એલેપ્પી જિલ્લો

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="gu">
  <siteinfo>
    <sitename>વિકિપીડિયા</sitename>
    <dbname>guwiki</dbname>
    <base>https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%AE%E0%AB%81%E0%AA%96%E0%AA%AA%E0%AB%83%E0%AA%B7%E0%AB%8D%E0%AA%A0</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.15</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">દ્રશ્ય-શ્રાવ્ય (મિડિયા)</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">વિશેષ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">સભ્ય</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">સભ્યની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">વિકિપીડિયા</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">વિકિપીડિયા ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ચિત્ર</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ચિત્રની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">મીડિયાવિકિ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">મીડિયાવિકિ ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ઢાંચો</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ઢાંચાની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">મદદ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">મદદની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">શ્રેણી</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">શ્રેણીની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">વિભાગ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">વિભાગ ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>એલેપ્પી જિલ્લો</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5311</id>
    <revision>
      <id>904384</id>
      <parentid>903786</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T01:39:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>904384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="90956" sha1="ew3xvhduf2qkjfzqduonwd0zp3rdpkm" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = અલપ્પુઝા જિલ્લો
| other_name = એલેપ્પી જિલ્લો
| settlement_type = જિલ્લો
| nickname = પૂર્વીય વિશ્વ નું વેનિસ&lt;ref name=&quot;Venice&quot;/&gt; પર્શ્વજળનો રાજા
| image_skyline = {{Photomontage
 | photo1a      = Alappuzha Boat Beauty W.jpg
 | photo2a      = Krishnapuram palace1.jpg
 | photo2b      = Thottappally.jpg
 | photo3a      = Alappuzha Bypass Aerial View 1.jpg
 | photo3b      = Alleppey beach.jpg
 | photo4a      = Cherthala infopark.jpg
 | spacing      = 1
 | color_border = black
 | color        = white
 | size         = 210
 | foot_montage = '''ઉપરથી ઘડિયાળની દિશામાં:'''&lt;br/&gt; કેટ્ટુવલ્લમ, થોટ્ટપ્પલ્લી, અલપ્પુઝા બીચ, ઈન્ફોપાર્ક કેમ્પસ, ચેરથલા, અલપ્પુઝા બાયપાસ અને કૃષ્ણપુરમ પેલેસથી કયામકુલમ.
}}
| image_map = 
| mapframe = yes
| map_caption = [[કેરળ]] માં સ્થાન
| pushpin_map = 
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{coord|9.49|76.49|display=inline,title}}
| subdivision_type = દેશ
| subdivision_name = {{Flag|ભારત}}
| subdivision_type1 = રાજ્ય
| subdivision_name1 = [[કેરળ]]
| established_title = 
| established_date = 
| founder = 
| named_for = 
| seat_type = મુખ્ય મથક
| seat = [[એલેપ્પી|અલપ્પુઝા]]
| parts_type = પેટાવિભાગો
| parts_style = Para
| parts = {{collapsible list|title=મહેસૂલ વિભાગો (૨)|અલાપ્પુઝા|ચેંગન્નુર|}}
{{collapsible list|title=તાલુકાઓ (૬)|ચેરથલા | અંબાલપ્પુઝા | કુટ્ટનાડુ | કાર્તિકપલ્લી | ચેંગન્નુર| માવેલીક્કારા|}}
| government_type = 
| governing_body = 
| leader_title1 = જિલ્લા કલેક્ટર
| leader_name1 = શાજી વી. નાયર, (IAS)
| leader_title2 = જિલ્લા પોલીસ વડા
| leader_name2 = પી. મોહન ચંદ્ર (IPS)
 &lt;ref name=&quot;Alappuzha Home&quot;&gt;{{cite web |title=Home |url=https://alappuzha.nic.in |website=Alappuzha District |access-date=21 February 2021}}&lt;/ref&gt;
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = &lt;ref name=&quot;AlappuzhaProfile&quot;&gt;{{cite web |title=District Profile |url=https://alappuzha.gov.in/district-profile/ |date=2018 |website=Government of Kerala: Alappuzha |access-date=11 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612141447/https://alappuzha.gov.in/district-profile/ |archive-date=2018-06-12 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| area_rank = ૧૪મો
| area_total_km2 = ૧,૪૧૪
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| population_total = ૨,૧૨૭,૭૮૯
| population_as_of = ૨૦૧૧
| population_rank = 
| population_density_km2 = auto
| population_demonym = 
| population_note = 
| demographics_type1 = ભાષા
| demographics1_title1 = સત્તાવાર
| demographics1_info1 = [[મલયાલમ ભાષા|મલયાલમ]], [[અંગ્રેજી ભાષા|અંગ્રેજી]]
| timezone1 = [[ભારતીય માનક સમય|IST]]
| utc_offset1 = +૫:૩૦
| postal_code_type = &lt;!-- [[Postal Index Number|PIN]] --&gt;
| postal_code = 
| iso_code = IN-KL
| registration_plate = '''KL-04''' અલપ્પુઝા,&lt;br/&gt; '''KL-29''' કાયમકુલમ,&lt;br/&gt; '''KL-30''' ચેંગન્નુર,&lt;br/&gt; '''KL-31''' માવેલીક્કારા,&lt;br/&gt; '''KL-32''' ચેરથલા,&lt;br/&gt; '''KL-66''' કુટ્ટાનાડ
| blank_info_sec1 = {{nowrap|{{increase}} ૦.૭૯૪&lt;ref name=&quot;unhdi-gdl&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|title=Kerala &amp;#124; UNDP in India|website=UNDP|access-date=2026-08-13|archive-date=2022-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220518135656/https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ({{color|Green| High}})}}
| blank_name_sec1 = માનવ વિકાસ સૂચકાંક {{nobold|(૨૦૦૫)}}
| website = [https://alappuzha.nic.in alappuzha.nic.in]
| footnotes = 
}}

'''એલેપ્પી જિલ્લો''' અથવા અલાપ્પુઝા જિલ્લો એ [[ભારત]] દેશના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા [[કેરળ]] રાજ્યના ૧૪ જિલ્લા પૈકીનો એક જિલ્લો છે. તેની રચના ૧૭ ઓગસ્ટ ૧૯૫૭ના રોજ અલેપ્પી જિલ્લા તરીકે કરવામાં આવી હતી, અને ૧૯૯૦માં જિલ્લાનું નામ બદલીને અલાપ્પુઝા રાખવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;&gt;{{cite web |title=History |url=https://alappuzha.gov.in/history/ |date=2018 |website=Government of Kerala: Alappuzha |access-date=11 June 2018}}&lt;/ref&gt; અલાપ્પુઝા કેરળનો સૌથી નાનો જિલ્લો છે.&lt;ref name=&quot;SPB Alappuzha Profile&quot;&gt;{{cite web |title=District Profile |url=http://spb.kerala.gov.in/index.php/district-profile-alappuzha |date=2015 |website=Kerala State Planning Board – District Planning Office, Alappuzha |access-date=9 March 2020 |archive-date=17 ફેબ્રુઆરી 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200217053355/http://spb.kerala.gov.in/index.php/district-profile-alappuzha |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; જિલ્લા મુખ્યાલય અલેપ્પી શહેરનું નામ બદલીને ૨૦૧૨માં અલાપ્પુઝા રાખવામાં આવ્યું હતું.

કેનાલો (નહેરો), બેકવોટર્સ, સમુદ્રતટો અને સરોવરો ધરાવતા અલાપ્પુઝા શહેરનું વર્ણન ૨૦મી સદીની શરૂઆતમાં ભારતના બ્રિટિશ ગવર્નર-જનરલ જ્યોર્જ કર્ઝન દ્વારા '''&quot;પૂર્વનું વેનિસ&quot;''' તરીકે કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;Venice&quot;&gt;{{cite web|title=History {{!}} District Alappuzha, Government of Kerala {{!}} India|url=https://alappuzha.nic.in/history/|access-date=2020-09-08|language=en-US}}&lt;/ref&gt; આ જિલ્લો તેના મનોરમ કેરળ બેકવોટર્સ માટે વિશેષ રૂપે જાણીતો છે, જેના દ્વારા તે કુમરાકોમ જેવા લોકપ્રિય પ્રવાસી સ્થળ સહિત કેરળના અન્ય ભાગો સાથે સુસજ્જ રીતે જોડાયેલો છે. આ જિલ્લો ભારતમાં એક અત્યંત પ્રખ્યાત પ્રવાસન સ્થળ છે. તે તેના કાથી (કોઇર) ના કારખાનાઓ માટે પણ ઓળખાય છે, કારણ કે કેરળના મોટાભાગના કાથી ઉદ્યોગો અલાપ્પુઝા શહેર અને તેની આસપાસના વિસ્તારમાં સ્થિત છે.

વેમ્બનાડ સરોવર, જે દરિયાઈ સપાટીથી નીચે સ્થિત છે, તે ભારતીય દ્વીપકલ્પનું સૌથી લાંબુ સરોવર છે, અને અલાપ્પુઝા જિલ્લો આ સરોવર અને અરબી સમુદ્રની વચ્ચે આવેલો છે.[૭] અલાપ્પુઝા જિલ્લાનો કુટ્ટનાડ વિસ્તાર, જે દરિયાઈ સપાટીથી નીચે સ્થિત છે, તે સમગ્ર ભારતનો સૌથી ઓછી ઊંચાઈ ધરાવતો વિસ્તાર છે.[૭] કુટ્ટનાડ, જે '''&quot;કેરળના ચોખાના કટોરા&quot;''' તરીકે પણ ઓળખાય છે, તે ભારતમાં સૌથી નીચી ઊંચાઈ ધરાવે છે અને તે વિશ્વના એવા બહુ ઓછા સ્થળોમાંનું એક છે જ્યાં દરિયાઈ સપાટીથી નીચે ખેતી કરવામાં આવે છે..&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Kerala Boat Ferries Lone Passenger To Help Her Take Exam|url=https://www.ndtv.com/kerala-news/coronavirus-lockdown4-kerala-government-boat-ferries-lone-passenger-sandra-babu-to-help-her-take-exam-2238752|agency=Press Trust of India|date=1 June 2020|access-date=17 November 2020|work=NDTV}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hindu.com/mag/2003/07/13/stories/2003071300600200.htm|title=Thirst below sea level|last=Suchitra|first=M|date=2003-08-13|work=The Hindu|access-date=2020-11-17}}&lt;/ref&gt;

આ જિલ્લો ૧૯૪૦ના દાયકામાં બ્રિટિશ શાસન હેઠળના ત્રાવણકોર રજવાડાના દિવાન સામે થયેલા કમ્યુનિસ્ટોની આગેવાની હેઠળના ''પુન્નપ્રા-વયાલાર આંદોલન'' (વિદ્રોહ)નું સ્થળ હતો.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Manorama Yearbook 2011, ISSN 0970-9096&lt;/ref&gt;

મર્ચન્ટ નેવીમાં સેવા આપતા નાવિકોના એક સમૂહ દ્વારા વર્ષ ૨૦૨૪માં ''મેરિનર્સ ક્લબ આલેપ્પી (MCA)'' ની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;[https://www.instagram.com/mca_alleppey?igsh=MWV2c2R2ZWZndDZ0dg==]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

== નામવ્યુત્પત્તિ ==
[[File:Alappuzha Bypass Aerial View 2.jpg|thumb|આલાપ્પુઝા બીચ રોડ વ્યૂ]]

તત્કાલીન કોલ્લમ (Quilon) અને કોટ્ટાયમ જિલ્લાઓમાંથી અલગ કરીને આ જિલ્લાની રચના કરવામાં આવી હતી. આજના આધુનિક આલાપ્પુઝા જિલ્લાનો મોટાભાગનો વિસ્તાર ત્રાવણકોર રજવાડાના ક્વિલોન (કોલ્લમ) જિલ્લાનો ભાગ હતો, જ્યારે ઉત્તર આલાપ્પુઝાનો નાનો ભાગ ૧૯૫૭ સુધી કોટ્ટાયમ જિલ્લા હેઠળ આવતો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Shungoonny Menon |first=P. |url=http://archive.org/details/ahistorytravanc00menogoog |title=A history of Travancore from the earliest times |date=1878 |publisher=Madras, Higginbotham |others=University of California}}&lt;/ref&gt; આધુનિક આલાપ્પુઝા જિલ્લાની સ્થાપના ૧૭ ઓગસ્ટ ૧૯૫૭ના રોજ કરવામાં આવી હતી. શરૂઆતમાં તેમાં સાત તાલુકાઓનો સમાવેશ થતો હતો: ચેરથલા, અંબાલાપ્પુઝા, કુટ્ટનાડ, ચંગન્નુર, કાર્તિકાપલ્લી અને માવેલીકારા.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.alleppeyonline.com|title=taluks in Alappuzha 1957|publisher=Alleppeyonline.com|access-date=2021-02-14}}&lt;/ref&gt;

'આલાપ્પુઝા' નામ એ એક સ્થાનનામ (Toponym) છે. 'આલાયમ' નો અર્થ 'ઘર' થાય છે અને ડો. હર્મન ગંડર્ટના શબ્દકોશ અનુસાર 'પુઝા' (Puzha) નો અર્થ 'જળમાર્ગ' અથવા 'નદી' થાય છે. આ નામ આલાપ્પુઝા અને તેના આસપાસના વિસ્તારોમાં ફેલાયેલા જળમાર્ગો અને પશ્ચજળ (Backwaters) ના નેટવર્કને દર્શાવે છે.

આ જિલ્લાની ઉત્તરે એર્નાકુલમ જિલ્લાના કોચી અને કનાયન્નુર તાલુકા, પૂર્વમાં કોટ્ટાયમ જિલ્લાના વૈકોમ, કોટ્ટાયમ અને ચંગનાસ્સેરી તાલુકા તથા પથાનમથિટ્ટા જિલ્લાના થિરૂવલ્લા, કોઝેનચેરી અને અદૂર તાલુકા, દક્ષિણે કોલ્લમ જિલ્લાના કુન્નથુર અને કરુનાગપલ્લી તાલુકા અને પશ્ચિમે લક્ષદ્વીપ સાગર (અરબી સમુદ્ર) આવેલા છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.alleppeyonline.com|title=boundaries |publisher=Alleppeyonline.com|access-date=2021-02-14}}&lt;/ref&gt;

વર્તમાન આલાપ્પુઝા જિલ્લામાં છ તાલુકાઓનો સમાવેશ થાય છે: ચેરથલા, અંબાલાપ્પુઝા, કુટ્ટનાડ, કાર્તિકાપલ્લી, ચંગન્નુર અને માવેલીકારા.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.alleppeyonline.com/|title=taluks in Alappuzha|publisher=Alleppeyonline.com|access-date=2021-02-14}}&lt;/ref&gt; The area of the district is {{cvt|1414|km2}} આ જિલ્લાનું ક્ષેત્રફળ ૧,૪૧૪ ચોરસ કિલોમીટર (૫૪૬ ચોરસ માઇલ) છે. તેનું વડું મથક (મુખ્યાલય) આલાપ્પુઝા ખાતે આવેલું છે.

== ઇતિહાસ ==
[[File:Raja Kesava Das Statue in Alleppey - Changanassery Road @ Changananassery Junction.jpg|thumb|ચાંગણસેરી ખાતે રાજા કેશવદાસની પ્રતિમા]]

અર્વાચીન અલાપ્પુઝા શહેરનું અસ્તિત્વ ૧૮મી સદીના ઉત્તરાધમાં રાજા કેશવદાસના આભારી છે. જોકે, અલાપ્પુઝા જિલ્લો પ્રાચીન મલયાલમ સાહિત્યમાં પહેલેથી જ મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવતો હતો. કેરળનો 'ચોખાનો કટોરો' ગણાતો કુટ્ટનાડ વિસ્તાર પ્રારંભિક સંગમ કાળથી જ જાણીતો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History {{!}} District Alappuzha, Government of Kerala {{!}} India | url= https://alappuzha.nic.in/en/history/ |access-date=2025-01-06 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== પ્રાચીન કાળ ===
[[File:Light House Alleppey,Kerala.jpg|left|thumbnail|પુરાક્કડ ખાતે દીવાદાંડી]]

સંગમ કાળ દરમિયાન, સામાન્ય યુગની પ્રારંભિક સદીઓમાં વર્તમાન અલાપ્પુઝા જિલ્લામાં સમાવિષ્ટ વિસ્તારને પ્રાચીન ગ્રીસ, પ્રાચીન રોમ, પ્રાચીન લેવન્ટ (મધ્ય પૂર્વનો દરિયાકાંઠાનો વિસ્તાર), પ્રાચીન અરબી દ્વીપકલ્પ અને પ્રાચીન ઇજિપ્ત સાથે વેપારી સંબંધો હોવાનું ઇતિહાસમાં નોંધાયેલું છે.&lt;ref name=AlappuzhaHistoryOld&gt;{{cite web |title=History |url=http://alappuzha.gov.in/pages/aboutalpy-history.htm |website=Official Web Site of Alappuzha District, Kerala State, India |publisher=Collectorate, Alappuzha District, Kerala State, India |access-date=3 August 2016 }}&lt;/ref&gt;

'પેરિપ્લસ ઓફ ધ એરિથ્રિયન સી' (ઇ.સ. આશરે ૫૦માં લખાયેલ) જેવા પ્રાચીન ગ્રીક-રોમન પ્રવાસવર્ણનોમાં હિંદ મહાસાગરના વેપારના એક મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર તરીકે નોંધાયેલું પ્રાચીન બંદર 'બારાકે' (Barace) અવારનવાર અલાપ્પુઝા જિલ્લામાં પંબા નદીના મુખ પર આવેલા આધુનિક દરિયાકાંઠાના નગર પુરક્કાડ તરીકે ઓળખાય છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ પંબા નદી પેરિયાર અને ભરતપુઝા નદીઓ પછી કેરળની ત્રીજી સૌથી લાંબી નદી છે.&lt;ref name=&quot;Mathrubhumi&quot;&gt;{{cite book|title=Mathrubhumi Yearbook Plus – 2019|publisher=P. V. Chandran, Managing Editor, Mathrubhumi Printing &amp; Publishing Company Limited, Kozhikode|year=2018|location=Kozhikode|last=Chandran |first=VP |language=ml|edition=Malayalam }}&lt;/ref&gt;

ચેરા વંશના પ્રારંભિક શાસકોનું મૂળ ઘર કુટ્ટનાડમાં હતું અને તેઓ ક્યારેક 'કુટ્ટુવન' તરીકે પણ ઓળખાતા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; જોકે, પ્રાચીન સમયમાં પંબા નદીના દક્ષિણના વિસ્તારો પર 'આય' (Ay) સામ્રાજ્યનું શાસન હતું. પ્રાચીન ગ્રીકો-રોમન પ્રવાસવર્ણનોમાં પંબા નદીનો ઉલ્લેખ 'બારિસ' (Baris) તરીકે કરવામાં આવ્યો છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ જિલ્લાના પ્રારંભિક સમયગાળાના પુરાતત્વીય પુરાવાઓ ઉત્ખનન સ્થળો, ગુફાઓ, મંદિરો વગેરે જેવા સ્થળોએ પ્રાચીન અશ્મિઓ, શિલાલેખો અને સ્મારકોના રૂપમાં મળ્યા છે. સંગમ કાળની સાહિત્યિક કૃતિઓ પણ જિલ્લાના પ્રાચીન સમયગાળાની ઝાંખી મેળવવામાં મદદ કરે છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

અલાપ્પુઝા જિલ્લો આ ક્ષેત્રમાં નંબરુદિરી બ્રાહ્મણોના આગમન પહેલાં દક્ષિણ ભારતમાં બૌદ્ધ ધર્મનું એક અગ્રણી કેન્દ્ર હતો.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; તે સમયે 'શ્રી મુલાવાસમ' ભારતીય દ્વીપકલ્પમાં બૌદ્ધ ધર્મનું એક પ્રમુખ તીર્થધામ હતું. અંબાલાપ્પુઝા અને માવેલીકારા તાલુકાઓમાંથી એક સમયે અહીં ફેલાયેલા બૌદ્ધ ધર્મના અનેક અવશેષો મળી આવ્યા છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

=== મધ્યકાલીન ઇતિહાસ ===
આ જિલ્લામાં સમાવિષ્ટ વિસ્તારો 'ઉન્નૂનીલી સંદેશમ' જેવા મધ્યકાલીન મલયાલમ સાહિત્યિક કાર્યોમાં મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવતા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ સમયગાળાની પ્રખ્યાત સાહિત્યિક કૃતિઓમાંથી એક 'આશ્ચર્ય ચૂડામણિ' હતી, જે ચંગન્નુરના વિદ્વાન શક્તિભદ્ર દ્વારા લખાયેલું સંસ્કૃત નાટક હતું.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Nayar|first=V. R. Prabodhachandran|date=2011-02-11|title=Gem of a play|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/Gem-of-a-play/article15379095.ece|access-date=2020-09-08|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

ચેમ્બકાસ્સેરીનું સામંતવાદી શાસન પૂરાદમ થિરુનાલ દેવનારાયણનના શાસનકાળ દરમિયાન તેના ચરમસીમા પર હતું. તેઓ એક મહાન વિદ્વાન અને કવિ હતા, જેમણે 'વેદાંત રત્નમાલા' નામના સાહિત્યિક ગ્રંથની રચના કરી હતી. એવું કહેવાય છે કે તે સમયે અંબાલાપ્પુઝા ખાતે આવેલું અંબાલાપ્પુઝા શ્રી કૃષ્ણ મંદિર બનાવવામાં આવ્યું હતું અને ભગવાન કૃષ્ણની મૂર્તિની પ્રાણપ્રતિષ્ઠા કરવામાં આવી હતી. મધ્યકાલીન યુગ દરમિયાન ચેમ્બકાસ્સેરી પર બ્રાહ્મણ શાસકોનું શાસન હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;  એવું માનવામાં આવે છે કે મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી, કુમારન નંબૂથિરી અને નીલકંઠ દીક્ષિત જેવા પ્રખ્યાત વિદ્વાનો તેમના દરબારને શોભાવતા હતા અને તેમના દ્વારા સંરક્ષણ પામ્યા હતા.&lt;ref name=AlappuzhaHistoryOld /&gt;

=== મધ્યકાલીન યુગ દરમિયાન સામંતવાદી રજવાડાં ===
વર્તમાન અલાપ્પુઝા જિલ્લાના દક્ષિણ વિસ્તારો એક સમયે તત્કાલીન ''&quot;ઓડાનાડ સામ્રાજ્ય&quot;'' (જે &quot;કાયમકુલમ સામ્રાજ્ય&quot; અથવા &quot;ઓનાત્તુકારા&quot; તરીકે પણ ઓળખાતું હતું) નો ભાગ હતા, જેના પર બાદમાં ઈ.સ. ૧૭૪૬માં ત્રાવણકોરના સૈન્ય દ્વારા આક્રમણ કરીને કબજો કરવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;&gt;{{cite book|last1=Sreedhara Menon|first1=A.|url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&amp;q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82|title=''Kerala Charitram''|date=January 2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415885|edition=2007|location=Kottayam|access-date=10 June 2022|language=ml}}&lt;/ref&gt; તે પ્રાચીન આય (Ay) સામ્રાજ્યની જ એક શાખા હતી.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ રાજ્ય 'ચિરાવા સ્વરૂપમ' તરીકે પણ ઓળખાતું હતું, જ્યાં 'ચિરાવા' શબ્દ બે મલયાલમ શબ્દો 'ચેરુ' અને 'આયી'ના સંયોજનથી બન્યો છે, જેનો અર્થ ''&quot;આય સામ્રાજ્યની નાની શાખા&quot;'' થાય છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; તેમાં આધુનિક સમયના ચંગન્નુર, માવેલીકારા, કાર્તિકાપલ્લી અને કરુનાગપલ્લી તાલુકાઓના કેટલાક ભાગોનો સમાવેશ થતો હતો.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

આ જિલ્લાનો ઉત્તરનો સૌથી છેવાડાનો વિસ્તાર, જે આજના ચેરથલા તાલુકા સાથે સુસંગત છે, તેના પર ૧૭૬૨માં ત્રાવણકોર સામ્રાજ્ય અને કોચિન સામ્રાજ્ય વચ્ચે થયેલી સંધિ પહેલા &quot;કારપ્પુરમ સામ્રાજ્ય&quot;નું શાસન હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; કારપ્પુરમ ૧૭૬૨ સુધી કોચિન સામ્રાજ્યનું એક કરદ રાજ્ય (મંડલિક) હતું, ત્યારબાદ તે ત્રાવણકોર સામ્રાજ્યને સોંપી દેવામાં આવ્યું હતું. કોચિન રાજપરિવારની 'મડાથીંગલ શાખા'નું મુખ્યાલય કારપ્પુરમના મડાથીનકારા ખાતે આવેલું હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

કારપ્પુરમની દક્ષિણે ''&quot;ચેમ્બકાસ્સેરી સામ્રાજ્ય&quot;'' આવેલું હતું, જે ૧૭૪૬માં ત્રાવણકોર દ્વારા કરવામાં આવેલા વિજય પહેલા ''&quot;પુરક્કાડ સામ્રાજ્ય&quot;'' તરીકે પણ ઓળખાતું હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; ચેમ્બકાસ્સેરી સામ્રાજ્યમાં આજના અંબાલાપ્પુઝા અને કુટ્ટનાડ તાલુકાઓનો સમાવેશ થતો હતો. ચેમ્બકાસ્સેરીના રાજા &quot;ચેમ્બકાસ્સેરી દેવ નારાયણન&quot; ના ખિતાબથી ઓળખાતા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; દક્ષિણ મલબાર પ્રદેશના મૂળ નિવાસી એવા મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી અને કુંચન નંબિયાર સમયાંતરે ચેમ્બકાસ્સેરી સામ્રાજ્યના દરબારી કવિઓ રહ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

કાર્તિકાપલ્લી એક નાનું સામંતવાદી રજવાડું હતું જે ૧૮મી સદીના મધ્યમાં ત્રાવણકોરના આક્રમણ સુધી ઓડનાડ અને ચેમ્બકાસ્સેરીના સામંતવાદી રાજ્યોની વચ્ચે આવેલું હતું, જે આજના કાર્તિકાપલ્લી તાલુકા સાથે સુસંગત છે.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt; આ જિલ્લાનો દક્ષિણનો સૌથી છેવાડાનો ભાગ એક સમયે તત્કાલીન કરુનાગપલ્લીના સામંતવાદી રજવાડાનો ભાગ હતો, જે સમયાંતરે ચિરાવા સ્વરૂપમ (કાયમકુલમ) ના તાબેદાર રહ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;

=== ત્રાવણકોર યુગ (૧૭૪૬–૧૯૪૭) દરમિયાન પ્રગતિ અને સામાજિક સુધારણા ===
[[File:Travancore 1871.JPG|thumb|૧૮૭૧માં પ્રકાશિત થયેલ બ્રિટિશ ત્રાવણકોર રજવાડાના નકશા.]]

૧૭મી સદીમાં મલબાર દરિયાકાંઠે પોર્ટુગીઝ સત્તાનો અસ્ત થયો અને આ જિલ્લાની રિયાસતોમાં ડચ મલબાર પ્રભુત્વ ધરાવતું સ્થાન પ્રાપ્ત કરવામાં સફળ રહ્યું.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt; મૌખિક પરંપરાઓ અનુસાર, કોક્કામંગલમ અથવા કોક્કોથમંગલમ ખાતે આવેલું ચર્ચ ઇસુ ખ્રિસ્તના બાર શિષ્યોમાંના એક એવા સેન્ટ થૉમસ ધ અપોસ્સલ દ્વારા સ્થાપિત સાત ચર્ચોમાંનું એક માનવામાં આવે છે. અલાપ્પુઝા શહેરનું મનોહર સીએસઆઈ ક્રાઇસ્ટ ચર્ચ ૧૮૧૬માં ભારતમાં પ્રથમ ચર્ચ મિશનરી સોસાયટી મિશનરી રેવરન્ડ થૉમસ નોર્ટન દ્વારા બનાવવામાં આવ્યું હતું. તે તત્કાલીન ત્રાવણકોર રાજ્યમાં સ્થપાયેલું પ્રથમ એંગ્લિકન ચર્ચ હતું.

૧૮મી સદીના મધ્યમાં મહારાજા માર્તંડ વર્મા, જેઓ ''&quot;આધુનિક ત્રાવણકોરના શિલ્પી&quot;'' તરીકે જાણીતા છે, તેમણે જિલ્લાના વિવિધ ભાગો પર શાસન કરતા નાના સામંતવાદી રજવાડાઓની રાજકીય બાબતોમાં હસ્તક્ષેપ કર્યો હતો. જિલ્લાના આંતરિક વિકાસ અને પ્રગતિમાં માર્તંડ વર્મા મહારાજાનું અસાધારણ પ્રદાન રહ્યું હતું. કૃષ્ણાપુરમ પેલેસ (રાજમહેલ), જે હાલમાં રાજ્યના પુરાતત્વ વિભાગ દ્વારા સંરક્ષિત સ્મારક છે, તેનું નિર્માણ પણ તેમના શાસનકાળ દરમિયાન કરવામાં આવ્યું હતું. તેઓ ''&quot;આધુનિક એલેપ્પીના શિલ્પી&quot;'' તરીકે ઓળખાતા હતા અને અલાપ્પુઝાને ત્રાવણકોરના એક અગ્રણી બંદર શહેર તરીકે વિકસાવવામાં તેમણે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt;

બલરામ વર્મા મહારાજાના શાસનકાળ દરમિયાન, વેલુ થમ્પી દળવાએ શહેર અને બંદરના વિકાસમાં વિશેષ રસ લીધો હતો. તેમણે પથિરામનલ ટાપુના સમગ્ર વિસ્તારમાં નાળિયેરની ખેતી અને તેના મોટા ભાગોમાં ડાંગરની (ચોખાની) ખેતી શરૂ કરાવી હતી. આલાપ્પુઝાના વિકાસમાં વેલુ થમ્પી દળવા યોગદાન અત્યંત નોંધપાત્ર છે. ૧૯મી સદીમાં આ જિલ્લાએ તમામ ક્ષેત્રોમાં અભૂતપૂર્વ પ્રગતિ હાંસલ કરી હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt;

કાયમકુલમ કોચુન્ની ૧૯મી સદીમાં થઈ ગયેલા કાયમકુલમના એક સાહસિક અને લોકપ્રિય બહારવટિયા (રોબિન હૂડ જેવા નાયક) હતા.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ml.wikisource.org/wiki/%E0%B4%90%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B4%B9%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B4%B2/%E0%B4%95%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%82%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B4%82_%E0%B4%95%E0%B5%8A%E0%B4%9A%E0%B5%8D%E0%B4%9A%E0%B5%81%E0%B4%A3%E0%B5%8D%E0%B4%A3%E0%B4%BF |title=Wikibooks Malayalam- Aithihyamala- Kayamkulam Kochunni |publisher=Wikibooks-Malayalam |date=7 June 2011 |access-date=10 June 2011}}&lt;/ref&gt; ૧૯મી સદીના પ્રખ્યાત સામાજિક સુધારક અરાત્તુપુઝા વેલાયુધ પાનિકર પણ આજના આલાપ્પુઝા જિલ્લાના જ મૂળ નિવાસી હતા.&lt;ref name=&quot;osella&quot;&gt;{{cite book |title=Social Mobility In Kerala: Modernity and Identity in Conflict |first1=Filippo |last1=Osella |first2=Caroline |last2=Osella |publisher=Pluto Press |year=2000 |url=https://books.google.com/books?id=rMRw0gTZSJwC |pages=156–157|isbn=9780745316932 }}&lt;/ref&gt;

કાથી (કોઇર) ની સાદડીઓ અને ચટાઈઓના ઉત્પાદન માટેનું પ્રથમ આધુનિક કારખાનું પણ ૧૮૫૯માં અલાપ્પુઝા ખાતે સ્થાપવામાં આવ્યું હતું. આલાપ્પુઝા શહેર સુધારણા સમિતિ (ટાઉન ઇમ્પ્રૂવમેન્ટ કમિટી) ની સ્થાપના ૧૮૯૪માં કરવામાં આવી હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt; ત્રાવણકોરના શાસનકાળ દરમિયાન, ચેરથલા તાલુકાનો સમાવેશ ઉત્તરીય વિભાગ (કોટ્ટાયમ વિભાગ) માં કરવામાં આવ્યો હતો, જ્યારે આજના અલાપ્પુઝા જિલ્લાના બાકીના તમામ તાલુકાઓને બ્રિટિશ ત્રાવણકોર રજવાડાના મધ્ય વિભાગ (કોલ્લમ વિભાગ) હેઠળ રાખવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;1931_census&quot;&gt;{{cite book|title=Census of India, 1931, VOLUME XXVIII, Travancore, Part-I Report|publisher=Government of Travancore|year=1932|location=Trivandrum|url=https://dspace.gipe.ac.in/xmlui/handle/10973/18998 }}&lt;/ref&gt;

[[File:Allepeymartyrscolumn.JPG|thumbnail|૧૯૪૬માં બ્રિટિશ રજવાડાના ત્રાવણકોરના દિવાન સામે થયેલા પુન્નાપરા-વાયલર બળવાની યાદમાં સામ્યવાદી સ્મારક સ્તંભ..&lt;ref name=&quot;feudal states in early 18th century Kerala&quot;/&gt;]]

આ જિલ્લાએ ત્રાવણકોરના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામમાં અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી. અસ્પૃશ્યતા નાબૂદી માટેનું અભિયાન આ જિલ્લામાં પત્રકાર ટી. કે. માધવન દ્વારા ઘણું વહેલું આયોજિત કરવામાં આવ્યું હતું, અને ૧૯૨૫માં મંદિરોના પહોંચ માર્ગો, ખાસ કરીને અંબાલાપ્પુઝા શ્રી કૃષ્ણ સ્વામી મંદિર તરફ જતા રસ્તાઓ તમામ જ્ઞાતિના હિંદુઓ માટે ખુલ્લા મૂકવામાં આવ્યા હતા.

આ જિલ્લામાં ૧૯૩૨માં બંધારણીય દમનના વિરોધ તરીકે શરૂ થયેલા 'નિવર્તન' (Nivarthana) આંદોલન પણ જોવા મળ્યું હતું. કેરળમાં સૌપ્રથમ રાજકીય હડતાળ ૧૯૩૮માં અલાપ્પુઝા ખાતે જ યોજાઈ હતી.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaHistory&quot;/&gt; ૧૯૪૦ના દાયકામાં બ્રિટિશ ત્રાવણકોર રજવાડાના દીવાન સામે કોમ્યુનિસ્ટોના નેતૃત્વ હેઠળ થયેલા 'પુન્નાપ્રા-વયાલાર આંદોલન'નું કેન્દ્ર પણ આ જ જિલ્લો હતો.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

== ભૂગોળ ==
[[File:Kerala backwaters, Vembanad Lake, India.jpg|left|thumbnail|વેમ્બનાડ તળાવ]]

અલપ્પુઝા અરબી સમુદ્ર અને વેમ્બનાડ સરોવરની વચ્ચે આવેલો એક દ્વીપકલ્પીય ભૂમિભાગ છે. મણિમાલા, પંબા અને અચનકોવિલ અહીંની મુખ્ય નદીઓ છે; તેમની શાખાઓ અને ઉપનદીઓ અલપ્પુઝામાંથી વહીને વેમ્બનાડ સરોવરમાં ઠલવાય છે. આ પ્રદેશનું સૌથી મહત્વપૂર્ણ સરોવર વેમ્બનાડ છે.&lt;ref name=&quot;AlappuzhaRiversLakes&quot;&gt;{{cite web |title=Rivers and Lakes |url=https://alappuzha.gov.in/about-district/rivers-lakes/ |date=12 June 2018 |website=Government of Kerala: Alappuzha |access-date=18 March 2021}}&lt;/ref&gt;

== જંગલો અને વન્યજીવો ==
[[File:Pathiramanal island - view from muhamma.jpg|thumbnail|પથિરામનલ ટાપુ – મુહમ્મા તરફથી એક દ્રશ્ય]]

અલપ્પુઝા કેરળનો એકમાત્ર એવો જિલ્લો હતો જ્યાં કોઈ સરકારી જંગલ નહોતું. પરંતુ ૨૦૧૩માં આ પરિસ્થિતિ બદલાઈ, જ્યારે વન અને વન્યજીવ વિભાગ દ્વારા વીય્યાપુરમ ખાતેની ૧૪.૫ એકર (૫.૯ હેક્ટર) જમીનને અનામત જંગલ તરીકે જાહેર કરવામાં આવી.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Paul |first=Biju E |title=Alappuzha gets a canopy |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2019/jun/05/alappuzha-gets-a-canopy-1986058.html |date=5 June 2019 |newspaper=The New Indian Express |access-date=9 March 2020}}&lt;/ref&gt;

અલપ્પુઝા જિલ્લાના વેમ્બનાડ સરોવરમાં આવેલો ''પથિરામનલ ટાપુ'' તેના દુર્લભ સ્થળાંતર કરનારા પક્ષીઓ (Migrating birds) માટે ખૂબ જ પ્રખ્યાત છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pathiramanal in Alappuzha |url=https://www.keralatourism.org/destination/pathiramanal-alappuzha/536 |date=2017 |website=Department of Tourism, Government of Kerala |access-date=9 March 2020}}&lt;/ref&gt;

== વહીવટ ==
[[File:Alappuzha loves Wikimedia IMG 7589.JPG|thumb|આલાપ્પુઝા જિલ્લા અદાલત]]
[[File:Alappuzha loves Wikimedia IMG 7599.JPG|thumb|એલેપ્પી બાર અસોશીએશન]]

આલાપ્પુઝા શહેર આલાપ્પુઝા જિલ્લાનું વહીવટી મુખ્યાલય છે. આ જિલ્લાને આલાપ્પુઝા અને ચંગન્નુર એમ બે મહેસૂલી વિભાગોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે.&lt;ref name=&quot;SPB Alappuzha Profile&quot; /&gt;

=== નગરપાલિકાઓ ===
જિલ્લામાં ૬ નગરપાલિકાઓ (મ્યુનિસિપલ ટાઉન) આવેલી છે:&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Municipalities {{!}} District Alappuzha, Government of Kerala {{!}} India|url=https://alappuzha.nic.in/municipalities/|access-date=2021-11-22|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

{{columns-list|colwidth=20em|
* આલાપ્પુઝા
* ચંગન્નુર
* ચેરથલા
* હરિપાદ
* કાયમકુલમ
* માવેલીકારા
}}

=== વિધાનસભા અને લોકસભા પ્રતિનિધિત્વ ===
આલાપ્પુઝા જિલ્લામાં બે લોકસભા મતવિસ્તારો આવેલા છે:

# આલાપ્પુઝા 
# માવેલીકારા 

જિલ્લામાં ૯ વિધાનસભા મતવિસ્તારોનો સમાવેશ થાય છે:
{{columns-list|colwidth=20em|
* અરોર 
* ચેરથલા 
* અંબાલાપ્પુઝા 
* આલાપ્પુઝા 
* કુટ્ટનાડ 
* હરિપાદ 
* કાયમકુલમ 
* માવેલીકારા 
* ચંગન્નુર
}}

=== તાલુકાઓ ===
આલાપ્પુઝા જિલ્લાને બે મહેસૂલી વિભાગોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે, જે અંતર્ગત કુલ છ તાલુકાઓનો સમાવેશ થાય છે:&lt;ref name=&quot;alprvn&quot;&gt;{{cite web |url=https://alappuzha.nic.in/en/villages/ |title=Revenue villages, Taluks, and Revenue divisions in Alappuzha district |website= |publisher=National Informatics Centre, Ministry of Electronics and Information Technology, Government of India |access-date=10 June 2022}}&lt;/ref&gt;

* આલાપ્પુઝા મહેસૂલી વિભાગ&lt;ref name=&quot;alprvn&quot;/&gt; 
** ચેરથલા 
** અંબાલાપ્પુઝા 
** કુટ્ટનાડ 

* ચંગન્નુર મહેસૂલી વિભાગ&lt;ref name=&quot;alprvn&quot;/&gt;
** કાર્તિકાપલ્લી 
** માવેલીકારા 
** ચંગન્નુર

=== મહેસૂલી ગામો ===
મહેસૂલી વહીવટની સરળતા અને વિકેન્દ્રીકરણ માટે આલાપ્પુઝા જિલ્લાને કુલ ૯૩ મહેસૂલી ગામોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે.&lt;ref name=&quot;alprvn&quot;/&gt;

== જનસંખ્યા ==
{{historical populations|11=1901|12=5,09,545|13=1911|14=5,85,094|15=1921|16=6,93,538|17=1931|18=8,65,222|19=1941|20=9,83,184|21=1951|22=11,65,845|23=1961|24=14,04,269|25=1971|26=16,71,286|27=1981|28=18,65,455|29=1991|30=20,01,217|31=2001|32=21,09,160|33=2011|34=21,27,789|percentages=pagr|footnote=source:&lt;ref&gt;[http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html Decadal Variation In Population Since 1901]&lt;/ref&gt;|align=center}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| '''વિસ્તાર'''
| ૧૪૧૪ ચો.મી. - રાજ્યના વિસ્તારનો ૩.૬૪%
|-
| '''વસ્તી'''
| રાજ્યની વસ્તીના ૨,૧૨૭,૭૮૯ – ૬.૬૧% (૨૦૧૧)
|-
| '''વસ્તી ગીચતા''' || ૧૫૦૪ પ્રતિ વર્ગકિમી (૨૦૧૧)
|-
| '''સાક્ષરતા''' || ૯૭.૩૬%–૯૪.૨૪% (૨૦૧૧)
|-
| '''જાતિ ગુણોત્તર''' || ૧૧૦૦ સ્ત્રીઓ/૧૦૦૦ પુરુષો
|-
| '''શહેરીકરણા''' || ૨૯.૪૬%
|}
&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Demography {{!}} District Alappuzha, Government of Kerala {{!}} India|url=https://alappuzha.nic.in/demography/|access-date=2021-11-22|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

૨૦૧૧ ની વસ્તી ગણતરી મુજબ, આલાપ્પુઝા જિલ્લાની કુલ વસ્તી ૨૧,૨૭,૭૮૯ (૨૧.૨૭ લાખ) છે,&lt;ref name=districtcensus2011&gt;{{cite web |title=District Census Hand Book: Alappuzha |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/642/download/2216/DH_2011_3211_PART_A_DCHB_ALAPPUZHA.pdf |website=Census of India |publisher=Registrar General and Census Commissioner of India}}&lt;/ref&gt; જે લગભગ નામીબિયા દેશ&lt;ref name=&quot;cia&quot;&gt;{{cite web | author = US Directorate of Intelligence | title = Country Comparison:Population | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | access-date = 2011-10-01 | quote = Namibia 2,147,585 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | archive-date = 2011-09-27 }}&lt;/ref&gt; અથવા અમેરિકાના ન્યૂ મેક્સિકો રાજ્યની વસ્તી જેટલી છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |title=2010 Resident Population Data |publisher=U. S. Census Bureau |access-date=2011-09-30 |quote=New Mexico – 2,059,179 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110101090833/http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |archive-date=1 January 2011 }}&lt;/ref&gt; વસ્તીની દૃષ્ટિએ ભારતના કુલ ૬૪૦ જિલ્લાઓમાંથી આલાપ્પુઝાનો ક્રમ ૨૧૬મો આવે છે. જિલ્લામાં વસ્તી ગીચતા દર ચોરસ કિલોમીટરે ૧,૫૦૪ રહેવાસીઓ (૩,૯૦૦ પ્રતિ ચોરસ માઈલ) છે.&lt;ref name=districtcensus2011 /&gt; ૨૦૦૧-૨૦૧૧ ના દાયકા દરમિયાન અહીંનો વસ્તી વૃદ્ધિ દર ૦.૮૮% રહ્યો હતો.&lt;ref name=districtcensus2011 /&gt; આલાપ્પુઝામાં દર ૧૦૦૦ પુરુષોએ ૧૧૦૦ મહિલાઓનું ઉત્કૃષ્ટ પ્રમાણ છે.&lt;ref name=districtcensus2011 /&gt; જિલ્લાનો સાક્ષરતા દર ૯૫.૭૨% છે.કુલ વસ્તીના ૫૩.૯૬% લોકો શહેરી વિસ્તારોમાં રહે છે. અનુસૂચિત જાતિ (SC) અને અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) ની વસ્તી અનુક્રમે ૯.૪૬% અને ૦.૩૧% છે.&lt;ref name=districtcensus2011 /&gt;

મલયાલમ એ અહીંની મુખ્ય ભાષા છે, જે કુલ વસ્તીના ૯૯.૦૦% લોકો દ્વારા બોલવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત, શહેરી વિસ્તારોમાં થોડી સંખ્યામાં કોંકણી ભાષા બોલતો લઘુમતી સમુદાય પણ વસે છે.&lt;ref name=&quot;languages&quot;&gt;{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Kerala |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10209/download/13321/DDW-C16-STMT-MDDS-3200.XLSX |website=www.censusindia.gov.in |publisher=Registrar General and Census Commissioner of India}}&lt;/ref&gt; કેરળ રાજ્યના તમામ જિલ્લાઓમાં આલાપ્પુઝા જિલ્લાની વસ્તી ગીચતા સૌથી વધુ છે. જિલ્લાનું શહેરીકરણ ૨૯.૪૬% જેટલું થયેલું છે.&lt;ref&gt;[http://www.censusindiamaps.net/page/India_WhizMap/IndiaMap.htm Census GIS India&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100111052456/http://www.censusindiamaps.net/page/India_WhizMap/IndiaMap.htm |date=2010-01-11 }}&lt;/ref&gt; ભૌગોલિક વિસ્તારની દૃષ્ટિએ આલાપ્પુઝા એ કેરળનો સૌથી નાનો જિલ્લો છે.

=== ધર્મ ===
{{bar box
|title = અલાપ્પુઝા જિલ્લામાં ધર્મો (2011)&lt;ref name=&quot;religion&quot;/&gt;
|titlebar=#Fcd116
|left1=ધર્મ
|right1=ટકાવારી
|float=left
|bars=
{{bar percent|હિન્દુ|darkorange|68.64}}
{{bar percent|ખ્રિસ્તી|dodgerblue|20.45}}
{{bar percent|ઇસ્લામ|green|10.55}}
{{bar percent|અન્ય|black|0.36}}
}}

[[File:Entrance of Ambalapuzha Sri Krishna Temple.jpg|thumb|અંબાલાપ્પુઝા શ્રી કૃષ્ણ મંદિરનું પ્રવેશદ્વાર]]

૨૦૧૧ની ભારતીય વસ્તી ગણતરી મુજબ, હિન્દુ વસ્તી ૬૮.૬૪%, ખ્રિસ્તી (સાયરો મલબાર કેથોલિક, ઓર્થોડોક્સ, માર્થોમા, પેન્ટેકોસ્ટલ, લેટિન કેથોલિક અને માલંકારા કેથોલિક) ૨૦.૪૫% અને મુસ્લિમ વસ્તી ૧૦.૫૫% હતી.&lt;ref name=&quot;religion&quot;&gt;{{Cite web|date=2011|title=Table C-01: Population by religious community: Kerala |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11379/download/14492/DDW32C-01%20MDDS.XLS |website=Census of India |publisher=Registrar General and Census Commissioner of India}}&lt;/ref&gt; જિલ્લાના તમામ તાલુકાઓમાં સ્પષ્ટ હિન્દુ બહુમતી હોવા છતાં, જિલ્લાના તમામ ભાગોમાં ખ્રિસ્તીઓ એક મોટી લઘુમતી બનાવે છે અને તેમાંથી, કુટ્ટાનાડમાં સૌથી વધુ ખ્રિસ્તી વસ્તી છે અને તે સાયરો-મલબાર ચર્ચનું કેન્દ્ર છે અને ચેંગન્નુર ઓર્થોડોક્સ ચર્ચનું કેન્દ્ર છે. જ્યારે, દરિયાકાંઠાના પટ્ટાઓમાં લેટિન કેથોલિકો છુપાયેલા છે.

==== આલાપ્પુઝા જિલ્લામાં ધર્મો (તાલુકા મુજબ) ====
ભારતની ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી મુજબ, અલ્લાપ્પુઝા જિલ્લાની ધાર્મિક રચના તેના તાલુકાઓમાં નોંધપાત્ર તફાવત દર્શાવે છે.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! તાલુકા !! હિન્દુ (%) !! મુસ્લિમ (%) !! ખ્રિસ્તી (%) !! અન્ય (%)
|-
| ચેરથલા || style=&quot;background:#FF9933;&quot; | 72.41 || 6.21 || 21.05 || 0.31
|-
| અંબાલાપ્પુઝા || style=&quot;background:#FF9933;&quot; | 56.58 || 19.85 || 23.31 || 0.24
|-
| કુટ્ટનાડ || style=&quot;background:#FF9933;&quot; | 59.64 || 0.67 || 39.34 || 0.35
|-
| કાર્તિકપલ્લી || style=&quot;background:#FF9933;&quot; | 75.81 || 15.75 || 8.09 || 0.36
|-
| ચેંગન્નુર || style=&quot;background:#FF9933;&quot; | 68.59 || 4.37 || 26.51 || 0.53
|-
| માવેલીક્કારા || style=&quot;background:#FF9933;&quot; | 75.44 || 7.98 || 16.09 || 0.50
|}

== પરિવહન ==
=== જમીનમાર્ગ ===
{{wide image|Pallathuruthi bridge pano small.jpg|1200px|align-cap=center|પલ્લથુરુથી પુલ}}

==== રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગો  ====
રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ ૬૬ (NH 66) એ ભારતના સૌથી લાંબા રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગોમાંનો એક છે. તે પનવેલ (મુંબઈ નજીક) થી કન્યાકુમારી સુધી જાય છે અને આલાપ્પુઝા શહેરમાંથી પસાર થાય છે. આ હાઈવે મુંબઈ, ગોવા, ઉડુપી, મંગલુરુ, કન્નુર, કોઝિકોડ, ગુરુવાયુર, એર્નાકુલમ, કોલ્લમ અને ત્રિવેન્દ્રમ (તિરુવનંતપુરમ) જેવા અન્ય મુખ્ય શહેરોને સાંકળે છે. શહેરના મધ્ય ભાગમાં ટ્રાફિકનું ભારણ ઘટાડવા માટે કોમ્માડી થી કલારકોડ વચ્ચે રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ માટે બનાવવામાં આવેલ આલાપ્પુઝા બાયપાસનું નિર્માણ કાર્ય પૂર્ણ થઈ ચૂક્યું છે, અને આ એલિવેટેડ હાઈવે ૨૮ જાન્યુઆરી ૨૦૨૧ના રોજ વાહનવ્યવહાર માટે ખુલ્લો મૂકવામાં આવ્યો હતો. આલાપ્પુઝા માર્ગ પરિવહન દ્વારા ખૂબ સારી રીતે જોડાયેલું છે. દરિયાકાંઠા અને પહાડી વિસ્તારના પ્રવાસનને પ્રોત્સાહન આપવાના ભાગરૂપે રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૧૧ (SH 11) ને રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ તરીકે અપગ્રેડ કરવાની યોજના છે, જેથી આલાપ્પુઝાને તમિલનાડુના તમિલનાડુ સ્થિત કોડાઈકેનાલ સાથે સીધું જોડી શકાશે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/150809/nation-current-affairs/article/jawahar-thayankari-lifts-nehru-trophy|title=Jawahar Thayankari lifts Nehru trophy|date=9 August 2015|website=Deccan Chronicle|access-date=24 April 2018}}&lt;/ref&gt;

==== રાજ્ય ધોરીમાર્ગો  ====
[[File:AC Road SH-11.JPG|thumb|રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૧૧ (કેરળ)]]

આલાપ્પુઝા જિલ્લામાં કુલ આઠ રાજ્ય ધોરીમાર્ગો આવેલા છે, જેમાંથી ત્રણ ધોરીમાર્ગો આલાપ્પુઝા શહેરથી જ શરૂ થાય છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૧૧ (SH 11) આલાપ્પુઝાના કલારકોડ થી શરૂ થઈને ચંગનાસ્સેરીના પેરુન્ના ખાતે પૂરો થાય છે. આ રસ્તો લોકપ્રિય રીતે AC રોડ (આલાપ્પુઝા-ચંગનાસ્સેરી માર્ગ) તરીકે ઓળખાય છે અને તેની લંબાઈ ૨૪.૨ કિમી છે. આ એક અત્યંત વ્યસ્ત અને મહત્વપૂર્ણ માર્ગ છે જે આલાપ્પુઝા શહેરને કોટ્ટાયમ જિલ્લા સાથે જોડે છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૪૦ (SH 40) એકમાત્ર અંતરરાજ્ય રાજ્ય ધોરીમાર્ગ છે. તે આલાપ્પુઝા શહેરને તમિલનાડુના મદુરાઈ શહેર સાથે જોડે છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૬૬ (SH 66) આલાપ્પુઝા શહેરથી શરૂ થાય છે અને એર્નાકુલમના થોપ્પુમ્પડી ખાતે પૂર્ણ થાય છે.

[[File:Main Central Road - SH1.JPG|thumb|ચેંગન્નુર પાસે મુખ્ય સેન્ટ્રલ રોડ]]

એમ. સી. રોડ / રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૧ (મુખ્ય કેન્દ્રિય માર્ગ - SH 1) એ કેરળના ત્રાવણકોર વિસ્તારની મુખ્ય ધમની સમાન રાજ્ય ધોરીમાર્ગ છે. કેરળ લોક નિર્માણ વિભાગ (PWD) દ્વારા તેને SH 1 તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યો છે. તે આલાપ્પુઝા જિલ્લાના ચંગન્નુર શહેરમાંથી પસાર થાય છે અને તેને કેરળના અન્ય ભાગો સાથે જોડે છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૫ (SH 5) કાયમકુલમથી શરૂ થઈને પુલીમુક્કુ જંકશન ખાતે પૂરો થાય છે. આ હાઈવેની લંબાઈ ૪૨.૫ કિમી છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૬ (SH 6) કાયમકુલમથી શરૂ થઈને થિરૂવલ્લા ખાતે પૂર્ણ થાય છે, જેની લંબાઈ ૩૦.૮ કિમી છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૧૦ (SH 10) માવેલીકારા થી શરૂ થઈને કોઝેનચેરી સુધી જાય છે અને તે ૨૮.૭ કિમી લાંબો છે. રાજ્ય ધોરીમાર્ગ ૧૨ (SH 12) અંબાલાપ્પુઝા થી શરૂ થઈને થિરૂવલ્લા ખાતે પૂરો થાય છે અને તેની લંબાઈ ૨૭.૨ કિમી છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=State Highways in Kerala |url=http://www.keralapwd.gov.in/getPage.php?page=SH&amp;pageId=249 |date=2008 |website=Kerala Public Works Department |access-date=11 December 2020 |archive-date=21 જુલાઈ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721161434/http://www.keralapwd.gov.in/getPage.php?page=SH&amp;pageId=249 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[File:Aroor bypass.jpg|thumb|અરૂર બાયપાસ]]

==== રેલવે ====
[[File:Kayamkulam Railway Station.jpg|thumb|કયામકુલમ જંકશન રેલ્વે સ્ટેશન]]

આલાપ્પુઝા જિલ્લામાં મુખ્ય બે રેલવે લાઈનો આવેલી છે.

એર્નાકુલમ-કાયમકુલમ કોસ્ટલ (તટીય) રેલવે લાઈન મુખ્યત્વે જિલ્લાના પશ્ચિમ અને દરિયાકાંઠાના ભાગોને સાંકળે છે. તેમાં હરિપાદ, આલાપ્પુઝા, ચેરથલા અને કાયમકુલમ જંકશન રેલવે સ્ટેશનોનો સમાવેશ થાય છે. એર્નાકુલમ-કોટ્ટાયમ-કોલ્લમ રેલવે લાઈન જિલ્લાના પૂર્વ ભાગને જોડે છે, જેમાં ચંગન્નુર અને માવેલીકારા રેલવે સ્ટેશનો આવેલા છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=State Highways in Kerala |url=http://www.keralapwd.gov.in/getPage.php?page=SH&amp;pageId=249 |date=2008 |website=Kerala Public Works Department |access-date=11 December 2020 |archive-date=21 જુલાઈ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721161434/http://www.keralapwd.gov.in/getPage.php?page=SH&amp;pageId=249 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== જળપરિવહન ===
આલાપ્પુઝામાં જળમાર્ગોની વિપુલતાને કારણે બોટ અને ફેરી (હલેસાં તથા મોટર બોટ) અહીંની પરિવહન વ્યવસ્થાનો એક અભિન્ન ભાગ છે.[૪૩] રાષ્ટ્રીય જળમાર્ગ ૩ (NW 3) પણ આ વિસ્તારમાંથી પસાર થાય છે.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Koshy |first=Sara |date=17 January 2025 |title=Photo essay: A deep dive into Alappuzha's water transport system |url=https://idronline.org/article/livelihoods/photo-essay-a-deep-dive-into-alappuzhas-water-transport-system/ |access-date=2025-01-26 |website=India Development Review |language=en-US}}&lt;/ref&gt; આલાપ્પુઝા શહેરમાં KSRTC બસ સ્ટેન્ડની સામે જ રાજ્ય જળ પરિવહન વિભાગ (SWTD - State Water Transport Department) નું બોટ જેટી આવેલું છે. અહીંથી કોટ્ટાયમ, કોલ્લમ અને ચંગનાસ્સેરી જેવા મોટા શહેરો ઉપરાંત અસંખ્ય નાના નગરો અને નાની જેટીઓ સુધી દૈનિક બોટ સેવાઓ ઉપલબ્ધ છે.

=== હવાઈ માર્ગ ===
આલાપ્પુઝા શહેર હવાઈ, રેલ, સડક અને જળમાર્ગો દ્વારા સરળતાથી પહોંચી શકાય તેવું સ્થળ છે. ઉત્તરમાં ૭૮ કિલોમીટર (૪૮ માઇલ) અંતરે આવેલું કોચિન ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ (COK) આલાપ્પુઝાનું સૌથી નજીકનું એરપોર્ટ છે. દક્ષિણમાં ૧૫૯ કિલોમીટર (૯૯ માઇલ) દૂર આવેલું તિરુવનંતપુરમ ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ (TRV) આ જિલ્લાને અન્ય દેશો સાથે જોડે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રવાસીઓ આલાપ્પુઝા પહોંચવા માટે આ સુવિધાનો બહોળો ઉપયોગ કરે છે. આ ઉપરાંત કોઝિકોડ (૨૩૬ કિલોમીટર) અને કોયમ્બતૂર (૨૫૪ કિલોમીટર)ના એરપોર્ટ પણ નજીકમાં આવેલા છે. આલાપ્પુઝા શહેરમાં એક હેલિપેડ પણ આવેલું છે, જે સરકારી ઉપયોગ માટે અનામત રાખવામાં આવ્યું છે.

== સંસ્કૃતિ ==
સાપ આકારની નૌકાઓની સ્પર્ધા (Snake boat races) એ અલેપ્પી (આલાપ્પુઝા) નો સૌથી મહત્વપૂર્ણ પરંપરાગત ઉત્સવ છે. આ રેગટા (નૌકા સ્પર્ધાઓ) સામાન્ય રીતે ઓગસ્ટ અને ઓક્ટોબર વચ્ચે યોજાય છે, જેમાં ૧૨૦ જેટલા નાવિકો દ્વારા ચલાવવામાં આવતી લાંબી અને પાતળી બોટનો ઉપયોગ થાય છે. નેહરુ ટ્રોફી બોટ રેસ એ આ પ્રકારની નૌકા સ્પર્ધામાં સૌથી જાણીતી સ્નેક બોટ રેસ છે.

=== પ્રવાસન ===
[[File:Alleppey canal 3.jpg|thumb|અલેપ્પીના પશ્ચિમમાં વાણિજ્યિક નહેરનો માર્ગ]]
[[File:Sunrise Beauty of Nature.jpg|thumb|અરૂર પુલ પરથી સૂર્યોદય]]

'આલાપ્પુઝા' નામ મલયાલમ શબ્દો 'આલ' (સમુદ્ર) + 'પુઝા' (નદીનું મુખ) પરથી ઉતરી આવ્યું છે, જેનો અર્થ થાય છે &quot;નદી અને સમુદ્રનું મિલન સ્થાન&quot;. આલાપ્પુઝા એ રાજ્યના સૌથી મહત્વપૂર્ણ પ્રવાસન કેન્દ્રોમાંનું એક છે. અહીં આંતરિક નહેરોનું વિશાળ નેટવર્ક આવેલું હોવાથી તેને &quot;પૂર્વનું વેનિસ&quot; (Venice of the East) ઉપનામ મળેલું છે. નહેરોનું આ વિશાળ નેટવર્ક અલેપ્પીની જીવાદોરી સમાન છે. આલાપ્પુઝા ભૂતકાળમાં વેપારના સૌથી વ્યસ્ત કેન્દ્રોમાંનું એક હતું, અને મલબાર કિનારે આવેલું એક ખૂબ જ જાણીતું બંદર હતું. આજે પણ તે નાળિયેરના રેસાના કાર્પેટ ઉદ્યોગ અને ઝીંગા ઉછેરના મુખ્ય કેન્દ્ર તરીકે પોતાનું આકર્ષણ જાળવી રાખે છે.

