇન્ટેલે કમ્પ્યૂટર ચિપ બજારમાંથી સ્પર્ધકોને બહાર રાખવા માટે ઇરાદાપૂર્વક કામગીરી કરી છે અને આવું કરવાથી તેણે &quot;યુરોપિયન સંઘના અવિશ્વાસના નિયમોનો ગંભીર અને કાયમી ધોરણે ભંગ કર્યો છે&quot;.&lt;ref name=&quot;fine&quot;&gt;&lt;/ref&gt; આ દંડ ઉપરાંત, ઇન્ટેલને તાત્કાલિક ધોરણે તમામ ગેરકાયદે પદ્ધતિઓ બંધ કરી કરી દેવાનો આદેશ અપાયો હતો.&lt;ref name=&quot;fine&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ઇન્ટેલે દર્શાવ્યું હતં કે તે કમિશનના ચુકાદા સામે અરજી કરશે.&lt;ref name=&quot;fine&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

====દક્ષિણ કોરિયા====
સપ્ટેમ્બર 2007માં, દક્ષિણ કોરિયાના નિયમનકારોએ ઇન્ટેલ પર અવિશ્વાસનો કાયદો તોડ્યો હોવાનો આરોપ મૂક્યો હતો. જ્યારે અધિકારીઓએ ઇન્ટેલની દક્ષિણ કોરિયાની ઓફિસો પર દરોડો પાડતા ફેબ્રુઆરી 2006માં તપાસનો પ્રારંભ થયો હતો.  જો દોષી જણાય તો કંપનીને તેના વાર્ષિક વેચાણના 3 ટકા સુધીના દંડનું જોખમ હતું. &lt;ref name=&quot;iht 2007-09-11&quot;&gt;{{Cite news |first= |last= |coauthors= |title=Intel facing antitrust complaint in Korea |date=2007-09-11 |agency=[[Bloomberg News]], [[The Associated Press]] |publisher=[[The New York Times Company]] |url=http://www.iht.com/articles/2007/09/11/business/chip.php?WT.mc_id=atomtechnology |work=[[International Herald Tribune]] |pages= |access-date=2007-09-13 |language= |archive-url=https://web.archive.org/web/20080220231301/http://www.iht.com/articles/2007/09/11/business/chip.php?WT.mc_id=atomtechnology |archive-date=2008-02-20 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; જૂન 2008માં, ફેર ટ્રેડ કમિશને ઇન્ટેલને પોતાની અગ્રણી સ્થિતિનો લાભ ઉઠાવતા એએમડી પાસેથી પ્રોડક્ટો નહીં ખરીદવાની શરતે કોરીયન પીસી(PC) ઉત્પાદકોને મોટા વળતરની ઓફર કરવા બદલ ઇન્ટેલને $25.5 મિલિયન (ડોલર) ચૂકવવાનો આદેશ આપ્યો હતો.&lt;ref name=&quot;MarketWatch 2008-06-05&quot;&gt;{{Cite news|first=Benjamin |last=Pimentel|coauthors= |title=Intel fined $25.5 million by South Korea |date=2008-06-05 |publisher=[[MarketWatch]] |url=http://www.marketwatch.com/news/story/intel-fined-255-million-south/story.aspx?guid={5E548C55-0A59-47BA-8910-96F61A8C23E0}&amp;dist=msr_2 |work=marketwatch.com |pages= |access-date=2008-07-05 |language=}}&lt;/ref&gt;

====અમેરિકા====
કંપનીએ તેના માઇક્રોપ્રોસેસર્સની કિંમત અને વેચાણમાં અવિશ્વાસના કાયદાનો ભંગ કર્યો છે કે કેમ તે અંગે ન્યૂ યોર્કે જાન્યુઆરી 2008માં તપાસ આરંભી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite news| url=http://www.nytimes.com/2008/01/10/technology/10cnd-chip.html?_r=4&amp;ref=technology&amp;oref=slogin&amp;oref=slogin&amp;oref=slogin&amp;oref=slogin | work=The New York Times | title=Intel Gets New York Subpoena in Antitrust Inquiry | first=Nicholas | last=Confessore | date=2008-01-10 | access-date=2010-05-05}}&lt;/ref&gt; જૂન 2008માં ફેડરલ ટ્રેડ કમિશને પણ કેસમાં અવિશ્વાસની તપાસ શરૂ કરી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=In Turnabout, Antitrust Unit Looks at Intel|url=http://www.nytimes.com/2008/06/07/technology/07chip.html?_r=1&amp;partner=rssnyt&amp;emc=rss&amp;oref=slogin|work=[[The New York Times]]|date=2008-06-07|access-date=2008-12-31 | first=Stephen | last=Labaton}}&lt;/ref&gt; ડિસેમ્બર 2009માં એફટીસી(FTC)એ જાહેરાત કરી હતી કે તે સપ્ટેમ્બર 2010માં ઇન્ટેલ સામે વહીવટીય કાર્યવાહીનો પ્રારંભ કરશે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ftc.gov/opa/2009/12/intel.shtm |title=FTC Challenges Intel's Dominance of Worldwide Microprocessor Markets |publisher=Ftc.gov |date=2009-12-16 |access-date=2010-07-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://online.wsj.com/article/BT-CO-20091217-712217.html |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2011-06-24 |archive-date=2010-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100118015722/http://online.wsj.com/article/BT-CO-20091217-712217.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.ftc.gov/os/adjpro/d9341/091216intelcmpt.pdf&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=King |first=Ian |url=http://www.businessweek.com/technology/content/dec2009/tc20091216_885383.htm |title=FTC Wants Intel to Repent, Not Pay Up |publisher=BusinessWeek |date=2009-12-16 |access-date=2010-07-29}}&lt;/ref&gt;

નવેમ્બર 2009માં, બે વર્ષની તપાસને પગલે, ન્યૂ યોર્ક એટર્ની જનરલ એન્ડ્રુ ક્યુઓમો ઇન્ટેલ સામે ફરિયાદ કરી હતી, જેમાં તેની સામે લાંચ અને બળજબરી આરોપ મૂકીને એવો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે ઇન્ટેલે તેના હરીફોની તુલનામાં તેમની ચિપ્સ ખરીદવા માટે કમ્પ્યૂટર ઉત્પાદકોને લાંચ આપી હતી અને જો કમ્પ્યૂટર ઉત્પાદકો તેના સ્પર્ધકો સાથે ગાઢ રીતે સંકળાયેલા હોવાનું દેખાશે તો આ ચૂકવણી પાછી ખેંચી લેશે. ઇન્ટેલે આ દાવાઓ નકારી કાઢ્યા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Intel in threats and bribery suit|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8343179.stm|work=[[BBC News]]|date=2009-11-04|access-date=2009-12-18}}&lt;/ref&gt;

22 જુલાઇ 2010ના રોજ, ડેલે યુ.એસ. સિક્યુરિટીઝ એન્ડ એક્સચેંજ કમિશન (એસઇસી-SEC) સાથે યોગ્ય રીતે રોકાણકારો સમક્ષ હિસાબી માહિતી જાહેર નહીં કરવા બદલ દંડ તરીકે 100 મિલિયન ડોલરની ચૂકવણી અંગે સંમતિ દર્શાવી હતી. ખાસ કરીને એસઇસીએ(SEC) એવો આરોપ મૂક્યો હતો કે 2002થી 2006 સુધી એડવાન્સ્ડ માઇક્રો ડિવાઇસીસ દ્વારા ઉત્પાદિત ચિપ્સનો ઉપયોગ નહીં કરવાના બદલામાં, ડેલનો ઇન્ટેલ સાથે વળતર પ્રાપ્ત કરવાનો કરાર હતો. આ નોંધપાત્ર વળતરોની જાહેરાત રોકાણકારો સમક્ષ કરવામાં આવી ન હતી, પરંતુ તેનો ઉપયોગ કંપનીની નાણાકીય કામગીરી સંબંધિત રોકાણકારોની ધારણાઓને પહોંચી વળવાની સહાય માટે કરવામાં આવ્યો હતો; એસઇસી(SEC)એ જણાવ્યું હતું કે 2007ના પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળામાં આવી રકમનો ડેલની કામગીરી આવકમાં 70 ટકા હિસ્સો હતો. આખરે ડેલે એએમડી(AMD)ને 2006માં બીજા સપ્લાયર તરીકે સ્વીકારી લીધી હતી અને પરિણામે ઇન્ટેલે વળતરો અટકાવી દીધા હતા, તેના કારણે ડેલની નાણાંકીય કામગીરીમાં ઘટાડો થયો હતો.&lt;ref&gt;
{{Cite news
  | last = Gibb
  | first = Gordon
  | coauthors =
  | title = Dell Agrees to $100 in Penalties to Settle SEC Accounting Fraud Charges
  | newspaper =
  | location =
  | publisher = LawyersandSettlements.com
  | date = 2010-07-24
  | url = http://www.lawyersandsettlements.com/articles/14615/business-fraud-unfair-accounting-dell.html
  | access-date = 2010-07-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{Cite news
  | last = Krantz
  | first = Matt
  | coauthors = Swartz, Jon
  | title = Dell settles SEC charges of fraudulent accounting
  | newspaper = [[USA Today]]
  | location =
  | publisher =
  | date = 2010-07-24
  | url = http://www.usatoday.com/money/industries/technology/2010-07-22-dell-sec-settlement_N.htm
  | access-date = 2010-07-25}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news
  | first = Kevin
  | last = Reed
  | title = Dell pays $100m penalty to settle accounting fraud charges
  | url = http://www.accountancyage.com/accountancyage/news/2266948/dell-pays-100m-penalty-settle
  | work = [[Accountancy Age]]
  | date = 2010-07-23
  | access-date = 2010-07-25
  | archive-date = 2010-07-25
  | archive-url = https://web.archive.org/web/20100725104512/http://www.accountancyage.com/accountancyage/news/2266948/dell-pays-100m-penalty-settle
  | url-status = dead
  }}&lt;/ref&gt;

==આ પણ જોશો==
{{Portal box|San Francisco Bay Area|Companies}}
* એએસસીઆઇ રેડ (ASCI Red)
* એટીઆઇ(ATI) ગ્રાફિક્સ પ્રોસેસીંગ યુનિટ્સની તુલના
* ન્વિદિયા ગ્રાફિક્સ પ્રોસેસીંગ યુનિટ્સની તુલના
* સિરીક્સ
* એન્જિનીયરીંગ નમૂનો (સીપીયુ-CPU)
* બીલ ગાયેડ
* ઇન્ટેલ જીએમએ(GMA) (ગ્રાફિક્સ મિડીયા એક્સેલરેટર)
* ઇન્ટેલ મ્યુઝિયમ
* ઇન્ટેલ સાયન્સ ટેલેન્ટ સર્ચ (ઇન્ટેલ વિજ્ઞાન પ્રતિભા શોધ)
* ઇન્ટેલ સોફ્ટવેર નેટવર્ક (આઇએસએન-ISN)
* જસ્ટીન રેટનર
* ઇન્ટેલ કોર્સની યાદી
* ઇન્ટેલ માઇક્રોપ્રોસેસર્સની યાદી
*વર્ષ મુજબ સેમિકન્ડક્ટર્સ વેચાણ અગ્રણીઓ
* વિન્ટેલ

==સંદર્ભો==
{{Reflist|colwidth=30em}}

==બાહ્ય લિંક્સ==
{{Commons category|Intel}}
* [http://www.intel.com/ ઇન્ટેલ સત્તાવાર વેબસાઇટ]
* {{dmoz|Computers/Companies/Product_Support/Intel}}
* [http://software.intel.com/en-us/ ઇન્ટેલ સોફ્ટવેર નેટવર્ક]

'''વિડીયો ક્લિપ્સ''' 
* [http://www.youtube.com/user/channelintel ઇન્ટેલ યૂટ્યૂબ ચેનલ]

{{Finance links
|name = INTEL CORP.
|symbol = INTC
|sec_cik = 50863
|hoovers = 13787
}}

{{Coord|37|23|16.54|N|121|57|48.74|W|type:landmark|display=title}}
{{Intel technology}}
{{Intel processors}}
{{Solid-state Drive}}
{{Dow Jones Industrial Average companies}}
{{NASDAQ-100}}
{{Open Handset Alliance Members}}

[[Category:સાન્ટા ક્લેરા, કેલિફોર્નિયા સ્થિત કંપનીઓ]]
[[Category:1968માં સ્થપાયેલી કંપનીઓ]]
[[Category:બહુરાષ્ટ્રીય કંપનીઓ]]
[[Category:મધરબોર્ડને લગતી કંપનીઓ]]
[[Category:ઇન્ટેલ]]
[[Category:સેમિકન્ડક્ટર્સને લગતી કંપનીઓ]]
[[Category:નેટબુક નિર્માતાઓ]]
[[શ્રેણી:કંપનીઓ]]</text>
      <sha1>nmjn5qmgml4zfx1hgg0rhwaq73680cr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>વાડાસડા (તા.માણાવદર)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45691</id>
    <revision>
      <id>901518</id>
      <parentid>890218</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T16:07:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iswarsena khola</username>
        <id>87644</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>901518</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4960" sha1="or1ro0ybz2lyw4vlcc4ncd1fshqq8jm" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|name                    = વાડાસડા
|settlement_type         = ગામ
|image_skyline           = 
|imagesize               = 
|image_alt               = 
|image_caption           = 
|image_map               = 
|map_alt                 = 
|map_caption             = 
|pushpin_map             = India Gujarat#India3
|pushpin_map_alt         = 
|pushpin_map_caption     = 
|pushpin_label_position  = 
|coordinates             = {{coord|21.662633|70.117557|type:village|display=inline}}
|coor_pinpoint           = 
|coordinates_footnotes   = 
|subdivision_type        = દેશ
|subdivision_name        = ભારત
|subdivision_type1       = [[ભારતનાં રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો|રાજ્ય]]
|subdivision_name1       = [[ગુજરાત]]
|subdivision_type2       = [[ગુજરાતના જિલ્લાઓ|જિલ્લો]]
|subdivision_name2       = [[જૂનાગઢ જિલ્લો|જૂનાગઢ]]
|subdivision_type2       = તાલુકો
|subdivision_name2       = [[માણાવદર તાલુકો|માણાવદર]]
|established_title       = 
|established_date        = 
|seat_type               = 
|seat                    = 
|government_footnotes    = 
|government_type         = 
|governing_body          = 
|leader_party            = 
|leader_title            = 
|leader_name             = 
|leader_title1           = 
|leader_name1            = 
|leader_title2           = 
|leader_name2            = 
|leader_title3           = 
|leader_name3            = 
|leader_title4           = 
|leader_name4            = 
|unit_pref               = Metric
|area_footnotes          = 
|area_urban_footnotes    = &lt;!-- &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; --&gt;
|area_rural_footnotes    = &lt;!-- &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; --&gt;
|area_metro_footnotes    = &lt;!-- &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; --&gt;
|area_note               = 
|area_water_percent      = 
|area_rank               = 
|area_blank1_title       = 
|area_blank2_title       = 
|area_total_km2          = 
|area_land_km2           = 
|area_water_km2          = 
|area_urban_km2          = 
|area_rural_km2          = 
|area_metro_km2          = 
|area_blank1_km2         = 
|area_blank2_km2         = 
|length_km               = 
|width_km                = 
|dimensions_footnotes    = 
|elevation_footnotes     = 
|elevation_m             = 
|population_as_of        = ૨૦૧૧
|population_total        = 
|population_density_km2  = auto
|population_footnotes    = 
|population_blank1_title = લિંગ પ્રમાણ
|population_blank1       = 
|population_blank2_title = સાક્ષરતા
|population_blank2       = 
|population_demonym      = 
|timezone1               = [[ભારતીય માનક સમય|IST]]
|utc_offset1             = +૫:૩૦
|postal_code_type        = પિનકોડ
|postal_code             = 
|area_code_type          = ટેલિફોન કોડ
|area_code               = 
|area_codes              = &lt;!-- for multiple area codes --&gt;
|registration_plate      =
|iso_code                = 
|website                 = &lt;!-- {{URL|example.com}} --&gt;
}}
'''વાડાસડા''' [[ભારત]] દેશ ના પશ્ચિમ માં આવેલ [[ગુજરાત]] રાજ્ય ના [[સૌરાષ્ટ્ર]] માં આવેલ [[જુનાગઢ જિલ્લો|જુનાગઢ જિલ્લા]]ના [[માણાવદર તાલુકો|માણાવદર તાલુકા]]નું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[મગફળી]] તેમ જ [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.


'''વાડાસડા'''ની સ્થાપના '''વાસણ આપા ડાંગર''' દ્વારા કરવામાં આવી હતી. વાડાસડામાં '''ડાંગર આહીરો'''નો ગરાસ હતો, જે ખૂબ મોટો અને સારો હતો.&lt;ref&gt;ઈશ્વરલાલ ડેવ, ''ઊર્મિ નવરચના'', ૧૯૮૦, પૃ. ૫૯૮. https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.399336/&lt;/ref&gt;


.
અહીં બાલવી માતાજીનું મંદિર આવેલ છે. 

{{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}}

[[શ્રેણી:માણાવદર તાલુકો]]</text>
      <sha1>or1ro0ybz2lyw4vlcc4ncd1fshqq8jm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>901524</id>
      <parentid>901518</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T03:22:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Snehrashmi</username>
        <id>41463</id>
      </contributor>
      <comment>હકારાત્મક સંપાદન, પરંતુ  સંદર્ભ કડી નિષ્ફળ [[Special:Contributions/Iswarsena khola|Iswarsena khola]] ([[User talk:Iswarsena khola|talk]])એ કરેલો ફેરફાર [[Special:Diff/901518|901518]] પાછો વાળ્યો</comment>
      <origin>901524</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4453" sha1="gjv7aiiylnq0sghhi4ly6zqo665q4hw" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|name                    = વાડાસડા
|settlement_type         = ગામ
|image_skyline           = 
|imagesize               = 
|image_alt               = 
|image_caption           = 
|image_map               = 
|map_alt                 = 
|map_caption             = 
|pushpin_map             = India Gujarat#India3
|pushpin_map_alt         = 
|pushpin_map_caption     = 
|pushpin_label_position  = 
|coordinates             = {{coord|21.662633|70.117557|type:village|display=inline}}
|coor_pinpoint           = 
|coordinates_footnotes   = 
|subdivision_type        = દેશ
|subdivision_name        = ભારત
|subdivision_type1       = [[ભારતનાં રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો|રાજ્ય]]
|subdivision_name1       = [[ગુજરાત]]
|subdivision_type2       = [[ગુજરાતના જિલ્લાઓ|જિલ્લો]]
|subdivision_name2       = [[જૂનાગઢ જિલ્લો|જૂનાગઢ]]
|subdivision_type2       = તાલુકો
|subdivision_name2       = [[માણાવદર તાલુકો|માણાવદર]]
|established_title       = 
|established_date        = 
|seat_type               = 
|seat                    = 
|government_footnotes    = 
|government_type         = 
|governing_body          = 
|leader_party            = 
|leader_title            = 
|leader_name             = 
|leader_title1           = 
|leader_name1            = 
|leader_title2           = 
|leader_name2            = 
|leader_title3           = 
|leader_name3            = 
|leader_title4           = 
|leader_name4            = 
|unit_pref               = Metric
|area_footnotes          = 
|area_urban_footnotes    = &lt;!-- &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; --&gt;
|area_rural_footnotes    = &lt;!-- &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; --&gt;
|area_metro_footnotes    = &lt;!-- &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; --&gt;
|area_note               = 
|area_water_percent      = 
|area_rank               = 
|area_blank1_title       = 
|area_blank2_title       = 
|area_total_km2          = 
|area_land_km2           = 
|area_water_km2          = 
|area_urban_km2          = 
|area_rural_km2          = 
|area_metro_km2          = 
|area_blank1_km2         = 
|area_blank2_km2         = 
|length_km               = 
|width_km                = 
|dimensions_footnotes    = 
|elevation_footnotes     = 
|elevation_m             = 
|population_as_of        = ૨૦૧૧
|population_total        = 
|population_density_km2  = auto
|population_footnotes    = 
|population_blank1_title = લિંગ પ્રમાણ
|population_blank1       = 
|population_blank2_title = સાક્ષરતા
|population_blank2       = 
|population_demonym      = 
|timezone1               = [[ભારતીય માનક સમય|IST]]
|utc_offset1             = +૫:૩૦
|postal_code_type        = પિનકોડ
|postal_code             = 
|area_code_type          = ટેલિફોન કોડ
|area_code               = 
|area_codes              = &lt;!-- for multiple area codes --&gt;
|registration_plate      =
|iso_code                = 
|website                 = &lt;!-- {{URL|example.com}} --&gt;
}}
'''વાડાસડા''' [[ભારત]] દેશ ના પશ્ચિમ માં આવેલ [[ગુજરાત]] રાજ્ય ના [[સૌરાષ્ટ્ર]] માં આવેલ [[જુનાગઢ જિલ્લો|જુનાગઢ જિલ્લા]]ના [[માણાવદર તાલુકો|માણાવદર તાલુકા]]નું એક ગામ છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[મગફળી]] તેમ જ [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.

અહીં બાલવી માતાજીનું મંદિર આવેલ છે. 

{{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}}

[[શ્રેણી:માણાવદર તાલુકો]]</text>
      <sha1>gjv7aiiylnq0sghhi4ly6zqo665q4hw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>આઈવાના બ્રલિચ માઝુરાનિચ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50314</id>
    <revision>
      <id>901508</id>
      <parentid>889082</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:05:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>901508</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20553" sha1="dhiud8jcdb4m296gt0eogks5ta8ufc7" xml:space="preserve">{{માહિતીચોકઠું વ્યક્તિ
|નામ        = આઈવાના બ્રલિચ માઝુરાનિચ
|ફોટો         = Ivana brlic mazuranic II.jpg
|ફોટોસાઇઝ   =  
|ફોટોનોંધ  = આઈવાના બ્રલિચ માઝુરાનિચ
|જન્મ તારીખ  = [[એપ્રિલ ૧૮]], ૧૮૭૪
|જન્મ સ્થળ    = [[ઓગ્યુલિન]], [[ક્રોએશિઅન મિલિટરી ફ્રન્ટિઅર]], [[ઓસ્ટ્રિયા-હંગેરી]]
|મૃત્યુ તારીખ   = [[સપ્ટેમ્બર ૨૧]] ૧૯૩૮
|મૃત્યુ સ્થળ     = [[ઝાગરેબ]], [[કિંગ્ડમ ઑફ યુઓસ્લાવિયા]]
|મૃત્યુનું કારણ = 
|હુલામણું નામ  = ક્રોએશિયન ઍન્ડરસન
|રહેઠાણ    = 
|વ્યવસાય    = નવલકથાકાર, વાર્તાકાર, પરીકથા લેખક
|સક્રિય વર્ષ = 
|રાષ્ટ્રીયતા  = 
|નાગરીકતા = 
|અભ્યાસ =
|વતન =  
|ખિતાબ = 
|પગાર =
|વાર્ષિક આવક =
|ઉંચાઇ =
|વજન =
|મુદત = ૧૯૦૨-૧૯૩૭
|પક્ષ =
|વિરોધીઓ =
|ધર્મ = હિન્દુ
|જીવનસાથી = વાત્રોસ્લાવ બ્રલિચ
|ભાગીદાર =
|સંતાન =
|માતા-પિતા = 
|હસ્તાક્ષર =
|વેબસાઇટ =
|નોંધ = 
}}

'''આઈવાના બ્રલિચ માઝુરાનિચ'''(૧૮ એપ્રિલ ૧૮૭૪-૨૧ સપ્ટેમ્બર) એક ક્રોએશિયન લેખક હતા. તેણી પોતાના દેશમાં તેમજ આંતરરાષ્ટ્રિય સ્તરે બાળવાર્તાના ક્ષેત્રે શ્રેષ્ઠ લેખિકા તરીકે જાણીતા છે.

==જીવન==

તેણીનો જન્મ ઓગ્યુલિન ખાતેના પ્રસિદ્ધ માઝુરાનિચ પરિવારમાં ૧૮ એપ્રિલ ૧૮૭૪ના રોજ થયો હતો. તેણીના પિતા વ્લાદીમીર માઝુરાનિચ [[લેખક]], [[વકીલ]] અને [[ઈતિહાસકાર]] હતા. તેમણે [[ઈતિહાસ]] અને [[કાયદા]]નો ક્રોએશિયન ભાષાના શબ્દકોષની રચના કરી હતી. તેણીના દાદા ઈવાન માઝુરાનિચ પ્રસિદ્ધ [[રાજકારણી]] અને [[કવિ]] હતા, જ્યારે તેણીના દાદી એલેક્ઝાન્ડ્રા માઝુરાનિચ ક્રોએશિયન રાષ્ટ્રિય ચળવળના મહત્ત્વના કાર્યકર્તા અને પ્રસિદ્ધ લેખિકા દિમિત્રિયા દેમેતરના બહેન હતા. તેણીનું ભણતર મોટાભાગે ઘરે જ થયું. પરિવાર સાથે તેઓ સૌપ્રથમ કાર્લોવાક ખાતે સ્થાયી થયા, ત્યાંથી જાસ્ત્રેબારસ્કો ગયાં અને અંતે ઝાગરેબ ખાતે સ્થાયી થયાં.

૧૮૯૨માં વાસ્રોસ્લાવ બ્રલિચ; એક રાજકારણી અને પ્રસિદ્ધ વકીલ સાથે લગ્નગ્રંથીથી જોડાયા બાદ તેણી સ્લાવોન્સ્કિ બ્રોડ ખાતે સ્થાયી થયાં અને શેષ જીંદગી ત્યાંજ વિતાવી. તેણીએ તેનું સમસ્ત કાર્ય પરિવાર અને ભણતર પાછળ કેન્દ્રિત કર્યું. તેણી છ સંતાનોના માતા તરીકે બાળકોના માનસને બહુ સારી રીતે સમજી શકતા અને તેમની દુનિયાની નિર્મળતા અને નિર્દોષતા સમજતા. તેમનું પ્રથમ સાહિત્યિક સર્જન [[ફ્રેન્ચ]] ભાષામાં હતું.

==કૃતિ==

આઈવાના બ્રલિચ-માઝુરાનિચે [[કાવ્ય|કાવ્યો]], [[રોજનીશી]] અને [[નિબંધ]] લખવાની શરૂઆત ઘણી વહેલી કરી હતી પણ તેમનું પ્રકાશન ૨૦મી સદીની શરૂઆતે થયું. ૧૯૦૩ના વર્ષ બાદ તેણીની વાર્તાઓ અને લેખો જેમ કે ભણતર બાબતના &quot;શાળા અને રજાઓ&quot; નામ હેઠળના લેખોની શ્રેણી સામયિકોમાં વધુ નિયમિત રીતે પ્રકાશિત થવા લાગી.

૧૯૧૩માં તેમનું પુસ્તક ''ધ ઍડવેન્ચર ઑફ લાપીચ'' પ્રકાશિત થઈ અને તેણે સાહિત્યિક સમુદાયનું ધ્યાન ખેંચ્યું. વાર્તામાં, લાપીચ એક શિખાઉ ઉમેદવાર હોય છે અને તે પોતાના માલિકની દીકરીની શોધમાં હોય છે જે દરમિયાન તેનું નસીબ ઉઘડે છે.

૧૯૧૬માં તેણીનું પુસ્તક ''ક્રોએશિયન ટૅલ્સ ઑફ લોન્ગ અગો'' પ્રકાશિત થયું, જેને હેલેના બુલાયાએ ૨૦૦૩/૨૦૦૬માં કોમ્પ્યુટર આધારિત આદાનપ્રદાન થઈ શકે તેવું રૂપ આપ્યું અને તેને કારણે તે આજે પણ સૌથી વધુ લોકપ્રિય છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.bulaja.com/FAIRYTALES/index3.html |title=વૈશ્વિક પરીકથા સાહસ; ક્રોએશિયન ટૅલ્સ ઑફ લોન્ગ અગો |access-date=2013-07-18 |archive-date=2010-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101122025002/http://www.bulaja.com/FAIRYTALES/index3.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; પુસ્તકમાં માઝુરાનિચે નવી પરીકથાઓનું સર્જન કર્યું, પણ તેણે [[ક્રોઅટ]]ના [[સ્લાવિચ પુરાણો]]ના નામ અને પદ્ધતિ વાપરી. આ બાબતે તેણીને [[ટૉલ્કિન]] અને [[હાન્સ ક્રિસ્ચિયન ઍન્ડરસન]]ની સાથે સરખામણી લાવી દીધાં, જેમણે પણ પુરાણ કથાઓના આધાર પરથી તદ્દન નવી જ વાર્તાઓની રચના કરી હતી.&lt;ref&gt;Edward Picot. [http://hyperex.co.uk/reviewcrotales2.php &quot;Twice Told Tales&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130811151009/http://hyperex.co.uk/reviewcrotales2.php |date=2013-08-11 }} at The Hyperliterature Exchange. &quot;તેણીના જીવનકાળ દરમિયાન જ તેણી ક્રોએશિયન એન્ડરસન તરીકે જાણીતા હતા. જોકે બુલાયાએ તેણીની કૃતિઓ પરની એક નોંધમાં વિરુદ્ધમાં દાવો કરતા જણાવ્યું છે કે તેણી ક્રોએશિયન ટૉલ્કિન તરીકે ઓળખાવા જોઈએ, અને તેમણે તે લગતા પુરાવાઓ પણ આપ્યા.&quot;&lt;/ref&gt;

==કૃતિઓની યાદી==

[[Image:Ivana Brlić Mažuranić Mirogoj listopad 2007.jpg|thumb|200px|આઈવાના બ્રલિચ-માઝુરાનિચની ઝાગરેબ ખાતે કબરનોંધ]]

* ૧૯૦૨ ''ધ ગુડ ઍન્ડ ધ મિસ્ચીવિઅસ'' (સારું અને તોફાની)
* ૧૯૦૫ ''સ્કુલ ઍન્ડ હૉલિડેય્ઝ'' (શાળા અને રજાઓ)
* ૧૯૧૨ ''પિક્ચર્સ (કવિતા)'' (છબીઓ)
* ૧૯૧૩ ''ધ બ્રેવ ઍડવેન્ચર ઑફ લાપિચ'' (લાપિચના હિમ્મતભર્યા સાહસો)
* ૧૯૧૬ ''ક્રોએશિયન ટૅલ્સ ઑફ લોન્ગ અગો'' (બહુ પહેલાંની ક્રોએશિયન કથાઓ)
* ૧૯૨૩ ''અ બુક ફૉર યુથ'' (યુવાનો માટે એક પુસ્તક)
* ૧૯૩૫ ''ફ્રોમ ધ આર્કાઈવ્ઝ ઑફ ફેમિલી બ્રલિચ ઇન બ્રોડ ના સાવી'' (બ્રોડ ના સાવી ખાતેના બ્રલિચ પરિવારના ઈતિહાસમાંથી)
* ૧૯૩૭ ''જાચા ડાલમાસીન વાઇસરૉય ઑફ ધ ગુજરાતી'' (ગુજરાતીના જાચા ડાલમાસીન વાઈસરૉય)
* ૧૯૩૯ ''જિંજરબ્રેડ હાર્ટ''
* ૧૯૪૩ ''ફૅબલ્સ ઍન્ડ ફૅરી ટૅલ્સ'' (પૌરાણિક અને પરી કથાઓ)

===અનુવાદ===

તેણીની બાળકો માટેની નવલો અને પરીકથાઓ, મૂળભૂત તેણીના પોતાના બાળકોને તાલીમ આપવા માટેની હતી. તેનો અનુવાદ લગભગ બધી જ યુરોપિયન ભાષાઓમાં થયો છે. તેને રાષ્ટ્રિય અને આંતરરાષ્ટ્રિય સાહિત્ય વિવેચકો ખૂબ જ મહત્ત્વની અને ઊચ્ચ કોટિની માને છે. આ માટે તેને ક્રોએશિયન ઍન્ડરસનનું બિરુદ પ્રાપ્ત થયેલ છે.

''ધ બ્રેવ ઍડવેન્ચર ઑફ લાપિચ''નો અનુવાદ યુરોપિયન સિવાય [[બંગાળી]] (ડૉ. પ્રોબલ દાસગુપ્તા દ્વારા), [[હિન્દી]], [[ચાઈનીઝ]] (શી ચેન્ગ તાઈ દ્વારા), [[વિએતનામીઝ]] (કેટલાંક પ્રકરણો), [[જાપાનીઝ]] (સેકોગુચી કેન દ્વારા) અને [[ફારસી]] (એકતાર એટેમદી દ્વારા) ભાષામાં થયો છે.&lt;ref&gt;[http://public.carnet.hr/esperanto-kel/bildoj_hlapic.htm Kroatio gajnis jam 2 foje la premion]&lt;/ref&gt; આ બધી ભાષાઓમાં અનુવાદ પરોક્ષ રીતે [[ઍસ્પેરાન્ટો]] ભાષામાંથી કરવામાં આવેલ છે. પુસ્તકનું સૌથી નવીન એસ્પેરાન્ટો અનુવાદ માયા ટીસ્લાયાર દ્વારા કરાયો છે.&lt;ref&gt;[http://www.vjesnik.com/pdf/2006%5C11%5C22%5C19A19.PDF Vjesnik] {{Webarchive|url=https://wayback.archive-it.org/all/20080228052536/http://www.vjesnik.com/pdf/2006%5C11%5C22%5C19A19.PDF |date=2008-02-28 }} Hlapić govori bengalski, a Waitapu kineski, 22. studenoga 2006.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://free-si.t-com.hr/njegus/bio.html |title=Spomenka Štimec |access-date=2013-07-18 |archive-date=2011-08-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110816174244/http://free-si.t-com.hr/njegus/bio.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==ચલચિત્ર==

૧૯૯૦માં, એક ક્રોએશિયન ફિલ્મ કંપનીએ ''ધ બ્રેવ ઍડવેન્ચર ઑફ લાપિચ'' પરથી ''લાપીચ ધ લિટલ શુ મેકર'' નામે બાળકો માટેની એનિમેટેડ ફિલ્મ બનાવી.&lt;ref&gt;[http://www.vjesnik.com/pdf/1999%5C12%5C05%5C19A19.PDF Vjesnik] {{Webarchive|url=https://wayback.archive-it.org/all/20080228052533/http://www.vjesnik.com/pdf/1999%5C12%5C05%5C19A19.PDF |date=2008-02-28 }} Scenarij za seriju o našem šegrtu Hlapiću rade Britanci, a crtaju ga Korejanci!, Dec 5, 1999&lt;/ref&gt; ૧૯૯૭માં જાહેર કરાયેલ આ ફિલ્મ ક્રોએશિયાના ફિલ્મ ઈતિહાસની સૌથી સફળ ફિલ્મ સાબિત થઈ,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.pulafilmfestival.hr/55/en/index.php?p=list&amp;group=37|title=બાળકો માટેના ચલચિત્રનો કાર્યક્રમ|date=July 2008|access-date=2008-03-12|publisher=[[Pula Film Festival]]|archive-date=2009-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20090715005736/http://www.pulafilmfestival.hr/55/en/index.php?p=list&amp;group=37|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.slocartoon.net/?main=cartoons/cartoon&amp;cartoon_id=1318|title=''Čudnovate zgode šegrta Hlapića''|language=Slovenian|access-date=2009-03-12|publisher=SloCartoon}}&lt;/ref&gt; અને તે ૭૦મા ઑસ્કાર ઍવોર્ડઝ ખાતે સર્વશ્રેષ્ઠ વિદેશી ભાષાના ચલચિત્રની શ્રેણીમાં સત્તાવાર રજૂઆત પામ્યું.&lt;ref name=oscar&gt;{{cite press release| title = ઑસ્કારમાં ઉમેદવારીની ૪૪ દેશોને આશા છે| publisher = [[Academy of Motion Picture Arts and Sciences]]| date = 1997-11-24| url = http://www.oscars.org/pressreleases/97.11.24.html| accessdate = 2009-03-12| archiveurl = https://web.archive.org/web/19980213090309/http://www.oscars.org/pressreleases/97.11.24.html| archivedate = 1998-02-13}}&lt;/ref&gt;

''લાપિચ''ના દિગ્દર્શક મિલાન બ્લેઝકોવિચ, ૨૦૦૦ની સાલથી તેણીના અન્ય એક રચના ''ટેલ્સ ઑફ લોન્ગ અગો'' પરથી એનિમેટેડ ફિલ્મ બનાવી રહ્યા છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.vjesnik.com/html/2000/11/05/Clanak.asp?r=kul&amp;c=5|last=Bukovac|first=Petar|title=Nakon Šegrta Hlapića, uskoro nam dolaze i Priče iz davnine|date=2000-11-05|language=Croatian|access-date=2009-02-27|publisher=Vjesnik d.d|archive-date=2009-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20090714075154/http://www.vjesnik.com/html/2000/11/05/Clanak.asp?r=kul&amp;c=5|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.animafest.hr/en/index.php?page=tales-of-long-ago|title=''ટેલ્સ ઑફ લોન્ગ અગો''|year=2008|access-date=2009-02-27|publisher=Animafest Zagreb}}{{Dead link|date=જૂન 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

૨૦૦૦ની સાલમાં ''ક્રોએશિયન ટેલ્સ ઑફ લોન્ગ અગો'' પરથી હેલેના બુલાયા એ એક આદાનપ્રદાન કરી શકાય તેવો પ્રકલ્પ શરૂ કરેલ, જેમાં આઠ વાર્તાઓ, કાર્ટુનો અને રમતો હતી અને તે બે સીડી-રોમ અને પુસ્તકની શ્રેણી રૂપે પ્રકાશિત થયું હતું. તે એડોબ ફ્લેશ દ્વારા તૈયાર કરાયેલ. તેના પર એનિમેટરો, ચિત્રકારો, સંગીતકારો, અભિનેતાઓ, પ્રોગ્રામરો વગેરેની આઠ સ્વતંત્ર આંતરરાષ્ટ્રિય (યુએસ, ફ્રાન્સ, યુકે, જર્મની, રશિયા, ઓસ્ટ્રેલિયા, ક્રોએશિયા) ટીમોએ કાર્ય કર્યું હતુ. તેમનું સંકલન ઈન્ટરનેટ દ્વારા કરાયું હતુ. તેને વિશ્વના અનેક જાણીતા ફિલ્મ ઉત્સવો અને પુરસ્કાર સમારોહમાં અનેક પુરસ્કારો અને સન્માનો મળ્યાં હતા. તેમાં કેલિફોર્નિયા ખાતે ફ્લેશફોરવર્ડ, લુક્કા કોમિક્સ ઍન્ડ ગેમ્સ મલ્ટિમિડિયા ઍવોર્ડ, ઈન્ટરનેશનલ ફૅમિલી ફિલ્મ એવોર્ડ નોંધપાત્ર હતા.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bulaja.com/onama_eng.htm|title=Bulaja Naklada|date=October 2010|access-date=2010-08-10|publisher=[[Bulaja Naklada]]|archive-date=2011-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20110617011852/http://www.bulaja.com/onama_eng.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; આ પ્રકલ્પ પર આધારિત નવીન પ્રકારની તાલીમ આપતી અનેક આઈફોન અને આઈપેડની રમતો વિકાસ હેઠળ છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bulaja.com/index_eng.htm|title=Bulaja Naklada - News|date=October 2010|access-date=2010-08-10|publisher=[[Bulaja Naklada]]|archive-date=2011-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20110518072719/http://www.bulaja.com/index_eng.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==સંદર્ભ==

{{reflist}}

==બાહ્ય કડીઓ==

* ઈન્ટરનેટ આર્કાઈવ્ઝ ખાતે [http://www.archive.org/search.php?query=Mazuranic આઈવાના બ્રલિચ-માઝુરાનિચની રચનાઓ અને તેમના વિશે] (સ્કેન કરેલ પુસ્તકો અને રંગીન ચિત્રો)
* [http://www.bulaja.com/fairytales/ બુલાયા નાક્લાડા દ્વારા અપાયેલ વૈશ્વિક પરીકથા અને સાહસ &quot;ક્રોએશિયન ટેલ્સ ઓફ લોન્ગ અગો&quot;]
* [http://www.ivana-brlic-mazuranic.com/ આઈવાના બ્રલિચ-માઝુરાનિચ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012232849/http://www.ivana-brlic-mazuranic.com/ |date=2007-10-12 }} SBપીપલ દ્વારા આઈવાના વિશેના પાના
* [http://public.carnet.hr/esperanto-kel/bildoj_hlapic_tradukantoj.htm લાપીચના સાહસો]
* {{IMDb name|id=1202101}}
*[https://michkashala.blogspot.com/2011/11/atest.html बॉय नाम लिस्ट हिन्दू लेटेस्ट २०१६    |  वैदिक नाम    |  भारतीय नाम    |  बॉय नाम लिस्ट इन हिंदी 2019    |  बच्चों के नये नाम की लिस्ट    |  भारतीय घरों के नाम    |  हिन्दू नाम लिस्ट    |  यूनिक नाम]

[[શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ]]
[[શ્રેણી:સાહિત્યકાર]]
[[શ્રેણી:કલા]]
[[શ્રેણી:અંગ્રેજી સાહિત્યકાર]]
[[શ્રેણી:બાળ-સાહિત્ય]]
[[શ્રેણી:૧૯૩૮માં મૃત્યુ]]</text>
      <sha1>dhiud8jcdb4m296gt0eogks5ta8ufc7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>તકમરિયાં</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65582</id>
    <revision>
      <id>901526</id>
      <parentid>858201</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T08:05:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>901526</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6977" sha1="duy941ig2pttluzkpmgcq20saezfjt5" xml:space="preserve">{{taxobox
|name = તકમરિયાંનો છોડ
|image = Basil-Basilico-Ocimum basilicum-albahaca.jpg
|regnum =  [[વનસ્પતિ]]
|phyla = સપુષ્પી
|class = દ્વિદળી
|unranked_ordo = એસ્ટરિડ્સ
|ordo = લેમિએલ્સ
|familia = લેમિએસી
|genus = ઓસિમમ (''Ocimum'')
|species = બેસિલિકમ ('''''O. basilicum''''')
|binomial = ઓસિમમ બેસિલિકમ (''Ocimum basilicum'')
|binomial_authority = લિનિયસ (L.)
}}

'''તકમરિયાં''', '''તખમરીયા''' કે '''તકમરીયા''' એ તુલસી અને ડમરાના કૂળની જ વનસ્પતિ ''Ocimum basilicum'' (pilosum)ના બીજ છે. [[અંગ્રેજી ભાષા]] માં તેને બેસિલ/બાસિલ/બાઝિલ કહેવામાં આવે છે. ઠંડક આપતા પીણા [[ફાલુદા]]નો તે અગત્યનો ઘટક છે.

તકમરિયા, આજવલા કે નાસબો ([[સંસ્કૃત]]: बर्बरि, वर्वर, मन्जरिकि; [[મરાઠી ભાષા|મરાઠી]]: तुखमरिया, सब्झाचे बीज&lt;ref name=&quot;મરાઠી નામ&quot;&gt;{{cite web|title=Ocimum basilicum|url=https://sites.google.com/site/efloraofindia/species/a---l/l/lamiaceae/ocimum/ocimum-basilicum|url-status=dead|website=efloraofindia|access-date=2015-05-12|archive-date=2016-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20160630095719/https://sites.google.com/site/efloraofindia/species/a---l/l/lamiaceae/ocimum/ocimum-basilicum}}&lt;/ref&gt;;અંગ્રેજી: Basil, Thai basil, sweet basil; વૈજ્ઞાનિક નામ: ''Ocimum basilicum'' (pilosum)) એક છોડ સ્વરૂપની વનસ્પતિ છે. તે ૦.૫થી ૨.૫ ફુટ ઊંચા ઉગે છે અને [[તુલસી]]ને મળતા આવે છે.એના પાન અને ફુલની મંજરી તુલસી જેવી જ હોય છે. એના ફુલ ધોળા અને ફળ કાળા થાય છે. એના આખા છોડવા પર ઘણુ કરીને સફેદ કે જાંબુડી છાયા લેતા રંગના નીચા નમતા વાળની રૂંવાટી હોય છે. અને એના છોડવામાંથી નીલીચા (Lemnon-grass)ના છોડવામાંથી નીકળતી સુગંધને મળતી પણ ઘણી તીક્ષ્ણ સુગંધ નીકળતી હોય છે, જેથી એનો છોડવો તરત ઓળખાઈ આવે છે.&lt;ref name=&quot;બરડો-તકમરિયાં&quot;&gt;{{cite book|url=|title=વનસ્પતિશાસ્ત્ર - કાઠિયાવાડના બરડા ડુંગરની જડીબુટ્ટી તેની પરીક્ષા અને ઉપયોગ|last=ઠાકર|first=જયકૃષ્ણ ઈંદ્રજી|publisher=ધી &quot;ગુજરાતી&quot; પ્રિન્ટીંગ પ્રેસ|year=૧૯૧૦|isbn=|location=મુંબઈ|page=|pages=૫૭૯-૫૮૧|chapter=નં ૪૪૬|authorlink=|access-date=}}&lt;/ref&gt; 

==વ્યુત્પત્તિ==
''તુખ્મેરિહાન'' (તુખ્મ-એ-રિહાન) એટલે ''રિહાનનાં બીજ'' ઉપરથી તકમરિયાં થયેલ છે.&lt;ref name=&quot;ભગોમં&quot;&gt;{{cite web|url= http://www.bhagvadgomandal.com/index.php?action=dictionary&amp;sitem=%E0%AA%A4%E0%AA%95%E0%AA%AE%E0%AA%B0%E0%AA%BF%E0%AA%AF%E0%AA%BE%E0%AA%82&amp;type=1&amp;key=false&amp;page=0|title= તકમરિયાં|author= ગોંડલનરેશ શ્રી ભગવતસિંહજી|date= |work= ભગવદ્ગોમંડલ|publisher= www.bhagvadgomandal.com|access-date= ૦૭ મે ૨૦૧૫|archive-date= 2022-08-11|archive-url= https://web.archive.org/web/20220811020921/http://www.bhagvadgomandal.com/index.php?action=dictionary&amp;sitem=%E0%AA%A4%E0%AA%95%E0%AA%AE%E0%AA%B0%E0%AA%BF%E0%AA%AF%E0%AA%BE%E0%AA%82&amp;type=1&amp;key=false&amp;page=0|url-status= dead}}&lt;/ref&gt; તુખ્મેરીહાન પરથી અપભ્રશ તખમરીયાં અને તખમરીયાંનું અપભ્રશ થઇને તકમરિયાં શબ્દ બન્યો છે.

==ઉપયોગીતા==
[[File:Basilseeds.jpg|thumb|right|તકમરિયાં (બીજ)]]
તકમરિયાં ઝીણાં કાળા રંગનાં દાણા જેવાં હોય છે. તે શીતળ છે અને પ્રમેહ, વીર્યસ્ત્રાવ, મરડો, પ્રદર ને પેશાબની બળતરા ઉપર સાકર નાખીને પાણીમાં અગર દૂધમાં પીવાય છે. પાણીમાં તે ભૂરા રંગનાં થઈ જાય છે અને ઠંડક માટે વપરાય છે. તેની માત્રા એકથી બે તોલા છે. આ છોડ તુલસીના જેવો પણ નાનો થાય છે. તેમાં ફૂલ ધોળાં અને ચાર કાળાં બીજડાંવાળાં થાય છે. છોડવામાંથી [[લીંબુ]]ના જેવી સુગંધ નીકળે છે. જનાવરોનો તે ચારો છે. તે [[જંતુનાશક]] હોઈ ચેપી રોગચાળા વખતે લોકો તેનો છોડ ઘરમાં બાંધી શકે છે. તેનાં પાનનો રસ જખમ રૂઝવે છે અને માખીનાં ઈંડાંનો નાશ કરે છે. ઝામરના ઉપર [[કાળા મરી]] તથા તકમરિયાંનાં પાનની પોટીસ બાંધવાથી ફાયદો થવાનું મનાય છે.&lt;ref name=&quot;ભગોમં&quot; /&gt;
{{nutritionalvalue| name=સુકા તખમરીયા| kJ=2034| protein=16.54 g| fat=30.74 g| satfat=3.330| monofat=2.309| polyfat=23.665| carbs=42.12 g| fiber=34.4 g| calcium_mg=631| iron_mg=7.72| magnesium_mg=335| phosphorus_mg=860| potassium_mg=407| sodium_mg=16| zinc_mg=4.58| manganese_mg=2.723| vitC_mg=1.6| thiamin_mg=0.62| riboflavin_mg=0.17| niacin_mg=8.83| folate_ug=49| vitA_ug=54| vitE_mg=0.5| source_usda=1| note=[http://ndb.nal.usda.gov/ndb/search/list?qlookup=12006&amp;format=Full Link to USDA Database entry]| float=right}}

==સંદર્ભ==
{{reflist}}


{{સ્ટબ}}

[[શ્રેણી:છોડ]]
[[શ્રેણી:આયુર્વેદિક ઓસડિયાં]]</text>
      <sha1>duy941ig2pttluzkpmgcq20saezfjt5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>થેક</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65583</id>
    <revision>
      <id>901529</id>
      <parentid>791929</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:10:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>901529</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2275" sha1="gv9gnmey0ujbfzlvp7tgwzhne8gmgm7" xml:space="preserve">[[File:Thek or Thegi A food item from Saurashtra Gujarat.jpg|thumb|થેક]]
[[File:Root Vegetable of Gujarat found in Kharaghoda Desert and Beach of Ghed, Saurashtra.jpg|thumb|થેકના દાણા]]
'''થેક''', '''થેગ''' અથવા '''થેગી&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.divyabhaskar.co.in/news/ABH-saurastian-is-all-in-world-by-kanti-bhatt-4879127-NOR.html|title=ધીંગી ધરા {{!}} સૌરાષ્ટ્રનું માનવધન ગણાઈને થાકી જવાય એટલું બધું છે, જેણે તેને મુઠી ઊંચેરું બનાવ્યું છે|last=ભટ્ટ|first=કાંતિ|date=૨૧ જાન્યુઆરી ૨૦૧૫|work=[[દિવ્ય ભાસ્કર]]|publisher=|access-date=૨૭ જૂન ૨૦૧૫}}&lt;/ref&gt;''' એ એક જાતના છોડના મૂળમાંથી મળતો [[જુવાર]]&lt;nowiki/&gt;ના દાણા જેવા ખાવાના પદાર્થનું નામ છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bhagvadgomandal.com/index.php?action=dictionary&amp;sitem=%E0%AA%A5%E0%AB%87%E0%AA%95&amp;type=1&amp;key=false&amp;page=0 |title=ભગવદગોમંડળ પર ઉલ્લેખ |website=bhagvadgomandal.com |access-date=૨૭ જૂન ૨૦૧૫ |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304232209/http://www.bhagvadgomandal.com/index.php?action=dictionary&amp;sitem=%E0%AA%A5%E0%AB%87%E0%AA%95&amp;type=1&amp;key=false&amp;page=0 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[ગુજરાત]]ના [[સૌરાષ્ટ્ર]]ના ઘેડ પંથકમાં દરિયાકિનારે રેતીના ડુંગરાઓ પર આ વનસ્પતિ જોવા મળે છે.&lt;ref name=&quot;bg&quot;&gt;{{cite book|title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Kathiawar (Public Domain text)|url=https://archive.org/details/1884GazetteerByBombayPresidencyVol8Kathiawar349D|year=૧૮૮૪|publisher=Printed at the Government Central Press, Bombay|volume=VIII|pages=૩૭૨}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

{{સબસ્ટબ}}

[[શ્રેણી:વનસ્પતિ]]
[[શ્રેણી:ધાન્ય]]
[[શ્રેણી:અનાજ]]</text>
      <sha1>gv9gnmey0ujbfzlvp7tgwzhne8gmgm7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સરવૈયા</title>
    <ns>0</ns>
    <id>72871</id>
    <revision>
      <id>901511</id>
      <parentid>871664</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:59:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iswarsena khola</username>
        <id>87644</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>901511</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7392" sha1="swif2finwviwbv03bfnkung4mqwpcbo" xml:space="preserve">'''સરવૈયા''' ભારતની  જ્ઞાતિ છે, જેઓ મુખ્યત્વે [[ગુજરાત]]માં વસેલા છે. તેઓ ચંદ્રવંશી/યદુવંશી  છે અને અંબા-ભવાની કુળદેવી તરીકે અને આઈ [[ખોડિયાર]] ને સહાયક કુળદેવી તરીકે માને છે.&lt;ref name=&quot;z&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=IWrTs5yt1DkC&amp;pg=PA1549&amp;hl=en|title=People of Gujarat (Part III)|last=|first=|date=2003|publisher=Popular Prakashan|year=|isbn=978-81-7991-106-8|volume=XXII|location=|pages=|language=en}}&lt;/ref&gt;

== ઇતિહાસ ==
સરવૈયા ઓ [[જૂનાગઢ]] પર ના [[ચુડાસમા]] રાજવંશ ની શાખા છે. આરબો દ્વારા મૈત્રકોની રાજધાની વલભીનો ભંગ થયા બાદ ચંદ્રચૂડે ઈ.સ. ૮૭૫ માં વંથલીમાં ગાદી સ્થાપી. ચંદ્રચૂડ (ઈ.સ. ૮૭૫-૯૦૭) પછી રાજા મૂળરાજ (ઈ.સ. ૯૦૭-૯૧૫), વિશ્વવરાહ (ઈ.સ. ૯૧૫-૯૪૦), રા' ગ્રહરિપુ (ઈ.સ. ૯૪૦-૯૮૨), રા' કવાંટ (ઈ.સ. ૯૮૨-૧૦૦૩), રા' દિયાસ (ઈ.સ. ૧૦૦૩-૧૦૧૦), રા' નવઘણ (ઈ.સ. ૧૦૨૫-૧૦૪૪), રા' ખેંગાર (ઈ.સ. ૧૦૪૪-૧૦૬૭), રા' નવઘણ દ્વિતીય (ઈ.સ. ૧૦૬૭-૧૦૯૮) થયા.


'''મુહણોત નૈણસી''' પોતાના ઇતિહાસ-ગ્રંથ '&lt;nowiki/&gt;'''નૈણસી રી ખ્યાત'''' માં જણાવે છે કે ૧૪મી સદીના જૈન વિદ્વાન '''મેરુતુંગ''' (જેમણે 'પ્રબંધ-ચિંતામણિ' રચ્યો) એ જુનાગઢ–ગિરનારના યાદવ રાજાઓને આ'''હીર''' (આભીર) કહ્યા છે.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.480892|title=Munharot Nansi Ki Khyat – vol. II|last=Ram Narayan Dugar|first=|date=|publisher=|year=|location=|pages=|language=hi|trans-title=}}&lt;/ref&gt; નૈણસી વધુમાં લખે છે કે આ રાજાઓ આભીર ગ્રહરિપુના વંશજ હતા, તેથી તેઓ આહીર રાજાઓ' તરીકે જ પ્રસિદ્ધ થયા.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

તે જ ક્રોનિકલ મુજબ '''ચુડાસમા''' કુળની  મુખ્ય શાખાઓ છે: '''સરવહિયા''' (સરવૈયા), ...&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; નૈણસીના કહેવા પ્રમાણે સારવહિયા શાખા '''શ્રુંજયા નદી''' ને કાંઠે, '''ઉંદસરવૈયા''' અને '''વાલક''' નામની વસાહતોમાં રહેતી હતી.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

---

રા' નવઘણ દ્વિતીય ના ચાર પુત્રો પૈકી રાયઘણ જી ને ભડલી જાગીર આપી જેમણે ચુડાસમા શાખા ચાલુ રાખી, છત્રસાલજી ને સરવા ની જાગીર મળી જે પરથી તેમના વંશજો ''સરવૈયા'' કહેવાયા, દેવઘણજી ના વંશજો ચુડાસમા લાઠીયા શાખા ગણાય છે અને સૌથી નાના પુત્ર [[રાખેંગાર|રા' ખેંગાર]] ને જૂનાગઢ ની ગાદી મળી, જેમના વંશજો આગળ જતા રાયજાદા કહેવાયા.

[[અમરેલી]] પંથક સરવૈયા ના હસ્તક હતો જે છીનવાઈ જતા જેસોજી અને વેજોજી નામના બે ભાઈઓ કાકા ગેંગદાસને ગુરૂપદે સ્થાપી બહારવટે ચડ્યા, એ અરસા માં [[જૂનાગઢ]] નો તખ્તપલટો થયો, [[મહમદ બેગડો|મહમદ બેગડા]] સામેના યુદ્ધ માં અંતિમ ચુડાસમા રાજવી રા' મંડલીક વિરગતી પામ્યા અને બંને સરવૈયા ભાઈઓએ મુઘલ સલ્તનત સામે મોરચો માંડી [[અમદાવાદ]] સુધી રંજાડ મચાવી. જેથી હાર માની મહંમદે બહારવટું પાર પાડી ચોક હાથસણી જેવા તાલુકાઓની જાગીર પુનઃ સોંપી. ત્યારબાદ જેસોજી એ [[જેસર (તા.મહુવા)|જેસર]] વસાવ્યું અને હાથસણીમાં વેજોજી રહ્યા.&lt;ref name=&quot;b&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?ei=E2XRTZ2zE4fKrAeh75XDCg&amp;ct=result&amp;id=dCkbAAAAIAAJ&amp;dq=SARVAIYA+CHUDASAMA&amp;q=SARVAIYA+#search_anchor|title=Gujarat State Gazetteers: Amreli|last=Gujarat (India)|date=1972|publisher=Directorate of Government Print., Stationery and Publications, Gujarat State|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=pz3rFgOTkyUC&amp;q=jesar&amp;dq=jesar&amp;hl=en&amp;ei=_n3RTYWfN8vLrQfE083CCg&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=1&amp;ved=0CCsQ6AEwAA#v=snippet&amp;q=jesar&amp;f=false|title=Gazetteer of the Bombay Presidency (Bombay State) India|last=|first=|date=1884|publisher=Government Central Press|year=|isbn=|location=|pages=|language=en}}&lt;/ref&gt; સરવૈયા નાં ગામો વાળાંક પંથક [[પાલીતાણા]] અને [[તળાજા]] જુની (મોટી) કામળોલ,નવી કામળોલ,છાપરી,સાંગાણા, ઉંડ ''સરવૈયાવાડ'' કહેવાય છે. [[ઉપલેટા]] પાસે પણ સરવૈયાના ગામો છે અને [[કચ્છ]]માં પણ સરવૈયાનું [[વિંગાબેર (તા. અબડાસા)|વિંગાબેર]] ગામ છે. ગીર માં આવેલ વેજલકોઠો પુરાતત્વવિદો માટે અગત્ય નો વિષય છે જે વેજોજી એ બંધાવેલ મનાય છે. વેજલકોઠામાંથી બંને ભાઈ ઓ એ બહારવટું ખેડયું હતું.

અખંડ ભારતનાં નિર્માણમાં [[સરદાર પટેલ]]ના આહવાન સમયે રાણપરડા, પસવી, જેસર વગેરે સરવૈયાઓના જાગીરી ગામો ભારત સંઘરાષ્ટ્રમાં ભળી ગયા.