આલાપ્પુઝા એ પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) પ્રવાસન માટે, તેમજ ચર્ચોથી ભરેલા કોટ્ટાયમ શહેર અને આરનમુલા નગરની મુલાકાત લેવા માટેનું આદર્શ કેન્દ્ર (વડું મથક) છે. આરનમુલા નગર તેની ઐતિહાસિક વાર્ષિક 'આરનમુલા સ્નેક બોટ રેસ' માટે જાણીતું છે. આલાપ્પુઝામાં આવેલું ચંગન્નુર એ સબરીમાલા મંદિરનું સૌથી નજીકનું રેલવે સ્ટેશન છે.

માવેલીકારાના મુખ્ય આકર્ષણોમાં બુદ્ધની મૂર્તિ અને 'શારદા મંદિરમ'નો સમાવેશ થાય છે.

બુદ્ધની આ પ્રતિમા પદ્માસન મુદ્રામાં બેઠેલી જોવા મળે છે. અહીંની મૂર્તિઓનું એક સામાન્ય લક્ષણ એ છે કે તેમના મસ્તક પર વાળનું કોતરકામ કરવામાં આવ્યું નથી. પુરાતત્વ વિભાગના અભ્યાસો પણ વાળ ગાયબ હોવાના આ કારણને સ્પષ્ટ કરી શક્યા નથી, જ્યારે ગાંધાર અને મથુરા શૈલીની સામાન્ય બુદ્ધ પ્રતિમાઓમાં વાળનું કોતરકામ જોવા મળતું હોય છે. મસ્તકના ભાગે હેડગિયર (શિરોભૂષણ) જેવા ચિહ્નો કે નિશાનો બનેલા છે.

જોકે પુરાતત્વ વિભાગે આ પ્રતિમા માટે પેગોડા જેવું માળખું (છત) બનાવ્યું છે, છતાં અહીં આવતા પ્રવાસીઓ માટે મૂર્તિ વિશેની કોઈ ચોક્કસ માહિતી કે વિગતો ઉપલબ્ધ નથી. સ્થાનિક લોકો આ બુદ્ધ પ્રતિમા સામે દીવા પ્રગટાવે છે. માવેલીકારા ખાતે આવેલી આ બુદ્ધ મૂર્તિ ૪ ફીટ (૧.૨ મીટર) ઊંચી છે અને તે કદાચ સૌથી મોટી બુદ્ધ પ્રતિમા છે. મસ્તક પરનું કોતરકામ ગ્રીક પ્રતિમાઓના હેલ્મેટ જેવું દેખાય છે. શરીર પર જનોઈનું નિશાન સ્પષ્ટપણે જોઈ શકાય છે. બીજી એક વિશેષતા એ છે કે એક ખભા પર શાલ (ઓઢાડી હોય તેવું) નિશાન બનેલું છે. અહીં પુરાતત્વ વિભાગે આ પ્રતિમાના સમયગાળાનો ઉલ્લેખ કરતું એક સૂચના બોર્ડ પણ લગાવ્યું છે. શારદા મંદિરમ (Saradha Mandiram) એ 'કેરળ પાણિની' (એ. આર. રાજરાજ વર્મા) નું નિવાસસ્થાન હતું.

આલાપ્પુઝા દર વર્ષે ઓગસ્ટના બીજા શનિવારે યોજાતી તેની સ્નેક-બોટ રેસ માટે પણ પ્રખ્યાત છે. આ સ્પર્ધા — નેહરુ બોટ રેસનો પ્રારંભ ઈ.સ. ૧૯૫૨માં થયો હતો અને તેનું નામ ભારતના પ્રથમ વડાપ્રધાન જવાહરલાલ નેહરુના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે. જ્યારે સો કરતાં પણ વધુ નાવિકો દ્વારા ચલાવવામાં આવતી આ સ્નેક-બોટ્સ પવનની ઝડપે પાણીને કાપીને આગળ ધપે છે, ત્યારે સમગ્ર વાતાવરણ રોમાંચ અને ઉત્સાહથી ભરી દે તેવું હોય છે.

રેવી કરુણાકરન મેમોરિયલ મ્યુઝિયમમાં કલા અને કલાકૃતિઓનું પ્રદર્શન પ્રદર્શિત કરવામાં આવ્યું છે. રેવી કરુણાકરન આધુનિક નાળિયેર રેસા (Coir) ઉદ્યોગના આર્કિટેક્ટ (ઘડવૈયા) હતા, જે ઉદ્યોગ આજે પણ કેરળ રાજ્યમાં ૫,૦૦૦,૦૦૦ (૫ લાખ) થી વધુ લોકોને રોજગારી આપે છે. આ મ્યુઝિયમમાં મૂકવામાં આવેલી વસ્તુઓ તેમના પરિવાર દ્વારા ત્રણ પેઢીઓથી એકત્રિત કરવામાં આવી હતી, જેમાં વિશ્વના તમામ ખૂણાઓથી લવાયેલી અનોખી અને દુર્લભ કલાત્મક ચીજવસ્તુઓનો સમાવેશ થાય છે. આલાપ્પુઝા, જે આ જિલ્લાનું વડું મથક છે, તે નયનરમ્ય નહેરો, પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) અને સરોવરો (લાગુન) ધરાવતું શહેર છે. તેને લોર્ડ કર્ઝન દ્વારા &quot;પૂર્વનું વેનિસ&quot; (Venice of the East) તરીકે વર્ણવવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://alappuzha.nic.in/|title=Official Website of Alappuzha District, Kerala State, India|website=alappuzha.nic.in|access-date=24 April 2018}}&lt;/ref&gt;

=== તહેવાર ===
''ચેટ્ટીકુલંગરા ભરણી''એ આલાપ્પુઝા જિલ્લાનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ તહેવાર છે. આ ઉત્સવ કેરળના અગ્રણી મંદિર ઉત્સવોમાંનો એક છે. ભગવતી દેવીને સમર્પિત 'ચેટ્ટીકુલંગરા ભગવતી મંદિર' માવેલીકારાથી લગભગ ૪ કિલોમીટર અને કાયમકુલમથી ૬ કિલોમીટરના અંતરે આવેલું છે. આ તહેવાર ફેબ્રુઆરી/માર્ચ મહિનામાં 'ભરણી' નક્ષત્ર દરમિયાન ઉજવવામાં આવે છે. આ ઉત્સવની મુખ્ય વિધિઓ 'કુથિયોત્તમ' અને 'કેત્તુકવચ'નો સમાવેશ થાય છે. 
કુથિયોત્તમમાં કઠિન ધાર્મિક તપસ્યા અને વ્રત કરનારા નાના છોકરાઓની એક શોભાયાત્રા (સરઘસ) નીકળે છે. પરંપરાગત ઢોલ-નગારા, સંગીત અને ઝળહળતી સુશોભિત છતરીઓ સાથે આ છોકરાઓ ભાવવિભોર થઈને નૃત્ય કરતા આ સરઘસમાં આગળ વધે છે.

આલાપ્પુઝા જિલ્લામાં આવેલું સેન્ટ અંડ્રુઝ બેસિલિકા (અર્થુંકલ) અને સેન્ટ થોમસ ચર્ચ (થુમ્પોલી) તેમના વાર્ષિક ઉત્સવ માટે જાણીતા છે, જે લોકપ્રિય રીતે અર્થુંકલ પેરુન્નાલ અને થુમ્પોલી પેરુન્નાલ તરીકે ઓળખાય છે ('પેરુન્નાલ' નો અર્થ તહેવાર કે ઉત્સવ થાય છે).

'ચિરાપ્પુ મહોત્સવ' એ ડિસેમ્બર મહિનામાં આલાપ્પુઝાના પ્રસિદ્ધ મુલ્લાક્કલ રાજરાજેશ્વરી મંદિરમાં ઉજવાતો એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ પ્રસંગ છે. આ મહોત્સવની વચ્ચે જ ક્રિસમસ (નાતાલ) પણ આવતી હોવાથી તે સમયે આલાપ્પુઝા શહેર ખૂબ જ ઉત્સાહ અને રોનકથી ભરાઈ જાય છે. આખો મહિનો રસ્તાઓ પર લોકોની ભારે ભીડ જોવા મળે છે, જ્યાં હરતા-ફરતા બજારો અને સર્કસ તેમજ વિવિધ પ્રદર્શનો જેવી મનોરંજક પ્રવૃત્તિઓથી શેરીઓ ધમધમે છે. આ ઉત્સવનું મુખ્ય આકર્ષણ 'શીવેલી'ની વિધિ છે, જેમાં પરંપરાગત 'ચેંડા' અને 'પંચવાદ્યમ' સંગીતના ભવ્ય તાલ સાથે ૯ સુશોભિત ગજરાજો (હાથીઓ)નું ભવ્ય પ્રદર્શન યોજાય છે.

પડનિલમ શિવરાત્રિ એ આલાપ્પુઝા જિલ્લાની બીજી એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ધાર્મિક ઘટના અને તહેવાર છે. આ ઉત્સવ દર વર્ષે પદાનિલમ પરબ્રહ્મ મંદિરમાં ખૂબ જ શ્રદ્ધાપૂર્વક ઉજવવામાં આવે છે. આ મંદિર પદાનિલમ નામના નાના નગરમાં આવેલું છે, જે માવેલીકારા શહેરથી આશરે ૧૬ કિલોમીટરના અંતરે સ્થિત છે.

[[File:Edappon Nandikeshan Padanilam.jpg|thumbnail|right|નૂરનાદ પડનિલમ શિવરાત્રી]]

અનન્ય નાગરાજ મંદિર (મન્નરસાળા મંદિર, વેટ્ટીકોડુ નાગરાજ મંદિર) ખાતે ઓક્ટોબર/નવેમ્બર મહિનામાં એક ભવ્ય વાર્ષિક મહોત્સવ ઉજવવામાં આવે છે. આ મંદિર દ્વારા ઉજવાતો અન્ય એક તહેવાર એક દિવસીય 'થાઈપુયમ કાવડી' છે. દર વર્ષે ડિસેમ્બર મહિના દરમિયાન કીડંગમ-પારમ્પુ મંદિર ખાતે 'ચંદનકુડમ' ઉત્સવ ઉજવાય છે. આલાપ્પુઝાના કોટ્ટમકુલંગરા મંદિરમાં ફેબ્રુઆરી અને માર્ચ એમ બે તહેવારોની સિઝન (ઉત્સવો) યોજાય છે, કારણ કે એક જ કમ્પાઉન્ડ વોલ (પ્રાંગણ) ની અંદર અલગ-અલગ ધ્વજસ્તંભ ધરાવતા બે અલગ-અલગ દેવી-દેવતાઓ બિરાજમાન છે.

કંડમંગલમ રાજરાજેશ્વરી મંદિર ચેરથલાના કડક્કરપ્પલ્લીમાં, રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ ૪૭ (NH 47) પર થાંકે જંકશનથી ૧ કિમી પશ્ચિમ દિશામાં આવેલું છે. આ મંદિરનો વાર્ષિક ઉત્સવ માર્ચ-એપ્રિલ મહિનામાં યોજાય છે. આ તહેવાર દરમિયાન દેવી માતાને બાળકો અર્પણ કરવાની પ્રથા, જેને 'ચિક્કારા' કહેવામાં આવે છે, તે અહીનું મુખ્ય આકર્ષણ છે. બાળકોનો 'ચમંજુ વલાથુ' ઉત્સવના બીજા દિવસે શરૂ થાય છે અને આઠમા દિવસ સુધી ચાલે છે. 'થલપ્પોલી' નામની શોભાયાત્રા ધ્વજારોહણના દિવસે જ શરૂ થઈ જાય છે. ઉત્સવના ૧૦મા દિવસે મંદિરના પ્રાંગણમાં આવેલા એક કુંડમાં (તળાવમાં) દેવીનો પવિત્ર સ્નાન સમારોહ યોજવામાં આવે છે, જેને 'આરાટ્ટુ' કહેવાય છે. હાથીઓની ભવ્ય શોભાયાત્રા, આતશબાજી, અને સ્ટેજ શો વગેરે અહીંના અન્ય મુખ્ય કાર્યક્રમો છે, જે હજારો ભક્તો અને પ્રવાસીઓને આકર્ષે છે.

અહીંના ચર્ચો ભવ્ય વાર્ષિક ઉત્સવો (પેરુન્નાલ) ની ઉજવણી કરે છે. 'અર્થુંકલ પેરુન્નાલ' ઉત્સવ અર્થુંકલ ચર્ચ ખાતે ધામધૂમથી ઉજવાય છે. આ ઉપરાંત, ઈડાથુઆ ચર્ચ, થુમ્પોલી ચર્ચ (આલાપ્પુઝા) અને પલ્લીપુરમ ચર્ચ (ચેરથલા) ના તહેવારો અહીંના મુખ્ય અને મોટા ખ્રિસ્તી ઉત્સવો છે. અહીંના ઘણા તહેવારોમાં બોટ રેસ (Regatta) એક વિશેષ ભાગ ભજવે છે. ઓણમના તહેવાર સાથે જોડાયેલી વાર્ષિક વલ્લમ કલી / નેહરુ ટ્રોફી બોટ રેસ સપ્ટેમ્બર મહિનામાં પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) માં યોજાય છે. તેનું મુખ્ય આકર્ષણ 'ચુંદર વલ્લમ' (સ્નેક બોટ) ની સ્પર્ધા છે, જેમાં વડાપ્રધાનની ટ્રોફી મેળવવા માટે અસંખ્ય દાવોદારો ભાગ લે છે.

આલાપ્પુઝામાં અન્ય એક લોકપ્રિય ઉજવણી &quot;બીચ ફેસ્ટિવલ&quot; છે, જે ૩૦ ડિસેમ્બરથી ૨ જાન્યુઆરી દરમિયાન યોજાય છે. આ ઉપરાંત, ચાંપાકુલમની &quot;વલિયા પલ્લી&quot; ચર્ચ ખાતે ઉજવાતો વાર્ષિક ઉત્સવ પણ અહીંનો બીજો એક મોટો અને ભવ્ય તહેવાર છે.

== શિક્ષણ ==
=== મેડિકલ કોલેજો ===
[[File:Alappuzha Medical College.jpg|1050px|center|thumb|સરકારી ટીડી મેડિકલ કોલેજ, આલાપ્પુઝા]]
* સરકારી ટીડી મેડિકલ કોલેજ, આલાપ્પુઝા]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://tdmcalappuzha.org/|title=Government TD Medical College Alappuzha, Kerala|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010163817/http://www.tdmcalappuzha.org/|archive-date=10 October 2013|access-date=18 February 2016}}&lt;/ref&gt;

==== પેરામેડિકલ કોલેજો ====
* KVM ઇન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ પેરામેડિકલ સાયન્સ, ચેરથલા.

==== નર્સિંગ કોલેજો ====
* સરકારી કોલેજ ઓફ નર્સિંગ, વંદનમ.
* KVM કોલેજ ઓફ નર્સિંગ, ચેરથલા.

==== કલા અને વિજ્ઞાન કોલેજો ====
{{columns-list|colwidth=22em|
* બિશપ મોર કોલેજ, માવેલીકારા
* સરકારી આર્ટસ અને સાયન્સ કોલેજ, અંબાલાપ્પુઝા
* શ્રી અય્યપ્પા કોલેજ, એરામલ્લીકારા
* શ્રી નારાયણ કોલેજ, ચંગન્નુર
* માર ગ્રેગોરિયોસ કોલેજ, પુન્નાપરા&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://margregoriospunnapra.org/|title=Mar Gregorios College|access-date=2026-08-14|archive-date=2015-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20151019133501/http://margregoriospunnapra.org/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* એમ. એસ. એમ. કોલેજ, કાયમકુલમ&lt;ref name=MSMHome&gt;{{cite web |title=Home |url=http://www.msmcollege.in/ |website=Milad E Sherif Memorial (MSM) College |access-date=21 June 2016 }}&lt;/ref&gt;
* એન. એસ. એસ. કોલેજ&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.grotal.com/e/NSS-College-Alappuzha-C4791 |title=NSS Alappuzha |publisher=Grotal.com |access-date=2013-09-25 |archive-date=2013-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130928101857/http://www.grotal.com/e/NSS-College-Alappuzha-C4791 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* સેન્ટ અલોયસિયસ કોલેજ, ઈડાથુઆ&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.aloysiuscollege.org/ |title=St Aloysius |publisher=Aloysiuscollege.org |access-date=2013-09-25 |archive-date=2013-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130829023214/http://www.aloysiuscollege.org/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* સેન્ટ જોસેફ્સ કોલેજ ફોર વુમન, આલાપ્પુઝા&lt;ref name=&quot;SJCW&quot;&gt;{{cite web |title=Welcome to St.Joseph's College |url=http://www.stjosephcollegeforwomen.com/ |date=2010 |website=St. Joseph's College for Women, Alappuzha |access-date=3 April 2022 |archive-date=9 જાન્યુઆરી 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160109222048/http://stjosephcollegeforwomen.com/ |url-status=dead }}&quot;&lt;/ref&gt;
* સેન્ટ માઈકલ્સ કોલેજ, ચેરથલા&lt;ref name=&quot;SMC&quot;&gt;{{cite web |title=St. Michael's College |url=http://www.keralauniversity.edu/stmicheals.htm |website=University of Kerala |access-date=3 April 2022 |archive-date=27 મે 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100527094214/http://www.keralauniversity.edu/stmicheals.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* સનાતન ધર્મ કોલેજ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sdcollege.in|title=Welcome – Sanatana Dharma College|access-date=25 August 2020}}&lt;/ref&gt;
* શ્રી નારાયણ કોલેજ, ચેરથલા&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sncollegecherthala.in/|title=SN COLLEGE CHERTHALA|access-date=24 April 2018|archive-date=22 ફેબ્રુઆરી 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160222082800/http://www.sncollegecherthala.in/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ટી. કે. માધવ મેમોરિયલ કોલેજ&lt;ref name=TKMHome&gt;{{cite web |title=Home |url=http://tkmmcollege.org/ |website=T. K. Madhava Memorial College |access-date=21 June 2016 }}&lt;/ref&gt;
}}

== ચિત્ર વિથિકા ==
&lt;gallery&gt;
File:Kerala backwaters, Vembanad Lake, Houseboats, India.jpg|વાંબનાડ તળાવ પર હાઉસબોટ્સ
File:Kerala backwaters, Canal, Palm trees, India.jpg|અલાપ્પુઝામાં બેકવોટર્સ.
File:Kerala backwaters, Cruise, India.jpg|અલાપ્પુઝામાં હાઉસબોટ
File:Kerala Water Transport DS.jpg|કેરળમાં જાહેર પરિવહન બોટ સેવા.
File:CSIALP.jpg|{{center|ચર્ચ ઓફ સાઉથ ઈન્ડિયા (CSI) ક્રાઈસ્ટ ચર્ચ, અલાપ્પુઝા}}
File:Palamel_kara_nandikeshan.jpg|નૂરનાદ પડનિલમ શિવરાત્રી.
&lt;/gallery&gt;

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== પૂરક વાંચન ==
* {{Citation
 | author = U. Sivaraman Nair | year=1952
 | title= 1951 Census Handbook- Quilon District | publisher=Travancore-Cochin Government Press
 | location = Trivandrum
 | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5607/1/20626_1951_QUI.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5607/1/20626_1951_QUI.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=live
}}
* {{Citation
 | author = M. K. Devassy | year=1965
 | title= 1961 Census Handbook- Alleppey District | publisher=Directorate of Census Operations, Kerala and The Union Territory of Laccadive, Minicoy, and Amindivi Islands
 | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5669/1/22618_1961_ALL.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5669/1/22618_1961_ALL.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=live
}}
* {{Citation
 | author = Government of India | year=2014–15
 | title= District Census Handbook – Alappuzha (Part-A) 2011 | publisher=Directorate of Census Operations, Kerala
 | url= https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3211_PART_A_ALAPPUZHA.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3211_PART_A_ALAPPUZHA.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=live
}}
* {{Citation
 | author = Government of India | year=2014–15
 | title= District Census Handbook – Alappuzha (Part-B) 2011 | publisher=Directorate of Census Operations, Kerala
 | url= https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3211_PART_B_ALAPPUZHA.pdf
}}

==  બાહ્ય કડીઓ ==
{{commons category|Alappuzha district|એલેપ્પી જિલ્લો}}
* [http://alappuzha.nic.in/ અલાપ્પુઝા જિલ્લાની સત્તાવાર વેબસાઇટ]
* [https://web.archive.org/web/20141217005939/http://bestkeralaresorts.com/ અલાપ્પુઝા હોટેલ્સ &amp; રિસોર્ટ્સ]
* [https://www.shappees.com શપ્પિલ હાઉસ - માવેલિકારામાં પ્રાચીન કુટુંબ]

{{કેરળના જિલ્લાઓ}}

[[શ્રેણી:કેરળ]]</text>
      <sha1>ew3xvhduf2qkjfzqduonwd0zp3rdpkm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>મલપ્પુરમ જિલ્લો</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5315</id>
    <revision>
      <id>904398</id>
      <parentid>903614</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T11:58:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>904398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="137125" sha1="epo72ys7lnbpf9kw20kqgyic1z7etvp" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = મલપ્પુરમ જિલ્લો
| other_name = 
| settlement_type = જિલ્લો
| image_skyline = {{Photomontage
 | photo1a      = Manjeri Town Calicut Road View.jpg
 | photo2a      = Near Cherumb eco village.jpg
 | photo2b      = Kerala Houseboat (191490747).jpeg
 | photo3a      = Kadalundi Bridge - A border of Malappuram and Kozhikode.jpg
 | photo3b      = Nilambur teak forest 3740.JPG
 | photo4a      = Chamravattam bridge kerala.jpg
 | spacing      = 1
 | color_border = black
 | color        = white
 | size         = 210
 | foot_montage = '''ઉપરથી ઘડિયાળની દિશામાં:'''&lt;br/&gt;મંજેરી ટાઉન, પોન્નાની ખાતે બિયમ બેકવોટર તળાવ, નિલાંબુર ખાતે કોનોલીનો પ્લોટ, ચમરવટ્ટોમ રેગ્યુલેટર-કમ-બ્રિજ, વલ્લીકુન્નુ ખાતે કાદલુન્ડી નદીનું નદીમુખ, કારુવરકુંડુ
}}
| nickname = 
| image_map = India Kerala Malappuram district.svg
| mapframe = yes
| mapframe-point = none
| map_caption = '''[[કેરળ]]માં સ્થાન'''
| pushpin_map = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{coord|11.03|N|76.05|E|region:IN-KL_type:adm3rd|display=inline,title}}
| subdivision_type = ભારત
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = રાજ્ય
| subdivision_name1 = 
| established_title = જિલ્લાની રચના
| subdivision_type2 = 
| subdivision_name2 = 
| established_date = {{start date and age|df=yes|1969|06|16}}
| seat_type = મુખ્ય મથક
| seat = મલપ્પુરમ
| founder = કેરળ સરકાર
| parts_type = રેવેન્યુ વિભાગ
| parts_style = para
| p1 = {{collapsible list|title=તાલુકા (૭)|
* એરનાડ
* કોંડોટ્ટી
* નિલંબુર
* પેરિંથલમન્ના
* પોન્નાની
* તિરુર
* તિરૂરંગાડી|}}
| government_type = જિલ્લા વહીવટ
| governing_body = 
| leader_title = જિલ્લા પ્રભારી મંત્રી
| leader_name = પી.કે.બશીર
| leader_title1 = જિલ્લા કલેક્ટર
| leader_name1 = ડૉ. વિનય ગોયલ (આઈએએસ)
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = 
| area_total_km2 = 3,554
| area_rank = ત્રીજો
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| elevation_max_m = ૨૫૯૪
| elevation_max_point = &lt;!-- for denoting the measurement point --&gt; મુકુર્થી
| elevation_min_m = 
| elevation_min_point = &lt;!-- for denoting the measurement point --&gt;
| population_total = ૪,૪૯૪,૯૯૮&lt;ref name=&quot;mlpdemo_2018&quot;&gt;{{Cite book|title=Annual Vital Statistics Report - 2018|publisher=Department of Economics and Statistics, Government of Kerala|year=2020|location=Thiruvananthapuram|pages=55|url=http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|access-date=29 October 2020|archive-date=27 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127040140/http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| population_as_of = ૨૦૧૮
| population_footnotes = 
| population_density_km2 = ૧૨૬૫
| population_rank = પ્રથમ
| population_demonym = 
| population_urban = ૪૪.૧૮ %&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| population_metro = ૧૭૨૯૫૨૨&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| demographics_type1 = Demographics
| demographics1_title1 = {{nobold|લિંગ ગુણોત્તર (૨૦૧૧)}}
| demographics1_info1 = ૧૦૯૮ [[female|♀]]/૧૦૦૦[[male|♂]]&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;&gt;{{cite web |title=District Census Hand Book: Malappuram |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/658/download/2280/DH_2011_3205_PART_A_DCHB_MALAPPURAM.pdf |website=Census of India |publisher=Registrar General and Census Commissioner of India}}&lt;/ref&gt;
| leader_name2 = ચૈત્રા ટેરેસા જોન આઈપીએસ
| leader_title2 = જિલ્લા પોલીસ વડા
| demographics1_title2 = {{nobold|સાક્ષરતા (૨૦૧૧)}}
| demographics1_info2 = ૯૩.૫૭ %&lt;ref name=&quot;CensusMalappuram&quot;/&gt;
| timezone1 = [[ભારતીય માનક સમય|IST]]
| utc_offset1 = +૫:૩૦
| postal_code_type = &lt;!-- [[Postal Index Number|PIN]] --&gt;
| postal_code = 
| iso_code = {{nobold|[[ISO 3166-2:IN|IN-KL]]}}
| registration_plate = '''KL-10''' [[મલપ્પુરમ]], &lt;br/&gt; '''KL-53''' પેરિંથલમન્ના, &lt;br/&gt; '''KL-54''' પોન્નાની, &lt;br/&gt; '''KL-55''' તિરુર,&lt;br/&gt; '''KL-65''' તિરુરંગાડી, &lt;br/&gt; '''KL-71''' નિલંબુર, &lt;br/&gt; '''KL-84''' કોંડોટ્ટી
| website = {{URL|malappuram.nic.in}}
| footnotes = 
| blank_info_sec1 = {{nowrap|{{increase}} ૦.૭૪૯&lt;ref name=&quot;unhdi-gdl&quot;&gt;{{Cite web|url=https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/stateplan/sdr_pdf/shdr_kerala05.pdf|title=Kerala &amp;#124; UNDP in India|website=niti.gov.in|access-date=25 May 2021|archive-date=25 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210525135510/https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/plans/stateplan/sdr_pdf/shdr_kerala05.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ({{color|Green| High}})}} ·
| blank_name_sec1 = માનવ વિકાસ સૂચકાંક {{nobold|(2005)}}
| parts = {{unbulleted list|પેરિન્થલમન્ના|તિરુર|}}
}}

'''મલપ્પુરમ જિલ્લો''' અથવા માલાપુરમ જિલ્લો [[ભારત]] દેશના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા [[કેરળ]] રાજ્યના ૧૪ જિલ્લા પૈકીનો એક જિલ્લો છે,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://malappuram.nic.in/en/about-district/ |title=About Malappuram {{!}} Welcome to Malappuram {{!}} India |language=en-US |access-date=2026-08-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://malappuramdistrictpanchayath.kerala.gov.in/home/aboutMalappuram.htm |title=Malappuram District Panchayat |website=malappuramdistrictpanchayath.kerala.gov.in |access-date=2026-08-08 }}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; જે ૭૦ કિલોમીટર (૪૩ માઇલ) લાંબો દરિયાકિનારો ધરાવે છે. કેરળનો સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતો આ જિલ્લો રાજ્યની કુલ વસ્તીના લગભગ ૧૩% લોકોનું ઘર છે. ૧૬ જૂન ૧૯૬૯ના રોજ રચાયેલો આ જિલ્લો આશરે ૩,૫૫૪ ચોરસ કિલોમીટર (૧,૩૭૨ ચોરસ માઇલ) વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે. તે ક્ષેત્રફળની દૃષ્ટિએ કેરળનો ત્રીજો સૌથી મોટો જિલ્લો છે. તે એક તરફ [[પશ્ચિમ ઘાટ]] અને બીજી તરફ અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલો છે. આ જિલ્લાને સાત તાલુકાઓમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યો છે: એરનાડ, કોંડોટ્ટી, નિલંબુર, પેરિંથલમન્ના, પોન્નાની, તિરુર અને તિરૂરંગાડી. મલપ્પુરમ જિલ્લાનું મુખ્યાલય [[મલપ્પુરમ]] નગર ખાતે આવેલું છે. 

અહીં મલયાલમ સૌથી વધુ બોલાતી ભાષા છે. ૧૯૭૦ અને ૧૯૮૦ના દાયકાના પ્રારંભિક ગલ્ફ બૂમ (તેલ સમૃદ્ધિ) દરમિયાન આ જિલ્લામાંથી મોટી સંખ્યામાં લોકોએ ખાસ કરીને ફારસી અખાતના અરબ દેશોમાં સ્થળાંતર કર્યું હતું. આથી, આ જિલ્લાનું અર્થતંત્ર મોટાપાયે પ્રવાસી મલયાલી સમુદાય દ્વારા મોકલવામાં આવતા નાણાં (રેમિટન્સ) પર નોંધપાત્ર રીતે નિર્ભર છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Radhakrishnan|first=S. Anil|date=14 December 2019|title=Engaging Kerala's non-resident diaspora|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/engaging-the-diaspora/article30307914.ece|access-date=9 September 2020|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; મલપ્પુરમ ભારતનો પ્રથમ ઈ-સાક્ષર (e-literate) તેમજ પ્રથમ સાયબર-સાક્ષર જિલ્લો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Log-on-to-Indias-first-e-district/articleshow/818786.cms |website=The Times of India |title=The first E-literate district of India |date=18 August 2004 |access-date=3 July 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/malappuram-set-to-become-first-cyber-literate-district/article24352909.ece |website=The Hindu |title=Malappuram set to become first cyber literate district |date=6 July 2018 |access-date=3 July 2020 |last1=Naha |first1=Abdul Latheef }}&lt;/ref&gt; આ જિલ્લામાં ચાર મુખ્ય નદીઓ આવેલી છે: ભારથપ્પુઝા, ચાલિયાર, કડલુંડીપ્પુઝા અને તિરુર પુઝા, જેમાંથી પ્રથમ ત્રણ નદીઓ કેરળની પાંચ સૌથી લાંબી નદીઓમાં પણ સ્થાન ધરાવે છે.

મલપ્પુરમ મહાનગર ક્ષેત્ર એ કોચી, કાલિકટ અને થ્રિસુર શહેરી વિસ્તારો પછી કેરળનું ચોથું સૌથી મોટું શહેરી સમૂહ છે અને ૧.૭ મિલિયન (૧૭ લાખ) ની કુલ વસ્તી સાથે ભારતમાં ૨૫મા ક્રમે આવે છે. ભારતની ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી મુજબ, જિલ્લાની ૪૪.૨% વસ્તી શહેરી વિસ્તારોમાં વસે છે.&lt;ref name=&quot;census 2011&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2-vol2/data_files/kerala/Chapter_IV.pdf |website=censusindia.gov.in |title=The Malappuram Urban Agglomeration |access-date=25 June 2020 }}&lt;/ref&gt; 'યુનિવર્સિટી ઓફ કાલિકટ' સહિત રાજ્યની ૪ યુનિવર્સિટીઓ ધરાવતું મલપ્પુરમ કેરળમાં ઉચ્ચ શિક્ષણનું એક મુખ્ય કેન્દ્ર છે. આ જિલ્લામાં ૨ મહેસૂલી વિભાગ, ૭ તાલુકા, ૧૨ નગરપાલિકા (મ્યુનિસિપાલિટી), ૧૫ બ્લોક, ૯૪ ગ્રામ પંચાયત અને ૧૬ કેરળ વિધાનસભા મતવિસ્તારોનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=India – Census of India 2011 – Kerala – Series 33 – Part XII A – District Census Handbook, Malappuram |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/658 |access-date=2023-05-05 |website=censusindia.gov.in}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2020-01-09 |title=Kerala: Malappuram tops list of world's fastest-growing urban areas |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/malappuram-tops-list-of-worlds-fastest-growing-urban-areas/articleshow/73163346.cms |access-date=2023-05-05 |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Census Bureau of India |date=2011 |title=Basic Population Figures of India, States, Districts, Sub-District and Town (With Ward), 2011. |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42560/download/46186/2011-IndiaStateDistSbDistTwnWrd-0000.xlsx |journal=Census of India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Basic Population Figures of India, States, Districts, Sub-District and Town (With Ward),  Census 2011. ''Census of India 2011'' https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42560/download/46186/2011-IndiaStateDistSbDistTwnWrd-0000.xlsx&lt;/ref&gt;

બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન, મલપ્પુરમ વિદેશી અને ભારતીય સૈન્ય ટુકડીઓનું મુખ્યાલય બન્યું હતું. પાછળથી તે 'મલાબાર સ્પેશિયલ પોલીસ' (M.S.P) નું વડું મથક બન્યું, જે અગાઉ ૧૮૮૫માં રચાયેલા 'મલપ્પુરમ સ્પેશિયલ ફોર્સ' તરીકે ઓળખાતું હતું.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=C.A. |first1=Innes |title=Madras District Gazetteers: Malabar and Anjengo |date=1908 |publisher=Government Press, Madras |page=371 |url=https://books.google.com/books?id=w806vgAACAAJ |access-date=30 September 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mal&quot;&gt;{{Cite news|title=അമ്പതിന്റെ നിറവില്‍ മലപ്പുറം; മലപ്പുറത്തിന്റെ മാനവിക മഹാപൈതൃകം|trans-title=Malappuram at the turn of the century; Malappuram's great human heritage|url=https://www.mathrubhumi.com/malappuram/specials/50-years-of-malappuram/alamkode-leelakrishnan-writes-about-malappuram-1.3880292|last=Leelakrishnan|first=Alamkode|date=17 June 2019|access-date=21 February 2021|work=Mathrubhumi|archive-date=12 ફેબ્રુઆરી 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212220928/https://www.mathrubhumi.com/malappuram/specials/50-years-of-malappuram/alamkode-leelakrishnan-writes-about-malappuram-1.3880292|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; આ બળ રાજ્યમાં સૌથી જૂની સશસ્ત્ર પોલીસ બટાલીયન છે. વિશ્વનું સૌથી જૂનું સાગનું વાવેતર નિલંબુર ખાતે આવેલી ચાલિયાર ખીણમાં આવેલું છે. રાજ્યની સૌથી જૂની રેલ્વે લાઇન ૧૮૬૧માં તિરૂરથી ચાલિયમ સુધી નાખવામાં આવી હતી, જે તાનુર, પરપ્પનંગાડી અને વલ્લીકુન્નુમાંથી પસાર થતી હતી.&lt;ref name=&quot;mpm&quot;&gt;{{Cite news|title=ആ ചൂളംവിളി പിന്നെയും പിന്നെയും...|trans-title=That whistle again and again...|url=https://www.mathrubhumi.com/malappuram/specials/50-years-of-malappuram/kerala-first-railway-line-tirur-to-beypore-1.3880175|date=17 June 2019|access-date=19 December 2020|work=Mathrubhumi|archive-date=7 મે 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210507072201/https://www.mathrubhumi.com/malappuram/specials/50-years-of-malappuram/kerala-first-railway-line-tirur-to-beypore-1.3880175|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; રાજ્યની બીજી રેલ્વે લાઇન પણ તે જ વર્ષે તિરૂરથી તિરુનાવાયા થઈને કુટ્ટીપ્પુરમ સુધી નાખવામાં આવી હતી.&lt;ref name=&quot;mnn&quot;&gt;{{Cite book|title='Kerala Charitram|last=Shreedhara Menon|first=A|publisher=DC Books|year=2007|isbn=9788126415885|location=Kottayam|page=200|url=https://keralabookstore.com/book/keralacharithram/11148/|access-date=22 April 2020}}&lt;/ref&gt; સંસ્થાનવાદી યુગમાં નાખવામાં આવેલી નિલંબુર-શોરાનુર લાઇન ભારતના સૌથી ટૂંકા અને ચિત્રમય (સુંદર) શોર્ટ ગેજ રેલ્વે માર્ગોમાંથી એક છે.

== નામકરણ અને વ્યુત્પત્તિ ==
[[File:Valamangalam Pulpetta (386717435).jpg|thumbnail|જિલ્લામાં એક લાક્ષણિક ડુંગરાળ ભૂપ્રદેશ (પુલપટ્ટા નજીક)]]
[[File:Chaliyar Edavanna (251932360).jpg|thumbnail|એડવન્ના તરફ ચાલિયાર ટેકરીઓ]]

'મલપ્પુરમ' શબ્દનો મલયાલમ ભાષામાં અર્થ &quot;ટેકરીની ઉપર&quot; (Over the hill) થાય છે, જે આ જિલ્લાના વહીવટી મુખ્યાલય મલપ્પુરમની ભૌગોલિક સ્થિતિ પરથી ઉતરી આવ્યો છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/malappuram-the-hill-top-town-000626.html|title=Malappuram, The Hill Top Town|date=30 June 2014|website=nativeplanet.com|access-date=4 July 2020|archive-date=7 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607002725/https://www.nativeplanet.com/travel-guide/malappuram-the-hill-top-town-000626.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/archive/cultural-counterpoint/1092461/|title=Cultural counterpoint|date=24 March 2013|website=The Financial Express|access-date=4 July 2020|archive-date=7 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607002847/https://www.financialexpress.com/archive/cultural-counterpoint/1092461/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; જિલ્લાનો મધ્યભાગ [[પશ્ચિમ ઘાટ]]થી દૂર આવેલી અસંખ્ય નાની-મોટી ટેકરીઓ જેવી કે, અરિમ્બ્રા ટેકરીઓ, અમ્મિનીક્કાડન ટેકરીઓ, ઓરાકમ ટેકરી, ચેરિયમ ટેકરીઓ, પંડાલુર ટેકરીઓ અને ચેક્કુન્નુ ટેકરીઓથી ઘેરાયેલો છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/must-visit-camping-sites-in-malappuram-district-004762.html|title=Hilly areas of Malappuram|date=7 May 2018|access-date=11 October 2020|website=Native Planet|last=Akash Singh|archive-date=17 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201017165621/https://www.nativeplanet.com/travel-guide/must-visit-camping-sites-in-malappuram-district-004762.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; નાળિયેરના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલા રેતાળ દરિયાકાંઠાના મેદાનો આ સામાન્ય પહાડી ભૂપ્રદેશથી અલગ પડે છે.

== ભૂગોળ ==
[[File:Cherumb eco tourism village, Karuvarakundu India (3).JPG|left|thumb|alt=કરુવારકકુંડુનો પહાડી વિસ્તાર]]
[[File:Puthuponnani (2).JPG|thumb|alt=A beach|પુથુપોન્નાની મુનામ્બમ બીચ]]

ઉત્તર-પશ્ચિમમાં કોઝિકોડ જિલ્લો, ઉત્તર-પૂર્વમાં વાયનાડ જિલ્લો, પૂર્વમાં નીલગિરીની ટેકરીઓ, દક્ષિણ-પૂર્વમાં પાલક્કાડ જિલ્લો, દક્ષિણ-પશ્ચિમમાં ત્રિશૂર જિલ્લો અને પશ્ચિમમાં અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલા મલપ્પુરમનું કુલ ભૌગોલિક ક્ષેત્રફળ ૩,૫૫૪ ચોરસ કિમી છે, જે ક્ષેત્રફળની દૃષ્ટિએ રાજ્યમાં ત્રીજું સ્થાન ધરાવે છે. આ જિલ્લો રાજ્યના કુલ વિસ્તારનો ૯.૧૫ % હિસ્સો ધરાવે છે. ભૌગોલિક નકશા પર આ જિલ્લો ૭૫°E – ૭૭°E રેખાંશ અને ૧૦°N – ૧૨°N અક્ષાંશ વચ્ચે આવેલો છે.

કેરળના અન્ય ભાગોની જેમ, મલપ્પુરમમાં પણ પશ્ચિમે અરબી સમુદ્રથી ઘેરાયેલો દરિયાકાંઠાનો વિસ્તાર (નીચાણવાળો પ્રદેશ), મધ્યમાં મધ્યભૂમિ (મિડલેન્ડ) અને પૂર્વમાં પશ્ચિમ ઘાટથી ઘેરાયેલો પહાડી વિસ્તાર (હાઇલેન્ડ) આવેલો છે. કેરળના અન્ય જિલ્લાઓથી વિપરીત, મલપ્પુરમના મધ્યભૂમિ વિસ્તારમાં પણ વ્યાપકપણે પહાડી વિસ્તારો જોવા મળે છે.

નિલંબુર તાલુકા અને ઉટી તાલુકાની સરહદ પર આવેલું ૨,૫૫૪ મીટર ઊંચું 'મુકુરથી' શિખર મલપ્પુરમ જિલ્લાનું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે. તે દક્ષિણ ભારતનું પાંચમું સૌથી ઊંચું શિખર છે, તેમજ અનામુડી (૨,૬૯૬ મીટર) અને મીસાપુલીમાલા (૨,૬૫૧ મીટર) પછી કેરળનું ત્રીજું સૌથી ઊંચું શિખર છે. ઇડુક્કી જિલ્લાની બહાર કેરળનું આ સૌથી ઊંચું શિખર પણ છે. મલપ્પુરમ-પાલક્કાડ-નીલગિરી જિલ્લા સરહદ નજીક આવેલું ૨,૩૮૩ મીટર ઊંચું 'અંગિન્ડા' શિખર બીજું સૌથી ઊંચું શિખર છે. મલપ્પુરમના નિલંબુર તાલુકા, વાયનાડ અને કોઝિકોડ જિલ્લાના થામારાસ્સેરી તાલુકા ત્રિ-ભેટા પર આવેલું ૨,૩૩૯ મીટર ઊંચું 'વાવુલ માલા' શિખર જિલ્લાનું ત્રીજું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે.

=== સરહદી તાલુકાઓ ===
* મલપ્પુરમ જિલ્લો ૫ જિલ્લાના નીચેના ૧૨ તાલુકાઓ સાથે પોતાની સરહદ વહેંચે છે:
* વાયનાડ જિલ્લો: વાયથિરી તાલુકો
* કોઝિકોડ જિલ્લો: કોઝિકોડ અને થામારાસ્સેરી તાલુકા
* નીલગિરી જિલ્લો (તમિલનાડુ): પંડાલુર, ગુડાલુર, ઉટી અને કુંડાહ તાલુકા
* પલક્કડ જિલ્લો: પટ્ટાંબી, ઓટ્ટપાલમ અને મન્નરક્કાડ તાલુકા
* ત્રિશૂર જિલ્લો: ચાવક્કાડ અને કન્નમકુલમ તાલુકા

=== ભૂપ્રદેશ ===
ભૂસ્તરશાસ્ત્ર, ભૂસ્તરશાસ્ત્ર, માટી, આબોહવા અને કુદરતી વનસ્પતિના આધારે, જિલ્લાને ૫ પેટા-સૂક્ષ્મ પ્રદેશોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે.:
* મલપ્પુરમ દરિયાકાંઠો
* ઉંચા-નીચા ખાડાટેકરાવાળા મેદાનો
* ચાલિયાર નદીનો તટીય વિસ્તાર
* નિલંબુરના જંગલવાળા પહાડો
* પેરિન્થલમન્નાના ઉંચા-નીચા ઉચ્ચપ્રદેશો

[[File:Chaliyar - Areekode Bridge.jpg|left|thumb|અરીકોડ ખાતે ચાલિયાર નદીનો તટીય વિસ્તાર]]
[[File:Map of Malappuram District (April 2021).svg|thumb|મલપ્પુરમ જિલ્લાનો નકશો]]

મલપ્પુરમ દરિયાકિનારો ઉત્તરમાં વલ્લીક્કુન્નૂથી લઈને દક્ષિણમાં પેરુમ્બડપ્પુ સુધીના મલપ્પુરમના સમગ્ર તટીય વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે. તેની સીમાઓ ઉત્તરમાં કોઝિકોડ દરિયાકિનારા, પૂર્વમાં મલપ્પુરમના ઉબડખાબડ મેદાની વિસ્તાર, દક્ષિણમાં થ્રિસુર દરિયાકિનારા અને પશ્ચિમમાં લક્ષદ્વીપ સાગર સાથે જોડાયેલી છે. આ પ્રદેશમાંથી ચાલીયાર, કડાલુંડી, ભરતપુઝા, તિરુરપુઝા જેવી મુખ્ય નદીઓ, નહેરો અને પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) વહે છે. આ તટીય વિસ્તાર નારિયેળના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલો છે. તટીય મેદાન પશ્ચિમ તરફ ખૂબ જ ધીમો ઢાળ ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;&gt;{{cite web |url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3205_PART_A_MALAPPURAM.pdf |website=censusindia.gov.in |title=Physical divisions of Malappuram |pages=21–22 |access-date=18 April 2020}}&lt;/ref&gt; પોન્નાની, એડપ્પલ, તિરુર, વલંચેરી, કુટ્ટીપ્પુરમ, તાનુર, તિરુરંગાડી અને પરપ્પનંગાડી સહિતના મુખ્ય શહેરો આ પ્રદેશમાં આવેલા છે. આ પ્રદેશની મહત્તમ ઊંચાઈ તિરુર તાલુકાના કલ્પકંચેરી ગામમાં (૧૦૪ મીટર) આવેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

મલપ્પુરમનો ઉબડખાબડ મેદાની પ્રદેશ, જે દરિયાકિનારાને સમાંતર આવેલો છે, તે તેની સીમાઓ ઉત્તરમાં નાડાપુરમ-માવૂરના ઉબડખાબડ મેદાનો, પૂર્વમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન અને પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો, દક્ષિણમાં પટ્ટાંબી ઉબડખાબડ મેદાન અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ દરિયાકિનારા સાથે સીમાઓ બનાવે છે. કન્નમંગલમ ખાતે આવેલી નેનમિની ટેકરી (૪૭૮ મીટર) આ પ્રદેશનું સૌથી ઊંચું સ્થળ છે અને ઉત્તર ભાગમાં આવેલું વાઝાયૂર (૯૫ મીટર) સૌથી નીચું સ્થળ છે. અહીં કેટલીક ટેકરીઓ અને ઢોળાવો જોવા મળે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

[[File:Chekkunnu.jpg|thumb|એડાવાના ખાતે ચેકુન્નુ ટેકરીઓ]]

ચાલિયાર નદી બેસિન તેની સીમાઓ ઉત્તર અને પૂર્વમાં નીલંબુર જંગલી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પેરિન્થલમન્ના ઊંચાણવાળા પ્રદેશો અને પૂર્વમાં મલપ્પુરમ ઊંચાણવાળા મેદાનો દ્વારા બનાવે છે. તે ચાલિયારના મધ્ય ભાગમાં આવે છે અને અલગ ટેકરીઓના સ્વરૂપમાં ઉતાર-ચઢાવ ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

ચાલીયાર નદી બેસિન તેની સીમાઓ ઉત્તર અને પૂર્વમાં નીલાંબુરના જંગલવાળી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ મેદાન સાથે બનાવે છે. તે ચાલીયાર નદીના મધ્ય પ્રવાહ વિસ્તાર હેઠળ આવે છે અને અહીં છૂટાછવાયા ટેકરાઓ સ્વરૂપે ઉંચા-નીચા ઢોળાવો આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

નીલાંબુરના જંગલવાળી ટેકરીઓ, જેને સંસ્થાનવાદી (બ્રિટિશ) રેકોર્ડ્સમાં નીલાંબુર ખીણ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે તેની સીમા ઉત્તરમાં કોઝિકોડ અને વાયનાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ, પૂર્વમાં તમિલનાડુ, દક્ષિણમાં મન્નારકાડ-પાલક્કાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ અને પશ્ચિમમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન સાથે બનાવે છે. તે પશ્ચિમ ઘાટનો એક ભાગ છે. અહીં સમુદ્ર સપાટીથી ૧૦૦૦ મીટરથી વધુ ઊંચાઈ ધરાવતા અનેક શિખરો આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt; આ પ્રદેશની સૌથી વધુ ઊંચાઈ મુકુરુથી (૨૫૯૪ મીટર) ખાતે છે, જે કેરળ અને તમિલનાડુની સરહદ પર કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્યની પૂર્વમાં આવેલી છે. સૌથી નીચું સ્થળ મામ્પાડ (૧૧૫ મીટર) ખાતે આવેલું છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt; નીલાંબુરનો આ ટેકરીઓ વાળો જંગલ વિસ્તાર નીલગિરી બાયોસ્ફિયર રિઝર્વનો એક ભાગ છે.

પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઉચ્ચ પ્રદેશો ઉત્તરમાં ચાલીયાર નદીના બેસિન, પૂર્વમાં મન્નારકાડ-પાલક્કાડના જંગલવાળી ટેકરીઓ, દક્ષિણમાં પાલક્કાડ ઘાટ અને પશ્ચિમમાં મલપ્પુરમ ઉબડખાબડ મેદાન સાથે સરહદ ધરાવે છે. અહીં ઘણી નાની છૂટીછવાયી ટેકરીઓ આવેલી છે, જેમાં કોડીકુથીમાલા પણ એક છે. કડાલુંડી નદી આ પ્રદેશમાંથી વહે છે. આ પ્રદેશની મહત્તમ ઊંચાઈ મક્કારાપરમ્બા ખાતે ૬૧૦ મીટર છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

=== દરિયા કિનારો ===
[[File:Light house in Ponnani.jpg|thumb|પોન્નાનીનું દીવાદાંડી]]

કેરળના જિલ્લાઓમાં દરિયાકિનારાની લંબાઈની દ્રષ્ટિએ મલપ્પુરમ ૭૦ કિમી (રાજ્યના કુલ દરિયાકિનારાના ૧૧.૮૭%) ના દરિયાકિનારા સાથે પાંચમું સ્થાન ધરાવે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.kerenvis.nic.in/Database/Coastline_2346.aspx |website=kerenvis.nic.in |title=The coastal area of Malappuram |access-date=30 November 2019 }}&lt;/ref&gt; મલપ્પુરમનો તટીય પટ્ટો ત્રણ નગરપાલિકા શહેરો—તાનુર, પોન્નાની અને પરપ્પનંગાડી, તેમજ આઠ ગ્રામ પંચાયતો—વલ્લીક્કુન્નૂ, તેનાલુર, નિરામરુથુર, વેટ્ટમ, મંગલમ, પુરાથુર, વેલિયાંકૌડ અને પેરુમ્બડપ્પુમાં ફેલાયેલો છે. જિલ્લાના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા પોન્નાની, તાનુર, પરપ્પનંગાડી અને પદિંજરેક્કરા બીચ એ મુખ્ય મત્સ્યઉદ્યોગ કેન્દ્રો છે. જિલ્લાનો સમુદ્ર કિનારો સમુદ્રી સંપત્તિથી સમૃદ્ધ છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;

અગાઉ આરબ વેપારીઓનું મનપસંદ સ્થળ હોવા ઉપરાંત, પોન્નાની ઘણા મુસ્લિમ અધ્યાત્મિક નેતાઓ માટે પણ આકર્ષક સ્થળ હતું, જેમણે અહીં ઈસ્લામના પ્રચારમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. આ બંદર શહેર &quot;મલબારનું નાનું મક્કા&quot; તેમજ &quot;સોનાના સિક્કાઓનું શહેર&quot; તરીકે પણ ઓળખાય છે.&lt;ref name=&quot;pkd&quot;&gt;{{cite book | author=M. K. Devassy | year=1965 | title=1961 Census Handbook- Palghat District
 | publisher=Directorate of Census Operations, Kerala and The Union Territory of Laccadive, Minicoy, and Amindivi Islands | url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5667/1/51592_1961_PAL.pdf | access-date=11 March 2021 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/the-mecca-of-malabar-ponnani-004132.html |website=nativeplanet.com |title=Ponnani, the Mecca of Malabar |date=24 October 2017 |access-date=19 April 2020}}&lt;/ref&gt; ફેબ્રુઆરી/એપ્રિલ મહિના દરમિયાન અહીં હજારો પ્રવાસી પક્ષીઓ આવે છે.

પોન્નાની પાસે બિય્યામ કાયલ આવેલું છે, જે જળરમતની સુવિધા ધરાવતો એક શાંત, હરિયાળીથી ઘેરાયેલો જળમાર્ગ છે. કનોલી કેનાલ પુથુપોન્નાની ખાતે અરબી સમુદ્રને મળે છે. તટીય શહેર તાનુર પ્રારંભિક મધ્યયુગીનકાળમાં વેટ્ટથુનાડ સામ્રાજ્યની રાજધાની હતું, અને તે કેરળદેશપુરમ મંદિર માટે જાણીતું છે. પરપ્પનંગાડી પ્રારંભિક મધ્યયુગીનકાળમાં પરપ્પનાડ સામ્રાજ્યના શાસક પરિવારોનું મુખ્ય મથક હતું.

=== નદીઓ ===
[[File:View from Chamravattam Bridge - panoramio.jpg|thumbnail|ત્રિપરાંગોડ ખાતે ભરતપુઝા]]
[[File:Kadalundi river, Malappuram.jpg|thumb|મલપ્પુરમ ખાતે કડાલુંડી નદી]]

જિલ્લામાંથી વહેતી મુખ્ય નદીઓમાં ચાલીયાર, કડાલુંડી નદી, ભરતપુઝા અને તિરુર નદીનો સમાવેશ થાય છે. ચાલીયાર નદીની કુલ લંબાઈ લગભગ ૧૬૮ કિમી અને જળપ્લાવિત ક્ષેત્રફળ (કેચમેન્ટ એરિયા) ૨,૮૧૮ ચોરસ કિમી (૧,૦૮૮ ચોરસ માઈલ) છે. તે જિલ્લાના નીલાંબુર, મામ્પાડ, એડવન્ના, અરીકોડ અને વાઝક્કાડમાંથી પસાર થાય છે અને ત્યારબાદ કોઝિકોડ-મલપ્પુરમ જિલ્લાની સરહદ પર થઈને ચાલીયમ ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે. નીલાંબુર તાલુકાની ખીણમાં ચાલીયાર નદીની અનેક મોટી અને નાની સહાયક નદીઓ આવેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

ચાલીયારની સૌથી મોટી સહાયક નદી કરીમપુઝા, ભરતપુઝાની સૌથી મોટી સહાયક નદીઓમાંની એક થુથાપુઝા, અને કડાલુંડી નદીની સૌથી મોટી સહાયક નદીઓમાંની એક ઓલીપુઝા પણ આ જિલ્લામાંથી વહે છે. કડાલુંડી નદી મેલાત્તુર, કીઝત્તુર, પાંડિક્કાડ, મંજેરી, મલપ્પુરમ, પાનાક્કાડ, પરપ્પુર, વેંગરા, તિરુરંગાડી, પરપ્પનંગાડી, વલ્લીક્કુન્નૂમાંથી પસાર થાય છે અને જિલ્લાની વાયવ્ય (ઉત્તર-પશ્ચિમ) સરહદ પર આવેલા વલ્લીક્કુન્નૂના કડાલુંડી નગરમ ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે.

તે ઓલીપ્પુઝા નદી અને વેલીયાર નદીના સંગમથી બને છે. કડાલુંડી નદી સાયલન્ટ વેલીની પશ્ચિમ સરહદે આવેલા [[પશ્ચિમ ઘાટ]]માંથી નીકળે છે અને આ જિલ્લામાંથી વહે છે. કીઝત્તુર ખાતે ઓલીપ્પુઝા અને વેલીયાર એકબીજામાં ભળીને કડાલુંડી નદીનું નિર્માણ કરે છે. કડાલુંડી નદી એરનાડ અને વલ્લુવાનાડ વિસ્તારોમાંથી પસાર થાય છે. આ નદી ૧૩૦ કિમીની લંબાઈ ધરાવે છે, જેનું જળપ્લાવિત ક્ષેત્રફળ (કેચમેન્ટ એરિયા) ૧,૧૧૪ ચોરસ કિમી (૪૩૦ ચોરસ માઈલ) છે અને તેનો કુલ જળ પ્રવાહ (રન-ઓફ) ૨,૧૮૯ મિલિયન ક્યુબિક ફીટ છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

ભરતપુઝા નદીની કુલ લંબાઈ ૨૦૯ કિમી છે. મલપ્પુરમ-પલક્કડ જિલ્લા સરહદ પર તે તેની સહાયક નદી થુથાપુઝા તરીકે થુથા, એલમકુલમ, પુલામન્થોલેમાંથી વહે છે અને પલ્લીપ્પુરમ ખાતે મુખ્ય નદીને મળે છે. ત્યારબાદ કેટલાક પાડોશી જિલ્લાઓમાંથી વહીને થિરુવેગપ્પુરાથી ફરીથી આ જિલ્લામાં પ્રવેશ કરે છે અને કુટ્ટીપ્પુરમ પહોંચે છે. ભરતપુઝા પોન્નાની ખાતે અરબી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે. તિરુનાવાયા, કુટ્ટીપ્પુરમ, ત્રીપ્રંગોડ, ઇરિમબિલિયમ, થવાનુર અને પોન્નાની એ ભરતપુઝાના કિનારે આવેલા કેટલાક મહત્વપૂર્ણ શહેરો છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

તિરુર નદી ૪૮ કિમી લાંબી છે. તે પોન્નાની નજીક પદિંજરેકારા ખાતે ભરતપુઝા સાથે ભળી જાય છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt; આ મોટી નદીઓ ઉપરાંત, જિલ્લામાં 'પુરાપ્પરમ્બા નદી' નામની એક નાની નદી પણ છે, જે માત્ર ૮ કિમી લાંબી છે. તે કનોલી કેનાલ દ્વારા મુખ્ય નદીઓ સાથે જોડાયેલી છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;&gt;{{cite web |title=Rivers in Malappuram district |url=https://malappuram.nic.in/about-district/ |access-date=23 November 2019 |website=malappuram.nic.in |archive-date=10 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200210004256/https://malappuram.nic.in/about-district/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ઉપર વર્ણવેલી મુખ્ય નદીઓની અનેક મોટી અને નાની સહાયક નદીઓ તથા ઝરણાં પણ આ જિલ્લામાંથી વહે છે.

{{Panorama
|image   = Kadalundi Kadavu Bridge.jpg
|height  = 175
|alt     = વલ્લીકુન્નુ નદીના મુખ પાસે કડલુંડી નદીનું મનોહર દૃશ્ય
|caption = વલ્લીકુન્નુ નદીના મુખ પાસે કડલુંડી નદીનું મનોહર દૃશ્ય, જ્યાં તે અરબી સમુદ્રમાં ભળી જાય છે.
}}

અહીં ચાર મુખત્રિકોણ પ્રદેશો (નદીમુખ) આવેલા છે—પુરાથુર ખાતે પદિંજરેકારા અઝીમુખમ, જ્યાં ભરતપુઝા અને તિરુર નદીઓ એકબીજામાં ભળીને અરબી સમુદ્રને મળે છે; પુથુપોન્નાની ભૂશિર, જ્યાં કનોલી કેનાલ સમુદ્રમાં વહે છે; તાનુર ખાતે પુરાપુઝા અઝીમુખમ; અને જિલ્લાની વાયવ્ય સરહદે વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે આવેલું કડાલુંડી નગરમ અઝીમુખમ.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt; બિય્યામ, વેલિયાંકૌડ, માનુર અને કોડિન્હી જેવા પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) તટીય તાલુકાઓમાં આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;river&quot;/&gt;

બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન પોન્નાનીથી તિરુર રેલવે સ્ટેશન સુધી માલસામાનના પરિવહન માટે પોન્નાની કેનાલનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું હતું. કોડક્કલ ખાતે આવેલી બેસલ મિશનના કર્મચારીઓ દ્વારા પોન્નાની કેનાલ વિશે આ પ્રમાણે વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે:&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ineszupanov.com/ |title=Website of Ines Zupanov |access-date=13 September 2021 |archive-date=27 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210427041408/http://www.ineszupanov.com/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== આબોહવા ===
[[File:Monsoon Clouds - Manjeri and Pandalloor hill.jpg|left|thumbnail|પંડાલુર ટેકરીઓ પર ચોમાસાના વાદળો]]
[[File:Ottumpuram Beach.JPG|thumbnail|ઓટ્ટુમ્પુરમ બીચ, તાનુર.]]