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

{{સ્ટબ}}

[[શ્રેણી:જ્ઞાતિ]]</text>
      <sha1>swif2finwviwbv03bfnkung4mqwpcbo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>901512</id>
      <parentid>901511</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T14:00:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Iswarsena khola</username>
        <id>87644</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>901512</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7421" sha1="sn4virr355q6enqbj6x61j62y5z83en" xml:space="preserve">'''સરવૈયા''' ભારતની  જ્ઞાતિ છે, જેઓ મુખ્યત્વે [[ગુજરાત]]માં વસેલા છે. તેઓ ચંદ્રવંશી/યદુવંશી  છે અને અંબા-ભવાની કુળદેવી તરીકે અને આઈ [[ખોડિયાર]] ને સહાયક કુળદેવી તરીકે માને છે.&lt;ref name=&quot;z&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=IWrTs5yt1DkC&amp;pg=PA1549&amp;hl=en|title=People of Gujarat (Part III)|last=|first=|date=2003|publisher=Popular Prakashan|year=|isbn=978-81-7991-106-8|volume=XXII|location=|pages=|language=en}}&lt;/ref&gt;

== ઇતિહાસ ==
સરવૈયા ઓ [[જૂનાગઢ]] પર ના [[ચુડાસમા]] રાજવંશ ની શાખા છે. આરબો દ્વારા મૈત્રકોની રાજધાની વલભીનો ભંગ થયા બાદ ચંદ્રચૂડે ઈ.સ. ૮૭૫ માં વંથલીમાં ગાદી સ્થાપી. ચંદ્રચૂડ (ઈ.સ. ૮૭૫-૯૦૭) પછી રાજા મૂળરાજ (ઈ.સ. ૯૦૭-૯૧૫), વિશ્વવરાહ (ઈ.સ. ૯૧૫-૯૪૦), રા' ગ્રહરિપુ (ઈ.સ. ૯૪૦-૯૮૨), રા' કવાંટ (ઈ.સ. ૯૮૨-૧૦૦૩), રા' દિયાસ (ઈ.સ. ૧૦૦૩-૧૦૧૦), રા' નવઘણ (ઈ.સ. ૧૦૨૫-૧૦૪૪), રા' ખેંગાર (ઈ.સ. ૧૦૪૪-૧૦૬૭), રા' નવઘણ દ્વિતીય (ઈ.સ. ૧૦૬૭-૧૦૯૮) થયા.


'''મુહણોત નૈણસી''' પોતાના ઇતિહાસ-ગ્રંથ ''''નૈણસી રી ખ્યાત'''' માં જણાવે છે કે ૧૪મી સદીના જૈન વિદ્વાન '''મેરુતુંગ''' (જેમણે 'પ્રબંધ-ચિંતામણિ' રચ્યો) એ જુનાગઢ–ગિરનારના યાદવ રાજાઓને [[આહીર|આ'''હીર''']] ([[આહીર|આભીર]]) કહ્યા છે.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.480892|title=Munharot Nansi Ki Khyat – vol. II|last=Ram Narayan Dugar|first=|date=|publisher=|year=|location=|pages=|language=hi|trans-title=}}&lt;/ref&gt; નૈણસી વધુમાં લખે છે કે આ રાજાઓ આભીર ગ્રહરિપુના વંશજ હતા, તેથી તેઓ [[આહીર]] રાજાઓ' તરીકે જ પ્રસિદ્ધ થયા.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

તે જ ક્રોનિકલ મુજબ '''ચુડાસમા''' કુળની  મુખ્ય શાખાઓ છે: '''સરવહિયા''' (સરવૈયા), ...&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; નૈણસીના કહેવા પ્રમાણે સારવહિયા શાખા '''શ્રુંજયા નદી''' ને કાંઠે, '''ઉંદસરવૈયા''' અને '''વાલક''' નામની વસાહતોમાં રહેતી હતી.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

---

રા' નવઘણ દ્વિતીય ના ચાર પુત્રો પૈકી રાયઘણ જી ને ભડલી જાગીર આપી જેમણે ચુડાસમા શાખા ચાલુ રાખી, છત્રસાલજી ને સરવા ની જાગીર મળી જે પરથી તેમના વંશજો ''સરવૈયા'' કહેવાયા, દેવઘણજી ના વંશજો ચુડાસમા લાઠીયા શાખા ગણાય છે અને સૌથી નાના પુત્ર [[રાખેંગાર|રા' ખેંગાર]] ને જૂનાગઢ ની ગાદી મળી, જેમના વંશજો આગળ જતા રાયજાદા કહેવાયા.

[[અમરેલી]] પંથક સરવૈયા ના હસ્તક હતો જે છીનવાઈ જતા જેસોજી અને વેજોજી નામના બે ભાઈઓ કાકા ગેંગદાસને ગુરૂપદે સ્થાપી બહારવટે ચડ્યા, એ અરસા માં [[જૂનાગઢ]] નો તખ્તપલટો થયો, [[મહમદ બેગડો|મહમદ બેગડા]] સામેના યુદ્ધ માં અંતિમ ચુડાસમા રાજવી રા' મંડલીક વિરગતી પામ્યા અને બંને સરવૈયા ભાઈઓએ મુઘલ સલ્તનત સામે મોરચો માંડી [[અમદાવાદ]] સુધી રંજાડ મચાવી. જેથી હાર માની મહંમદે બહારવટું પાર પાડી ચોક હાથસણી જેવા તાલુકાઓની જાગીર પુનઃ સોંપી. ત્યારબાદ જેસોજી એ [[જેસર (તા.મહુવા)|જેસર]] વસાવ્યું અને હાથસણીમાં વેજોજી રહ્યા.&lt;ref name=&quot;b&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?ei=E2XRTZ2zE4fKrAeh75XDCg&amp;ct=result&amp;id=dCkbAAAAIAAJ&amp;dq=SARVAIYA+CHUDASAMA&amp;q=SARVAIYA+#search_anchor|title=Gujarat State Gazetteers: Amreli|last=Gujarat (India)|date=1972|publisher=Directorate of Government Print., Stationery and Publications, Gujarat State|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=pz3rFgOTkyUC&amp;q=jesar&amp;dq=jesar&amp;hl=en&amp;ei=_n3RTYWfN8vLrQfE083CCg&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=1&amp;ved=0CCsQ6AEwAA#v=snippet&amp;q=jesar&amp;f=false|title=Gazetteer of the Bombay Presidency (Bombay State) India|last=|first=|date=1884|publisher=Government Central Press|year=|isbn=|location=|pages=|language=en}}&lt;/ref&gt; સરવૈયા નાં ગામો વાળાંક પંથક [[પાલીતાણા]] અને [[તળાજા]] જુની (મોટી) કામળોલ,નવી કામળોલ,છાપરી,સાંગાણા, ઉંડ ''સરવૈયાવાડ'' કહેવાય છે. [[ઉપલેટા]] પાસે પણ સરવૈયાના ગામો છે અને [[કચ્છ]]માં પણ સરવૈયાનું [[વિંગાબેર (તા. અબડાસા)|વિંગાબેર]] ગામ છે. ગીર માં આવેલ વેજલકોઠો પુરાતત્વવિદો માટે અગત્ય નો વિષય છે જે વેજોજી એ બંધાવેલ મનાય છે. વેજલકોઠામાંથી બંને ભાઈ ઓ એ બહારવટું ખેડયું હતું.

અખંડ ભારતનાં નિર્માણમાં [[સરદાર પટેલ]]ના આહવાન સમયે રાણપરડા, પસવી, જેસર વગેરે સરવૈયાઓના જાગીરી ગામો ભારત સંઘરાષ્ટ્રમાં ભળી ગયા.

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

{{સ્ટબ}}

[[શ્રેણી:જ્ઞાતિ]]</text>
      <sha1>sn4virr355q6enqbj6x61j62y5z83en</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>901515</id>
      <parentid>901512</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T15:22:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dsvyas</username>
        <id>561</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Iswarsena khola|Iswarsena khola]] ([[User talk:Iswarsena khola|talk]]) દ્વારા કરેલ ફેરફારોને  [[User:KartikMistry|KartikMistry]] દ્વારા કરેલા છેલ્લા સુધારા સુધી ઉલટાવાયા.</comment>
      <origin>871664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5877" sha1="7bzinpm8tj3iq9pitimzij1dxwcar7h" xml:space="preserve">'''સરવૈયા''' ભારતની [[રાજપૂત]] જ્ઞાતિ છે, જેઓ મુખ્યત્વે [[ગુજરાત]]માં વસેલા છે. તેઓ ચંદ્રવંશી/યદુવંશી રાજપૂત છે અને અંબા-ભવાની કુળદેવી તરીકે અને આઈ [[ખોડિયાર]] ને સહાયક કુળદેવી તરીકે માને છે.&lt;ref name=&quot;z&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=IWrTs5yt1DkC&amp;pg=PA1549&amp;hl=en|title=People of Gujarat (Part III)|last=|first=|date=2003|publisher=Popular Prakashan|year=|isbn=978-81-7991-106-8|volume=XXII|location=|pages=|language=en}}&lt;/ref&gt;

== ઇતિહાસ ==
સરવૈયા ઓ [[જૂનાગઢ]] પર ના [[ચુડાસમા]] રાજવંશ ની શાખા છે. આરબો દ્વારા મૈત્રકોની રાજધાની વલભીનો ભંગ થયા બાદ ચંદ્રચૂડે ઈ.સ. ૮૭૫ માં વંથલીમાં ગાદી સ્થાપી. ચંદ્રચૂડ (ઈ.સ. ૮૭૫-૯૦૭) પછી રાજા મૂળરાજ (ઈ.સ. ૯૦૭-૯૧૫), વિશ્વવરાહ (ઈ.સ. ૯૧૫-૯૪૦), રા' ગ્રહરિપુ (ઈ.સ. ૯૪૦-૯૮૨), રા' કવાંટ (ઈ.સ. ૯૮૨-૧૦૦૩), રા' દિયાસ (ઈ.સ. ૧૦૦૩-૧૦૧૦), રા' નવઘણ (ઈ.સ. ૧૦૨૫-૧૦૪૪), રા' ખેંગાર (ઈ.સ. ૧૦૪૪-૧૦૬૭), રા' નવઘણ દ્વિતીય (ઈ.સ. ૧૦૬૭-૧૦૯૮) થયા.

રા' નવઘણ દ્વિતીય ના ચાર પુત્રો પૈકી રાયઘણ જી ને ભડલી જાગીર આપી જેમણે ચુડાસમા શાખા ચાલુ રાખી, છત્રસાલજી ને સરવા ની જાગીર મળી જે પરથી તેમના વંશજો ''સરવૈયા'' કહેવાયા, દેવઘણજી ના વંશજો ચુડાસમા લાઠીયા શાખા ગણાય છે અને સૌથી નાના પુત્ર [[રાખેંગાર|રા' ખેંગાર]] ને જૂનાગઢ ની ગાદી મળી, જેમના વંશજો આગળ જતા રાયજાદા કહેવાયા.

[[અમરેલી]] પંથક સરવૈયા ના હસ્તક હતો જે છીનવાઈ જતા જેસોજી અને વેજોજી નામના બે ભાઈઓ કાકા ગેંગદાસને ગુરૂપદે સ્થાપી બહારવટે ચડ્યા, એ અરસા માં [[જૂનાગઢ]] નો તખ્તપલટો થયો, [[મહમદ બેગડો|મહમદ બેગડા]] સામેના યુદ્ધ માં અંતિમ ચુડાસમા રાજવી રા' મંડલીક વિરગતી પામ્યા અને બંને સરવૈયા ભાઈઓએ મુઘલ સલ્તનત સામે મોરચો માંડી [[અમદાવાદ]] સુધી રંજાડ મચાવી. જેથી હાર માની મહંમદે બહારવટું પાર પાડી ચોક હાથસણી જેવા તાલુકાઓની જાગીર પુનઃ સોંપી. ત્યારબાદ જેસોજી એ [[જેસર (તા.મહુવા)|જેસર]] વસાવ્યું અને હાથસણીમાં વેજોજી રહ્યા.&lt;ref name=&quot;b&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?ei=E2XRTZ2zE4fKrAeh75XDCg&amp;ct=result&amp;id=dCkbAAAAIAAJ&amp;dq=SARVAIYA+CHUDASAMA&amp;q=SARVAIYA+#search_anchor|title=Gujarat State Gazetteers: Amreli|last=Gujarat (India)|date=1972|publisher=Directorate of Government Print., Stationery and Publications, Gujarat State|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=pz3rFgOTkyUC&amp;q=jesar&amp;dq=jesar&amp;hl=en&amp;ei=_n3RTYWfN8vLrQfE083CCg&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=1&amp;ved=0CCsQ6AEwAA#v=snippet&amp;q=jesar&amp;f=false|title=Gazetteer of the Bombay Presidency (Bombay State) India|last=|first=|date=1884|publisher=Government Central Press|year=|isbn=|location=|pages=|language=en}}&lt;/ref&gt; સરવૈયા નાં ગામો વાળાંક પંથક [[પાલીતાણા]] અને [[તળાજા]] જુની (મોટી) કામળોલ,નવી કામળોલ,છાપરી,સાંગાણા, ઉંડ ''સરવૈયાવાડ'' કહેવાય છે. [[ઉપલેટા]] પાસે પણ સરવૈયાના ગામો છે અને [[કચ્છ]]માં પણ સરવૈયાનું [[વિંગાબેર (તા. અબડાસા)|વિંગાબેર]] ગામ છે. ગીર માં આવેલ વેજલકોઠો પુરાતત્વવિદો માટે અગત્ય નો વિષય છે જે વેજોજી એ બંધાવેલ મનાય છે. વેજલકોઠામાંથી બંને ભાઈ ઓ એ બહારવટું ખેડયું હતું.

અખંડ ભારતનાં નિર્માણમાં [[સરદાર પટેલ]]ના આહવાન સમયે રાણપરડા, પસવી, જેસર વગેરે સરવૈયાઓના જાગીરી ગામો ભારત સંઘરાષ્ટ્રમાં ભળી ગયા.

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

{{સ્ટબ}}

[[શ્રેણી:જ્ઞાતિ]]</text>
      <sha1>7bzinpm8tj3iq9pitimzij1dxwcar7h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>દર્ભ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125357</id>
    <revision>
      <id>901530</id>
      <parentid>898807</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T09:32:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>901530</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7887" sha1="kzk8vwql1wzt7yvnrylgstwf2e3vsxm" xml:space="preserve">{{Speciesbox
|image = Description de l'Égypte (Pl. 10) (9301605394).jpg
|image_caption = ''Desmostachya bipinnata'' (right plant)
|status = LC
|status_system = IUCN3.1
|status_ref = &lt;ref name=IUCN&gt;{{cite iucn | author = Lansdown, R.V. | title = ''Desmostachya bipinnata'' | page = e.T13579796A13596921 | year = 2013 | access-date = 27 May 2020}}&lt;/ref&gt;
|genus = Desmostachya
|species = bipinnata
|authority = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Otto Stapf|Stapf]]&lt;ref name=POWO&gt;{{cite web | title = ''Desmostachya bipinnata'' | work = Plants of the World Online | publisher = Royal Botanic Gardens, Kew | url = http://www.plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:398084-1 | access-date = 27 May 2020}}&lt;/ref&gt;
|synonyms = 
  {{Species list
  | Briza bipinnata | L.
  | Cynosurus durus | Forssk.
  | Dactylis interrupta | Rottler ex Stapf
  | Desmostachya cynosuroides | (Retz.) Stapf ex Massey
  | Desmostachya pingalaiae | Raole &amp; R.J.Desai
  | Dinebra dura | Lag.
  | Eragrostis bipinnata | (L.) K.Schum.
  | Eragrostis cynosuroides | (Retz.) P.Beauv.
  | Eragrostis thunbergii | Baill.
  | Leptochloa bipinnata | (L.) Hochst.
  | Megastachya bipinnata | (L.) P.Beauv.
  | Poa cynosuroides | Retz.
  | Pogonarthria bipinnata | (L.) Chiov.
  | Rabdochloa bipinnata | (L.) Kuntze
  | Stapfiola bipinnata | (L.) Kuntze
  | Uniola bipinnata | (L.) L.
  }}
|synonyms_ref = &lt;ref name=POWO/&gt;
}}

'''દર્ભ''', '''દાભ''', '''ડાભડો''', '''કુશ''', વગેરે નામોથી ઓળખાતું આ ઘાસ એક બહુવર્ષાયુ પ્રકારની વનસ્પતિ છે. તેનું વૈજ્ઞાનિક નામ Desmostachya bipinnata છે&lt;ref name=mm&gt;{{cite web |url=http://www.flowersinisrael.com/Desmostachyabipinnata_page.htm |title=''Desmostachya bipinnata'' |author=Martha Modzelevich |publisher=Flowers in Israel |access-date=June 15, 2011 |archive-date=જૂન 27, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110627045754/http://www.flowersinisrael.com/Desmostachyabipinnata_page.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; દર્ભનો છોડ ઊંચો, ગુચ્છાદાર, જાડા અને મજબૂત મૂળ ધરાવતો, તીક્ષ્ણ કોરો ધરાવતા પર્ણવાળો અને બહુવર્ષાયુ હોય છે.&lt;ref&gt;Pandeya A; Pandeya SC, 2002. Environment and population differentiation in Desmostachya bipinnata (Linn.) Stapf in western India. [https://www.tropecol.com/pdf/open/PDF_43_2/43216.pdf Tropical Ecology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210914144656/https://www.tropecol.com/pdf/open/PDF_43_2/43216.pdf |date=2021-09-14 }}, 43:359-362.&lt;/ref&gt;

==ઉપયોગો==
===ઔષધિય===
[[આયુર્વેદ]] અને લોકૌષધિમાં દર્ભનો ઉપયોગ મરડાના ઉપચાર માટે, મૂત્રવર્ધક તરિકે અને મહિલાઓમાં માસિકસ્ત્રાવ અટકાવવા માટે કરવામાં આવે છે.&lt;ref name=jad&gt;{{cite web |title=Desmostachya bipinnata (POACEAE) |author=James A. Duke |publisher=Dr. Duke's Phytochemical and Ethnobotanical Databases |location=Green Farmacy Garden, Fulton, Maryland |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/duke/ethnobot.pl?ethnobot.taxon=Desmostachya%20bipinnata |access-date=June 15, 2011 }}{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
[[File:Darbhasana.jpg|thumb|200px|પૂજા માટે વપરાતું દર્ભનું બનાવેલું આસન]]

===ધાર્મિક===
[[હિંદુ ધર્મ|હિંદુ]], [[જૈન ધર્મ|જૈન]] અને [[બૌદ્ધ ધર્મ]]માં દર્ભ પવિત્ર ઘાસ તરીકે વર્ષોથી વપરાતું આવ્યું છે. [[ઋગ્વેદ]]માં દર્ભનો ઉપયોગ પૂજનસામગ્રી તરીકે અને ભગવાન તથા પુરોહિતના આસન માટે થતો હોવાનો ઉલ્લેખ છે.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Griffith|first=Ralph T. H.|title=The Hymns of the Rigveda, Volume 1|url=https://books.google.com/books?id=cTQd3lfz_VgC&amp;pg=PA4|year=1896|page=4|access-date=2021-05-17|archive-date=2014-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20140107164709/http://books.google.com/books?id=cTQd3lfz_VgC&amp;pg=PA4|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[ભગવદ્ ગીતા]]ના છઠ્ઠા અધ્યાયના ૧૧માં શ્લોકમાં [[કૃષ્ણ|ભગવાન કૃષ્ણ]] ધ્યાન કરવા માટે કુશના આસન પર બેસવાનું જણાવે છે.&lt;ref&gt;&quot;શુદ્ધ ભૂમિ પર, જ્યાં ક્રમશઃ કુશ, મૃગચર્મ અને વસ્ત્ર પાથરેલું હોય, જે ન તો બહુ ઊંચું હોય અને ન બહુ નીચું, એવા પોતાના આસનને સ્થિર સ્થાપન કરીને...&quot; (ગીતા અધ્યાય ૬, શ્લોક ૧૧)&lt;/ref&gt; બૌદ્ધ ધર્મમાં એમ માનવામાં આવે છે કે બોધિસત્વ પ્રાપ્ત કર્યું ત્યારે [[ગૌતમ બુદ્ધ]] દર્ભના જ આસન પર બેસી ને ધ્યાન કરતા હતા.&lt;ref&gt;{{cite book |author=Professor Paul Williams |title=Buddhism: Critical Concepts in Religious Studies (Critical Concepts in Religious Studies S.) |publisher=Routledge |location=New York |year=2006 |page=262 |isbn=0-415-33226-5 |url=https://books.google.com/books?id=Ypsz9qEzZjwC&amp;pg=PA262}}&lt;/ref&gt; હિંદુ ધર્મમાં સંધ્યા, તર્પણ, યજ્ઞ, શ્રાદ્ધ અને કર્મકાંડ વગેરેમાં વપરાય છે. યજ્ઞમૂર્તિ [[વરાહ]] ભગવાને પોતાનું શરીર ધુણાવતાં જે રુંવાટાં ખર્યા તે દર્ભ નામના લીલા રંગના ઘાસરૂપે ઊગી નીકળ્યાં એમ કહેવાય છે. જે સ્થળે આ રુવાંટાં ખર્યાં તે બર્હિષ્મતી નામના તીર્થથી પ્રસિદ્ધ છે.&lt;ref name=ભ.ગો.મં.&gt;{{cite web | url=http://www.bhagvadgomandal.com/index.php?action=dictionary&amp;sitem=%E0%AA%A6%E0%AA%B0%E0%AB%8D%E0%AA%AD&amp;type=1&amp;key=false&amp;page=0 | title=ભગવદ્ગોમંડલમાં દર્ભ | work=[[ભગવદ્ગોમંડલ]] | access-date=૧૮ મે ૨૦૨૧ | author=ગોંડલનરેશ શ્રી ભગવતસિંહજી | archive-date=2021-05-17 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210517234046/http://www.bhagvadgomandal.com/index.php?action=dictionary&amp;sitem=%E0%AA%A6%E0%AA%B0%E0%AB%8D%E0%AA%AD&amp;type=1&amp;key=false&amp;page=0 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

===અન્ય===
બીજું ઘાસ ન મળે ત્યારે જ આ ઘાસ ઢોર ખાય છે. એમાંથી દોરી, દોરડાં, આસનિયાં, વગેરે બને છે. ગ્રહણ વખતે ખાદ્ય પદાર્થો અભડાય નહિ એવી માન્યતાને લીધે દરેક વસ્તુની અંદર દર્ભની સળી મૂકવામાં આવે છે.&lt;ref name=ભ.ગો.મં. /&gt;

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

[[શ્રેણી:વનસ્પતિ]]</text>
      <sha1>kzk8vwql1wzt7yvnrylgstwf2e3vsxm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ટેસી થોમસ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>135480</id>
    <revision>
      <id>901525</id>
      <parentid>896280</parentid>
      <timestamp>2026-06-16T07:16:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>901525</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17946" sha1="afacnvnpafrv2uy9ms57y52xyh900a7" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = ટેસી થોમસ
| image              = Tessy thomas.png
| caption            = 
| birth_name         = 
| birth_date         = એપ્રિલ ૧૯૬૩
| birth_place        = એલપ્પી (અલપ્પુળા), [[કેરળ]]
| nationality        = [[ભારત|ભારતીય]]
| education          = બી. ટેક. ગવર્નમેન્ટ એન્જીનિયરીંગ કૉલીજ, થ્રીશુર, એમ. ટેકઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ આર્મામેન્ટ ટેક્નોલોજી, પુણે (હવે ડિફેન્સ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ એડવાન્સ્ડ ટેક્નોલોજી
| occupation         = વૈજ્ઞાનિક, ડી. આર. ડી. ઓ.
| years_active       = ૧૯૮૮ – હાલે
| notable_works      = અગ્નિ મિસાઈલ (અગ્નિ-IV) ના પ્રોજેક્ટ ડાયરેક્ટર
| title              = વૈજ્ઞાનિક
| spouse             = સરોજ કુમાર
| children           = તેજસ
| relatives          = 
| family             = 
| website            = 
}}
[[Category:Pages using infobox person with unknown empty parameters|ethnicityTessy Thomas]]
[[Category:Pages using infobox person with unknown empty parameters|awardTessy Thomas]]
[[Category:Pages using infobox person with unknown empty parameters|salaryTessy Thomas]]
[[Category:Articles with hCards]]

'''ટેસી થોમસ''' (જન્મ એપ્રિલ ૧૯૬૩) એ એક ભારતીય વૈજ્ઞાનિક, એરોનોટિકલ સિસ્ટમ્સના ડિરેક્ટર જનરલ અને અગ્નિ-IV મિસાઇલના સંરક્ષણ સંશોધન અને વિકાસ સંગઠનના ભૂતપૂર્વ પ્રોજેક્ટ ડિરેક્ટર છે. &lt;ref name=&quot;thbl&quot;&gt;{{Cite news|last=M Somasekhar|title=Tessy Thomas elevated as D-G Aero of DRDO|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/science/tessy-thomas-elevated-as-d-g-aero-of-drdo/article24022280.ece|work=The Hindu Business Line|date=29 May 2018|language=en}}&lt;/ref&gt; [[ભારત|ભારતમાં]] મિસાઈલ પ્રોજેક્ટનું નેતૃત્વ કરનાર તેઓ પ્રથમ મહિલા વૈજ્ઞાનિક છે.

== પ્રારંભિક જીવન ==
ટેસી થોમસનો જન્મ એપ્રિલ ૧૯૬૩માં [[કેરળ|કેરળના]] [[એલેપ્પી|અલાપ્પુળામાં]] &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120422154720/http://www.malayaly.com/php/showProfileDisplay.php?linkid=0&amp;id=128 Profile of Dr.Tessy Thomas]&lt;/ref&gt; સીરિયન ખ્રિસ્તી પરિવારમાં થયો હતો. &lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt; તેમનું નામ મધર ટેરેસા (ટેસી ટેરેસા અથવા ટ્રેશિયા પરથી)ના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું હતું. &lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; તેમના પિતા IFS અધિકારી હતા કે નાના વેપારી કે એકાઉન્ટન્ટ હતા, તે અંગે વિરોધાભાસી માહિતી છે. &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Aji|first=Sowmya|title=India's Missile Woman: Tessy Thomas|url=https://www.indiatoday.in/magazine/profile/story/20120507-tessy-thomas-drdo-hyderabad-758193-2012-04-28|work=India Today|issue=7 May 2012|date=28 April 2012|language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Bagla|first=Pallava|title=The 'missile woman' behind India's new ICBM|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-17781281|work=BBC News|date=20 April 2012}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; જ્યારે તેઓ ૧૩ વર્ષના હતા ત્યારે તેમના પિતાને હૃદય રોગનો હુમલો આવ્યો હતો જેના કારણે તેમને જમણી બાજુનો લકવો થઈ ગયો હતો. તેમની માતા એક શિક્ષિકા હતી, આટલી વિકટ પરિસ્થિતિમાં પરિવારની સંભાળ રાખવા માટે તેઓ નોકરી છોડી ઘરની સંભાળ રાખવા ઘેર જ રહ્યા. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Citation|date=2016-01-04|url=https://www.youtube.com/watch?v=SQ7jsY2N-i8|accessdate=2018-01-20}}&lt;/ref&gt;

તેઓ થુમ્બા રોકેટ લોન્ચિંગ સ્ટેશનની નજીક ઉછર્યા હતા અને કહેવાય છે કે ત્યારથી જ તેમને રોકેટ અને મિસાઈલ પ્રત્યે આકર્ષણ ઉત્પન્ન થયું. તેઓ ઉડતા વિમાનને અજાયબીથી જોઈ  ઉત્તેજિત થઈ જતા હતા. &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|last=Bagla|first=Pallav|title=The 'missile woman' behind India's new ICBM|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-17781281|access-date=21 April 2012|publisher=[[BBC Online]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;

તેમને ચાર બહેનો અને એક ભાઈ છે. તેઓએ એક સાક્ષાત્કારમાં જણાવ્યું હતું કે તેમના માતાપિતા એ વાતની ખાતરી રાખતા કે તેમના બાળકોને યોગ્ય શિક્ષણ મળે અને છ ભાઈ-બહેનોને તેમની પોતાની રુચિના વિષયમાં કારકિર્દી બનાવવા માટે પ્રોત્સાહિત કરતા જેથી તેઓ તે ક્ષેત્રમાં નિપુણ બની શકે. તેમના બે ભાઈ-બહેન એન્જિનિયર છે જ્યારે બીજાએ એમ.બી.એ. કર્યું છે. &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citation|date=2016-10-09|url=https://www.youtube.com/watch?v=6l9tM3G2AGs|accessdate=2018-01-20}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Citation|last=INDIA SCIENCE NEWS ISN|title=Tessy Thomas.mp4|date=2013-02-09|url=https://www.youtube.com/watch?v=vdvpvV13o9M|access-date=2018-01-20}}&lt;/ref&gt;

તેમણે પોતાના વ્યક્તિગત વિકાસ માટે તેમના વતન અને માતાને શ્રેય આપ્યો છે. “હું મારા બેકયાર્ડ તરીકે કેરળના સુંદર બેકવોટર પાસે ઉછરી છું. હું માનું છું કે કુદરત તમને શક્તિ અને સારા વિચારો આપે છે. કોઈના વિકાસમાં કુદરતની શક્તિને નકારી શકાય નહીં.&quot; પોતાની માતા વિશે તેમણે કહ્યું છે કે, &quot;મારી માતાને કામ કરવાની મંજૂરી ન હતી આથી તેમની માટે અમારી સંભાળ રાખવાનું કામ અઘરું રહ્યું હશે. તેમ છતાં તેમણે એ વાતની ખાતરી રાખીકે તેમના પાંચ પુત્રીઓ અને એક પુત્રનું શિક્ષણ સારું રહે. . . . અને ચોક્કસ રીતે તેમની મજબૂત ઇચ્છા શક્તિ મને વારસામાં મળી છે. હું મારી માતાની જેમ જ દૃઢ અને કૃત નિશ્ચયી છું. &lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt;