જિલ્લાનું તાપમાન સમગ્ર વર્ષ દરમિયાન લગભગ સ્થિર રહે છે. અહીં ઉષ્ણકટિબંધીય (ટ્રોપિકલ) આબોહવા છે. ટૂંકી શુષ્ક ઋતુ સાથે વર્ષના મોટાભાગના મહિનાઓમાં અહીં નોંધપાત્ર વરસાદ પડે છે. કોપન અને ગીગર (Köppen and Geiger) વર્ગીકરણ અનુસાર, આ આબોહવાને 'Am' તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવી છે. મલપ્પુરમમાં સરેરાશ વાર્ષિક તાપમાન ૨૭.૩ °C છે. એક વર્ષમાં, સરેરાશ વરસાદ ૨,૯૫૨ મિલીમીટર (૧૧૬.૨ ઇંચ) થાય છે. ઉનાળો સામાન્ય રીતે માર્ચથી મે સુધી રહે છે; ચોમાસું જૂનમાં શરૂ થાય છે અને સપ્ટેમ્બરમાં સમાપ્ત થાય છે. મલપ્પુરમમાં નૈઋત્ય (દક્ષિણ-પશ્ચિમ) અને ઈશાન (ઉત્તર-પૂર્વ) એમ બંને ચોમાસાનો વરસાદ થાય છે. શિયાળાની ઋતુ ડિસેમ્બરથી ફેબ્રુઆરી સુધી હોય છે.&lt;ref name=&quot;MSN&quot;&gt;{{Cite web| url = http://weather.msn.com/monthly_averages.aspx| title = MSN Weather| access-date = 29 November 2019| archive-date = 9 ઑક્ટોબર 2009| archive-url = https://web.archive.org/web/20091009070528/http://weather.msn.com/monthly_averages.aspx| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Climate chart&quot;&gt;&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;width:75%;&quot;&gt;

{{Weather box
| location              = મલ્લપુરમ
| width                 = 90% &lt;!-- Width parameter for wikitable, default width=90%. Leave blank for wikitable with no width defined. Set width=auto to fit the table in the next available space automatically. --&gt;
| metric first          = yes
| single line           = yes
| Jan high C            = 32.0
| Feb high C            = 32.9
| Mar high C            = 34.0
| Apr high C            = 33.8
| May high C            = 32.7
| Jun high C            = 29.3
| Jul high C            = 28.1
| Aug high C            = 28.7
| Sep high C            = 29.7
| Oct high C            = 30.3
| Nov high C            = 31.1
| Dec high C            = 31.4
| year high C           = 34.0
| Jan low C             = 21.8
| Feb low C             = 22.8
| Mar low C             = 24.4
| Apr low C             = 25.4
| May low C             = 25.1
| Jun low C             = 23.5
| Jul low C             = 22.8
| Aug low C             = 23.3
| Sep low C             = 23.3
| Oct low C             = 23.4
| Nov low C             = 23.1
| Dec low C             = 21.9
| year low C            = 21.8
| Jan precipitation mm  = 1
| Feb precipitation mm  = 9
| Mar precipitation mm  = 16
| Apr precipitation mm  = 101
| May precipitation mm  = 253
| Jun precipitation mm  = 666
| Jul precipitation mm  = 830
| Aug precipitation mm  = 398
| Sep precipitation mm  = 233
| Oct precipitation mm  = 281
| Nov precipitation mm  = 140
| Dec precipitation mm  = 24
| year precipitation mm = 2952
| source                =&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://en.climate-data.org/asia/india/kerala/malappuram-34234/ |website = en.climate-data.org |title = Climate of Malappuram |access-date = 30 November 2019}}&lt;/ref&gt;
| date                  = November 2019
}}
&lt;/div&gt;

== વનસ્પતિ અને પ્રાણીસૃષ્ટિ ==
{{multiple image|align=left|direction = vertical|caption_align=left
| image1 = Nilambur Teak Garden.jpg |caption1= સાગનું સંગ્રહાલય (ટિક મ્યુઝિયમ)| image2 = Green Vallikkunnu.jpg|caption2= વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે લીલા મેન્ગ્રોવ| image3 = Beeyam Kayal River near Athani.jpg |caption3 = પોન્નાની કોલે વેટલેન્ડ્સ, એડપ્પલ
}}

જિલ્લામાં વિવિધ પ્રકારની વન્યજીવ સૃષ્ટિ આવેલી છે અને પશ્ચિમ તરફ વહેતી અનેક નાની ટેકરીઓ, જંગલો, નદીઓ અને ઝરણાં, પશ્ચજળ (બેકવોટર્સ) તેમજ ડાંગર, સોપારી, કાજુ, મરી, આદુ, કઠોળ, નારિયેળ, કેળાં, સાબુદાણા/કસાવો (ટેપિયોકા), ચા અને રબરના વાવેતરો આવેલા છે. નીલાંબુર ખાતે વિશ્વનો સૌથી જૂનો સાગનો વાવેતર વિસ્તાર 'કોનોલીઝ પ્લોટ' આવેલો છે. નીલાંબુર તેના સાગ મ્યુઝિયમ માટે પણ જાણીતું છે. નીલાંબુર સાગના વાવેતરો નજીક વાંસના વૃક્ષો વ્યાપક પ્રમાણમાં જોવા મળે છે. સાગ મ્યુઝિયમ સાથે એક જૈવ સંસાધન કુદરતી પાર્ક જોડાયેલો છે. મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સીના જૂના વહીવટી રેકોર્ડમાં નોંધાયેલ છે કે તત્કાલીન મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સીમાં સરકારની માલિકીનું સૌથી નોંધપાત્ર વાવેતર નીલાંબુર ખાતે ૧૮૪૪માં રોપવામાં આવેલું સાગનું વાવેતર હતું.&lt;ref name=&quot;Mbsp&quot;&gt;{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881–1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63 |access-date=9 June 2021 |archive-date=9 જૂન 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210609102848/https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

જિલ્લાના કુલ ૩,૫૫૪ ચોરસ કિમી ક્ષેત્રફળમાંથી ૧,૦૩૪ ચોરસ કિમી (૩૯૯ ચોરસ માઈલ) (૨૯%) વિસ્તાર જંગલ ક્ષેત્ર ધરાવે છે. તે વધુ ગીચ કે ઓછું ગીચ હોઈ શકે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://industry.kerala.gov.in/images/pdf/malappuram.pdf |website=industry.kerala.gov.in |title=Forest area of Malappuram |access-date=2026-08-11 |archive-date=2021-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426034953/http://industry.kerala.gov.in/images/pdf/malappuram.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; જિલ્લાના ઈશાન (ઉત્તર-પૂર્વ) ભાગમાં ૭૫૮.૮૭ ચોરસ કિમી (૨૯૩.૦૦ ચોરસ માઈલ) નો વિશાળ જંગલ વિસ્તાર આવેલો છે. આમાંથી ૩૨૫.૩૩ ચોરસ કિમી (૧૨૫.૬૧ ચોરસ માઈલ) અનામત (આરક્ષિત) જંગલો છે અને બાકીનો નિહિત જંગલ (વેસ્ટેડ ફોરેસ્ટ) નો વિસ્તાર છે. આમાંથી ૮૦% પાનખર જંગલો છે જ્યારે બાકીના સદાબહાર જંગલો છે. આ જંગલ વિસ્તાર મુખ્યત્વે નીલાંબુર ઉપજિલ્લા (તાલુકા) માં કેન્દ્રિત છે, જે વાયનાડના પહાડી જિલ્લા, પશ્ચિમ ઘાટ અને તમિલનાડુના પહાડી વિસ્તારો (નીલગિરી) સાથે પોતાની સરહદ વહેંચે છે.

નીલાંબુર જંગલ વિસ્તારમાં સાગ, સીસમ (રોઝવુડ) અને મહાગોની જેવા વૃક્ષો જોવા મળે છે. જંગલમાં વાંસની ટેકરીઓ વ્યાપક પ્રમાણમાં આવેલી છે. જિલ્લામાં આવેલું કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્ય રાજ્યનું સૌથી મોટું વન્યજીવ અભયારણ્ય છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/karimpuzha-sanctuary-comes-into-being/article31984618.ece |website=The Hindu |title=The Karimpuzha Wildlife Sanctuary |access-date=5 July 2020 |date=3 July 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://touristinindia.com/new-amarambalam-wildlife-sanctuary/ |website=touristinindia.com |title=The largest wildlife sanctuary of Kerala |date=19 February 2018 |access-date=5 July 2020 }}&lt;/ref&gt; ન્યૂ અમરમ્બલમ આરક્ષિત જંગલ, જે કરીમપુઝા વન્યજીવ અભયારણ્યનો જ એક ભાગ છે, તે વિવિધ પ્રકારની પ્રાણીસૃષ્ટિ ધરાવે છે. જંગલોમાં હાથી, હરણ, વાઘ, વાંદરા, રીંછ, ભૂંડ, સસલા, પક્ષીઓ અને સરીસૃપો સહિતના વિવિધ પ્રાણીઓ જોવા મળે છે. અહીંથી મધ, ઔષધીય વનસ્પતિઓ અને મસાલા જેવી જંગલ પેદાશો પણ એકત્રિત કરવામાં આવે છે. નીલાંબુર ખીણમાં નેડુમકાયમ વર્ષા જંગલ પણ આવેલું છે.

આ જંગલોનું રક્ષણ બે વિભાગો દ્વારા કરવામાં આવે છે - નીલાંબુર ઉત્તર અને નીલાંબુર દક્ષિણ. કેરળ ફોરેસ્ટ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (KFRI) નું એક ઉપકેન્દ્ર પણ નીલાંબુર ખાતે આવેલું છે. જિલ્લાના તટીય અને આંતરદેશિય (ઈનલેન્ડ) વિસ્તારોમાં જોવા મળતી માછલીઓની મુખ્ય જાતોમાં ઝીંગા (Prawn), ઓઇલ સરડીન, સિલ્વર બેલી, શાર્ક, કેટફિશ, મેકરેલ (બંગડા), સ્કેટ, ચેમ્બા, સોલ ફિશ, સીર ફિશ (સુરમાઈ) અને રિબનફિશનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt;

નીલાંબુર સાગ એ પોતાની ભૌગોલિક ઓળખ (GI Tag) મેળવનારી દેશની પ્રથમ જંગલ પેદાશ છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=First for forest produce, GI tag for Nilambur teak|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/first-for-forest-produce-gi-tag-for-nilambur-teak/articleshow/62320961.cms|last=T Ramavarman|date=1 January 2018|access-date=30 October 2020|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; તિરુરમાં મળી આવતા પાનનો એક પ્રકાર તિરુર વેટ્ટિલા પણ ભૌગોલિક ઓળખ (GI Tag) પ્રાપ્ત કરી ચૂક્યો છે.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/tirur-vettila-obtains-gi-tag/article29214761.ece |website=The Hindu |title=Tirur Vettila gets GI tag |date=21 August 2019 |access-date=19 April 2020 |last1=Muringatheri |first1=Mini }}&lt;/ref&gt; જિલ્લાના તટીય વિસ્તારમાં આવેલા વલ્લીક્કુન્નૂ ખાતે લગભગ ૫૦ એકરમાં ફેલાયેલું મેન્ગ્રોવનું જંગલ આવેલું છે. અન્ય તટીય વિસ્તારોમાં પણ મેન્ગ્રોવ વ્યાપક પ્રમાણમાં જોવા મળે છે.

કડાલુંડી પક્ષી અભયારણ્ય આ જિલ્લાની વલ્લીક્કુન્નૂ ગ્રામ પંચાયતમાં આવેલું છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Flora and fauna of Malappuram |url=https://malappuram.nic.in/about-district/ |access-date=24 November 2019 |website=malappuram.nic.in }}&lt;/ref&gt; કડાલુંડી-વલ્લીક્કુન્નૂ કમ્યુનિટી રિઝર્વ એ કેરળનું પ્રથમ કમ્યુનિટી રિઝર્વ છે, જેને હવે ઇકો-ટૂરિઝમ કેન્દ્ર તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યું છે.&lt;ref name=&quot;Vallikkunnu&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2018/04/04/kadalundi-vallikunnu-community-reserve-ecotourism-centre.html |title=Kadalundi-Vallikkunnu community reserve |website=onmanorama.com |date=4 April 2018 |access-date=25 July 2020 |archive-date=25 જુલાઈ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200725065854/https://www.onmanorama.com/travel/getting-about-kerala/kozhikode/2018/04/04/kadalundi-vallikunnu-community-reserve-ecotourism-centre.amp.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ૨૦૧૦માં પુરાથુર ખાતે આવેલા પદિંજરેકારા મુખત્રિકોણ પ્રદેશ (એસ્ટ્યુઅરી - નદીમુખ) માં પક્ષી અભયારણ્ય બનાવવાની દરખાસ્ત મૂકવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Sudhi |first1=K. S. |title=Birds get 12 more havens in State |url=https://www.thehindu.com/news/national/Birds-get-12-more-havens-in-State/article16567247.ece/ |access-date=7 April 2021 |work=The Hindu |date=15 March 2010}}&lt;/ref&gt; તિરુનાવાયા તેના કમળના ખેતરો માટે જાણીતું છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Lotus fields of Tirunavaya|url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2018/09/03/lotus-farming-muslim-kerala-hindu.html|last=Anupama Mili|date=4 September 2018|access-date=26 July 2020|work=Malayala Manorama|archive-date=26 જુલાઈ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726065643/https://www.onmanorama.com/news/kerala/2018/09/03/lotus-farming-muslim-kerala-hindu.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== વહીવટ ==
=== મહેસૂલી વહીવટ ===
જિલ્લા વહીવટીતંત્રનું મુખ્ય મથક (કલેક્ટર કચેરી) મલપ્પુરમના અપહિલ ખાતે આવેલું છે. જિલ્લાના સમગ્ર વહીવટના વડા 'જિલ્લા કલેક્ટર' છે. તેઓ સામાન્ય બાબતો, જમીન સંપાદન, મહેસૂલી વસૂલાત (રેવેન્યુ રિકવરી), જમીન સુધારણા અને ચૂંટણીઓ જેવી મુખ્ય ક્ષેત્રીય જવાબદારીઓ સંભાળતા પાંચ ડેપ્યુટી કલેક્ટરો દ્વારા સહાય કરવામાં આવે છે. ડેપ્યુટી કલેક્ટર (સામાન્ય) ની વહીવટી શ્રેણી ધરાવતા એડિશનલ ડિસ્ટ્રિક્ટ મેજિસ્ટ્રેટ (ADM) તમામ પ્રકારની વહીવટી પ્રવૃત્તિઓમાં જિલ્લા કલેક્ટરને મદદ પૂરી પાડે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://malappuram.nic.in/collectrate/|title=Collectorate Malappuram|access-date=3 October 2020|website=Official website of Malappuram district|archive-date=25 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201025100613/https://malappuram.nic.in/collectrate/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

મલપ્પુરમ મહેસૂલી જિલ્લાને બે મુખ્ય વહીવટી વિભાગોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે—તિરુર અને પેરિન્થલમન્ના. વહીવટી સરળતા માટે આ સમગ્ર જિલ્લાને ૧૩૮ મહેસૂલી ગામોમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યો છે, જે મળીને ૭ તાલુકાઓ (ઉપજિલ્લાઓ) ની રચના કરે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://malappuram.nic.in/tehsil/ |website = malappuram.nic.in |title = Talukas in Malappuram district|access-date = 23 November 2019  }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;admn_mpm&quot;&gt;{{cite web | title= Administrative divisions of Malappuram district | url= https://malappuram.nic.in/administrative-setup/ | access-date= 23 November 2019 | website= malappuram.nic.in}}&lt;/ref&gt;

==== મહેસૂલ વિભાગો ====
જિલ્લામાં બે મહેસૂલ વિભાગો છે: પેરિન્થલમન્ના અને તિરુર. પોન્નાની, તિરુર, તિરુરંગદી અને કોન્ડોટ્ટી ઉપજિલ્લાઓ તિરુર મહેસૂલ વિભાગમાં સમાવવામાં આવ્યા છે જ્યારે બાકીના નીલમ્બુર, એરાનાડ અને પેરિન્થલમન્ના ભેગા થઈને પેરિન્થલમન્ના મહેસૂલ વિભાગ બનાવે છે. મહેસૂલ વિભાગીય કાર્યાલયનું નેતૃત્વ મહેસૂલ વિભાગીય અધિકારી / સબ કલેક્ટર (RDO) દ્વારા કરવામાં આવે છે, જે મહેસૂલ વિભાગના સબ-ડિવિઝનલ મેજિસ્ટ્રેટ પણ હોય છે. મહેસૂલ વિભાગીય કાર્યાલયો અનુક્રમે તિરુર અને પેરિન્થલમન્ના ખાતે છે.

==== તાલુકા ====
તાલુકો (પેટા-જિલ્લો) એ જિલ્લાની અંદર એક વહીવટી વિભાગ છે. મલપ્પુરમ જિલ્લામાં ૭ તાલુકા છે, અને દરેક તાલુકનું નેતૃત્વ તહસીલદાર દ્વારા કરવામાં આવે છે, જે જમીન મહેસૂલ વહીવટ અને કાર્યકારી મેજિસ્ટ્રેટ કાર્યો માટે જવાબદાર છે. નીલમ્બુર કેરળનો સૌથી મોટો પેટાજિલ્લો (તાલુકો) છે. પોન્નાની, તિરુર અને તિરુરંગદી પેટાજિલ્લા દરિયાકાંઠાના પ્રદેશમાં આવેલા છે. પેરિન્થલમન્ના, એરનાડ અને કોન્ડોટ્ટી મધ્યપ્રદેશમાં આવેલા છે જ્યારે નીલમ્બુર પેટાજિલ્લો ઉચ્ચ શ્રેણી પર આવેલો છે. જિલ્લા-સ્તરીય વહીવટનું સંકલન કરવા માટે મલપ્પુરમ ખાતે સિવિલ સ્ટેશન ઉપરાંત, તાલુકા-સ્તરીય વહીવટી પ્રવૃત્તિઓનું સંકલન કરવા માટે મંજેરી, નીલમ્બુર, પેરિન્થલમન્ના, તિરુરંગદી, તનુર, તિરુર, કુટ્ટીપુરમ અને પોન્નાની ખાતે મિનિ-સિવિલ સ્ટેશનો છે.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://malappuram.nic.in/en/tehsil/#:~:text=For%20administrative%20purpose%20the%20district,office%20is%20headed%20by%20Tahsildar | title=Tehsils / Taluks &amp;#124; Welcome to Malappuram &amp;#124; India }}&lt;/ref&gt;

[[File:Subdistricts of Malappuram (August 2020).svg|thumb|left|મલપ્પુરમમાં તાલુકા]]

{| align=&quot;left&quot; class=&quot;toccolours&quot; cellspacing=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;1&quot; style=&quot;margin-right: .5em; margin-top: .4em; font-size: 90%&quot;
|-
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot; valign=&quot;top&quot;
!પેટાજિલ્લો&lt;br/&gt;(''તાલુકા'')
!વિસ્તાર&lt;br/&gt;(in km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
!કુલ વસ્તી&lt;br/&gt;(૨૦૧૧)
!ગામડાં
!શહેરીકરણ&lt;br/&gt;(૨૦૧૧)
|-
| પોન્નાઈ || 200 || 379,798 || 11 || 57.36%
|-
| તિરુર || 448 || 928,672 || 30 || 48.73%
|-
| તિરુરંગડી || 290* || 631,906 || 17 || 90.40%
|-
| કોન્ડોટ્ટી || 258* || 410,577 || 12 || 43.10%
|-
| ઍરનાડ || 491* || 581,512 || 23 || 37.93%
|-
| પેરિન્થલમન્ના || 506 || 606,396 || 24 || 21.73%
|-
| નિલામ્બુર || 1,343 || 574,059 || 21 || 8.08%
|-
| style=&quot;font-size: 80%&quot; colspan=5 bgcolor=&quot;#cceeff&quot; align=&quot;center&quot;| Sources: 2011 Census of India,&lt;ref name=&quot;demomalapuram&quot;&gt;{{cite web |url= http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3205_PART_B_MALAPPURAM.pdf |website=censusindia.gov.in |title= Taluk-wise demography of Malappuram |access-date=19 April 2020 |publisher=Directorate of Census Operations, Kerala |pages= 161–193 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name = Villages_Malappuram&gt;{{cite web |title=Villages in Malappuram |url = https://malappuram.nic.in/village-panchayats/ |website = malappuram.nic.in |access-date=25 November 2019 }}&lt;/ref&gt;
|}

==== મહેસૂલ ગામો ====
મહેસૂલ ગામો એ તાલુકાઓનો પેટાવિભાગ છે, અને જિલ્લાના મહેસૂલ વહીવટની સૌથી નીચી સંસ્થા છે. દરેક તાલુકામાં તેના અધિકારક્ષેત્રમાં અનેક ગામો હોય છે. મલપ્પુરમ જિલ્લામાં ૧૩૮ મહેસૂલ ગામો છે. જમીન મહેસૂલ બાબતો માટે મહેસૂલ ગામોને વધુ ડિસોમમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યા છે.
{{clear}}

=== જિલ્લા આયોજન સમિતિ ===
મલપ્પુરમની જિલ્લા આયોજન સમિતિમાં નગરપાલિકાઓના બે સભ્યો, જિલ્લા પંચાયતના ૧૦ સભ્યો અને એક પંચાયત દ્વારા નિયુક્ત સભ્ય ઉપરાંત એક અધ્યક્ષ અને એક સચિવનો સમાવેશ થાય છે. અધ્યક્ષ પદ જિલ્લા પંચાયતના પદાધિકારી અને સચિવ પદ જિલ્લા કલેક્ટર માટે અનામત છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sec.kerala.gov.in/index.php/Content/index/lsgd|title=District Planning Committee, Malappuram|access-date=7 November 2020|website=SEC Kerala}}&lt;/ref&gt;

=== ન્યાયતંત્ર ===
[[File:Perinthalmanna Munsif Court.png|thumbnail|પેરિન્થલમન્ના ખાતે એક કોર્ટ સંકુલ.]]

જિલ્લાનું ન્યાયિક મુખ્યાલય મંજેરી ખાતે છે. મંજેરી ન્યાયિક જિલ્લા હેઠળ ૨૪ અદાલતો કાર્યરત છે જેમાં મંજેરી, મલપ્પુરમ, તિરુર, પેરિન્થલમન્ના, પરપ્પનંગડી, પોન્નાની અને નીલામ્બુરનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;district_police&quot;&gt;{{cite web |url=https://districts.ecourts.gov.in/malappuram |website=districts.ecourts.gov.in |title=Judicial administration of Malappuram |access-date=17 June 2020 }}&lt;/ref&gt; ૧૬ જૂન, ૧૯૬૯ ના રોજ મલપ્પુરમ જિલ્લાની સ્થાપના પછી, ૨૫ મે, ૧૯૭૦ ના રોજ કોઝિકોડમાં એક જિલ્લા અદાલતે કામગીરી શરૂ કરી. ત્યારબાદ, ૧ ફેબ્રુઆરી, ૧૯૭૪ ના રોજ, કોર્ટને મંજેરી કોર્ટ સંકુલમાં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવી.

જિલ્લામાં ત્રણ વધારાની જિલ્લા અને સત્ર અદાલતો, બે કૌટુંબિક અદાલતો (એક મલપ્પુરમ અને બીજી તિરુરમાં), તેમજ બે મોટર અકસ્માત દાવા ટ્રિબ્યુનલ (એક મંજેરીમાં અને બીજી તિરુરમાં) છે. વધુમાં, બે સબ કોર્ટ છે - એક મંજેરીમાં અને બીજી તિરુરમાં. જિલ્લામાં બે મુનસિફ મેજિસ્ટ્રેટ કોર્ટ પણ છે, જેમાં એક પોન્નાનીમાં અને બીજી પેરિન્થલમન્નામાં છે. છેલ્લે, મલપ્પુરમ જિલ્લામાં નવ ન્યાયિક પ્રથમ વર્ગ મેજિસ્ટ્રેટ કોર્ટ કાર્યરત છે.

=== પોલીસ ===
મલપ્પુરમ જિલ્લા પોલીસ (કેરળ પોલીસનો એક પોલીસ જિલ્લો) કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવવા તથા જિલ્લામાં તપાસ કામગીરી માટે જવાબદાર છે. જિલ્લા પોલીસ કચેરી મલપ્પુરમ ખાતે આવેલી છે, જેના વડા પોલીસ સુપ્રિન્ટેન્ડેન્ટ (SP) નો રેન્ક ધરાવતા જિલ્લા પોલીસ ચીફ (DPC) હોય છે.
મલપ્પુરમ જિલ્લામાં કુલ ૬ પોલીસ સબ-ડિવિઝન અને ૩૬ પોલીસ સ્ટેશનો આવેલા છે. આ સબ-ડિવિઝનોના મુખ્ય મથકો મલપ્પુરમ, કોંડોત્ટી, પેરિન્થલમન્ના, તિરુર, તાનુર અને નીલાંબુર ખાતે આવેલા છે. દરેક પોલીસ સબ-ડિવિઝનનું નેતૃત્વ ડેપ્યુટી સુપ્રિન્ટેન્ડેન્ટ ઓફ પોલીસ (DySP) કરે છે અને દરેક પોલીસ સ્ટેશનની દેખરેખ ઇન્સ્પેક્ટર ઓફ પોલીસનો રેન્ક ધરાવતા સ્ટેશન હાઉસ ઓફિસર (SHO) દ્વારા કરવામાં આવે છે.

મલપ્પુરમ પોલીસ જિલ્લો, પાલક્કાડ, ત્રિસૂર સિટી અને ત્રિસૂર ગ્રામીણ પોલીસ જિલ્લાઓની સાથે ત્રિસૂર રેન્જ પોલીસ ના ક્ષેત્રાધિકાર હેઠળ આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://keralapolice.gov.in/page/ranges|title=Thrissur Range Police districts|access-date=2 November 2020|website=Kerala Police}}&lt;/ref&gt;

જિલ્લા પોલીસ કચેરી, ડિસ્ટ્રિક્ટ સ્પેશિયલ બ્રાંચ, ડિસ્ટ્રિક્ટ ક્રાઇમ રેકોર્ડ્સ બ્યુરો, ડિસ્ટ્રિક્ટ 'સી' બ્રાંચ, નાર્કોટિક સેલ, ડિસ્ટ્રિક્ટ પોલીસ કંટ્રોલ રૂમ, સાયબર સેલ, વુમન સેલ અને ટેલિકોમ્યુનિકેશન યુનિટ મલપ્પુરમ ખાતે આવેલા છે. કોસ્ટલ (તટીય) પોલીસ સ્ટેશન પોન્નાની ખાતે જ્યારે ડિસ્ટ્રિક્ટ આર્મ્ડ રિઝર્વ કેમ્પ પદિન્હત્તુમ્મુરી ખાતે આવેલો છે. મલપ્પુરમ પોલીસના ટ્રાફિક એન્ફોર્સમેન્ટ યુનિટ્સ મલપ્પુરમ, મંજેરી, કોંડોત્ટી, પેરિન્થલમન્ના અને તિરુર ખાતે કાર્યરત છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://malappuram.keralapolice.gov.in/wings/general-executive/district-police-office |website=malappuram.keralapolice.gov.in |title=Malappuram police |access-date=17 June 2020 |archive-date=28 September 2020 }}&lt;/ref&gt;

કેરળ પોલીસ હેઠળની એક સશસ્ત્ર પોલીસ બટાલિયન મલાબાર સ્પેશિયલ પોલીસ (રચના: ૧૮૮૪) નું મુખ્ય મથક મલપ્પુરમ ખાતે આવેલું છે. તે રાજ્યની સૌથી જૂની સશસ્ત્ર પોલીસ બટાલિયન પણ છે.&lt;ref name=&quot;district_police&quot; /&gt; તે ભીડ નિયંત્રણ, આંતરિક સુરક્ષા, રમખાણ નિયંત્રણ અને વીઆઈપી (VIP) સુરક્ષામાં સિવિલ પોલીસને સહાય પૂરી પાડે છે. આ ઉપરાંત જરૂર પડ્યે તેને રાજ્ય બહાર પણ તૈનાત કરવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Malabar Special Police (MSP), Armed Police Battalions of Kerala |url=https://keralapolice.gov.in/page/malabar-special-police |access-date=2026-01-02 |website=keralapolice.gov.in |language=en}}&lt;/ref&gt;

== અર્થતંત્ર ==
મલપ્પુરમનું અર્થતંત્ર નોંધપાત્ર રીતે પ્રવાસીઓ (ગલ્ફ દેશોમાં કામ કરતા લોકો) પર આધારિત છે. સમગ્ર કેરળ રાજ્યમાં સૌથી વધુ પ્રવાસીઓ મલપ્પુરમ જિલ્લાના છે. કેરળ સરકાર દ્વારા પ્રકાશિત ૨૦૧૬ના આર્થિક સમીક્ષા અહેવાલ મુજબ, જિલ્લાના દર ૧૦૦માંથી ૫૪ કુટુંબો પ્રવાસી કુટુંબો છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://spb.kerala.gov.in/EconomicReview2016/web/chapter06_03.php |website=spb.kerala.gov.in |title=Malappuram ranks first in the number of emigrants from Kerala |access-date=3 December 2019 |archive-date=21 નવેમ્બર 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191121020814/http://spb.kerala.gov.in/EconomicReview2016/web/chapter06_03.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; તેમનામાંથી મોટા ભાગના લોકો મધ્ય પૂર્વ (મિડલ ઈસ્ટ) ના દેશોમાં કામ કરે છે અને તેઓ જિલ્લાના અર્થતંત્રમાં મુખ્ય યોગદાનકર્તા છે. 'કેરળ ગ્રામીણ બેંક' (KGB) નું મુખ્ય મથક પણ મલપ્પુરમ ખાતે આવેલું છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.newindianexpress.com/business/2013/jul/15/kgb-to-expand-operations-in-all-panchayats-496821.html |website=The New Indian Express |title=KGB to expand operations in all Panchayats |date=15 July 2013 |access-date=25 June 2020 }}&lt;/ref&gt;

[[File:KGB logo.png|250px|thumb|કેરળ ગ્રામીણ બેંક એ કેરળનું સૌથી મોટું પ્રાદેશિક ગ્રામીણ બેંકિંગ નેટવર્ક છે.]]

=== આર્થિક ખનિજો ===
જિલ્લાના મધ્ય ભાગમાં લેટેરાઇટ પથ્થર વ્યાપકપણે જોવા મળે છે. અંગાદિપુરમ લેટેરાઇટને રાષ્ટ્રીય ભૂ-વારસા સ્મારક તરીકે માન્યતા મળી છે.&lt;ref name=gsi3&gt;{{Cite web |url=http://naturalheritage.intach.org/wp-content/uploads/2016/09/Geoheritage-Monograph.pdf |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2026-08-11 |archive-date=2017-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111120428/http://naturalheritage.intach.org/wp-content/uploads/2016/09/Geoheritage-Monograph.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;આર્ચીયન ગ્નીસ એ જિલ્લાની સૌથી વધુ જોવા મળતી ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય રચના છે. પોરુરમાં જોવા મળતું ક્વાર્ટઝ મેગ્નેટાઇટ, જિલ્લામાં જોવા મળતા ખનિજોમાંનું એક છે જે આર્થિક મહત્વ ધરાવે છે. ક્વાર્ટઝ ગ્નીસ નીલંબુર, એડાવન્ના અને પંડિકડ પ્રદેશોમાં જોવા મળે છે. ગાર્નેલીફોરસ ક્વાર્ટઝ મંજેરી અને કોન્ડોટ્ટીના વિસ્તારોમાં જોવા મળે છે. ચાર્નોકાઇટ ખડકો નીલંબુર અને એડાવન્નામાં જોવા મળે છે. પ્લેજીઓક્લેઝ, ફેલ્ડસ્પાર અને પાયરોક્સિન ધરાવતા ડાઇક્સ લાક્ષણિક લેટેરાઇટ રચનામાં મંજેરી ખાતે છે. એરનાડ પ્રદેશમાંથી સારી ગુણવત્તાવાળા આયર્ન ઓરના ભંડાર મળ્યા છે. પોન્નાની અને કદલુન્ડીનગરમના દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાંથી ચૂનાના શેલના ભંડાર મળી આવ્યા છે. પોન્નાની અને વેલિયાનકોડના દરિયાકાંઠાના રેતીમાં ભારે ખનિજો, ઇલ્મેનાઇટ અને મોનાઝાઇટનો મોટો જથ્થો છે. પોન્નાની અને પેરિન્થલમન્નાના તાલુકાઓમાંથી કાઓલિનાઇટ મળી આવ્યું છે. થેક્કુમ્મુરી ગામમાંથી બોલ માટીના ભંડાર મળી આવ્યા છે. નીલમ્બુર ઉપ-જિલ્લાના કેટલાક ભાગો વાયનાડના છુપાયેલા સોનાના ક્ષેત્રોમાં શામેલ છે. નીલમ્બુર તાલુક, વાયનાડ અને અટ્ટપ્પડી ખીણના નજીકના પ્રદેશો સાથે કુદરતી સોનાના ક્ષેત્રો માટે જાણીતા છે. નીલમ્બુરમાં ચાલિયાર નદીની ખીણમાં કરવામાં આવેલા સંશોધનમાં ૨.૫ મિલિયન ઘન મીટર પ્લેસરના ભંડાર જોવા મળ્યા છે જેમાં પ્રતિ ઘન મીટર સોનાનો જથ્થો ૧.૧ ગ્રામ છે. [72] જિલ્લાના કેટલાક ભાગો જેમ કે કોટ્ટક્કલ, પરપ્પિલ, ઓરકમ અને મેલમુરીમાંથી બોક્સાઇટ મળી આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://industry.kerala.gov.in/images/pdf/malappuram.pdf |website=industry.kerala.gov.in |title=Minerals of Malappuram |page=35 |access-date=21 April 2020 |archive-date=26 એપ્રિલ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426034953/http://industry.kerala.gov.in/images/pdf/malappuram.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; કરુવરકુંડુ, જેનો અર્થ લુહારનું સ્થળ થાય છે, તેનું નામ આયર્ન-ઓર કાપવા અને લુહારકામ પરથી પડ્યું છે.&lt;ref&gt;{{cite journal |year=2000 |title=Proceedings of the Indian History Congress |volume=60 |pages=1204 |oclc=1752882 }}&lt;/ref&gt;

=== ઉદ્યોગો ===
[[File:Manjeri Town Calicut Road View.jpg|thumbnail|માંજેરી, મલપ્પુરમ મેટ્રોપોલિટન વિસ્તારનું એક ઘટક શહેર]]

૧૮૮૭માં સ્થપાયેલ તિરુનાવાયા ખાતે કોડક્કલ ટાઇલ ફેક્ટરી, ભારતની બીજી ટાઇલ ફેક્ટરી હતી. ભારતમાં પ્રથમ ટાઇલ ફેક્ટરી ફેરોકે ખાતે હતી, જે તે સમયે એરનાડ તાલુકાનો ભાગ હતી. ૨૦૧૧માં થયેલી વસ્તી ગણતરી મુજબ, SSI/MMSE હેઠળ ૧૦,૬૨૯ ઔદ્યોગિક એકમો નોંધાયેલા છે, અને તેમાંથી ૩૯૬ એકમો અનુસૂચિત જાતિઓ દ્વારા, ૮૩ અનુસૂચિત જનજાતિઓ દ્વારા અને બાકીના એકમો સામાન્ય શ્રેણી દ્વારા પ્રમોટ કરવામાં આવે છે. સ્વ-રોજગાર કાર્યક્રમ હેઠળ વાર્ષિક આશરે ૧,૦૦૦ લોકોને સહાય આપવામાં આવે છે. તેન્હીપાલમ નજીક કક્કનચેરીમાં KINFRA ફૂડ-પ્રોસેસિંગ અને IT ઔદ્યોગિક વસાહતો, નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગો માટે મલપ્પુરમ ખાતે&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://kinfra.org/departments/kinfra-techno-industrial-park-malappuram | website=kinfra.org | title=KINFRA Techno Industrial Park, Malappuram | access-date=27 November 2019}}&lt;/ref&gt; INKEL SME પાર્ક અને મંજેરીમાં પયનાદ ખાતે રબર પ્લાન્ટ અને ઔદ્યોગિક વસાહત છે. મલપ્પુરમ ખાતે ૧૬૮ એકરમાં ફેલાયેલા INKEL ગ્રીન્સમાં એક ઔદ્યોગિક ક્ષેત્ર, 'SME પાર્ક' અને એક શૈક્ષણિક ક્ષેત્ર, 'ઍડ્યુસીટી' છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Kerala's INKEL to bring an invest of Rs 1000 crore|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/economy/infrastructure/keralas-inkel-to-bring-an-invest-of-rs-1000-crore/articleshow/47541323.cms|date=4 June 2015|access-date=6 October 2020|work=The Economic Times}}&lt;/ref&gt;

માલકોસ્પિન (મલપ્પુરમ સ્પિનિંગ મિલ્સ લિમિટેડ) રાજ્ય સરકાર હેઠળના જિલ્લામાં સૌથી જૂના ઔદ્યોગિક સ્થાપનોમાંનું એક છે. લાકડા સંબંધિત ઉદ્યોગો કોટ્ટક્કલ, એડાવન્ના, વાણીયામ્બલમ, કરુલાઈ, નિલંબુર અને મમ્પાદમાં સામાન્ય છે. છેલ્લા દાયકાઓ સુધી લાકડાની મિલ, ફર્નિચર ઉત્પાદકો અને લાકડાનો વેપાર જિલ્લામાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ વ્યવસાયો હતા. તિરુર ઇલેક્ટ્રોનિક્સ, મોબાઇલ ફોન અને અન્ય ગેજેટ્સ માટેનું એક મુખ્ય પ્રાદેશિક વેપાર કેન્દ્ર છે. કર્મચારી રાજ્ય વીમાની શાખા મલપ્પુરમ ખાતે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot; /&gt; કુટ્ટીપુરમ ખાતે કેલ્ટ્રોન ઇલેક્ટ્રો સિરામિક્સ (કેલસેરા),&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.keltronelcera.com/index.php/home.html|title=KELCERA|access-date=30 January 2021|website=keltronelcera|archive-date=5 ફેબ્રુઆરી 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210205010009/http://www.keltronelcera.com/index.php/home.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; કુટ્ટીપુરમ ખાતે કેલ્ટ્રોન ટૂલ રૂમ, એદારીકોડ ખાતે એદારીકોડ ટેક્સટાઇલ્સ, એડાપલ ખાતે KSRTC બોડી વર્કશોપ, અઠવનદ ખાતે MALCOTEX (માલાબાર કો-ઓપરેટિવ ટેક્સટાઇલ્સ લિમિટેડ),&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.malcotex.co.in/|title=MALCOTEX|access-date=30 January 2021|website=malcotex|archive-date=13 સપ્ટેમ્બર 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210913065710/https://fonts.googleapis.com/css?family=Noto+Serif%3A400%2C400italic%2C700%7COpen+Sans%3A300%2C400%2C600%2C700|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; અને અઠવનદ ખાતે KELTEX (કેરળ હાઇ-ટેક ટેક્સટાઇલ્સ કોઓપરેટિવ લિમિટેડ),&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.keltex.org/|title=KELTEX Athavanad|access-date=30 January 2021|website=keltex}}&lt;/ref&gt; જાહેર ક્ષેત્ર હેઠળના અન્ય મુખ્ય ઔદ્યોગિક કેન્દ્રો છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.msmedithrissur.gov.in/assets/uploads/downloadfile/Malappuram%202017-18.pdf |website=msmedithrissur.gov.in |title=Brief Industrial Profile of Malappuram District 2017–18 |access-date=13 July 2020 |archive-date=14 જુલાઈ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714131013/http://www.msmedithrissur.gov.in/assets/uploads/downloadfile/Malappuram%202017-18.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; કેરળ સ્ટેટ ડિટર્જન્ટ્સ એન્ડ કેમિકલ્સ લિમિટેડ અને કેરળ સ્ટેટ વુડ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ લિમિટેડનું મુખ્ય મથક અનુક્રમે કુટ્ટીપુરમ અને નીલંબુર ખાતે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/company/kerala-state-detergents-and-chemicals-ltd-/U24243KL1976SGC002816|title=Kerala State Detergents and Chemicals Limited|access-date=29 July 2020|website=The Economic Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/company/kerala-state-wood-industries-ltd-/U36101KL1970SGC003411|title=Kerala State Wood Industries Ltd.|access-date=29 July 2020|website=The Economic Times}}&lt;/ref&gt; પોપીસ બેબી કેર, વિશ્વની સૌથી મોટી બેબી કપડા ઉત્પાદક બ્રાન્ડ્સમાંની એક, મુખ્યત્વે મલપ્પુરમ ખાતે સ્થિત છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/pvt-firm-gives-out-free-clothes-to-newborns/articleshow/74998448.cms|title=Popees baby care|date=6 April 2020|access-date=16 August 2020|website=Times of India|last=TNN}}&lt;/ref&gt;

=== કૃષિ ===
[[File:Kcaet.JPG|thumb|થાવનુર ખાતે કેલપ્પાજી કોલેજ ઓફ એગ્રીકલ્ચરલ એન્જિનિયરિંગ એન્ડ ટેકનોલોજી (KCAET) ની સ્થાપના ૧૯૬૩ માં થઈ, જે રાજ્યની એકમાત્ર એગ્રીકલ્ચરલ એન્જિનિયરિંગ સંસ્થા છે.]]
[[File:Agricultural Research Station, Anakkayam - 1.jpg|left|thumb|કૃષિ સંશોધન મથક, અનક્કયમ]]
[[File:Edappal malappuram(district) kerala infia.jpg|thumbnail|એડપ્પલ ખાતે એક મેદાન]]

નાળિયેર, ખજૂર અને ડાંગર મુખ્યત્વે મલપ્પુરમ કિનારે જોવા મળે છે. કાજુ, નાળિયેર અને ટેપીઓકા ઉબડખાબડ મેદાનોમાં જોવા મળે છે. રબર, કાજુ, મરી અને નાળિયેર એ ચાલિયાર નદીના તટપ્રદેશમાં જોવા મળતી મહત્વપૂર્ણ વનસ્પતિ છે. નીલંબુર ખીણમાં વિવિધ પ્રકારની પ્રજાતિઓની ખેતી થાય છે. સાગ મુખ્યત્વે આ પ્રદેશમાં જોવા મળે છે. પેરિન્થલમન્ના ઉબડખાબડ ઊંચા પ્રદેશોમાં નાળિયેર, ખજૂરનાં વૃક્ષો, મરી, રબર અને કાજુની ખેતી થાય છે. આ પ્રદેશમાં કાદલુંડી નદીનું પાણી વહે છે. સામાન્ય પાક ઉપરાંત, કેરી, ફણગાવેલા ફળ, કેળા વગેરે જેવી પ્રજાતિઓની પણ ખેતી કરવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;geographymalappuram&quot;/&gt; જિલ્લાની સામાન્ય ડુંગરાળ પ્રકૃતિ ટેરેસ ખેતીને ટેકો આપે છે. ત્રિસુર-પોન્નાની કોલે વેટલેન્ડ્સનો એક ભાગ જિલ્લાના પોન્નાની તાલુકામાં આવેલો છે, જે ડાંગરની ખૂબ ઉત્પાદક ખેતી માટે અનુકૂળ છે.

૨૦૧૬-૧૭ ના આંકડા મુજબ, કુલ પાક વિસ્તાર ૨૩૭,૮૬૦ હેક્ટર હતો, જ્યારે ચોખ્ખો પાક વિસ્તાર ૧૭૩,૧૭૮ હેક્ટર હતો. જિલ્લાની પાકની તીવ્રતા ૧૩૭ હેક્ટર છે. ૨૦૧૬-૧૭ માં સૌથી વધુ ઉત્પાદન થયેલ અસંખ્ય પાક ટેપીઓકા (૧૮૫,૮૮૦ મેટ્રિક ટન), ત્યારબાદ કેળા (૫૮,૫૬૪ મેટ્રિક ટન) અને રબર (૪૦,૦૦૦ મેટ્રિક ટન) હતો. ૨૦૧૬-૧૭ માં ૮૭૮ મિલિયન નારિયેળ અને ૧.૯ કરોડ જેકફ્રૂટનું ઉત્પાદન થયું હતું. જોકે, નારિયેળ (૧૦૨,૮૩૬ હેક્ટર), ત્યારબાદ રબર (૪૨,૭૭૦ હેક્ટર) અને સોપારી (૧૮,૩૭૯ હેક્ટર) ની ખેતી માટે જમીનનો ઉપયોગ મહત્તમ હતો.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ecostat.kerala.gov.in/index.php/agri-state-mlp |website=ecostat.kerala.gov.in |title=Agriculture in Malappuram |access-date=20 June 2020 |archive-date=1 જુલાઈ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200701171416/http://www.ecostat.kerala.gov.in/index.php/agri-state-mlp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; અનાક્કયમ ખાતે એક કૃષિ સંશોધન મથક કાર્યરત છે. મુંડેરી ખાતે સીડ ગાર્ડન કોમ્પ્લેક્સ, એશિયાના સૌથી મોટા ખેતરોમાંનું એક હોવાનું કહેવાય છે. રાજ્ય બીજ ફાર્મ ચોકડ, થાવનુર અને અનાક્કયમ ખાતે છે. ચુંગાથરા ખાતે એક જિલ્લા કૃષિ ફાર્મ અને પરપ્પનંગડી ખાતે એક નારિયેળ નર્સરી કાર્યરત છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fibkerala.gov.in/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=409&amp;Itemid=156|title=Important farms in Malappuram|access-date=28 August 2020|website=Farm Information Bureau, Kerala}}&lt;/ref&gt; થાવનુર ખાતે KCAET રાજ્યની એકમાત્ર કૃષિ ઇજનેરી સંસ્થા છે.&lt;ref name=kcaet&gt;{{Cite web|url=http://www.kau.in/kcaet-tavanur|title=Kelappaji College of Agricultural Engineering &amp; Technology, Tavanur &amp;#124; Kerala Agricultural University|website=kau.in|access-date=30 June 2020}}&lt;/ref&gt;

== સ્વાસ્થ્ય સુવિધાઓ ==
[[File:Kottakkal Arya Vaidya Sala OP Block.jpg|left|thumb|કોટ્ટક્કલ આર્ય વૈદ્ય શાળા]]
[[File:പൊന്നാനി 1z .jpg|thumbnail|સરકારી મહિલા અને બાળ હોસ્પિટલ, પોન્નાની]]

મલપ્પુરમ જિલ્લામાં એલોપેથી (આધુનિક તબીબી વિજ્ઞાન), આયુર્વેદ અને હોમિયોપેથી સારવાર પદ્ધતિઓ ઉપલબ્ધ છે. એલોપેથી ક્ષેત્રે કેરળ સરકાર હેઠળ ૧ જનરલ હોસ્પિટલ, ૩ જિલ્લા હોસ્પિટલો અને ૬ તાલુકા હોસ્પિટલો કાર્યરત છે. ૨૦૧૩માં સ્થાપિત સરકારી મેડિકલ કોલેજ, મંજેરી, જિલ્લાની સર્વોચ્ચ મેડિકલ કોલેજ છે.&lt;ref&gt;{{cite news |title=A new government medical college in Kerala after 31 years |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/a-new-government-medical-college-in-kerala-after-31-years/article5082996.ece |newspaper=The Hindu |date=2 September 2013 |access-date=13 September 2021 }}&lt;/ref&gt; તિરુર, પેરિન્થલમન્ના અને નિલંબુર ખાતે ત્રણ સરકારી જિલ્લા હોસ્પિટલો છે.&lt;ref name=&quot;Malappuram-Public Hospitals – sha&quot;&gt;{{Cite web |title=Malappuram-Public Hospitals – sha |url=https://sha.kerala.gov.in/?page_id=530&amp;lang=en |access-date=2025-12-28 |website=sha.kerala.gov.in}}&lt;/ref&gt; મલપ્પુરમ, કોન્ડોટ્ટી, વાંડૂર, અરીકોડ, પોન્નાની અને તિરુરંગડી ખાતે છ સરકારી તાલુકા હોસ્પિટલો છે, સાથે પોન્નાની ખાતે સરકારી મહિલા અને બાળકોની હોસ્પિટલ અને એડાવન્ના ખાતે સીથીહાજી કેન્સર શોધ અને સારવાર કેન્દ્ર છે.&lt;ref name=&quot;Malappuram-Public Hospitals – sha&quot;/&gt;

જાહેર ક્ષેત્ર હેઠળ સ્થાનિક આરોગ્ય કેન્દ્રોનું એક મોટું નેટવર્ક કાર્યરત છે. તેમાં ૬૬ પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્રો (PHC), ૨૦ ચોવીસ કલાક કાર્યરત પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્રો, ૨૦ સામુહિક આરોગ્ય કેન્દ્રો (CHC) અને ૨ ક્ષય રોગ નિવારણ કેન્દ્રો (TBC) નો સમાવેશ થાય છે. આ ઉપરાંત ૫ મુખ્ય જાહેર આરોગ્ય કેન્દ્રો, ૭૭ લઘુ જાહેર આરોગ્ય કેન્દ્રો અને ૫૬૫ સબ-સેન્ટરો આવેલા છે. જાહેર ક્ષેત્ર હેઠળ ૩ રક્તપિત્ત નિયંત્રણ યુનિટ અને ૨ ફાઇલેરિયા (હાથીપગો) નિયંત્રણ યુનિટ પણ કાર્યરત છે. સરકારી હોસ્પિટલોમાં કુલ પથારીઓની ક્ષમતા ૧,૫૦૦ ની છે. આ સિવાય એલોપેથી ક્ષેત્રે સુપર-સ્પેશિયાલિટી સુવિધાઓ ધરાવતી ઘણી ખાનગી હોસ્પિટલો પણ જિલ્લામાં આવેલી છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url = http://www.ecostat.kerala.gov.in/index.php/health-state-mlp |website = ecostat.kerala.gov.in |title = Healthcare in Malappuram |access-date = 20 June 2020 |archive-date = 28 ડિસેમ્બર 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20191228215258/http://www.ecostat.kerala.gov.in/index.php/health-state-mlp |url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Malappuramhealthcare&quot;&gt;{{cite web |url = https://malappuram.nic.in/health/ |website = malappuram.nic.in |title = Healthcare in Malappuram |access-date = 20 June 2020}}&lt;/ref&gt;

મલપ્પુરમ જિલ્લામાં પેરિન્થલમન્ના નજીક આવેલા પુલમન્થોલ ખાતે અષ્ટવૈદ્ય તબીબોની 'પુલમન્થોલ મુસ' પરંપરા દ્વારા પરંપરાગત આયુર્વેદિક ચિકિત્સા પદ્ધતિની મજબૂત ઉપસ્થિતિ છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.pulamantholemoosshospital.com |title=Ashtavaidyan Pulamanthole Mooss Ayurveda Hospital |website=pulamantholemoosshospital.com |access-date=13 May 2026}}&lt;/ref&gt;

કોટ્ટક્કલ નજીક પોટ્ટિપારા ખાતે માનસિક રોગો માટેની સરકારી આયુર્વેદિક સંશોધન સંસ્થા કેરળની એકમાત્ર સરકારી આયુર્વેદિક માનસિક હોસ્પિટલ છે. સમગ્ર દેશમાં જાહેર ક્ષેત્ર હેઠળ સ્થપાયેલી આ પ્રકારની પ્રથમ સંસ્થા પણ છે. આ ઉપરાંત, વિશ્વવિખ્યાત આયુર્વેદિક ચિકિત્સા કેન્દ્ર 'આર્ય વૈદ્ય શાળા' પણ કોટ્ટક્કલ ખાતે આવેલું છે. સરકારી ક્ષેત્ર હેઠળ, જિલ્લા કક્ષાની સરકારી આયુર્વેદિક હોસ્પિટલ એડારિકોડે ખાતે કાર્યરત છે. આ સિવાય મંજેરી, વેલીમુક્કુ, પેરિન્થલમન્ના, મલપ્પુરમ, વેંગરા, કલ્પકાંચેરી, થિરૂવલી અને ચેલમ્બરા ખાતે પણ સરકારી આયુર્વેદિક હોસ્પિટલો આવેલી છે.&lt;ref name =&quot;Malappuramhealthcare&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://homoeopathy.kerala.gov.in/2018/04/28/malappuram-01/#1525080050368-2f4492de-835c |website=homoeopathy.kerala.gov.in |title=Homeopathy in Malappuram |access-date=13 July 2020 |archive-date=13 જુલાઈ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200713100512/http://homoeopathy.kerala.gov.in/2018/04/28/malappuram-01/#1525080050368-2f4492de-835c |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ઘણી હોસ્પિટલો ખાનગી ક્ષેત્ર હેઠળ કામ કરે છે.

== શિક્ષણ ==
[[File:MESCE Kuttippuram.jpg|thumbnail|MESCE Kuttippuram, the first self-financing engineering college in Kerala]]

૧૪મી અને ૧૬મી સદી વચ્ચેના સમયગાળા દરમિયાન 'કેરળ સ્કૂલ ઓફ એસ્ટ્રોનોમી એન્ડ મેથેમેટિક્સ' નો વિકાસ થયો હતો. ખગોળશાસ્ત્રીય સમસ્યાઓ અને ગણતરીઓના ઉકેલ શોધવાના પ્રયાસોમાં, આ મંડળના વિદ્વાનોએ ત્રિકોણમિતિ વિધેયોના શ્રેણી વિસ્તરણ સહિત ગણિત વિજ્ઞાનની અનેક મહત્વપૂર્ણ વિભાવનાઓની સ્વતંત્ર રીતે શોધ કરી હતી.&lt;ref name=&quot;roy&quot;&gt;{{cite journal |last=Roy |first=Ranjan |year=1990 |title=Discovery of the Series Formula for π by Leibniz, Gregory, and Nilakantha |journal=Mathematics Magazine |volume=63 |issue=5 |pages=291–306 |doi=10.2307/2690896 |jstor=2690896}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pingree 1992 554–563&quot;&gt;{{Citation |last=Pingree |first=David |title=Hellenophilia versus the History of Science |year=1992 |journal=Isis |volume=83 |issue=4 |pages=554–563 |jstor=234257 |doi=10.1086/356288 }}&lt;/ref&gt; કેરળ ખગોળશાસ્ત્ર અને ગણિતશાસ્ત્રની આ વિશ્વવિખ્યાત પરંપરાનું મુખ્ય કેન્દ્ર વેટ્ટથુનાડુ (હાલનો તિરુર પ્રદેશ) ખાતે આવેલું હતું.&lt;ref name=&quot;roy&quot;/&gt;

વર્ષ ૨૦૧૯-૨૦ ના શાળાકીય આંકડાઓ અનુસાર, મલપ્પુરમ જિલ્લો કેરળમાં સૌથી વધુ શાળાઓ ધરાવે છે. જિલ્લામાં ૮૯૮ નિમ્ન પ્રાથમિક શાળાઓ,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/publicView/districtwise/LP |website=sametham.kite.kerala.gov.in |title=LP schools in Malappuram |access-date=17 April 2020 }}&lt;/ref&gt; ૩૬૩ ઉચ્ચ પ્રાથમિક શાળાઓ,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/publicView/districtwise/UP |website=sametham.kite.kerala.gov.in |title=UP schools in Malappuram |access-date=17 April 2020 }}&lt;/ref&gt; ૩૫૫ ઉચ્ચ શાળાઓ,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/publicView/districtwise/HS |website=sametham.kite.kerala.gov.in |title=High schools in Malappuram |access-date=17 April 2020 }}&lt;/ref&gt; ૨૪૮ ઉચ્ચ માધ્યમિક શાળાઓ,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/publicView/schoolconsolidationhse |website=sametham.kite.kerala.gov.in |title=HSE schools in Malappuram |access-date=17 April 2020 }}&lt;/ref&gt; અને ૨૭ વ્યાવસાયિક ઉચ્ચ માધ્યમિક શાળાઓ&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/publicView/schoolconsolidationvhse |website=sametham.kite.kerala.gov.in |title=VHSE schools in Malappuram |access-date=17 April 2020 }}&lt;/ref&gt; છે. તેથી, જિલ્લામાં ૧૬૨૦ શાળાઓ છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/search/districtWiseSchools/10 |website=sametham.kite.kerala.gov.in |title=Schools in Malappuram |access-date=17 April 2020}}&lt;/ref&gt; આ ઉપરાંત, ૧૨૦ CBSE શાળાઓ અને ૩ ICSE શાળાઓ છે.

કેરળ સરકાર દ્વારા માન્યતા પ્રાપ્ત ૫૫૪ સરકારી શાળાઓ, ૮૧૦ ગ્રાન્ટેડ શાળાઓ અને ૧ બિન-સહાયિત (નોન ગ્રાન્ટેડ) શાળાનું ડિજિટલાઇઝેશન કરવામાં આવ્યું છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/hitech/hitech_reports/advanced_search |website=sametham.kite.kerala.gov.in |title=Hi-tech schools in Malappuram |access-date=17 April 2020 |archive-date=2 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602221916/https://sametham.kite.kerala.gov.in/hitech/hitech_reports/advanced_search |url-status=live }}&lt;/ref&gt; શૈક્ષણિક વર્ષ ૨૦૧૯–૨૦ માં, કેરળ સરકાર દ્વારા માન્યતા પ્રાપ્ત શાળાઓમાં અભ્યાસ કરતા વિદ્યાર્થીઓની કુલ સંખ્યા ૭,૩૯,૯૬૬ હતી.&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://sametham.kite.kerala.gov.in/welcome/sixthWorkingdayD2019|website= sametham.kite.kerala.gov.in|title= Strength of schools in Malappuram|access-date= 17 April 2020}}&lt;/ref&gt;

આ જિલ્લો રાજ્યના ઉચ્ચ શિક્ષણ ક્ષેત્રમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. રાજ્યની બે મુખ્ય યુનિવર્સિટીઓ આ જિલ્લામાં આવેલી છે - કાલિકટ યુનિવર્સિટી જે ૧૯૬૮ માં કેરળમાં દ્વિતીય યુનિવર્સિટી તરીકે સ્થાપિત થઈ હતી,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.uoc.ac.in/ |website=uoc.ac.in |title=The University of Calicut |access-date=28 November 2019 }}&lt;/ref&gt; અને થુનચથ એઝુથાચન મલયાલમ યુનિવર્સિટી જે તિરુરમાં કેન્દ્રિત છે જેની સ્થાપના ૨૦૧૨માં કરવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://malayalamuniversity.edu.in/en/ |website=malayalamuniversity.edu.in |title=Malayalam University |access-date=28 November 2019 }}&lt;/ref&gt; ​​અલીગઢ મુસ્લિમ યુનિવર્સિટી (એએમયુ) ના ત્રણ ઓફ-કેમ્પસ કેન્દ્રોમાંથી એક, એએમયુ મલપ્પુરમ, ચેરુકારામાં સ્થિત છે, જેની સ્થાપના ૨૦૧૦ માં કરવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.amu.ac.in/malappuram/ |website= amu.ac.in |title= Aligarh Muslim University Malappuram Off-centre |access-date= 28 November 2019 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Universities in Malappuram district |url=https://www.malappuramtourism.org/institutions.php |website=malappuramtourism.org |access-date=13 September 2021 |archive-date=5 માર્ચ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200305125423/https://www.malappuramtourism.org/institutions.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; અંગ્રેજી અને વિદેશી ભાષાઓ યુનિવર્સિટીનું ઓફ-કેમ્પસ પનક્કડમાં કાર્યરત છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/Eflu-to-start-courses-in-Malappuram-campus-on-January-31/articleshow/28958910.cms |website=The Times of India |title=Eflu to start courses in Malappuram campus on January-31 |date=17 January 2014 |access-date=24 June 2020 }}&lt;/ref&gt; આ જિલ્લો થાવનુરમાં કેરળ કૃષિ યુનિવર્સિટીનું પેટાકેન્દ્ર અને તિરુનવાયામાં શ્રી શંકરાચાર્ય સંસ્કૃત યુનિવર્સિટીનું પેટાકેન્દ્ર પણ ધરાવે છે. દારુલ હુડા ઇસ્લામિક યુનિવર્સિટીનું મુખ્ય મથક તિરુરંગદીના ચેમ્મદ ખાતે છે. મલપ્પુરમ ખાતે INKEL ગ્રીન્સ ઔદ્યોગિક ક્ષેત્ર સાથે શૈક્ષણિક ક્ષેત્ર પૂરું પાડે છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Inkel Greens beckons firms to Malappuram|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/inkel-greens-beckons-firms-to-malappuram/article8784293.ece|date=28 June 2016|access-date=6 October 2020|work=The Hindu Businessline}}&lt;/ref&gt; મંજેરી ખાતે એરનાડ નોલેજ સિટી રાજ્યમાં તેના પ્રકારનો પ્રથમ પ્રોજેક્ટ છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ekc.edu.in/about|title=Eranad knowledge city|access-date=4 November 2020|website=eku.edu.in|archive-date=4 જૂન 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200604171424/http://www.ekc.edu.in/about|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ઉપરાંત, મલપ્પુરમ ભારતનો પ્રથમ ઇ-સાક્ષર જિલ્લો છે.&lt;ref&gt;Past, present and future of research in the information society by Wesley Shrum p.233&lt;/ref&gt;

== સંસ્કૃતિ ==
[[File:Thunchan Smarakam1.jpg|thumb|કોન્ડોટી ખાતે મહા કવિ મોયિનકુટ્ટી વૈદ્યર સ્મારક]]
[[File:Vaidyar.JPG|left|thumb|થુનચાથ્થુ એઝુથાચનની યાદમાં તિરુર ખાતે થુંચન સ્મારકમ]]

મલયાલમ મૂળાક્ષરો સૌપ્રથમ તિરુરમાં જન્મેલા અને આધુનિક મલયાલમ ભાષાના પિતા તરીકે જાણીતા થુનચથ એઝુથાચન દ્વારા અપનાવવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; તિરુર મલયાલમ સંશોધન કેન્દ્રનું મુખ્ય મથક છે. મપિલા પટ્ટુના સૌથી પ્રસિદ્ધ કવિ મોઇનકુટ્ટી વૈદ્યરનો જન્મ કોન્ડોટ્ટીમાં થયો હતો. તેઓ મપિલા ગીતોના મહાકવિઓ પૈકીના એક તરીકે ગણવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;


થુનચથ એઝુથાચન અને મોયીનકુટ્ટી વૈદ્યર ઉપરાંત અચ્યુત પિશારડી, આલમકોડ લીલાક્રિષ્નન, એડસ્સેરી ગોવિંદન નાયર, કે. પી. રામાનુન્ની, કુટ્ટીક્રિષ્ના મરાર, કુટ્ટીપ્પુરમ કેશવન નાયર, મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી, એન. દામોદરન, નંદનાર, પૂંથાનમ નંબુદિરી, પુલિક્કોટ્ટિલ હૈદર, ઉરૂબ, વી. સી. બાલક્રિષ્ન પાનિકર, વલ્લથોલ ગોપાલ મેનન અને વલ્લથોલ નારાયણ મેનન જેવા મલયાલમ ભાષાના પ્રખ્યાત લેખકો આ જિલ્લાના વતની હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; એમ. ગોવિંદન, એમ. ટી. વાસુદેવન નાયર અને અક્કીથમ અચ્યુતન નંબુદિરી એ પોન્નાની ખાતે સ્થિત 'પોન્નાની કલારી' સાથે જોડાયેલા લેખકો હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ ઉપરાંત નલપટ નારાયણ મેનન, બાલમણિ અમ્મા, વી. ટી. ભટ્ટથિરીપાદ અને કમલા સુરેય્યા પણ તત્કાલીન પોન્નાની તાલુકાના વતની હતા.