== શિક્ષણ ==
તેમણે એલેપ્પી (અલપ્પુળા)ની સેન્ટ માઈકલ હાયર સેકન્ડરી સ્કૂલ અને સેન્ટ જોસેફ ગર્લ્સ હાયર સેકન્ડરી સ્કૂલમાં શાલેય  અભ્યાસ કર્યો હતો. તેમને ગણિત અને ભૌતિકશાસ્ત્રના વિષયો પ્રત્યે તેમને નૈસર્ગિક લગાવ હતો. તેમણે શાળામાં તેના ૧૧મા અને ૧૨મા વર્ષમાં ગણિતમાં સો ટકા ગુણ મેળવ્યા હતા. તે જ વર્ષોમાં તેમણે વિજ્ઞાનમાં પણ પંચાણુ ટકાથી વધુ ગુણ મેળવ્યા હતા. &lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/1120429/jsp/7days/story_15431535.jsp|title=We watched breathlessly, praying for inner strength as the missile took off|work=The Telegraph|access-date=2018-01-20}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;

તેણીએ રૂ. ૧૦૦ ની એજ્યુકેશન લોન લીધી હતી. સરકારી એન્જિનિયરિંગ કૉલેજ, થ્રિશુરમાંથી એન્જિનિયરિંગનો અભ્યાસ કરવા માટે સ્ટેટ બેંક ઑફ ઇન્ડિયા તરફથી તેમણે દર મહિને ૧૦૦ રૂ. ની એક શિષ્યવૃત્તિ પણ મેળવી હતી. આ લોને તેમને હોસ્ટેલમાં રહી બી. ટેકનોાઅભ્યાસ કરવાની હિંમત આપી. &lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.beaninspirer.com/tessy-thomas-first-indian-woman-scientist-head-missile-project-india/|title=Tessy Thomas – The First Indian Woman Scientist to Head a Missile Project in India|date=2016-12-22|work=Be An Inspirer|access-date=2018-01-20|language=en|archive-date=2019-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330212711/https://www.beaninspirer.com/tessy-thomas-first-indian-woman-scientist-head-missile-project-india/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

શાળા અને કૉલેજ બંનેમાં થોમસ રાજકીય મુદ્દાઓ સહિત અભ્યાસેતર પ્રવૃત્તિઓમાં ભાગ લેતા હતા. તેમએ રમતગમતમાં પણ ઉત્કૃષ્ટ દેખાવ કર્યો, ખાસ કરીને બેડમિન્ટનમાં ક્ષેત્રની તેમની ઇતર પ્રવૃત્તિને ઘણી નામના મળી. &lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.indianfrontliners.com/article/24184-dr-tessy-thomas/35-frontline-articles|title=Dr. Tessy Thomas|access-date=2018-01-20|language=en|archive-date=2017-07-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170718063717/http://www.indianfrontliners.com/article/24184-dr-tessy-thomas/35-frontline-articles|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

તેમણે ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ આર્મામેન્ટ ટેક્નોલોજી, પુણે (હવે ડિફેન્સ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ એડવાન્સ્ડ ટેક્નોલોજી તરીકે ઓળખાય છે)માંથી ગાઇડેડ મિસાઇલમાં એમ. ટેકની પદવી મેળવી છે. &lt;ref name=&quot;:5&quot;/&gt; તેમણે ઓપરેશન મેનેજમેન્ટમાં એમ. બી. એ. અને અને ડી. આર. ડી. ઓ. હેઠળ ગાઈડેડ મિસાઈલ માં પી. એચ. ડી. પણ કર્યું છે.&lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt;

== કારકિર્દી ==
ટેસી થોમસ ૧૯૮૮ માં ડી. આર. ડી. ઓ. માં જોડાયા, &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thebetterindia.com/122711/missile-woman-agniputri-tessy-thomas-drdo-kerala-india/|title=In Love With Rocket Science: The Story of Tessy Thomas, India's Missile Woman|date=2017-11-30|work=The Better India|access-date=2018-01-20|language=en}}&lt;/ref&gt; ત્યાં તેમણે નવી પેઢીના બેલિસ્ટિક મિસાઇલ - અગ્નિની ડિઝાઇન અને તેના વિકાસ પર કામ કર્યું. ડો. એ. પી. જે. અબ્દુલ કલામ દ્વારા અગ્નિ પ્રોજેક્ટ માટે તેમની નિયુક્તી કરવામાં આવી હતી. &lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt; આ સાથે, તેઓ 3,000 કિ. મી. મર્યાદાના અગ્નિ-III પ્રોજેક્ટના સહતોગી નિર્દેશક હતા. &lt;ref name=&quot;kerala&quot;&gt;[http://www.stateofkerala.in/news/dr%20tessy%20thomas%20is%20first%20woman%20scientist%20to%20head%20missile%20project.php Smt. Tessy Thomas is first woman scientist to head missile project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120422005959/http://www.stateofkerala.in/news/dr%20tessy%20thomas%20is%20first%20woman%20scientist%20to%20head%20missile%20project.php|date=22 April 2012}}.&lt;/ref&gt; મિશન અગ્નિ IV માં તેઓ પ્રોજેક્ટ ડિરેક્ટર બન્યા આ મિસાઈલનું ૨૦૧૧ માં સફળતાપૂર્વક પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120419134057/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-17/india/30409431_1_wheelers-island-agni-programme-agni-missiles 'Agni Putri' Tessy Thomas breaks glass ceiling]&lt;/ref&gt; પાછળથી, તેમને ૫૦૦૦ કિમી મર્યદાના અગ્નિ-V પ્રોજેક્ટના નિર્દેશક તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા&amp;nbsp; આ મિસાઈલનું ૧૯ એપ્રિલ ૨૦૧૨ ના દિવસે સફળતાપૂર્વક પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું. ૨૦૧૮ માં, તેઓ ડી. આર. ડી. ઓ. ના એરોનોટિકલ સિસ્ટમ્સના ડિરેક્ટર-જનરલ બન્યા. &lt;ref name=&quot;thbl&quot;/&gt;

તે ઈન્ડિયન નેશનલ એકેડમી ઓફ એન્જિનિયરિંગ (INAE), ઈન્સ્ટિટ્યુશન ઓફ એન્જિનિયર્સ-ઈન્ડિયા (IEI) અને ટાટા એડમિનિસ્ટ્રેટિવ સર્વિસ (TAS) જેવા વિવિધ વિશ્વવિદ્યાલયોમાં ફેલો છે. &lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt;

== અંગત જીવન ==
તેમણે ભારતીય નૌકાદળના કમાન્ડર સરોજ કુમાર સાથે લગ્ન કર્યા છે અને તેમને તેજસ નામનો એક પુત્ર છે. &lt;ref name=&quot;IWSA&quot;&gt;{{Cite journal|date=September 2008|title=Meet India's &quot;Missile Woman&quot;.|url=http://www.iwsa.net/BullJan09final.pdf|url-status=dead|journal=IWSA Newsletter|volume=34|issue=3|archive-url=https://web.archive.org/web/20130917090903/http://www.iwsa.net/BullJan09final.pdf|archive-date=17 September 2013|access-date=19 April 2012}}&lt;/ref&gt;

== પુરસ્કારો ==
તેમને મિસાઈલ ટેક્નોલોજીના ક્ષેત્રમાં [[ભારત|ભારતને]] આત્મનિર્ભર બનાવવા માટે તેમના યોગદાન બદલ લાલ બહાદુર શાસ્ત્રી રાષ્ટ્રીય પુરસ્કાર મળ્યો હતો. &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Scientist honoured for work on Agni missile tech|url=http://www.moneycontrol.com/news/features/scientist-honoured-for-workagni-missile-tech_764008.html|access-date=2 October 2012}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|title='Missile woman' Tessy Thomas conferred Shastri award|url=http://www.firstpost.com/fwire/missile-woman-tessy-thomas-conferred-shastri-award-476024.html|access-date=2 October 2012|date=October 2, 2012}}&lt;/ref&gt;

તેમને ૨૦૧૮ માં ફેકલ્ટી ઓફ મેનેજમેન્ટ સ્ટડીઝ - ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ રૂરલ મેનેજમેન્ટ, જયપુર (FMS-IRM) ખાતે ડૉ થોમસ કેંગન લીડરશીપ ઍવોર્ડ પણ મેળવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=6th Thought Leadership Lecture Series at FMS-IRM|url=https://www.iirm.ac.in/event/5|access-date=24 February 2020|website=The Faculty of Management Studies, Institute of Rural Management|archive-date=23 ફેબ્રુઆરી 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200223212756/https://www.iirm.ac.in/event/5|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== આ પણ જુઓ ==

* અગ્નિ (મિસાઇલ)
* અગ્નિ-1
* અગ્નિ-2
* અગ્નિ-3
* અગ્નિ-4
* અગ્નિ-5
* ડીઆરડીઓ

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય લિંક્સ ==

* [https://www.youtube.com/watch?v=aVDDzOqXFw4 ટેસી થોમસ સાથે ટીવી સમાચાર સાક્ષાત્કાર]
[[શ્રેણી:જીવિત લોકો]]
[[શ્રેણી:૧૯૬૩માં જન્મ]]</text>
      <sha1>afacnvnpafrv2uy9ms57y52xyh900a7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>આબોહવા પરિવર્તન અનુકૂલન</title>
    <ns>0</ns>
    <id>153513</id>
    <revision>
      <id>901510</id>
      <parentid>900512</parentid>
      <timestamp>2026-06-15T13:31:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>901510</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="151491" sha1="iiqovlt5tdtkt6ntmvu7igotkhv6lqt" xml:space="preserve">{{Use dmy dates|date=November 2019}}
{{Short description|આબોહવા પરિવર્તનની અસરો સાથે સમાયોજન સાધવાની પ્રક્રિયા}}
&lt;noinclude&gt;{{multiple image
| perrow = 2
| total_width = 350
| image1 = FrontLines-EGAT 2011 Environment Photo Contest Top Entry (5842818280).jpg
| image2 = Seawallventnor.jpg
| image3 = 2013.02-402-294a Pearl millet,breeding,selfing ICRISAT,Patancheru(Hyderabad,Andhra Pradesh),IN wed20feb2013.jpg
| image4 = 20080708 Chicago City Hall Green Roof Edit1.jpg
| footer = આબોહવા પરિવર્તન સામે અનુકૂલન સાધવામાં માળખાગત (અંગ્રેજી: ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરલ), સંસ્થાગત, વર્તણૂકલક્ષી અને પ્રકૃતિ-આધારિત અભિગમોનો સમાવેશ થાય છે. અહીં દર્શાવેલા ઉદાહરણોમાં ઉપર ડાબેથી [[મેન્ગ્રોવ]] વાવેતર અને [[નિવાસસ્થાન સંરક્ષણ]], સમુદ્રના સ્તરમાં થતા વધારા સામે રક્ષણ મેળવવા [[સમુદ્રની દીવાલ]] (અંગ્રેજી: સીવોલ) બનાવવી, [[શુષ્કોદ્ભિદ]] (અંગ્રેજી: ઝેરોફાઇટ) એટલે કે દુષ્કાળ-પ્રતિરોધક પાકો માટે [[પસંદગીયુક્ત સંવર્ધન]], અને [[શહેરી ગરમી ટાપુ]] (અંગ્રેજી: અર્બન હીટ આઇલેન્ડ) ની અસરો ઘટાડવા માટે [[લીલા છત]] (અંગ્રેજી: ગ્રીન રૂફ્સ) બનાવવાનો સમાવેશ થાય છે.
}}&lt;/noinclude&gt;

'''આબોહવા પરિવર્તન અનુકૂલન''' એ [[આબોહવા પરિવર્તનની અસરો]] , જે વર્તમાન અને અપેક્ષિત બંને છે, તેની સાથે સમાયોજન સાધવાની પ્રક્રિયા છે. [[અનુકૂલન]] (અંગ્રેજી: એડેપ્ટેશન) નો ઉદ્દેશ્ય લોકો માટેના નુકસાનને મર્યાદિત કરવાનો અથવા ટાળવાનો છે, અને તે સામાન્ય રીતે [[આબોહવા પરિવર્તન શમન]] (અંગ્રેજી: ક્લાઇમેટ ચેન્જ મિટિગેશન) ની સાથે કરવામાં આવે છે. તેનો હેતુ તકોનો લાભ લેવાનો પણ છે. અનુકૂલનમાં કુદરતી તંત્રોને ફેરફારોનો સામનો કરવામાં મદદ કરવા માટેના હસ્તક્ષેપોનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;IPCC, 2022: [https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg2/downloads/report/IPCC_AR6_WGII_Annex-II.pdf Annex II: Glossary] [Möller, V., R. van Diemen, J.B.R. Matthews, C. Méndez, S. Semenov, J.S. Fuglestvedt, A. Reisinger (eds.)]. In: [https://www.ipcc.ch/report/sixth-assessment-report-working-group-ii/ Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability. Contribution of Working Group II to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Change] [H.-O. Pörtner, D.C. Roberts, M. Tignor, E.S. Poloczanska, K. Mintenbeck, A. Alegría, M. Craig, S. Langsdorf, S. Löschke, V. Möller, A. Okem, B. Rama (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, UK and New York, NY, USA, pp. 2897–2930, {{doi|10.1017/9781009325844.029}}&lt;/ref&gt;

અનુકૂલન લોકો તેમજ પ્રકૃતિ પર થતી અસરો અને જોખમોનું સંચાલન કરવામાં મદદ કરી શકે છે. અનુકૂલન ક્રિયાઓના ચાર પ્રકારો માળખાગત, સંસ્થાગત, વર્તણૂકલક્ષી (અંગ્રેજી: બિહેવિયરલ) અને પ્રકૃતિ-આધારિત વિકલ્પો છે. કેટલાક ઉદાહરણોમાં સમુદ્રની દીવાલો અથવા અંતર્દેશીય પૂર સંરક્ષણ બનાવવું, નવી વીમા યોજનાઓ પૂરી પાડવી, પાક રોપણીના સમય કે જાતોમાં ફેરફાર કરવો અને લીલી છત અથવા હરિયાળી જગ્યાઓ સ્થાપિત કરવાનો સમાવેશ થાય છે. અનુકૂલન પ્રતિક્રિયાશીલ (આબોહવાની અસરો થાય ત્યારે પ્રતિભાવ આપવો) અથવા સક્રિય (ભવિષ્યના આબોહવા પરિવર્તનની અપેક્ષા રાખીને પગલાં લેવા) હોઈ શકે છે.

અનુકૂલનની જરૂરિયાત દરેક સ્થળે અલગ-અલગ હોય છે. અનુકૂલનના ઉપાયો પ્રદેશ અને સમુદાય પ્રમાણે બદલાય છે, જે ચોક્કસ [[આબોહવા અસરો]]&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;O'Neill, B., M. van Aalst, Z. Zaiton Ibrahim, L. Berrang Ford, S. Bhadwal, H. Buhaug, D. Diaz, K. Frieler, M. Garschagen, A. Magnan, G. Midgley, A. Mirzabaev, A. Thomas, and R.Warren, 2022: [https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg2/downloads/report/IPCC_AR6_WGII_Chapter16.pdf Chapter 16: Key Risks Across Sectors and Regions]. In: [https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg2/ Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability. Contribution of Working Group II to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change] [H.-O. Pörtner, D.C. Roberts, M. Tignor, E.S. Poloczanska, K. Mintenbeck, A. Alegría, M. Craig, S. Langsdorf, S. Löschke, V. Möller, A. Okem, B. Rama (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, UK and New York, NY, USA, pp. 2411–2538, doi:10.1017/9781009325844.025.&lt;/ref&gt;{{rp|2417}} તેમજ નબળાઈઓ પર આધારિત છે. વિશ્વભરમાં, ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં રહેતા લોકો ખોરાક અને નાણાકીય સંસાધનોની મર્યાદિત પહોંચને કારણે ખાદ્ય અસુરક્ષાનો વધુ સામનો કરે છે.&lt;ref&gt;{{cite journal |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/pce.15078 | doi=10.1111/pce.15078 | title=Climate change adaptation: Challenges for agricultural sustainability | date=2025 | last1=Verma | first1=Krishan K. | last2=Song | first2=Xiu-Peng | last3=Kumari | first3=Aradhna | last4=Jagadesh | first4=M. | last5=Singh | first5=Santosh Kumar | last6=Bhatt | first6=Rajan | last7=Singh | first7=Munna | last8=Seth | first8=Chandra Shekhar | last9=Li | first9=Yang-Rui | journal=Plant, Cell &amp; Environment | volume=48 | issue=4 | pages=2522–2533 | pmid=39136256 | bibcode=2025PCEnv..48.2522V | url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; દાખલા તરીકે, દરિયાકાંઠાના પ્રદેશો [[તટીય સંચાલન]] (અંગ્રેજી: કોસ્ટલ મેનેજમેન્ટ) હેઠળ સમુદ્રના સ્તરમાં વધારા સામે સંરક્ષણ અને મેન્ગ્રોવ પુનઃસ્થાપનને પ્રાથમિકતા આપી શકે છે. શુષ્ક વિસ્તારો પાણીની અછતના ઉકેલો, જમીન પુનઃસ્થાપન અને ગરમીના સંચાલન પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી શકે છે. અનુકૂલનની જરૂરિયાતો આબોહવા કેટલી બદલાય છે અથવા બદલાવાની અપેક્ષા છે તેના પર પણ નિર્ભર રહેશે. [[વિકાસશીલ દેશો]]માં અનુકૂલન ખાસ કરીને મહત્વનું છે કારણ કે તેમના પર આબોહવા પરિવર્તનની પ્રત્યે સૌથી વધુ માઠી અસરો સંભવિત છે.&lt;ref name=&quot;:20&quot;&gt;{{Cite web|title=Unprecedented Impacts of Climate Change Disproportionately Burdening Developing Countries, Delegate Stresses, as Second Committee Concludes General Debate |date=8 October 2019 |url=https://www.un.org/press/en/2019/gaef3516.doc.htm|access-date=2019-12-12|website=United Nations}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Sarkodie |first1=Samuel Asumadu |last2=Ahmed |first2=Maruf Yakubu |last3=Owusu |first3=Phebe Asantewaa |date=2022-04-05 |title=Global adaptation readiness and income mitigate sectoral climate change vulnerabilities |journal=Humanities and Social Sciences Communications |language=en |volume=9 |issue=1 |pages=1–17 |article-number=113 |doi=10.1057/s41599-022-01130-7 |s2cid=247956525 |issn=2662-9992|doi-access=free |hdl=11250/2999578 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; આર્થિક ઉત્પાદન, નોકરીઓ અને આવક માટે મહત્વના એવા ખોરાક, પાણી અને અન્ય ક્ષેત્રો માટે અનુકૂલનની જરૂરિયાતો વધારે છે.વિવિધ પડકારોમાંનો એક ગરીબ સમુદાયોની જરૂરિયાતોને પ્રાથમિકતા આપવાનો છે, જેથી તે ખાતરી કરી શકાય કે તેઓ આબોહવા પરિવર્તનથી અપ્રમાણસર રીતે પ્રભાવિત ન થાય.&lt;ref name=&quot;:16&quot; /&gt;{{rp|1253}} 

અનુકૂલન યોજનાઓ, નીતિઓ અથવા વ્યૂહરચનાઓ ૭૦% થી વધુ દેશોમાં અમલમાં છે.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 
તાજેતરના સંશોધનો સૂચવે છે કે આબોહવા પરિવર્તન અનુકૂલન માટે વૈશ્વિક જાગૃતિ અને આયોજનોમાં વધારો થયો છે, ત્યારે અનુકૂલનનાં પગલાંનું વાસ્તવિક અમલીકરણ મર્યાદિત અને વિવિધ પ્રદેશોમાં અસમાન રહ્યું છે.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Berrang-Ford |first1=Lea |last2=Ford |first2=James D. |last3=Paterson |first3=Jaclyn |year=2011 |title=Are we adapting to climate change? |journal=Global Environmental Change |volume=21 |issue=1 |pages=25–33 |doi=10.1016/j.gloenvcha.2010.09.012 |bibcode=2011GEC....21...25B |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0959378010000968 |access-date=2025-11-02 }}&lt;/ref&gt; [[પેરિસ સમજૂતી]] (અંગ્રેજી: પેરિસ એગ્રીમેન્ટ) જેવા કરારો દેશોને અનુકૂલન યોજનાઓ વિકસાવવા માટે પ્રોત્સાહિત કરે છે. સરકારના અન્ય સ્તરો જેમ કે શહેરો અને પ્રાંતો પણ અનુકૂલન આયોજનનો ઉપયોગ કરે છે. આર્થિક ક્ષેત્રો પણ આના પર કાર્ય કરે છે. [[આંતરરાષ્ટ્રીય વિકાસ]] માટેના [[દાતા દેશો]] (અંગ્રેજી: ડોનર કન્ટ્રીઝ) રાષ્ટ્રીય અનુકૂલન યોજનાઓ વિકસાવવામાં મદદ કરવા માટે વિકાસશીલ દેશોને નાણાં આપી શકે છે. અસરકારક અનુકૂલન હંમેશા સ્વાયત્ત (અંગ્રેજી: ઓટોનોમસ) હોતું નથી; તે માટે નોંધપાત્ર આયોજન, સંકલન અને દૂરંદેશીની જરૂર હોય છે. અભ્યાસોએ જ્ઞાનની ખામી, વર્તણૂકલક્ષી પ્રતિકાર અને બજારની નિષ્ફળતા જેવા મુખ્ય અવરોધો ઓળખ્યા છે જે અનુકૂલનની પ્રગતિને ધીમી કરે છે અને વ્યૂહાત્મક નીતિગત હસ્તક્ષેપની માંગ કરે છે. આ મુદ્દાઓ પર ધ્યાન આપવું એ લાંબા ગાળાની નબળાઈઓને રોકવા માટે નિર્ણાયક છે, ખાસ કરીને [[શહેર આયોજન]] અને માળખાગત રોકાણો, જે આબોહવાની અસરો સામેની સ્થિતિસ્થાપકતા નક્કી કરે છે. તદુપરાંત, અનુકૂલન આર્થિક વિકાસ સાથે ઊંડાણપૂર્વક જોડાયેલું છે, જેમાં [[ઔદ્યોગિક નીતિ]] અને શહેરી માળખાકીય સુવિધાઓના નિર્ણયો ભવિષ્યની આબોહવા સંવેદનશીલતાને આકાર આપે છે.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Smith |first=John |title=Adapting to Climate Change: Decision-Making and Development |journal=Climate Policy Review |date=2022 |volume=14 |issue=2 |pages=103–118 |doi=10.1016/j.climate.2022.02.003|doi-broken-date=1 July 2025 }}&lt;/ref&gt;
== વ્યાખ્યા ==
[[આબોહવા પરિવર્તન પર આંતરસરકારી પેનલ]] (અંગ્રેજી: ઇન્ટરગવર્નમેન્ટલ પેનલ ઓન ક્લાઇમેટ ચેન્જ - આઈપીસીસી) આબોહવા પરિવર્તન અનુકૂલનને આ રીતે વ્યાખ્યાયિત કરે છે:
* &quot;માનવોના તંત્રમાં, નુકસાનને મર્યાદિત કરવા અથવા ફાયદાકારક તકોનો લાભ લેવા માટે વાસ્તવિક અથવા  અપેક્ષિત આબોહવા અને તેની અસરો સાથે સમાયોજન સાધવાની પ્રક્રિયા.&quot;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;IPCC, 2022: [https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg2/downloads/report/IPCC_AR6_WGII_SummaryForPolicymakers.pdf Summary for Policymakers] [H.-O. Pörtner, D.C. Roberts, E.S. Poloczanska, K. Mintenbeck, M. Tignor, A. Alegría, M. Craig, S. Langsdorf, S. Löschke, V. Möller, A. Okem (eds.)]. In: [https://www.ipcc.ch/report/sixth-assessment-report-working-group-ii/ Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability. Contribution of Working Group II to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change] [H.-O. Pörtner, D.C. Roberts, M. Tignor, E.S. Poloczanska, K. Mintenbeck, A. Alegría, M. Craig, S. Langsdorf, S. Löschke, V. Möller, A. Okem, B. Rama (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, UK and New York, NY, USA, pp. 3–33, {{doi|10.1017/9781009325844.001}}&lt;/ref&gt;{{rp|5}}
* &quot;કુદરતી તંત્રોમાં, અનુકૂલન એ વાસ્તવિક આબોહવા અને તેની અસરો સાથે સમાયોજન સાધવાની પ્રક્રિયા છે; માનવ હસ્તક્ષેપ તેમાં મદદરુપ થઈ શકે.&quot;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;{{rp|5}}

અનુકૂલન ક્રિયાઓ તબક્કાવાર તેમજ પરિવર્તનકારી હોઈ શકે. તબક્કાવાર ક્રિયાઓ એ એવી ક્રિયાઓ છે જેનો ઉદ્દેશ્ય તંત્રનુ મૂળ અને અખંડિતતા જાળવી રાખવાનો છે. પરિવર્તનકારી ક્રિયાઓ એવી ક્રિયાઓ છે જે આબોહવા પરિવર્તન અને તેની અસરોના પ્રતિભાવમાં તંત્રના મૂળભૂત લક્ષણોમાં ફેરફાર કરે છે.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;Noble, I.R., S. Huq, Y.A. Anokhin, J. Carmin, D. Goudou, F.P. Lansigan, B. Osman-Elasha, and A. Villamizar, 2014: &quot;[https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2018/02/WGIIAR5-Chap14_FINAL.pdf Chapter 14: Adaptation needs and options]&quot;. In: Climate Change 2014: Impacts, Adaptation, and Vulnerability. Part A: Global and Sectoral Aspects. Contribution of Working Group II to the Fifth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [Field, C.B., V.R. Barros, D.J. Dokken, K.J. Mach, M.D. Mastrandrea, T.E. Bilir, M. Chatterjee, K.L. Ebi, Y.O. Estrada, R.C. Genova, B. Girma, E.S. Kissel, A.N. Levy, S. MacCracken, P.R. Mastrandrea, and L.L.White (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, United Kingdom and New York, NY, USA, pp. 833–868.&lt;/ref&gt;
== જરૂરિયાતને સમજવી ==
આબોહવા પરિવર્તન અનુકૂલન પર ૧૯૯૦ના દાયકાથી સંશોધન ચાલી રહ્યું છે. ત્યારથી અત્યાર સુધીમાં પેટા-વિષયોની સંખ્યા અને વિવિધતામાં ઘણો વધારો થયો છે. ૨૦૧૦ના દાયકામાં અને [[પેરિસ સમજૂતી]] પછી, અનુકૂલન એક સ્થાપિત નીતિ વિષયક ક્ષેત્ર અને નીતિઓમાં સંશોધન માટેનો એક મહત્વપૂર્ણ વિષય બન્યો છે.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;{{rp|167}}&lt;ref&gt;Klein, R.J.T., Adams, K.M., Dzebo, A., and Siebert, C.K. (2017). [https://www.sei.org/publications/advancing-adaptation-practices/ Advancing climate adaptation practices and solutions: emerging research priorities.] SEI Working Paper 2017-07. Stockholm, Sweden.&lt;/ref&gt;

=== આબોહવા પરિવર્તનની અસરો પર સંશોધન ===
{{Further|આબોહવા પરિવર્તનની અસરો}}
આબોહવા પરિવર્તન અનુકૂલન પરનું વૈજ્ઞાનિક સંશોધન સામાન્ય રીતે લોકો, નિવસનતંત્રો અને પર્યાવરણ પર [[આબોહવા પરિવર્તનની અસરો]]ના વિશ્લેષણથી શરૂ થાય છે. આ અસરોમાં જીવન, આજીવિકા, આરોગ્ય અને સુખાકારી, નિવસનતંત્રો અને પ્રજાતિઓ, આર્થિક, સામાજિક અને સાંસ્કૃતિક અસ્કયામતો તેમજ માળખાગત સુવિધાઓ પરની અસરોનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref&gt;IPCC, 2021: [https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_AnnexVII.pdf Annex VII: Glossary] [Matthews, J.B.R., V. Möller, R. van Diemen, J.S. Fuglestvedt, V. Masson-Delmotte, C.&amp;nbsp;Méndez, S. Semenov, A. Reisinger (eds.)]. In [https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/ Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change] [Masson-Delmotte, V., P. Zhai, A. Pirani, S.L. Connors, C. Péan, S. Berger, N. Caud, Y. Chen, L. Goldfarb, M.I. Gomis, M. Huang, K. Leitzell, E. Lonnoy, J.B.R. Matthews, T.K. Maycock, T. Waterfield, O. Yelekçi, R. Yu, and B. Zhou (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, United Kingdom and New York, NY, USA, pp. 2215–2256, {{doi|10.1017/9781009157896.022}}&lt;/ref&gt;{{rp|2235}} અસરોમાં ખેતીની પેદાશમાં ફેરફાર, પૂર અને દુષ્કાળમાં વધારો અથવા પ્રવાલખડકો(અંગ્રેજી: કોરલ રીફ) નું ધોવાણ સામેલ હોઈ શકે છે. આવી અસરોનું વિશ્લેષણ એ વર્તમાન અને ભવિષ્યની અનુકૂલન જરૂરિયાતો અને વિકલ્પોને સમજવા માટેનું એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે.