જિલ્લાનો પુલામન્થોલે વિસ્તાર ઐતિહાસિક રીતે પુલામન્થોલે મુસ પરિવાર સાથે જોડાયેલો છે, જે કેરળમાં આયુર્વેદની પરંપરાગત પદ્ધતિ સાથે સંકળાયેલા અષ્ટવૈદ્ય વંશમાંથી આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/districts/malappuram/ |title=District of Malappuram |website=Kerala Tourism}}&lt;/ref&gt; મલપ્પુરમ રાજ્યમાં માપ્પિલા પાટ્ટુ સાહિત્યનું મુખ્ય કેન્દ્ર પણ હતું.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; મોયીનકુટ્ટી વૈદ્યર અને પુલિક્કોટ્ટિલ હૈદર ઉપરાંત કુલાંગરા વીટ્ટિલ મોઇદુ મુસલિયાર (જેઓ ચક્કીરી શુજાયી તરીકે જાણીતા છે), ચક્કીરી મોઇદીનકુટ્ટી, મનક્કારાકથ કુન્હીકોયા, નલ્લાલમ બીરાન, કે. કે. મુહમ્મદ અબ્દુલ કરીમ, બાલક્રિષ્નન વલ્લીક્કુન્નૂ, પુંનાયુરકુલમ બાપુ, વેલિયાંકૌડ ઉમર કાસી વગેરે જેવા અનેક માપ્પિલા પાટ્ટુ કવિઓએ મલપ્પુરમને પોતાની કર્મભૂમિ તરીકે પસંદ કરી હતી.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

[[File:Tirur, Kerala.jpg|left|thumbnail|તિરુર નજીકનો ગ્રામ્ય વિસ્તાર]]

કેરળની શાસ્ત્રીય કલા સ્વરૂપ કથકલી અને આયુર્વેદમાં પણ જિલ્લાએ પોતાનું નોંધપાત્ર પ્રદાન આપ્યું છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; કોટ્ટક્કલ ખાતે વૈદ્યરત્નમ પી. એસ. વારિયર દ્વારા સ્થાપિત 'કોટ્ટક્કલ નાટ્ય સંગમ'માંથી આવતા કોટ્ટક્કલ ચંદ્રશેખરન, કોટ્ટક્કલ શિવરામન અને કોટ્ટક્કલ મધુ પ્રખ્યાત કથકલી કલાકારો છે. વર્તમાન તિરુરંગાડી, તિરુર અને પોન્નાની તાલુકાના કેટલાક ભાગો પર શાસન ધરાવતા વેટ્ટથુનાડના શાસકો કળા અને શિક્ષણના જાણીતા સંરક્ષકો હતા. વેટ્ટથુનાડના એક રાજાએ (શાસનકાળ: ૧૬૩૦-૧૬૪૦) કથકલી નૃત્ય શૈલીમાં નવા પ્રયોગો અને સુધારા કર્યા હોવાનું માનવામાં આવે છે, જે &quot;વેટ્ટથુ પરંપરા&quot; તરીકે ઓળખાવા લાગ્યા.&lt;ref&gt;Menon, A Sreedhara. ''A Survey of Kerala History.''  Kottayam: DC Books, 2007. Print&lt;/ref&gt; થુનચથ એઝુથાચન અને વલ્લથોલ નારાયણ મેનન પણ વેટ્ટથુનાડના જ વતની હતા. વલ્લથોલ નારાયણ મેનનને ચેરુથુરુથી ખાતે 'કેરળ કલામંડલમ'ની સ્થાપના કરીને આધુનિક સમયમાં કથકલીનો પુનરુદ્ધાર કરનાર પણ ગણવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

કથકલીના મુખ્ય પ્રશિક્ષક વાઝેનકાડા કંચુ નાયર અને સૌથી લોકપ્રિય કથકલી ગાયકો પૈકીના સંકરન એમ્બ્રાન્થિરી અને તિરુર નમ્બિસન પણ મલપ્પુરમના જ વતની હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આધુનિક કેરળમાં 'મોહિનીઅટ્ટમ' નૃત્યના પુનરુદ્ધારમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવનાર કલામંડલમ કલ્યાણીકુટ્ટી અમ્મા જિલ્લાના તિરુનાવાયાના વતની છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; ભારતીય શાસ્ત્રીય નૃત્યાંગના [[મૃણાલિની સારાભાઈ]] તત્કાલીન પોન્નાની તાલુકામાંથી આવતા હતા. કોટ્ટક્કલ ખાતે આવેલી આર્ય વૈદ્ય શાળા એ વિશ્વના સૌથી મોટા આયુર્વેદિક ઔષધીય નેટવર્કોમાંનું એક છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; પ્રથમ જાણીતા કેરળના ઇતિહાસકાર ઝૈનુદ્દીન મખ્દૂમ દ્વિતીય પણ આ જ જિલ્લાના વતની છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

[[File:Kottakkal Bypass.jpg|thumbnail|કોટ્ટક્કલ, પ્રખ્યાત આર્ય વૈદ્ય શાળાનું કેન્દ્ર]]

કેરળ વર્મા વલિયા કોયી થમ્પુરાન ('કેરળ કાલિદાસન'), રાજા રાજા વર્મા ('કેરળ પાણિની') અને પ્રખ્યાત ચિત્રકાર [[રાજા રવિ વર્મા]] પરપ્પનાડ રાજપરિવારની વિવિધ શાખાઓમાંથી આવે છે, જેઓ પાછળથી પરપ્પનંગાડીથી હરિપાદ, ચંગનાસ્સેરી, માવેલીક્કારા અને કિલીમાનુર સ્થળાંતરિત થયા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Visakham thirunal.|date=2012|publisher=Duc|isbn=978-613-9-12064-2|location=[Place of publication not identified]|oclc=940373421}}&lt;/ref&gt; કેટલાક વિદ્વાનોના મતે, વેલુ થમ્પી દળવાના પૂર્વજો પણ પરપ્પનંગાડી નજીક આવેલા વલ્લીક્કુન્નૂના વતની હતા. &quot;ધ હિન્દુ&quot; દૈનિકના મુખ્ય સંપાદક (૧૮૯૮ થી ૧૯૦૫) અને &quot;ધ ઇન્ડિયન પેટ્રિઅટ&quot; ના સ્થાપક મુખ્ય સંપાદક દીવાન બહાદુર સી. કરુણાકર મેનન (૧૮૬૩–૧૯૨૨) પણ પરપ્પનંગાડીના જ હતા.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/somemadrasleader00allauoft|title=Some Madras Leaders|date=1922|publisher=Allahabad Printed at Standard Press}}&lt;/ref&gt;

ઓ. ચંદુ મેનન જ્યારે પરપ્પનંગાડી મુનસિફ કોર્ટમાં જજ તરીકે ફરજ બજાવતા હતા, ત્યારે તેમણે તેમની નવલકથાઓ 'ઇન્દુલેખા' અને 'શારદા' લખી હતી. 'ઇન્દુલેખા' એ મલયાલમ ભાષામાં લખાયેલી પ્રથમ મુખ્ય નવલકથા પણ છે. 'માતૃભૂમિ' દૈનિકના સ્થાપક કે. માધવન નાયર મલપ્પુરમના વતની છે. પોન્નાની વિસ્તાર એ 'કેરળ ગાંધી' તરીકે જાણીતા કે. કેલપ્પન, એ. વી. કુટ્ટીમાલુ અમ્મા, મોહમ્મદ અબ્દુર રહેમાન અને અન્ય કેટલાક સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓની કાર્યભૂમિ હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; પોન્નાની તાલુકાના અન્ય સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓમાં લક્ષ્મી સહગલ, વી. ટી. ભટ્ટથિરીપાદ અને અમ્મુ સ્વામીનાથનનો સમાવેશ થાય છે. મહાત્મા ગાંધી, જવાહરલાલ નેહરુ અને લાલ બહાદુર શાસ્ત્રીના અસ્થિઓ કેરળમાં ભરતપુઝા નદીના કિનારે આવેલા તિરુનાવાયા ખાતે વિસર્જિત કરવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;askh&quot;&gt;{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |title=A Survey of Kerala History |year=2007 |publisher=DC Books |location=Kottayam |isbn=9788126415786 |edition=2007 |url=https://dcbookstore.com/books/a-survey-of-kerala-history |access-date=26 July 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; મહાત્મા ગાંધીની આત્મકથાનો મલયાલમમાં અનુવાદ કરનાર કે. માધવનાર પણ મલપ્પુરમના જ વતની હતા.

પ્રાચીન કાળથી જ વિદેશી દેશો સાથે પોન્નાનીના વ્યાપારી સંબંધોએ સાંસ્કૃતિક આદાન-પ્રદાનનો માર્ગ મોકળો કર્યો હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ માર્ગે જ પારસી-અરબી કળા સ્વરૂપો અને ઉત્તર ભારતીય સંસ્કૃતિ પોન્નાની સુધી પહોંચી હતી. ભાષા પર પણ તેની સ્પષ્ટ અસર જોવા મળી હતી, જેના પરિણામે અરબી-મલયાલમ જેવી મિશ્ર ભાષાનો જન્મ થયો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ મિશ્ર ભાષામાં અનેક કવિતાઓ પણ લખવામાં આવી છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; સાંસ્કૃતિક આદાન-પ્રદાનના ભાગરૂપે અહીં આવેલા હિન્દુસ્તાની સંગીતના કવ્વાલી અને ગઝલ આજે પણ પોન્નાનીમાં ખૂબ જ લોકપ્રિય છે અને સમૃદ્ધ થઈ રહ્યા છે. ઈ. કે. અબૂબકર, માઈન અને ખલીલ ભાઈ (ખલીલ રહમાન) પોન્નાનીના કેટલાક પ્રખ્યાત કવ્વાલી ગાયકો છે.

[[File:Nila Nadhi.jpg|left|thumbnail|થિરુનાવયા, મધ્યયુગીન મામંકમ ઉત્સવની બેઠક]]

અથવાનાડ એ આઝવંચેરી થમ્પ્રાક્કલ નું મુખ્ય મથક હતું, જેમને કેરળના નંબુદિરી બ્રાહ્મણોના સર્વોચ્ચ ધાર્મિક વડા માનવામાં આવતા હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; પલક્કડના રાજાઓનું મૂળ મુખ્ય મથક પણ અથવાનાડ ખાતે જ હતું.&lt;ref name=&quot;mnn&quot;/&gt; તિરુર, પેરિન્થલમન્ના અને પોન્નાની તાલુકાઓમાં અનેક ખાનદાન અને પ્રભાવશાળી 'નંબુદિરી મના' (પરંપરાગત બ્રાહ્મણ ગૃહો) આવેલા છે. મધ્યયુગીન 'મામંકમ ઉત્સવ' નું મુખ્ય મથક તિરુનાવાયા પણ આ જ જિલ્લામાં આવેલું છે. કોચિન સામ્રાજ્યનું પૈતૃક મુખ્ય મથક 'પેરુમ્બડપ્પુ' અને કાલિકટના ઝામોરિન નું પૈતૃક મુખ્ય મથક 'નેડિયિરુપ્પુ' પણ આ જિલ્લામાં જ આવેલા છે.

કુંહાલી મરક્કારને પોન્નાની, તાનુર અને પરપ્પનંગાડીના બંદર શહેરો સાથે ઘનિષ્ઠ સંબંધો હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; ૧૬મી સદીમાં જ્યારે કોચિન મલબાર કિનારે એક અગ્રણી સત્તા બન્યું, ત્યારે કોચિન સામ્રાજ્યના કેટલાક રાજાઓને સામાન્ય રીતે તાનુર સામ્રાજ્યના રાજપરિવારમાંથી દત્તક લેવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;mnn&quot;/&gt; ત્રાવણકોરની રાણીઓના મોટાભાગના રાજપુરુષો (જીવનસાથીઓ) ની પસંદગી સામાન્ય રીતે પરપ્પનાડ રાજપરિવારમાંથી જ કરવામાં આવતી હતી. કેરળના પ્રથમ મુખ્યમંત્રી ઈ. એમ. એસ. નંબુદિરીપાદ આ જિલ્લાના પેરિન્થલમન્નાના વતની છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; મધ્યયુગીન વલ્લુવાનાડ સામ્રાજ્યના શાસક પરિવારોની બેઠકો એવા અંગડીપુરમ અને મનકાડા, પેરિન્થલમન્નાની બિલકુલ નજીક આવેલા છે.

મધ્યયુગીન સમયગાળા દરમિયાન, આ જિલ્લો વૈદિક તેમજ ઇસ્લામિક અભ્યાસનું મુખ્ય કેન્દ્ર હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; એવું માનવામાં આવે છે કે મલિક દીનારે પોન્નાનીના બંદર શહેરની મુલાકાત લીધી હતી.&lt;ref name=&quot;mnn&quot;/&gt; પોન્નાની સ્થિત વલિયા જુમા મસ્જિદ મધ્યયુગ દરમિયાન એશિયામાં ઇસ્લામિક અભ્યાસના સૌથી મોટા કેન્દ્રોમાંનું એક હતું. 'કેરળ સ્કૂલ ઓફ એસ્ટ્રોનોમી એન્ડ મેથેમેટિક્સ' (કેરળ ખગોળશાસ્ત્ર અને ગણિત પરંપરા) ના મુખ્ય સભ્યો એવા પરમેશ્વર, નીલકંઠ સોમયાજી, જ્યેષ્ઠદેવ, અચ્યુત પિશારડી અને મેલપથુર નારાયણ ભટ્ટથિરી તિરુર વિસ્તારના વતની હતા.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; અરબી મલયાલમ લિપિ, જે 'પોન્નાની લિપિ' તરીકે પણ ઓળખાય છે, તેનો જન્મ ૧૬મી સદીના ઉત્તરાર્ધ અને ૧૭મી સદીની શરૂઆતમાં થયો હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ લિપિનો છેલ્લા કેટલાક દાયકાઓ/સદીઓ દરમિયાન જિલ્લામાં વ્યાપક પ્રમાણમાં ઉપયોગ થતો હતો.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

આ જિલ્લાના પ્રખ્યાત નાટકકારો અને કલાકારોમાં કે. ટી. મોહમ્મદ, નીલાંબુર બાલન, નીલાંબુર આઇશા, આદિલ ઇબ્રાહિમ, અનીશ જી. મેનન, અપર્ણા નાયર, બેબી અનિકા, ધનિશ કાર્તિક, હેમંત મેનન, રશિન રહમાન, રવિ વલ્લથોલ, સંગીતા માધવન નાયર, શ્વેતા મેનન, સૂરજ તેલક્કડ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. મલયાલમ ફિલ્મ ઉદ્યોગના બે જાણીતા અભિનેતાઓ અને પાર્શ્વ ગાયક - પૃથ્વીરાજ સુકુમારન અને ઇન્દ્રજીત સુકુમારનના પિતા સુકુમારન પણ આ જ જિલ્લાના વતની હતા.

કૃષ્ણચંદ્રન, પાર્વતી જયદેવન, શહબાઝ અમાન, સિતારા કૃષ્ણકુમાર, સુદીપ પાલાનાડ અને ઉન્ની મેનન જેવા પ્લેબેક સિંગર્સ (પાર્શ્વ ગાયકો) પણ આ જિલ્લામાંથી આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; આ ઉપરાંત જિલ્લાએ અનેક જાણીતા ફિલ્મ ઉત્પાદકો, ગીતકારો, સિનેમેટોગ્રાફર્સ અને દિગ્દર્શકો પણ આપ્યા છે; જેમાં આર્યદન શૌકત, દીપુ પ્રદીપ, હરિ નાયર, ઇકબાલ કુટ્ટીપ્પુરમ, મનકાડા રવિ વર્મા, મુહમ્મદ મુસ્તફા, મુહસિન પરારી, રાજીવ નાયર, સલામ બાપ્પુ, શાનવાસ કે. બાવાકુટ્ટી, શાનવાસ નારાણીપ્પુઝા, ટી. એ. રઝાક, ટી. એ. શાહિદ, વિનય ગોવિંદ અને ઝકરિયા મોહમ્મદનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

જિલ્લાના સૌથી નોંધપાત્ર ચિત્રકારોમાં આર્ટિસ્ટ નંબૂથિરી, કે. સી. એસ. પાનિકર અને ટી. કે. પદ્મિની મુખ્ય છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; અન્ય એક ચિત્રકાર અક્કીથમ નારાયણન કુમારનેલ્લુરના વતની હતા. કેરળના સૌથી જાણીતા ઇતિહાસકારોમાંના એક એમ. જી. એસ. નારાયણન પણ અહીંથી જ આવે છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt; જિલ્લાના સામાજિક સુધારકોમાં વેલિયાંકૌડ ઉમર કાસી (૧૭૫૭–૧૮૫૨), ચલીલકથ કુન્હહમદ હાજી, ઈ. મોઈદુ મૌલવી અને સૈયદ સનાઉલ્લાહ મક્તિ તંગલ (૧૮૪૭–૧૯૧૨) નો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;mal&quot;/&gt;

== સંદર્ભો ==
{{Reflist}}

[[શ્રેણી:કેરળ]]

{{કેરળના જિલ્લાઓ}}</text>
      <sha1>epo72ys7lnbpf9kw20kqgyic1z7etvp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ચિમેર</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10093</id>
    <revision>
      <id>904395</id>
      <parentid>736728</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T10:18:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-45317-96</username>
        <id>88706</id>
      </contributor>
      <comment>કડીઓ ઉમેરી</comment>
      <origin>904395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2785" sha1="mg8fkynnq0n1pi22kwrph060w1nxy5b" xml:space="preserve">{{Infobox Indian jurisdiction
| type               = ગામ
| native_name        = ચિમેર
| state_name         = ગુજરાત
| district           = તાપી
| taluk_names             = સોનગઢ
| latd = 21.166359 
| longd= 73.564505
| area_total         = 
| altitude           = 
| population_total   = 
| population_as_of   = 
| population_density = 
| leader_title_1     = 
| leader_name_1      = [[દક્ષિણ ગુજરાત નો સૌથી ઊંચો ચિમેર ધોધ છે.જેની ઊંચાઈ ૩૨૭ ફૂટ ઊંચો છે(૧૦૦) મીટર જેટલો  ઊંચો છે.]] [[મેઈન રોડ પર થી ડાયરેક્ટ ધોધ પર જોવાનો પાકા રસ્તા ની સગવડ છે.]]
| leader_title_2     = 
| leader_name_2      = 
| footnotes          = 
| blank_title_1           = સગવડો
| blank_value_1           = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], 
દૂધની ડેરી
| blank_title_2           = મુખ્ય વ્યવસાય
| blank_value_2           = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]]
| blank_title_3           = 
| blank_value_3           = 
| blank_title_4           = 
| blank_value_4           = 
}}'''ચિમેર''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત|ગુજરાત રાજ્ય]]ના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા [[તાપી જિલ્લો|તાપી જિલ્લા]]ના કુલ ૭ (સાત) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા [[સોનગઢ  તાલુકો|સોનગઢ તાલુકા]]નું ગામ છે. ચિમેર ગામમાં ખાસ કરીને [[આદિવાસી]] લોકો વસે છે.  ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[આંગણવાડી]],  [[પંચાયતઘર]], દુધની ડેરી વગેરે સવલતો પ્રાપ્ય છે. ગામના લોકો વ્યવસાયમાં મુખ્યત્વે [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]] જેવાં કાર્યો કરે છે.

આ ગામ તાલુકા મથક સોનગઢથી [[ઓટા (સોનગઢ)|ઓટા]] જતા રાજ્ય ધોરી માર્ગ પર સોનગઢથી આશરે ૩૨ કિલોમીટર જેટલા અંતરે આવેલ છે.

{{stub}}


[[શ્રેણી:સોનગઢ તાલુકો]]</text>
      <sha1>mg8fkynnq0n1pi22kwrph060w1nxy5b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ગુજરાતી ભાષા</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13876</id>
    <revision>
      <id>904365</id>
      <parentid>902695</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T12:39:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-45352-23</username>
        <id>88690</id>
      </contributor>
      <comment>/* બાહ્ય કડીઓ */</comment>
      <origin>904365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19919" sha1="9jcu6splujzxpx2hu2ujrhczfiq65kh" xml:space="preserve">{{cleanup}}
{{Infobox language
| name = ગુજરાતી
| altname = 
| nativename = ગુજરાતી
| pronunciation = 
| states = [[ગુજરાત]] અને [[પાકિસ્તાન]]
| image = Gujarati Script Sample.svg
| imagecaption = {{longitem|ગુજરાતી લિપિમાં &quot;ગુજરાતી&quot;}}
| region = [[ગુજરાત]], [[ભારત]]
| ethnicity = [[ગુજરાતી]]
| speakers = ૫.૦૩ કરોડ&lt;ref name=&quot;2001census&quot;&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Indiaspeak-English-is-our-2nd-language/articleshow/5680962.cms|title=Indiaspeak: English is our 2nd language - Times of India|publisher=}}&lt;/ref&gt;
| date = ૨૦૦૧
| speakers2 = L1: ૪.૬૧ કરોડ&lt;ref name=&quot;1971-2001&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Language/Statement5.aspx|title=Census of India: Comparative speaker's strength of Scheduled Languages-1971, 1981, 1991 and 2001|first=|last=ORGI|publisher=}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;L2, L3: ૪૨ લાખ&lt;ref&gt;As per the 2001 Census. 46.1 million native speakers subtracted from 50.3 million total speakers.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2001census&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;1971-2001&quot;/&gt;
| familycolor = ઇન્ડો-યુરોપિયન
| fam2 = ઇન્ડો-ઇરાનિયન
| fam3 = ઇન્ડો-આર્યન
| fam4 = પશ્ચિમ ઇન્ડો-આર્યન&lt;ref&gt;[http://homepages.fh-giessen.de/kausen/klassifikationen/Indogermanisch.doc Ernst Kausen, 2006. ''Die Klassifikation der indogermanischen Sprachen''] (Microsoft Word, 133 KB)&lt;/ref&gt;
| fam5 = ગુજરાતી ભાષાઓ
| ancestor = [[જૂની ગુજરાતી]]
| ancestor2 = મધ્યકાળની ગુજરાતી
| script = [[ગુજરાતી લિપિ]] (બ્રાહ્મિક લિપિઓ)&lt;br /&gt;[[ગુજરાતી બ્રેઇલ]]&lt;br /&gt;અરેબિક લિપિ&lt;br /&gt;[[દેવનાગરી]] (ઐતિહાસિક)
| nation = [[ગુજરાત]] ([[ભારત]])&lt;ref&gt;{{Harvnb|Dwyer|૧૯૯૫|p=૫}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;[[દમણ અને દીવ]] ([[ભારત]])&lt;br /&gt; [[દાદરા અને નગરહવેલી]] ([[ભારત]])
| iso1 = gu
| iso2 = guj
| iso3 = guj
| lingua = 59-AAF-h
| glotto = guja1252
| glottorefname = Gujarati
| map = Idioma guyaratí.png
| mapcaption = ભારતમાં ગુજરાતી ભાષીઓનું વિતરણ
| notice = Indicj
| notice2 = IPA
}}

'''ગુજરાતી''' ‍({{IPAc-en|ɡ|ʊ|dʒ|ə|ˈ|r|ɑː|t|i}}&lt;ref&gt;Laurie Bauer, 2007, ''The Linguistics Student’s Handbook'', Edinburgh&lt;/ref&gt;, રોમન લિપિમાં: ''Gujarātī'', ઉચ્ચાર: [ɡudʒəˈɾɑːtiː]) [[ભારત]] દેશના [[ગુજરાત]] રાજ્યની ઇન્ડો-આર્યન ભાષા છે અને મુખ્યત્વે ગુજરાતી લોકો દ્વારા બોલાય છે. તે બૃહદ ઇન્ડો-યુરોપિયન ભાષા કુટુંબનો ભાગ છે. ગુજરાતીનો ઉદ્ભવ જૂની ગુજરાતી ભાષા (આશરે ઇ.સ. ૧૧૦૦-૧૫૦૦)માંથી થયો છે. તે ગુજરાત રાજ્ય અને દીવ, દમણ અને દાદરા-નગર હવેલી કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોની અધિકૃત ભાષા છે.

૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી મુજબ, ભારતમાં વક્તાઓની સંખ્યા પ્રમાણે ગુજરાતી છઠ્ઠા ક્રમે સૌથી વધુ બોલાતી ભાષા છે. ૫.૫૬ કરોડ લોકો ગુજરાતી ભાષા બોલે છે, જે ભારતની વસ્તીના લગભગ ૪.૫% જેટલા થાય છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wwt-services.co.uk/translations/languages/gujarati-translation-216|title=Translation from Gujarati to English and from English to Gujarati – Translation Services|author=Sandra Küng|date=૬ જૂન ૨૦૧૩|work=wwt-services.co.uk|access-date=૨૯ માર્ચ ૨૦૧૫|archive-date=2014-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20141017024018/http://www.wwt-services.co.uk/translations/languages/gujarati-translation-216|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; સમગ્ર વિશ્વમાં ગુજરાતી ભાષા બોલતા લોકોની સંખ્યા ૬.૫૫ કરોડ છે, જેથી ગુજરાતી ભાષા વિશ્વમાં ૨૦૦૭ મુજબ ૨૬મા ક્રમની સૌથી વધુ બોલાતી ભાષા છે.

ગુજરાતી ૭૦૦ વર્ષ કરતા વધુ જૂની છે. ગુજરાત બહાર, ગુજરાતી લોકો દ્વારા [[દક્ષિણ એશિયા]]&lt;nowiki/&gt;ના ઘણા ભાગોમાં, ભારતનાં અન્ય રાજ્યો, ખાસ કરીને [[મુંબઈ]] તથા [[પાકિસ્તાન]] (મુખ્યત્વે કરાચી)માં ગુજરાતી બોલાય છે. ગુજરાતી વંશના લોકો દ્વારા દક્ષિણ એશિયાની બહાર પણ વિશ્વનાં અનેક દેશોમાં ગુજરાતી બોલાય છે. [[ઉત્તર અમેરિકા]] ખંડમાં ગુજરાતી ભાષા સૌથી ઝડપથી વિકસતી અને [[યુ.એસ.|અમેરિકા]] અને [[કેનેડા]]&lt;nowiki/&gt;માં સૌથી વધુ બોલાતી ભારતીય ભાષાઓમાંની એક છે. [[યુરોપ]]&lt;nowiki/&gt;માં ગુજરાતીઓ બ્રિટિશ દક્ષિણ એશિયન ભાષાઓ બોલનારા લોકોમાં બીજા ક્રમે છે, અને [[યુ.કે.]]&lt;nowiki/&gt;ના [[લંડન]]&lt;nowiki/&gt;માં ગુજરાતી ચોથા ક્રમે સૌથી વધુ બોલાતી ભાષા છે. ગુજરાતી ઉત્તર-પૂર્વીય આફ્રિકા, ખાસ કરીને [[કેન્યા]], [[યુગાન્ડા|યુગાન્ડા,]] તાન્ઝાનિયા, ઝામ્બિયા તથા [[દક્ષિણ આફ્રિકા]] સહિત [[આફ્રિકા]]નાં અન્ય દેશોમાં પણ બોલાય છે. બીજે બધે, જેમ કે [[ચીન]] (ખાસ કરીને [[હોંગકોંગ]]), [[ઈંડોનેશિયા|ઇન્ડોનેશિયા]], [[સિંગાપુર]], [[ઓસ્ટ્રેલિયા]] અને મધ્ય પૂર્વના દેશો જેમ કે બહેરીન વગેરેમાં ગુજરાતી ઓછા પ્રમાણમાં બોલાય છે.

ભારતના &quot;રાષ્ટ્રપિતા&quot; [[મહાત્મા ગાંધી]] અને &quot;લોખંડી પુરૂષ&quot; [[સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ]]ની પ્રથમ ભાષા ગુજરાતી હતી. બીજા મહાનુભાવો કે જેમની પ્રથમ ભાષા ગુજરાતી છે અથવા હતી તેમાં [[નરસિંહ મહેતા]], [[દયાનંદ સરસ્વતી|સ્વામી દયાનંદ સરસ્વતી]], [[મોરારજી દેસાઈ]], [[ધીરુભાઈ અંબાણી]], જે.આર.ડી. ટાટા, [[નરેન્દ્ર મોદી]] અને [[મહમદ અલી ઝીણા]]નો સમાવેશ થાય છે.

== ઇતિહાસ ==
ગુજરાતી [[સંસ્કૃત ભાષા|સંસ્કૃત]] ભાષામાંથી વિકસિત થયેલી આધુનિક ઈન્ડો-આર્યન ભાષા છે. પરંપરાગત રીતે ૩ ઐતિહાસિક તબક્કાઓ પ્રમાણે ઈન્ડો-આર્યન ભાષાઓ વચ્ચે ભેદ કરાય છે.

# જૂની ઈન્ડો-આર્યન ભાષા (વેદિક અને શાસ્ત્રિય સંસ્કૃત)
# મધ્યકાલીન ઈન્ડો-આર્યન ભાષા (વિવિધપ્રાકૃત અને [[અપભ્રંશ]])
# નવી ઈન્ડો-આર્યન ભાષા (આધુનિક ભાષાઓ જેમ કે [[હિંદી ભાષા|હિન્દી]], [[પંજાબી ભાષા|પંજાબી]], [[બંગાળી ભાષા|બંગાળી]] વગેરે)

ગુજરાતી ભાષાને પ્રચલિત રીતે નીચેના ત્રણ ઐતિહાસિક તબક્કાઓમાં વહેંચવામાં આવે છે:

=== જૂની ગુજરાતી (ઈ.સ. ૧૧૦૦-૧૫૦૦) ===
{{main article|જૂની ગુજરાતી}}
તેને &quot;ગુજરાતી ભાખા&quot; &lt;!--અહીં શબ્દ &quot;ભાખા&quot; જ રહેવા દેવાનો છે, ’ભાષા’ નહિ.--&gt;અથવા &quot;ગુર્જર અપભ્રંશ&quot; પણ કહેવામાં આવે છે. આધુનિક ગુજરાતી અને રાજસ્થાની ભાષાની પૂર્વજ એવી આ ભાષા ગુર્જર લોકો (જેઓ એ સમયે પંજાબ, રાજપુતાના, મધ્ય ભારત અને ગુજરાતના વિવિધ ભાગોમાં રહેતા હતા અને રાજ કરતા હતા) બોલતા હતા. ૧૨મી સદીમાં જ આ ભાષા સાહિત્યિક ભાષા તરીકે વપરાવા લાગી. આજની જેમ એ સમયે પણ ગુજરાતીમાં ૩ જાતિઓ હતી અને ૧૩મી સદીની આસપાસ તેનું પ્રમાણિત સ્વરૂપ વિકસિત થવા લાગ્યું. [[નરસિંહ મહેતા]] (ઈ.સ.૧૪૧૪-૧૪૮૦) ને પરંપરાગત રીતે આધુનિક ગુજરાતી કવિતાના આદ્યકવિ માનવામાં આવે છે.

=== મધ્યકાળની ગુજરાતી (ઈ.સ.૧૫૦૦-૧૮૦૦) ===
{{main article|મધ્યકાળની ગુજરાતી}}
મધ્યકાળની ગુજરાતી (ઈસ.૧૫૦૦-૧૮૦૦) [[રાજસ્થાની ભાષા]] થી અલગ પડી.

=== આધુનિક ગુજરાતી (ઈ.સ.૧૮૦૦-અત્યારે) ===
શબ્દનો અંતિમ ''ə (અ)'' દૂર થવો એ મોટો ધ્વનિશાસ્ત્રીય ફેરફાર હતો, જેથી આધુનિક ગુજરાતીમાં વ્યંજનાન્ત શબ્દો છે. વ્યાકરણની દૃષ્ટિએ, નવો બહુવચન-સૂચક -''o (ઓ) પ્રત્યય/ઉચ્ચાર'' વિકસ્યો. ગુજરાતી સાહિત્ય, જે પહેલા કાવ્યને મુખ્ય સાહિત્ય રચનાનો પ્રકાર ગણતું, તેમાં ૧૯મી સદીના ત્રીજા ૨૫ વર્ષના ગાળામાં ગુજરાતી માટે શ્રેણીબદ્ધ સીમાચિહ્નો આવ્યા.

== વસ્તીવિષયક અને વિતરણ ==
૧૯૯૭માં લગભગ ૪.૬ કરોડ ગુજરાતી બોલનારા લોકો પૈકી ભારતમાં લગભગ ૪.૫૫ કરોડ લોકો, [[યુગાન્ડા]]માં ૧,૫૦,૦૦૦, તાંઝાનિયામાં ૫૦,૦૦૦, [[કેન્યા]]&gt;માં ૫૦,૦૦૦ અને કરાચી, પાકિસ્તાનમાં આશરે ૧,૦૦,૦૦૦ વસતા હતા, જેમાં લાખો મેમણ જે સ્વયંની ગુજરાતી તરીકે ઓળખાણ આપતા નથી, પરંતુ ગુજરાત રાજ્યના એક પ્રદેશમાંથી આવેલા છે, તેમનો સમાવેશ થતો નથી. જો કે, પાકિસ્તાનના ગુજરાતી સમાજના નેતાઓ એવો દાવો કરે છે કે કરાચીમાં ૩૦ લાખ ગુજરાતી વક્તાઓ છે. પાકિસ્તાનમાં એ સિવાય લોઅર પંજાબમાં પણ ગુજરાતી બોલાય છે. પાકિસ્તાની ગુજરાતી કદાચિત ગામડિયાની એક ઉપબોલી છે.

કેટલાક મૌરિશ્યન લોકો અને ઘણા રિયુનિયન ટાપુના લોકો ગુજરાતી વંશના છે, જેમાંના કેટલાક હજુ પણ ગુજરાતી બોલતા હોય છે.

ઉત્તર અમેરિકામાં એક નોંધપાત્ર ગુજરાતી બોલનાર વસ્તી, ખાસ કરીને [[ન્યુ યોર્ક]] શહેર મહાનગર વિસ્તાર અને ગ્રેટર ટોરોન્ટો વિસ્તારમાં, અસ્તિત્વ ધરાવે છે, જે અનુક્રમે ૧,૦૦,૦૦૦થી વધુ અને ૭૫,૦૦૦થી વધુ વક્તાઓ ધરાવે છે. એ સિવાય એ અમેરિકા અને કેનેડાના મોટાભાગના મહાનગર વિસ્તારોમાં પણ અસ્તિત્વમાં છે. ૨૦૧૧ની વસતિ ગણતરી મુજબ, ગ્રેટર ટૉરન્ટો વિસ્તારના ગુજરાતી સત્તરમી સૌથી વધુ બોલાતી ભાષા છે, અને હિન્દુસ્તાની (હિન્દી-ઉર્દૂ), પંજાબી અને તમિલ પછીની ચોથી સૌથી વધુ બોલાતી દક્ષિણ એશિયન ભાષા છે.

યુકેમાં ૨,૦૦,૦૦૦ જેટલા ગુજરાતી બોલનારા લોકો છે, તેમાંના ઘણા લંડન વિસ્તારમાં, ખાસ કરીને ઉત્તર પશ્ચિમ લંડનમાં સ્થિત છે, અને એ ઉપરાંત બર્મિંગહામ, માન્ચેસ્ટર અને લિસેસ્ટર, કોવેન્ટ્રી, બ્રેડફોર્ડ અને લેન્કેશાયરમાં આવેલા ભૂતપૂર્વ મિલનાં શહેરોમાં પણ છે. આ સંખ્યામાં થોડા પૂર્વ આફ્રિકન ગુજરાતીઓનો પણ સમાવેશ થાય છે, જેઓ નવા સ્વતંત્ર થયેલા નિવાસી દેશોમાં (ખાસ કરીને યુગાન્ડા, જ્યાં ઇદી અમીને ૫૦,૦૦૦ એશિયનોને હાંકી કાઢ્યા હતા) ભેદભાવ અને આફ્રિકનકરણની નીતિઓ વધતા, ભવિષ્ય અને નાગરિકતાની અનિશ્ચિતતા હેઠળ હતા. તેમાંના, બ્રિટિશ પાસપોર્ટ ધરાવનારા, મોટા ભાગના યુકેમાં સ્થાયી થયા હતા. યુકેમાં વિદ્યાર્થીઓ માટે જી.સી.એસ.ઈ. વિષય તરીકે ગુજરાતી પણ ભણાવવામાં આવે છે.

ગુજરાતી વંશના માતા-પિતાઓ તેમના પછી તેમની ભાષા જીવંત ન રહેવાના વિચારથી ચિંતિત છે. એક સંશોધન અભ્યાસમાં ૮૦% મલયાલી માતા-પિતાઓ એ કહ્યું કે, &quot;બાળકો અંગ્રેજીમાં જ સુખી થશે&quot;, તેની સરખામણીમાં ૩૬% કન્નડ અને માત્ર ૧૯% ગુજરાતી માતા-પિતાઓ એ આ કહ્યું.

[[ગુજરાતી લોકો]] સિવાય, ગુજરાત રાજ્યમાં રહેતા બિન-ગુજરાતી નિવાસી અને પ્રવાસીઓ પણ ગુજરાતી વક્તામાં ગણાય છે, જેમાં કચ્છીઓ (બોલી કે સાહિત્યિક ભાષા તરીકે), પારસીઓ (સ્વીકારેલી માતૃભાષા તરીકે), અને પાકિસ્તાનમાંથી આવેલા [[હિંદુ]] [[સિંધી લોકો|સિંધી]] શરણાર્થીઓનો સમાવેશ થાય છે. જ્યોર્જ એ. ગ્રિઅર્સનના 'ભારતના ભાષાશાસ્ત્રીય સર્વે'માં ભૌગોલિક વિસ્તારનું વિતરણ કરેલું છે.

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડી ==
* [https://gu.wiktionary.org/ ગુજરાતી વિક્શનરી]

{{wikisource|Category:ગુજરાતી|ગુજરાતી સાહિત્ય}}
{{wikiquote|શ્રેણી:ગુજરાતી કહેવતો|ગુજરાતી કહેવતો}}

* [http://www.bhagavadgomandal.com/ ભગવદ્ગોમંડલ] - ગુજરાતી ભાષાનો મહાન શબ્દકોશ/વિશ્વકોશ
* [https://bhagavadgomandalonline.com/ ઓનલાઇન ભગવદ્ગોમંડલ]  - ગુજરાતી ભાષાનો મહાન શબ્દકોશ/વિશ્વકોશ
* [https://www.gujaratilexicon.com/ ગુજરાતીલેક્સિકોન] - ઓનલાઇન શબ્દકોશ
* [https://gujarativishwakosh.org/ ગુજરાતી વિશ્વકોશ]
* [https://www.google.com/transliterate/ ગુગલ્ ટ્રાન્સ્લીટરેશન] - ગુગલ લિપ્યાંતરણ સેવા
* [https://translate.google.com/#en|gu| ગુગલ ટ્રાન્સલેશન] - ગુગલ ભાષાંતર સેવા
* [https://www.pramukhime.com/type/gujarati પ્રમુખ ટાઇપપેડ] - ઓનલાઇન ગુજરાતી સંપાદક અને અન્ય સુવિધાઓ

{{ગુજરાતી ભાષા}}

{{સ્ટબ}}

[[શ્રેણી:ગુજરાતી સંસ્કૃતિ]]
[[શ્રેણી:ભારતની ભાષાઓ]]</text>
      <sha1>9jcu6splujzxpx2hu2ujrhczfiq65kh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>904376</id>
      <parentid>904365</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T17:48:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dsvyas</username>
        <id>561</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-45352-23|~2026-45352-23]] ([[User talk:~2026-45352-23|talk]]) દ્વારા કરેલ ફેરફારોને  [[User:Dsvyas|Dsvyas]] દ્વારા કરેલા છેલ્લા સુધારા સુધી ઉલટાવાયા.</comment>
      <origin>899415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19922" sha1="c1am7n2j3ucxmyrcea9vdylfytq4u57" xml:space="preserve">{{cleanup}}
{{Infobox language
| name = ગુજરાતી
| altname = 
| nativename = ગુજરાતી
| pronunciation = 
| states = [[ગુજરાત]] અને [[પાકિસ્તાન]]
| image = Gujarati Script Sample.svg
| imagecaption = {{longitem|ગુજરાતી લિપિમાં &quot;ગુજરાતી&quot;}}
| region = [[ગુજરાત]], [[ભારત]]
| ethnicity = [[ગુજરાતી]]
| speakers = ૫.૦૩ કરોડ&lt;ref name=&quot;2001census&quot;&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Indiaspeak-English-is-our-2nd-language/articleshow/5680962.cms|title=Indiaspeak: English is our 2nd language - Times of India|publisher=}}&lt;/ref&gt;
| date = ૨૦૦૧
| speakers2 = L1: ૪.૬૧ કરોડ&lt;ref name=&quot;1971-2001&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Language/Statement5.aspx|title=Census of India: Comparative speaker's strength of Scheduled Languages-1971, 1981, 1991 and 2001|first=|last=ORGI|publisher=}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;L2, L3: ૪૨ લાખ&lt;ref&gt;As per the 2001 Census. 46.1 million native speakers subtracted from 50.3 million total speakers.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2001census&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;1971-2001&quot;/&gt;
| familycolor = ઇન્ડો-યુરોપિયન
| fam2 = ઇન્ડો-ઇરાનિયન
| fam3 = ઇન્ડો-આર્યન
| fam4 = પશ્ચિમ ઇન્ડો-આર્યન&lt;ref&gt;[http://homepages.fh-giessen.de/kausen/klassifikationen/Indogermanisch.doc Ernst Kausen, 2006. ''Die Klassifikation der indogermanischen Sprachen''] (Microsoft Word, 133 KB)&lt;/ref&gt;
| fam5 = ગુજરાતી ભાષાઓ
| ancestor = [[જૂની ગુજરાતી]]
| ancestor2 = મધ્યકાળની ગુજરાતી
| script = [[ગુજરાતી લિપિ]] (બ્રાહ્મિક લિપિઓ)&lt;br /&gt;[[ગુજરાતી બ્રેઇલ]]&lt;br /&gt;અરેબિક લિપિ&lt;br /&gt;[[દેવનાગરી]] (ઐતિહાસિક)
| nation = [[ગુજરાત]] ([[ભારત]])&lt;ref&gt;{{Harvnb|Dwyer|૧૯૯૫|p=૫}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;[[દમણ અને દીવ]] ([[ભારત]])&lt;br /&gt; [[દાદરા અને નગરહવેલી]] ([[ભારત]])
| iso1 = gu
| iso2 = guj
| iso3 = guj
| lingua = 59-AAF-h
| glotto = guja1252
| glottorefname = Gujarati
| map = Idioma guyaratí.png
| mapcaption = ભારતમાં ગુજરાતી ભાષીઓનું વિતરણ
| notice = Indicj
| notice2 = IPA
}}

'''ગુજરાતી''' ‍({{IPAc-en|ɡ|ʊ|dʒ|ə|ˈ|r|ɑː|t|i}}&lt;ref&gt;Laurie Bauer, 2007, ''The Linguistics Student’s Handbook'', Edinburgh&lt;/ref&gt;, રોમન લિપિમાં: ''Gujarātī'', ઉચ્ચાર: [ɡudʒəˈɾɑːtiː]) [[ભારત]] દેશના [[ગુજરાત]] રાજ્યની ઇન્ડો-આર્યન ભાષા છે અને મુખ્યત્વે ગુજરાતી લોકો દ્વારા બોલાય છે. તે બૃહદ ઇન્ડો-યુરોપિયન ભાષા કુટુંબનો ભાગ છે. ગુજરાતીનો ઉદ્ભવ જૂની ગુજરાતી ભાષા (આશરે ઇ.સ. ૧૧૦૦-૧૫૦૦)માંથી થયો છે. તે ગુજરાત રાજ્ય અને દીવ, દમણ અને દાદરા-નગર હવેલી કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોની અધિકૃત ભાષા છે.

૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી મુજબ, ભારતમાં વક્તાઓની સંખ્યા પ્રમાણે ગુજરાતી છઠ્ઠા ક્રમે સૌથી વધુ બોલાતી ભાષા છે. ૫.૫૬ કરોડ લોકો ગુજરાતી ભાષા બોલે છે, જે ભારતની વસ્તીના લગભગ ૪.૫% જેટલા થાય છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wwt-services.co.uk/translations/languages/gujarati-translation-216|title=Translation from Gujarati to English and from English to Gujarati – Translation Services|author=Sandra Küng|date=૬ જૂન ૨૦૧૩|work=wwt-services.co.uk|access-date=૨૯ માર્ચ ૨૦૧૫|archive-date=2014-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20141017024018/http://www.wwt-services.co.uk/translations/languages/gujarati-translation-216|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; સમગ્ર વિશ્વમાં ગુજરાતી ભાષા બોલતા લોકોની સંખ્યા ૬.૫૫ કરોડ છે, જેથી ગુજરાતી ભાષા વિશ્વમાં ૨૦૦૭ મુજબ ૨૬મા ક્રમની સૌથી વધુ બોલાતી ભાષા છે.

ગુજરાતી ૭૦૦ વર્ષ કરતા વધુ જૂની છે. ગુજરાત બહાર, ગુજરાતી લોકો દ્વારા [[દક્ષિણ એશિયા]]&lt;nowiki/&gt;ના ઘણા ભાગોમાં, ભારતનાં અન્ય રાજ્યો, ખાસ કરીને [[મુંબઈ]] તથા [[પાકિસ્તાન]] (મુખ્યત્વે કરાચી)માં ગુજરાતી બોલાય છે. ગુજરાતી વંશના લોકો દ્વારા દક્ષિણ એશિયાની બહાર પણ વિશ્વનાં અનેક દેશોમાં ગુજરાતી બોલાય છે. [[ઉત્તર અમેરિકા]] ખંડમાં ગુજરાતી ભાષા સૌથી ઝડપથી વિકસતી અને [[યુ.એસ.|અમેરિકા]] અને [[કેનેડા]]&lt;nowiki/&gt;માં સૌથી વધુ બોલાતી ભારતીય ભાષાઓમાંની એક છે. [[યુરોપ]]&lt;nowiki/&gt;માં ગુજરાતીઓ બ્રિટિશ દક્ષિણ એશિયન ભાષાઓ બોલનારા લોકોમાં બીજા ક્રમે છે, અને [[યુ.કે.]]&lt;nowiki/&gt;ના [[લંડન]]&lt;nowiki/&gt;માં ગુજરાતી ચોથા ક્રમે સૌથી વધુ બોલાતી ભાષા છે. ગુજરાતી ઉત્તર-પૂર્વીય આફ્રિકા, ખાસ કરીને [[કેન્યા]], [[યુગાન્ડા|યુગાન્ડા,]] તાન્ઝાનિયા, ઝામ્બિયા તથા [[દક્ષિણ આફ્રિકા]] સહિત [[આફ્રિકા]]નાં અન્ય દેશોમાં પણ બોલાય છે. બીજે બધે, જેમ કે [[ચીન]] (ખાસ કરીને [[હોંગકોંગ]]), [[ઈંડોનેશિયા|ઇન્ડોનેશિયા]], [[સિંગાપુર]], [[ઓસ્ટ્રેલિયા]] અને મધ્ય પૂર્વના દેશો જેમ કે બહેરીન વગેરેમાં ગુજરાતી ઓછા પ્રમાણમાં બોલાય છે.

ભારતના &quot;રાષ્ટ્રપિતા&quot; [[મહાત્મા ગાંધી]] અને &quot;લોખંડી પુરૂષ&quot; [[સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ]]ની પ્રથમ ભાષા ગુજરાતી હતી. બીજા મહાનુભાવો કે જેમની પ્રથમ ભાષા ગુજરાતી છે અથવા હતી તેમાં [[નરસિંહ મહેતા]], [[દયાનંદ સરસ્વતી|સ્વામી દયાનંદ સરસ્વતી]], [[મોરારજી દેસાઈ]], [[ધીરુભાઈ અંબાણી]], જે.આર.ડી. ટાટા, [[નરેન્દ્ર મોદી]] અને [[મહમદ અલી ઝીણા]]નો સમાવેશ થાય છે.

== ઇતિહાસ ==
ગુજરાતી [[સંસ્કૃત ભાષા|સંસ્કૃત]] ભાષામાંથી વિકસિત થયેલી આધુનિક ઈન્ડો-આર્યન ભાષા છે. પરંપરાગત રીતે ૩ ઐતિહાસિક તબક્કાઓ પ્રમાણે ઈન્ડો-આર્યન ભાષાઓ વચ્ચે ભેદ કરાય છે.

# જૂની ઈન્ડો-આર્યન ભાષા (વેદિક અને શાસ્ત્રિય સંસ્કૃત)
# મધ્યકાલીન ઈન્ડો-આર્યન ભાષા (વિવિધપ્રાકૃત અને [[અપભ્રંશ]])
# નવી ઈન્ડો-આર્યન ભાષા (આધુનિક ભાષાઓ જેમ કે [[હિંદી ભાષા|હિન્દી]], [[પંજાબી ભાષા|પંજાબી]], [[બંગાળી ભાષા|બંગાળી]] વગેરે)

ગુજરાતી ભાષાને પ્રચલિત રીતે નીચેના ત્રણ ઐતિહાસિક તબક્કાઓમાં વહેંચવામાં આવે છે:

=== જૂની ગુજરાતી (ઈ.સ. ૧૧૦૦-૧૫૦૦) ===
{{main article|જૂની ગુજરાતી}}
તેને &quot;ગુજરાતી ભાખા&quot; &lt;!--અહીં શબ્દ &quot;ભાખા&quot; જ રહેવા દેવાનો છે, ’ભાષા’ નહિ.--&gt;અથવા &quot;ગુર્જર અપભ્રંશ&quot; પણ કહેવામાં આવે છે. આધુનિક ગુજરાતી અને રાજસ્થાની ભાષાની પૂર્વજ એવી આ ભાષા ગુર્જર લોકો (જેઓ એ સમયે પંજાબ, રાજપુતાના, મધ્ય ભારત અને ગુજરાતના વિવિધ ભાગોમાં રહેતા હતા અને રાજ કરતા હતા) બોલતા હતા. ૧૨મી સદીમાં જ આ ભાષા સાહિત્યિક ભાષા તરીકે વપરાવા લાગી. આજની જેમ એ સમયે પણ ગુજરાતીમાં ૩ જાતિઓ હતી અને ૧૩મી સદીની આસપાસ તેનું પ્રમાણિત સ્વરૂપ વિકસિત થવા લાગ્યું. [[નરસિંહ મહેતા]] (ઈ.સ.૧૪૧૪-૧૪૮૦) ને પરંપરાગત રીતે આધુનિક ગુજરાતી કવિતાના આદ્યકવિ માનવામાં આવે છે.

=== મધ્યકાળની ગુજરાતી (ઈ.સ.૧૫૦૦-૧૮૦૦) ===
{{main article|મધ્યકાળની ગુજરાતી}}
મધ્યકાળની ગુજરાતી (ઈસ.૧૫૦૦-૧૮૦૦) [[રાજસ્થાની ભાષા]] થી અલગ પડી.

=== આધુનિક ગુજરાતી (ઈ.સ.૧૮૦૦-અત્યારે) ===
શબ્દનો અંતિમ ''ə (અ)'' દૂર થવો એ મોટો ધ્વનિશાસ્ત્રીય ફેરફાર હતો, જેથી આધુનિક ગુજરાતીમાં વ્યંજનાન્ત શબ્દો છે. વ્યાકરણની દૃષ્ટિએ, નવો બહુવચન-સૂચક -''o (ઓ) પ્રત્યય/ઉચ્ચાર'' વિકસ્યો. ગુજરાતી સાહિત્ય, જે પહેલા કાવ્યને મુખ્ય સાહિત્ય રચનાનો પ્રકાર ગણતું, તેમાં ૧૯મી સદીના ત્રીજા ૨૫ વર્ષના ગાળામાં ગુજરાતી માટે શ્રેણીબદ્ધ સીમાચિહ્નો આવ્યા.

== વસ્તીવિષયક અને વિતરણ ==
૧૯૯૭માં લગભગ ૪.૬ કરોડ ગુજરાતી બોલનારા લોકો પૈકી ભારતમાં લગભગ ૪.૫૫ કરોડ લોકો, [[યુગાન્ડા]]માં ૧,૫૦,૦૦૦, તાંઝાનિયામાં ૫૦,૦૦૦, [[કેન્યા]]&gt;માં ૫૦,૦૦૦ અને કરાચી, પાકિસ્તાનમાં આશરે ૧,૦૦,૦૦૦ વસતા હતા, જેમાં લાખો મેમણ જે સ્વયંની ગુજરાતી તરીકે ઓળખાણ આપતા નથી, પરંતુ ગુજરાત રાજ્યના એક પ્રદેશમાંથી આવેલા છે, તેમનો સમાવેશ થતો નથી. જો કે, પાકિસ્તાનના ગુજરાતી સમાજના નેતાઓ એવો દાવો કરે છે કે કરાચીમાં ૩૦ લાખ ગુજરાતી વક્તાઓ છે. પાકિસ્તાનમાં એ સિવાય લોઅર પંજાબમાં પણ ગુજરાતી બોલાય છે. પાકિસ્તાની ગુજરાતી કદાચિત ગામડિયાની એક ઉપબોલી છે.

કેટલાક મૌરિશ્યન લોકો અને ઘણા રિયુનિયન ટાપુના લોકો ગુજરાતી વંશના છે, જેમાંના કેટલાક હજુ પણ ગુજરાતી બોલતા હોય છે.

ઉત્તર અમેરિકામાં એક નોંધપાત્ર ગુજરાતી બોલનાર વસ્તી, ખાસ કરીને [[ન્યુ યોર્ક]] શહેર મહાનગર વિસ્તાર અને ગ્રેટર ટોરોન્ટો વિસ્તારમાં, અસ્તિત્વ ધરાવે છે, જે અનુક્રમે ૧,૦૦,૦૦૦થી વધુ અને ૭૫,૦૦૦થી વધુ વક્તાઓ ધરાવે છે. એ સિવાય એ અમેરિકા અને કેનેડાના મોટાભાગના મહાનગર વિસ્તારોમાં પણ અસ્તિત્વમાં છે. ૨૦૧૧ની વસતિ ગણતરી મુજબ, ગ્રેટર ટૉરન્ટો વિસ્તારના ગુજરાતી સત્તરમી સૌથી વધુ બોલાતી ભાષા છે, અને હિન્દુસ્તાની (હિન્દી-ઉર્દૂ), પંજાબી અને તમિલ પછીની ચોથી સૌથી વધુ બોલાતી દક્ષિણ એશિયન ભાષા છે.

યુકેમાં ૨,૦૦,૦૦૦ જેટલા ગુજરાતી બોલનારા લોકો છે, તેમાંના ઘણા લંડન વિસ્તારમાં, ખાસ કરીને ઉત્તર પશ્ચિમ લંડનમાં સ્થિત છે, અને એ ઉપરાંત બર્મિંગહામ, માન્ચેસ્ટર અને લિસેસ્ટર, કોવેન્ટ્રી, બ્રેડફોર્ડ અને લેન્કેશાયરમાં આવેલા ભૂતપૂર્વ મિલનાં શહેરોમાં પણ છે. આ સંખ્યામાં થોડા પૂર્વ આફ્રિકન ગુજરાતીઓનો પણ સમાવેશ થાય છે, જેઓ નવા સ્વતંત્ર થયેલા નિવાસી દેશોમાં (ખાસ કરીને યુગાન્ડા, જ્યાં ઇદી અમીને ૫૦,૦૦૦ એશિયનોને હાંકી કાઢ્યા હતા) ભેદભાવ અને આફ્રિકનકરણની નીતિઓ વધતા, ભવિષ્ય અને નાગરિકતાની અનિશ્ચિતતા હેઠળ હતા. તેમાંના, બ્રિટિશ પાસપોર્ટ ધરાવનારા, મોટા ભાગના યુકેમાં સ્થાયી થયા હતા. યુકેમાં વિદ્યાર્થીઓ માટે જી.સી.એસ.ઈ. વિષય તરીકે ગુજરાતી પણ ભણાવવામાં આવે છે.

ગુજરાતી વંશના માતા-પિતાઓ તેમના પછી તેમની ભાષા જીવંત ન રહેવાના વિચારથી ચિંતિત છે. એક સંશોધન અભ્યાસમાં ૮૦% મલયાલી માતા-પિતાઓ એ કહ્યું કે, &quot;બાળકો અંગ્રેજીમાં જ સુખી થશે&quot;, તેની સરખામણીમાં ૩૬% કન્નડ અને માત્ર ૧૯% ગુજરાતી માતા-પિતાઓ એ આ કહ્યું.

[[ગુજરાતી લોકો]] સિવાય, ગુજરાત રાજ્યમાં રહેતા બિન-ગુજરાતી નિવાસી અને પ્રવાસીઓ પણ ગુજરાતી વક્તામાં ગણાય છે, જેમાં કચ્છીઓ (બોલી કે સાહિત્યિક ભાષા તરીકે), પારસીઓ (સ્વીકારેલી માતૃભાષા તરીકે), અને પાકિસ્તાનમાંથી આવેલા [[હિંદુ]] [[સિંધી લોકો|સિંધી]] શરણાર્થીઓનો સમાવેશ થાય છે. જ્યોર્જ એ. ગ્રિઅર્સનના 'ભારતના ભાષાશાસ્ત્રીય સર્વે'માં ભૌગોલિક વિસ્તારનું વિતરણ કરેલું છે.

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
* [https://gu.wiktionary.org/ ગુજરાતી વિક્શનરી]

{{wikisource|Category:ગુજરાતી|ગુજરાતી સાહિત્ય}}
{{wikiquote|શ્રેણી:ગુજરાતી કહેવતો|ગુજરાતી કહેવતો}}

* [http://www.bhagavadgomandal.com/ ભગવદ્ગોમંડલ] - ગુજરાતી ભાષાનો મહાન શબ્દકોશ/વિશ્વકોશ
* [https://bhagavadgomandalonline.com/ ઓનલાઇન ભગવદ્ગોમંડલ]  - ગુજરાતી ભાષાનો મહાન શબ્દકોશ/વિશ્વકોશ
* [https://www.gujaratilexicon.com/ ગુજરાતીલેક્સિકોન] - ઓનલાઇન શબ્દકોશ
* [https://gujarativishwakosh.org/ ગુજરાતી વિશ્વકોશ]
* [https://www.google.com/transliterate/ ગુગલ્ ટ્રાન્સ્લીટરેશન] - ગુગલ લિપ્યાંતરણ સેવા
* [https://translate.google.com/#en|gu| ગુગલ ટ્રાન્સલેશન] - ગુગલ ભાષાંતર સેવા
* [https://www.pramukhime.com/type/gujarati પ્રમુખ ટાઇપપેડ] - ઓનલાઇન ગુજરાતી સંપાદક અને અન્ય સુવિધાઓ

{{ગુજરાતી ભાષા}}

{{સ્ટબ}}

[[શ્રેણી:ગુજરાતી સંસ્કૃતિ]]
[[શ્રેણી:ભારતની ભાષાઓ]]</text>
      <sha1>c1am7n2j3ucxmyrcea9vdylfytq4u57</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ભક્તિસ્વરૂપ તીર્થ મહારાજ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24845</id>
    <revision>
      <id>904396</id>
      <parentid>809961</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T10:49:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>904396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2398" sha1="3rcdd4g1hj1rkbv4d1e41u8h05zsh6t" xml:space="preserve">'''ભક્તિસ્વરૂપ તીર્થ મહારાજ''' નો ([[દેવનાગરી]]:भक्तिस्वरूप तीर्थ महाराज) જન્મ ૧૯૪૨માં [[તમિલ નાડુ]]માં થયો હતો. ૧૯૮૭માં તેઓએ  [[એ.સી. ભક્તિવેદાંત સ્વામી પ્રભુપાદ]] દ્વારા રચીત [[ભગવદ્ ગીતા તેના મૂળ રૂપે]] વાંચી અને તેમણે બધા ભૌતિક બંધનો છોડી ગુરુ-[[ચૈતન્ય મહાપ્રભુ|ગૌરાંગ]]ની સેવા કરવા લાગ્યા.

૧૯૮૯માં તેઓ તેમના આધ્યાત્મિક ગુરુ [[ભક્તિશ્રીરૂપ ભાગવત ગોસ્વામી]]ને મળ્યા. ૧૯૯૦માં તેમના ગુરુએ તેમને [[સંન્યાસ]] આપ્યો. ૧૯૯૭ ગૌડીય વૈષ્ણવ ઍસોશીએશનની સ્થાપ્ના કરી.


== બાહ્ય કડીઓ ==
*[http://www.gva.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=51&amp;Itemid=64/ ભક્તિસ્વરૂપ તીર્થ મહારાજનુ જીવન ચરીત્ર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721162106/http://www.gva.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=51&amp;Itemid=64/ |date=2011-07-21 }}
*[http://www.gva.in/ ગૌડીય વૈષ્ણવ ઍસોશીએશનની સત્તાવાર વેબસાઇ]
*[http://www.lokvani.com/lokvani/article.php?article_id=4862 ભક્તિસ્વરૂપ તીર્થ મહારાજ વીશે]
*[http://www.vina.cc/stories/BRHATMRDANGA/2006/2/bs.tirtha.maharaj.on.bbc.html ભક્તિસ્વરૂપ તીર્થ મહારાજ બીબીસી ઉપર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110706220643/http://www.vina.cc/stories/BRHATMRDANGA/2006/2/bs.tirtha.maharaj.on.bbc.html |date=2011-07-06 }}

{{સ્ટબ}}

[[શ્રેણી:ધાર્મિક વ્યક્તિત્વ]]
[[શ્રેણી:ઇસ્કોન]]
[[શ્રેણી:હરે કૃષ્ણ]]
[[શ્રેણી:૧૯૪૨માં જન્મ]]</text>
      <sha1>3rcdd4g1hj1rkbv4d1e41u8h05zsh6t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>એટલાન્ટા, જ્યોર્જિયા</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27337</id>
    <revision>
      <id>904383</id>
      <parentid>904299</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T01:28:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>904383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="207162" sha1="inuv3bkp7jjm9fi402jvion19vf2i9p" xml:space="preserve">&lt;!--{{Infobox settlement
|official_name            = Atlanta, Georgia
|settlement_type          = [[City]]
|nicknames                = Hotlanta,&lt;ref&gt;{{cite web  | last = Shelton  | first = Stacy  | title = 'Hotlanta' not steamiest in Georgia this summer  | publisher = ''The Atlanta Journal-Constitution''  | date=  2007-09-23  | url = http://www.ajc.com/metro/content/metro/stories/2007/09/22/heat_0923.html  | access-date = 2007-09-28}}&lt;/ref&gt; The A-T-L&lt;ref name=A-T-L/&gt;
|motto                = Resurgens ([[English language|English]] translation: ''Rising Again'')
|image_skyline            = Montage Atlanta.jpg
|imagesize                = 315px
|image_caption            = From top left: City skyline from [[Buckhead (Atlanta)|Buckhead]], the [[Georgia State Capitol]], [[Centennial Olympic Park]], [[World of Coca Cola]], [[Downtown Atlanta]] skyline, and [[Turner Field]]
|image_flag               = Flag of Atlanta, Georgia.png
|flag_size                =
|image_seal               = Seal of Atlanta.png
|seal_size                =
|image_shield             =
|shield_size              =
|image_blank_emblem       =
|blank_emblem_type        =
|blank_emblem_size        =
|image_map                = Fulton_County_Georgia_Incorporated_and_Unincorporated_areas_Atlanta_Highlighted.svg
|mapsize                  = 250px
|map_caption              = Location and all 6 Zones in [[Fulton County, Georgia|Fulton]], [[DeKalb County, Georgia|DeKalb]], [[Cobb County]], [[Clayton County, Georgia|Clayton County]], and [[Gwinnett County]] counties and the state of [[Georgia (U.S. state)|Georgia]]
|image_map1               =
|mapsize1                 =
|map_caption1             =
|image_dot_map            =
|dot_mapsize              =
|dot_map_caption          =
|dot_x                    =
|dot_y                    =
|pushpin_map            =USA
|pushpin_map_caption    = Location in the United States
|coordinates_region  = US-GA
|subdivision_type  = [[List of sovereign states|Country]]
|subdivision_type1 = [[U.S. state|State]]
|subdivision_type2 = [[List of counties in Georgia (U.S. state)|County]]
|subdivision_name  = [[United States]]
|subdivision_name1 = [[Georgia (U.S. state)|Georgia]]
|subdivision_name2 = [[Fulton County, Georgia|Fulton]] , [[DeKalb County, Georgia|DeKalb]] &amp; [[Clayton County, Georgia|Clayton]]|government_footnotes     =
|government_type          =
|leader_title             = [[Mayor]]
|leader_name              = [[Kasim Reed]] ([[United States Democratic Party|D]])
|leader_title1            = 
|leader_name1             =
|leader_title2            =
|leader_name2             =
|leader_title3            =
|leader_name3             =
|leader_title4            =
|leader_name4             =
|established_title        = Terminus
|established_date         = 1837
|established_title2       = Marthasville
|established_date2        = 1843
|established_title3       = City of Atlanta
|established_date3        = 1847
|area_magnitude           = 1 E8
|unit_pref                =  Imperial
|area_footnotes           =
|area_total_km2           = 343.0
|area_land_km2            = 341.2
|area_water_km2           = 1.8
|area_total_sq_mi         = 132.4
|area_land_sq_mi          = 131.8
|area_water_sq_mi         = 0.6
|area_water_percent       =
|area_urban_km2           =
|area_urban_sq_mi         = 1962.9
|area_metro_km2           =
|area_metro_sq_mi         = 8376
|area_blank1_title        =
|area_blank1_km2          =
|area_blank1_sq_mi        =
|population_as_of         = est. 2009
|population_footnotes     =
|population_note          =
|population_total         = 540,921 ([[List of US cities by population|33rd]])
|population_density_km2   = 1551.5
|population_metro         = 5,475,213 ([[United States metropolitan area|9th]])
|population_density_metro_km2     = 243
|population_urban                 = 3499840
|population_density_urban_km2     =
|population_csa                   =5,729,304
|population_blank1_title          = [[Demonym]]
|population_blank1                = Atlantan
|population_density_blank1_km2    =
|population_density_blank1_sq_mi  =
|timezone                 = [[Eastern Standard Time|EST]]
|utc_offset               = -5
|timezone_DST             = [[Eastern Daylight Time|EDT]]
|utc_offset_DST           = -4
|latd = 33 |latm = 45 |lats = 18 |latNS = N
|longd = 84 |longm = 23 |longs = 24 |longEW = W
|coordinates_display      = inline,title
|elevation_footnotes      = 
|elevation_m              = 225-320
|elevation_ft             = 738-1050
|area_code                = [[Area code 404|404]], [[Area code 470|470]], [[Area code 678|678]], [[Area code 770|770]]
|postal_code_type         = [[ZIP code]]s
|postal_code              = 30060, 30301-30322, 30324-30334, 30336-30350, 30353
|blank_name               = [[Federal Information Processing Standard|FIPS code]]
|blank_info               = 13-04000{{GR|2}}
|blank1_name              = [[Geographic Names Information System|GNIS]] feature ID
|blank1_info              = 0351615{{GR|3}}
|blank2_name              =
|blank2_info              =
|website                  = [http://www.atlantaga.gov/ atlantaga.gov]
|footnotes                =
}}
--&gt;
'''એટલાન્ટા'''  ({{pron-en|ətˈlæntə}} અથવા {{IPA-en|ætˈlæntə|}}) એ યુ.એસ. સ્ટેટ ઓફ જ્યોર્જિયાનું પાટનગર અને સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતું શહેર છે. 2009ના વર્ષ અનુસાર, એટલાન્ટામાં આશરે 540,921 વસ્તી હતી. તેનો મહાનગરીય વિસ્તાર, જેનું સત્તાવાર નામ એટલાન્ટા-સેન્ડી સ્પ્રીંગ્સ મેરિટ્ટા, જીએ એમએસએ (GA MSA) (જેને સામાન્ય રીતે '''મહાનગરીય એટલાન્ટા'''  કહેવાય છે) એ દેશમાં નવમો સૌથી મોટો મહાનગરીય વિસ્તાર છે, જેમાં આશરે 5.5 મિલિયન લોકોની વસ્તી હોવાનું મનાય છે. વધુમાં, એટલાન્ટા કંબાઇન્ડ સ્ટેટિસ્ટિકલ એરિયા માં આશરે 6 મિલિયન લોકોની વસ્તી છે, જે તેને અમેરિકન દક્ષિણપૂર્વમાં સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતું મહાનગર બનાવે છે અને ઉભરી રહેલા મહાનગરોનું કેન્દ્રિત બિંદુ પાઇમોન્ટ એટલાન્ટિક મેગારિજીયન તરીકે ઓળખાય છે. સન બેલ્ટમાં આવેલા મોટા ભાગના વિસ્તારોની જેમ, એટલાન્ટા પ્રદેશમાં ભૂતકાળના દાયકામાં ભારે વૃદ્ધિ હતી, જેના કારણે 2000 અને 2008ની મધ્યમાં 1.13 મિલિયન નિવાસીઓનો ઉમેરો થયો હતો. ડલ્લાસ-ફોર્ટ વર્થ મેટ્રોપ્લેસ બાદ તે [[સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકા|યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ]]નો સૌથી ઝડપી વૃદ્ધિ પામતો વિસ્તાર છે.&lt;ref&gt;www.economix.blogs.nytimes.com/2010/03/09/betting-on-atlanta&lt;/ref&gt;

ટોચનું કારોબાર શહેર અને વાહનવ્યવહાર કેન્દ્ર તરીકે ગણતા, &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.allbusiness.com/company-activities-management/company-locations-facilities/6399916-1.html |title=Top Industry Publications Rank Atlanta as a LeadingCity for Business. &amp;#124; North America &gt; United States from |publisher=AllBusiness.com |date= |access-date=2010-04-05 |archive-date=2009-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090419091606/http://www.allbusiness.com/company-activities-management/company-locations-facilities/6399916-1.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.business.gov/states/georgia/local/atlanta.html |title=Doing Business in Atlanta, Georgia |publisher=Business.gov |date= |access-date=2010-04-05 |archive-date=2010-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100402084413/http://www.business.gov/states/georgia/local/atlanta.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; એટલાન્ટામાં વિવિધ કંપનીઓના વડામથક છે, જેમ કે ધી કોકા કોલા કંપની, જ્યોર્જિયા-પેસિફિક, એટીએન્ડટી (AT&amp;amp;T) મોબિલીટી, સીએનએન (CNN), ડેલ્ટા એર લાઇન્સ, અને ટર્નર બ્રોકાસ્ટીંગ. એટલાન્ટામાં શહેરની હદમાં ફોર્ચ્યુન 500 કંપનીઓનું સૌથી વધુ ચતુર્થ ક્મનું ધ્યાન છે (જોકે યુપીએસ, હોમ ડિપોટ અને ન્યુવેલ રબરમેઇડનો શહેરી હદમા સમાવેશ થતો નથી) અને ફોર્ચ્યુન 1000ની 75 ટકાથી વધુ કંપનીઓ મહાનગરીય વિસ્તારમાં હાજરી ધરાવે છે. એટલાન્ટા 270 અબજ ડોલરની કુલ મહાનગરીય પેદાશ ધરાવે છે, જે જ્યોર્જિયન અર્થતંત્રના 2/3 ભાગથી વધુનો હિસ્સો ધરાવે છે અને હાર્ટસફિલ્ડ-જેકસન એટલાન્ટા ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ, એ વિશ્વનું સૌથી વ્યસ્ત હવાઇમથક છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.atlanta-airport.com/docs/Traffic/200812.pdf |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-10-08 |archive-date=2009-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090304021243/http://www.atlanta-airport.com/docs/Traffic/200812.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bizjournals.com/atlanta/stories/2008/03/10/daily44.html ડીઓટી: હાર્ટફિલ્ડ-જેકસનનું સૌથી વ્યસ્ત હવાઇમથક, એટલાન્ટાના બિઝનેસ ક્રોનિકલ ડેલ્ટા પાસે ત્રીજા ક્રમના સૌથી વધુ મુસાફરો હતા:]&lt;/ref&gt;

એટલાન્ટા ફુલ્ટોન કાઉન્ટીની દેશની બેઠક છે અને જ્યોર્જિયા રાજ્યની સરકારની બેઠક માટેનું પાંચમુ સ્થળ છે. એટલાન્ટા કંપની હદનો શહેરનો નાનો ભાગ ડિકાલ્બ કાઉન્ટી સુધી લંબાય છે. શહેરના નિવાસીઓ એટલાન્ટન્સ તરીકે જાણીતા છે.&lt;ref&gt;શબ્દ &quot;એટલાન્ટસ&quot;નો બહોળી રીતે [http://atlanta.bizjournals.com/atlanta/stories/2008/06/23/focus2.html સ્થાનિક માધ્યમો] અને [http://www.cnn.com/2008/US/weather/03/17/atlanta.tornado/index.html રાષ્ટ્રીય માધ્યમ]માં થાય છે. &lt;/ref&gt;

== ઇતિહાસ ==
એટલાન્ટા શહેરને સમાવતી જમીન એક વખતનું  નેટિવ અમેરિકન ગામ હતું જે સ્ટેન્ડિંગ પીચટ્રી તરીકે કહેવાતું હતું. એટલાન્ટાનો વિસ્તાર બની ગયેલી જમીન ચેરોકી અને ક્રિક્સ પાસેથી 1822માં વ્હાઇટ સેટલર્સ પાસેથી ડિકેટુર હોવા તરીકેના પ્રથમ વિસ્તાર સમાધાન તરીકે લેવામાં આવી હતી.

[[ચિત્ર:Peachtree1907.jpg|thumb|left|upright|એટલાન્ટાની મુખ્ય શેરી, 1907માં, પીચટ્રી સ્ટ્રીટ, સ્ટ્રીટકાર અને ઓટોમોબાઇલ્સથી વ્યસ્ત હતી. ]]

21 ડિસેમ્બર 1836ના રોજ જ્યોર્જિયા જનરલ એસેમ્બલીએ મિડવેસ્ટર્ન યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સાથે વ્યાપાર માર્ગ પૂરો પાડવા માટે વેસ્ટર્ન અને એટલાન્ટિક રેલરોડ બાંધવા માટે મતદાન કર્યું હતું. &lt;ref name=&quot;W&amp;ARR&quot;&gt;{{cite web | title = Creation of the Western and Atlantic Railroad | work = About North Georgia | publisher = Golden Ink | url = http://ngeorgia.com/railroads/warr01.html | access-date = 2007-11-12 | archive-date = 2007-10-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071003030525/http://ngeorgia.com/railroads/warr01.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; 1838 અને 1839 વચ્ચે ચિરોકી રાષ્ટ્રની બળજબરી પૂર્વકની બરતરફીને પગલે નવો જ વસ્તી વિનાનો વિસ્તાર રેલરોડના બાંધકામ માટે ખુલ્લો મૂકવામાં આવ્યો હતો. લાઇન તરફનો પૂર્વીય ટર્મિનસ આસપાસનો વિસ્તારને વિકસાવવાનું સૌપ્રથમ શરૂ કરવામાં આવ્યું હતુ અને તેથી તે સમાધાનને 1837માં &quot;ટર્મિનસ&quot;નુ નામ આપવામાં આવ્યું હતું. જેમણે ત્યાં નિવાસો અને જનરલ સ્ટોરનું બાંધકામ કર્યું હતું તેવા જોહ્ન થ્રેશરના નામની પાછળ હૂલામણું નામ થ્રેશરવિલે આપવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;[http://georgiainfo.galileo.usg.edu/gahistmarkers/thrashervillehistmarker.htm થ્રેસરવિલે સ્ટેટ હિસ્ટોરિકલ માર્કર], સુધારો 13-11-2009ના રોજ.&lt;/ref&gt; 1842 સુધીમાં, આ સમાધાન અંતર્ગત છ ઇમારતો અને 30 નિવાસો હતા અને શહેરને &quot;માર્થાસવિલે&quot; એવુ પુનઃનામ આપવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;shorthistory&quot;&gt;{{cite web | title = A Short History of Atlanta: 1782–1859 | publisher = CITY-DIRECTORY, Inc. | date = 2007-09-22 | url = http://www.city-book.com/Overview/history/history1.htm | access-date = 2007-12-01 | archive-date = 2008-12-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081207044632/http://www.city-book.com/Overview/history/history1.htm | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; જ્યોર્જિયા રેલરોડના મુખ્ય એન્જિનીયર, જે. એજર થોમસને વિસ્તારનું નામ વેસ્ટર્ન અને એટલાન્ટિક રેલરોડ, કે જેને ઝડપથી ટૂંકુ કરીને &quot;એટલાન્ટા&quot; કરવામાં આવ્યું હતું તેની પાછળ બદલીને &quot;[[એટલાન્ટીક મહાસાગર|એટલાન્ટિકા]]-[[પ્રશાંત મહાસાગર|પેસિફિકા]]&quot; રાખવામાં આવે તેવું સુચન કર્યું હતું. &lt;ref name=&quot;shorthistory&quot;/&gt; નિવાસીઓએ તેને મંજૂરી આપી હતી અને શહેરની 29 ડિસેમ્બર 1847ના રોજ એટલાન્ટા તરીકે સ્થાપના થઇ હતી. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ourgeorgiahistory.com/date/December_29|title=Georgia History Timeline Chronology for December&amp;nbsp;29|publisher=Our Georgia History|access-date=2007-08-30|archive-date=2007-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927222414/http://ourgeorgiahistory.com/date/December_29|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 1854 સુધીમાં, અન્ય એક રેલરોડે એટલાન્ટાને લાગ્રેંજ સાથે જોડ્યુ હતું અને 1860 સુધીમાં શહેરની વસ્તી વધીને 9,554ની થઇ હતી.&lt;ref&gt;{{cite web | last = Storey | first = Steve | title = Atlanta &amp; West Point Railroad | publisher = Georgia's Railroad History &amp; Heritage | url = http://railga.com/atlwp.html | access-date = 2007-09-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | title = Atlanta Old and New: 1848 to 1868 | work = Roadside Georgia | publisher = Golden Ink | url = http://roadsidegeorgia.com/city/atlanta02.html | access-date = 2007-11-13 | archive-date = 2007-10-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071021093026/http://roadsidegeorgia.com/city/atlanta02.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

અમેરિકન નાગરિક યુદ્ધ દરમિયાન, એટલાન્ટાને અગત્યના રેલરોડ અને લશ્કર પૂરું પાડતા કેન્દ્ર તરીકે ગણવામાં આવતું હતું. 1864માં, શહેર મોટા કેન્દ્રીય આક્રમણનો લક્ષ્યાંક બની ગયું હતું. એટલાન્ટા દ્વારા હાલમાં જે વિસ્તાર આવરી લેવામાં આવ્યો છે તે વિવિધ લડાઇઓનું દ્રશ્ય છે, જેમાં પીચટ્રી ક્રિકની લડાઇ, એટલાન્ટાની લડાઇ, અને એઝરા ચર્ચની લડાઇનો સમાવેશ થાય છે. યુનિયન જનરલ વિલીયમ ટી. શેર્મને ચાર મહિના સુધી ઘેરો ઘાલ્યા બાદ અને તમામ જાહેર ઇમારતો અને મળતીયાઓની શક્ય મિલકતોનો નાશ કરવાનો હૂકમ આપ્યા બાદ 1 સપ્ટેમ્બર 1864ના રોજ, મળતીયા જનરલ જોહ્ન બેલ હૂડે એટલાન્ટા ખાલી કરાવ્યું હતું. તેના પછીના દિવસે મેયર જેમ્સ કેલહૌને શહેરને સોંપી દીધુ હતું અને 7 સપ્ટેમ્બરના રોજ શેર્મને શહેરી પ્રજાને ખાલી કરવાનો હૂકમ આપ્યો હતો. ત્યાર બાદ તેણે પોતાન દક્ષિણમાં ચાલવાની તૈયારી રૂપે 11 નવેમ્બરના એટલાન્ટાને સંપૂર્ણ રીતે બાળી નાખવાનો હૂકમ આપ્યો હતો, જોકે તેણે શહેરના ચર્ચો અને દવાખાનાઓને તેમાંથી બાકાત રાખ્યા હતા. &lt;ref name=&quot;shorthistory2&quot;&gt;{{cite web | title = A Short History of Atlanta: 1860–1864 | publisher = CITY-DIRECTORY, Inc. | date = 2007-09-22 | url = http://www.city-book.com/Overview/history/history2.htm | access-date = 2007-12-01 | archive-date = 2008-12-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081207134912/http://www.city-book.com/Overview/history/history2.htm | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
[[ચિત્ર:Battle of Atlanta.png|thumb|left|યુએસ સિવીલ યુદ્ધ દરમિયાન એટલાન્ટાની લડાઇ, 1864]]

શહેરનું પુનઃગઠન ધીમુ રહ્યું હતું. 1867થી 1888 સુધી, યુ.એસ. સૈનિકોએ પુનઃગઠન યુગ સુધારાઓ કરવા માટે દક્ષિણપૂર્વ એટલાન્ટામાં મેકફેરસન બેરેક્સ પર કબજો જમાવ્યો હતો. નવા મુક્ત કરાયેલા ગુલામોને સહાય કરવા માટે ફ્રીડમેન્સ બ્યૂરોએ મુક્ત કરાયેલા લોકોને સહાય કરતી અસંખ્ય સંસ્થાઓ, ખાસ કરીને અમેરિકન મિશનરી અસોસિએશન સાથે મળીને કામ કર્યું હતું. 1868માં, એટલાન્ટા રાજ્યની રાજધાની તરીકેના પાંચમા શહેર તરીકે ઉભરી આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite web | last = Jackson | first = Edwin L. | title = The Story of Georgia's Capitols and Capital Cities | publisher = Carl Vinson Institute of Government, University of Georgia | url = http://www.cviog.uga.edu/Projects/gainfo/capital.htm#anchor671763 | access-date = 2007-11-13 | archive-date = 2007-10-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071009145856/http://www.cviog.uga.edu/Projects/gainfo/capital.htm#anchor671763 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; કોનફેડરેટ (સાથી, મળતીયા) સોલ્જર્સ હોમ 1901થી 1941 દરમિયાનમાં વિકલાંગ અને વૃદ્ધ જ્યોર્જિયા નિવૃત્ત સૈનિકો માટે ઘર બનાવનાર હતું. &lt;ref&gt;આર.બી. રોસેનબર્ગ, ''[http://www.worldcat.org/oclc/27683131 જીવંત સ્મૃતિચિહ્નો: સૈનિકમિત્રોના ન્યુ સાઉથમાં આવેલા રહેઠાણો]''  (ચેપલ હીલ, એન.સી.: યુનિવર્સિટી ઓઓફ નોર્થ કેરોલીના પ્રેસ, 1993), 215 અને 218, કહે છે કે જ્યોર્જિયા આર્કાઇવ્સ એન્ડ હિસ્ટ્રી વિભાગ, એટલાન્ટાએ પ્રવેશ માટેની અરજીઓ મેળવી હતી, બોર્ડ ઓફ ટ્રસ્ટીના મળેલા પત્રો, અગત્યની નોંધો અને અહેવાલો, હોસ્પિટલ રેકોર્ડ બુક, બીલો, ફાળો આપનાર વ્યક્તિઓની યાદી, વેતનો, પરચૂરણ કામોની યાદી, પ્રવેશની નોંધ, રજા આપેલ અને અવસાન, દાનની યાદી, સાથે રહેનાર વ્યક્તિઓનું રજિસ્ટર, જ્યોર્જ એન. સૌસે ડાયરી, અને મુલાકાતી રજિસ્ટર અને એટલાન્ટા ઐતિહાસિક સોસાયટી, એટલાન્ટા સાથી નિવૃત્ત લશ્કરીઓની ફાઇલ પણ ધરાવે છે. &lt;/ref&gt; ''એટલાન્ટા બંધારણ'' ના સંપાદક હેનરી ડબ્લ્યુ. ગ્રેડીએ શહેરને રોકાણકારના &quot;ન્યુ સાઉથ&quot; શહેર તરીકે આગળ ધપાવ્યું હતું, જે આધુનિક અર્થતંત્ર અને કૃષિ પર ઓછું નિર્ભર એવા શહેર તરીકે બંધાયું હતું. જોકે, એટલાન્ટાનો વિકાસ થયો હતો, તેની સાથે નીતિવાદ અને જાતિવાદના તણાવો પણ વધ્યા હતા. 1906ના એટલાન્ટાના જાતિવાદના તોફાને ઓછામાં ઓછા 27 લોકોના મૃત્યુ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.1906atlantaraceriot.org/|title=Atlanta Race Riot|publisher=The Coalition to Remember the 1906 Atlanta Race Riot|access-date=2006-09-06|archive-date=2008-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20080921160623/http://www.1906atlantaraceriot.org/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; નિપજાવ્યા હતા અને 70થી વધુને ઇજા થઇ હતી.

15 ડિસેમ્બર 1939ના રોજ, એટલાન્ટાએ ''ગોન વિથ ધ વિન્ડ''  ફિલ્મનો પ્રિમીયર યોજ્યો હતો, જે એટલાન્ટામાં જન્મેલા માર્ગારેટ મિશેલની શ્રેષ્ઠતમ વેચાણ ધરાવતી સમાન નામની નવલકથા પર આધારિત હતી. અભિનેતાઓ ક્લાર્ક ગેબલ, વિવીયન લેઇઘ, ઓલિવા ડિ હેવિલાન્ડ અને સુપ્રસિદ્ધ નિર્માતા ડેવિડ ઓ. સેલ્ઝનિકે આ પ્રસંગે હાજરી આપી હતી, જે હાલમાં નાશ કરાયેલા લોવના ગ્રાન્ડ થિયેટર ખાતે યોજાયો હતો. લેસલી હોવર્ડ યુદ્ધ માટે ઇંગ્લેંડ પરત ફર્યા હતા. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ngeorgia.com/ang/Atlanta_Premiere_of_Gone_With_The_Wind |title=Atlanta Premiere of Gone With The Wind |publisher=Ngeorgia.com |date= |access-date=2010-04-05 |archive-date=2010-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100115033241/http://ngeorgia.com/ang/Atlanta_Premiere_of_Gone_With_The_Wind |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; સત્કાર જ્યોર્જિયન ટેરેસ હોટેલ ખાતે યોજાયો હતો, જે હજુ પણ ઊભુ છે.

[[બીજું વિશ્વ યુદ્ધ|બીજા વિશ્વ યુદ્ધ]] દરમિયાન મેરિએટ્ટાના પરામાં આવેલી બેલ એરક્રાફ્ટ ઉત્પાદન ફેક્ટરીએ શહેરની વસ્તી અને અર્થતંત્રને વેગ આપવામાં સહાય કરી હતી. યુદ્ધના થોડા સમય બાદ રોગ નિયંત્રણ અને અવરોધ કેન્દ્રની એટલાન્ટામાં સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. &lt;ref&gt;{{cite web | title = Commemorating CDC's 60th Anniversary | work = CDC Website | publisher = Centers for Disease Control and Prevention (CDC) | url = http://www.cdc.gov/about/history/60th.htm | access-date = 2008-04-18}}&lt;/ref&gt;
[[ચિત્ર:Ebenezer-Baptist-from-pulpit.jpg|thumb|left|સ્વીટ ઔબર્નમા ઐતિહાસિક એબેન્ઝર ચર્ચની આંતરિક કલા.]]
સીમાચિહ્નના મુદ્દે યુ.એસ. સુપ્રીમ કોર્ટનો ''[[બ્રાઉન વિ. બોર્ડ ઓફ એજ્યુકેશન]]''  અંગેના ચૂકાદાએ [[નાગરિક હક્ક ચળવળ]]ના પ્રારંભમાં સહાય કરી હતી, તેમજ એટલાન્ટામાં જાતિવાદ અશાંતિ પોતાની જાતને હિંસાની ક્રિયામાં દર્શાવવા શરૂ થઇ હતી. 12 ઓક્ટોબર 1958ના રોજ,  પીચટ્રી શેરી પર આવેલું રિફોર્મ યહૂદીઓના મંદિરને બોમ્બથી ઉડાવી દેવામાં આવ્યું હતું ; સાયનાગોગની રબ્બી, જેકોબ રોથચિલ્ડ આ સંકલનના ભારે પ્રભાવશાળી વકીલ હતી. &lt;ref&gt;{{cite book
| last = Greene
| first = Melissa Faye
| authorlink =
| coauthors =
| title = The Temple Bombing
| url = https://archive.org/details/templebombing00meli
| publisher = Da Capo Press
| year = 2006
| location = Cambridge, Massachusetts
| isbn = 9780306815188}}&lt;/ref&gt; યહૂદી વિરુદ્ધના ગોરા તરફેણકારીઓનું જૂથ પોતાની જાતને &quot;કોનફેડરેટ અંડરગ્રાઉન્ડ&quot; કહેવડાવતા હતા અને જવાબદારીનો દાવો કર્યો હતો.

એટલાન્ટા 1960માં નાગરિક હક્ક ચળવળનું મોટું સંચાલકીય કેન્દ્ર હતું, કેમ કે એટલાન્ટાની ઐતિહાસિક બ્લેક કોલેજો અને યુનિવર્સિટીઓના ડો. માર્ટીન લ્યુથર કીંગ અને વિદ્યાર્થીઓએ ચળવળની આગેવાનીમાં મોટો ભાગ ભજવ્યો હતો. અનેક અગત્યના બે નાગરિક હક્ક સંસ્થાઓ સાઉધર્ન ક્રિશ્ચિયન લિડરશીપ કોન્ફરન્સ અને સ્ટુડન્ટ નોનવાયોલન્ટ કોઓર્ડિનેટીંગ કમિટી, તેમના વડામથકો એટલાન્ટામાં ધરાવતા હતા.
નાગરિક હક્કોના યુગ દરમિયાન કેટલોક જાતિ વિરોધ હોવા છતા એટલાન્ટાના રાજકીય અને વ્યાવસાયિક આગેવાનોએ એટલાન્ટાની &quot;વ્યસ્ત શહેર ધિક્કારને પાત્ર&quot; તરીકેની છાપનું જતન કરવા માટે ભારે મહેનત કરી હતી. 1961માં, એટલાન્ટાના મેયર ઇવાન એલેન જુનિયર પોતાના શહેરની જાહેર શાળાને એકરૂપ કરવા ટેકો આપવા માટે થોડા દક્ષિણ ગોરા મેયરમાંના એક બન્યા હતા. &lt;ref&gt;{{cite journal
| last = Hornsby
| first = Alton
| authorlink =
| coauthors =
| title = Black Public Education in Atlanta, Georgia, 1954–1973: From Segregation to Segregation
| journal = The Journal of Negro History
| volume = 76
| issue = 1
| pages = 21–47
| publisher = Association for the Study of African-American Life and History, Inc.
| date = Winter&amp;nbsp;— Autumn, 1991
| id = ISSN 00222992}}&lt;/ref&gt;

આફ્રિકન અમેરિકન એટલાન્ટાના નિવાસીઓએ વધતા જતા રાજકીય. પ્રભાવ સામે પ્રથમ આફ્રિકન-અમેરિકન મેયરની 1973ની ચુંટણીમાં દેખાવો કર્યા હતા. તેઓ 20મી સદીના અંતમાં શહેરમાં બહુમતી ધરાવનાર બન્યા હતા, પરંતુ પેટાશહેરીકરણ, વધતા જતા ભાવ, તેજીમય અર્થતંત્ર અને નવા સ્થળાંતર કરેલાઓના કારણે શહેરમાં તેમની ટકાવારી 1980માં જે 69 ટકા જેટલી ઊંચી હતી તે ઘટાડીને 2004માં 54 ટકાની કરી હતી. સ્થળાંતર કરીને આવેલા નવા લોકો જેમ કે લેટિનોસ અને એશિયન્સ પણ શહેરની વસ્તીમાં ફેરફાર કરે છે, જેમાં ગોરા નિવાસીઓની ઘૂસણખોરીનો પણ સમાવેશ થાય છે. &lt;ref name=&quot;nyt-031106&quot;&gt;{{cite news | publisher=The New York Times | first=Shaila | last=Dewan | date=March 11, 2006 | title=Gentrification Changing Face of New Atlanta | url=http://www.nytimes.com/2006/03/11/national/11atlanta.html?ei=5090&amp;en=bf1cb813a14f4341&amp;ex=1299733200&amp;adxnnl=0&amp;partner=rssuserland&amp;emc=rss&amp;adxnnlx=1142054955-6bzVsYXnlCDNwbMJEoswIg&amp;pagewanted=all}}&lt;/ref&gt;

1990માં, એટલાન્ટાની પસંદગી 1996 સમર ઓલિમ્પીક્સના સ્થળ માટે થઇ હતી. જાહેરાતને પગલે એટલાન્ટાએ શહેરના બગીચાઓ, રમતની સુવિધાઓ અને વાહનવ્યવહારમાં સુધારો કરવા માટે વિવિધ મોટા બાંધકામ પ્રોજેક્ટો હાથ ધર્યા હતા. એટલાન્ટા સમર ઓલિમ્પીક્સ યોજનારું ત્રીજું અમેરિકન શહેર બન્યું હતું. રમતોને પણ અસંખ્ય સંચાલકીય બિનકાર્યક્ષમતાઓ દ્વારા તેમજ સેનેટેનિયલ ઓલિમ્પીક પાર્ક બોમ્બીંગને કારણે નુક્શાન થયું હતું. &lt;ref&gt;{{cite web
| last =
| first =
| authorlink =
| coauthors =
| title = Olympic Games Atlanta, Georgia, U.S., 1996
| work = Encyclopædia Britannica online
| publisher = Encyclopædia Britannica
| date =
| url = http://www.britannica.com/eb/article-249564/Olympic-Games
| access-date = 2008-01-02}}&lt;/ref&gt;

સમકાલીન એટલાન્ટાને કેટલીકવાર જે ઝડપી વૃદ્ધિ ધરાવતા હોય અને શહેરી અસ્તવ્યસ્તતા ધરાવતા શહેરોના મૂળ શહેર તરીકે ગણવામાં આવે છે.  &lt;ref name=&quot;koolhaas&quot;&gt;{{cite book |last=Koolhaas |first=Rem | authorlink=Rem Koolhaas |coauthors=[[Bruce Mau]] |title=[[S,M,L,XL]] |year=1996 |publisher=Monacelli Press |location=[[New York City]] |isbn=1-885254-86-5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nyt-022500&quot;&gt;{{cite news | last=Apple, Jr. | first=R.W. | publisher=The New York Times | title=ON THE ROAD: A City in Full: Venerable, Impatient Atlanta | date=February 25, 2000 | url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?sec=travel&amp;res=9C0DE3DF1E30F936A15751C0A9669C8B63 | access-date = 2007-09-28}}&lt;/ref&gt; મોટા શહેરો સિવાય, મહાનગર એટલાન્ટા જે વૃદ્ધિને અવરોધે તેવી કોઇ કુદરતી સરહદ જેમ કે સમુદ્ર, તળાવો અથવા પર્વતો ધરાવતું નથી. 

શહેરની અર્થતંત્ર આધારિત નીતિઓ માટે એન્વાયર્ન્મેન્ટલ પ્રોટેક્શન એજન્સી જેવી સંસ્થાઓ દ્વારા તાજેતરમાં જ પ્રશંસા કરવામાં આવી હતી. &lt;ref name=&quot;EPA&quot;&gt;{{cite web | last=Carl | first=Terry | publisher=[[United States Environmental Protection Agency|Environmental Protection Agency]] | title=EPA Congratulations Atlanta on Smart Growth Success| date=November 18, 2005 | url=http://yosemite.epa.gov/opa/admpress.nsf/9f9e145a6a71391a852572a000657b5e/0e30c482fa56b3ac852570d00057768b!OpenDocument | access-date = 2008-04-15}}&lt;/ref&gt; 2009માં, એટલાન્ટાના વિર્જીનીયા-હાઇલેન્ડ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં સૌપ્રથમ કાર્બન ન્યુટ્રલ ઝોન બન્યું હતું. વેરુસ કાર્બન ન્યુટ્રલે ભાગીદારીનું સર્જન કર્યું હતું જે વેલી વુડ કાર્બન સિક્વેસ્ટ્રેશન પ્રોજેક્ટ (ગ્રામિણ જ્યોર્જિયામાં જંગલના અસંખ્ય એકર)ને સીધી રીતે ભંડોળ પૂરું પાડવા શિકાગો ક્લાયમેટ એક્સચેંજ મારફતે ઐતિહાસિક કોર્નર વિર્જીનીયા હાઇલેન્ડ શોપીંગ અને ડાઇનીંગ પડોશપણા રિટેઇલ ડિસ્ટ્રીક્ટના 17 વેપારીઓને સાંકળે છે.&lt;ref&gt;{{Citation | last = Jay | first = Kate | title = First Carbon Neutral Zone Created in the United States | date = November 14, 2008 | url = http://www.reuters.com/article/pressRelease/idUS164153+14-Nov-2008+PRN20081114 | access-date = ઑક્ટોબર 8, 2010 | archivedate = સપ્ટેમ્બર 7, 2009 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20090907024146/http://www.reuters.com/article/pressRelease/idUS164153+14-Nov-2008+PRN20081114 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation | last = Auchmutey | first = Jim | title = Trying on carbon-neutral trend | newspaper = Atlanta Journal-Constitution | date = January 26, 2009 | url = http://www.ajc.com/services/content/printedition/2009/01/26/carbon0126b.html}}
&lt;/ref&gt;

== ભૂગોળ ==
=== સ્થાનિક ભૂગોળ ===
યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સેન્સસ બ્યુરોના અનુસાર, શહેરની જમીનનો કુલ વિસ્તાર {{convert|343.0|km2|sqmi|1|abbr=on}}. {{convert|341.2|km2|sqmi|1|abbr=on}} જમીન અને {{convert|1.8|km2|sqmi|0|abbr=on}} પાણીનો છે. 
કુલ વિસ્તાર 0.54 ટકા પાણી છે. આશરે {{convert|1050|ft|m|0}} સમુદ્રી સ્તરના સરેરાશ કરતા ઉપર હવાઇમથક {{convert|1010|ft|m|0}}, સાથે એટલાન્ટા હટ્ટાહોચી નદીની દક્ષિણે ટોચ પર છે.

ઇસ્ટર્ન કોન્ટિનેન્ટલ ડિવાઇડ રેખા દક્ષિણમાંથી એટલાન્ટામાં પ્રવેશે છે અને શહેરના નીચાણવાળા વિસ્તારમાં પ્રવેશે છે. શહેરના નીચાણવાળા ભાગમાંથી વિભાજન રેખા ડિકૈબ એવેન્યુ સાથે પૂર્વ તરફ ખસે છે અને સીએસએક્સ (CSX) રેલ લાઇન ડિક્ટૌર દ્વારા ખસે છે.&lt;ref name=&quot;divide&quot;&gt;{{cite web | last = Yeazel | first = Jack | title = Eastern Continental Divide in Georgia | date = 2007-03-23 | url = http://www.gpsinformation.org/jack/Divide/Divide.html | access-date = 2007-07-05 | archive-date = 2007-05-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070529182756/http://www.gpsinformation.org/jack/Divide/Divide.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; દક્ષિણ અને પૂર્વ તરફ પર જે વરસાદી પાણી પડે છે તે અંતે [[એટલાન્ટીક મહાસાગર|એટલાન્ટીક સમુદ્ર]]માં જાય છે, જ્યારે ઉત્તર અને પશ્ચમ તરફ પડતા વરસાદી પાણી ચટ્ટાહોચી નદી &lt;ref name=&quot;divide&quot;/&gt; મારફતે મેક્સિકોના અખાતમાં જાય છે. નદી એ એસીએફ નદી તટપ્રદેશનો ભાગ છે, અને તેમાંથી એટલાન્ટા અને તેના ઘણા પડોશી પાણી ખેંચે છે. શહેરના દૂર ઉત્તરપશ્ચિમ છેડે આવેલ હોવાથી નદીનો ઘણો ખરો કુદરતી વારસો ચટ્ટાહોચી રિવર નેશનલ રિક્રિયેશન એરિયા દ્વારા ભાગમાં હજુ સુધી સચવાઇ રહ્યો છે. જોકે ડાઉનસ્ટ્રીમ વધુ પડતા પાણીનો દુષ્કાળ વખતે અને [[પૂર]] દરમિયાન થતા પ્રદૂષણ વખતે ઉપયોગ થાય છે, જે પડોશી રાજ્યો અલાબામા અને ફ્લોરિડા સાથે તકરાર અને કાનૂની લડાઇનો સ્ત્રોત છે.&lt;ref&gt;{{cite web | title = Florida, Alabama, Georgia water sharing | publisher = WaterWebster | date = | url = http://www.waterwebster.com/FloridaAlabamaGeorgia.htm | format = news archive | access-date = 2007-07-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | title = Fact Sheet&amp;nbsp;– Interstate Water Conflicts: Georgia&amp;nbsp;— Alabama&amp;nbsp;— Florida | publisher = Metro Atlanta Chamber of Commerce | date =  | url = http://www.metroatlantachamber.com/macoc/initiatives/img/tri-statefactsheet.pdf | format = PDF | access-date = 2007-07-05 | archive-date = 2006-02-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060220034927/http://www.metroatlantachamber.com/macoc/initiatives/img/tri-statefactsheet.pdf | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

=== આબોહવા ===
[[ચિત્ર:AtlantaSnow.jpg|thumb|શિયાળુ બરફ આચ્છાદન સાથે એટલાન્ટાનો પાઇમોન્ટ પાર્ક.]] કોપ્પેન વર્ગીકરણ અનુસાર એટલાન્ટા ભેજવાળું ઉષ્ણકટીબંધીય આબોહવા, (સીએફએ) ધરાવે છે, જેમાં ગરમી હોય છે, ભેજવાળો ઉનાળો અને થોડી હળવી આબોહવા હોય છે, પરંતુ પ્રસંગોપાત દક્ષિણ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના ધોરણો અનુસાર ઠંડો શિયાળો પણ આવે છે. જુલાઇમાં સૌથી વધુ સરેરાશ {{convert|89|°F|°C|0}} અથવા તેનાથી ઉપર અને નીચી સરેરાશ વાળું તાપમાન હોય છે.  {{convert|71|°F|°C|0}}.&lt;ref name=&quot;weather&quot;&gt;{{cite web | title = Monthly Averages for Atlanta, Georgia (30303) | publisher = [[Weather Channel]]| format = Table | url = http://www.weather.com/outlook/travel/businesstraveler/wxclimatology/monthly/graph/30303?from=36hr_bottomnav_business | access-date = 2008-03-23}}&lt;/ref&gt; અસતત રીતે, તાપમાનમાં વધારો પણ થાય છે. {{convert|100|°F|°C|0}}. શહેરમા સૌથી વધુ તાપમાન {{convert|105|°F|°C|0}}, જુલાઇ 1980માં નોંધાયું હતું. &lt;ref name=&quot;weather&quot;/&gt; જાન્યુઆરી સૌથી વધુ ઠંડો મહિનો છે, જેમાં સરેરાશ ઊંચુ {{convert|52|°F|°C|0}}, અને નીચુ તાપમાન હોય છે. {{convert|33|°F|°C|0}}.&lt;ref name=&quot;weather&quot;/&gt; ઉત્તર જ્યોર્જિયા પ્રદેશમાં સામાન્ય રીતે સરેરાશ નીચુ તાપમાન ઊંચામાં 20 ડિગ્રી હોય છે અને નીચુ તાપમાન 30 ડિગ્રી જેટલું હોય છે. શિયાળામાં હૂંફાળા મોજાઓ વસંતઋતુમાં તાપમાન 60 ડિગ્રી (માઇનસ તાપમાન) અને 70 ડિગ્રી (નીચુ 20 ડિગ્રી) તાપમાન સુધી લાવી શકે છે અને આર્કટિક હવાના મોજાઓ રાત્રિના સમયગાળામાં અત્યંત નીચા તાપમાન -11થી -7 સેલ્સીયસ ડિગ્રી સુધી) ઘટી શકે છે. અત્યાર સુધીમાં સૌથી ઠંડુ તાપમાન {{convert|-9|°F|°C|0}} ફેબ્રુઆરી 1899માં નોંધાયું હતું. &lt;ref name=&quot;weather&quot;/&gt; તેની નજીકમાં બીજી વખત {{convert|-8|°F|°C|0}} સૌથી નીચુ તાપમાન જાન્યુઆરી 1985માં ગયુ હતું. &lt;ref name=&quot;weather&quot;/&gt; એટલાન્ટા સમાન અક્ષાંસ પર આવેલા અન્ય દક્ષિણી શહેરોની તુલનામાં વધુ તાપમાનવાળી આબોહવા ધરાવે છે, કેમ કે તે સમુદ્રના સ્તરની {{convert|1050|ft|m}} ઉપર સંબંધિત રીતે ઊંચા સ્થાન પર આવેલું છે.

દક્ષિણપૂર્વ યુ.એસ.ના બાકીના ભાગની જેમ એટલાન્ટા પુષ્કળ વરસાદ પ્રાપ્ત કરે છે, જે સંબંધિત રીતે આખા વર્ષમાં ફેલાયેલું છે. સરેરાશ વાર્ષિક વરસાદ છે {{convert|50.2|in|mm|0}}.&lt;ref name=&quot;The Weather Channel Averages&quot;&gt;{{cite web| url=http://www.weather.com/outlook/health/fitness/wxclimatology/monthly/USGA0028| title=Monthly Averages for Atlanta, GA| publisher=[[Weather.com]]| access-date=2006-04-02| archive-date=2008-03-07| archive-url=https://web.archive.org/web/20080307105909/http://www.weather.com/outlook/health/fitness/wxclimatology/monthly/USGA0028| url-status=dead}}&lt;/ref&gt; સરેરાશ વર્ષ 36 દિવસો સુધી [[ધુમ્મસ]] મેળવે છે; જ્યારે હિમવર્ષા સરેરાશ {{convert|2|in|cm|0}} આખા વર્ષ સુધી ચાલે છે. અત્યંત ભારે વાવાઝોડુ {{convert|10|in|cm|0}} 23 જાન્યુઆરી, 1940ના રોજ આવ્યું હતું. &lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.ourgeorgiahistory.com/chronpop/1000010| publisher=Our Georgia History| title=Atlanta, Georgia (1900–2000)| access-date=2006-04-02| archive-date=2006-03-27| archive-url=https://web.archive.org/web/20060327073140/http://www.ourgeorgiahistory.com/chronpop/1000010| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
હિમવર્ષાના વાવાઝોડાઓ ભાગ્યે જ આવે છે, પરંતુ શક્યતઃ માર્ચ 1993માં એક વખત આવ્યું હતું. સતત હિમ વાવાઝોડાઓ સ્નો કરતા વધુ મુશ્કેલીનું કારણ બની શકે છે, આવું અત્યંત ભયાનક વાવાઝોડુ કદાચ 7 જાન્યુઆરી 1973માં આવ્યું હોવાનું મનાય છે. &lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.weather.com/encyclopedia/winter/ice.html| work=Storm Encyclopedia| publisher=[[Weather.com]]| title=Ice Storms| access-date=2006-04-02| archive-date=2007-08-05| archive-url=https://web.archive.org/web/20070805095857/http://www.weather.com/encyclopedia/winter/ice.html| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
{{Atlanta weatherbox}}

2007માં, અમેરિકન લંગ અસોસિએશને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં આંશિક પ્રદૂષણનો 13મો સૌથી વધુ સ્તર ધરાવતું હોવા તરીકે ક્રમ આપ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.citymayors.com/environment/polluted_uscities.html|title=City Mayors: The most polluted US cities|publisher=citymayors.com|access-date=2007-10-25}}&lt;/ref&gt; પ્રદૂષણ અને રજકણોના મિશ્રણ અને વીમો નહી ધરાવતા શહેરીજનોને અસ્થામા લાગુ પડ્યો હતો અને એલર્જી ફાઉન્ડેશન ઓફ અમેરિકા એટલાન્ટાને સૌથી વધુ અસ્થામાથી પીડાતા લોકો ધરાવતું સૌથી ખરાબ અમેરિકન શહેર તરીકે નામ આપ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.medscape.com/viewarticle/550984|title=Atlanta Named 2007 &quot;Asthma Capital&quot;|publisher=2007 [[WebMD]] Inc.|access-date=2007-10-25|archive-date=2007-06-13|archive-url=https://archive.is/20070613103155/http://www.medscape.com/viewarticle/550984|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

14 માર્ચ 2008ના રોજ, ઇએફ2 (EF2) વિનાશક ચક્રવાત ડાઉનટાઉન એટલાન્ટામાં હવાના દબાણ સાથે ત્રાટક્યું હતું{{convert|135|mph|0|abbr=on}}. વિનાશક ચક્રવાતને કારણે ફિલીપ્સ એરેના, વેસ્ટીન પીચટ્રી પ્લાઝા હોટેલ, જ્યોર્જિયા ડોમ, સેનેટેનીયલ ઓલિમ્પીક પાર્ક, સીએનએન સેન્ટર, અને જ્યોર્જિયા વર્લ્ડ કોંગ્રેસ સેન્ટરને નુક્શાન થયું હતું. તેણે વાઇન શહેરના પડોશી વિસ્તારોને પણ પશ્ચિમમાં અને કેબાગેટાઉન, અને ફુલટોન બેગ એન્ડ કોટન મિલ્સ ને પૂર્વમાં નુક્શાન પહોંચાડ્યું હતું. ડઝનેક જેટલી ઇજાઓ થઇ હતી, ત્યારે ફક્ત એકનું જ મોત થયું હોવાના અહેવાલ છે.&lt;ref
name=&quot;ajctornado&quot;&gt;એબરલી, ટીમ; શિયા, પાઉલ. &quot;[http://dr.coxnewsweb.com/www.ajc.com/content/stories/atlanta-tornado-claims-2-/ વિનાશક ચક્રવાતને કારણે પોક કાઉન્ટીમાં એકનું મોત થયું હતું] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080418112428/http://dr.coxnewsweb.com/www.ajc.com/content/stories/atlanta-tornado-claims-2-/ |date=2008-04-18 }}.&quot; ''એટલાન્ટા જર્નલ અને બંધારણ.''  18 માર્ચ, 1997 29-04-2008ના રોજ સુધારેલ.&lt;/ref&gt; શહેરી અધિકારીઓને એવી ચેતવણી આપવામાં આવી હતી કે વિનાશક ચક્રવાત પાછળ છોડેલા વિનાશને ચોખ્ખો કરતા મહિનાઓ લાગી શકે છે.&lt;ref name=&quot;cnn17mar08&quot;&gt;કર્મચારી લેખક. &quot;[http://edition.cnn.com/2008/US/weather/03/17/atlanta.tornado/index.html પોલીસ એટલાન્ટાના લોકોને કહે છે: જો તમે કરી શકો તો, 'શહેરની બહાર રહો'].&quot; ''સીએનએન.''  17 માર્ચ , 2008. સુધારો 04-09-2008.&lt;/ref&gt;

== શહેરી વિસ્તાર ==
=== સ્થાપત્ય ===
એટલાન્ટાની સરહદ (સ્કાયલાઇન) આધુનિક અને આધુનિકતાની ઉત્પત્તિની ઊંચી ઇમારતો અને મધ્યમ કદની ઇમારતોથી અંકિત છે. તેનું સૌથી ઊંચુ સીમાચિહ્ન&amp;nbsp;–બેન્ક ઓફ અમેરિકા પ્લાઝા&amp;nbsp;– એ વિશ્વમાં 37મી સૌથી ઊંચી ઇમારત છે {{convert|1023|ft|m|0}}. વધુમાં શિકાગો અને ન્યૂ યોર્ક શહેરબહારની સૌથી ઊંચી ઇમારત પણ છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.infoplease.com/ipa/A0001338.html|title=World's Tallest Buildings | publisher= Infoplease |access-date=2007-06-26}}&lt;/ref&gt;

{{wide image|MidtownATLNW.JPG|700px|&lt;center&gt;[[Midtown Atlanta]] from the Northwest near the [[Cobb County, Georgia|Cobb County]]/[[Fulton County, Georgia|Fulton County]] border on the [[Chattahoochee River]]. [[Atlantic Station]] is visible to the left with the [[The Atlantic (Atlanta)|Atlantic]] skyscraper in the foreground. April 2010&lt;/center&gt;}}

અન્ય દક્ષિણ શહેરો જેમ કે સાવન્નાહ, ચાર્લ્સટોન, વિલ્મીંગ્ટોન, અને ન્યુ ઓરલિન્સ સિવાય, એટલાન્ટાએ તેના ઐતિહાસિક ઓલ્ડ સાઉથ સ્થાપત્ય ગુણધર્મો જાળવી રાખવાનું યોગ્ય માન્યુ ન હતું. તેને બદલે એટલાન્ટાએ પોતાની જાતને પ્રગતિ કરતા &quot;ન્યુ સાઉથ&quot;ના અગ્રણી શહેર તરીકે જોયું હતું અને અદભૂત આધુનિક માળખાઓ અપનાવ્યા હતા. &lt;ref&gt;ક્રેઇગ (1995), પૃષ્ઠ 15&lt;/ref&gt; એટલાન્ટાની સ્કાયલાઇનમાં મોટા ભાગના મોટી યુ.એસ. કંપનીઓ અને કેટલાક 20મી સદીના અગ્રણી સ્થપતિઓ હતા જેમાં માઇકલ ગ્રેવ્સ, રિચાર્ડ મેઇર, માર્સલ બ્રુઅર, રેન્ઝો પિયાનો, પિકાર્ડ ચિલ્ટોન, અને સ્થાનિકના જ પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય ખ્યાતિ ધરાવતા મેક સ્કોજિન અને મેરિલ એલામ સ્થપતિઓનો સમાવેશ થાય છે. એટલાન્ટાના અત્યંત વિખ્યાત સ્થાનિક સ્થપતિ જોહ્ન પોર્ટમેન હોઇ શકે છે, જેમનું અટ્રિયમ (આકાશ તરફ ખુલતો ઇમારતનો મધ્ય ભાગ) હોટેલના સર્જનનો પ્રારંભ  હયાટ્ટ રિજન્સી એટલાન્ટા (1967)થી થયો હતો જેણે આગતાસ્વાગતા ક્ષેત્રે નોંધપાત્ર પ્રદાન કર્યું હતું.

{{Wide image| Atlanta cityscape 032008.jpg|1000px|&lt;center&gt;A 2008 aerial photo of Atlanta's urban core viewed from the Southwest near [[Hartsfield-Jackson Atlanta International Airport]]. [[Downtown Atlanta]] (in the foreground) is followed by [[Midtown Atlanta|Midtown]], and then [[Buckhead (Atlanta)|Buckhead]].
[[Sandy Springs]] and [[Dunwoody]]'s [[Perimeter Center]] skyline is visible in the background. In 2008, the entire region had a population of 5,729,304.&lt;/center&gt;}} 

તેમના કાર્ય દ્વારા, પોર્ટમેન—જેઓ જ્યોર્જિયા ટેકના કોલેજ ઓફ આર્કિટેક્ચરના સ્નાતક હતા -- તેમણે એટલાન્ટા મર્ચેન્ડાઇઝ માર્ટ, પીચટ્રી સેન્ટર, વેસ્ટીન પીચટ્રી પ્લાઝા હોટેલ અને સનટ્રસ્ટ પ્લાઝા માટે તેમની ડિઝાઇન દ્વારા ડાઉનટાઉન એટલાન્ટાનું પુનઃનિર્માણ કર્યું હતું. શહેરની ઊંચી ઇમારતો શહેરના ત્રણ જિલ્લાઓ ડાઉનટાઉન, મિડટાઉન અને બકહેડમાં જૂથમાં આવેલી છે. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/ci/bo/?id=101302|title=Districts and Zones of Atlanta | publisher=Emporis.com |access-date=2007-06-26}}&lt;/ref&gt; (એ ઉપરાંત વધુ બે પરા જૂથો છે, ઉત્તરમાં પેરિમીટર સેન્ટર અને ઉત્તર પૂર્વમાં કંબરલેન્ડ/વિનીંગ્સ). મધ્યમાં આવેલ વ્યાવસાયિક જિલ્લો હયાત રિજન્સી એટલાન્ટા&lt;ref&gt;[http://atlantaregency.hyatt.com/hyatt/hotels/index.jsp હયાત રિજન્સી એટલાન્ટા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110808164540/http://www.atlantaregency.hyatt.com/hyatt/hotels/index.jsp |date=2011-08-08 }}.&lt;/ref&gt; હોટેલની આસપાસ જૂથમાં પથરાયેલો છે- જે જ્યારે તે 1967માં પૂર્ણ થયું ત્યારે તે સમયમાં એટલાન્ટાની સૌથી ઊંચી ઇમારત હતી&amp;nbsp;– તેમાં નવી 191 પીચટ્રી ટાવર, વેસ્ટીન પીચટ્રી પ્લાઝા, સનટ્રસ્ટ પ્લાઝા, જ્યોર્જિયા-પેસિફિક ટાવર, અને પીચટ્રી સેન્ટરની ઇમારતનો સમાવેશ થાય છે. મિડટાઉન એટલાન્ટા, ઉત્તરની બાજુએ 1987માં વન એટલાન્ટિક સેન્ટર પૂર્ણ થયા બાદ ઝડપથી વિકસ્યુ હતું.

=== શહેરી વિકાસ ===
[[ચિત્ર:WestsideAtlanta.jpeg|thumb|left|એટલાન્ટાનો મિડટાઉન વેસ્ટ]]

એટલાન્ટા મહાનગર વિસ્તાર દેશનો સૌથી ઝડપથી વૃદ્ધિ પામતા અનેક વિસ્તારોમાંનો એક છે. ખાસ કરીને ઉત્તરપશ્ચિમ અને ઉત્તરપૂર્વમાં પરાઓ સતત વિકસી રહ્યા હતા-જ્યારે મધ્યના પડોશી વિસ્તારો પુનરુજ્જીવનનો અનુભવ કરી રહ્યા છે. એટલાન્ટાએ 1950 અને 1960 દરમિયાન મધ્યમ અને ઉપલા વર્ગના પરિવારોની હિજરતની યાતના ભોગવી હતી. આ પ્રવાહે ડાઉનટાઉન એટલાન્ટાના ધીમા ઘટાડાનો અનુભવ કર્યો હતો, જે એટલાન્ટાના મધ્યમ અને ઉપલા વર્ગો માટેનો ખરીદીનો મુખ્ય વિસ્તાર હતો, જેનું સ્થાન બકહેડ અને પરાના મોલોએ લીધું હતું. જોકે ડાઉનટાઉને તે પ્રદેશમાં ઓફિસ માટેની જગ્યા તરીકે તેનું કાર્ય જાળવી રાખ્યું હતું.