=== હોનારતોના જોખમો, પ્રતિભાવ અને સજ્જતા ===
{{Further|કુદરતી હોનારત|હોનારત પ્રતિભાવ|હોનારત જોખમ ઘટાડો}}
આબોહવા પરિવર્તન હોનારતોના જોખમમાં વધારો કરે છે. તેથી, નિષ્ણાતો ઘણીવાર આબોહવા પરિવર્તન અનુકૂલનને [[હોનારતોનું જોખમ ઘટાડવાની]] (અંગ્રેજી: ડિઝાસ્ટર રિસ્ક રિડક્શન) ઘણી પ્રક્રિયાઓમાંની એક તરીકે જુએ છે.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Kelman |first1=Ilan |last2=Gaillard |first2=J C |last3=Mercer |first3=Jessica |date=March 2015 |title=Climate Change's Role in Disaster Risk Reduction's Future: Beyond Vulnerability and Resilience |journal=International Journal of Disaster Risk Science |language=en |volume=6 |issue=1 |pages=21–27 |doi=10.1007/s13753-015-0038-5 |issn=2095-0055|doi-access=free |bibcode=2015IJDRS...6...21K }}&lt;/ref&gt;બદલામાં, હોનારત જોખમ ઘટાડો એ [[ટકાઉ વિકાસ]] (અંગ્રેજી: સસ્ટેનેબલ ડેવલપમેન્ટ) ના વ્યાપક વિચારનો એક ભાગ છે. આબોહવા પરિવર્તન અનુકૂલન અને હોનારત જોખમ ઘટાડો સમાન લક્ષ્યો ધરાવે છે (જેમ કે જોખમોની સંભવિત અસરો ઘટાડવી અને અસરગ્રસ્ત લોકોની સ્થિતિસ્થાપકતા વધારવી). તેઓ સમાન ખ્યાલોનો ઉપયોગ કરે છે અને સમાન સ્ત્રોતો તથા અભ્યાસોથી સંકળાયેલ છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Managing the Risks of Extreme Events and Disasters to Advance Climate Change Adaptation — IPCC |url=https://www.ipcc.ch/report/managing-the-risks-of-extreme-events-and-disasters-to-advance-climate-change-adaptation/ |access-date=2022-11-16}}&lt;/ref&gt;

હોનારતઓ ઘણીવાર કુદરતી જોખમો દ્વારા ઉદ્ભવે છે. આગ અથવા પૂર જેવી કુદરતી ઘટના પોતે હોનારત નથી: જ્યારે તે લોકોને અસર કરે છે અથવા લોકો દ્વારા થાય છે ત્યારે જ તે હોનારત ગણાય છે. એવી દલીલ કરવામાં આવે છે કે [[કુદરતી હોનારતો]]હંમેશા માનવ ક્રિયા અથવા નિષ્ક્રિયતા સાથે જોડાયેલી હોય છે અથવા [[પર્યાવરણ પર માનવ પ્રભાવ|માનવશાસ્ત્રની પ્રક્રિયાઓ]] (અંગ્રેજી: એન્થ્રોપોજેનિક પ્રોસેસિસ) માં મૂળ ધરાવે છે. હોનારતો, આર્થિક નુકસાન અને જોખમોને વધારતી મૂળભૂત નબળાઈઓ વધી રહી છે. આબોહવા પરિવર્તન જેવા વૈશ્વિક જોખમોની દરેક જગ્યાએ મોટી અસરો થઈ રહી છે.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Global Assessment Report on Disaster Risk Reduction 2022. Our world at risk transforming governance for a resilient future |date=2022 |publisher=United Nations Office for Disaster Risk Reduction |isbn=978-92-1-232028-1 |location=Geneva |oclc=1337569431}}&lt;/ref&gt; વૈજ્ઞાનિકો આગાહી કરે છે કે આબોહવા પરિવર્તન અતિપ્રચંડ હવામાન ઘટનાઓ અને હોનારતઓની આવૃત્તિ અને ગંભીરતામાં વધારો કરશે. અનુકૂલનના પગલાઓમાં [[સજ્જતા]] અને સંબંધિત [[હોનારત પ્રતિભાવ]] ક્ષમતાઓ વધારવાનો સમાવેશ થઈ શકે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=State of the Global Climate 2023 |url=https://library.wmo.int/records/item/68835-state-of-the-global-climate-2023 |access-date=2025-10-31 |website=library.wmo.int |language=en}}&lt;/ref&gt;
== અસરના પ્રકાર મુજબના વિકલ્પો ==
અનુકૂલનના કેટલાક વિકલ્પો પૂર અથવા દુષ્કાળ જેવા ચોક્કસ આબોહવા જોખમોનો સામનો કરે છે. અન્ય વિકલ્પો ત્યારે ઉદ્ભવે છે જ્યારે વિવિધ જોખમો તેમજ તેમાં ફાળો આપતા અન્ય પરિબળો (જેમ કે સ્થળાંતર) થી જોખમ હોય.

=== પૂર ===
[[File:2017-11-14 (555) Flood protection in Ybbs an der Donau.jpg|thumb|right|ડોનાઉ નદીના કિનારે યબ્બ્સ શહેર માટે પૂર સંરક્ષણ]]
{{Further|પૂર નિયંત્રણ}}
શહેરો અથવા નગરોમાં પૂરની ઘટના [[શહેરી પૂર]] (અંગ્રેજી: અર્બન ફ્લડિંગ) તરીકે બની શકે છે. તે સમુદ્ર કિનારે [[તટીય પૂર]] (અંગ્રેજી: કોસ્ટલ ફ્લડિંગ) તરીકે પણ આવી શકે છે. સમુદ્રના સ્તરમાં વધારો તટીય પૂરને વધુ ગંભીર બનાવી શકે છે. કેટલાક વિસ્તારોમાં [[હિમનદીના તળાવ ફાટવાથી આવતું પૂર]]નું જોખમ પણ રહેલું હોય છે.

પૂર માટે અનુકૂલનના ઘણા વિકલ્પો છે:&lt;ref&gt;{{Cite magazine|last=Rosenzweig|first=Cynthia|title=All Climate Is Local: How Mayors Fight Global Warming|url=https://www.scientificamerican.com/article/all-climate-is-local/|access-date=2023-02-08|magazine=Scientific American|language=en| issue= September 2011| url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;
* [[પૂર અવરોધ]] (અંગ્રેજી: ફ્લડ બેરિયર્સ), [[સમુદ્રની દીવાલ]] અને પંપીંગ ક્ષમતા વધારવા જેવા વધુ સારા પૂર સંરક્ષણ સાધનો સ્થાપિત કરવા.&lt;ref name=&quot;npr_miami&quot;&gt;[https://www.npr.org/2016/05/10/476071206/as-waters-rise-miami-beach-builds-higher-streets-and-political-willpower As Waters Rise, Miami Beach Builds Higher Streets And Political Willpower] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161208170418/http://www.npr.org/2016/05/10/476071206/as-waters-rise-miami-beach-builds-higher-streets-and-political-willpower|date=8 December 2016}}&lt;/ref&gt;
* સમુદ્રના પાણીને ગટરના પાણીના નિકાલમાં પાછા વહેતા અટકાવવા માટેના ઉપકરણો સ્થાપિત કરવા.&lt;ref name=&quot;usatoday&quot; /&gt;
* વરસાદના પાણીના વહેણને રોકવા માટે [[વરસાદી પાણીનો સંગ્રહ]]. આમાં પાકા (સિમેન્ટવાળા) વિસ્તારો ઘટાડવા અથવા પાણી શોષી શકે તેવા પેવમેન્ટમાં ફેરફાર કરવો, પાણીને રોકી શકે તેવી વનસ્પતિ ઉગાડવી, ભૂગર્ભ સ્ટોરેજ ટેન્કો ઉમેરવી અને ઘરગથ્થુ [[રેઈન બેરલ]] માટે સબસિડી આપવાનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;chicago&quot;&gt;{{Cite news|last=Kaufman|first=Leslie|date=2011-05-23|title=A City Prepares for a Warm Long-Term Forecast|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2011/05/23/science/earth/23adaptation.html|access-date=2023-02-08|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dotearth&quot;&gt;{{cite news|last=Revkin|first=Andrew C.|date=23 May 2011|title=Cities Embrace the Adaptation Imperative|work=[[The New York Times]]|url=http://dotearth.blogs.nytimes.com/2011/05/23/cities-embrace-the-adaptation-imperative/?ref=earth}}&lt;/ref&gt;
* ગંદા પાણીના શુદ્ધિકરણ પ્લાન્ટમાં પંપને ઊંચા કરવા.&lt;ref name=&quot;usatoday&quot; /&gt;
* પૂરની સંભાવનાવાળા વિસ્તારોમાં ઘરમાલિકો પાસેથી મિલકત ખરીદી લેવી.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2013-07-03|title=New Jersey homeowners to get buyout offers after Superstorm Sandy|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-storm-sandy-buyouts-idUSBRE96218K20130703|access-date=2023-02-08| author= Hillary Russ | agency=Reuters}}&lt;/ref&gt;
* પૂર રોકવા માટે શેરીઓનું સ્તર ઊંચું કરવું.&lt;ref name=&quot;npr_miami&quot; /&gt;
* [[મેન્ગ્રોવ]]નો ઉપયોગ અને રક્ષણ કરવું.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Menéndez |first1=Pelayo |last2=Losada |first2=Iñigo J. |last3=Torres-Ortega |first3=Saul |last4=Narayan |first4=Siddharth |last5=Beck |first5=Michael W. |title=The Global Flood Protection Benefits of Mangroves |journal=Scientific Reports |date=10 March 2020 |volume=10 |issue=1 |page=4404 |doi=10.1038/s41598-020-61136-6 |pmid=32157114 |pmc=7064529 |bibcode=2020NatSR..10.4404M |language=en |issn=2045-2322}}&lt;/ref&gt;
* હિમનદી તળાવોમાં પૂરનું જોખમ હોય ત્યાં રક્ષણ આપવા માટે તેમના કુદરતી પથ્થરોના બાંધકામને બદલે કોંક્રિટના ડેમ બનાવી શકાય છે. આનાથી જળવિદ્યુત પણ પેદા કરી શકાય.&lt;ref&gt;{{Cite web |author=Kate Ravilious |date=2016 |title=Many hydroelectric plants in Himalayas are at risk from glacial lakes |url=http://environmentalresearchweb.org/cws/article/news/66280 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180307031710/http://environmentalresearchweb.org/cws/article/news/66280 |archive-date=7 March 2018 |access-date=6 March 2018 |website=environmentalresearchweb.}}{{pb}}{{Cite journal |last1=Schwanghart |first1=Wolfgang |last2=Worni |first2=Raphael |last3=Huggel |first3=Christian |last4=Stoffel |first4=Markus |last5=Korup |first5=Oliver |date=2016-07-01 |title=Uncertainty in the Himalayan energy–water nexus: estimating regional exposure to glacial lake outburst floods |journal=Environmental Research Letters |volume=11 |issue=7 |article-number=074005 |bibcode=2016ERL....11g4005S |doi=10.1088/1748-9326/11/7/074005 |issn=1748-9326 |s2cid=133059262 |id=074005 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

વધુ પડતા વરસાદને કારણે [[વરસાદી પાણી]] તંત્રોની ક્ષમતા વધારવી જરૂરી બની શકે છે. આ વરસાદી પાણીને ગટરના પાણી (અંગ્રેજી: બ્લેકવોટર) થી અલગ પાડે છે, જેથી અતિશય વરસાદના સમયમાં વધારાનું પાણી નદીઓને પ્રદૂષિત ન કરે. કુઆલા લમ્પુરમાં આવેલી [[સ્માર્ટ ટનલ]] (અંગ્રેજી: SMART Tunnel) આનું એક ઉદાહરણ છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |author=Geospatial World |date=2025 |title=Smart tunnel: two issues, one solution |url=https://geospatialworld.net/article/smart-tunnel-two-issues-one-solution/ |access-date=2026-01-24 |website=Geospatial World (Internet Archive) |archive-url=https://web.archive.org/web/20260124162350/https://geospatialworld.net/article/smart-tunnel-two-issues-one-solution/ |archive-date=24 જાન્યુઆરી 2026 |language=en |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;


ન્યૂયોર્ક સિટીએ [[હરિકેન સેન્ડી]] પછી તેની પુનઃનિર્માણ અને સ્થિતિસ્થાપકતા પહેલ માટે એક વ્યાપક અહેવાલ તૈયાર કર્યો હતો. આમાં ઇમારતોને પૂર પ્રત્યે ઓછી સંવેદનશીલ બનાવવાનો સમાવેશ થાય છે. તેનો ઉદ્દેશ્ય વાવાઝોડા દરમિયાન અને પછી આવતી ચોક્કસ સમસ્યાઓ ફરી ન થાય તેની ખાતરી કરવાનો પણ છે. આમાં કાનૂની અને પરિવહન સમસ્યાઓને કારણે બિન-અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં પણ અઠવાડિયાઓ સુધી ચાલતી ઇંધણની અછત, પૂરગ્રસ્ત આરોગ્ય સંભાળ સુવિધાઓ, વીમા પ્રીમિયમમાં વધારો, વીજળી અને વરાળ ઉત્પાદન તથા વિતરણ નેટવર્કને નુકસાન, અને સબવે તથા રોડવે ટનલમાં પૂરનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |author=NYC Special Initiative for Rebuilding and Resiliency |date=2013 |title=A Stronger, More Resilient New York |url=https://www.nyc.gov/site/sirr/report/report.page |access-date=2023-02-08 |website=nyc Government }}{{Dead link|date=મે 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== સમુદ્રના સ્તરમાં વધારો ===
આની સાથે સંબંધિત, [[યુરોપિયન સંઘ]]માં કરાયેલા એક સર્વેક્ષણ મુજબ ૩૫% લોકો માને છે કે સમુદ્રના વધતા સ્તર અને પૂર, જંગલની આગ અથવા અન્ય અતિશય હવામાન ઘટનાઓ જેવા જોખમોથી બચવા માટે તેમને સ્થાનિક અથવા આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે આબોહવા અસરો સામે ઓછી સંવેદનશીલ હોય તેવા વિસ્તારમાં સ્થળાંતર કરવાની જરૂર પડી શકે છે.&lt;ref name=&quot;:2153&quot;&gt;{{Cite book |title=The EIB Climate Survey |url=https://www.eib.org/en/publications/20240347-the-eib-climate-survey-2024 |date=2024 |doi=10.2867/4661519 |author1=European Investment Bank. |publisher=European Investment Bank |isbn=978-92-861-5848-3 }}&lt;/ref&gt;
=== હીટ વેવ્સ ===
{{See also|હીટ વેવ|આત્યંતિક હવામાન|શહેરી ગરમી ટાપુ}}
૨૦૨૦ના એક અભ્યાસ મુજબ, જો [[ગ્રીનહાઉસ ગેસ]]ના ઉત્સર્જનમાં મોટો ઘટાડો કરીને તાપમાન વધારાને ૧.૫° સે સુધી મર્યાદિત કરવામાં નહીં આવે, તો ૫૦ વર્ષંમા માનવ વસ્તી ધરાવતા ત્રીજા ભાગના પ્રદેશો સહારાના સૌથી ગરમ ભાગો જેટલા ગરમ થઈ શકે છે. વસ્તી વૃદ્ધિની પેટર્નમાં ફેરફાર અને સ્થળાંતર વિના આવું થવાની સંભાવના છે. ૨૦૨૦ના અહેવાલો મુજબ સૌથી વધુ અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં અનુકૂલન કરવાની ક્ષમતા ઘણી ઓછી છે.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-52543589|title=Climate change: More than 3bn could live in extreme heat by 2070|date=5 May 2020|access-date=6 May 2020|work=BBC News|archive-date=5 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200505153614/https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-52543589|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;10.1073/pnas.1910114117&quot;&gt;{{cite journal |last1=Xu |first1=Chi |last2=Kohler |first2=Timothy A. |last3=Lenton |first3=Timothy M. |last4=Svenning |first4=Jens-Christian |last5=Scheffer |first5=Marten |title=Future of the human climate niche – Supplementary Materials |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |date=26 May 2020 |volume=117 |issue=21 |pages=11350–11355 |doi=10.1073/pnas.1910114117|issn=0027-8424 |pmid=32366654 |pmc=7260949|bibcode=2020PNAS..11711350X |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

શહેરી ગરમી ટાપુ (અંગ્રેજી: અર્બન હીટ આઇલેન્ડ) ની અસરને કારણે શહેરો ખાસ કરીને હીટ વેવ્સથી વધુ પ્રભાવિત થાય છે. આબોહવા પરિવર્તન સીધી રીતે શહેરી ગરમીના ટાપુઓ બનાવતું નથી, પરંતુ તે વધુ વારંવાર અને વધુ તીવ્ર હીટ વેવ્સ તરફ દોરી જાય છે જે બદલામાં શહેરોમાં આ અસર વધારે છે.&lt;ref name=&quot;:110&quot;/&gt;{{rp|993}} ગીચ શહેરી વિકાસ ગરમીની અસરમાં વધારો કરી શકે છે, જેના પરિણામે ઊંચું તાપમાન અને જોખમો વધે છે.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Sharifi |first=Ayyoob |date=2020 |title=Trade-offs and conflicts between urban climate change mitigation and adaptation measures: A literature review |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0959652620328584 |journal=Journal of Cleaner Production |volume=276 |article-number=122813 |doi=10.1016/j.jclepro.2020.122813 |bibcode=2020JCPro.27622813S |issn=0959-6526 |s2cid=225638176|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

વૃક્ષોનું આવરણ અને હરિયાળી જગ્યાઓ શહેરોમાં ગરમી ઘટાડી શકે છે. તેઓ છાંયડાના સ્ત્રોત તરીકે કામ કરે છે અને બાષ્પીભવન દ્વારા ઠંડક (અંગ્રેજી: ઇવેપોરેટિવ કૂલિંગ) ને પ્રોત્સાહન આપે છે.&lt;ref name=&quot;Waldrop&quot;&gt;{{cite journal |last1=Waldrop |first1=M. Mitchell |date=19 October 2022 |title=What can cities do to survive extreme heat? |url=https://knowablemagazine.org/article/society/2022/what-can-cities-do-survive-extreme-heat |journal=Knowable Magazine |doi=10.1146/knowable-101922-2 |access-date=6 December 2022 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; અન્ય વિકલ્પોમાં [[લીલા છત]] (અંગ્રેજી: ગ્રીન રૂફ્સ), નિષ્ક્રિય દિવસના કિરણોત્સર્ગી ઠંડક (અંગ્રેજી: પેસિવ ડે-ટાઇમ રેડિયેટિવ કૂલિંગ) નો ઉપયોગ અને શહેરી વિસ્તારોમાં આછા રંગની સપાટીઓ અને ઓછી ગરમી શોષતી મકાન સામગ્રીના ઉપયોગનો સમાવેશ થાય છે. આ સામગ્રી વધુ સૂર્યપ્રકાશને પરાવર્તિત કરે છે અને ઓછી ગરમી શોષે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nature of Cities |url=https://regeneration.org/nexus/nature-of-cities |access-date=2021-10-16 |website=Regeneration}}&lt;/ref&gt; શહેરના વૃક્ષોને વધુ ગરમી સહન કરી શકે તેવી જાતોમાં બદલવા જરૂરી બની શકે છે.


વધેલી ગરમી સામે અનુકૂલન સાધવાની પદ્ધતિઓમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:
* [[એર કન્ડીશનીંગ]] અને ઠંડક પ્રણાલીઓનો ઉપયોગ અને વિકાસ. એર કન્ડીશનીંગ શાળાઓ અને કાર્યસ્થળોને ઠંડા બનાવી શકે છે, પરંતુ જો તે [[પુનઃપ્રાપ્ય ઉર્જા]]નો ઉપયોગ ન કરે તો તેનાથી વધારાનું [[ગ્રીનહાઉસ ગેસ]] ઉત્સર્જન થાય છે.
* ઘરો અને/અથવા રેફ્રિજરેશન માટે સૌર-ઊર્જા આધારિત [[નિષ્ક્રિય ઠંડક]] (અંગ્રેજી: પેસિવ કૂલિંગ) તંત્રો.

=== કૃષિમાં વરસાદના બદલાતા ચક્રની અસર ===
{{See also|કૃષિ પર આબોહવા પરિવર્તનની અસરો#અનુકૂલન}}

આબોહવા પરિવર્તન વૈશ્વિક વરસાદની ચક્રમાં ફેરફાર કરી રહ્યું છે, જે કૃષિને અસર કરે છે.&lt;ref name=&quot;cep-jennings&quot;&gt;{{cite journal|last=Jennings|first=Paul A.|date=February 2008|title=Dealing with Climate Change at the Local Level|url=http://www.aiche.org/uploadedFiles/CEP/Issues/2008-02/020840.pdf|journal=Chemical Engineering Progress|publisher=[[American Institute of Chemical Engineers]]|volume=104|issue=2|pages=40–44|archive-url=https://web.archive.org/web/20081201170516/http://www.aiche.org/uploadedFiles/CEP/Issues/2008-02/020840.pdf|archive-date=1 December 2008|access-date=29 February 2008}}&lt;/ref&gt; વિશ્વની ૮૦% ખેતી વરસાદ આધારિત (અંગ્રેજી: રેઇનફેડ એગ્રીકલ્ચર) છે.&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Falkenmark|first1=Malin|url=https://books.google.com/books?id=vkhtiv8xRAcC|title=Balancing Water for Humans and Nature: The New Approach in Ecohydrology|last2=Rockstrom|first2=Johan|last3=Rockström|first3=Johan|date=2004|publisher=Earthscan|isbn=978-1-85383-926-9|pages= 67–68}}&lt;/ref&gt; વિશ્વના ૮૫.૨ કરોડ ગરીબ લોકોમાંથી ઘણા એશિયા અને આફ્રિકાના એવા ભાગોમાં રહે છે જે ખોરાક માટે વરસાદ પર નિર્ભર છે. આબોહવા પરિવર્તન વરસાદ, બાષ્પીભવન, વહેણ અને [[જમીનમાં ભેજ]]ના સંગ્રહમાં ફેરફાર કરશે. લાંબો દુષ્કાળ નાના ખેડૂતોને પાયમાલ કરી શકે છે, જેના પરિણામે આર્થિક, રાજકીય અને સામાજિક અસ્થિરતા વધી શકે છે.

પાણીની ઉપલબ્ધતા તમામ પ્રકારની ખેતીને પ્રભાવિત કરે છે. મોસમી વરસાદના કુલ જથ્થામાં ફેરફાર અથવા તેની વિવિધતા બંને મહત્વપૂર્ણ છે. ફૂલ આવવા, પરાગનયન અને દાણા ભરાવવાના સમયે 'ભેજનું દબાણ' (અંગ્રેજી: મોઈશ્ચર સ્ટ્રેસ) મોટાભાગના પાકને નુકસાન પહોંચાડે છે, ખાસ કરીને મકાઈ, સોયાબીન અને ઘઉંને. જમીનમાંથી વધતું બાષ્પીભવન અને છોડમાં ઝડપી [[બાષ્પીભવન]] ભેજની અછતનું કારણ બનશે.

અનુકૂલનના ઘણા વિકલ્પો છે. એક વધુ દુષ્કાળ સહનશીલતા ધરાવતી પાકની જાતો વિકસાવવી અને બીજું સ્થાનિક વરસાદી પાણીનો સંગ્રહ કરવો છે. ઝિમ્બાબ્વેમાં પાણીના સંગ્રહ માટે નાના તળાવોનો ઉપયોગ કરવાથી મકાઈના ઉત્પાદનમાં વધારો થયો છે. નાઈજરમાં પણ આ પદ્ધતિથી બાજરીના ઉત્પાદનમાં ત્રણથી ચાર ગણો વધારો જોવા મળ્યો છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2010-09-06|title=Diverse water sources key to food security: report|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-climate-water-idUSTRE68500820100906|access-date=2023-02-08}}&lt;/ref&gt;

ડિજિટલ ટેક્નોલોજી ખેડૂતોને જમીનના ભેજનું રિમોટ સેન્સિંગ, આઈઓટી (IoT) આધારિત સિંચાઈ નિયંત્રણ અને વરસાદની આગાહી માટે ડેટા એનાલિટિક્સ દ્વારા બદલાતી વરસાદી પેટર્ન મુજબ અનુકૂલન સાધવામાં મદદ કરે છે. આબોહવા પરિવર્તન ખાદ્ય સુરક્ષા અને [[જળ સુરક્ષા]]ને જોખમમાં મૂકી શકે છે. ભવિષ્યમાં નકારાત્મક અસરોને રોકવા માટે ખાદ્ય પ્રણાલીઓમાં ફેરફાર શક્ય છે.&lt;ref&gt;{{cite journal |date=16 November 2020 |title=Adapting to climate change to sustain food security |url=https://www.ilri.org/publications/adapting-climate-change-sustain-food-security |journal=International Livestock Research Institute |language=en}}&lt;/ref&gt;

==== સિંચાઈ પર વધુ ખર્ચ ====
ગરમ આબોહવામાં સિંચાઈ માટે પાણીની માંગ વધવાની શક્યતા છે, જે ખેતીની શહેરી અને ઔદ્યોગિક વપરાશકર્તાઓ વચ્ચે સ્પર્ધા વધારશે. અર્ધ-શુષ્ક પ્રદેશોમાં કૃષિ પહેલેથી જ પાણીનો સૌથી મોટો વપરાશકર્તા છે. [[ભૂગર્ભ જળસ્તર]] ઘટવાથી પાણી ખેંચવા માટે વધુ ઊર્જા ખર્ચ થશે અને સિંચાઈ મોંઘી બનશે. [[આંતરરાષ્ટ્રીય જળ વ્યવસ્થાપન સંસ્થા]] (અંગ્રેજી: ઇન્ટરનેશનલ વોટર મેનેજમેન્ટ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ) એ સૂચવ્યું છે કે અદ્યતન ખેતી પદ્ધતિઓ મુજબ સિંચાઈ યોજનાઓનું આધુનિકીકરણ, ટકાઉ રીતે ભૂગર્ભ જળનો ઉપયોગ, ખાનગી ક્ષેત્ર સાથે સહયોગ અને ક્ષમતા વધારવા જેવા પગલાં એશિયાની વધતી વસ્તીની આહાર જરુરિયાતો માટે મદદરૂપ થઈ શકે છે.&lt;ref&gt;{{Cite book |isbn=978-92-9090-709-1 |last1=Mukherji |display-authors=etal |first1=Aditi |first2=Thierry |last2=Facon |date=2009 |url=http://www.iwmi.cgiar.org/Publications/Other/PDF/Revitalizing%20Asia%27s%20Irrigation.pdf |title=Revitalising Asia's Irrigation: To sustainably meet tomorrow's food needs |publisher=[[IWMI]] and [[FAO]] |access-date=25 જાન્યુઆરી 2026 |archive-date=19 ફેબ્રુઆરી 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240219052518/http://www.iwmi.cgiar.org/Publications/Other/PDF/Revitalizing%20Asia%27s%20Irrigation.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== દુષ્કાળ અને રણીકરણ ===
[[File:Reforestation Praslin 2.jpg|thumb|સેશેલ્સના પ્રાસલિનમાં [[વનીકરણ]] (અંગ્રેજી: રિફોરેસ્ટેશન) પ્રવૃત્તિઓ]]
[[વનીકરણ]] (અંગ્રેજી: રિફોરેસ્ટેશન) એ આબોહવા પરિવર્તન અને બિન-ટકાઉ જમીન વપરાશ દ્વારા પ્રેરાતા [[રણીકરણ]] (અંગ્રેજી: ડેઝર્ટિફિકેશન) ને અટકાવવાનો એક માર્ગ છે.આ ક્ષેત્રમાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ પરિયોજનાઓમાંની એક ગ્રેટ ગ્રીન વોલ (આફ્રિકામાં) છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય સહારાના રણના દક્ષિણ તરફ થતા વિસ્તારને અટકાવવાનો છે. ૨૦૧૮ સુધીમાં તેનું માત્ર ૧૫% કામ જ પૂર્ણ થયું હતું, પરંતુ અત્યારથી જ તેની ઘણી સકારાત્મક અસરો જોવા મળી રહી છે. આ અસરોમાં નાઈજીરિયામાં ૧.૨ કરોડ એકર (૫૦ લાખ હેક્ટર) થી વધુ ખરાબ થયેલી જમીનનું પુનઃસ્થાપન; સેનેગલમાં આશરે ૩ કરોડ એકર જેટલા દુષ્કાળ-પ્રતિરોધક વૃક્ષોનું વાવેતર; અને ઇથોપિયામાં ૩.૭ કરોડ એકર જમીનનું પુનઃસ્થાપન સામેલ છે. વૃક્ષોની જાળવણીને કારણે ભૂગર્ભ જળના કૂવાઓ પીવાના પાણીથી ફરી ભરાવા લાગ્યા છે, ગ્રામીણ નગરો માટે વધારાનો ખોરાક પુરવઠો ઉપલબ્ધ થયો છે, અને ગ્રામવાસીઓ માટે કામ અને આવકના નવા સ્ત્રોતો ઊભા થયા છે.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Corbley|first=McKinley|date=31 March 2019|title=Dozens of Countries Have Been Working to Plant 'Great Green Wall' – and It's Holding Back Poverty|work=Good News Network|url=https://www.goodnewsnetwork.org/dozens-of-countries-have-been-working-to-plant-great-green-wall-and-its-producing-results}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Puiu|first=Tibi|date=3 April 2019|title=More than 20 African countries are planting an 8,000-km-long 'Great Green Wall'|url=https://www.zmescience.com/ecology/climate/great-green-wall-04232/|access-date=16 April 2019|website=ZME Science}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Goyal|first1=Nidhi|date=29 October 2017|title=Great Green Wall to Combat Climate Change in Africa|agency=Industry Tap|url=http://www.industrytap.com/great-green-wall-combat-climate-change-africa/44037|access-date=7 June 2019}}&lt;/ref&gt;
== ક્ષેત્ર મુજબના વિકલ્પો ==
{{See also|આબોહવા પરિવર્તન પ્રત્યે સંવેદનશીલતા#તંત્રો અને ક્ષેત્રો દ્વારા તફાવત}}

આ વિભાગ આબોહવા પરિવર્તનથી પ્રભાવિત મુખ્ય ક્ષેત્રો અને તંત્રો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. નિષ્ણાતોએ તેમના માટેના જોખમો અને અનુકૂલન વિકલ્પોનું મૂલ્યાંકન કર્યું છે.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{cite book |year=2023 |url=https://report.ipcc.ch/ar6/wg2/IPCC_AR6_WGII_FullReport.pdf |publisher=[[આબોહવા પરિવર્તન પર આંતરસરકારી પેનલ]] |language=en |doi=10.1017/9781009325844 |last1=Intergovernmental Panel On Climate Change (Ipcc) |title=Climate Change 2022 – Impacts, Adaptation and Vulnerability |isbn=978-1-009-32584-4 |s2cid=259568239 |access-date=26 જાન્યુઆરી 2026 |archive-date=28 ઑગસ્ટ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240828070410/https://report.ipcc.ch/ar6/wg2/IPCC_AR6_WGII_FullReport.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;{{rp|ix}}