દરમિયાનમાં, હિજરતીઓને અગાઉ જેમની સાથે પડોશમાં હતા તેવા પૂર્વ-મધ્ય એટલાન્ટામાં ક્ષીણ થઇ રહેલા સ્થળે ફરી મોકલી આપવામાં આવ્યા હતા, આ પડોશમાં ઇનમાન પાર્ક અને વિર્જીનીયા હાઇલેન્ડ જે તેમના કારીગરી દર્શાવતા બંગલોનું પ્રતિબીંબ પાડે છે. પડોશી વિરોધીઓએ તેમના વિસ્તારમાં બાંધવામાં આવેલા મુક્તમાર્ગોને બંધ કરતા 1970માં વળાંક આવ્યો હતો. ત્યારથી પડશીપણામાં ધીમે ધીમે તિરસ્કારની લાગણી જોવા મળી હતી અને હવે તેમની ગણના હર્ષ ધરાવતા શહેરી પડોશીઓ તરીકે થાય છે, જે મનોરંજન, ખરીદી અને વાહનવ્યવહાર વિકલ્પના મધ્યમાં રહેવા માગતા યુવાન લોકોને આમંત્રણ આપે છે. 

2000ની સાલના પ્રથમ દાયકામાં મિડટાઉનના ઉત્તર અને ઉત્તરપૂર્વ જૂના સ્ટ્રીટકાર પરાઓમાં અને તેની આસપાસની ખાલી જગ્યાઓમાં ઝડપથી વિકાસ થયો હોવાનું અનુભવાયું હતું, જમાં બેલ્ટલાઇનની હારમાં ઓલ્ડ ફોર્થ વોર્ડ બંધાયો હતો. અગાઉની ઔદ્યોગિક અને વેરહાઉસની જગ્યાઓમાં કોન્ડોસ, એપાર્ટમેન્ટસ અને છુટક સ્થળો બાંધવામાં આવ્યા હતા. 2005 ઓક્ટોબર એટલાન્ટિક સ્ટેશનના પ્રારંભની યાદગીરી છે, જ્યાં અગાઉ બ્રાઉનફિલ્ડ સ્ટીલ પ્લાન્ટ હતો તેને પુનઃવિકસાવીને મિશ્ર વપરાશ વાળો શહેરી જિલ્લો બનાવવામાં આવ્યો હતો. આ પ્રકારની વૃદ્ધિ 2008-2010ની આર્થિક કટોકટી દરમિયાન કેટલેક એંશે ધીમી પડી ગઇ હતી, પરંતુ તેમ છતાં અગાઉ જેને &quot;સીમાંત&quot; જેમ કે મિડટાઉન વેસ્ટ તરીકે ગણવામાં આવતા હતા તેમાં વધુને વધુ વધુ રીતે વિકાસ થતો ગયો હતો. એટલાન્ટાને ડાઉનટાઉન એટલાન્ટા (22 મિલિયન ચોરસફૂટ ઓફિસ જગ્યા) બાદનું ત્રણ ડાઉનટાઉનનું શહેર કહી શકાય, બકહેડ 20 મિલિયન ચોરસફૂટ અને મિડટાઉન 18 મિલિયન ચોરસ ફૂટ જગ્યા ધરાવે છે.

મિડટાઉને ઓફિસ જગ્યામાં તેજીમય વૃદ્ધિ સાથે તાજેતરના વર્ષોમાં જ આ સ્થિત હાંસલ કરી છે. મિડટાઉન જિલ્લામાં કારોબારો સતત ફરતા રહ્યા હતા. &lt;ref&gt;{{cite web| last = Southerland| first = Randy| title = What do Atlanta's big law firms see in Midtown?| publisher = Atlanta Business Chronicle| date = 2004-11-19| url = http://www.bizjournals.com/atlanta/stories/2004/11/22/focus10.html
| access-date = 2008-12-01}}&lt;/ref&gt; 2006ના પ્રારંભમાં, મિડટાઉન એટલાન્ટા (હૂલામણું નામ &quot;મિડટાઉન માઇલ)માં મેયર ફ્રેંકલીને પીચટ્રી સ્ટ્રીટનો 14 બ્લોકની લંબાઇવાળી યોજના તરતી મૂકી હતી, જે શેરીના સ્તરનું ખરીદીનું સ્થળ હતું અને હરીફ બેવરલી હીલ્સના રોડીયો ડ્રાઇવ અથવા શિકાગોના મેગ્નીફિશિયન્ટ માઇલ સામેની બનાવવામાં આવ્યું હતું. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.midtownalliance.org/RET_Vision.htm|title=Expert: Peachtree Poised to Be Next Great Shopping Street|publisher=Midtown Alliance|access-date=2007-06-26|archive-date=2007-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20070530120727/http://www.midtownalliance.org/RET_Vision.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.midtownalliance.org/RET_ICSC.html|title=Mayor to Retailers: Peachtree Is Open for Business|publisher=Midtown Alliance|access-date=2007-06-26|archive-date=2007-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20070530103050/http://www.midtownalliance.org/RET_ICSC.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

[[ચિત્ર:Album 23 186.jpg|thumb|upright|'મિડટાઉન માઇલ'માં ઊંચા નિવાસી એકમો ]] 

શહેરનો ઉત્તરપૂર્વ જિલ્લો, બકહેડ, ડાઉનટાઉન એટલાન્ટાથી આઠ માઇલના અંતરે આવેલો છે. તે શ્રીમંત પરા વિસ્તાર તરીકે વિકસ્યો હતો, પરંતુ હવે પ્રાદેશિક અગત્યતા ધરાવે છે. લેનોક્સ સ્ક્વેર મોલે તેનું સ્થાન અગત્યના પરા મોલ તરીકે લીધું હતું, પરંતુ તેની આસપાસ ઘણી આકાશી ઊંચાઇ ધરાવતી ઇમારતો ચણાઇ ગઇ છે અને તેથી તે &quot;ત્રણ ડાઉનટાઉન&quot;માંના એક તરીકે વિકસ્યું છે. એક જ પરિવાર ધરાવતા ઘરોના શ્રીમંત પડોશીઓ દ્વારા તાત્કાલિક ધોરણે ઊંચી આકાશી ઇમારતોએ આકાર લીધો હોવા છતાં આમ થયું છે. ખાલી જગ્યાઓમાં કોન્ડોસ અને એપાર્ટમેન્ટસનો જ્યાં શક્ય હોય ત્યાં વિકાસ કરવાની ભારે તકો છે, ઉદાહરણ તરીકે લિન્ડબર્ગ માર્ટા (MARTA) સ્ટેશન પાસે લેનોક્સ રોડ પર વગેરે.

દક્ષિણપશ્ચિમ એટલાન્ટા અસંખ્ય પરાઓ ધરાવે છે, જે શ્રમંતાઇ અને ઉચ્ચ વર્ગના આફ્રિકન-અમેરિકન શહેરી વસ્તીથી ખ્યાતનામ છે, જેમ કે કૂલીયર હાઇટ્સ, જે કાસ્કેડ હાઇટ્સ અને પેયટોન ફોરેસ્ટનું પડોશીપણું દર્શાવે છે. &lt;ref&gt;{{cite web| last = Guerrero| first = Lucio| title = Lake Forest No. 3 on list of best homes for rich| work = Chicago Sun-Times online edition| publisher = Chicago Sun-Times| date = 2001-03-13| url = http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4155/is_20010313/ai_n13893847| access-date = 2008-12-01| archive-date = 2019-10-17| archive-url = https://web.archive.org/web/20191017013413/http://findarticles.com/?noadc=1| url-status = dead}}&lt;/ref&gt; શહેરની પશ્ચિમ, દક્ષિણ અને દક્ષિણપશ્ચિમ તરફની દૂરને સુધારેલા પડોશીપણા અંગે ઓળખવામાં આવે છે.એટલાન્ટા બાંધકામ અને રિટેઇલ તેજીની મધ્યમાં છે, જેમાં, 60થી વધુ ઊંચી અથવા મધ્યમ ઇમારતોની દરખાસ્ત કરવામાં આવી છે અથવા 19 એપ્રિલ 2006ના અનુસાર બાંધકામ હેઠળ હતી. &lt;ref name=&quot;A-T-L&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.urbanplanet.org/UP.Dynamic/atlanta.php|title=Growth in the A-T-L|publisher=UrbanPlanet Institute LLC|access-date=2007-06-26|archive-date=2007-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20070523051820/http://www.urbanplanet.org/UP.Dynamic/atlanta.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ઘણા શહેરોમાં, 2007-2009ની મંદીનો પ્રારંભ થતા નવા વિકાસકાર્યોમાં ભારે ઘટાડો થયો હતો. 

ડાઉનટાઉનમાં 1996માં સેનેટેનીયલ ઓલિમ્પીક પાર્કનો પ્રારંભ કરવો જેવા શહેરી પ્રયત્નો છતાં એટલાન્ટા સમાન વસ્તી ધરાવતા 2005માં {{convert|8.9|acre|m2}} હજાર દીઠ નિવાસીઓ (36 m²/નિવાસી) સાથેના શહેરોની તુલનામાં ''માથાદીઠ''  પાર્ક જમીનની દ્રષ્ટિએ અંતના ક્રમાંકની નજીકનો ક્રમાંક ધરાવે છે. &lt;ref&gt;{{cite web | title = Total Parkland per 1,000 Residents, by City | publisher = Center For City Park Excellence | date = 2006-06-19 | url = http://www.tpl.org/content_documents/ccpe_TotalAcresperResidents.pdf | format = PDF | access-date = 2007-06-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070628105538/http://www.tpl.org/content_documents/ccpe_TotalAcresperResidents.pdf | archive-date = 2007-06-28 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; શહેર મધ્ય એટલાન્ટા અને બકહેડ વ્યાવસાયિક જિલ્લાઓ ઉપરાંત &quot;ઝાડોનું શહેર&quot; અથવા &quot;જંગલમાં શહેર&quot; જેવી પ્રતિષ્ઠા ધરાવતું હોવા છતાં; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.frommers.com/destinations/atlanta/0002010001.html|title=Introduction to Atlanta|publisher=Wiley Publishing, Inc.|work=Frommer's|access-date=2007-06-26|archive-date=2007-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20070618034127/http://www.frommers.com/destinations/atlanta/0002010001.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.atlantamagazine.com/article.php?id=207 |title= City Observed: Power Plants |access-date= 2007-09-28 |last= Warhop |first= Bill |work= Atlanta |publisher= Atlanta Magazine |archive-url= https://web.archive.org/web/20070607192757/http://www.atlantamagazine.com/article.php?id=207 |archive-date= 2007-06-07 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt; ઊંચી ઇમારતો ઘણી વખત પરાઓમાં ફેલાયેલા લાકડાના ગીચ છત્રનો માર્ગ દૂર કરે છે. 1985માં સ્થપાયેલ, ટ્રીસ એટલાન્ટાએ 68,000 વધુ છાંયાવાળા ઝાડોનું વાવેતર અને વિતરણ કર્યુ હતું.&lt;ref&gt;{{cite web | title = About Us | publisher = Trees Atlanta | url = http://www.treesatlanta.org/aboutus.html | access-date = 2007-09-28 | archive-date = 2007-09-22 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070922033545/http://www.treesatlanta.org/aboutus.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; બેલ્ટલાઇન પ્રોજેક્ટો એટલાન્ટાના પાર્કની જગ્યામાં 40 ટકાનો વધારો કરશે &lt;ref&gt;[http://www.beltline.org/Implementation/ParksandGreenspace/tabid/1736/Default.aspx એટલાન્ટા બેલ્ટલાઇન]&lt;/ref&gt;, જેમાં બે નવા પાર્કનો સામવેશ થાય છેઃ વેસ્ટસાઇડ રિસર્વોઇર પાર્ક અને હિસ્ટોરિક ફોર્થ વર્ડ પાર્ક.

== સંસ્કૃતિ ==
=== મનોરંજન અને કલા દર્શાવવી ===
[[ચિત્ર:Fox Theatre Atlanta.jpg|thumb|upright|ફોક્સ થિયેટર ]]
[[ચિત્ર:10 The High.jpg|thumb|left|હાઇ મ્યુઝિયમ ઓફ આર્ટ, મિડટાઉન એટલાન્ટામાં વુડરફ આર્ટસ સેન્ટરનો વિભાગ]]

એટલાન્ટાના પ્રાચીન સંગીત દ્રશ્યોમાં એટલાન્ટા સિમ્ફની ઓર્કેસ્ટ્રા, એટલાન્ટા ઓપેરા, એટલાન્ટા બેલેટ, ન્યુ ટ્રિનીટી બેરોક, મેટ્રોપોલિટન સિમ્ફની ઓર્કેસ્ટ્રા, જ્યોર્જિયા બોય કોઇર અને એટલાન્ટા બોય કોઇરનો સમાવેશ થાય છે. પ્રાચીન સંગીતકારોમાં વિખ્યાત કંડક્ટર્સ રોબર્ટ શો અને એટલાન્ટા સિમ્ફનીના રોબર્ટ સ્પાનોનો સમાવેશ કરાયો છે.શહેર વિખ્યાત અને કાર્યરત જીવંત સંગીત દ્રશ્ય ધરાવે છે.{{Citation needed|date=March 2010}}ફોક્સ થિયેટર ઐતિહાસિક સીમાચિહ્ન છે અને વિશ્વમાં સૌથી વધુ લોકોને સમાવનારામાંનું એક છે. શહેર આ ઉપરાંત અત્યંત સફળ થયેલા વિવિધ કદના સંગીત સ્થળોનો મોટો સંગ્રહ ધરાવે છે જે ટોચના અને ઉભરી રહેલા પ્રવાસ કાર્યોનું આયોજન કરે છે. લોકપ્રિય સ્થાનિક સ્થળોમાં ટેબરનેકલ, વેરાયટી પ્લેહાઉસ, ધી માસ્કરેડ, ધી સ્ટાર કોમ્યુનિટી બાર અને ઇએઆરએલ (EARL)નો સમાવેશ થાય છે.શહેરના વિખ્યાત અને નોંધપાત્ર મ્યુઝિયમો અને ગેલેરીઓમાં જાણીતા હાઇ મ્યુઝિયમ ઓફ આર્ટ, એટલાન્ટા કન્ટેમ્પરરી આર્ટ સેન્ટર (કન્ટેમ્પરરી), એટલાન્ટા ઇન્સ્ટિટ્યુટ ફોર ધ આર્ટસ, અને જ્યોર્જિયા મ્યુઝિયમ ઓફ કન્ટેમ્પરરી આર્ટ (એમઓસીએ જીએ)નો સમાવેશ થાય છે.એટલાન્ટા એ વિકસતા જતા થિયેટર સમુદાયનું ઘર છે. મોટા થિયેટર જૂથોમાં ટોની પુરસ્કાર વિજેતા એલાયંસ થિયેટર (વુડરુફ આર્ટસ સેન્ટરનો ભાગ), આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે જાણીતુ સેન્ટર ફોર પુપેટ્રી આર્ટ્સ, સેવન સ્ટેજીસ થિયેટર, ધી હોરાઇઝન થિયેટર કંપની, ઇમ્પ્રુવ ગ્રુપ ડેડ્સ ગેરેજ, એક્ટર્સ એક્સપ્રેસ, શેક્સપિયર તાવેર્ન, અને પરાના મેરિયેટ્ટામાં આવેલા થિયેટર ઇન ધ સ્ક્વેરનો સમાવેશ થાય છે.એટલાન્ટા ઘણા મહત્વાકાંક્ષી અને ઉભરી રહેલા રેપ સંગીત વાળા કલાકારો અને મોટા રેકોર્ડીંગ સ્ટુડીઓ/કંપનીઓ જેવી કે સો સો ડિફ રેકોર્ડીંગ્સ, ગ્રાન્ડ હશલ રેકોર્ડઝ, બીએમઇ રેકોર્ડીંગ્સ, બ્લોક એન્ટરટેઇનમેન્ટ, કોન્વીક્ટ મ્યુઝીકનું ઘર છે. ચાલુ વર્ષના પ્રારંભમાં એવી જાહેરાત કરવામા આવી હતી કે એટલાન્ટા ડબ્લ્યુડબ્લ્યુઇ (WWE) રેશલમેનીયા 27નું માર્ચ 2011માં યજમાનપદુ કરશે.

=== પર્યટન ===
[[ચિત્ર:Ab30 (55).jpg|thumb|એટલાન્ટાનો પાઇમોન્ટ પાર્ક શહેરનો સૌથી મોટો પાર્ક છે. પાર્કનો એક ભાગ અહી મિડટાઉન એટલાન્ટ સ્કાયલાઇન સાથે દેખાય છે. ]]

એટલાન્ટા યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં આવેલા કોઇ પણ શહેરની તુલનામાં 13મા ક્રમે સૌથી વધુ વિદેશી પર્યટકોને આકર્ષે છે, જેમાં 2007માં શહેરમાં 478,000 કરતા વધુ વિદેશી મુલાકાતીઓ અહી આવી પહોંચ્યા હતા.&lt;ref&gt;[http://tinet.ita.doc.gov/outreachpages/download_data_table/2007_States_and_Cities.pdf યુ,એસ. રાજ્યો, શહેરો અને વસ્તીવાળા પ્રદેશોમાં અંદાજિત વિદેશી મુલાકાતીઓ: 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100414232611/http://www.tinet.ita.doc.gov/outreachpages/download_data_table/2007_States_and_Cities.pdf |date=2010-04-14 }}, સુધારો 11-13-2009.&lt;/ref&gt; તેજ વર્ષે (''ફોર્બ્સ'' ના અનુસાર), એક અંદાજ અનુસાર એટલાન્ટાએ 37 મિલિયન મુલાકાતીઓને શહેરમાં આકર્ષિત કર્યા હતા.&lt;ref&gt;[http://www.forbestraveler.com/best-lists/most-visited-us-cities-slide-7.html?thisSpeed=25000 અમેરિકાના સૌથી વધુ મુલાકાત લેવાતા 30 શહેરો - ForbesTraveler.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090415155942/http://www.forbestraveler.com/best-lists/most-visited-us-cities-slide-7.html?thisSpeed=25000 |date=2009-04-15 }}, સુધારો 11-13-2009.&lt;/ref&gt; શહેરમાં વિશ્વનું સૌથી મોટું ઇન્ડોર એક્વેરિયમ (માછલીઘર),&lt;ref&gt;{{cite news | title = Big window to the sea | url = http://www.cnn.com/2005/TECH/science/11/21/new.ga.aquarium/index.html | publisher = CNN | access-date = 2008-01-01 |date=November 23, 2005}}&lt;/ref&gt; જ્યોર્જિયા એક્વેરિયમઆવેલું છે, જેને સત્તાવાર રીતે 23 નવેમ્બર 2005ના રોજ ખુલ્લું મૂકવામાં આવ્યું હતું. માછલીઘરની નજીકમાં જ નવી વર્લ્ડ ઓફ કોકા કોલા, મે 2007માં ખુલ્લી મૂકવામાં આવી હતી, જેમાં વિશ્વ સુપ્રસિદ્ધ હળવા પીણાઓની બ્રાન્ડનો ઇતિહાસ દર્શાવે છે અને મુલાકાતીઓને વિશ્વમાં ઉપલબ્ધ વિવિધ કોકા કોલા પેદાશોનો આસ્વાદ કરાવે છે. અંડરગ્રાઉન્ડ એટલાન્ટા, એ ઐતિહાસિક શોપીંગ અને મનોરંજન સંકુલ છે. એટલાન્ટિક સ્ટેશન, એ મિડટાઉન એટલાન્ટાના અંતે ઉત્તરપશ્ચિમ પરનો વિશાળ નવો શહેરી નવેસરનો પ્રોજેક્ટ છે, જેને સત્તાવાર રીતે ઓક્ટોબર 2005માં ખુલ્લો મૂકવામાં આવ્યો હતો.

[[ચિત્ર:TheVarsity Atlanta-GA.jpg|thumb|યુનિવર્સિટી એટલાન્ટાની 75 વર્ષોથી સીમાચિહ્ન રહી છે. ]]

એટલાન્ટા ઇતિહાસથી લઇને ફાઇન આર્ટસ, કુદરતી ઇતિહાસ અને પીણાઓ સુધીના વિષયો પર વિવિધ પ્રકારના મ્યુઝિયમો ધરાવે છે. શહેરમાં મ્યુઝિયમ્સ અને આકર્ષણોમાં એટલાન્ટા હિસ્ટ્રી સેન્ટર; કાર્ટર સેન્ટર; માર્ટીન લ્યુથર કીંગ જુનિયર., નેશનલ હિસ્ટોરિક સાઇટ; એટલાન્ટા સાયક્લોરામા એન્ડ સિવીલ વોર મ્યુઝિયમ; ઐતિહાસિક નિવાસ મ્યુઝિયમ ર્હોડ્ઝ હોલ; અને માર્ગારેટ મિશેલ હાઉસ એન્ડ મ્યુઝિયમનો સમાવેશ થાય છે. બાળકોના મ્યુઝિયમમાં ફેર્નબેન્ક સાયંસ સેન્ટર એન્ડ ઇમેજિન ઇટ!નો સમાવેશ થાય છે.  ચિલ્ડ્રન્સ મ્યુઝિયમ ઓફ એટલાન્ટા. પાઇડમોન્ટ પાર્કમાં એટલાન્ટા ડોગવુડ ફેસ્ટીવલ અને એટલાન્ટા પ્રાઇડ સહિતના એટલાન્ટાના ઘણા તહેવારો અને સાસ્કૃતિક ઘટનાઓનું આયોજન થાય છે. &lt;ref name=&quot;piedmonthist&quot;&gt;{{cite web | title = Park History | publisher = Piedmont Park Conservancy | url = http://www.piedmontpark.org/history/history.html | access-date = 2007-07-07 | archive-date = 2007-07-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070704150329/http://www.piedmontpark.org/history/history.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; એટલાન્ટા બોટાનિકલ ગાર્ડન પાર્કની પાછળ આવેલો છે. ગ્રાન્ટ પાર્કમાં ઝૂ એટલાન્ટા પાન્ડાનું પ્રદર્શન કરે છે. શહેરની ફક્ત પૂર્વમાં જ સ્ટોન માઉન્ટેઇન આવેલો છે, જે વિશ્વમાં સૌથી મોટો ગ્રેનાઇટમાંથી કંડારેલો ટુકડો છે.&lt;ref name=&quot;stone_mountain_encyclopedia&quot;&gt;{{cite web | last = Stewart | first = Bruce E. | title = Stone Mountain | work = The New Georgia Encyclopedia | publisher = Georgia Humanities Council and the University of Georgia Press | date= 2004-05-14 | url = http://www.georgiaencyclopedia.org/nge/Article.jsp?id=h-2145 | access-date = 2007-09-28}}&lt;/ref&gt;

દર વર્ષે લેબર ડે સપ્તાહના અંતમાં એટલાન્ટા લોકપ્રિય મલ્ટી જિનર સંમેલન ડ્રેગોન*કોનનું આયોજન કરે છે, જે હયાત રિજન્સી, મેરિયોટ માર્ક્વીસ, હિલ્ટોન અને શેરેટોન હોટેલ્સ ખાતે ડાઉનટાઉનમાં યોજાય છે. આ ઘટના વાર્ષિક 30,000 મુલાકાતીઓને આકર્ષિત કરતી હોવાનો અંદાજ છે. ઓગસ્ટના આખા મહિનો ફિલ્મબનાવવા માટે સમર્પિત હોય છે, જ્યારે એટલાન્ટા '''ઇન્ડીપેન્ડન્ટ ફિલ્મ મંથ'''  તરીકે જાણીતા સ્વતંત્ર ફિલ્મોની એક મહિના લાંબી ચાલતી ઉજવણીનું આયોજન કરે છે &lt;ref&gt;www.independentfilmmonth.com&lt;/ref&gt; અને ઓક્ટોબરમાં મિડટાઉન એટલાન્ટા વિસ્તાર લોકપ્રિય આઉટ ઓન ફિલ્મ ગે ફિલ્મ તહેવારની ઉજવણી કરે છે,જે વિશ્વભરમાંથી ફિલ્મ નિર્માતાઓ અને ચાહકોને આકર્ષિત કરે છે. &lt;ref&gt;www.outonfilm.org&lt;/ref&gt;

=== ધર્મ ===
[[ચિત્ર:Church on North Ave and Peachtree St.JPG|thumb|left|નોર્થ એવેન્યુ પ્રિસ્બેરીયન ચર્ચ, જે નોર્થ એવન્યુ અને પીચટ્રી સ્ટ્રીટના ખૂણા પર આવેલો છે. ]]


એટલાન્ટા શહેરમાં 1,000થી વધુ પૂજા કરવાના સ્થળો છે. &lt;ref name=&quot;infoplease&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.infoplease.com/ipa/A0108481.html|title=Atlanta, Ga. | work= Information Please Database | publisher= Pearson Education, Inc | access-date=2006-05-17}}&lt;/ref&gt; પ્રોટેસ્ટન્ટ ખ્રિસ્તીઓની આસ્થા એટલાન્ટામાં સારી રીતે પ્રદર્શિત થાય છે,&lt;ref&gt;{{cite web
  | last = 
  | first = 
  | authorlink = 
  | coauthors = 
  | title = Top 15 Reporting Religious Bodies: Atlanta, GA
  | work = 
  | publisher = Glenmary Research Center
  | date = 2002-10-24
  | url = http://ext.nazarene.org/rcms/016.html
  | access-date = 2008-04-29
  | archive-date = 2008-12-11
  | archive-url = https://web.archive.org/web/20081211102954/http://ext.nazarene.org/rcms/016.html
  | url-status = dead
  }}&lt;/ref&gt;આ શહેર ઐતિહાસિક રીતે જ પરંપરાગત દક્ષિણ પ્રભુત્વ જેમ કે સધર્ન બાપ્ટીસ્ટ કોનવેન્શન, યુનાઇટડે મેથોડીસ્ટ ચર્ચ અને પ્રિસ્બીટેરીયન ચર્ચ (યુએસએ) માટેનું મોટું કેન્દ્ર બની રહ્યું છે. આ વિસ્તારમાં ખાસ કરીને પરા વિસ્તારોમાં &quot;વિશાળ ચર્ચ&quot;ની સંખ્યા મોટી છે.એટલાન્ટા વિશાળ અને ઝડપથી વધતી જતી રોમન કેથોલિક વસ્તી ધરાવે છે, જે 1998માં 292,300 સભ્યોની હતી તે 2008માં વધીને 750,000 સભ્યોની થઇ હતી, જે 156 ટકાનો વધારો દર્શાવે છે. &lt;ref&gt;{{cite news|title=Parishes Receive Data As Catholic Population Surges|last=Nelson|first=Andrew|date=2009-01-01|work=The Georgia Bulletin|publisher=The Catholic Archdiosese of Atlanta|page=10|access-date=2009-01-03}}&lt;/ref&gt; મહાનગર એટલાન્ટાના તમામ નિવાસીઓમાંથી આશરે 10 ટકા કેથોલિક છે. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.btobmagazine.com/Articles/2008/April/cre_beat.html |title=Business to Business Magazine: Not just for Sunday anymore |publisher=Btobmagazine.com |date= |access-date=2010-04-05}}&lt;/ref&gt; 84 મુલક આર્કડિયોસીસ ઓફ એટલાન્ટાના ધર્માધ્યક્ષ તરીકે એટલાન્ટા એટલાન્ટાના રાજ્યો માટે મહાનગરીય ધર્માધ્યક્ષ તરીકેની કામગીરી બજાવે છે. આર્કડિયોસેસન કેથેડ્રલ એ કેથેડ્રલ ઓફ ક્રિસ્ટ ધી કીંગ છે અને પ્રવર્તમાન આર્કબિશપ મોસ્ટ
રિવ. વિલ્ટોન ડી. જ્યોર્જરી છે. &lt;ref name=&quot;archatl.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.archatl.com/about/stats.html |title=Archdiocese of Atlanta Statistics |publisher=Archatl.com |date= |access-date=2010-04-05 |archive-date=2010-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100917092342/http://archatl.com/about/stats.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;qhvzfl&quot;&gt;{{cite web
  | last = Nelson
  | first = Andrew
  | authorlink = 
  | coauthors = 
  | title = Catholic Population Officially Leaps To 650,000
  | work = The Georgia Bulletin
  | publisher = 
  | date = 2007-09-06
  | url = http://www.georgiabulletin.org/local/2007/09/06/pop/
  | access-date = 2007-12-19
  | archive-date = 2007-10-13
  | archive-url = https://web.archive.org/web/20071013103217/http://www.georgiabulletin.org/local/2007/09/06/pop/
  | url-status = dead
  }}&lt;/ref&gt; મહાનગર વિસ્તારમા અન્યો પણ સ્થિત છે તેમાં વિવિધ પૂર્વીય કેથોલિક મુલકો કે જે મેલકાઇટ, મેરોનાઇટ અને બીઝેન્ટાઇન કેથોલિક માટે પૂર્વ કેથોલિક ઇપાર્ચીસના ન્યાયક્ષેત્રની હેઠળ આવે છે. &lt;ref&gt;તેમાં બ્રુકલીનના સાધુના એપાર્ચીમાં [http://www.stjohnmelkite.org/ સેંટ. જોહ્ન ક્રિસોસ્ટોમ મેલકાઇટ ચર્ચ]; [http://www.sjmcc.org/ સેંટ. જોસેફ મેરોનાઇટ કેથોલિક ચર્ચ]; અને [http://www.byzantines.net/epiphany/ એપિફેની બેઝાન્ટાઇન કેથોલિક ચર્ચ].&lt;/ref&gt;

શહેર ગ્રીક ઓર્થોડોક્સ એન્યુસિયેશન કેથેડ્રલનું આયોજન કરે છે, મહાનગર એટલાન્ટા અને તેના બિશપ એલેક્સીઓસ છે. અન્ય રૂઢીવાદી ખ્રિસ્તી ન્યાયક્ષેત્ર એટલાન્ટા વિસ્તારમાં મુલક દ્વારા પ્રદર્શિત કરવામાં આવે છે તેમાં એન્ટીયોચિયન ઓર્થોડોક્સ ચર્ચ, રશીયન ઓર્થોડોક્સ ચર્ચ, રોમાનીયન ઓર્થોડોક્સ ચર્ચ, યુક્રેઇનીયન ઓર્થોડોક્સ ચર્ચ, સર્બીયન ઓર્થોડોક્સ ચર્ચ અને ઓર્થોડોક્સ ચર્ચ ઇન અમેરિકાનો સમાવેશ થાય છે.એટલાન્ટાએ એપિસ્કોપલ ડિઓસેસ ઓફ એટલાન્ટાનો ધર્માધ્યક્ષ પણ છે, જેમાં સમગ્ર ઉત્તરીય જ્યોર્જિયા, મધ્ય જ્યોર્જિયાનો મોટો ભાગ અને ચટ્ટાહૂચી નદી વેલી ઓફ પશ્ચિમ જ્યોર્જિયાનો સમાવેશ થાય છે. આ ડિયોસેસનું વડુમથક બકહેડમાં કેથેડ્રલ ઓફ સેંટ ફિલીપ ખાતે આવેલું છે અને તેનું નેતૃત્ત્વ રાઇટ રિવરેન્ડ જે. નેઇલ એલેક્ઝાન્ડર દ્વારા કરવામાં આવે છે. &lt;ref&gt;{{cite web
  | last = 
  | first = 
  | authorlink = 
  | coauthors = 
  | title = The Episcopal Church in Georgia
  | work = 
  | publisher = The Episcopal Diocese of Atlanta
  | date = 
  | url = http://www.episcopalatlanta.org/bishop/index.html
  | access-date = 2007-12-26
  | archive-date = 2007-12-19
  | archive-url = https://web.archive.org/web/20071219001641/http://www.episcopalatlanta.org/bishop/index.html
  | url-status = dead
  }}&lt;/ref&gt;

એટલાન્ટા વિવિધ ધાર્મિક ચર્ચ સંસ્થાઓ માટેના વડામથક તરીકેની પણ કામગીરી બજાવે છે. અમેરિકામાં આવેલા ઇવાન્ગેલિકલ લ્યુથેરન ચર્ચના દક્ષિણપૂર્વીય પાદરી ડાઉનટાઉન એટલાન્ટામાં તેમની ઓફિસ ધરાવે છે; સમગ્ર મહાનગર વિસ્તારમાં ઇએલસીએ અસંખ્ય મુલકો છે. એટલાન્ટા મહાનગર વિસ્તારમાં આઠ યુનાઇટેડ ચર્ચ ઓફ ક્રિસ્ટ ઉપાસક મંડળો છે, જેમાંનો એક પ્રથમ ઉપાસક મંડળ સ્વીટ ઔબર્ન પડોશીપણામાં છે, જે ચર્ચ હોવાની સાથે ભૂતપૂર્વ મેયર એન્ડ્રુ યંગ પણ તેની સાથે સંકળાયેલા હોવાથી જાણીતો છે.પરંપરાગત આફ્રિકન ધાર્મિક સંપ્રદાય જેમ કે નેશનલ બાપ્ટીસ્ટ કોન્વેન્શન અને આફ્રિકન મેથોડીસ્ટ એપિસ્કોપલ ચર્ચ આ વિસ્તારમાં મજબૂત રીતે પ્રદર્શિત થાય છે. આ ચર્ચો વિવિધ ખાનગી શાળાઓ ધરાવે છે જે  ઇન્ટરનેશનલ થિયોલોજિકલ સેન્ટર સંકુલની એટલાન્ટા યુનિવર્સિટી સેન્ટરમાં રચના કરે છે.

ધી સાલ્વેશન આર્મીના યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સધર્ન ટેરિટરીનું વડુમથક એટલાન્ટામાં આવેલું છે. &lt;ref&gt;{{cite web | title = About The Salvation Army | publisher = The Salvation Army | url = http://www.salvationarmysouth.org/about.htm | access-date = 2007-09-21 | archive-date = 2007-09-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070929040524/http://www.salvationarmysouth.org/about.htm | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; ધાર્મિક સંપ્રદાય આઠ ચર્ચો, અસંખ્ય સામાજિક સેવા કેન્દ્રો અને યૂથ ક્લબો ધરાવે છે જે સમગ્ર એટલાન્ટા વિસ્તારમાં ફેલાયેલા છે.શહેર ધી ચર્ચ ઓફ જિસસ ક્રિસ્ટ ઓફ લેટર ડે સેઇન્ટસનું મંદિર ધરાવે છે જે સેન્ડી સ્પ્રીંગ્સ, જ્યોર્જિયાના પરામાં આવેલું છે. બીએપીએસ શ્રી સ્વામિનારાયણ મંદિર એટલાન્ટા  લિબર્ન, જ્યોર્જિયાને અડીને આવેલું છે, જે હાલમાં [[ભારત]]ની બહાર વિશ્વમાં સૌથી મોટું હિન્દુ મંદિર છે. &lt;ref name=&quot;NYT-Temple&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.nytimes.com/2007/07/05/arts/design/05temp.html?ei=5088&amp;en=40844fd9848bc220&amp;ex=1341288000&amp;partner=rssnyt&amp;emc=rss?GlobalFeedDesignNews&amp;pagewanted=all|title=In a Suburb of Atlanta, a Temple Stops Traffic |last=Goodman |first=Brenda|date=July 5, 2007|work=The New York Times|access-date=2009-09-10}}&lt;/ref&gt; મહાનગર એટલાન્ટા વિસ્તારમાં આશરે 15 હિન્દુ મંદિરમાંનું તે એક છે, તેની સાથે જ્યોર્જિયામાં આવેલા 7 અન્ય હિન્દુ મંદિરો  એટલાન્ટા, ઔગુસ્ટા, મેકોન, પેરી, સવાન્નાહ, કોલંબસ, રોમ/કાર્ટર્સવિલે અને અન્ય નિર્જન સ્થળોએ આવેલા આશરે 10,000 જેટલા હિન્દુઓને ઉપયોગી છે.

આ વિસ્તારમાં અંદાજિત 75,000 જેટલા મુસ્લિમો છે અને આશરે 35 જેટલી મસ્જિદો છે. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://alfarooqmasjid.org/dnn/Home/AboutAlFarooqMasjid/Community/tabid/56/Default.aspx |title=Community |publisher=Alfarooqmasjid.org |date= |access-date=2010-04-05 |archive-date=2010-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100410163734/http://www.alfarooqmasjid.org/dnn/Home/AboutAlFarooqMasjid/Community/tabid/56/Default.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;મહાનગર એટલાન્ટા એ યહૂદી સમુદાયનું ઘર છે અને 61,300 જેટલા નિવાસોમાં અંદાજિત 120,000 વ્યક્તિગતોને સમાવતું હોવાનું મનાય છે. &lt;ref name=&quot;Jewish&quot;&gt;{{cite web | title = Jewish Community Centennial Study 2006 | publisher = Jewish Federation of Greater Atlanta | url = http://www.shalomatlanta.org/page.html?ArticleID=121291 | access-date = 2007-09-28 | archive-date = 2007-09-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070928123831/http://www.shalomatlanta.org/page.html?ArticleID=121291 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; આ અભ્યાસ એટલાન્ટાની યહૂદીઓની વસ્તીને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં 11મા ક્રમની સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવવાના સ્થાને મૂકે છે, જે 1996માં સૌથી વધુ 17માં ક્રમેથી વધુ છે. &lt;ref name=&quot;Jewish&quot;/&gt; એટલાન્ટા અસંખ્ય એથનિક ખ્રિસ્તી ધાર્મિક સંપ્રદાયો જેમ કે કોરીયન બાપ્ટીસ્ટ/મેથોડીસ્ટ/પ્રિસ્બીરીયન ચર્ચો, તામિલ ચર્ચ એટલાન્ટા , તેલગુ ચર્ચ, હિન્દી ચર્ચ, મલાયાલમ ચર્ચ, ઇથોપિયન, ચાઇનીઝ અને તેનાથી વધુ પરંપરાગત એથનિક ધાર્મિક જૂથો નોંધપાત્ર સંખ્યામાં ધરાવે છે.

=== રમત ગમત ===
[[ચિત્ર:Turner field Braves.jpg|thumb|ટર્નર ફિલ્ડ]]
એટલાન્ટા એ વિવિધ રમતગમત ફ્રેંચાઇઝીનું ઘર છે, જેમાં યુ.એસમાં તમામ ચાર અલગ મોટી લીગ, મેજર લીગ બેઝબોલની ધી એટલાન્ટા બ્રેવ્સ અને નેશનલ ફૂટબોલ લીગની એટલાન્ટા ફાલ્કન્સનો સમાવેશ થાય છે જે શહેરમાં 1966થી રમાય છે. બોસ્ટોન રેડ સ્ટોકીંગ્સ તરીકે બ્રેવ્સ રમાવાનો પ્રારંભ 1871માં થયો હતો અને તે અત્યંત જૂનુ છે અને અમેરિકામાં વ્યાવસાયિકો દ્વારા સતત તેનો ઉપયોગ થતો આવ્યો છે. &lt;ref name=&quot;braves_oldest_team&quot;&gt;&quot;[http://atlanta.braves.mlb.com/atl/history/story_of_the_braves.jsp શૂરવીરોની વાર્તાઓ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151030062629/http://atlanta.braves.mlb.com/atl/history/story_of_the_braves.jsp |date=2015-10-30 }}.&quot; ''એટલાન્ટા બ્રેવ્સ.'' 29 એપ્રિલ 2008ના રોજ સુધારો.&lt;/ref&gt; બ્રેવ્સે 1995માં વર્લ્ડ સિરીઝ જીતી હતી અને 1991થી 2005 સુધી 14 સીધી જ વિભાગીય ચેમ્પીયનશીપની અણધાર્યો પ્રવાહ જાળવી રાખ્યો હતો.

એટલાન્ટા ફાલ્કન્સ નેશનલ ફૂટબોલ લીગની અમેરિકન ફૂટબોલ ટીમ છે અને તે એટલાન્ટામાં 1966થી રમાય છે. ટીમ હાલમાં જ્યોર્જિયા ડોમ ખાતે રમે છે. તેઓએ વિભાગીય ટાઇટલ્સ ત્રણ વખત (1980, 1998, 2004) અને એક કોન્ફરન્સ ચે્પીયનશીપ જીતી છે - તેમજ 31 જાન્યુઆરી 1999ના રોજ સુપર બોલ XXXIIIમાં ડેનેવર બ્રોન્કોસમાં બીજા ક્રમે રહી રમત પૂર્ણ કરી હતી. એટલાન્ટાએ 1994માં સુપર બોલ XXVIII અને 2000માં સુપર બોલ XXXIVનું આયોજન કર્યું હતું. &lt;ref name=&quot;falcons&quot;&gt;&quot;[http://www.atlantafalcons.com/People/Alumni/History.aspx ઇતિહાસઃ એટલાન્ટા ફાલ્કન્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090225201702/http://www.atlantafalcons.com/People/Alumni/History.aspx |date=2009-02-25 }}.&quot; ''એટલાન્ટા ફાલ્કન્સ.''  એપ્રિલ 17, 2009ના રોજ સુધારો.&lt;/ref&gt;

નેશનલ બાસ્કેટબોલ અસોસિએશનની એટલાન્ટા હોક્સ એટલાન્ટામાં 1968થી રમાય છે. ટીમનો ઇતિહાસ 1946 સુધી જાય છે, જ્યારે તેઓ ટ્રાઇ-સિટીઝ બ્લેકહોક્સ તરીકે ઓળખાતા હતા, જે હાલમાં ક્વાડ સિટીઝ (માઓલીન અને રોક આઇલેન્ડ, ઇલીનોઇસ અને ડેવનપોર્ટ, લોવા) તરીકે ઓળખાતા વિસ્તારમાં રમાતી હતી. ત્યાર બાદ ટીમ 1951માં મિલવૌકી અને 1955માં સેંટ. લુઇસ રવાના થઇ હતી, જ્યાં તેમણે સેંટ. લુઇસ હોક્સ તરીકે તેમની એકમાત્ર એનબીએ ચેમ્પીયનશીપ જીતી હતી. 1968માં તેઓ એટલાન્ટા આવ્યા હતા. &lt;ref name=&quot;hawks_history&quot;&gt;&quot;[http://www.nba.com/hawks/history/00400483.html એ ફ્રેંચાઇઝ રિચ વિથ ટ્રેડીશન: પેટ્ટીટથી 'પિસ્તોલ પેટ સુધી અને ત્યાંથી 'હનુમાન હાઇલાઇટ ફિલ્મ'].&quot; ''એટલાન્ટા હોક્સ.''  17 એપ્રિલ, 2009ના રોજ સુધારો.&lt;/ref&gt; ઓક્ટોબર 2007માં વિમેન્સ નેશનલ બાસ્કેટબોલ અસોસિએશને (ડબ્લ્યુએનબીએ) જાહેરાત કરી હતી કે એટલાન્ટા વિસ્તરણ ફ્રેંચાઇઝી પ્રાપ્ત કરશે, તેણે તેમના પ્રથમ સત્રનો મે 2008માં પ્રારંભ કર્યો હતો. નવી ટીમ એ એટલાન્ટા ડ્રીમ છે અને ફિલીપ્સ એરેના માં રમે છે. નવી ફ્રેંચાઇઝી એટલાન્ટા હોવોક્સ સાથે સંલગ્ન નથી. &lt;ref&gt;{{cite web|title = The WNBA Is Coming to Atlanta in 2008|work = WNBA.com|publisher = WNBA Enterprises, LLC|date = 2008-01-22|url = http://www.wnba.com/atlanta/|access-date = 2008-03-21}}&lt;/ref&gt;

1972-1980થી એટલાન્ટા ફ્લેમ્સે  નેશનલ હોકી લીગ (એનએચએલ)માં આઇસ હોકી રમી હતી. ટીમ 1980માં માલિકની નાણાકીય સમસ્યાને કારણે કેલગેરી, અલબર્ટા, કેનેડા રવાના થઇ હતી અને કેલગેરી ફ્લેમ્સ  બની હતી. 25 જૂન 1997ના રોજ એટલાન્ટાને એનએચએલ વિસ્તરણ ફ્રેંચાઇઝી એનાયત કરવામાં આવી હતી અને એટલાન્ટા થ્રેશર્સ શહેરની નવી જ આઇસ હોકી  ટીમ બની ગઇ હતી. થ્રેશર્સ ફિલીપ્સ એરેના ખાતે રમે છે . ટીમે 18 સપ્ટેમ્બર 1999ના રોજ રમવાનું શરૂ કર્યું હતું અને સત્ર પહેલાની રમતમાં વધારાના સમયમાં 3-2થી ન્યૂ યોર્ક રેન્જર્સ હારી ગઇ હતી.  થ્રેશર્સનો પ્રથમ સ્થાનિક વિજય 26 ઓક્ટોબર 1999ના રોજ થયો હતો, જેમાં કેલેગીર ફ્લેમ્સ ને હાર આપી હતી. &lt;ref name=&quot;thrashers_history&quot;&gt;&quot;[http://thrashers.nhl.com/team/app/?service=page&amp;amp;page=NHLPage&amp;amp;id=13738 ઇતિહાસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090617200706/http://thrashers.nhl.com/team/app/?service=page&amp;page=NHLPage&amp;id=13738 |date=2009-06-17 }}.&quot; ''એટલાન્ટા થ્રેશર્સ.''  17 એપ્રિલ, 2009ના રોજ સુધારો.&lt;/ref&gt;

એટલાન્ટા વ્યાવસાયિક મહિલાઓની રકાબી ટીમ એટલાન્ટા બીટનું ઘર હતું અને છે. વિમેન્સ યુનાઇટેડ સોકર અસોસિએશન (ડબ્લ્યુઉએસએ, 2001-2003)નું મૂળ એટલાન્ટા બીટ એ એકમાત્ર ટીમ હતી જે લીગની દરેક ત્રણ સીઝનમાં અંતિમ સ્પર્ધા સુધી પહોંચી હતી. નવી એટલાન્ટા બીટે વિમેન્સ પ્રોફેશનલ સોકર (WPS)માં એપ્રિલ 2010માં સૌપ્રથમ વખત દેખા દીધી હતી અને તે મહિનામાં બાદમાં નવી સોકર સ્પેસિફિક સ્ટેડીયમમાં પ્રથમ રમત રમી હતી, જે તેને કેન્નેસોના ઉત્તરીય પરામાં આવેલી કેન્નેસો સ્ટેટ યુનિવર્સિટી સાથે વહેંચણી કરે છે. એટલાન્ટા યુનાઇટેડ સોકર લીગ્સ પ્રથમ વિભાગ (પુરુષો અને ડબ્લ્યુ-લીગ (મહિલાઓ)ના એટલાન્ટા સિલ્વરબેક્સનું ઘર હતું. 2007માં, સિલ્વરબેક્સ સિયેટલ સાઉન્ડર્સ કે જેમને ત્યારે એમએલએસ (MLS)માં બઢતી આપવામાં આવી હતી તેમની સામે યુએસએલ (USL) ફાઇનલ્સ માટે અગાઉથી તૈયારી કરવા માટેની શ્રેષ્ઠ સીઝન હતી. આ શહેરની ગણના મેજર લીગ સોકરમાં વિસ્તરણ ટીમની તક માટે પણ થતી હશે તેવું મનાય છે.&lt;ref name=&quot;league_goals&quot;&gt;{{cite web|last = Falkoff|first = Robert|title = Commissioner outlines league goals|publisher = Major League Soccer, L.L.C|date = 2007-11-16|url = http://www.mlsnet.com//news/mls_news.jsp?ymd=20071116&amp;content_id=129731&amp;vkey=news_mls&amp;fext=.jsp|access-date = 2008-03-21|archive-date = 2008-04-01|archive-url = https://web.archive.org/web/20080401031339/http://www.mlsnet.com/news/mls_news.jsp?ymd=20071116&amp;content_id=129731&amp;vkey=news_mls&amp;fext=.jsp|url-status = dead}}&lt;/ref&gt; એટલાન્ટા ચિફ્સે હાલમાં અસ્તિત્વ નથી તેવી નોર્થ અમેરિકન સોકર લીગની 1968માં ચેમ્પીયનશીપ જીતી લીધી હતી. ગોલ્ફમાં, સીઝનની ઘટના અંતિમ પીજીએ ટુર કે જે ઉચ્ચ ખેલાડીઓ દર્શાવે છે, ધી ટુર ચેમ્પીયનશીપ, ઇસ્ટ લેક ગોલ્ફ ક્લબ ખાતે વાર્ષિક ધોરણે રમાય છે. &lt;ref&gt;2007 સીઝન પહેલા, પીજીએ પ્રવાસ સીઝનની આ છેલ્લી ઘટના હતી.  જોકે, પ્રવાસ (ટુર) કેલેન્ડરમાં 2007માં હાથ ધરાયેલા સુધારાએ પ્રવાસની સીઝનના વિજેતા નક્કી કરવા માટે સીઝનના અંત સુધી ચાલતી સ્પર્ધાઓ કે જે ફેડેક્સ કપનું સર્જન કર્યું હતું.  ટુર ચેમ્પીયનશીપ હવે સપ્ટેમ્બરના અંતમા યોજાય છે, જે ફેડેક્સ કપની અંતિમ ઘટના છે, જોકે ટુર સીઝન ફોલ સિરીઝની સાથે નવેમ્બરમાં પણ ચાલુ રહે છે.&lt;/ref&gt; આ ગોલ્ફ કોર્સનો એટલા માટે ઉપયોગ કરવામાં આવે છે કે તેનું જોડાણ મહાન પરિપક્વ ગોલ્ફર એટલાન્ટામાં મૂળ વતન ધરાવતા બોબી જોન્સ સાથે છે.

એટલાન્ટા કોલેજ કાળના દોડવીરોની શ્રેષ્ઠ પરંપરા ધરાવે છે.  જ્યોર્જિયા ટેક યલો જેકેટ્સ ફૂટબોલ અને બાસ્કેબોલ સહિતની સત્તરમાં આંતરકોલેજ રમતોમાં ભાગ લે છે. ટેક એટલાન્ટીક કોસ્ટ કોન્ફરન્સમાં સ્પર્ધા કરે છે અને તે દક્ષિણ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં કોલેજ ફૂટબોલ માટેના કેમ્પસ સ્થળ પર બોબી ડોડ સ્ટેડીયમ જૂના સમયથી સતત ઉપયોગમાં છે અને ડિવીઝન I એફબીએસમાં સૌથી જૂનુ છે. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ramblinwreck.cstv.com/genrel/071001aaa.html|title=Bobby Dodd Stadium At Historic Grant Field :: A Cornerstone of College Football for Nearly a Century|work=RamblinWreck.com|publisher=Georgia Tech Athletic Association|access-date=2007-03-24|archive-date=2007-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20070416135354/http://ramblinwreck.cstv.com/genrel/071001aaa.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; સ્ટેડીયમનું બાધકામ જ્યોર્જિયા ટેકના વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા 1913માં બાંધવામાં આવ્યું હતું. એટલાન્ટાએ 1892માં પાઇડમોન્ટ પાર્કમાં ઔબર્ન યુનિવર્સિટી અને યુનિવર્સિટી ઓફ જ્યોર્જિયા વચ્ચે રમાયેલી દક્ષિણમાં બીજી આંતરકોલેજ ફૂટબોલનું યજમાનપદુ કર્યુ હતું; હવે આ રમતને ડીપ સાઉથ્સ ઓલ્ડેસ્ટ રાઇવલરી કહેવાય છે. &lt;ref name=&quot;auburn-georgia&quot;&gt;&quot;[http://www.georgiadogs.com/ViewArticle.dbml?DB_OEM_ID=8800&amp;amp;ATCLID=676604 જ્યોર્જિયા અને ઔબર્ન ડીપ સાઉથની સૌથી જૂની પ્રતિસ્પર્ધીમાં આમને સામને આવી જાય છે.]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.&quot; ''[http://www.georgiadogs.com/ georgiadogs.com].''  28 નવેમ્બર, 2002. 17 એપ્રિલ, 2009ના રોજ સુધારો.&lt;/ref&gt; શહેર કોલેજ ફૂટબોલની વાર્ષિક ચિક ફિલ અ બોલ (અગાઉ પીચ બોલ તરીકે જાણીતુ) અને  વિશ્વની સૌથી મોટી {{nowrap|10 km}} સ્પર્ધા પીચટ્રી રોડ રેસનું આયોજન કરે છે. &lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.bizjournals.com/atlanta/stories/2005/11/14/focus3.html| title=Peachtree race director deflects praise to others| publisher=Atlanta Business Chronicle|access-date= 2008-01-01}}&lt;/ref&gt;

એટલાન્ટા શતાબ્દી 1996 સમર ઓલિમ્પીક્સ માટેનું યજમાન શહેર હતું. 1996 સમર ઓલિમ્પીક્સ માટે બંધાયેલો સેનેટેનીયલ ઓલિમ્પીક પાર્ક સીએનએન સેન્ટર અને ફિલીપ્સ એરનાને અડીને આવેલો છે. તેનું સંચાલન હવે જ્યોર્જિયા વર્લ્ડ કોંગ્રેસ સેન્ટર ઓથોરિટી દ્વારા કરવામાં આવે છે. એટલાન્ટાએ તાજેતરમાં એપ્રિલ 2007માં પુરુષોની બાસ્કેટબોલ ચેમ્પીયનશીપ એનએસીએએ ફાઇનલ ટુરનું આયોજન કર્યું હતું.

એટલાન્ટા રાષ્ટ્રની બે ગાએલિક ફૂટબોલ ક્લબો, ના ફિન્ના લેડિઝ એન્ડ મેન્સ ગાલિક ફૂડબોલ ક્લબ અને ક્લાન ના એનગાએલ લેડિઝ એન્ડ મેન્સ ગાએલિક ફૂટબોલ ક્લબનું ઘર છે.  બન્ને નોર્થ અમેરિકન કાઉન્ટી બોર્ડના સભ્યો છે, જે ગાએલિક રમતોની વૈશ્વિક સ્તરે દેખરેખ રાખતી ગાએલિક એથલેટિક અસોસિએશનની શાખા છે. &lt;ref&gt;[http://www.nafiannaatlanta.org/ લેડિઝ ગેલિક ફુટબોલ ના ફિયાના એટલાન્ટા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101101121823/http://www.nafiannaatlanta.org/ |date=2010-11-01 }}, 11-12-2009ના રોજ સુધારો.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!ક્લબ
!રમત-ગમત
!લીગ
!સ્થળ
!લીગ ચેમ્પીયનશીપ્સ/ચેમ્પીયનશીપ દેખાવો
|-
| એટલાન્ટા ફાલ્કન્સ 
| અમેરિકી ફુટબોલ
| નેશનલ ફૂટબોલ લીગ
| જ્યોર્જિયા ડોમ
|  0, સુપર બોલ XXXIII
|-
| એટલાન્ટા બ્રેવ્સ
| બેઝબોલ
| મેજર લીગ ફૂટબોલ, એનએલ
| ટર્નર ફિલ્ડ
| 3 (1914, 1957, 1995), 5(1991, 1992, 1995, 1996, 1999)
|-
| એટલાન્ચા હોક્સ 
| બાસ્કેટબોલ
| નેશનલ બાસ્કેટબોલ એસોસિએશન:
| ફિલીપ્સ એરેના
|  1 (1958)
|-
| એટલાન્ટા થ્રેશર્સ
| આઇસ હોકી
| રાષ્ટ્રીય હોકી લીગ
| ફિલીપ્સ એરેના
| 0
|-
| એટલાન્ટા ડ્રીમ
| વિમેન્સ બાસ્કેટબોલ
| વિમેન્સ નેશનલ બાસ્કેટબોલ અસોસિએશન
| ફિલીપ્સ એરેના
| 0
|-
| એટલાન્ટા સિલ્વરબેક્સ
| [[અસોસિએશન ફુટબોલ|સોકર (ફૂટબોલ)]]
| યુએસએલ ફર્સ્ટ ડિવીઝન, વિમેન્સ ડબ્લ્યુ-લીગ
| આરઇ/મેક્સ ગ્રેટર એટલાન્ટા સ્ટેડીયમ
|  1 (2007)
|-
|  એટલાન્ટા બીટ(ડબ્લ્યુયુએસએ, ડબ્લ્યુપીએસ)
| વિમેન્સ સોકર (ફૂટબોલ)
| વિમેન્સ યુનાઇટેડ સોકર અસોસિએશન (ડબ્લ્યુયુએસએ), વિમેન્સ પ્રોફેશનલ સોકર (ડબ્લ્યુપીએસ)
| 2001-2002 બોબી ડોડ સ્ટેડીયમ, 2003 મોરીસ બ્રાઉન કોલેજ, 2010 - કેન્નેસો સ્ટે યુનિવર્સિટી સોકર સ્ટેડીયમ 
|  0
|-
| એટલાન્ટા એક્સપ્લોઝન
| વિમેન્સ ફૂટબોલ
| ઇન્ડીપેન્ડન્ટ ફૂટબોલ લીગ
| જેમ્સ આર. હોલફોર્ડ સ્ટેડીયમ
|  1 (2006), 3 (2005, 2006, 2007)
|-
| ગ્વીનેટ્ટ ગ્લેડીયેટર્સ
| આઇસ હોકી
| ઇસીએચએલ
| ગ્વીન્નેટ્ટ સેન્ટર ખાતે એરેના
|  0, 1 (2005–2006 કેલ્લી કપ ફાઇનલ્સ)
|-
| ગ્વિન્નેટ્ટ બ્રેવ્સ
| બેઝબોલ
| ઇન્ટરનેશનલ લીગ
| ગ્વીન્નેટ્ટ સ્ટેડીયમ
| 0
|}

=== માધ્યમો ===
એટલાન્ટા મહાનગર વિસ્તારને ઘણા સ્થાનિક ટેલિવીઝન સ્ટેશનો દ્વારા સેવા આપવામાં આવે છે અને યુ.એસ.માં 2,387,520 નિવાસો (કુલ યુ.એસના 2 ટકા) સાથેનો આઠમો સૌથી મોટો માન્ય બજાર વિસ્તાર (ડીએમએ) છે. &lt;ref name=&quot;nielsen&quot;&gt;&quot;[http://www.marketingcharts.com/television/us-television-households-increase-13-for-2007-2008-season-1385/nielsen-us-tv-2007-2008-top-50-dmajpg/ નિયેલસનના અહેવાલના અનુસાર 2007-2008 યુ.એસ.માં ટેલિવીઝન ધરાવતા નિવાસીઓમાં 1.3 ટકાનો વધારો થયો હતો.].&quot; ''નિયેલસન મિડીયા રિસર્ચ.''  (22 સપ્ટેમ્બર 2007) 29 એપ્રિલ, 2008ના રોજ સુધારો.&lt;/ref&gt; આ ઉપરાંત અસંખ્ય સ્થાનિક રેડીયો સ્ટેશનો છે જે સંગીત અને રમતની દરેક પેઢીને સેવા આપે છે. 

કોક્સ એન્ટરપ્રાઇઝીસ, એની કોક્સ ચેમ્બર્સ દ્વારા નિયંત્રિત ખાનગી અંકુશવાળી કંપની એટલાન્ટામાં અને તેની બહાર નોંધપાત્ર માધ્યમ હિસ્સો ધરાવે છે. તેનું કોક્સ કોમ્યુનિકેશન્સ  ડિવીઝન એ રાષ્ટ્રનું ત્રીજુ સૌથી મોટું કેબલ ટેલિવીઝન સર્વિસ આપનારું છે; &lt;ref&gt;{{cite web |title=About Cox |publisher=Cox Communications, Inc |url=http://www.cox.com/about/ |access-date=2007-08-22 |archive-date=2007-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070815124406/http://www.cox.com/about/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; તેમજ કંપની યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં એક ડઝન કરતા વધુ દૈનિકોનું પ્રકાશન કરે છે, જેમા ''ધી એટલાન્ટા જર્નલ-કોન્સ્ટીટ્યુશન'' નો પણ સમાવેશ થાય છે. ડબ્લ્યુએસબી એએમ—  કોક્સ રેડીયોનું પ્રથમ સ્ટેશન —દક્ષિણમાં પ્રથમ પ્રસારણ સ્ટેશન હતું.

એટલાન્ટામાં વિખ્યાત ટેલિવીઝન સ્ટેશનો કોક્સ એન્ટરપ્રાઇઝની માલિકીના એબીસી સંલગ્ન (અને શહેરનું પ્રથમ ટીવી સ્ટેશન) ડબ્લ્યુએસબી-ટીવી (ચેનલ 2.1), ફોક્સ ટેલિવીઝનના ડબ્લુએજીએ-ટીવી (ચેનલ 5.1), ગાનેટ્ટ કંપનીના એનબીસી (NBC) સંલગ્ન ડબ્લ્યુએક્સઆઇએ-ટીવી (ચેનલ 11.1, જે &quot;11 અલાઇવ&quot; તરીકે પણ ઓળખાય છે) અને તેનું સંલગ્ન સ્ટેશન  માયનેટવર્કટીવી સંલગ્ન ડબ્લ્યુએટીએલ-ટીવી (ચેનલ 36.1, જે  MyAtlTV તરીકે ઓળખાય છે), મેરેડિથ કોર્પોરેશનના  સીબીએસ સંલગ્ન ડબ્લ્યુજીસીએલ-ટીવી (ચેનલ 46.1), અને સીબીએસ-માલિકીનું  સીડબ્લ્યુ સ્ટેશન ડબ્લ્યુયુપીએ (ચેનલ 69.1) છે. બજાર બે પીબીએસ સંલગ્નો ધરાવે છે: ડબ્લ્યુજીટીવી (ચેનલ 8.1), જે રાજ્યભરમાં પથરાયેલા જ્યોર્જિયા પબ્લિક ટેલિવીઝન નેટવર્કનુ્ પ્રથમ સ્ટેશન છે અને ડબ્લ્યુપીબીએ (ચેનલ 30.1), જે એટલાન્ટા પબ્લિક સ્કુલની માલિકીનું છે.

એટલાન્ટા રાષ્ટ્રાના પ્રથમ કેબલ સુપરસ્ટેશનનું ઘર છે, જે ત્યારે ડબ્લ્યુટીસીજી (ચેનલ 17) તરીકે ઓળખાતું હતું અને પ્રથમ વખત ડિસેમ્બર 1976મા ઉપગ્રહ મારફતે તેના સિગ્નલોનું વહન કર્યું હતું; સ્ટેશને પોતે એટલાન્ટામાં 1967માં ડબ્લ્યુજેઆરજે-ટીવી તરીકે પ્રવેશ કર્યો હતો. સ્ટેશન તેના કોલ લેટરોને 1979માં વધુ પરિચિત ડબ્લ્યુટીબીએસમાં ફેરવ્યા હતા અને ડબ્લ્યુપીસીએચ-ટીવી 2007માં બન્યુ હતું (જે &quot;પીચટ્રી ટીવી&quot; તરીકે પણ ઓળખાય છે), જ્યારે તેની મૂળ કંપની અને ટર્નર બ્રોડકાસ્ટીંગ સિસ્ટમની માલિકીની ટાઇમ વોર્નરે સ્થાનિક અને રાષ્ટ્રીય કક્ષાના કાર્યક્રમોનું પ્રસારણ અલગ કરવાનું નક્કી કર્યું હતું. એટલાન્ટા વિસ્તાર અન્ય ટર્નર બ્રોડકાસ્ટીંગ મિલકતો જેમ કે ટીએનટી (TNT) (TNT), સીએનએન (CNN), કાર્ટુન નેટવર્ક, એચએલએન (HLN), ટ્રુટીવી, અને ટર્નર ક્લાસિક મુવીઝ, તેમજ એનબીસી (NBC) (NBC) યુનિવર્સલના ધી વેધર ચેનલનું ઘર છે.

[[ઢાંચો:Atlanta Radio|એટલાન્ટા રેડીયો બજાર]]ને આર્બીટ્રોન દ્વારા રાષ્ટ્રમાં સાતમો ક્રમાંક આપવામાં આવ્યો છે અને તે ચાલીશથી વધુ રેડીયો સ્ટેશનોનું ઘર છે, તેમાં ડબ્લ્યુએસબી-એએમ (WSB-AM) (750), ડબ્લ્યુસીએનએન-એએમ (WCNN-AM) (680), ડબ્લ્યુક્યુએક્સઆઇ-એએમ (WQXI-AM) (790), ડબ્લ્યુજીએસટી-એએમ (WGST-AM) (640), ડબ્લ્યુવીઇઇ-એફએમ (WVEE-FM) (103.3), ડબ્લ્યુએસબી-એફએમ (WSB-FM) (98.5), ડબ્લ્યુડબ્લ્યુડબ્લ્યુક્યુ-એફએમ (WWWQ-FM) (99.7), અને ડબ્લ્યુબીટીએસ-એફએમ (WBTS-FM) (95.5)નો સમાવેશ નોંધનીય છે.

== અર્થતંત્ર ==
[[ચિત્ર:Atlanta-cnn-center-aerial.jpg|thumb|સીએનએન કેન્દ્ર]]
[[ચિત્ર:DeltaAirLinesHQAtlantaGA.jpg|thumb|ડેલ્ટા એર લાઇન્સ વડામથકો ]]

એટલાન્ટા એ 2008 સુધીમાં લૌઘબોરો યુનિવર્સિટી ખાતે હાથ ધરાયેલા અભ્યાસ અનુસાર યુ.એસ.ના આઠ રાજ્યોમાંના એક એવા &quot;બીટા વર્લ્ડ સિટી&quot; તરીકે વર્ગીકૃત્ત કરવામાં આવ્યું છે &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |title=The World According to GaWC 2008 |work=Globalization and World Cities Research Network |publisher=GaWC Loughborough University |access-date=2009-04-29 |archive-date=2016-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160811203314/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; અને ન્યૂ યોર્ક સિટી, હસ્ટન અને દલ્લાસની પાછળ શહેરની હદમાં વડામથક ધરાવતી અસંખ્ય ફોર્ચ્યુન 500 કંપનીઓમાં ચતુર્થ ક્રમાંક ધરાવે છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune500/2009/cities/|date=2009-04-08|title=Cities with 5 or more FORTUNE 500 headquarters|publisher=CNNMoney.com|access-date=2010-04-05|archive-date=2010-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20100419185700/http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune500/2009/cities/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; અન્ય વિવિધ રાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય કંપનીઓ એટલાન્ટામાં અથવા નજીકના પરાઓમાં વડામથકો ધરાવે છે, જેમાં ત્રણ ફોર્ચ્યુન 100 કંપનીઓનો સમાવેશ થાય છે જેમ કે: ધી કોકા કોલા કંપની, હોમ ડિપોટ, અને યુનાઇટેડ પાર્સલ સર્વિસ અને તેની નજીકમાં સેન્ડી સ્પ્રીંગ્સ. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં સેવા પૂરી પાડતી બીજા ક્રમની સૌથી મોટી [[મોબાઇલ ફોન]] સેવા એટીએન્ડટી મોબિલીટી (અગાઉની સિન્ગ્યુલર વાયરલેસ) લિનોક્સ સ્ક્વેર નજીક આવેલી છે. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cingular.com/about/|title=About Wireless Services from AT&amp;T, Formerly Cingular|publisher=AT&amp;T Knowledge Ventures|access-date=2007-06-26|archive-date=2007-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20070526064042/http://www.cingular.com/about/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ન્યુવેલ રબરમેઇડ એ તાજેતરની કંપનીઓમાંની એક છે જેણે મહાનગર વિસ્તારમાં પુનઃસ્થળાંતર કર્યું છે; ઓક્ટોબર 2006માં તેણે એવી જાહેરાત કરી હતી કે તે સેન્ડી સ્પ્રીંગ્સમાં વડુમથક લઇ જવાનું વિચારી રહી છે. &lt;ref&gt;{{cite web | last = Woods | first = Walter | title = Rubbermaid building new HQ, adding 350 jobs | work = The Atlanta Journal-Constitution | date = 2006-10-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20061113071442/http://www.ajc.com/business/content/business/stories/2006/10/17/1017rubbermaid_.html | archive-date = 2006-11-13 | url = http://www.ajc.com/business/content/business/stories/2006/10/17/1017rubbermaid_.html | access-date = 2007-09-28 | url-status = live }}&lt;/ref&gt; એટલાન્ટા અને મહાનગર વિસ્તારની આસપાસ અન્ય કંપનીઓ વડામથકો ધરાવે છે તેમાં આર્બીસ, ચિકફ-ફિલ-એ, અર્થલિંક, એક્વીફેક્સ, જેન્ટીવા હેલ્થ સર્વિસીઝ, જ્યોર્જિયા-પેસિફિક, ઓક્સફોર્ડ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ, રેસ ટ્રેક પેટ્રોલિયમ, સધર્ન કંપની, સન ટ્રસ્ટ બેન્કસ, મિરાન્ટ, અને વેફી હાઉસનો સમાવેશ થાય છે. જૂન 2009ના પ્રારંભમાં, એનસીઆર કોર્પોરેશને જાહેરાત કરી હતી કે તે દુલુથ, જ્યોર્જિયાના પરાની નજીક તેના વડામથકને પુનઃસ્થાપિત કરશે. &lt;ref&gt;[http://www.ajc.com/business/content/business/stories/2009/06/01/ncr_prize_to_duluth.html એનસીઆર મંદી વચ્ચે સારા સમાચારોનો ફુગ્ગો ફોડે છે] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090605075233/http://www.ajc.com/business/content/business/stories/2009/06/01/ncr_prize_to_duluth.html |date=2009-06-05 }}, 11-13-2009ના રોજ સુધારો.&lt;/ref&gt; ફર્સ્ટ ડેટા પણ મોટું કોર્પોરેશન છે, જેણે ઓગસ્ટ 2009માં જાહેરાત કરી હતી કે તેઓ તેના વડમથકને ફેરવીને  સેન્ડી સ્પ્રીંગ્સ લઇ જશે. &lt;ref&gt;[http://denver.bizjournals.com/denver/stories/2009/08/10/daily81.html પ્રથમ માહિતી એચક્યુને એટલાન્ટા લઇ જાય છે - ડેનેવર બિઝનેસ જર્નલ],04-09-2019ના રોજ સુધારો. &lt;/ref&gt; ફોર્ચ્યુન 1000ના 75 ટકાથી વધુ કંપનીઓ એટલાન્ટા વિસ્તારમાં તેમની હાજરી ધરાવે છે અને તે વિસ્તાર આશરે 1,250 બહુરાષ્ટ્રીય કોર્પોરેશનની ઓફિસો ધરાવે છે. 2006ના અનુસાર એટલાન્ટા મેટ્રોપોલીટન એરિયાને 126,700 હાઇ ટેક રોજગારીઓ સાથે યુએસમાં 10મા સૌથી મોટા સાયબરસિટી (હાઇટેક સેન્ટર)નો ક્રમાંક ધરાવે છે. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bizjournals.com/atlanta/stories/2008/06/23/daily21.html?jst=b_ln_hl |title=AeA ranks Atlanta 10th-largest U.S. cybercity |publisher=Bizjournals.com |date=2008-06-24 |access-date=2010-04-05}}&lt;/ref&gt;

ડેલ્ટા એર લાઇન્સ શહેરની સૌથી મોટી રોજગારદાતા છે અને મહાનગર વિસ્તારની ત્રીજી સૌથી મોટી છે. &lt;ref&gt;{{cite web | publisher = Metro Atlanta Chamber of Commerce | title = Atlanta's top employers, 2006 | url=http://www.metroatlantachamber.com/macoc/business/img/TopEmployers2006.pdf | access-date = 2007-08-08 |format=PDF}}&lt;/ref&gt; ડેલ્ટા હાર્ટસફિલ્ડ-જેકસન એટલાન્ટા ઇન્ટરનશનલ એરપોર્ટ ખાતે વિશ્વના અનેક સૌથી મોટા કેન્દ્રમાંના એકનું સંચાલન કરે છે અને તેની સાથે સ્પર્ધા કરી રહેલા કેરિયર એરટ્રાન એરવેઝે હાર્ટફિલ્ડ-જેકસનને મુસાફર ટ્રાફિક અને એરક્રાફ્ટના ટ્રાફિક એમ બન્ને દ્રષ્ટિએ વિશ્વનું સૌથી વ્યસ્ત હવાઇમથક બનાવવામાં સહાય કરી છે. હવાઇમથકે તેના 1950માં તેનું બાંધકામથી જ એટલાન્ટાની આર્થિક વૃદ્ધિમાં અગત્યના ચાલક તરીકેની કામગીરી બજાવી છે. &lt;ref name=&quot;allen&quot;&gt;{{cite book |last=Allen |first=Frederick |title=Atlanta Rising |url=https://archive.org/details/atlantarisinginv0000alle |year=1996 |publisher=Longstreet Press |location=Atlanta, Georgia |isbn=1-56352-296-9}}&lt;/ref&gt;

એટલાન્ટા પાસે મહાકાય નાણાકીય ક્ષેત્ર છે. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ &lt;ref&gt;{{cite web | title = The Largest Banks in the U.S. | publisher = The New York Job Source | date = 2006-06-30 | url = http://nyjobsource.com/banks.html | format = chart | access-date = 2007-08-22 | archive-date = 2010-08-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100805055605/http://nyjobsource.com/banks.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;માં મિલકત ધરાવવાની દ્રષ્ટિએ સાતમી સૌથી મોટી બેન્ક સન ટ્રસ્ટ બેન્કસ ડાઉનટાઉનમાં પીચટ્રી સ્ટ્રીટમાં સ્થાનિક ઓફિસ ધરાવે છે. &lt;ref&gt;{{cite web | last = Sarath | first = Patrice | title = SunTrust Banks, Inc. | publisher = Hoovers | url = http://hoovers.com/suntrust/--ID__11416--/free-co-factsheet.xhtml | access-date = 2007-08-22 | archive-date = 2007-08-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070824225418/http://www.hoovers.com/suntrust/--ID__11416--/free-co-factsheet.xhtml | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; ફેડરલ રિઝર્વ સિસ્ટમ એટલાન્ટામાં જિલ્લા વડુમથક ધરાવે છે; ફેડરલ રિઝર્વ બેન્ક ઓફ એટલાન્ટા, કે દક્ષિણમાં દૂર સુધી કામગીરી સંભાળે છે, તેણે 2001માં મિડટાઉનથી ડાઉનટાઉનમાં પુનઃસ્થાપન કર્યું હતું. &lt;ref&gt;{{cite web | last = Bowers | first = Paige | title = Beers built marble monument for Fed. Reserve | work = Atlanta Business Chronicle | publisher = American City Business Journals, Inc | date= 2001-12-07 | url = http://www.bizjournals.com/atlanta/stories/2001/12/10/focus9.html | access-date = 2007-09-28}}&lt;/ref&gt; વાકોવીયાએ એટલાન્ટામાં તેના નવા ક્રેડિટ કાર્ડ ડિવીઝનને મૂકવા માટે ઓગસ્ટ 2006માં તેની યોજનાની જાહેરાત કરી હતી ,&lt;ref&gt;{{cite web | last = Rauch | first = Joe | title = Wachovia to put headquarters of card subsidiary in Atlanta | work = Birmingham Business Journal | publisher = American City Business Journals, Inc | date= 2006-08-21 | url = http://birmingham.bizjournals.com/birmingham/stories/2006/08/21/daily3.html?jst=pn_pn_lk | access-date = 2007-09-28}}&lt;/ref&gt; અને શહેર, રાજ્ય અને શહેરી નેતાઓએ લાંબા ગાળે શહેર ભવિષ્યના ફ્રી ટ્રેડ એરિયા ઓફ ધ અમેરિકન્સના સચિવાલયનું ઘર બનશે તેવી આશા સેવી હતી. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.atlantagateway.org/|title=Atlanta: gateway to the future|publisher=Hemisphere, Inc.|access-date=2007-06-26|archive-date=2007-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20070407033656/http://www.atlantagateway.org/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; એટલાન્ટા વધુમાં વિકસતા [[જૈવ તકનીક|બાયોટેકનોલોજી]] ક્ષેત્રનું ઘર છે, જે 2009 બાયો ઇન્ટરનેશનલ કન્વેન્શન જેવી ઘટનાઓ મારફતે ઓળખ પ્રાપ્ત કરતું જાય છે. &lt;ref&gt;{{cite news  | last = McGirt  | first = Dan  | title = Plans for the 2009 BIO International Convention in Atlanta, Georgia  | work = BIOtechNOW  | date = 2010-01-11  | url = http://biotech-now.org/plans-for-the-2009-bio-international-convention-in-atlanta-georgia-0511.html  | access-date = 2010-01-11  | archive-url = https://web.archive.org/web/20101102114508/http://biotech-now.org/plans-for-the-2009-bio-international-convention-in-atlanta-georgia-0511.html  | archive-date = 2010-11-02  | url-status = dead  }}&lt;/ref&gt;

[[ચિત્ર:Newworldofcocacola.jpg|thumb|left|વર્લ્ડ ઓફ કોકા કોલા મ્યુઝિયમ જ્યોર્જિયા એક્વેરિયમ પાસેના નવા સ્થળે 26 મે 2007ના રોજ ફરીથી ખોલવામાં આવ્યું હતું. ]]
[[ચિત્ર:FedReserve Atlanta.jpg|thumb|left|મિડટાઉન એટલાન્ટામાં ફેડરલ રિઝર્વ બેન્ક.]]

મહાનગર એટલાન્ટામાં ઓટો ઉત્પાદન ક્ષેત્રને તાજેતરમાં જ આંચકો લાગ્યો હતો, જેમાં જનરલ મોટર્સ ડોરાવિલે એસેમ્બલી પ્લાન્ટનું 2008નો આયોજિત અંત અને ફોર્ડ મોટર કંપનીના હેપવિલેમાં આવેલા એટલાન્ટા એસેમ્બલી પ્લાન્ટને 2006માં બંધ થવાનો સમાવેશ થાય છે. જોકે કિયાએ વેસ્ટ પોઇન્ટ, જ્યોર્જિયા નજીક નવો એસેમ્બલી પ્લાન્ટ પરના મેદાનને તોડી નાખ્યું હતું. &lt;ref&gt;{{cite news  | last = Duffy  | first = Kevin  | title = Supplier to build at Kia site in West Point  | work = Atlanta Journal-Constitution  | date = 2007-08-09  | url = http://www.ajc.com/business/content/business/stories/2007/08/08/mobis_0809.html  | access-date = 2007-08-22  | archive-url =   | archive-date =   }}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

શહેર મોટું કેબલ ટેલિવીઝન પ્રોગ્રામીંગ કેન્દ્ર છે. ટેડ ટર્નરે સમગ્ર એટલાન્ટામાં ટર્નર બ્રોડકાસ્ટીંગ સિસ્ટમ માધ્યમનો પ્રારંભ કર્યો હતો, જ્યાં તેણે યુએચએફ સ્ટેશનની ખરીદી કરી હતી જે અંતે ડબ્લ્યુટીબીએસ બની હતી. ટર્નરે આજના સેનેટેનીયલ ઓલિમ્પીક પાર્કની નજીક સીએનએન સેન્ટર ખાતે કેબલ ન્યૂઝ નેટવર્કના વડામથકની સ્થાપના કરી હતી. કંપનીનો વિકાસ થતાં તેની અન્ય ચેનલો- કાર્ટુન નેટવર્ક, બૂમરેંગ, ટીએનટી (TNT), ટર્નર સાઉથ, ટર્નર ક્લાસિક મુવીઝ, સીએનએન ઇન્ટરનેશનલ, સીએનએન એન એસ્પાનોલ, એચએલએન, અને સીએનએન એરપોર્ટ નેટવર્ક –એ તમામે એટલાન્ટામાં પોતાની કામગીરી કેન્દ્રિત કરી હતી (ટર્નર સાઉથનું વેચાણ કરી દેવાયું છે) ટર્નર બ્રોડકાસ્ટીંગ એ ટાઇમ વોર્નરનો વિભાગ છે. એનબીસી (NBC) યુનિવર્સલ, બ્લેકસ્ટોન ગ્રુપ અને બેઇન કેપિટલ કોન્સોર્ટિયમની માલિકીની ધી વેધર ચેનલ મેરિયેટ્ટાના પરા નજીક તેની ઓફિસો ધરાવે છે.

જેમ્સ સી. કેન્નેડી, તેમના બહેન બ્લેયર પેરી-ઓકેડેન અન તેમના કાકી એની કોક્સ ચેમ્બર્સના નિયંત્રણ હેઠળની ખાનગી અંકુશ વાળી કોક્સ એન્ટરપ્રાઇઝીસ, એટલાન્ટામાં અને તેની બહાર નોંધપાત્ર માધ્યમ હિસ્સો ધરાવે છે; તેનું વડુમથક સેન્ડી સ્પ્રીંગ્સના શહેરમાં ધરાવે છે. &lt;ref&gt;&quot;[http://www.coxinc.com/corp/presscenter/viewPressRelease.asp?articleid=575 કોક્સ એન્ટરપ્રાઇઝ, ઇન્ક. કોક્સ કોમ્યુનિકેશન્સ, ઇન્કમાં જાહેર લઘુમતી હિસ્સો ખરીદવા માટે કરાર કરે છે] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090709062743/http://www.coxinc.com/corp/presscenter/viewPressRelease.asp?articleid=575 |date=2009-07-09 }}&quot; કોક્સ એન્ટરપ્રાઇઝ. 16 ઓક્ટોબર, 2006. 4 જુલાઈ, 2007 પર સુધારેલ.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;[http://files.sandysprings-ga.org/maps/SandySprings_CouncilDistricts.pdf સિટી કાઉન્સીલ જિલ્લાઓ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100117135736/http://files.sandysprings-ga.org/maps/SandySprings_CouncilDistricts.pdf |date=2010-01-17 }}.&quot; સેન્ડી સ્પ્રીન્ગ્સનું શહેર. 4 જુલાઈ, 2007 પર સુધારેલ.&lt;/ref&gt; તેનું કોક્સ કોમ્યુનિકેશન્સ ડિવીઝન, કે જેનું વડુમથક બિનસંગઠિત ડિકાલ્બ કાઉન્ટી માં આવેલું છે, &lt;ref&gt;&quot;[http://ww2.cox.com/aboutus/contact-us.cox એટલાન્ટા વડુમથક] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130202090405/http://ww2.cox.com/aboutus/contact-us.cox |date=2013-02-02 }}.&quot; ''કોક્સ કોમ્યુનિકેશન્સ'' . 22 એપ્રિલ, 2009ના રોજ સુધારેલ.&lt;/ref&gt; તે યુનાઇટડે સ્ટેટ્સમાં ત્રીજું સૌથી મોટું કેબલ ટેલિવીઝન સર્વિસ પૂરી પાડનાર છે; &lt;ref&gt;{{cite web  | title = About Cox  | publisher = Cox Communications, Inc  | url = http://www.cox.com/about/  | access-date = 2007-08-22  | archive-date = 2007-08-15  | archive-url = https://web.archive.org/web/20070815124406/http://www.cox.com/about/  | url-status = dead  }}&lt;/ref&gt; વધુમાં કંપની યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં ''ધી એટલાન્ટા જર્નલ કંસ્ટીટ્યુશન''  સહિત ડઝનેક જેટલા દૈનિક અખબારોનું પણ પ્રકાશન કરે છે. કોક્સ રેડિયોનું સર્વપ્રથમ ડબ્લ્યુએસબી – સ્ટેશન દક્ષિણમાં સૌપ્રથમ એએમ રેડિયો  સ્ટેશન હતું. {{Citation needed|date=April 2009}}

બિનસંગઠિત ડિકાલ્બ કાઉન્ટી સેન્ટર્સ ફોર ડિસીઝ કંટ્રોલ એન્ડ પ્રિવેન્શન (CDC)નું ઘર પણ છે. 170 વ્યવસાયોમાં આશરે 15,000 કર્મચારીઓ (6,000 કોન્ટ્રાક્ટરો અને 840 કમિશન્ડ કોર્પ ઓફિસર્સ સહિત) ઇમોરી યુનિવર્સિટી ને અડીને આવેલી છે આ વ્યવસાયોમાં : એન્જિનીયર્સ, જંતુશાસ્ત્રીઓ, વ્યાપક રોગવિજ્ઞાનીઓ, જિવવિજ્ઞાનીઓ, ચિકીત્સકો, પશુચિકીત્સકો, વર્તણૂંક વૈજ્ઞાનિકો, નર્સ, તબીબી ટેકનોલોજિસ્ટો, અર્થશાસ્ત્રીઓ, તંદુરસ્તી અંગેની માહિતીની આપલે કરનારાઓ, વિષવિદ્યાના નિષ્ણાતો, રસાયણશાસ્ત્રીઓ, કોમ્પ્યુટર વિજ્ઞાનીઓ અને આંકડાશાસ્ત્રીઓનો સમાવેશ થાય છે. ડિકાલ્બ કાઉન્ટીમાં વડુમથક ધરાવનાર સીડીસી યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને પુએર્ટો રિકોમાં 10 અન્ય ઓફિસો ધરાવે છે. તદુપરાંત, સીડીસી સ્ટાફ સ્થાનિક આરોગ્ય એજન્સીઓ, પ્રવેશના પોર્ટસ ખાતે કોરન્ટાઇન/સરહદની આરોગ્ય ઓફિસો અને વિશ્વમાં 45 દેશોમાં સ્થિત છે. મૂળભૂત રીતે 1946માં કોમ્યુનિકેબલ ડિસીઝ સેન્ટર તરીકે સ્થપાયેલ, તેનું પ્રાથમિક કાર્ય મેલેરીયાને નાથવાનું હતું, જેમાં દક્ષિણપૂર્વના દૂરના દેશો તે સમયે યુ.એસ મેલેરીયાના હૃદય સમાન હતા.{{Citation needed|date=April 2009}}એટલાન્ટા ન્યુક્લિયર રેગ્યુલેટરી કમિશન રિજીયન IIનું વડુમથક છે.

== કાયદો અને સરકાર ==
[[ચિત્ર:Atlanta City Hall from HABS.jpg|thumb|upright|એટલાન્ટા સિટી હોલ ]]

એટલાન્ટાની સંભાળ મેયર અને સિટી કાઉન્સીલ દ્વારા લેવમાં આવે છે. સિટી કાઉન્સીલમાં 15 પ્રતિનિધિઓનો સમાવેશ થાય છે-જેમાં શહેરના 12 જિલ્લાઓમાંથી એક અને ત્રણ ઊંચા હોદ્દા પર હોય છે. મેયર કાઉન્સીલ દ્વારા પસાર કરવામાં આવેલા ખરડાની મનાઇ કરી શકે છે, પરંતુ સામે કાઉન્સીલ આ પ્રતિબંધને બે તૃતીયાંશ બહુમતીથી દૂર કરી શકે છે. &lt;ref&gt;{{cite web
  | title = Atlanta City Councilman H Lamar Willis
  | publisher = H Lamar Willis
  | date = 
  | url = http://www.hlamarwillis.com/CityCouncil.htm
  | access-date = 2009-06-19
  | archive-date = 2009-08-24
  | archive-url = https://web.archive.org/web/20090824215442/http://www.hlamarwillis.com/CityCouncil.htm
  | url-status = dead
  }}&lt;/ref&gt; એટલાન્ટાના મેયર કાસિમ રીડ છે.

1973થી ચુંટાઇ આવતા દરેક મેયર કાળા છે.&lt;ref&gt;{{cite web
  | author = Lawrence Kestenbaum
  | title = Mayors of Atlanta, Georgia
  | publisher = The Political Graveyard  | date =
  | url = http://www.politicalgraveyard.com/geo/GA/ofc/atlanta.html
  | access-date = 2008-03-07}}&lt;/ref&gt; મેનાર્દ જેકસને બે મુદત સુધી સેવા આપી હતી અને 1982માં તેમના અનુગામી એન્ડ્રુ યંગ બન્યા હતા. જેકસન ફરી પાછા 1990માં ત્રીજી મુદત માટે આવ્યા હતા અને તેમના અનુગામી બીલ કેમ્પબેલ બન્યા હતા. 2001માં શિર્લી ફ્રેંકલીન એટલાન્ટાના મેયર તરીકે ચૂંટાનાર પ્રથમ મહિલા બન્યા હતા અને તેઓ પ્રથમ આફ્રિકન-અમેરિકન મહિલા હતા જે મોટા દક્ષિણ શહેરના મેયર તરીકેની સેવા આપતા હતા. &lt;ref&gt;{{cite web
  | author = Josh Fecht and Andrew Stevens
  | title = Shirley Franklin: Mayor of Atlanta
  | publisher = City Mayors  | date = 2007-11-14
  | url = http://www.citymayors.com/usa/atlanta.html
  | access-date = 2008-01-27}}&lt;/ref&gt; તેઓએ 90 ટકા મતો જીતી લેતા 2005માં બીજી મુદત પુનઃચુંટાઇ આવ્યા હતા. એટલાન્ટા શહેરમાં કેમ્પબેલ વહીવટ દરમિયાનમાં ભ્રષ્ટાચારને લીધે ખરાબ પ્રતિષ્ઠાથી સહન કરવું પડવું પડ્યું હતું અને 2006માં 2006માં ભૂતપૂર્વ મેયર બીલ કેમ્પબેલે તેઓ જ્યારે મેયર હતા ત્યારે તેમણે જ્યારે શહેરના કોન્ટ્રોક્ટરોની મુલાકાત લીધી તે દરમિયાન ખોટી રીતે પ્રાપ્ત કરેલી આવકના સંદર્ભમાં કરચોરીના ત્રણ કારણોસર ગુન્હેગાર ઠરાવ્યા હતા.&lt;ref&gt;{{cite news
  | last =
  | first =
  | authorlink =
  | coauthors =
  | title = Atlanta's former mayor sentenced to prison
  | work = CNN online
  | publisher = CNN
  | date = June 13, 2006
  | url = http://www.cnn.com/2006/LAW/06/13/mayor.sentenced/index.html
  | access-date = 2008-01-02}}&lt;/ref&gt;
રાજ્યના પાટનગર તરીકે, એટલાન્ટા મોટા ભાગની એટલાન્ટા રાજ્ય સરકારનું સ્થળ છે. જ્યોર્જિયા રાજ્ય રાજધાનીની ઇમારત ડાઉનટાઉનમાં સ્થિત છે, જે ગવર્નર, લેફ્ટનન્ટ ગવર્નર અને રાજ્યના સચિવ તેમજ સામાન્ય સભાની ઓફિસનો સમાવેશ કરે છે. ગવર્નરનું નિવાસસ્થાન વેસ્ટ પેસીસ ફેરી રોડ પર બકહેડના નિવાસ ભાગમાં આવેલું છે. વધુમાં એટલાન્ટા જ્યોર્જિયા પબ્લિક બ્રોકાસ્ટીંગ વડામથકનું અને પીચનેટનું ઘર છે અને ફુલ્ટોન કાઉન્ટીની કાઉન્ટી બેઠક છે, જેની સાથે તે એટલાન્ટા ફ્યુલ્ટોન પબ્લિક લાયબ્રેરી સિસ્ટમની જવાબદારી વહેંચે છે. એટલાન્ટા શહેરની સંભાળ એટલાન્ટા પોલીસ વિભાગ દ્વારા લેવામાં આવે છે, જે દળમાં આશરે 1700 અધિકારીઓ સમાવિષ્ટ હોવાનું મનાય છે.

યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ પોસ્ટલ સર્વિસ શહેરમાં આવેલી વિવિધ પોસ્ટ ઓફિસનું સંચાલન કરે છે. એટલાન્ટા મુખ્ય પોસ્ટ ઓફિસ 3900 ક્રાઉન રોડ એસડબ્લ્યુ ખાતે આવેલી છે, જે હાર્ટફિલ્ડ-જેકસન એટલાન્ટા ઇન્ટરેનેશનલ એરપોર્ટની તદ્દન નજીક છે. &lt;ref&gt;&quot;[http://usps.whitepages.com/service/post_office/12504?p=1&amp;amp;service_name=post_office&amp;amp;z=30304 પોસ્ટ ઓફિસનું સ્થળ - એટલાન્ટા].&quot; યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ પોસ્ટલ સર્વિસ. 5, મે, 2009ના રોજ સુધારેલ&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;[http://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/north-america/united-states/georgia/atlanta/frm_atlanta_0002020016.html?pagewanted=print ફાસ્ટ ફેક્ટસ].&quot; ધી ન્યુયોર્ક ટાઈમ્સ.. 28, નવેમ્બર, 2002. 1 જૂન 2007ના રોજ સુધારેલ.&lt;/ref&gt;

=== અપરાધ, ગુન્હો ===
ફેડરલ બ્યુરો ઓફ ઇન્વેસ્ટીગેશનના વાર્ષિક યુનિફોર્મ ક્રાઇમ રિપોર્ટના અનુસાર એટલાન્ટામાં 2006માં 141 માનવહત્યા થઇ હતી, જે 2004માં થયેલી 151 કરતા ઓછી છે. 2007માં, ડિકાલ્બ કાઉન્ટીમાં 102 ખૂન, ક્લેટોન કાઉન્ટીમાં 56 બળાત્કાર અને ફુલ્ટોન કાઉન્ટી (ઇસ્ટ પોઇન્ટ, કોલેજ પાર્ક અને યુનિયન સિટી) ના બિનસંગઠિત ભાગમાં 75 કિસ્સાઓ નોંધાયા હતા. તેની સાથે, મહાનગર એટલાન્ટાના પાંચ કાઉન્ટીના મહત્વના વિસ્તારો (કોબ્બ, ક્લેટોન, ફુલ્ટોન, ગ્વિન્નેટ અને ડિકાલ્બ કાઉન્ટીઓ)માં 2007માં 487 ખૂનો નોંધાયા હતા. વર્ષો જતા અપરાધોમાં સતત ઘટાડો થતો જતો હતો. &lt;ref&gt;{{cite web  | last =   | first =   | title = Atlanta's violent crime at lowest level since '69  | work = The Atlanta Journal-Constitution  | date =   | url = http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=AT&amp;p_theme=at&amp;p_action=search&amp;p_maxdocs=200&amp;p_topdoc=1&amp;p_text_direct-0=11468AB651672788&amp;p_field_direct-0=document_id&amp;p_perpage=10&amp;p_sort=YMD_date:D&amp;s_trackval=GooglePM  | access-date = 2009-01-02  | archive-url =   | archive-date =   }}{{Dead link|date=જાન્યુઆરી 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; .&lt;ref&gt;{{cite web  | last = Sugg  | first = John  | url = http://atlanta.creativeloafing.com/gyrobase/Content?oid=oid%3A255192  | title = Crime is up and the Mayor is out  | publisher = Creative Loafing  | access-date = 2008-05-05  | archive-date = 2007-08-25  | archive-url = https://web.archive.org/web/20070825124531/http://atlanta.creativeloafing.com/gyrobase/Content?oid=oid%3A255192  | url-status = dead  }}&lt;/ref&gt;

== વસ્તી-વિષયક માહિતીઓ ==
2009ના અમેરિકન કોમ્યુનિટી સર્વે અનુસાર એટલાન્ટા શહેરમાં વસ્તીનો આંક 540,921 હતો, જે 2000ની વસ્તી સામે 28 ટકાનો વધારો દર્શાવે છે. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.fbi.gov/ucr/08aprelim/table_4co-id.html |title=Table 4 - Colorado through Idaho |publisher=Fbi.gov |date= |access-date=2010-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090606124319/http://www.fbi.gov/ucr/08aprelim/table_4co-id.html |archive-date=2009-06-06 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2006-2008ના અનુસાર અમેરિકન કોમ્યુનિટી સર્વે, એટલાન્ટાનું જાતિવાર મિશ્રણ નીચે પ્રમાણે છે.
* ગોરા: 38.4% (નોન હિસ્પાનીક ગોરાઓ: 36.5%)
* કાળા અથવા આફ્રિકન અમેરિકન: 55.8%
* નેટિવ અમેરિકન: 0.2%
* એશિયન: 1.9%
* નેટિવ હવાલીયન અને અન્ય પેસિફિક આઇલેન્ડર: &lt;0.1%
* કેટલીક અન્ય જાતિ: 2.6%
* બે અથવા વધુ જાતિઓ: 1.1%
* હિસ્પાનીક અથવા લેટિનો (કોઇ પણ જાતિના): 4.9%

સ્ત્રોત:&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&amp;-geo_id=16000US1304000&amp;-qr_name=ACS_2008_3YR_G00_DP3YR5&amp;-ds_name=ACS_2008_3YR_G00_&amp;-_lang=en&amp;-redoLog=false&amp;-_sse=on |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2021-07-09 |archive-date=2020-02-16 |archive-url=https://archive.today/20200216020444/http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&amp;-geo_id=16000US1304000&amp;-qr_name=ACS_2008_3YR_G00_DP3YR5&amp;-ds_name=ACS_2008_3YR_G00_&amp;-_lang=en&amp;-redoLog=false&amp;-_sse=on |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

શહેરમાં સ્થિત નિવાસીઓની મધ્ય આવક 47,463 ડોલર હતી અને પરિવારદીઠ મધ્ય આવક 59,711 ડોલર હતી. વસ્તીના આશરે 21.8 ટકા અને પરિવારોના 17.2 ટકા ગરીબી રેખાની હેઠળળ જીવતા હતા. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&amp;-geo_id=16000US1304000&amp;-qr_name=ACS_2008_3YR_G00_DP3YR3&amp;-ds_name=ACS_2008_3YR_G00_&amp;-_lang=en&amp;-redoLog=false&amp;-_sse=on |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2021-07-09 |archive-date=2020-02-11 |archive-url=https://archive.today/20200211183355/http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&amp;-geo_id=16000US1304000&amp;-qr_name=ACS_2008_3YR_G00_DP3YR3&amp;-ds_name=ACS_2008_3YR_G00_&amp;-_lang=en&amp;-redoLog=false&amp;-_sse=on |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; એટલાન્ટા શહેર તેની ગોરા લોકોની વસ્તીમાં વિશિષ્ટ અને ભારે મોટો વસ્તી વધારો જોઇ રહ્યું છે અને તેની ઝડપ અન્ય રાષ્ટ્રની તુલનામાં વધુ છે. બ્રુકીંગ ઇન્સ્ટિટ્યુશનના અનુસાર શહેરની વસ્તીમાં ગોરાઓની વસ્તીનું પ્રમાણ 2000 અને 2006ની મધ્યમાં અન્ય યુ.એસ. શહેરની તુલનામાં ઝડપી ગતિથી વધ્યું હતું. 2000માં આ ટકાવારી 31 ટકા હતી તે 2006માં વદીને 35 ટકા થઇ હતી, અને આંકડાકીય વધારો 26,000 હતો, જે 1990 અને 2000ની મધ્યની તુલનામાં બમણા કરતા વધુ હતો. ફક્ત વોશિગ્ટોન, ડી.સી.એ તે વર્ષો દરમિયાનમાં ગોરાઓની વસ્તીમાં તુલનાત્મક વધારો અનુભવ્યો હતો. &lt;ref&gt;{{cite web |last=Gurwitt |first=Rob |url=http://www.governing.com/articles/0807atlanta.htm |title=Governing Magazine: Atlanta and the Urban Future, July 2008 |publisher=Governing.com |date=2008-07-01 |access-date=2010-04-05 |archive-date=2009-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090104234147/http://www.governing.com/articles/0807atlanta.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

એટલાન્ટા શહેર અનેક સૌથી વધુ માથાદીઠ એલજીબીટી વસ્તીમાંનું એક છે. તે દરેક મોટા શહેરોમાં 3જો ક્રમાંક ધરાવે છે, જે સાન ફ્રાન્સિસ્કોની પાછળ અને સિયેટલ કરતા થોડું પાછળ છે, જે શહેરની કુલ વસ્તીમાં 13 ટકા લોકો પોતાની જાતને સમલિંગી, લેસ્બીયન અથવા ઉભયલિંગી તરીકે ઓળખાવે છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://seattletimes.nwsource.com/ABPub/zoom/html/2003432941.html |title=The Seattle Times: 12.9% in Seattle are gay or bisexual, second only to S.F., study says |publisher=Seattletimes.nwsource.com |date=2006-11-15 |access-date=2010-04-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[223] ^ ગેરી. જે. ગેટ્સ {{PDFlink|[http://www.law.ucla.edu/williamsinstitute/publications/SameSexCouplesandGLBpopACS.pdf Same-sex Couples and the Gay, Lesbian, Bisexual Population: New Estimates from the American Community Survey]|2.07&amp;nbsp;MB}}. વિલિયમ્સ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓન સેક્સ્યુઅલ ઓરિએન્ટેશન લો એન્ડ પબ્લિક પોલિસી, યુસીએલએ સ્કૂલ ઓફ લો ઓક્ટોબર, 2006.&lt;/ref&gt;

2000 યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ વસ્તી ગણતરી (2004માં સુધારેલી) અનુસાર એટલાન્ટા રાષ્ટ્રભરમાં 100,000 કે તેથી વધુ નિવાસીઓ જે 38.5 ટકાના સ્તરે હતા તેમાં એક વ્યકિત નિવાસીના 12મા ક્મે સૌથી વધુ પ્રમાણ ધરાવતું હતું. &lt;ref&gt;http://www.census.gov/statab/ccdb/cit3060r.txt&lt;/ref&gt; 2000માં સેન્સસ બ્યુરોના દિવસની વસ્તી અંદાજ અનુસાર, &lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.census.gov/population/www/socdemo/daytime/daytimepop.html| title=Estimated Daytime Population| publisher=U.S. Census Bureau| access-date=2006-04-02| date=December 6, 2005}}&lt;/ref&gt; 250,000 વધુ લોકો એટલાન્ટામાં કોઇ પણ કામના દિવસે આવનજાવન કરતા હતા, જે શહેરની અંદાજિત દિવસની વસ્તીમાં વધારો કરીને 676,431ની કરતા હતા.  આ એટલાન્ટાની નિવાસી વસ્તીમાં 62.4 ટકાનો વધારો છે, જે તેને 500,000 નિવાસીઓથી ઓછી વસ્તી સાથેના શહેરોમાં દેશમાં દિવસની વસ્તીમાં સૌથી વધુ વધારો દર્શાવે છે. વસ્તી ગણતરીના અંદાજ અનુસાર એટલાન્ટા શહેર ટકાવારી અને આંકડાકીય વધારા એમ બન્ને દ્રષ્ટિએ રાષ્ટ્રમાં 30મા ક્રમનું સૌથી ઝડપથી વૃદ્ધિ પામતું શહેર હતું. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.census.gov/Press-Release/www/releases/archives/population/013960.html |title=US Census Press Releases |publisher=Census.gov |date= |access-date=2010-04-05}}&lt;/ref&gt;

1990થી લેટિન અમેરિકાથી એટલાન્ટા મહાનગર વિસ્તારમાં કાયમી વસવાટ કરનારાઓની સંખ્યામાં ભારે વધારો થયો છે.  કાયમી વસવાટ કરનારાઓનો પ્રવાહ નવી સંસ્કૃતિ અને ધાર્મક આચરણો લાવ્યો છે અને તે અર્થતંત્ર અને શહેરી વિસ્તારની વસ્તીને માઠી અસર કરે છે, જે ગતિશીલ શહેરની અંદર હિસ્પાનીક સમુદાયમાં પરિણમે છે.એટલાન્ટા એ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં સૌથી ઝડપથી વિકાસ પામતા કરોડોપતિ વસ્તીનું ઘર છે. પ્રાથમિક નિવાસ અને વપરાશયોગ્ય માલનો સમાવિષ્ટ નહી કરતા 1 મિલિયન ડોલર અથવા વધુ રોકાણ કરવા યોગ્ય મિલકતોમાં રસ ધરાવતા અસંખ્ય નિવાસીઓની સખ્યામાં 2011 સુધીમાં 69 ટકાનો વધારો થઇને આશરે 103,000 નિવાસીઓના આંક પર પહોંચશે. &lt;ref&gt;{{cite news
  | last = Lightsey
  | first = Ed
  | coauthors = 
  | title = Trend Radar January 2007
  | work = Georgia Trend Online
  | pages = 
  | language = 
  | publisher = Georgia Trend
  | date = January 2007
  | url = http://www.georgiatrend.com/features-economic-development/200701-radar.shtml
  | access-date = 2008-01-02
  | archive-date = 2007-12-21
  | archive-url = https://web.archive.org/web/20071221232824/http://www.georgiatrend.com/features-economic-development/200701-radar.shtml
  | url-status = dead
  }}&lt;/ref&gt;

== શિક્ષણ ==
[[ચિત્ર:Emory Quad.jpg|thumb|ઇમોરી યુનિવર્સિટીના હીલ કેમ્પસ પર મુખ્ય પ્રાંગણ]]

=== કોલેજો અને યુનિવર્સિટીઓ ===
એટલાન્ટા દેશમાં કોલેજો અને યુનિવર્સિટીઓના સૌથી મોટા અનેક સમુદાયોમાંના એકનું ઘર છે. {{Citation needed|date=March 2010}}શહેર ઉચ્ચ શિક્ષણની 30થી વધુ સંસ્થાઓ ધરાવે છે, જેમાં જ્યોર્જિયા ઇન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ ટેકનોલોજી, જે એક આગવી સંશોધન યુનિવર્સિટી છે કે જેને યુએસ ન્યૂઝ એન્ડ વર્લ્ડ રિપોર્ટ દ્વારા ટોચની દસ જાહેર યુનિવર્સિટીઓમાં 1999થી ક્રમાંક આપવામાં આવ્યો છે, જ્યોર્જિયા સ્ટેટ યુનિવર્સિટી, અને મર્સર યુનિવર્સિટી એટલાન્ટાસ સેસિલ બી. ડે ગ્રેજ્યુએટ એન્ડ પ્રોફેશનલ સ્ટડીઝ કેમ્પસનો સમાવેશ થાય છે. શહેર એટલાન્ટા યુનિવર્સિટી સેન્ટર પણ ધરાવે છે, જે દેશમાં ઐતિહાસિક કાળા લોકોની કોલેજો અને યુનિવર્સિટીઓનો સૌથી મોટો સમૂહ (કોન્સોર્ટિયમ) છે. તેના સભ્યોમાં ક્લાર્ક એટલાન્ટા યુનિવર્સિટી, મોરહાઉસ કોલેજ, સ્પેલમેન કોલેજ, અને ઇન્ટરડિનોમિનેશનલ થિયોલોજિકલ સેન્ટરનો સમાવેશ થાય છે. એયુસી શાળાઓની નજીક પરંતુ તેમના સ્વતંત્ર મોરહાઉસ સ્કુલ ઓફ મેડિસીન આવેલી છે.

એટલાન્ટાની બહાર વિવિધ કોલેજો છે જેમાં ઇમોરી યુનિવર્સિટી, વિખ્યાત ઉન્નત કલા અને સંશોધન સંસ્થા કે જેને ''યુએસ ન્યૂઝ એન્ડ વર્લ્ડ રિપોર્ટ'' માં અનેક ટોચની 20 શાળાઓમાંની એક તરીકે સતત ક્રમાંક આપવામાં આવે છે, ઓગ્લેથોર્પ યુનિવર્સિટી, નાની ઉન્નત કલા શાળા અને જેનું નામ જ્યોર્જિયાના સ્થાપક તરીકે અપાયું છે, જેની સાથે ''પ્રિન્સ્ટોન રિવ્યૂ''  દ્વારા રાષ્ટ્રમાં શિક્ષકને 15મો ક્રમાંક આપવામાં આવ્યો છે; એગ્નેસ સ્કોટ્ટ કોલેજ, મહિલાઓની કોલેજ અને વિવિધ સરકાર દ્વારા સંચાલિત સંસ્થાઓ જેમ કે ક્લેટોન સ્ટેટ યુનિવર્સિટી, જ્યોર્જિયન પેરીમીટર કોલેજ, કેન્નેસો સ્ટેટ યુનિવર્સિટી, સધર્ન પોલીટેકનિક સ્ટેટ યુનિવર્સિટી, અને યુનિવર્સિટી ઓફ વેસ્ટ જ્યોર્જિયા, તેમજ ખાનગી કોલેજો જેમ કે શહેરની ઉત્તરે આવેલી રેઇનહાર્ટ યુનિવર્સિટી, અને સાવાન્નાહ કોલેજ ઓફ આર્ટ એન્ડ ડિઝાઇન એટલાન્ટા કેમ્પસનો સમાવેશ થાય છે.

=== પ્રાથમિક અને માધ્યમિક શાળાઓ ===
[[ચિત્ર:Ab30 (147).jpg|thumb|upright|મિડટાઉન એટલાન્ટામાં હેનરી ડબ્લ્યુ. ગ્રેન્ડી હાઉ સ્કુલ કેમ્પસ. ]]

જાહેર શાળા વ્યવસ્થા (એટલાન્ટા પબ્લિક સ્કુલ્સ) નિરીક્ષક ડો. બેવેરલી એલ. હોલ દ્વારા એટલાન્ટા બોર્ડ ઓફ એજ્યુકેશન દ્વારા ચલાવવામાં આવે છે.  2007ના અનુસાર આ વ્યવસ્થા 106 શાળાઓમાં જતા 49,773 વિદ્યાર્થીઓનો સક્રિય હાજરી ધરાવે છે: 58 પ્રાથમિક શાળાઓ (જેમાંની ત્રણ આખા વર્ષમાં ચાલુ રહે છે), 16 મધ્ય શાળાઓ, 20 ઉચ્ચ શાળાઓ અને 7 ચાર્ટર શાળાઓનો સમાવેશ થાય છે. &lt;ref name=&quot;APS&quot;&gt;{{cite web  | title = 2007–2008 APS Fast Facts  | publisher = Atlanta Public Schools  | url = http://www.atlanta.k12.ga.us/content/aps/FastFacts07.pdf  | access-date = 2007-09-28  | format = PDF  | archive-date = 2007-10-25  | archive-url = https://web.archive.org/web/20071025055226/http://www.atlanta.k12.ga.us/content/aps/FastFacts07.pdf  | url-status = dead  }}&lt;/ref&gt; શાળા વ્યવસ્થા મધ્યમ અને /અથવા ઉચ્ચ શાળાના વિદ્યાર્થીઓ, બે એક જ જાતિની શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ અને પ્રૌઢ શિક્ષણ કેન્દ્ર માટેની બે વૈકલ્પિક શાળાઓને પણ ટેકો આપે છે. &lt;ref name=&quot;APS&quot;/&gt; શાળા વ્યવસ્થા પોતાની માલિકીનું નેશનલ પબ્લિક રેડીયો સાથે સંલગ્ન રેડીયો સ્ટેશન ડબ્લ્યુએબીઇ-એફએમ 90.1 અને પબ્લિક બ્રોડકાસ્ટીંગ સર્વિસ ટેલિવીઝન સ્ટેશન ડબ્લ્યુપીબીએ 30 ધરાવે છે અને સંચાલન કરે છે.

== પરિવહન ==
હાર્ટસફિલ્ડ-જેક્સન એટલાન્ટા ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ {{airport codes|ATL|KATL}}, મુસાફરોના ટ્રાફિક અને એરક્રાફ્ટ ટ્રાફિક ને કારણે વિશ્વનું સૌથી વ્યસ્ત હવાઇમથક છે, &lt;ref&gt;{{cite web|first=Jim|last=Tharpe|url=http://www.ajc.com/metro/content/metro/stories/2007/01/04/0104airport.html|title=Atlanta airport still the &quot;busiest&quot;: Hartsfield-Jackson nips Chicago's O'hare for second year in a row|publisher=[[Atlanta Journal-Constitution]]|date=2007-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20070106042352/http://www.ajc.com/metro/content/metro/stories/2007/01/04/0104airport.html|archive-date=2007-01-06|access-date=2007-09-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt; જે એટલાન્ટા અને ઘણા રાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્થળો વચ્ચે હવાઇ સેવા પૂરી પાડે છે. ડેલ્ટા એર લાઇન્સ અને એરટ્રાન એરવેઝ હવાઇમથક ખાતે પોતાના સૌથી મોટા કેન્દ્રોનું સંચાલન કરે છે. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.delta.com/index.php?s=43&amp;item=615 |title=Delta Invites Customers to Improve Their Handicap with New Service to Hilton Head, Expanded Service to Myrtle Beach |publisher=News.delta.com |date= |access-date=2010-04-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://atlanta.bizjournals.com/atlanta/stories/2009/08/31/story3.html |title=AirTran spreading its wings in Atlanta as Delta refocuses - Atlanta Business Chronicle: |publisher=Atlanta.bizjournals.com |date=2009-08-28 |access-date=2010-04-05}}&lt;/ref&gt; ડાઉનટાઉનની દક્ષિણે આવેલ {{nowrap|10 miles}} ({{nowrap|16 km}}), હવાઇમથક ઇન્ટરસ્ટેટ 75, ઇન્ટરસ્ટેટ 85 અને ઇન્ટરસ્ટેટ 285 દ્વારા રચેલ ફાચરની અંદર મોટા ભાગની જમીન આવરી લે છે. માર્ટા (MARTA) રેલ વ્યવસ્થા હવાઇમથકના ટર્મિનલમાં સ્ટેશન ધરાવે છે અને ડાઉનટાઉન, મિડટાઉન, બકહેડ અને સેન્ડી સ્પ્રીંગ્સમાં સીધી સેવાઓ પૂરી પાડે છે. શહેરની નજીક યોગ્ય મોટા જાહેર ઉડ્ડયન હવાઇમથકો ડિકાલ્બ-પીચટ્રી એરપોર્ટ {{airport codes|PDK|KPDK}} અને  બ્રાઉન ફિલ્ડ {{airport codes|FTY|KFTY}} છે. વધુ સંપૂર્ણ યાદી માટે એટલાન્ટા વિસ્તારમાં હવાઇમથકોની યાદી માટે જુઓ

મુક્તમાર્ગોનું વ્યાપક માળખું કે કે શહેરની બહાર જાય છે તેના માટે એટલાન્ટાની નિવાસીઓ તે પ્રદેશમાં પરિવહનના અસરકારક માર્ગ તરીકે તેમની કાર પર નિર્ભર રહે છે &lt;ref&gt;{{cite web  | title = Atlanta: Smart Travel Tips  | work = Fodor's  | publisher = Fodor's Travel  | url = http://www.fodors.com/miniguides/mgresults.cfm?destination=atlanta@15&amp;cur_section=tra&amp;pg=2  | access-date = 2007-09-28}}&lt;/ref&gt; એટલાન્ટા મોટા ભાગે બેલ્ટવે ઇન્ટરસ્ટેટ 285 દ્વારા વર્તુળ રચે છે, જેને સ્થાનિક ધોરણે 'સરહદ' તરીકે ઓળખાય છે, જે પ્રદેશના અંદરના ભાગ અને તેની આસપાસના પરાઓ વચ્ચેની સરહદનો સંકેત આપે છે.

[[ચિત્ર:MARTA - N3 Station.jpg|thumb|left|મેટ્રોપોલીટન એટલાન્ટા રાપીડ ટ્રાન્સિસ્ટ ઓથોરિટી એટલાન્ટામાં જાહેર વાહનવ્યવહાર પૂરો પાડે છે. ]]
[[ચિત્ર:downtownconnectoratlantaaerial.jpg|thumb|left|ધી ડાઉનટાઉન કનેક્ટર]]
એટલાન્ટા ત્રણ મોટા આંતરરાજ્ય ધોરીમાર્ગોને આવરી લે છે; આઇ-20 શહેરની વચ્ચે થઇને પૂર્વથી પશ્ચિમ તરફ જાય છે, જ્યારે આઇ-75 ઉત્તરપૂર્વથી દક્ષિણપૂર્વ તરફ અને આઇ-85 ઉત્તરપૂર્વથી દક્ષિણપશ્ચિમ તરફ જાય છે. બાકીના બે સંયુક્ત રીતે શહેરના મધ્યભાગમાંથી પસાર થઇને ડાઉનટાઉન કનેક્ટર (આઇ-75/85)ની રચના કરે છે. સંયુક્ત ધોરીમાર્ગ પરથી દિવસમાં 340,000 વાહનો પસાર થાય છે. કનેક્ટર યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં આંતરરાજ્ય ધોરીમાર્ગના ટોચના દસ ગીચ સેગમેન્ટમાંનો એક છે. &lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.forbes.com/2006/02/06/cx_bm_0207trafficslide_6.html?thisSpeed=6000| work=Worst City Choke Points | title= Atlanta, I-75 at I-85 | publisher=Forbes.com| access-date=2006-04-02}}&lt;/ref&gt; ડોરાવિલેમાં આઇ-85 અને આઇ-285ના આંતરિક ભાગને - સત્તાવાર રીતે ટોમ મોરલેન્ડ ઇન્ટરચેન્જ કહેવાય છે, જે મોટા ભાગના નિવાસીઓમાં સ્પાઘેટ્ટી જંકશન તરીકે જાણીતો છે. &lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.ajc.com/metro/content/metro/traffic/roadwords.html| work=AJC Online | title= Atlanta Road Lingo | publisher=Atlanta Journal-Constitution| access-date=2006-05-05}}&lt;/ref&gt; મહાનગર એટલાન્ટાનો 13 મુક્તમાર્ગોથી સંપર્ક કરી શકાય છે. ઉપર જણાવેલ આંતરરાજ્યો ઉપરાંત, આઇ-575, જ્યોર્જિયા 400, જ્યોર્જિયા 141, આઇ-675, જ્યોર્જિયા 316, આઇ-985, સ્ટોન માઉન્ટેઇન ફ્રીવે (યુએસ 78), અને લેંગફોર્ડ પાર્કવે (એસઆર 166) તમામ ટર્મિનેટ સરહદની અંદર કે તેની બહાર હતા, જમાં લેંગફોર્ડ પાર્કવે અપવાદરૂપ છે, જે મધ્ય શહેરમાં પરિવહનના વિકલ્પને મર્યાદિત બનાવે છે.

આ મજબૂત સ્વયંસ્ફુર્ણ (ઓટોમોટીવ) વિશ્વાસ ભારે ટ્રાફિકમાં પરિણમ્યો હતો અને એટલાન્ટાની [[વાયુનું પ્રદૂષણ|હવા પ્રદૂષણ]]માં ફાળો આપે છે, જેણે દેશમાં અનેક પ્રદૂષિત શહેરોમાંનું એક એટલાન્ટાને બનાવ્યું છે. &lt;ref&gt;{{cite web  | last = Copeland  | first = Larry  | title = Atlanta pollution going nowhere  | work = USA TODAY  | publisher = Gannett Co. Inc  | date=  2001-01-31  | url = http://www.usatoday.com/weather/news/2001/2001-01-31-atlanta-pollution.htm  | access-date = 2007-09-28}}&lt;/ref&gt; મહાનગર એટલાન્ટામાં પ્રદૂષણાં ઘટાડો કરવા માટે 1996માં ક્લીન એર કેમ્પેન ચાલુ કરાયું હતું.

2008ની આસપાસ એટલાન્ટા મહાનગર વિસ્તારને યુ.એસમાં સૌથી વધુ લાંબા સરેરાશ આવનજાવન સમયની દ્રષ્ટિએ ટોચનું કે ટોચની નજીકનો ક્રમાંક આપવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web | title = Atlanta traffic the worst in America | url = http://atlanta.bizjournals.com/atlanta/stories/2008/04/28/daily97.html}}&lt;/ref&gt;ભારે ઓટોમોટીવ વપરાશ છતાં પણ એટલાન્ટાની મેટ્રોપોલીટન એટલાન્ટા રાપીડ ટ્રાન્સિસ્ટ ઓથોરિટી (માર્ટા (MARTA)) દ્વારા સંચાલન કરવામાં આવતી સબવે વ્યવસ્થા દેશમાં સાતમા ક્રમની અત્યંત વ્યસ્ત વ્યવસ્થા છે. &lt;ref name=&quot;APTA&quot;&gt;અમેરિકન જાહેર વાહનવ્યવહાર, [http://www.apta.com/research/stats/ridership/riderep/documents/07q4hr.pdf હેવી રેઇલ ટ્રાન્સિસ્ટ રાઇડરશીપ રિપોર્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080408183722/http://www.apta.com/research/stats/ridership/riderep/documents/07q4hr.pdf |date=2008-04-08 }}, ચતુર્થ ત્રિમાસિક ગાળો 2007.&lt;/ref&gt; માર્ટા (MARTA) આ ઉપરાંત ફુલ્ટોન, ડિકાલ્બ, કોબ અને ગ્વિનેટ્ટ કાઉન્ટીઓમાં બસ વ્યવસ્થાનું સંચાલન કરે છે. ક્લેટોન, કોબ્બ અને ગ્વિનેટ્ટ કાઉન્ટીઓ દરેક ટ્રેઇનને બદલે બસનો ઉપયોગ કરીને સ્વાયત્ત ટ્રાન્સિસ્ટ ઓથોરિટીનું સંચાલન કરે છે.

એટલાન્ટા પગે ચાલનારાઓ માટે અનેક જોખમી શહેરોમાંનુ એક હોવાની આબરું ધરાવે છે, &lt;ref name=&quot;Bennett&quot;&gt;{{cite web | last=Bennett | first=D.L. | coauthors=Duane D. Stanford | title=Atlanta the Second Most Dangerous City in America for Pedestrians | publisher=Perimeter Transportation Coalition | work=Atlanta Journal-Constitution | date=2000-06-16 | access-date=2007-09-28 | url=http://www.perimetergo.org/Newsroom/press_clippings/ajc_pedsafety.html | archive-date=2007-09-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070927090203/http://www.perimetergo.org/Newsroom/press_clippings/ajc_pedsafety.html | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; કેમ કે 1949માં ''ગોન વિથ ધ વિન્ડ'' ના લેખક માર્ગારેટ મિશેલ પર ગતિ ધરાવતી કાર ચડી ગઇ હતી અને અને તેઓ જ્યારે પીચટ્રી સ્ટ્રીટ ઓળંગતા હતા ત્યારે મરી ગયા હતા. &lt;ref&gt;&quot;&gt;{{cite web| title=Margaret Mitchell| publisher= Encyclopaedia Britannica| work=Encyclopaedia Britannica Online| access-date=2008-05-05 | url=http://www.britannica.com/eb/article-9053019/Margaret-Mitchell}}&lt;/ref&gt; વિખ્યાત જ્યોર્જિયા ટેક ફૂટબોલ ખેલાડી પેટ્રિક નોર્ડમેન પર પણ તેઓ જ્યારે 14મી શેરી વટાવવાનો પ્રયત્ન કરતા હતા ત્યારે ગતિધારી એસ્કાલેડ ચડી ગઈ હતી.