=== નિવસનતંત્રો અને તેમની સેવાઓ ===
{{Further|બાયોમ્સ પર આબોહવા પરિવર્તનની અસરો|મહાસાગરો પર આબોહવા પરિવર્તનની અસરો}}

આબોહવા પરિવર્તનને કારણે નિવસનતંત્રો (અંગ્રેજી: ઇકોસિસ્ટમ્સ) માટેના મુખ્ય જોખમોમાં જૈવવિવિધતાનું નુકસાન, નિવસનતંત્રના માળખામાં ફેરફાર, વૃક્ષોના નાશમાં વધારો, દાવાનળ (અંગ્રેજી: વાઇલ્ડફાયર) માં વધારો અને નિવસનતંત્રમાં કાર્બનનું નુકસાન સામેલ છે. આ જોખમો એકબીજા સાથે જોડાયેલા છે. પ્રજાતિઓનો નાશ નિવસનતંત્રના સ્વાસ્થ્ય માટે જોખમ વધારી શકે છે.&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt;{{rp|279}} વિશ્વના ઘણા ભાગોમાં દાવાનળ એ લોકો તેમજ નિવસનતંત્રો માટે વધતું જતું જોખમ છે.&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt;{{rp|290}} આબોહવા પરિવર્તનને કારણે જંગલમાં લાગેલી આગ અને કીટકોના ઉપદ્રવમાં થયેલા વધારાને લીધે ઉત્તર અમેરિકામાં તાજેતરમાં ઘણા વૃક્ષો નાશ પામ્યા છે.&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt; {{rp|280}}

સમુદ્ર અને તટીય વિસ્તારો માટેના જોખમોમાં [[મહાસાગરોનું ગરમ થવું|સમુદ્રી ઉષ્ણતા]] સાથે જોડાયેલ પ્રવાલખડકો&lt;ref&gt;{{Cite web| title = પ્રવાલખડકો (coral reefs) – Gujarati Vishwakosh – ગુજરાતી વિશ્વકોશ| access-date = 2026-01-26| url = //gujarativishwakosh.org/%e0%aa%aa%e0%ab%8d%e0%aa%b0%e0%aa%b5%e0%aa%be%e0%aa%b2%e0%aa%96%e0%aa%a1%e0%aa%95%e0%ab%8b-coral-reefs/}}&lt;/ref&gt;ના ધોવાણ (અંગ્રેજી: કોરલ બ્લીચિંગ) નો સમાવેશ થાય છે, આનાથી નિવસનતંત્રોની રચના બદલાઈ શકે છે. પ્રવાલખડકોનું ધોવાણ અને નાશ નજીકના દરિયાકાંઠા તેમજ ટાપુઓ પર પૂરનું જોખમ પણ વધારે છે. આબોહવા પરિવર્તનને કારણે થતા સમુદ્રી એસિડિફિકેશન પ્રવાલખડકોના ખડકો અને અન્ય નિવસનતંત્રો જેમ કે પથરાળ કિનારા અને કેલ્પના જંગલોમાં ફેરફાર લાવે છે.&lt;ref&gt;Cooley, S., D. Schoeman, L. Bopp, P. Boyd, S. Donner, D.Y. Ghebrehiwet, S.-I. Ito, W. Kiessling, P. Martinetto, E. Ojea, M.-F. Racault, B. Rost, and M. Skern-Mauritzen, 2022: [https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg2/downloads/report/IPCC_AR6_WGII_Chapter03.pdf Oceans and Coastal Ecosystems and Their Services]. In: [https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg2/ Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability. Contribution of Working Group II to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change] [H.-O. Pörtner, D.C. Roberts, M. Tignor, E.S. Poloczanska, K. Mintenbeck, A. Alegría, M. Craig, S. Langsdorf, S. Löschke, V. Möller, A. Okem, B. Rama (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, UK and New York, NY, USA, pp. 379–550, {{doi|10.1017/9781009325844.005}}&lt;/ref&gt;{{rp|142}}

નિવસનતંત્રો આબોહવા અને અન્ય પર્યાવરણીય દબાણો સામે અલગ-અલગ રીતે પ્રતિભાવ આપી શકે છે. વ્યક્તિગત સજીવો વૃદ્ધિ, હલનચલન અને અન્ય વિકાસ પ્રક્રિયાઓ દ્વારા પ્રતિભાવ આપી શકે છે. પ્રજાતિઓ અને વસ્તી સ્થળાંતર કરી શકે છે અથવા આનુવંશિક રીતે અનુકૂલન સાધી શકે છે. માનવીય હસ્તક્ષેપ નિવસનતંત્રોને વધુ સ્થિતિસ્થાપક બનાવી શકે છે અને પ્રજાતિઓને અનુકૂલન કરવામાં મદદરુપ થઇ શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે અર્ધ-કુદરતી નિવાસસ્થાનના મોટા વિસ્તારોનું રક્ષણ કરવું અને પ્રજાતિઓને સ્થળાંતર કરવામાં મદદ કરવા માટે તે ભાગો વચ્ચે જોડાણ બનાવવું.&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt;{{rp|283}}

[[નિવસનતંત્ર-આધારિત અનુકૂલન]] (અંગ્રેજી: ઇકોસિસ્ટમ-બેઝ્ડ એડેપ્ટેશન) ક્રિયાઓ નિવસનતંત્રો અને માનવો બંને માટે ફાયદારુપ છે. તેમાં પૂરના જોખમને ઘટાડવા અને પાણીની ગુણવત્તા સુધારવા માટે દરિયાકાંઠા અને નદીના તંત્રોને પુનઃસ્થાપિત કરવા, તાપમાન ઘટાડવા માટે શહેરોમાં વધુ હરિયાળા વિસ્તારો બનાવવા અને ભીષણ દાવાનળનું જોખમ ઘટાડવા માટે કુદરતી અગ્નિ પ્રણાલીઓને પુનઃસ્થાપિત કરવાનો સમાવેશ થાય છે. રોગચાળાના જોખમને ઘટાડવા માટે ઘણી રીતો છે, જેમાં માનવીઓ, વન્યજીવો અને ખેત પ્રાણીઓને અસર કરતા રોગકારક જીવાણુઓ (અંગ્રેજી: પેથોજન્સ) ની દેખરેખની વ્યવસ્થાઓ ઉભી કરવાનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt;{{rp|288,295}}

==== વનસ્પતિ અથવા પ્રાણીઓનું સહાયક સ્થળાંતર ====
{{Further|સહાયક સ્થળાંતર}}
[[સહાયક સ્થળાંતર]] (અંગ્રેજી: આસિસ્ટેડ માઈગ્રેશન) એ છોડ અથવા પ્રાણીઓને અલગ નિવાસસ્થાનમાં ખસેડવાની ક્રિયા છે. તે નિવાસસ્થાનમાં તે પ્રજાતિ પહેલા હોઈ પણ શકે અથવા ન પણ હોય. માત્ર એટલી જરૂરિયાત છે કે નવું નિવાસસ્થાન તે પ્રજાતિને ટકાવી રાખવા માટે જરૂરી જૈવ-આબોહવાની જરૂરિયાતો પૂરી પાડતું હોવું જોઈએ. સહાયક સ્થળાંતરનો હેતુ પ્રજાતિઓને જોખમી પર્યાવરણમાંથી દૂર કરવાનો છે, જેથી તેમને એવા વાતાવરણમાં જીવિત રહેવાની અને પ્રજનન કરવાની તક મળે જે તેમના અસ્તિત્વ માટે સુરક્ષિત હોય.&lt;ref name=&quot;McLachlanH&quot;&gt;{{Cite journal |last1=McLachlan |first1=J. S. |last2=Hellmann |first2=J. J. |last3=Schwartz |first3=M. W. |year=2007 |title=A Framework for Debate of Assisted Migration in an Era of Climate Change |journal=Conservation Biology |volume=21 |issue=2 |pages=297–302 |doi=10.1111/j.1523-1739.2007.00676.x |pmid=17391179 |doi-access=free|bibcode=2007ConBi..21..297M }}&lt;/ref&gt;

આબોહવા પરિવર્તનને કારણે પર્યાવરણમાં થતા ફેરફારો, જે કુદરતી પસંદગી (અંગ્રેજી: નેચરલ સિલેક્શન) દ્વારા અનુકૂલન સાધવાની ગતિ કરતાં વધુ ઝડપી હોય, તેના માટે સહાયક સ્થળાંતર એક સંભવિત ઉકેલ છે.&lt;ref name=&quot;Zhu&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Zhu |first1=K. |last2=Woodall |first2=C. W. |last3=Clark |first3=J. S. |year=2012 |title=Failure to migrate: Lack of tree range expansion in response to climate change |journal=Global Change Biology |volume=18 |issue=3 |page=1042 |bibcode=2012GCBio..18.1042Z |doi=10.1111/j.1365-2486.2011.02571.x |s2cid=31248474}}&lt;/ref&gt; તે ઓછી પ્રસરણ ક્ષમતા ધરાવતી પ્રજાતિઓને લુપ્ત થતી બચાવવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. જોકે, તે અગાઉના તંદુરસ્ત નિવસનતંત્રોમાં આક્રમક પ્રજાતિઓ અને રોગોના ફેલાવાની શક્યતા અંગેના વિવાદો પણ જન્માવે છે. આ વિવાદો છતાં, વૈજ્ઞાનિકો અને જમીન વ્યવસ્થાપકોએ અમુક પ્રજાતિઓ માટે સહાયક સ્થળાંતરની પ્રક્રિયા શરૂ કરી છે.&lt;ref name=&quot;Heller&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Heller |first1=N. E. |last2=Zavaleta |first2=E. S. |author-link2=Erika Zavaleta |year=2009 |title=Biodiversity management in the face of climate change: A review of 22 years of recommendations |journal=Biological Conservation |volume=142 |issue=1 |pages=14–32 |doi=10.1016/j.biocon.2008.10.006 |bibcode=2009BCons.142...14H |s2cid=3797951}}&lt;/ref&gt;

==== આબોહવા પરિવર્તન માટે અનુકૂલનશીલ વનસંવર્ધન ====
[[વનસંવર્ધન]] (અંગ્રેજી: સિલ્વિકલ્ચર) એ જમીનમાલિકો અને સમાજની જરૂરિયાતોને પૂર્ણ કરવા માટે જંગલોની વૃદ્ધિ, રચના અને ગુણવત્તાને નિયંત્રિત કરવાની ક્રિયા છે. ૧૯મી સદીની શરૂઆતમાં તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય લાકડાના ઉત્પાદનને જાળવી રાખવાનો હતો. ૨૧મી સદીમાં, તેના લક્ષ્યો અને પ્રથાઓ આબોહવા અનુકૂલન અને [[આબોહવા પરિવર્તન શમન]] બંનેને સમાવવા માટે વિસ્તરી રહી છે.&lt;ref name=&quot;Nagel-2025&quot;&gt;{{cite journal | display-authors=etal | last1=Nagel |first1=Linda M |title=Ten Years of Adaptive Silviculture for Climate Change: An Applied, Coproduced Experimental Framework |journal=BioScience |date=2025 | article-number=biaf170 |doi=10.1093/biosci/biaf170 |url=https://academic.oup.com/bioscience/advance-article/doi/10.1093/biosci/biaf170/8313808}}&lt;/ref&gt;

=== આરોગ્ય ===
{{See also|માનવ સ્વાસ્થ્ય પર આબોહવા પરિવર્તનની અસરો}}

આરોગ્ય માટેના આબોહવા પરિવર્તન સંબંધિત પ્રત્યક્ષ જોખમોમાં શીત લહેર, વાવાઝોડા અથવા લાંબા સમય સુધી ઊંચા તાપમાન જેવી આત્યંતિક હવામાનની સ્થિતિનો સમાવેશ થાય છે. આ ઉપરાંત આત્યંતિક હવામાનને કારણે થતા કુપોષણ અથવા સ્થળાંતરની માનસિક સ્વાસ્થ્ય પર થતી અસરો જેવા પરોક્ષ જોખમો પણ છે.&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;Cissé, G., R. McLeman, H. Adams, P. Aldunce, K. Bowen, D. Campbell-Lendrum, S. Clayton, K.L. Ebi, J. Hess, C. Huang, Q. Liu, G. McGregor, J. Semenza, and M.C. Tirado, 2022: [https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg2/downloads/report/IPCC_AR6_WGII_Chapter07.pdf Health, Wellbeing, and the Changing Structure of Communities.] In: [https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg2/ Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability. Contribution of Working Group II to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change] [H.-O. Pörtner, D.C. Roberts, M. Tignor, E.S. Poloczanska, K. Mintenbeck, A. Alegría, M. Craig, S. Langsdorf, S. Löschke, V. Möller, A. Okem, B. Rama (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, UK and New York, NY, USA, pp. 1041–1170, {{doi|10.1017/9781009325844.009}}&lt;/ref&gt;{{rp|1076}} તેવી જ રીતે હરિયાળી જગ્યાઓ ઘટવી, હવાની ગુણવત્તામાં ઘટાડો અથવા આબોહવા પરિવર્તન વિશેની ચિંતાથી માનસિક સ્વાસ્થ્યને જોખમ રહેલું છે. ચેપી રોગોના પ્રસારની સ્થિતિમાં ફેરફારથી વધુ જોખમો ઉભા થાય છે. મેલેરિયા અને ડેન્ગ્યુ જેવા રોગો આબોહવા પ્રત્યે સંવેદનશીલ છે.&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt;{{rp|1062}}લ

ગરમી માટેના અનુકૂલન વિકલ્પોમાં એર કન્ડીશનીંગની સુવિધા વધારવી અને 'હીટ એક્શન પ્લાન' તૈયાર કરવાનો સમાવેશ થાય છે જેમાં હીટવેવ માટે વહેલી ચેતવણી આપવાની વ્યવસ્થાો સામેલ હોય. અન્ય વિકલ્પોમાં છાંયડો અને વેન્ટિલેશન માટે નિષ્ક્રિય ઠંડક તંત્રો(અંગ્રેજી: પેસિવ કુલિંગ સિસ્ટમ)નો સમાવેશ થાય છે. આ સુધારેલા મકાન અને શહેરી આયોજન, [[હરિયાળું માળખું]] (અંગ્રેજી: ગ્રીન ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર) અથવા જાહેર ઠંડક કેન્દ્રોનો ભાગ હોઈ શકે છે.&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt;{{rp|1108–1109}}

માનસિક સ્વાસ્થ્યની અસરોને પ્રતિસાદ આપવા માટેના વિકલ્પોમાં માનસિક સ્વાસ્થ્ય સંભાળ માટેનુ ભંડોળ અને પહોંચ વધારવી, આબોહવા સ્થિતિસ્થાપકતા અને હોનારત જોખમ આયોજનમાં માનસિક સ્વાસ્થ્યનો સમાવેશ કરવો અને હોનારત પછીની સહાયમાં સુધારો કરવો સામેલ છે. તદુપરાંત તંદુરસ્ત કુદરતી જગ્યાઓની રચના, શિક્ષણ અને સાંસ્કૃતિક પ્રવૃત્તિઓ જેવી બહોળી પ્રવૃત્તિઓથી માનસિક સ્વાસ્થ્યને ફાયદો થાય છે. તે ખાદ્ય સુરક્ષા અને પોષણ સાથે પણ નજીકથી સંબંધિત છે.

=== શહેરો ===
{{See also|આબોહવા પરિવર્તન અને શહેરો|શહેરી ગરમી ટાપુ|હીટ વેવ}}

વધતું તાપમાન અને હીટવેવ્સ શહેરો માટે મુખ્ય જોખમો છે. ગરમ તાપમાન સાથે [[શહેરી ગરમી ટાપુ]]ની અસર વધુ ખરાબ થવાની શક્યતા છે. વસ્તી વૃદ્ધિ અને [[જમીન વપરાશમાં ફેરફાર]] શહેરોમાં માનવ સ્વાસ્થ્ય અને ઉત્પાદકતાના જોખમોને પ્રભાવિત કરશે.&lt;ref name=&quot;:110&quot;/&gt;{{rp|993}} શહેરી પૂર એ બીજું મુખ્ય જોખમ છે, ખાસ કરીને દરિયાકાંઠાની વસાહતોમાં જ્યાં સમુદ્રના સ્તરમાં વધારો અને વાવાઝોડાને કારણે પૂરનું જોખમ વધી જાય છે. પાણીની ઉપલબ્ધતા ઘટવાને કારણે પણ જોખમો ઉભા થાય છે. જ્યારે વસાહતોના વિસ્તરણ સામે પાણીનો પુરવઠો પહોંચી શકતો નથી, ત્યારે શહેરી રહેવાસીઓ જળ અસુરક્ષા અને આબોહવાની અસરોનો ભોગ બને છે, ખાસ કરીને ઓછા વરસાદના સમયગાળા દરમિયાન. આ મુખ્ય જોખમો દરેક શહેર તેમજ શહેરના વિવિધ લોકોના જૂથો વચ્ચે મોટો તફાવત હોઇ શકે છે.&lt;ref name=&quot;:110&quot;/&gt;{{rp|993}}

શહેરો માટેના અનુકૂલન વિકલ્પોમાં મિલકતોની અંદર અને બહાર પૂર નિયંત્રણના પગલાં અને શહેરી ગટર યોજનાઓનો સમાવેશ થાય છે. અન્ય ઉદાહરણો પ્રકૃતિ-આધારિત ઉકેલો છે જેમ કે [[બાયોસ્વેલ્સ]]] અથવા અન્ય હરિયાળા માળખાગત સાધનો અને દરિયાકિનારે [[મેન્ગ્રોવ પુનઃસ્થાપન]] અથવા રક્ષણ. હરિયાળા કોરિડોર, બગીચા, [[ભીની જમીન]] (અંગ્રેજી: વેટલેન્ડ્સ) અને અન્ય હરિયાળું માળખું પણ ગરમીના જોખમો ઘટાડી શકે છે. ઇમારતોની ડિઝાઈન જેમ કે એર કન્ડીશનીંગ સ્થાપિત કરવું, ઉચ્ચ-પરાવર્તિત સામગ્રીવાળા 'કૂલ રૂફ્સ' અથવા [[સૌર ચિમની]] (અંગ્રેજી: સોલર ચીમની) પણ મદદ કરી શકે છે. સંસ્થાગત અનુકૂલન પણ શહેરો માટે મહત્વના છે, દાખલા તરીકે બિલ્ડિંગ કોડ્સ, ઝોનિંગ અને જમીન વપરાશના પગલાંનું કાયદેસરકરણ.&lt;ref name=&quot;:110&quot;/&gt;{{rp|952}}

ઘણા શહેરોમાં શહેર-વ્યાપી અનુકૂલન વ્યૂહરચનાઓ અથવા યોજનાઓ છે જેમાં સામાજિક અને આર્થિક પ્રવૃત્તિઓ, સરકાર અને માળખાગત સેવાઓને ધ્યાનમાં લેવામા આવે છે. જો આવી ક્રિયાઓ સ્થાનિક સમુદાયો, કેન્ઢ્ર સરકારો, સંશોધન સંસ્થાઓ અને ખાનગી ક્ષેત્ર સાથે ભાગીદારીમાં લાગુ કરવામાં આવે તો તે વધુ અસરકારક બને છે.&lt;ref name=&quot;:110&quot;/&gt;{{rp|994}}
=== જળ ===
{{See also|જળ સુરક્ષા}}
આબોહવા પરિવર્તન વિવિધ પ્રદેશોમાં પાણીની સામાન્ય તેમજ મોસમી ઉપલબ્ધતા પર અસર કરી રહ્યું છે. આબોહવા પરિવર્તનથી વરસાદની અનિશ્ચિતતામાં વધવાની આગાહી છે. પાણીની ગુણવત્તા તેમજ જથ્થા પર પણ તેની ગંભીર અસરો થશે. પૂરથી પ્રદૂષકો જળાશયોમાં વહે છે જેનાથી પાણીના સ્ત્રોતોને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. ઘણા સ્થળોએ, ખાસ કરીને ઉષ્ણકટિબંધ અને ઉપ-ઉષ્ણકટિબંધમાં, લાંબા સમય સુધી શુષ્ક ગાળો અને દુષ્કાળ જોવા મળે છે, જે ક્યારેક વર્ષો સુધી ચાલે છે. આનાથી જમીનની શુષ્કતા વધી છે, [[ભૂગર્ભ જળસ્તર]] નીચું ગયું છે અને નદીઓના પ્રવાહમાં ઘટાડો કે ફેરફાર થયો છે. આનાથી નિવસનતંત્રો અને અર્થતંત્રમાં પાણીનો ઉપયોગ કરતા ઘણા ક્ષેત્રો માટે જોખમો ઉભા થયા છે.&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;Caretta, M.A., A. Mukherji, M. Arfanuzzaman, R.A. Betts, A. Gelfan, Y. Hirabayashi, T.K. Lissner, J. Liu, E. Lopez Gunn, R. Morgan, S. Mwanga, and S. Supratid, 2022: [https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg2/downloads/report/IPCC_AR6_WGII_Chapter04.pdf Water]. In: [https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg2/ Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability. Contribution of Working Group II to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change] [H.-O. Pörtner, D.C. Roberts, M. Tignor, E.S. Poloczanska, K. Mintenbeck, A. Alegría, M. Craig, S. Langsdorf, S. Löschke, V. Möller, A. Okem, B. Rama (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, UK and New York, NY, USA, pp. 551–712, {{doi|10.1017/9781009325844.006}}&lt;/ref&gt;{{rp|660}} પાણીની ઉપલબ્ધતામાં ફેરફારથી કૃષિ પ્રભાવિત થવાની શક્યતા છે, જેનાથી ખાદ્ય સુરક્ષા જોખમમાં મુકાશે. સિંચાઈ ઘણીવાર [[ભૂગર્ભ જળનો ઘટાડો]] (અંગ્રેજી: ગ્રાઉન્ડવોટર ડિપ્લેશન) અને જળચક્રમાં ફેરફાર માટે કારણભૂત બને છે, જે ક્યારેક દુષ્કાળની સ્થિતિને વધુ ગંભીર બનાવી શકે છે.&lt;ref&gt;Douville, H., K. Raghavan, J. Renwick, R.P. Allan, P.A. Arias, M. Barlow, R. Cerezo-Mota, A. Cherchi, T.Y. Gan, J. Gergis, D.&amp;nbsp;Jiang, A.&amp;nbsp;Khan, W.&amp;nbsp;Pokam Mba, D.&amp;nbsp;Rosenfeld, J. Tierney, and O.&amp;nbsp;Zolina, 2021: [https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_Chapter08.pdf Water Cycle Changes]. In [https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/ Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I&amp;nbsp;to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change] [Masson-Delmotte, V., P. Zhai, A. Pirani, S.L. Connors, C. Péan, S. Berger, N. Caud, Y. Chen, L. Goldfarb, M.I. Gomis, M. Huang, K. Leitzell, E. Lonnoy, J.B.R. Matthews, T.K. Maycock, T. Waterfield, O. Yelekçi, R. Yu, and B. Zhou (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, United Kingdom and New York, NY, USA, pp. 1055–1210, {{doi|10.1017/9781009157896.010}}&lt;/ref&gt;{{rp|1157}}

કૃષિમાં સૌથી લોકપ્રિય અનુકૂલન પદ્ધતિઓમાં ઓછા પાણીની જરૂરિયાતવાળા પાકો અથવા દુષ્કાળ અને પૂર-પ્રતિરોધક જાતોની પસંદગીનો સમાવેશ થાય છે. તેમાં વરસાદની મોસમની શરૂઆત મુજબ વાવણી અને લણણીના સમયમાં ફેરફાર કરવાનો પણ સમાવેશ થાય છે. [[જળ સંરક્ષણ]] માટે અન્ય તકનીકી વિકલ્પો પણ ઉપલબ્ધ છે.&lt;ref name=&quot;:15&quot; /&gt;{{rp|584}} પાણીનો ઉપયોગ જળવિદ્યુત ઉત્પાદન, પાવર પ્લાન્ટ્સને ઠંડુ રાખવા અને ખાણકામ જેવા અન્ય ઉદ્યોગોમાં થાય છે. ઓછા પાણીમાં ચાલી શકે તેવી જળવિદ્યુત પ્લાન્ટ ડિઝાઈન અને નિયંત્રણ પ્રણાલીઓ અપનાવવી અથવા અન્ય [[પુનઃપ્રાપ્ય ઉર્જા]] સ્ત્રોતો દ્વારા ઉર્જા ઉત્પાદનમાં વિવિધતા લાવવી એ અસરકારક વિકલ્પો છે.&lt;ref name=&quot;:15&quot; /&gt;{{rp|626}}

=== આજીવિકા અને સમુદાયો ===
આબોહવા પરિવર્તન આજીવિકા અને જીવનધોરણને નોંધપાત્ર રીતે અસર કરે છે. આમાં કુદરતી સંસાધનો, નિવસનતંત્રો, જમીન અને અન્ય અસ્કયામતો સુધીની પહોંચનો સમાવેશ થાય છે. પાણી અને સ્વચ્છતા, વીજળી, રસ્તાઓ અને ટેલિકોમ્યુનિકેશન જેવી મૂળભૂત માળખાગત સેવાઓ સુધીની પહોંચ એ સમુદાયો અને આજીવિકાની આબોહવા પરિવર્તન પ્રત્યેની સંવેદનશીલતાનું બીજું પાસું છે.&lt;ref name=&quot;:16&quot;&gt;Birkmann, J., E. Liwenga, R. Pandey, E. Boyd, R. Djalante, F. Gemenne, W. Leal Filho, P.F. Pinho, L. Stringer, and D. Wrathall, 2022: [https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg2/downloads/report/IPCC_AR6_WGII_Chapter08.pdf Poverty, Livelihoods and Sustainable Development]. In: [https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg2/ Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability. Contribution of Working Group II to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change] [H.-O. Pörtner, D.C. Roberts, M. Tignor, E.S. Poloczanska, K. Mintenbeck, A. Alegría, M. Craig, S. Langsdorf, S. Löschke, V. Möller, A. Okem, B. Rama (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, UK and New York, NY, USA, pp. 1171–1274, {{doi|10.1017/9781009325844.010}}&lt;/ref&gt;{{rp|1119}}

આજીવિકા સંબંધિત સૌથી મોટા જોખમો કૃષિ પેદાશોના નુકસાન, માનવ સ્વાસ્થ્ય અને ખાદ્ય સુરક્ષા પરની અસરો, ઘરોનો વિનાશ અને આવકના નુકસાનથી ઉભા થાય છે. માછલીઓ અને પશુધનને પણ જોખમ રહેલું છે જેના પર આજીવિકા નિર્ભર છે.&lt;ref name=&quot;:16&quot; /&gt; {{rp|1178}} કેટલાક સમુદાયો અને આજીવિકાઓ અફર નુકસાન અને વિકાસના પડકારો તેમજ વધુ જટિલ હોનારત જોખમોનો સામનો કરી રહ્યા છે.&lt;ref name=&quot;:16&quot; /&gt;{{rp|1214}}

આબોહવા પરિવર્તનના પરિણામો સૌથી ગરીબ વસ્તી માટે સૌથી ગંભીર હોય છે. તેઓ અતિશય તાપમાન અને દુષ્કાળ જેવા જોખમો સામે અપ્રમાણસર રીતે વધુ ખુલ્લા છે. તેમની પાસે સામાન્ય રીતે ઓછા સંસાધનો અને અસ્કયામતો હોય છે અને ભંડોળ, સમર્થન તથા રાજકીય પ્રભાવ સુધી તેમની પહોંચ ઓછી હોય છે. ભેદભાવ, લિંગ અસમાનતા અને સંસાધનોના અભાવને કારણે અન્ય પ્રકારની પ્રતિકૂળતાઓ પણ જોવા મળે છે, જેમાં વિકલાંગ વ્યક્તિઓ અથવા લઘુમતી જૂથોનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;:16&quot; /&gt;{{rp|1251}}

ઘરગથ્થુ અને સમુદાયો માટે આજીવિકાના ક્ષેત્રોમાં સૌથી સામાન્ય અનુકૂલન પ્રતિભાવો ઇજનેરી અને તકનીકી વિકલ્પો છે. આમાં ચોક્કસ જમીન વપરાશને બચાવવા માટેનું પરંપરાગત માળખું, જળસ્ત્રાવ પુનઃસ્થાપન (અંગ્રેજી: વોટરશેડ રિસ્ટોરેશન) જેવા નિવસનતંત્ર અભિગમો અથવા ક્લાયમેટ-સ્માર્ટ એગ્રીકલ્ચર તકનીકોનો સમાવેશ થાય છે. અનુકૂલન માટે વિવિધ કુદરતી અસ્કયામતોમાં જાહેર અને ખાનગી રોકાણની જરૂર છે. તે માટે એવી સંસ્થાઓની પણ જરૂર છે જે સૌથી ગરીબ સમુદાયોની જરૂરિયાતોને પ્રાથમિકતા આપે.&lt;ref name=&quot;:16&quot; /&gt;{{rp|1253}}

=== આંતરરાષ્ટ્રીય અસરો અને શ્રેણીબદ્ધ જોખમો ===
આંતરરાષ્ટ્રીય [[આબોહવા જોખમ]] (અંગ્રેજી: ક્લાઇમેટ રિસ્ક) એ એવા આબોહવા જોખમો છે જે રાષ્ટ્રીય સરહદો ઓળંગે છે. ક્યારેક એક દેશ કે પ્રદેશમાં આબોહવા પરિવર્તનની અસરો અન્ય દેશોના લોકો માટે વધુ ગંભીર પરિણામો લાવી શકે છે. જોખમો એક દેશમાંથી પાડોશી દેશમાં અથવા એક દેશમાંથી દૂરના પ્રદેશોમાં ફેલાઈ શકે છે. જોખમો 'શ્રેણીબદ્ધ' (અંગ્રેજી: કેસ્કેડિંગ) પણ હોઈ શકે છે અને અન્યત્ર અનેક સરહદો અને ક્ષેત્રોમાં તેની આડઅસર કરી શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, [[૨૦૧૧ થાઈલેન્ડ પૂર|૨૦૧૧માં થાઈલેન્ડમાં આવેલા પૂર]]ની એક અસર ઉત્પાદન સપ્લાય ચેઈનમાં વિક્ષેપ હતી, જેણે જાપાન, યુરોપ અને યુએસએમાં ઓટોમોટિવ ક્ષેત્ર અને ઈલેક્ટ્રોનિક્સ ઉદ્યોગને અસર કરી હતી.&lt;ref name=&quot;:02&quot;/&gt;{{rp|2441–2444}}&lt;ref name=&quot;:52&quot;&gt;Adaptation Without Borders (2017), [https://adaptationwithoutborders.org/sites/weadapt.org/files/2017/transboundary_climate_risks_web-2.pdf Transboundary climate risks An overview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230927001522/https://adaptationwithoutborders.org/sites/weadapt.org/files/2017/transboundary_climate_risks_web-2.pdf |date=27 સપ્ટેમ્બર 2023 }}&lt;/ref&gt;

આ માટે અનુકૂલન સાધવાના વિકલ્પો હજુ ઓછા વિકસિત છે. તેમાં મૂળ દેશમાં સ્થિતિસ્થાપક માળખું વિકસાવવું, પ્રાપ્તકર્તા દેશમાં વધુ બફર સ્ટોકની સુવિધા વધારવી અથવા વ્યાપારમાં વિવિધતા લાવવી અને નવા વેપાર માર્ગો શોધવાનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;{{rp|2441–2444}}
== ખર્ચ અને નાણાકીય વ્યવસ્થા ==
=== આર્થિક ખર્ચ ===
{{Broader|આબોહવા પરિવર્તનનું આર્થિક વિશ્લેષણ}}
આબોહવા પરિવર્તન અનુકૂલનનો આર્થિક ખર્ચ આબોહવામાં કેટલો ફેરફાર થાય છે તેના પર નિર્ભર રહેશે. ઊંચા સ્તરની ઉષ્ણતા નોંધપાત્ર રીતે વધુ ખર્ચ તરફ દોરી જાય છે. વૈશ્વિક સ્તરે, આગામી કેટલાક દાયકાઓ સુધી અનુકૂલન માટે વાર્ષિક અબજો ડોલરનો ખર્ચ થવાની સંભાવના છે. [[આબોહવા પરિવર્તન પર આંતરસરકારી પેનલ]] (આઈપીસીસી) ના તાજેતરના સારાંશ મુજબ, ૨૦૩૦ સુધીમાં આબોહવા પરિવર્તનની અસરો માટે અનુકૂલનનો ખર્ચ વાર્ષિક ૧૫ થી ૪૧૧ અબજ ડોલર થશે. મોટાભાગના અંદાજો ૧૦૦ અબજ ડોલરથી વધુ છે.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web |title=Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability |url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg2/ |access-date=24 October 2022 |publisher=[[Intergovernmental Panel on Climate Change]] |language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|Cross-Chapter Box FINANCE}}આ ખર્ચ ઉપલબ્ધ નાણાં કરતા ઘણો વધુ હોવાથી 'અનુકૂલન અંતર' (અંગ્રેજી: એડેપ્ટેશન ગેપ) ઉભું થાય છે.આ સમસ્યા વિકાસશીલ દેશોમાં વધુ ગંભીર છે.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;{{rp|SPM C1.2}} આ અંતર સતત વધી રહ્યું છે&lt;ref&gt;{{cite web |author1=d Nations Environment Programme |date=31 October 2021 |title=Adaptation Gap Report 2021: The gathering storm – Adapting to climate change in a post-pandemic world – Executive Summary |url=https://www.unep.org/resources/adaptation-gap-report-2021 |access-date=24 October 2022 |publisher=United Nations Environment Programme |location=Nairobi, Kenya}}&lt;/ref&gt; અને તે અનુકૂલન માટે એક મોટો અવરોધ છે.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Eisenack |first1=Klaus |year=2014 |title=Explaining and overcoming barriers to climate change adaptation |url=https://www.nature.com/articles/nclimate2350#Sec3 |journal=Nature Climate Change |volume=4 |issue=10 |pages=867–872 |bibcode=2014NatCC...4..867E |doi=10.1038/nclimate2350 |access-date=20 October 2022|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; આ તફાવત એટલે સ્પષ્ટ થયો છે કારણ કે વૈશ્વિક સ્તરે આબોહવા ભંડોળનો મોટો હિસ્સો શમન (અંગ્રેજી: મિટિગેશન) પાછળ ખર્ચાય છે, જ્યારે અનુકૂલન પાછળ માત્ર એક નાનો હિસ્સો જ જાય છે.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;IPCC, 2023: [https://www.ipcc.ch/report/ar6/syr/downloads/report/IPCC_AR6_SYR_FullVolume.pdf Climate Change 2023: Synthesis Report]. [https://www.ipcc.ch/report/ar6/syr/ Contribution of Working Groups I, II and III to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change] [Core Writing Team, H. Lee and J. Romero (eds.)]. IPCC, Geneva, Switzerland, 184 pp., {{doi|10.59327/IPCC/AR6-9789291691647}}&lt;/ref&gt;

પ્રાદેશિક અંદાજો પણ ઉપલબ્ધ છે. દાખલા તરીકે, એશિયન ડેવલપમેન્ટ બેંક પાસે એશિયા-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં આબોહવા પરિવર્તનના અર્થશાસ્ત્ર પર અભ્યાસોની શ્રેણી છે.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Westphal |first1=Michael |url=https://www.adb.org/publications/economics-climate-change-east-asia |title=Economics of Climate Change in East Asia |last2=Hughes |first2=Gordon |last3=Brömmelhörster |first3=Jörn |date=2013-10-01 |publisher=Asian Development Bank |isbn=978-92-9254-288-7 |language=en}}&lt;/ref&gt; આ અભ્યાસો અનુકૂલન અને શમન બંને પગલાંના ખર્ચનું વિશ્લેષણ પૂરું પાડે છે. 'વીએપ' ([[WEAP]] - વોટર ઇવેલ્યુએશન એન્ડ પ્લાનિંગ તંત્ર) જળ સંસાધન સંશોધકો અને આયોજકોને આબોહવા પરિવર્તનની અસરો અને અનુકૂલનનું મૂલ્યાંકન કરવામાં મદદ કરે છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્ર વિકાસ કાર્યક્રમ (અંગ્રેજી: યુનાઇટેડ નેશન્સ ડેવલપમેન્ટ પ્રોગ્રામ - યુએનડીપી) ના 'ક્લાયમેટ ચેન્જ એડેપ્ટેશન પોર્ટલ' માં આફ્રિકા, યુરોપ, મધ્ય એશિયા અને એશિયા-પેસિફિકમાં અનુકૂલન પરના અભ્યાસોનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Home {{!}} UNDP Climate Change Adaptation |url=https://www.adaptation-undp.org/ |access-date=2021-03-23 |website=www.adaptation-undp.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

યુરોપિયન યુનિયનમાં કરાયેલા એક સર્વે મુજબ, ૧૫% માને છે કે શ્રીમંત વ્યક્તિઓએ ઊંચા ટેક્સ દ્વારા આબોહવા પરિવર્તન અનુકૂલનનો ખર્ચ ઉઠાવવો જોઈએ.&lt;ref name=&quot;:2153&quot;/&gt; તે જ સર્વેમાં જાણવા મળ્યું છે કે ત્રીજા ભાગના (૩૫%) લોકો માને છે કે ખર્ચ તે કંપનીઓ અને ઉદ્યોગો દ્વારા આવરી લેવો જોઈએ જે આબોહવા પરિવર્તનમાં સૌથી વધુ ફાળો આપે છે.

=== ખર્ચ-લાભ વિશ્લેષણ ===
૨૦૦૭ સુધી, અનુકૂલન માટેના વ્યાપક અને વૈશ્વિક ખર્ચ-લાભના અંદાજોનો અભાવ હતો.&lt;ref name=&quot;adger&quot;&gt;{{cite book |author=Adger, W. N. |url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2018/03/ar4_wg2_full_report.pdf |title=Climate Change 2007: Impacts, Adaptation and Vulnerability. Contribution of Working Group II to the Fourth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change |publisher=Cambridge University Press |year=2007 |editor-last1=Parry |editor-first1=M. L. |location=Cambridge, UK, and New York, N.Y. |pages=717–744 |chapter=17. Assessment of adaptation practices, options, constraints and capacity |display-authors=etal |access-date=2020-01-19 |display-editors=etal |chapter-url=https://www.ipcc.ch/report/ar4/wg2/ar4-wg2-chapter17.pdf}}&lt;/ref&gt;{{rp|719}} ત્યારથી, વ્યાપક સંશોધન સાહિત્ય ઉભરી આવ્યું છે. અભ્યાસો સામાન્ય રીતે વિકાસશીલ દેશો અથવા કોઈ ચોક્કસ ક્ષેત્રમાં અનુકૂલન પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. ચોક્કસ સંદર્ભોમાં ઘણા અનુકૂલન વિકલ્પો માટે, રોકાણ એ ટાળેલા નુકસાન કરતા ઓછું હશે. પરંતુ વૈશ્વિક અંદાજોમાં ઘણી અનિશ્ચિતતા રહેલી છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Climate Change 2022: Mitigation of Climate Change |url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg3/ |access-date=24 October 2022 |publisher=[[Intergovernmental Panel on Climate Change]] |language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|ch 15}}&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;{{rp|Cross-Chapter Box FINANCE}}

=== આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય સહાય ===
{{main|આબોહવા નાણાકીય વ્યવસ્થા|અનુકૂલન ભંડોળ}}

[[આબોહવા પરિવર્તન પર સંયુક્ત રાષ્ટ્ર ફ્રેમવર્ક કન્વેન્શન]] (અંગ્રેજી: યુનાઇટેડ નેશન્સ ફ્રેમવર્ક કન્વેન્શન ઓન ક્લાઇમેટ ચેન્જ - યુએનએફસીસીસી) વિકાસશીલ દેશોને અનુકૂલન માટે મદદ કરવા માટે નાણાકીય વ્યવસ્થાનો સમાવેશ કરે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Climate finance |url=https://unfccc.int/topics/climate-finance/the-big-picture/climate-finance-in-the-negotiations/climate-finance |website=Climate finance}}&lt;/ref&gt; આ કન્વેન્શનની કલમ ૧૧માં છે. ૨૦૦૯ સુધી, યુએનએફસીસીસી હેઠળ ત્રણ ભંડોળ અસ્તિત્વમાં હતા. [[વૈશ્વિક પર્યાવરણ સુવિધા]] (અંગ્રેજી: ગ્લોબલ એન્વાયર્નમેન્ટ ફેસિલિટી - જીઈએફ) 'સ્પેશિયલ ક્લાયમેટ ચેન્જ ફંડ' (SCCF)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Special Climate Change Fund |url=http://unfccc.int/cooperation_and_support/financial_mechanism/special_climate_change_fund/items/3657.php |access-date=2020-12-20 |website=UNFCCC}}&lt;/ref&gt; અને 'લીસ્ટ ડેવલપ્ડ કન્ટ્રીઝ ફંડ' (LDCF) નું સંચાલન કરે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2016-04-04 |title=Funding |url=http://www.thegef.org/about/funding |access-date=2020-12-20 |website=Global Environment Facility |language=en}}&lt;/ref&gt; ૨૦૦૯ અને ૨૦૧૦માં [[સીઓપી૧૫]] અને [[સીઓપી૧૬]] (અંગ્રેજી: COP15 અને COP16) દરમિયાન વાટાઘાટોના પરિણામે [[અનુકૂલન ભંડોળ]] (અંગ્રેજી: ધ એડેપ્ટેશન ફંડ) ની રચના કરવામાં આવી હતી. તેનું પોતાનું સચિવાલય છે. શરૂઆતમાં, જ્યારે [[ક્યોટો પ્રોટોકોલ]] અમલમાં હતો, ત્યારે અનુકૂલન ભંડોળ માટે ક્લીન ડેવલપમેન્ટ મિકેનિઝમ (CDM) પર ૨% ટેક્સ દ્વારા નાણાં મેળવવામાં આવતા હતા.

[[૨૦૦૯ સંયુક્ત રાષ્ટ્ર આબોહવા પરિવર્તન પરિષદ|૨૦૦૯ કોપનહેગન સમિટ]]માં, રાષ્ટ્રોએ ૨૦૨૦ સુધીમાં આબોહવા પરિવર્તન શમન અને અનુકૂલન માટે વિકાસશીલ દેશોને વાર્ષિક ૧૦૦ અબજ ડોલર મોકલવાના લક્ષ્ય માટે પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite conference |date=7–18 December 2009 |title=Conference of the Parties to the Framework Convention on Climate Change |url=http://unfccc.int/meetings/cop_15/items/5257.php |location=[[કોપનહેગન]] |id=un document= FCCC/CP/2009/L.7 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101018074452/http://unfccc.int/meetings/cop_15/items/5257.php |archive-date=18 October 2010 |access-date=24 October 2010 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; આ આબોહવા નાણાકીય વ્યવસ્થાને ગતિશીલ બનાવવા માટે ૨૦૧૦માં [[હરિત આબોહવા ભંડોળ]] (અંગ્રેજી: ગ્રીન ક્લાઇમેટ ફંડ) ની રચના કરવામાં આવી હતી. ૨૦૧૫ની પેરિસ કોન્ફરન્સ (સીઓપી૨૧) માં સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું હતું કે વાર્ષિક ૧૦૦ અબજ ડોલર શમન અને અનુકૂલન વચ્ચે સંતુલિત રીતે વહેંચવા જોઈએ. ૨૦૨૦ સુધીમાં, વચન મુજબના ૧૦૦ અબજ ડોલર પૂરેપૂરા મળ્યા ન હતા. મોટાભાગની સહાય હજુ પણ શમન તરફ લક્ષિત હતી. ૨૦૨૦માં પૂરી પાડવામાં આવેલી જાહેર નાણાકીય સહાયમાંથી અનુકૂલનને માત્ર ૨૧% જ પ્રાપ્ત થયા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Cui |first1=Lianbiao |last2=Sun |first2=Yi |last3=Song |first3=Malin |last4=Zhu |first4=Lei |date=2020 |title=Co-financing in the green climate fund: lessons from the global environment facility |journal=Climate Policy |volume=20 |issue=1 |pages=95–108 |doi=10.1080/14693062.2019.1690968 |bibcode=2020CliPo..20...95C |issn=1469-3062 |s2cid=213694904}}&lt;/ref&gt;


બહુપક્ષીય વિકાસ બેંકો (અંગ્રેજી: મલ્ટિલેટરલ ડેવલપમેન્ટ બેંક્સ) દ્વારા વૈશ્વિક અનુકૂલન નાણાકીય સહાય ૨૦૨૧માં ૧૯ અબજ યુરોથી વધુ થઈ હતી. આ અનુકૂલન માટેની નાણાકીય સહાયમાં વધતા વલણનું સૂચન કરે છે.&lt;ref name=&quot;:91&quot;&gt;{{Cite web |title=How to finance adaptation to climate change |url=https://www.eib.org/en/stories/adaptation-finance-multilateral-development-banks |access-date=2022-12-23 |website=European Investment Bank |language=en}}&lt;/ref&gt; ૨૦૨૨માં સીઓપી૨૭ ખાતે આબોહવા પરિવર્તન અંગેના સંયુક્ત જાહેરનામામાં બહુપક્ષીય બેંકોએ અનુકૂલન નાણાકીય સહાય વધારવા માટે પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવી હતી. તે ખાસ કરીને ઓછી આવક ધરાવતા રાષ્ટ્રો, નાના ટાપુ વિકાસશીલ રાજ્યો અને વંચિત લોકોને લક્ષ્ય બનાવે છે. [[યુરોપિયન ઇન્વેસ્ટમેન્ટ બેંક]] એ જણાવ્યું છે કે તે આબોહવા અનુકૂલન પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરતા પ્રોજેક્ટ્સ માટે તેનો હિસ્સો વધારીને ૭૫% કરશે.

તેમજ ૨૦૨૨માં, રાષ્ટ્રોએ એવા વિસ્તારોમાં જ્યાં અનુકૂલન પૂરતું નથી અથવા ખૂબ મોડું થયું છે ત્યાં જોખમો અને નુકસાનને પહોંચી વળવા માટે 'નુકસાન અને ક્ષતિ' ([[loss and damage (climate change)|લોસ એન્ડ ડેમેજ]]) ફંડ સ્થાપિત કરવાના પ્રસ્તાવ પર સંમતિ દર્શાવી હતી.&lt;ref&gt;United Nations Environment Programme (2023). [https://www.unep.org/resources/adaptation-gap-report-2023 Adaptation Gap Report 2023: Underfinanced.Underprepared. Inadequate investment and planning on climate adaptation leaves world exposed]. Nairobi. {{doi|10.59117/20.500.11822/43796}}&lt;/ref&gt;{{rp|63}}

સંયુક્ત રાષ્ટ્ર પર્યાવરણ કાર્યક્રમ (UNEP) દ્વારા પ્રકાશિત નવેમ્બર ૨૦૨૩ના 'એડેપ્ટેશન ગેપ રિપોર્ટ' મુજબ, વાર્ષિક ૧૯૪ અબજ થી ૩૬૬ અબજ ડોલરનું નાણાકીય અંતર છે. વિકાસશીલ દેશોમાં અનુકૂલન જરૂરિયાતો વાર્ષિક ૨૧૫ અબજ થી ૩૮૭ અબજ ડોલર હોવાનો અંદાજ છે, જે હાલના આંતરરાષ્ટ્રીય જાહેર નાણાકીય પ્રવાહ કરતા ૧૦-૧૮ ગણો છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Environment |first=U. N. |date=2023-11-02 |title=Adaptation Gap Report 2023 |url=http://www.unep.org/resources/adaptation-gap-report-2023 |access-date=2024-04-08 |website=UNEP - UN Environment Programme |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== વધારાની સહાય ===
આંતરરાષ્ટ્રીય અનુકૂલન નાણાકીય સહાયનું એક મુખ્ય લક્ષણ 'એડિશનલિટી' (અંગ્રેજી: વધારાની સહાય) ની વિભાવના છે. તે અનુકૂલન સહાય અને [[વિકાસ સહાય]] (અંગ્રેજી: ડેવલપમેન્ટ એઈડ) ના અન્ય સ્તરો વચ્ચેના જોડાણને પ્રતિબિંબિત કરે છે.&lt;ref name=&quot;ODI&quot;&gt;Jessica Brown, Neil Bird and Liane Schalatek (2010) [http://www.odi.org.uk/resources/details.asp?id=4931&amp;title=climate-finance-additionality-definitions-implications Climate finance additionality: emerging definitions and their implications] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120803075037/http://www.odi.org.uk/resources/details.asp?id=4931&amp;title=climate-finance-additionality-definitions-implications|date=3 August 2012}} Overseas Development Institute&lt;/ref&gt; ઘણા વિકસિત દેશો પહેલેથી જ વિકાસશીલ દેશોને ગરીબી, કુપોષણ, ખાદ્ય અસુરક્ષા, પીવાના પાણીની ઉપલબ્ધતા અને બેરોજગારી જેવા પડકારોનો સામનો કરવા આંતરરાષ્ટ્રીય સહાય પૂરી પાડે છે. આબોહવા પરિવર્તન આ સમસ્યાઓ પરની પ્રગતિને અટકાવવાનું જોખમ ઉભું કરે છે. 'એડિશનલિટી' એ અનુકૂલન માટેના વધારાના ખર્ચનો સંદર્ભ આપે છે જેથી હાલની સહાયને અન્યત્ર વાળવી ન પડે.

વધારાની સહાયની ચાર મુખ્ય વ્યાખ્યાઓ છે:
# આબોહવા નાણાકીય સહાય જે સહાય તરીકે વર્ગીકૃત છે, પરંતુ તે [[સહસ્રાબ્દી વિકાસ લક્ષ્યો]] (અંગ્રેજી: મિલેનિયમ ડેવલપમેન્ટ ગોલ્સ) ઉપરાંતની વધારાની છે;
# અગાઉના વર્ષની 'સત્તાવાર વિકાસ સહાય' (ODA) માં વધારો જે આબોહવા પરિવર્તન શમન પર ખર્ચવામાં આવ્યો છે;
# વધતું ODA સ્તર જેમાં આબોહવા નાણાકીય સહાયનો સમાવેશ થાય છે પરંતુ તે ચોક્કસ ટકાવારી સુધી મર્યાદિત હોય છે; અને
# ODA સાથે જોડાયેલ ન હોય તેવી આબોહવા સહાયમાં વધારો.

એડિશનલિટીની એક ટીકા એ છે કે તે વર્તમાન સ્થિતિને જાળવી રાખવા પ્રોત્સાહિત કરે છે કારણ કે તે આબોહવા પરિવર્તનના ભાવિ જોખમોને ધ્યાનમાં લેતું નથી. કેટલાક હિમાયતીઓએ ગરીબી નાબૂદી કાર્યક્રમોમાં આબોહવા પરિવર્તન અનુકૂલનને સાંકળવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે.

૨૦૧૦ થી ૨૦૨૦ દરમિયાન, ડેનમાર્કે તેની ગ્લોબલ વોર્મિંગ અનુકૂલન સહાય જીડીપીના ૦.૦૯% થી વધારીને ૦.૧૨% કરી, પરંતુ આમાં કોઈ વધારાનું ભંડોળ સામેલ નહોતું. તેના બદલે, આ સહાય અન્ય વિદેશી સહાય ભંડોળમાંથી લેવામાં આવી હતી. 'પોલિટિકન' અખબારે લખ્યું: &quot;આબોહવા સહાય સૌથી ગરીબ લોકો પાસેથી લેવામાં આવે છે.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 November 2019 |title=Klimabistand bliver taget fra de fattigste |url=https://politiken.dk/indland/politik/art7487304/Klimabistand-bliver-taget-fra-de-fattigste}}&lt;/ref&gt;
== પડકારો ==

=== સમયગાળામાં તફાવત ===
અનુકૂલન ફેરફારની અપેક્ષાએ અગાઉથી થઈ શકે છે અથવા તે ફેરફારોના પ્રતિભાવ રૂપે હોઈ શકે છે.&lt;ref name=&quot;uea.ac.uk&quot;&gt;{{cite journal |last1=Neil Adger |first1=W. |last2=Arnell |first2=Nigel W. |last3=Tompkins |first3=Emma L. |year=2005 |title=Successful adaptation to climate change across scales |url=http://www.uea.ac.uk/env/people/adgerwn/Adgeretal2005GEC.pdf |journal=Global Environmental Change |volume=15 |issue=2 |pages=77–86 |doi=10.1016/j.gloenvcha.2004.12.005 |bibcode=2005GEC....15...77N |archive-url=https://web.archive.org/web/20120402025816/http://www.uea.ac.uk/env/people/adgerwn/Adgeretal2005GEC.pdf |archive-date=2 April 2012 |access-date=29 August 2010}}&lt;/ref&gt; ઉદાહરણ તરીકે, યુરોપિયન આલ્પ્સ પર્વતોમાં [[બરફ બનાવવો|કૃત્રિમ બરફ બનાવવાની પ્રક્રિયા]] વર્તમાન આબોહવા વલણોનો પ્રતિભાવ છે. બીજી બાજુ, કેનેડામાં 'કોન્ફેડરેશન બ્રિજ' નું ઉંચાઈ પર નિર્માણ એ ભવિષ્યમાં સમુદ્રના સ્તરમાં થતા વધારાને ધ્યાનમાં રાખીને કરાયેલું આગોતરુ આયોજન છે.&lt;ref name=&quot;ipcc.ch&quot;&gt;{{cite web |title=Assessment of adaptation practices, options, constraints and capacity |url=http://www.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg2/ar4-wg2-chapter17.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20100827182247/http://www.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg2/ar4-wg2-chapter17.pdf |archive-date=27 August 2010 |access-date=29 August 2010}}&lt;/ref&gt;

અસરકારક અનુકૂલન નીતિ અમલમાં મૂકવી મુશ્કેલ હોઈ શકે છે કારણ કે નીતિ નિર્માતાઓને લાંબા ગાળાના આયોજનને બદલે ટૂંકા ગાળાના ફેરફારો લાવવા માટે વધુ પ્રોત્સાહન મળે છે.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Rosenbaum |first=Walter A. |title=Environmental Politics and Policy |publisher=CQ Press |year=2017 |isbn=978-1-4522-3996-5 |location=Thousand Oaks, CA}}&lt;/ref&gt; આબોહવા પરિવર્તનની અસરો સામાન્ય રીતે ટૂંકા ગાળામાં દેખાતી નથી, તેથી નીતિ નિર્માતાઓ પાસે પગલાં લેવા માટે ઓછું પ્રોત્સાહન હોય છે. વળી, આબોહવા પરિવર્તન વૈશ્વિક સ્તરે થઈ રહ્યું છે, જે માટે અનુકૂલન અને તેની સામે લડવા માટે એક વૈશ્વિક માળખાની જરૂર છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=11 January 2016 |title=Climate Change |url=http://www.un.org/en/sections/issues-depth/climate-change/ |access-date=24 April 2018 |website=United Nations |archive-url=https://web.archive.org/web/20180424142344/http://www.un.org/en/sections/issues-depth/climate-change/ |archive-date=24 April 2018 }}&lt;/ref&gt; મોટાભાગની અનુકૂલન અને [[આબોહવા પરિવર્તન શમન]] નીતિઓ સ્થાનિક સ્તરે લાગુ કરવામાં આવે છે, કારણ કે વિવિધ પ્રદેશોએ અલગ-અલગ રીતે અનુકૂલન સાધવું પડે છે. રાષ્ટ્રીય અને વૈશ્વિક નીતિઓ ઘડવી ઘણીવાર વધુ પડકારજનક હોય છે.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Wood |first1=Robert |last2=Hultquist |first2=Andy |last3=Romsdahl |first3=Rebecca |date=1 November 2014 |title=An Examination of Local Climate Change Policies in the Great Plains |url=https://www.researchgate.net/publication/267396181 |journal=Review of Policy Research |volume=31 |issue=6 |pages=529–554 |doi=10.1111/ropr.12103}}&lt;/ref&gt;

=== અયોગ્ય અનુકૂલન (Maladaptation) ===
[[આબોહવા પરિવર્તન શમન]]માં અયોગ્ય અનુકૂલન (અંગ્રેજી: મેલેડેપ્ટેશન) એવી ક્રિયા છે જે આબોહવા પરિવર્તન પ્રત્યેની [[આબોહવા પરિવર્તન પ્રત્યે સંવેદનશીલતા|સંવેદનશીલતા]]માં સીધો વધારો કરે છે અને/અથવા ભવિષ્યમાં [[ટકાઉપણું|ટકાઉ]] અનુકૂલન કરવાની ક્ષમતા ઘટાડે છે.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |last=Eisenhauer |first=David C. |date=2020 |chapter=Climate Change; Adaptation |chapter-url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/B9780081022955107565 |encyclopedia=International Encyclopedia of Human Geography |pages=281–291 |doi=10.1017/B978-0-08-102295-5.10756-5 |isbn=978-0-08-102296-2 |access-date=24 February 2025}}&lt;/ref&gt; આ શબ્દ સૌપ્રથમ ૨૦૦૧ માં આઈપીસીસી દ્વારા રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો. આઈપીસીસી મુજબ અયોગ્ય અનુકૂલન એટલે: &quot;એવી ક્રિયાઓ જે આબોહવા સંબંધિત પ્રતિકૂળ પરિણામોના જોખમમાં વધારો કરી શકે છે, જેમાં [[ગ્રીનહાઉસ ગેસ]]ના ઉત્સર્જનમાં વધારો, આબોહવા પરિવર્તન પ્રત્યેની વધેલી અથવા બદલાયેલી સંવેદનશીલતા, વધુ અસમાન પરિણામો અથવા વર્તમાન કે ભવિષ્યમાં કલ્યાણમાં ઘટાડો સામેલ છે. મોટેભાગે, અયોગ્ય અનુકૂલન એ અનિચ્છનીય પરિણામ હોય છે.&quot;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;{{rp|7}}

ઘણું અનુકૂલન ટૂંકા ગાળાની આબોહવાની વિવિધતાને ધ્યાનમાં રાખીને થાય છે, પરંતુ તે લાંબા ગાળાના આબોહવા વલણો માટે અયોગ્ય સાબિત થઈ શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, નદીના ઊંચા પ્રવાહના સમયગાળા પછી ઇજિપ્તમાં પશ્ચિમી સિનાઈ રણમાં સિંચાઈનો વિસ્તાર કરવો એ અયોગ્ય અનુકૂલન છે, કારણ કે આ પ્રદેશમાં લાંબા ગાળાની આગાહીઓ સૂકવણી (શુષ્કતા) તરફ નિર્દેશ કરે છે.&lt;ref name=&quot;iied.org&quot;&gt;{{cite web |date=16 June 2010 |title=Adaptation to Climate Change in the Developing World |url=http://www.iied.org/CC/documents/adapt_to_cc.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922205501/http://www.iied.org/CC/documents/adapt_to_cc.pdf |archive-date=22 September 2008 |access-date=29 August 2010 |publisher=Iied.org}}&lt;/ref&gt; એક સ્તર પર કરાયેલું અનુકૂલન અન્ય લોકો અથવા સંસ્થાઓની અનુકૂલન ક્ષમતા ઘટાડીને બીજા સ્તર પર અસર કરી શકે છે. જ્યારે અનુકૂલન કોઈને ફાયદો કરતું હોય, ત્યારે તેની બીજા પર નકારાત્મક અસર પણ થઈ શકે છે.&lt;ref name=&quot;uea.ac.uk&quot; /&gt;

સામાન્ય રીતે, &quot;સમુદાય સંચાલિત નીચેથી-ઉપરનું અનુકૂલન&quot; (અંગ્રેજી: બોટમ-અપ એડેપ્ટેશન) અભિગમોમાં ટેકનિકલ સુધારાઓ કરતા અયોગ્ય અનુકૂલનનું જોખમ ઓછું હોય છે.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last1=Burgess |first1=Claire |last2=Chakraborty |first2=Ritodhi |date=2023-10-29 |title=Climate adaptation projects sometimes exacerbate the problems they try to solve – a new tool hopes to correct that |url=http://theconversation.com/climate-adaptation-projects-sometimes-exacerbate-the-problems-they-try-to-solve-a-new-tool-hopes-to-correct-that-213969 |access-date=2024-07-18 |website=The Conversation |language=en-US}}&lt;/ref&gt; દાખલા તરીકે, [[સમુદ્રની દીવાલ]] બનાવવાને કારણે ખેતરોમાં પાણી ભરાઈ જવાની અને [[જમીનની ફળદ્રુપતા]] ગુમાવવાની સમસ્યાઓ ઉભી થઈ શકે છે. [[ખાતર]] અને [[જંતુનાશક]]નો વધતો ઉપયોગ પણ અયોગ્ય અનુકૂલનનું ઉદાહરણ છે, કારણ કે તેમના ઉત્પાદન દરમિયાન [[ગ્રીનહાઉસ ગેસ]] ઉત્પન્ન થાય છે જે અંતે પાકની ઉપજ ઘટાડવામાં ફાળો આપે છે.

=== અનુકૂલનની મર્યાદાઓ ===
લોકો હંમેશા આબોહવા પરિવર્તન સાથે અનુકૂલન સાધતા આવ્યા છે. વાવણીના સમયમાં ફેરફાર અથવા પાણી બચાવવાની નવી તકનીકો જેવા કેટલાક અભિગમો સ્થાનિક સમુદાયોમાં  પહેલેથી જ અસ્તિત્વમાં છે.&lt;ref name=&quot;iied.org&quot; /&gt; [[પરંપરાગત જ્ઞાન]] અને આવા અભિગમોને જાળવી રાખવા અને મજબૂત કરવા જરૂરી છે. આ સ્થાનિક તકનીકોને મજબૂત કરવાથી અનુકૂલન વ્યૂહરચનાઓ સ્વીકારવાની શક્યતા વધે છે કારણ કે તે સમુદાયમાં માલિકી અને સામેલગીરીની ભાવના પેદા કરે છે.&lt;ref name=&quot;ipcc.ch&quot; /&gt; જોકે, ઘણી પરિસ્થિતિઓમાં આ પૂરતું નહીં પડે અને નવી તકનીકોની જરૂર પડશે.&lt;ref name=&quot;geog.psu.edu&quot; /&gt;

જેમ જેમ આબોહવા પરિવર્તનના જોખમો વધે છે, તેમ તેમ તબક્કાવાર અનુકૂલન અપૂરતું બને છે. આથી પરિવર્તનકારી (ટ્રાન્સફોર્મેશનલ) અનુકૂલનની જરૂરિયાત ઉભી થાય છે જે ખૂબ મોટી અને ખર્ચાળ હોય છે.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Kates |first1=Robert W. |last2=Travis |first2=William R. |last3=Wilbanks |first3=Thomas J. |date=14 March 2012 |title=Transformational adaptation when incremental adaptations to climate change are insufficient |journal=PNAS |volume=109 |issue=19 |pages=7156–7161 |bibcode=2012PNAS..109.7156K |doi=10.1073/pnas.1115521109 |pmc=3358899 |pmid=22509036 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ૨૦૨૨ ના આઈપીસીસી અહેવાલમાં અનુકૂલન મર્યાદાઓ પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. તેમાં 'નરમ' (Soft) અને 'કઠોર' (Hard) મર્યાદાઓ વચ્ચે તફાવત કરવામાં આવ્યો છે. જો તાપમાન ૧.૫° સે સુધી વધશે, તો હિમનદીઓ અને બરફના પાણી પર નિર્ભર પ્રદેશો અને નાના ટાપુઓ કઠોર અનુકૂલન મર્યાદા સુધી પહોંચી જશે. ૩° સે તાપમાન વધારા પર યુરોપના ભાગો પણ આ મર્યાદા સુધી પહોંચી શકે છે.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;{{rp|26}}

૨૦૨૫ના એક અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે વિકસિત અને વિકાસશીલ બંને દેશોમાં ખાનગી-ક્ષેત્રની અનુકૂલન વ્યૂહરચનાઓ ઊંડા મૂળ ધરાવતા માળખાગત અવરોધોનો સામનો કરી રહી છે — જેમાં શાસનની નબળાઈઓ (અંગ્રેજી: ગવર્નન્સ વીકનેસ), બહિષ્કાર અને અસમાનતાનો સમાવેશ થાય છે — જે આબોહવા અનુકૂલન પ્રયાસોની લાંબા ગાળાની ટકાઉપણુંને મર્યાદિત કરે છે.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Reyes |first1=Marqueza Cathalina |last2=Calderon |first2=Felipe |last3=Diaz |first3=John Francis |date=2025-03-15 |title=Navigating Climate Change Adaptation: A Multifaceted Analysis of Private Sector-Specific Strategies from Developed and Developing Countries |url=https://www.anserpress.org/journal/cef/3/1/11 |journal=Climate Economics and Finance |language=en |volume=3 |issue=1 |pages=34–49 |doi=10.58567/cef03010004 |issn=3029-2514}}&lt;/ref&gt;
=== ખાનગી રોકાણને પ્રોત્સાહિત કરવું ===
આબોહવા પરિવર્તન અનુકૂલન એ શમન કરતા વધુ જટિલ રોકાણ ક્ષેત્ર છે, કારણ કે તેમાં રોકાણ પર વળતર (અંગ્રેજી: રિટર્ન ઓન ઇન્વેસ્ટમેન્ટ) સ્પષ્ટ હોતું નથી. ખાનગી રોકાણ માટે કેટલાક પડકારો નીચે મુજબ છે:&lt;ref&gt;{{Cite book |last=OECD |url=https://www.oecd-ilibrary.org/environment/climate-change-risks-and-adaptation_9789264234611-en |title=Climate Change Risks and Adaptation: Linking Policy and Economics |date=2015-07-07 |publisher=OECD |isbn=978-92-64-23460-4 |language=en |doi=10.1787/9789264234611-en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=UNEP |url=https://www.unep.org/resources/adaptation-gap-report-2018 |title=The Adaptation Gap Report 2018. |publisher=United Nations Environment Programme (UNEP), Nairobi, Kenya |year=2018}}&lt;/ref&gt;
* અનુકૂલન ઘણીવાર બિન-બજાર ક્ષેત્રો અથવા જાહેર ભલાઈ પર કેન્દ્રિત હોય છે, તેથી તે ખાનગી ક્ષેત્ર માટે આકર્ષક હોતું નથી.
* ટૂંકા ગાળાના રોકાણ અને લાંબા ગાળાના લાભો વચ્ચે સમયગાળાનો તફાવત હોય છે.
* રોકાણની તકો વિશે માહિતીનો અભાવ છે.

જોકે, આ ક્ષેત્રમાં નવા સંશોધનો થઈ રહ્યા છે જે નાણાકીય અંતર ઘટાડવા માટે ખાનગી ક્ષેત્રની ભૂમિકા વધારી રહ્યા છે.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;અર્થશાસ્ત્રીઓ જણાવે છે કે આબોહવા અનુકૂલન માટેની પહેલ વ્યવસાયિક રોકાણ (અંગ્રેજી: બિઝનેસ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ) માટે તાત્કાલિક પ્રાથમિકતા હોવી જોઈએ.&lt;ref name=&quot;Chidambaram&quot;&gt;{{cite news |last1=Chidambaram |first1=Ravi |last2=Khanna |first2=Parag |date=1 August 2022 |title=It's Time to Invest in Climate Adaptation |work=Harvard Business Review |url=https://hbr.org/2022/08/its-time-to-invest-in-climate-adaptation |access-date=7 September 2022 |issn=0017-8012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dolšak&quot;&gt;{{cite journal |last1=Dolšak |first1=Nives |last2=Prakash |first2=Aseem |date=17 October 2018 |title=The Politics of Climate Change Adaptation |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=43 |issue=1 |pages=317–341 |doi=10.1146/annurev-environ-102017-025739 |issn=1543-5938 |doi-access=free |bibcode=2018ARER...43..317D }}&lt;/ref&gt;

=== શમન સાથેના વિરોધાભાસ ===
અનુકૂલન અને શમન વચ્ચે વિરોધાભાસ ત્યારે થઈ શકે છે જ્યારે કોઈ ક્રિયાઓ અલગ-અલગ દિશામાં નિર્દેશ કરતી હોય. દાખલા તરીકે, ગીચ શહેરી વિકાસ પરિવહનમાંથી થતા [[ગ્રીનહાઉસ ગેસ]]ના ઉત્સર્જનને ઘટાડી શકે છે (શમન), પરંતુ તે શહેરી ગરમી ટાપુની(અંગ્રેજી: અર્બન હીટ આઇલેન્ડ) અસરમાં વધારો કરી શકે છે, જે અનુકૂલનને વધુ પડકારજનક બનાવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Sharifi |first=Ayyoob |date=2020-12-10 |title=Trade-offs and conflicts between urban climate change mitigation and adaptation measures: A literature review |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0959652620328584 |journal=Journal of Cleaner Production |language=en |volume=276 |article-number=122813 |doi=10.1016/j.jclepro.2020.122813 |bibcode=2020JCPro.27622813S |issn=0959-6526 |s2cid=225638176|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;
== આયોજન અને અમલીકરણની દેખરેખ ==
આબોહવા અનુકૂલન આયોજનનો ઉદ્દેશ્ય [[આબોહવા જોખમ|નકારાત્મક અસરોના જોખમો]]ના સ્તરનું સંચાલન કરવાનો છે. અનુકૂલન આયોજન [[જોખમ સંચાલન]] (અંગ્રેજી: રિસ્ક મેનેજમેન્ટ) જેવું જ છે. તે માત્ર નિર્ણયોનો એક સમૂહ નથી, પરંતુ મૂલ્યાંકન, ક્રિયા, શિક્ષણ અને સમાયોજનની એક સતત ચાલતી પ્રક્રિયા છે. આ રીતે આયોજન અને અમલીકરણ બંને એકબીજા સાથે ગાઢ રીતે જોડાયેલા છે.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;{{rp|133}}

અનુકૂલન આયોજન એક પ્રવૃત્તિ છે, પરંતુ તે અનુકૂલનના પ્રકાર સાથે પણ સંકળાયેલું છે. આયોજિત અનુકૂલનને ક્યારેક સ્વાયત્ત (અંગ્રેજી: ઓટોનોમસ) અનુકૂલનથી અલગ પાડવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

બીજી એક મહત્વની વિભાવના 'મુખ્ય પ્રવાહમાં લાવવું'(અંગ્રેજી: મેઇનસ્ટ્રીમિંગ) છે. મુખ્ય પ્રવાહમાં લાવવાનો અર્થ છે આબોહવા પરિવર્તનને સ્થાપિત વ્યૂહરચનાઓ, નીતિઓ અથવા યોજનાઓમાં સંકલિત કરવું. અલગ અનુકૂલન પ્રવૃત્તિઓ વિકસાવવા કરતા આ વધુ કાર્યક્ષમ હોઈ શકે છે અને તેની સફળતાની શક્યતા વધુ છે.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;{{rp|28}}&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;{{rp|15}} તે વધુ ટકાઉ પણ હોઈ શકે છે. આમાં નવા મુદ્દાઓને વ્યાપકપણે સ્વીકારવા માટે નીતિ નિર્માતાઓની માનસિકતા અને પદ્ધતિઓમાં ફેરફાર કરવાનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;:110&quot;/&gt;{{rp|968}}

આ પ્રકારના એકીકરણ માટે રાષ્ટ્રીય વિકાસ આયોજન એ મુખ્ય પ્રવેશદ્વાર છે. તે નવી અને અસ્તિત્વમાં રહેલી રાષ્ટ્રીય નીતિઓ, ક્ષેત્રીય નીતિઓ અને બજેટને ધ્યાનમાં લેવાની જરૂર છે. તેવી જ રીતે, શહેરોમાં અનુકૂલનને મુખ્ય પ્રવાહમાં લાવવા માટે જમીન વપરાશ આયોજન જેવી વર્તમાન શહેર યોજનાઓને ધ્યાનમાં લેવી જોઈએ.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;{{rp|166}} જોકે આ અભિગમની કેટલીક મર્યાદાઓ પણ છે. એક ટીકા એવી છે કે આના કારણે સ્વતંત્ર અનુકૂલન કાર્યક્રમોની દૃશ્યતા ઘટી ગઈ છે.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;{{rp|166}}

અનુકૂલન આયોજન સામાન્ય રીતે જોખમો અને સંવેદનશીલતાના મૂલ્યાંકન પર આધારિત હોય છે. તે જોખમો ઘટાડવા માટે વિવિધ પગલાંના સાપેક્ષ ફાયદા અને ખર્ચનું મૂલ્યાંકન કરે છે. આયોજન પછીનો આગળનો તબક્કો અમલીકરણ છે. આ પ્રક્રિયા માટે 'યુરોપિયન યુનિયન એડેપ્ટેશન સપોર્ટ ટૂલ' જેવી માર્ગદર્શિકા વિકસાવવામાં આવી છે, જે આ સામાન્ય તબક્કાઓ દર્શાવે છે:

# અનુકૂલન માટે ભૂમિકા તૈયાર કરવી
# આબોહવા પરિવર્તનના જોખમો અને સંવેદનશીલતાનું મૂલ્યાંકન કરવું
# અનુકૂલન વિકલ્પોની ઓળખ કરવી
# અનુકૂલન વિકલ્પોનું મૂલ્યાંકન કરવું
# અનુકૂલનનો અમલ કરવો
# અનુકૂલનની દેખરેખ અને મૂલ્યાંકન કરવું

૨૦૨૨ સુધીમાં, અનુકૂલન પ્રયાસો અમલીકરણ કરતા આયોજન પર વધુ કેન્દ્રિત રહ્યા છે. તમામ ક્ષેત્રોમાં પ્રગતિ થઈ છે, પરંતુ જરૂરિયાત અને અમલીકરણ વચ્ચેનું અંતર સતત વધી રહ્યું છે.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;{{rp|20}}

અનુકૂલન કાર્ય આયોજન મુજબ ચાલી રહ્યું છે તેની ખાતરી કરવા માટે તેની [[દેખરેખ અને મૂલ્યાંકન]] અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. તે પાઠ પૂરા પાડે છે અને કઈ વધારાની ક્રિયાઓ જરૂરી છે તે સમજવામાં મદદ કરે છે. ૨૦૨૦ સુધીમાં, લગભગ ચોથા ભાગના દેશોમાં દેખરેખ અને મૂલ્યાંકન માળખું અમલમાં હતું.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;{{rp|28}}

=== દેશ અને શહેર મુજબ ===
{{See also|આબોહવા પરિવર્તન દૃશ્ય#રાષ્ટ્રીય આબોહવા અંદાજો}}
આબોહવા અનુકૂલન માટે નીતિઓ ઘડવા, આયોજન કરવા, સંકલન સાધવા અને નાણાંની વહેંચણી કરવામાં રાષ્ટ્રીય સરકારોની મુખ્ય ભૂમિકા હોય છે. તેઓ આંતરરાષ્ટ્રીય કરારો દ્વારા આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયને પણ જવાબદાર છે.&lt;ref&gt;Schipper, E.L.F., A. Revi, B.L. Preston, E.R. Carr, S.H. Eriksen, L.R. Fernandez-Carril, B.C. Glavovic, N.J.M. Hilmi, D. Ley, R. Mukerji, M.S. Muylaert de Araujo, R. Perez, S.K. Rose, and P.K. Singh, 2022: [https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg2/downloads/report/IPCC_AR6_WGII_Chapter18.pdf Climate Resilient Development Pathways.] In: [https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg2/ Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability. Contribution of Working Group II to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change] [H.-O. Pörtner, D.C. Roberts, M. Tignor, E.S. Poloczanska, K. Mintenbeck, A. Alegría, M. Craig, S. Langsdorf, S. Löschke, V. Möller, A. Okem, B. Rama (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, UK and New York, NY, USA, pp. 2655–2807, {{doi|10.1017/9781009325844.027}}&lt;/ref&gt; ઘણા દેશો [[પેરિસ સમજૂતી]] હેઠળ સબમિટ કરેલા તેમના 'રાષ્ટ્રીય નિર્ધારિત યોગદાન' ([[Nationally determined contribution|એનડીસી]]) અથવા રાષ્ટ્રીય અનુકૂલન યોજનાઓમાં તેનું દસ્તાવેજીકરણ કરે છે. વિકાસશીલ દેશોને તેમની રાષ્ટ્રીય યોજનાઓ વિકસાવવા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય ભંડોળમાંથી મદદ મળી શકે છે.

૨૦૨૦ સુધીમાં, ૭૨% દેશોમાં ઉચ્ચ સ્તરીય અનુકૂલન સાધનો ઉપલબ્ધ હતા. જોકે, પ્રોજેક્ટ્સના વાસ્તવિક અમલીકરણ સુધી પહોંચનારા દેશો પ્રમાણમાં ઓછા હતા, જે તેની વસ્તીના જોખમોને નોંધપાત્ર રીતે ઘટાડી શકે.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=UNEP |date=2021-01-09 |title=Adaptation Gap Report 2020 |url=http://www.unep.org/resources/adaptation-gap-report-2020 |access-date=2022-10-26 |website=UNEP – UN Environment Programme |language=en}}&lt;/ref&gt;

૨૦૨૨ સુધીમાં, અન્ય રાષ્ટ્રીય યોજનાઓમાં અનુકૂલન પ્રાથમિકતાઓનું બહેતર સંકલન જોવા મળે છે. આયોજન વધુ સર્વસમાવેશક બન્યું છે, જેમાં વિકલાંગ વ્યક્તિઓ, બાળકો, યુવાનો અને ભાવિ પેઢીઓનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવે છે.

ઘણા શહેરોએ શહેર-વ્યાપી અનુકૂલન વ્યૂહરચનાઓ સંકલિત કરી છે.&lt;ref name=&quot;:110&quot;/&gt;{{rp|994}} ૮૧૨ વૈશ્વિક શહેરોના સર્વેક્ષણમાં જાણવા મળ્યું કે ૯૩% શહેરો આબોહવા પરિવર્તનના જોખમમાં છે, પરંતુ ૨૦૨૧ માં ૪૩% પાસે અનુકૂલન યોજના નહોતી અને ૪૧% એ જોખમ અને સંવેદનશીલતાનું મૂલ્યાંકન કર્યું નહોતું.&lt;ref&gt;{{cite web |date=12 May 2021 |title=Nearly half of cities lack plans to keep populations safe from climate threats |url=https://www.cdp.net/en/articles/media/nearly-half-of-cities-lack-plans-to-keep-populations-safe-from-climate-threats |access-date=21 May 2021 |work=[[Carbon Disclosure Project]] |archive-date=6 એપ્રિલ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406205811/https://www.cdp.net/en/articles/media/nearly-half-of-cities-lack-plans-to-keep-populations-safe-from-climate-threats |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== વૈશ્વિક લક્ષ્યો ===
[[ટકાઉ વિકાસ લક્ષ્ય ૧૩]] (SDG 13) નો ઉદ્દેશ્ય દેશોની [[આબોહવા સ્થિતિસ્થાપકતા|સ્થિતિસ્થાપકતા]] અને અનુકૂલન ક્ષમતાઓને મજબૂત કરવાનો છે. આમાં માળખાગત સુવિધાઓ, કૃષિ અને શિક્ષણ જેવા ઘણા ક્ષેત્રો સામેલ છે. પેરિસ સમજૂતી વૈશ્વિક જવાબદારીના વિચારને પ્રોત્સાહન આપે છે અને વિકસિત દેશો દ્વારા વધુ સંવેદનશીલ દેશોને નાણાકીય સહાય અને તકનીકી હસ્તાંતરણ (અંગ્રેજી: ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર) પૂરી પાડવાની જોગવાઈ રાખે છે.

સંયુક્ત રાષ્ટ્રનો અંદાજ છે કે આફ્રિકાને વસ્તી વૃદ્ધિને ધ્યાનમાં લેતા ટકાઉ વિકાસ લક્ષ્યો હાંસલ કરવા માટે વાર્ષિક ૧.૩ ટ્રિલિયન ડોલરના ભંડોળની જરૂર પડશે. [[આંતરરાષ્ટ્રીય નાણા ભંડોળ]] (IMF) અંદાજ લગાવે છે કે માત્ર આબોહવા અનુકૂલનના ખર્ચને પહોંચી વળવા માટે જ ૫૦ અબજ ડોલરની જરૂર પડી શકે છે.

== ઇતિહાસ ==
૧૯૯૦ના દાયકાની શરૂઆતમાં જ્યારે આબોહવા પરિવર્તન પ્રથમવાર આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકીય એજન્ડામાં પ્રમુખ બન્યું, ત્યારે અનુકૂલન (અંગ્રેજી: એડેપ્ટેશન) ની ચર્ચાને 'શમન' (અંગ્રેજી: મિટિગેશન) માટેના અસરકારક પગલાં લેવાની જરૂરિયાતથી ધ્યાન ભટકાવનારી માનવામાં આવતી હતી. શમનનો મુખ્ય અર્થ [[ગ્રીનહાઉસ ગેસ]]ના ઉત્સર્જનમાં ઘટાડો કરવાનો હતો. ૨૦મી સદીના અંતમાં અને ૨૧મી સદીની શરૂઆતમાં પણ કેટલાક અવાજોએ અનુકૂલનની તરફેણમાં દલીલો કરી હતી.&lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;{{Cite journal |last=Ford |first=James |date=2007 |title=Emerging trends in climate change policy: the role of adaptation |journal=Journal of Climate |volume=3 |pages=5–14}}&lt;/ref&gt; વર્ષ ૨૦૦૯ અને ૨૦૧૦માં, આંતરરાષ્ટ્રીય આબોહવા વાટાઘાટો દરમિયાન અનુકૂલન પર વધુ ધ્યાન મળવાનું શરૂ થયું. આ ત્યારે બન્યું જ્યારે [[૨૦૦૯ સંયુક્ત રાષ્ટ્ર આબોહવા પરિવર્તન પરિષદ|કોપનહેગન સમિટ]]માં મર્યાદિત પ્રગતિ થવાથી એ સ્પષ્ટ થઈ ગયું કે ઉત્સર્જન ઘટાડા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય સર્વસંમતિ સાધવી ધારી હતી તેના કરતા વધુ પડકારજનક હશે. ૨૦૦૯માં, વિશ્વના સમૃદ્ધ રાષ્ટ્રોએ વિકાસશીલ દેશોને તેમના આબોહવા અનુકૂલન પ્રોજેક્ટ્સ માટે વાર્ષિક કુલ ૧૦૦ અબજ ડોલરની સહાય આપવાની પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવી હતી. આ પ્રતિબદ્ધતાને [[૨૦૧૦ સંયુક્ત રાષ્ટ્ર આબોહવા પરિવર્તન પરિષદ|૨૦૧૦ની કેનકન સમિટ]]માં અને ફરીથી [[૨૦૧૫ સંયુક્ત રાષ્ટ્ર આબોહવા પરિવર્તન પરિષદ|૨૦૧૫ની પેરિસ પરિષદ]]માં દોહરાવવામાં આવી હતી. જોકે આ વચન પૂર્ણ થયું નહોતું, પરંતુ ૨૦૧૦ થી ૨૦૨૦ના ગાળા દરમિયાન સમૃદ્ધ રાષ્ટ્રો દ્વારા અનુકૂલન માટે આપવામાં આવતા ભંડોળમાં વધારો જરૂર થયો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web |date=May 2020 |title=Climate adaptation policies are needed more than ever |url=https://www.economist.com/schools-brief/2020/05/30/climate-adaptation-policies-are-needed-more-than-ever |access-date=2 May 2023 |publisher=[[The Economist]] |quote=&quot;In the early days of political action on climate change adaptation was seen as, at best, a poor relation to cutting greenhouse-gas emissions—at worst as a distraction.&quot;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Challenge2020&quot;&gt;{{cite web |date=April 2020 |title=Why tackling global warming is a challenge without precedent |url=https://www.economist.com/schools-brief/2020/04/23/why-tackling-global-warming-is-a-challenge-without-precedent |access-date=5 April 2021 |publisher=[[The Economist]] |quote=&quot;To talk of such adaptation was equated with capitulating on emission cuts.&quot;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Jocelyn Timperley |date=2021 |title=The broken $100-billion promise of climate finance — and how to fix it |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=598 |issue=7881 |pages=400–402 |doi=10.1038/d41586-021-02846-3 |pmid=34671142 |doi-access=free|bibcode=2021Natur.598..400T }}&lt;/ref&gt;

આબોહવા પરિવર્તન અનુકૂલન સામાન્ય રીતે સ્થાનિક સત્તાધારીઓ (અંગ્રેજી: લોકલ ઓથોરિટીઝ) માટે વધુ ધ્યાનનું કેન્દ્ર રહ્યું છે, જ્યારે રાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણ મોટેભાગે શમન પર કેન્દ્રિત રહ્યું છે. જોકે, આમાં કેટલાક અપવાદો પણ જોવા મળ્યા છે – જે દેશો આબોહવા પરિવર્તનની અસરો સામે વધુ સંવેદનશીલ હોવાનું અનુભવે છે, ત્યાં ક્યારેક રાષ્ટ્રીય સ્તરે પણ વધુ ધ્યાન અનુકૂલન પર આપવામાં આવ્યું છે.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Di Gregorio |first1=Monica |last2=Fatorelli |first2=Leandra |last3=Paavola |first3=Jouni |last4=Locatelli |first4=Bruno |last5=Pramova |first5=Emilia |last6=Nurrochmat |first6=Dodik Ridho |last7=May |first7=Peter H. |last8=Brockhaus |first8=Maria |last9=Sari |first9=Intan Maya |last10=Kusumadewi |first10=Sonya Dyah |date=2019 |title=Multi-level governance and power in climate change policy networks |journal=[[Global Environmental Change]] |volume=54 |pages=64–77 |doi=10.1016/j.gloenvcha.2018.10.003 |doi-access=free|bibcode=2019GEC....54...64D }}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભો ==
{{reflist|colwidth=30em}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
* [[આબોહવા પરિવર્તન પર આંતરસરકારી પેનલ]] (IPCC) વર્કિંગ ગ્રુપ II ના અહેવાલો.
* [http://www.weadapt.org/ weADAPT પ્લેટફોર્મ] - અનુકૂલન પ્રોજેક્ટ્સના અનુભવો.

[[શ્રેણી:આબોહવા પરિવર્તન અનુકૂલન]]
[[શ્રેણી:આબોહવા પરિવર્તન અને સમાજ]]
[[શ્રેણી:આબોહવા પરિવર્તન નીતિ]]</text>
      <sha1>iiqovlt5tdtkt6ntmvu7igotkhv6lqt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:Lakshamanbhai</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154575</id>
    <revision>
      <id>901509</id>
      <timestamp>2026-06-15T13:20:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>901509</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="217" sha1="riy6q2hx3u34zhkhle51ksjz00p60d2" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Lakshamanbhai}}

-- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૮:૫૦, ૧૫ જૂન ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>riy6q2hx3u34zhkhle51ksjz00p60d2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:Mr manav patel</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154576</id>
    <revision>
      <id>901514</id>
      <timestamp>2026-06-15T14:26:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>901514</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="289" sha1="ce1s4u1tlouhwavpuz523swf4vf1swn" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Mr manav patel}}

-- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૯:૫૬, ૧૫ જૂન ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>ce1s4u1tlouhwavpuz523swf4vf1swn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:ઠાકોર પ્રિયા</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154577</id>
    <revision>
      <id>901516</id>
      <timestamp>2026-06-15T15:34:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>901516</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="238" sha1="bd1tgy1qs5qf7u3dglpyw1d6d8xqhgu" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=ઠાકોર પ્રિયા}}

-- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૨૧:૦૪, ૧૫ જૂન ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>bd1tgy1qs5qf7u3dglpyw1d6d8xqhgu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:KAMLESHBHAI MANGLUBHAI DHUM</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154578</id>
    <revision>
      <id>901519</id>
      <timestamp>2026-06-15T22:27:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>901519</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="302" sha1="dne61pebqq84umbkr3vdcqqz5wlfom5" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=KAMLESHBHAI MANGLUBHAI DHUM}}

-- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૦૩:૫૭, ૧૬ જૂન ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>dne61pebqq84umbkr3vdcqqz5wlfom5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:ડામોર વનરાજ ભાઈ</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154579</id>
    <revision>
      <id>901527</id>
      <timestamp>2026-06-16T08:18:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>901527</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="316" sha1="6iqgnjevkfj504lasx4yz1i9r2agj5i" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=ડામોર વનરાજ ભાઈ}}

-- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૩:૪૮, ૧૬ જૂન ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>6iqgnjevkfj504lasx4yz1i9r2agj5i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:Vivekananda Vinay Mandir</title>
    <ns>3</ns>
    <id>154580</id>
    <revision>
      <id>901528</id>
      <timestamp>2026-06-16T08:35:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>901528</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="299" sha1="pjg527pxc93e5lhrg8xc4wny02f2l74" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Vivekananda Vinay Mandir}}

-- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૪:૦૫, ૧૬ જૂન ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>pjg527pxc93e5lhrg8xc4wny02f2l74</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>