સૂચિત બેલ્ટલાઇન ગ્રીનવે અને મોટે ભાગે છોડી દેવામાં આવેલી રેલ લાઇનોની શ્રેણીની સામે શહેરની ફરતે જાહેર પરિવહન વ્યવસ્થાની રચના કરશે. આ રેલ રાઇટ ઓફ વે અનેકવાર વપરાતી અને અનેક પ્રવર્તમાન અને નવા પાર્કને જોડતી ટ્રાયલ્સને પણ સમાવશે. વધુમાં, સૂચિત સ્ટ્રીટકાર પ્રોજેક્ટ પણ છે, જે ડાઉનટાઉનથી બકહેડ વિસ્તાર સુધી પીચટ્રી સ્ટ્રીટને અડીને સ્ટ્રીટકાર લાઇનનું સર્જન કરશે, તેમજ શક્યતઃ અન્ય પૂર્વ-પશ્ચિમ માર્ટા (MARTA) લાઇન નાખશે.

એટલાન્ટચાએ રેલરોડ ટાઉન તરીકે પ્રારંભ કર્યો હતો અને હજુ પણ તે મોટા રેલ જંકશન તરીકે કામ કરે છે, જેમાં વિવિધ લાઇનો નોરફોક સધર્ન અને સીએસએક્સને લાગેવળગે છે, જે ડાઉનટાઉનમાં શેરીના નીચલા સ્તરને મળે છે. એનએસ પરની તે ઇનમાન યાર્ડ અને સીએસએક્સ પર તિલફોર્ડ યાર્ડ એમ બન્ને રેલરોડ માટેના મોટા ક્લાસિફિકેશન યાર્ડનું ઘર છે. લાંબા અંતરની મુસાફર સેવા એમટ્રેકની ક્રેસન્ટ ટ્રેઇન દ્વારા પૂરી પાડવામાં આવે છે, જે એટલાન્ટાને ન્યુ ઓરલિન્સ અને ન્યૂ યોર્ક વચ્ચે અસંખ્ય શહેરોને જોડે છે. એમટ્રેક સ્ટેશન ડાઉનટાઉનના વિવિધ માઇલના અંતરે આવેલું છે અને તે માર્ટા (MARTA) રેલ વ્યવસ્થાને જોડતું નથી. મહત્વાકાંક્ષી, લાંબા ગાળાની પડતર દરખાસ્ત મલ્ટી મોડલ પેસેન્જર ટર્મિનલ ડાઉનટાઉનની ફિલીપ્સ એરેના અને ફાઇવ પોઇન્ટસમાર્ટા (MARTA) સ્ટેશનની નજીક રચના કરશે, જે એક જ સવલત દ્વારા માર્ટા (MARTA) બસ અને રેલ, આંતરશહેર બસ સેવા, સૂચિત આવનજાવન રેલ સેવાને અન્ય જ્યોર્જિયા શહેરો અને એમટ્રેક સાથે જોડશે.ગ્રેહૌન્ડ લાઇન્સ એટલાન્ટા અને આખા યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ, કેનેડા, અને મેક્સિકન સરહદના વિવિધ સ્થળો સુધી સુધી આંતરશહેર બસ સેવા પૂરી પાડે છે.

=== આસપાસની નગરપાલિકાઓ ===
એટલાન્ટા પ્રદેશની વસ્તી મેસાચ્યુએટ્સ કરતા પણ મોટા {{convert|8376|sqmi|km2|0}} જમીન વિસ્તારમાં આખા મહાનગર વિસ્તારમાં ફેલાયેલી છે. &lt;ref name=&quot;MACOC-growth&quot;&gt;{{cite web | title = Atlanta MSA Growth Statistics | publisher = Metro Atlanta Chamber of Commerce | date= 05-2006 | url = http://www.metroatlantachamber.com/macoc/business/img/MSAGrowthStatsReport2006.pdf | access-date = 2007-09-28 |format=PDF}}&lt;/ref&gt; દેશમાં જ્યોર્જિયા બીજા ક્રમે સૌથી વધુ કાઉન્ટીઓ ધરાવતો હોવાથી, &lt;ref&gt;{{cite web | title = States, Counties, and Statistically Equivalent Entities | work = Geographic Areas Reference Manual | publisher = U.S. Department of Commerce | date= 11-1994 | url = http://www.census.gov/geo/www/GARM/Ch4GARM.pdf | access-date = 2007-09-28 |format=PDF}}&lt;/ref&gt; જે વિસ્તારમાં લોકો રહે છે તે સરકારના ભારે વિકેન્દ્રિત સંગ્રહ હેઠળ આવે છે. 2000ની વસ્તી ગણતરી અનુસાર મહાનગર વિસ્તારમાં દસ નિવાસીઓમાં એક કરતા ઓછી વ્યક્તિ એટલાન્ટા શહેરમાંજ અંદર રહે છે. &lt;ref&gt;{{cite web  | title = Atlanta in Focus: A Profile from Census 2000  | publisher = The Brookings Institution  | date = 11-2003  | url = http://www.brookings.edu/es/urban/livingcities/atlanta.htm  | access-date = 2007-09-28  | archive-date = 2004-01-21  | archive-url = https://web.archive.org/web/20040121021943/http://www.brookings.edu/es/urban/livingcities/atlanta.htm  | url-status = dead  }}&lt;/ref&gt;
{{Geographic Location
 | Centre    =Atlanta
 | North     =[[Sandy Springs, Georgia|Sandy Springs]]
 | Northeast =[[Athens, Georgia|Athens]]
 | East      =[[Augusta, Georgia|Augusta]]
 | Southeast =[[Savannah, Georgia|Savannah]]
 | South     =[[Macon, Georgia|Macon]]
 | Southwest =[[Columbus, Georgia|Columbus]]
 | West      =[[Carrollton, Georgia|Carrolton]]
 | Northwest =[[Rome, Georgia|Rome]]
}}

== આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધો ==
=== બાજુ બાજુના નગરો ===
એટલાન્ટા અઢાર બાજુબાજુના શહેરો ધરાવે છે, જેને સિસ્ટર સિટીઝ ઇન્ટરનેશનલ ઇન્ક. તરીકે ઓળખવામાં આવ્યા છે (એસસીઆઇ):&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.atlantaga.gov/international/listing.aspx| title=Atlanta's sister cities| publisher=City of Atlanta| access-date=2009-04-17| archive-date=2009-04-20| archive-url=https://web.archive.org/web/20090420031057/http://www.atlantaga.gov/international/listing.aspx| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
{|
|-
|  valign=&quot;top&quot; 
| 
* {{Flagicon|Belgium}} બ્રશેલ્સ, બેલ્જિયમ (1967)
* {{Flagicon|Romania}} બુચારેસ્ટ, [[રોમાનિયા|રોમાનીયા]] (1994)
* {{Flagicon|Benin}} કોટોનૌ, [[બેનિન]] (1995)
* {{Flagicon|South Korea}} ડાયેગુ, દક્ષિણ કોરીયા(1981)
* {{Flagicon|Japan}} ફ્યુક્યુકા, જાપાન (2005)
* {{Flagicon|Nigeria}} લાગોસ, [[નાઈજેરિયા|નાઇજિરીયા]] (1974)
* {{Flagicon|Jamaica}} મોન્ટેગો બે, જમૈકા (1972)
* {{Flagicon|UK}} ન્યુકેસલ, યુનાઇટેડ કિં(1977)
* {{Flagicon|Germany}} ન્યુરેમબર્ગ (નર્નબગ), જર્મની (1998)
|  valign=&quot;top&quot; 
| 
* {{Flagicon|Greece}} એન્સિયન્ટ ઓલિમ્પીયા, [[ગ્રીસ]] (1994)
* {{Flagicon|Trinidad and Tobago}} પોર્ટ ઓફ સ્પેઇન, ટ્રિનીદાદ અને ટોબેગો (1987)
* {{Flagicon|Israel}} રા અનાના, [[ઈઝરાયલ|ઇઝરાયેલ]] (2000)&lt;ref name=&quot;Ra'anana&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.raanana.muni.il/English/Topics/My+City/Sister+Cities/|title=Ra'anana:   Twin towns &amp; Sister cities - Friends around the   World|work=raanana.muni.il|access-date=24 March 2010|archive-date=14 જુલાઈ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120714064143/http://www.raanana.muni.il/English/Topics/My+City/Sister+Cities/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* [391] રીયો ડી જાનેરો, બ્રાઝિલ(1986)
* {{Flagicon|Dominican Republic}} સાલસેડો, ડોમિનીકન રિપબ્લિક (1996)
* {{Flagicon|Austria}} સાલ્ઝબર્ગ, [[ઑસ્ટ્રિયા|ઓસ્ટ્રીયા]] (1967)
* {{Flagicon|Republic of China}} તાઇપેઇ, રિપબ્લિક ઓફ ચાઇના (તાઇવાન) (1974)
* {{Flagicon|Georgia}} બિલીશી, [[જ્યોર્જીયા (દેશ)|જ્યોર્જિયા]] (1988)&lt;ref name=&quot;Tbilisi Sister Cities&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.tbilisi.gov.ge/index.php?lang_id=ENG&amp;sec_id=4571|title=Tbilisi Municipal Portal - Sister Cities|publisher=© 2009 - Tbilisi City Hall|access-date=2009-06-16|archive-date=2013-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20130724120155/http://www.tbilisi.gov.ge/index.php?lang_id=ENG&amp;sec_id=4571|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* {{Flagicon|France}} ટૌલૌસ, [[ફ્રાન્સ|ફ્રાંસ]] (1974)
|}

== નોંધ ==
{{Reflist}}

== સંદર્ભો ==
* એટલાન્ટા એન્ડ પર્યાવરણ: તેની પ્રજા અને ઘટનાઓનો વૃત્તાંત: પરિવર્તન અને પડકારના વર્ષો, 1940–1976 ફ્રેંકલીન એમ. ગેરેટ, હેરોલ્ડ એચ. માર્ટીન દ્વારા
* ''એટલાન્ટા, ધેન એન્ડ નાઉ'' . ત્યારની અને હાલની શ્રેણીઓના પુસ્તકનો ભાગ.
* {{cite book  | last = Craig| first = Robert| title = Atlanta Architecture: Art Deco to Modern Classic, 1929–1959| publisher = Pelican| year = 1995|location = Gretna, LA|isbn= 0-88289-961-9}}
* ડારલેન આર. રોથ અને એન્ડી એમ્બ્રોસ ''મેટ્રોપોલીટન ફ્રંટિયર્સઃ એટલાન્ટાનો ટૂંકો ઇતિહાસ'' . એટલાન્ટા: લોંગસ્ટ્રીટ પ્રેસ, 1996. શહેરની વૃદ્ધિ પર ભાર મૂકવાની સાથે શહેરના ઇતિહાસ પર વહંગાવલોકન 
* જોક્વીસ્ટ, દવે (ઇડી) ''એટલાન્ટા વિરોધાભાસ.''  ન્યૂ યોર્કઃ રસેલ સાગે ફાઉન્ડેશન . 2000.
* સ્ટોન, ક્લેરેન્સ. ''શાસન રાજકારણ: એટલાન્ટાની દેખરેખ રાખતા, 1946–1988.''  યુનિવર્સિટી પ્રેસ ઓફ કાન્સાસ. 1989.
* એલિસ રેઇડ બોયલસ્ટોન ''એટલાન્ટા: તેની વિદ્વતા, દંતકથાઓ અને હાસ્ય'' . ડોરાવિલેઃ ખાનગી રીતે દર્શાવાયેલ, 1968. શહેરના ઇતિહાસ વિશે અસંખ્ય ચોખ્ખા ટુચકાઓ.
* ફ્રેડેરિક એલેન  ''એટલાન્ચા ઉદય'' . એટલાન્ટાઃ લોંગસ્ટ્રીટ પ્રેસ, 1996. એટલાન્ટાનો 1946થી 1996 સુધીનો વિગતવાર ઇતિહાસ, જેમાં સાથે શહેર કાઉન્સીલમેન, બાદના મેયર, વિલીયન બી. હાર્ટસફિલ્ડના એટલાન્ટાને મોટા હવાઇ વાહનવ્યવહાર કેન્દ્ર બનાવવાના કાર્ય અને એટલાન્ટાને અસર થઇ હોવાથી અમેરિકન નાગરિક હક્કોનો સમાવેશ થાય છે. 

== બાહ્ય લિંક્સ ==
{{wikivoyage|Atlanta}}
* [http://www.atlantaga.gov/ સત્તાવાર વેબસાઈટ]
* [http://www.atlantawatershed.org/ એટલાન્ટાનો વોટરશેડ મેનેજમેન્ટ વિભાગ]
* [http://www.atlantapd.org/index.asp?nav=MW એટલાન્ટા પોલીસ વિભાગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070808025536/http://atlantapd.org/index.asp?nav=mw |date=2007-08-08 }}
* [http://www.atlanta.net એટલાન્ટા સંમેલન અને મુલાકાતી બ્યૂરો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201012044529/https://www.atlanta.net/ |date=2020-10-12 }}
* [http://www.georgiaencyclopedia.org/nge/Home.jsp ન્યુ જ્યોર્જિયા જ્ઞાનકોશમાં પ્રવેશ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121211221825/http://www.georgiaencyclopedia.org/nge/Home.jsp |date=2012-12-11 }}
* [http://dlg.galileo.usg.edu/atlnewspapers એટલાન્ટા ગિસ્ટોરિક ન્યૂઝપેપર્સ આર્કાઇવ]{{Dead link|date=જાન્યુઆરી 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} એટલાન્ટાનું ડિજીટલ ગ્રંથાલય
* [http://www.atlantatimemachine.com/ એટલાન્ટા ટાઇમ મશિન]
* [http://www.nps.gov/history/nr/travel/atlanta/ એટલાન્ટા જ્યોર્જિયા, નેશનલ પાર્ક સર્વિસ ''ડિસકવર અવર શેર્ડ હેરિટેજ''  ટ્રાવેલ ઇટીનરી]
{{Template group
|title = Articles Relating to Atlanta and [[Fulton County, Georgia|Fulton County]]
|list =
{{Atlanta, Georgia}}
{{Atlanta Metro}}
{{DeKalb County, Georgia}}
{{Fulton County, Georgia}}
{{Georgia}}
{{United States state capitals}}
{{USLargestCities}}
{{Olympic Summer Games Host Cities}}
{{Paralympic Summer Games Host Cities}}
{{Georgia (US state) cities and mayors of 100,000 population}}
}}

[[શ્રેણી:એટલાન્ટા, જ્યોર્જિયા]]
[[શ્રેણી:જ્યોર્જિયામાં શહેરો]]
[[શ્રેણી:સમર ઓલમ્પિક ગેમ્સના યજમાન શહેરો]]
[[શ્રેણી:આઇરિશ-અમેરિકન સંસ્કૃતિ]]
[[શ્રેણી:આફ્રિકનોની બહુમતી ધરાવતી વસ્તીઓ સાથે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સમુદાયો]]</text>
      <sha1>inuv3bkp7jjm9fi402jvion19vf2i9p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>કુપોષણ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28113</id>
    <revision>
      <id>904385</id>
      <parentid>900329</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T02:43:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>904385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="129087" sha1="h5ys5mtwull914bsr3gjjw883w34zeh" xml:space="preserve">{{માહિતીચોકઠું બીમારી
 | Name           = કુપોષણ
 | Image          = Orange ribbon.svg
 | Caption        = કુપોષણ સામે જાગૃતી ફેલાવવા -- નારંગી રિબીન
 | Width = 120
 | DiseasesDB     = 
 | ICD10          = 
 | ICD9           = 263.9
 | ICDO           = 
 | OMIM           = 
 | MedlinePlus    = 
 | eMedicineSubj  = ped
 | eMedicineTopic = 1360
 | MeshID         = D044342
}}

'''કુપોષણ''' એ પોષક તત્ત્વોનું અપર્યાપ્ત, વધારે પડતું અથવા અસમતોલ ઉપભોગ છે.&lt;ref&gt;{{DorlandsDict|five/000062745|malnutrition}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
  | last = Sullivan
  | first = arthur
  | authorlink = Arthur O' Sullivan
  | coauthors = Steven M. Sheffrin
  | title = Economics: Principles in action
  | publisher = Prentice Hall
  | year = 2003
  | location = Upper Saddle River, New Jersey 07458
  | pages = 481
  | url = https://www.savvas.com/index.cfm?locator=PSZu4y&amp;PMDbSiteId=2781&amp;PMDbSolutionId=6724&amp;PMDbSubSolutionId=&amp;PMDbCategoryId=815&amp;PMDbSubCategoryId=24843&amp;PMDbSubjectAreaId=&amp;PMDbProgramId=23061
  | doi = 
  | id = 
  | isbn = 0-13-063085-3
  | access-date = 2021-02-24
  | archive-date = 2016-12-20
  | archive-url = https://web.archive.org/web/20161220014709/https://www.savvas.com/index.cfm?locator=PSZu4y&amp;PMDbSiteId=2781&amp;PMDbSolutionId=6724&amp;PMDbSubSolutionId=&amp;PMDbCategoryId=815&amp;PMDbSubCategoryId=24843&amp;PMDbSubjectAreaId=&amp;PMDbProgramId=23061
  | url-status = dead
  }}&lt;/ref&gt;
આહારમાં કયાં પોષક તત્ત્વો વધારે કે ઓછા છે તેના પર આધારિત સંખ્યાબંધ પોષણ વિકૃત્તિઓ પેદા થઇ શકે છે.

વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા કુપોષણને વિશ્વના જાહેર આરોગ્ય માટે એક સૌથી ગંભીર ચેતવણી કહે છે.&lt;ref name=&quot;economist&quot;&gt;[http://www.economist.com/world/international/displaystory.cfm?story_id=10566634 કુપોષણ] ધ સ્ટારવેલિંગ્સ&lt;/ref&gt; વ્યાપક રીતે પોષણમાં સુધારો કરવાને સૌથી વધુ અસરકાર સહાય તરીકે ગણવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;economist&quot;&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hiddenhunger&quot;&gt;[http://www.nytimes.com/2009/05/24/opinion/24kristof.html ધ હિડન હંગર]&lt;/ref&gt; તત્કાલિન પગલાંઓમાં સામેલ છે ફોર્ટિફાઇડ સેશે પાવડરો જેમ કે પીનટ બટર, અથવા પૂરકો દ્વારા સીધા અપૂરતા સૂક્ષ્મ પોષક તત્વો આપવા.&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8114750.stm કંપનીઓ ગરીબો માટે પોષણને લક્ષ્ય બનાવે છે]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;time&quot;&gt;http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1914655,00.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130826150457/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1914655,00.html |date=2013-08-26 }} શું એક ગોળી એવી બિમારી રોકી શકશે જે અંગે કોઇ વાત કરવા નથી માગતું?&lt;/ref&gt; સહાય જૂથો દ્વારા વધારે ઉપયોગમાં લેવાતું દુકાળ રાહત ના નમૂના મુજબ ભૂખ્યાંને નાણાં અથવા કેશ વાઉચરો આપવા જેનાથી ઘણી વાર કાયદા દ્વારા જરૂરી દાતા દેશો પાસેથી ખોરાક ખરીદવાના સ્થાને તેઓ સ્થાનિક ખેડૂતોને ચૂકવણી કરી શકે, કારણ કે પરિવહન ખર્ચ પર તેનાથી નાણાં બગડે છે.&lt;ref name=&quot;csmonitor&quot;&gt;[http://www.csmonitor.com/2008/0604/p01s02-woaf.html યુએન (UN) સહાય ચર્ચા: રોકડ આપો અન્ન નહીં?]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wfp&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.wfp.org/english/?ModuleID=137&amp;Key=2899 |title=ભૂખમરાની મુખ્ય જગ્યાઓને મદદ કરવા રોક્ડ સહાય |access-date=2021-12-18 |archive-date=2009-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090212124012/http://www.wfp.org/english/?ModuleID=137&amp;Key=2899 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

લાંબા ગાળાના પગલાંઓમાં સામેલ છે અદ્યતન [[કૃષિ|કૃષિ]]માં મૂડીરોકાણ એવા સ્થળો પર જેમાં તેની અછત હોય, જેમ કે ખાતરો અને સિંચાઇ, જેણે વિકસિત વિશ્વમાં ભૂખને મોટેભાગે દૂર કરી છે.&lt;ref name=&quot;obama&quot;&gt;[http://www.nytimes.com/2009/07/09/world/europe/09food.html  ગરીબ ખેડુતોને $15 બિલિયનની સહાય કરવા માટે ઓબામા મુખ્ય શક્તિઓને યાદીબદ્ધ કરે છે]&lt;/ref&gt; જોકે, વિશ્વ બેંકના સંકોચો ખેડૂતો માટે સરકારી સબસીડી અવરોધે છે અને કેટલાંક પર્યાવરણીય જૂથો દ્વારા ખાતરોના ઉપયોગનો વિરોધ કરવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;newyorktimes&quot;&gt;[http://www.nytimes.com/2007/12/02/world/africa/02malawi.html?pagewanted=1&amp;amp;_r=1 દુષ્કાળ નિવારવો, માત્ર તદવીદોને ટાળવાથી]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;atlantic&quot;&gt;http://www.theatlantic.com/issues/97jan/borlaug/borlaug.htm માનવતાનો ભૂલાયેલો શુભેચ્છક&lt;/ref&gt;

==અસરો==
===મૃત્યુ દર===
જાન ઝિગલરના પ્રમાણે (2000 થી માર્ચ 2008 સુધીના રાઇટ ટુ ફૂડના સંયુક્ત રાષ્ટ્રોના ખાસ સંવાદદાતા), 2006 માં કુલ મૃત્યુના 58% કુપોષણના કારણે મૃત્યુ પામ્યા હતા: &quot;વિશ્વમાં, બધા કારણો સંયોજિત કરતા, દર વર્ષે લગભગ 62 મિલિયન લોકો મૃત્યુ પામે છે. વિશ્વમાં દર બાર વ્યક્તિએ એક કુપોષણનો શિકાર છે.&lt;ref name=&quot;library.thinkquest.org&quot;&gt;{{Cite web |url=http://library.thinkquest.org/C002291/high/present/stats.htm |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-11-12 |archive-date=2011-11-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111118092329/http://library.thinkquest.org/C002291/high/present/stats.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 2006માં 36 મિલિયન કરતા વધારે લોકો ભૂખ અથવા સૂક્ષ્મ પોષકતત્ત્વોની ઉણપના કારણે થતા રોગોથી મૃત્યુ પામ્યા હતા&quot;&lt;ref&gt;જીન ઝિગલર, ''લે'એમપાયર દે લા હોન્ટે'' , ફયાર્ડ, 2007 આઇએસબીએન (ISBN) 978-2-253-12115-2 પૃ.130.&lt;/ref&gt;.

વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા અનુસાર, કુપોષણ તે બાળ મૃત્યુનું સૌથી મોટું કારણ છે, જે અડધા કરતા વધારે કિસ્સાઓમાં હાજર હોય છે.&lt;ref name=&quot;economist&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ઓછા વજનવાળા બાળકો અને ગર્ભની-અંદર વિકાસ મર્યાદાઓના કારણે વર્ષે 2.2 મિલિયન બાળકો મૃત્યુ પામે છે. નબળાં અથવા સ્તનપાનની ગેરહાજરીથી બીજા 1.4 મિલિયનનું મૃત્યુ થાય છે. અન્ય ખામીઓ, જેમ કે વિટામિન એ અથવા ઝિંકની ઉણપથી 1 મિલિયન મૃત્યુ પામે છે. ધ લાન્સેટ અનુસાર, પ્રથમ બે વર્ષમાં કુપોષણને ઉલટાવી નથી શકાતું. કુપોષણવાળા બાળકો ખરાબ આરોગ્ય અને ઓછી શૈક્ષણિક સિદ્ધિઓ સાથે મોટા થાય છે. તેઓના પોતાના બાળકો પણ નાના હોવાનું વલણ ધરાવે છે. કુપોષણને પહેલાં અછબડા, ન્યૂમોનિયા અને ઝાડા જેવા રોગોની મુશ્કેલીઓ વધારતું હોય તે રીતે જોવામાં આવતું હતું. પણ કુપોષણ ખરેખર રોગ પેદા કરી શકે છે, અને તે પોતાની રીતે જીવલેણ છે.&lt;ref name=&quot;economist&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

===માંદગી===
કુપોષણથી ચેપ અને ચેપી રોગોનું જોખમ વધી જાય છે; ઉદાહરણ તરીકે, તે સક્રિય [[ક્ષય રોગ|ક્ષય]]ની શરૂઆત પર એક મુખ્ય જોખમી પરિબળ છે.&lt;ref&gt;{{cite journal |journal=PLoS Med |year=2007 |volume=4 |issue=5 |pages=e115 |title=Malnutrition and infection: complex mechanisms and global impacts |author=Schaible UE, Kaufmann SH |doi=10.1371/journal.pmed.0040115 |pmid=17472433 |url=http://medicine.plosjournals.org/perlserv/?request=get-document&amp;doi=10.1371/journal.pmed.0040115 |pmc=1858706 }}{{Dead link|date=એપ્રિલ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; એવા સમુદાયો અથવા વિસ્તારો જ્યાં સુરક્ષિત પીવાનું પાણી ના હોય, આ વધારાના આરોગ્ય જોખમો ગંભીર મુશ્કેલી પ્રસ્તુત કરે છે. ઓછી તાકાત અને મગજનું ઓછું કાર્ય પણ કુપોષણની નીચલી હરોળમાં આવે છે કારણે કે તેના શિકાર લોકો ખોરાક મેળવવા, આવક કમાવા અથવા શિક્ષણ પ્રાપ્ત કરવા માટે ઓછા કાર્યો કરી શકે છે.

{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
! પોષક તત્વો
! ઉણપ
! વધારો
|-
|  ખોરાકની તાકાત
|  ભૂખ, બાળક્ષય
|  જાડાપણું, [[મધુપ્રમેહ|ડાયાબિટીસ મેલિટસ]], કાર્ડિયોવાસ્ક્યુલર રોગો
|-
|  સરળ કાર્બોહાઈડ્રેટ્સ
|  કોઇ નહીં
|  [[મધુપ્રમેહ|ડાયાબિટીસ મેલિટસ]], જાડાપણું
|-
|  જટીલ કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ
|  કોઇ નહીં
|  જાડાપણું
|-
|  સંતૃપ્ત ચરબી
|  નીચા જાતિય હોર્મોન સ્તરો&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://deepfitness.com/705/The-Big-T-How-Your-Lifestyle-Influences-Your-Testosterone-Levels.aspx |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-11-12 |archive-date=2014-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140317111926/http://deepfitness.com/705/The-Big-T-How-Your-Lifestyle-Influences-Your-Testosterone-Levels.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|  કાર્ડિયોવાસ્ક્યુલર રોગો 
|-
|  ટ્રાન્સ ફેટ (ચરબી) (અસંતૃપ્ત ચરબીનો એક પ્રકાર)
|  કોઇ નહીં
|  કાર્ડિયોવાસ્ક્યુલર રોગો
|-
|  અસંતૃપ્ત ચરબી
|  કોઇ નહીં
|  જાડાપણું
|-
|  ચરબી
|  ચરબીમાં-દ્રાવણ પામતા વિટામીનોનું અપૂરતું શોષણ, રેબિટ સ્ટાર્વેશન (જો પ્રોટિન વધારે લેવામાં આવતું હોય)
|  કાર્ડિયોવાસ્ક્યુલર રોગો (અમુક દ્વારા દાવો કરેલ)
|-
|  ઓમેગા 3 ચરબીઓ
|  કાર્ડિયોવાસ્ક્યુલર રોગો
|  રક્તસ્ત્રાવ, હેમરેજિસ
|-
|  ઓમેગા 6 ચરબીઓ
|  કોઇ નહીં
|  કાર્ડિયોવાસ્ક્યુલર રોગો, [[કર્કરોગ (કેન્સર)|કેન્સર]]
|-
|  કોલસ્ટરોલ
|  કોઇ નહીં
|  કાર્ડિયોવાસ્ક્યુલર રોગો 
|-
|  પ્રોટીન
|  ક્વાશીઓરકર
|  રેબિટ સ્ટાર્વેશન
|-
|  સોડિયમ
|  હાઇપોનેટ્રેમિયા
|  હાઇપરનેટ્રેમિયા, હાઇપરટેન્શન
|-
|  [[લોખંડ|આયર્ન]]
|  એનિમિયા
|  સિરહોસિસ, હ્રદયનો રોગ
|-
|  આયોડિન
|  ગોઇટર, હાઇપોથાઇરોડિસમ
|  આયોડિનનું ઝેર (ગોઇટર, હાઇપોથાઇરોડિસમ)
|-
|  વિટામિન એ
|  ઝિરોપ્થાલમિયા અને રાત્રિના અંધાપો, ઓછા ટેસ્ટોસ્ટેરોનના સ્તરો
|  હાઇપરવિટામિનોસિસ એ (સિરહોસિસ, વાળ ખરવા)
|-
|  વિટામિન બી&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;
|  બેરી-બેરી
| 
|-
|  વિટામિન બી&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;
|  ચામડી ફાટવી અને કોર્નિયલ ચાંદા
| 
|-
|  વિટામિન બી&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; (નિયાસિન)
|  પેલાગ્રા
|  ડિસ્પેસિયા, કાર્ડિયાક એરિથમિયાસ, જન્મજાત ખામીઓ
|-
|  વિટામિન બી&lt;sub&gt;12&lt;/sub&gt;
|  પર્નિસિયસ એનિમિયા
| 
|-
|  વિટામિન સી
|  સ્કર્વી
|  ઝાડા જે ડિહાઇડ્રેશન કરે છે
|-
|  વિટામિન ડી
|  રિકેટ્સ
|  હાઇપરવિટામિનોસિસ ડી (ડિહાઈડ્રેશન, ઉલટી, કબજિયાત)
|-
|  વિટામિન ઇ
|  માનસિક વિકૃતિઓ
|  હાઇપરવિટામિનોસિસ ઇ (પ્રતિ ગંઠન: વધુ પડતો રક્તસ્ત્રાવ)
|-
|  વિટામિન કે
|  હેમરેજ
| 
|-
|  કેલ્શિયમ
|  ઓસ્ટિયોપોરોસિસ, ટેટાની, કાર્પોપેડલ સ્પામ, લેરિન્જોસ્પાસમ, કાર્ડિયાક એરિથામિયાસ
|  થાક, નિરાશા, મુંઝવણ, અરૂચિ, ઉબકાં, ઉલટી, કબજિયાત, પેનક્રિયાટાઇટિસ, વધેલો પેશાબ
|-
|  મેગ્નીશિયમ
|  હાઇપરટેન્શન
|  થાક, ઉબકાં, ઉલટી, શ્વાસમાં તકલીફ, અને હાઇપોટેન્શન
|-
|  પોટેશિયમ
|  હાઇપોકેલિમિયા, કાર્ડિયાક એરિથામિયાસ
|  હાઇપરકેલેમિયા, પાલ્પિટેશન્સ
|}

===માનસિક સંબંધિત===
ધ લાન્સેટ અનુસાર, કુપોષણ, આયોડિન ઉણપના સ્વરૂપમાં, &quot;વિશ્વભરમાં માનસિક ક્ષતિનું સૌથી સામાન્ય નિવારી શકાય તેવું કારણ છે.&quot;&lt;ref name=&quot;salt&quot;&gt;[http://www.nytimes.com/2006/12/16/health/16iodine.html?fta=y વિશ્વનું આઇક્યુ (IQ) વધારવાનો ભેદ મીઠામાં છે]&lt;/ref&gt; મધ્યમ આયોડિન ઉણપ પણ, ખાસ કરીને સગર્ભા સ્ત્રીમાં અને શીશુઓમાં, 10 થી 15 આઇ.ક્યુ. (I.Q.) પોઇન્ટસ અક્કલ ઓછી કરે છે, જે રાષ્ટ્રના વિકાસના ગણી ના શકાય તેવા સામર્થ્યને ઘટાડે છે.&lt;ref name=&quot;salt&quot;&gt;&lt;/ref&gt; સૌથી વધુ દેખાતી અને તીવ્ર અસરો - ગોઇટરમાં અક્ષમતાઓ, ક્રેટિનિસમ અને ડ્વાર્ફિસમ — એક નાના વર્ગને અસર કરે છે, સામાન્ય રીતે પહાડી ગામોમાં. પરંતુ વિશ્વના લોકોના 16 ટકાને ઓછામાં ઓછું હળવું ગોઇટર તો હોય જ છે, જે ગળામાં એક સુજેલ થાઇરોઇડ ગ્રંથી છે.&lt;ref name=&quot;salt&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

સંશોધન દર્શાવે છે કે પોષક તત્ત્વોવાળા આહારની પસંદગીઓની જાગૃત્તા વધારીને અને આરોગ્યપ્રદ ખોરાકની લાંબા ગાળાની ટેવ સ્થાપિત કરવાથી તેની જ્ઞાનાત્મક અને અવકાશી યાદશક્તિની ક્ષમતા પર સકારાત્મક અસર કરે છે, જે વિદ્યાર્થીની શૈક્ષણિક માહિતી પ્રક્રિયા કરવાની અને તેને ગ્રહણ કરવાની સંભાવ્ય શક્તિમાં સંભવિતપણે વધારો કરે છે.

કેટલીક સંસ્થાઓએ, વધારેલ સુધારેલ પોષક તત્ત્વોવાળી સામગ્રી આપવાનો આદેશ કરવા અને પ્રાથમિકથી યુનિવર્સિટી સ્તરની સંસ્થોના શાળા કેફેટેરિયાઓમાં પોષક તત્ત્વોઅના સ્ત્રોતો વધારવા માટે શિક્ષકો, નીતિ ઘડવૌયાઓ અને પ્રબંધિત ખોરાક સેવા કોન્ટ્રાકટરો સાથે કામ કરવાનું શરૂ કરી દીધું છે. આરોગ્ય અને પોષણને એકંદર શૈક્ષણિક સફળતા સાથે નજીકનો સંબંધ હોવાનું સાબિત થયું છે.&lt;ref&gt;{{cite journal | title=The impact of health and nutrition on education | author=Jere R. Behrman | journal=World Bank Research Observer | volume=11 | issue=1 | pages=23–37 | year=1996}}&lt;/ref&gt; હાલમાં 10% કરતા ઓછા એમેરિકન કોલેજના વિદ્યાર્થીઓ જણાવે છે કે તેઓ દરરોજના ભલામણ કરેલાં ફળ અને શાકભાજીઓના પાંચ ભાગ ખાય છે.&lt;ref name=&quot;ACHA-p195&quot;&gt;{{cite journal |title=American College Health Association National College Health Assessment Spring 2006 Reference Group data report (abridged) |journal=J Am Coll Health |volume=55 |issue=4 |pages=195–206 |year=2007 |pmid=17319325 |doi=10.3200/JACH.55.4.195-206 |author1=American College Health Association }}&lt;/ref&gt; સારા પોષણથી જ્ઞાનાત્મક અને અવકાશી યાદશક્તિ કાર્યક્ષમતા બંને પર અસર થાય છે તેવું જાણવામાં આવ્યું છે; એક અભ્યાસે જણાવ્યું છે કે જેઓની લોહીમાં શર્કરાનું પ્રમાણ ઊંચું હોય છે તેઓએ કેટલાંક યાદશક્તિના પરીક્ષણોમાં સારો દેખાવ કર્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Benton D, Sargent J |title=Breakfast, blood glucose and memory |journal=Biol Psychol |volume=33 |issue=2-3 |pages=207–10 |year=1992 |month=July |pmid=1525295 |doi=10.1016/0301-0511(92)90032-P }}&lt;/ref&gt; બીજા અભ્યાસમાં, જેઓએ દહીં ખાધુ હતું તેઓએ વિચારવાના પરીક્ષણોમાં જેઓ એ કેફિયેન મુક્ત ડાયેટ સોડા અથવા કન્ફેકશનો ખાધા હતા તેના કરતા વધારે સારું પ્રદર્શન કર્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Kanarek RB, Swinney D |title=Effects of food snacks on cognitive performance in male college students |journal=Appetite |volume=14 |issue=1 |pages=15–27 |year=1990 |month=February |pmid=2310175 |doi=10.1016/0195-6663(90)90051-9 }}&lt;/ref&gt; છેક 1951માં પણ ઉંદરમાં પોષક તત્ત્વોની ઉણપે શીખવાની વર્તણૂંક પર નિષેધાત્મક અસર દર્શાવી છે.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Whitley JR, O'Dell BL, Hogan AG |title=Effect of diet on maze learning in second generation rats; folic acid deficiency |journal=J. Nutr. |volume=45 |issue=1 |pages=153–60 |year=1951 |month=September |pmid=14880969 }}&lt;/ref&gt;

:&quot;શીખવાની અને યાદશક્તિની ક્ષમતા પર આહારની થતી અસરો સાથે સારી શીખવાનું કાર્ય સંલગ્ન છે&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Umezawa M, Kogishi K, Tojo H, ''et al.'' |title=High-linoleate and high-alpha-linolenate diets affect learning ability and natural behavior in SAMR1 mice |journal=J. Nutr. |volume=129 |issue=2 |pages=431–7 |year=1999 |month=February |pmid=10024623 }}&lt;/ref&gt;

&quot;ન્યુટ્રિશન-લર્નિંગ નેક્ષસ&quot;, આહાર અને શીખવાની વચ્ચેના સંબંધનું અને ઉચ્ચ શિક્ષણ સેટિંગમાં તેના ઉપયોગનું નિદર્શન કરે છે. 

:&quot;અમે જાણ્યું છે કે વધારે પોષણ મળેલ બાળકો શાળામાં ઘણું સારું કાર્ય કરે છે, આંશિક રીતે એટલે કે તેઓ શાળામાં વહેલાં દાખલ થાય છે અને તેથી તેઓને શીખવાનો વધુ સમય રહે છે પરંતુ મોટેભાગે તે વર્ષના શાળાકીય અભ્યાસ દરમિયાન વધુ શીખવાની ઉત્પાદકતાના કારણે હોય છે.&quot;&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Glewwe P, Jacoby H, King E |title=Early childhood nutrition and academic achievement: A longitudinal analysis |journal=Journal of Public Economics |volume=81 |issue=3 |pages=345–68 |year=2001 |doi=10.1016/S0047-2727(00)00118-3}}&lt;/ref&gt;

:91% જેટલાં કોલેજના વિદ્યાર્થીઓ માને છે કે તેઓનું આરોગ્ય સારું છે જ્યારે માત્ર 7% જેટલાં જ તેઓના દૈનિક ભલામણ કરાયેલ ફળો અને શાકભાજીઓ ખાય છે.&lt;ref name=&quot;ACHA-p195&quot;&gt;&lt;/ref&gt; 

:ઉચ્ચ શિક્ષણ સેટિંગમાં પોષણ અંગેનું શિક્ષણ એક અસરકારક અને કાર્યકારી મોડેલ છે.&lt;ref&gt;તેઓના ગ્રાહકોની સિદ્ધિઓની માગને પહોંચી વળવા પ્રબંધિત અન્ન કોન્ટ્રાકટરો ઝડપી પ્રતિભાવ આપે છે: એક લોન્ગિટ્યુડનલ પૃથ્થકરણ. જર્નલ ઓફ પબલિક ઇકોનોમિક્સ, 81(3), 345-368.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Guernsey L |title=Many colleges clear their tables of steak, substitute fruit and pasta |journal=Chronicle of Higher Education |volume=39 |issue=26 |pages=A30 |year=1993}}&lt;/ref&gt;

:વધુ &quot;વચનબદ્ધ&quot; શીખવાના મોડેલો જે પોષણને આવરી લે છે તે એક એવો વિચાર છે જે શીખવાના તમામ ચક્રોમાં વેગ પકડી રહ્યો છે.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Duster T, Waters A |title=Engaged learning across the curriculum: The vertical integration of food for thought |journal=Liberal Education |volume=92 |issue=2 |pages=42 |year=2006}}&lt;/ref&gt;

વિદ્યાર્થીના ગ્રેડ પોઇન્ટ એવરેજ (જી.પી.એ.(G.P.A.))ને તેઓના એકંદર પોષણ આરોગ્ય સાથે જોડતા સંશોધનની ઉપલબ્ધતા મર્યાદિત છે. વધારાનો મજબૂત પુરાવો જોઇએ જે સાબિત કરે કે, માત્ર એક બીજી કોરિલેશન ફેલેસીના સ્થાને એકંદર બુદ્ધિયુક્ત આરોગ્ય વ્યક્તિના આહાર સાથે નજીકનો સંબંધ ધરાવે છે.

ગંભીર નિરાશા, બાયપોલર વિકૃતિ, સિઝોફ્રેનીયા, અને ઓબસેસિવ કમ્પલસિવ વિકૃતિ, વિકસિત દેશોમાં ચાર સૌથી સામાન્ય માનસિક વિકૃતિઓમાં પોષક તત્ત્વોના પૂરકોની સારવાર યોગ્ય હોઇ શકે.&lt;ref&gt;{{cite journal |author= Lakhan SE, Vieira KF |title= Nutritional therapies for mental disorders |journal= Nutr J |volume=7 |page=2 |year=2008 |pmid=18208598 |doi=10.1186/1475-2891-7-2 |url=http://www.nutritionj.com/content/7/1/2 |pmc= 2248201}}&lt;/ref&gt; મિજાજ સુધારવા અને સ્થાયી થવા જેનો સૌથી વધુ અભ્યાસ થયો છે તેવા પૂરકોમાં સામેલ છે ઇકોસેપેનટેઇનોઇક એસિડ અને ડોકોસાહેક્ષાએનોઇક એસિડ (જે પ્રત્યેક ઓમેગા-3 ફેટ્ટી એસિડ છે જે માછલીના તેલમાં હોય છે પરંતુ ફ્લેક્ષ સિડ તેલમાં નથી હોતા), વિટામિન બી12, ફોલિક એસિડ, અને ઇનોસિટોલ.

=== કેન્સર ===
કેન્સર હવે વિકસતા દેશોમાં સામાન્ય છે. કેન્સર સંશોધન પર આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાના એક અભ્યાસ પ્રમાણે, &quot;વિકસતા વિશ્વમાં, યકૃત, પેટ અને અન્નનળીના કેન્સર ખૂબ સામાન્ય હતા, જે ઘણી વખત કાર્સિનોજેનિક પ્રિઝર્વ કરેલા ખોરાકો, જેમ કે વરાળથી તૈયાર કરેલાં કે મીઠાવાળાં ખોરાકો અથવા તો અંગો પર હુમલો કરે તેવા જીવાણુંયુક્ત ચેપવાળા ખોરાક સાથે સંબંધિત હોય છે.&quot; ગરીબ દેશોમાં તમાકુના વધેલાં ઉપયોગના કારણે ફેફસાંના કેન્સરના દરો વધી રહ્યાં છે. વિકસિત દેશો &quot;એવું વલણ ઘરાવતા હતા કે કેન્સર સંપત્તિશીલ અથવા ’પશ્ચિમી જીવનશૈલી’ સાથે સંકળાયેલ છે — આંતરડા, ગુદામાર્ગ, સ્તન અને પ્રોસ્ટેટના કેન્સર — જે જાડાપણું, કસરતની ઉણપ, આહાર અને ઉંમરના કારણે થઇ શકે છે.&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|first=Michael |last=Coren| url=http://www.cnn.com/2005/HEALTH/03/09/cancer.study/index.html | title=Study: Cancer no longer rare in poorer countries | publisher= CNN | date=2005-03-10 | access-date=2007-01-01}}&lt;/ref&gt;

=== મેટાબોલિક સિન્ડ્રોમ ===
કેટલીયે સાબિતીઓ દર્શાવે છે કે જીવનશૈલીના કારણે થતું હાઇપરઇન્સ્યુલિનેમિયા અને ઘટેલું ઇન્સ્યુલિન કાર્ય (એટલે કે ઇન્સ્યુલિન પ્રત્યે પ્રતિકાર) ઘણા રોગની સ્થિતિઓમાં એક મુખ્ય પરિબળ હોય છે. ઉદાહરણ તરીકે, હાઇપરઇન્સ્યુલિનેમિયા અને ઇન્સ્યુલિન પ્રત્યે પ્રતિકાર, દીર્ઘકાલિન સોજા સાથે મજબૂતપણે જોડાયેલ છે, જે પોતે વિવિધ પ્રકારના પ્રતિકૂળ વિકાસો જેમ કે ધમનીને લગતી સુક્ષ્મ ઇજાઓ અને ગઠ્ઠા બનવા (એટલે કે હ્રદયનો રોગ) અને વિસ્તૃત કોષ વિભાજન (એટલે કે કેન્સર) સાથે મજબૂતપણે જોડાયેલ છે. હાઇપરઇન્સ્યુલિનેમિયા અને ઇન્સ્યુલિન પ્રત્યે પ્રતિકાર (કહેવાતો મેટાબોલિક સિન્ડ્રોમ) પેટના જાડાપણા, વધેલ લોહીની સાકર, વધેલ લોહીનું દબાણ, વધેલ લોહીના ટ્રાઇગ્લિસેરાઇડ્સ, અને ઘટેલાં એચડીએલ (HDL) કોલેસ્ટેરોલના સંયોજન સાથે લાક્ષણિકૃત છે. હાઇપરઇન્સ્યુલિનેમિયાની પ્રોસ્ટાગ્લાન્ડિન પીજીઇ1/પીજીઇ2 (PGE1/PGE2) સંતુલન પરની નિષેધાત્મક અસર મહત્ત્વની હોઇ શકે છે.

જાડાપણાંની સ્થિતિ સ્પષ્ટપણે ઇન્સ્યુલિન પ્રત્યેના પ્રતિકારમાં ફાળો આપે છે, જે પ્રકાર 2 ડાયાબિટીસ કરી શકે છે. લગભગ દરેક જાડા અને મોટાભાગના પ્રકાર 2 ડાયાબિટીવાળા વ્યક્તિઓમાં દેખાતો ઇન્સ્યુલિન પ્રત્યેનો પ્રતિકાર હોય છે. જો કે વજનમાં વધારો અને ઇન્સ્યુલિન પ્રત્યેના પ્રતિકાર વચ્ચેનું સંયોજન સ્પષ્ટ છે, ઇન્સ્યુલિન પ્રત્યેના પ્રતિકારનું ચોક્ક્સ કારણ (શક્યત: મલ્ટિફારિયસ) હજી પણ ઓછું સ્પષ્ટ છે. અગત્યની રીતે, એવું દર્શાવવામાં આવ્યું છે કે યોગ્ય કસરત, વધુ નિયમિત આહાર લેવો અને ગ્લાયકેમિક લોડ ઘટાડવો (નીચે જુઓ), એ તમામ વધુ વજનવાળા વ્યક્તિઓમાં ઇન્સ્યુલિન પ્રત્યેના પ્રતિકારને ઉલટાવી શકે છે (અને તેથી જેઓને પ્રસ્કાર ૨ ડાયાબિટીસ હોય તે લોકોના લોહીની સાકરના સ્તરોને નીચા કરે છે).

જાડાપણું, અંતસ્ત્રાવ લેપ્ટિન દ્વારા હોર્મોનલ અને મેટાબોલિક સ્થિતિને અયોગ્ય રીતે બદલી શકે છે, અને એક એવા ખરાબ ચક્રનું નિર્માણ થઇ શકે છે જેમાં ઇન્સ્યુલિન / લેપ્ટિન પ્રતિકાર અને જાડાપણું એકબીજાને વધારે છે. ઇન્સ્યુલિન/લેપ્ટિનને પ્રેરિત કરતા શક્તિશાળી આહાર અને ઉર્જા વધારે લેવાના કારણે આ ખરાબ ચક્રમાં સતત વધારે ઇન્સ્યુલિન/લેપ્ટિન પ્રેરિત કરીને દેખિતો વધારો થાય છે. ઇન્સ્યુલિન અને લેપ્ટિન સામાન્ય રીતે મગજમાં હાઈપોથાલમસ ને તૃપ્તિના ચિહ્નો આપે છે.; જો કે, ઇસ્યુલિન/લેપ્ટિન પ્રતિકાર આ ચિહ્નોને ઘટાડી શકે છે અને વિશાળ શારીરિક ચરબીના સંગ્રહ હોવા છતાં વધારે ખાવાનું મંજૂર થવા દે છે. વધારામાં, મગજમાં ઘટેલી લેપ્ટિનના ચિહ્નોથી, લેપ્ટિનની યોગ્ય ઉંચી મેટાબોલિક દર રાખવાની સામાન્ય અસરને પણ ઘટાડી શકે છે.

એવી ચર્ચા છે કે પ્રક્રિયા કરાયેલ કાર્બોહાઈડ્રેટ્સ લેવા, સંપૂર્ણ પ્રોટિન, અને કાર્બોહાઇડ્રેટ લેવા, સેન્દ્રિત અને ટ્રાન્સ ચરબીયુક્ત એસિડ્સ લેવા અને વિટામિનો/ખનિજો ઓછા લેવા જેવા આહારના પરિબળો કેવી રીતે અને કેટલાં હદે ઇન્સ્યુલિન અને લેપ્ટિનના પ્રતિકારના વિકાસમાં ફાળો આપે છે. કોઇ પણ કિસ્સામાં, નવા જમાનાનું માનવ-કૃત પ્રદુષણ જેમ હોમિયોસ્ટેસિસ જાળવવાની પર્યાવરણની ક્ષમતાને ઉપાવટ થાય છે તે જ રીતે અત્યંત પ્રબળ રીતે રજૂ થયેલ ઉંચા ગ્લાયકેમિક ઇન્ડેક્ષ અને પ્રક્રિયા કરેલ આહારનો માનવ આહારમાં સમાવેશથી એક શક્ય છે કે તે હોમિયોસ્ટેસિસ અને આરોગ્ય જાળવવાની શરીરની ક્ષમતાને પણ ઉપરવટ થઇ શકે છે (જે મેટાબોલિક સિન્ડ્રોમના ઉપદ્રવ દ્વારા દેખાય છે).

=== હાઈપોનેટ્રીમિયા ===
સોડિયમ અને પોટેશિયમ ક્ષાર વગરનું વધારે પડતું પાણી લેવાથી હાઇપોનેટ્રેમિયા થાય છે જે આગળ જતા વધુ ગંભીર સ્તરે પાણીના કેફમાં પરિણમી શકે છે. એક ખૂબ પ્રચલિત કિસ્સો 2007 માં બન્યો જ્યારે, જેનિફર સ્ટ્રેન્જ પાણી-પીવાની સ્પર્ધામાં ભાગ લેતી વખતે મૃત્યુ પામી.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/magazine/6263029.stm | publisher=BBC News | title=Why is too much water dangerous? | access-date=2008-11-09 | date=2007-01-15}}&lt;/ref&gt; મોટા ભાગે, આવી સ્થિતિ લાંબા ગાળાની સહનશક્તિ ધરાવવી પડે તેવા પ્રસંગોમામ થાય છે (જેમ કે મેરેથોન અથવા ટ્રાઇએથલોન સ્પર્ધા અને તાલીમ) અને ક્રમશ: માનસિક નબળાઇ, માથાનો દુખાવો, નબળાઇ, અને મુંઝવણ કરે છે; આત્યાંતિક કિસ્સાઓ કોમા, આંચકી અને મૃત્યુમાં પરિણમી શકે છે. મુખ્ય નુકસાન મગજમાં સોજાને કારણે થાય છે જે લોહીમાં ક્ષાર ઘટવાના કારણે વધેલા અભિસરણથી થાય છે.
અસરકારક પ્રવાહી પુનર્સ્થાપન પદ્ધતિઓમાં સામેલ છે દોડવાની/સાયકલની રેસ દરમિયાન વોટર એઇડ સ્ટેશનો, જૂથ રમતો જેમ કે [[અસોસિએશન ફુટબોલ|સોકર]] વખતે તાલીમકર્તાઓ પાણી આપે છે અને કેમલ બેક્સ જેવા ઉપકરણો જે પાણી પીવાને વધુ મુશ્કેલ ના બનાવતા વ્યક્તિ માટે પાણી પૂરું પાડે છે.

==કારણો==
કુપોષણ અન્ય આરોગ્ય સમસ્યાઓ જેમ કે ઝાડાને લગતા રોગ અથવા દીર્ઘકાલિન રોગો &lt;ref&gt;http://www.emedicine.com/ped/TOPIC1360.HTM&lt;/ref&gt;, ખાસ કરીને એચઆઇવી/એઇડ્સ (HIV/AIDS) રોગચાળા&lt;ref&gt;બારો, મામાડુ અને તારા એફ. ડુબેલ &quot;પર્સિસ્ટન્ટ હંગર: પર્સ્પેકટિવ્સ ઓન વલનરેબિલિટી, ફેમિન, એન્ડ 
ફૂડ સિક્યોરિટી ઇન સબ-સહારા આફ્રિકા&quot; વાર્ષિક એન્ટ્રોપોલિજીકલ સમિક્ષા. (2006) 35:521-38.&lt;/ref&gt;ના કારણે પણ હોઇ શકે છે.

====ગરીબી અને ખોરાકની કિંમતો====
ટેકનોલોજીની ઉણપ ધરાવતા દેશોમાં, જેટલું કુપોષણનું કારણ ખોરાકની અછત હોઇ શકે, એફએઓ (FAO) (ફૂડ એન્ડ એગ્રિકલ્ચર ઓર્ગેનાઇઝેશન)એ અંદાજ માર્યો છે કે વિકસિત દેશોમાં રહેતા એંશી ટકા કુપોષણવાળા બાળકોના દેશો જરૂર કરતા વધારે ખોરાક બનાવે છે.&lt;ref name=&quot;Gardner, Gary 2000&quot;&gt;ગાર્ડનર, ગેરી, અને બ્રાયન હેલવેલ. 2000. એસ્કેપિંગ હંગર, એસ્કેપિંગ એકસેસ. વર્લ્ડ વોચ 13(4):24.&lt;/ref&gt; અર્થશાસ્ત્રી અમરત્ય સેને અવલોકઅન કર્યું કે, તાજેતરના દાયકાઓમાં દુષ્કાળમાં હંમેશા ખોરાકનું વિતરણ અને/અથવા ગરીબી સમસ્યા રહી છે કારણે આખા વિશ્વને ખવડાવવા માટે પૂરતો ખોરાક ઉપલબ્ધ રહ્યો છે. તે કહે છે કે કુપોષણ અને દુષ્કાળ એ ખોરાક વિતરણ અને ખરિદ શક્તિની સમસ્યાઓ સાથે વધારે સંબંધિત હતા.&lt;ref&gt;સેન, એ.કે. ''પોવરટી એન્ડ ફેમાઇન્સ: એન એસે ઓન એનટાઇટલમેન્ટ એન્ડ ડેપ્રિવેશન'' . ઓક્ષફર્ડ: ઓક્ષફર્ડ યુનિવર્સિટિ પ્રેસ. 1981&lt;/ref&gt; 

એવી ચર્ચા છે કે કોમોડિટીના સટ્ટાખોરો ખોરાકનો ભાવ વધારી રહ્યાં છે. જ્યાર યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં રીયલ એસ્ટેટ્નો ફુગ્ગો ફુટી રહ્યો હતો, ત્યારે કહેવામાં આવે છે કે લાખો કરોડો ડોલરો ખોરાક અને પ્રાથમિક કોમોડીટીમાં રોકાણ માટે ખસેડવામાં આવ્યા હતા જેના કારણે 2007-2008 નીખોરાકની કિંમતની કટોકટી ઉત્પન્ન થઇ હતી.&lt;ref&gt;http://www.spiegel.de/international/world/0,1518,549187,00.html વૈશ્વિક ખોરાક કટોકટીમાં સટ્ટાખોરોની ભૂમિકા&lt;/ref&gt;

પરંપરાગત બળતણના બદલે બાયોફ્યુલ્સના કારણે પોષણ માટે ઓછો ખોરાક બચશે અને તેના કારણે ખોરાકની કિંમતોમાં પણ વધારો થશે.&lt;ref&gt;http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7472532.stm બાયોફ્યુઅલનો ઉપયોગ ગરીબી વધારે છે&lt;/ref&gt; [[યુનાઈટેડ નેશન્સ (સંયુક્ત રાષ્ટ્રો)|યુનાઇટેડ નેશન્સ]]ના ખોરાકના હક્કના ખાસ સંવાદદાતા, જીન ઝિગલર સૂચવે છે કે પાકના બદલે કૄષિ બગાડ જેમ કે મકાઈની ડાંડા અને કેળાના પાંદડાનો બળતણ તરીકે ઉપયોગ કરો.&lt;ref&gt;http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7065061.stm બાયોફ્યુઅલ્સ ‘માનવતા સામે ગુનો'&lt;/ref&gt;

====આહાર વિષયક પ્રેક્ટસિસ====
સ્તનપાનની ઉણપ શીશો અને બાળકોમાં કુપોષણમાં પરિણમી શકે છે. વિકસતા દેશોમાં ઉણપના શક્ય કારણોમાં એ હોઇ શકે કે સરેરાશ પરિવારો એવું વિચારે છે કે બોટલથી આહાર આપવો સારો છે.&lt;ref&gt;બીબીસી (BBC) ન્યુઝ. એશિયામાં સ્તનપાનમાં ઘટાડો&lt;/ref&gt; ડબલ્યુએચઓ (WHO) કહે છે કે માતાએ છોડી દે છે કારણે કે તેઓને આવડતું નથી કે બાળકને કેવી રીતે લેતું કરવું અથવા દુખાવો અને અગવડ ભોગવે છે.&lt;ref&gt;http://www.reuters.com/article/healthNews/idUSTRE56U25T20090731 સ્તનપાન 1.3 મિલિયન જીંદગીઓ બચાવી શકે છે&lt;/ref&gt;

આહારમાં માત્ર એક જ સ્ત્રોતમાંથી મો/તાભાગનો આહાર મેળવવો, જેમ કે લગભગ માત્ર [[મકાઈ]] કે ભાત જ ખાવો, તેનાથી કુપોષણ થઇ શકે છે. આ ક્યાં તો યોગ્ય પોષણ અંહેના શિક્ષણની ઉણપના કારણે અથવા તો એક જ ખોરાકના સ્ત્રોત સુધીની પહોંચ હોવાના કારણે હોઇ શકે છે.

ઘણાં કુપોષણને માત્ર ભૂખના સંદર્ભમાં જ વિચારે છે, જો કે, વધુ પડતું ખાવું તે પણ એક ફાળો આપતું પરિબળ છે. વિશ્વના ઘણા ભાગોને વધેલ બેઠાડું જીવનશૈલી ઉપરાંત બિન-પોષક ખોરાકની વધારે ઉપજની પહોંચ હોય છે. આ કારણે, આને વિશ્વવ્યાપી જાડાપણાના ઉપદ્રવને પેદા કર્યો છે. યેલના માનસશાસ્ત્રી કેલી બ્રોન્વેલ આને &quot;ઝેરી ખોરાક પર્યાવરણ” કહે છે જ્યાં ચરબી અને સાકર યુક્ત ખોરાકોએ આરોગ્યપ્રદ પોષક ખોરાકો પર પ્રભુત્ત્વ મેળવ્યું છે. જાડાપણું માત્ર વિકસિત દેશોમાં જ નહીં, વિકસતા દેશોમાં જ્યાં આવક વધી રહીં છે ત્યાં પણ સમસ્યાઓ થઇ રહી છે.&lt;ref name=&quot;Gardner, Gary 2000&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

====કૃષિ ઉત્પાદકતા====
ખોરાકની અછત કૃષિ કૌશલ્યોની ઉણપના કારણે થઇ શકે છે જેમ કે ક્રોપ રોટેશન, અથવા અદ્યતન [[કૃષિ|કૄષિ]]માં જરૂરી ટેકનોલોજી અથવા સ્ત્રોતો જેમ કે [[નાઇટ્રોજન|નાઇટ્રોજન]] ખાતર, જંતુનાશક અને સિંચાઇની ઉણપના કારણે. વ્યાપક ગરીબીના કારણે, ખેડુતોને ટેકનોલોજી પોષાય તેવી નથી અથવા સરકારો આપી શકતી નથી. વિશ્વ બેન્ક અને કેટલાંક સમૃદ્ધ દાતા દેશો, જે રાષ્ટ્રો સહાય પર આધારિત હોય તેઓ પર મુક્ત બજાર નીતિઓના નામ પર દબાણ કરે છે કે આર્થિક સહાયયુક્ત કૃષિ ઇન્પૂટ્સ જેમ કે ખાતર પર કાપ મુકવી અથવા તેને દુર કરવા જ્યારે [[સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકા|યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ]] અને [[યુરોપ|યુરોપ]]એ પોતાના ખેડૂતો માટે વિસ્તૃત આર્થિક સહાયો આપી છે.&lt;ref name=&quot;newyorktimes&quot;&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/4678592.stm ઝામ્બિયા: ઉપજાઉ પરંતુ ભૂખ્યું]&lt;/ref&gt; જો બધા નહીં તો ઘણાં ખેડૂતોને બજાર ભાવે ખાતર ના પોષાઇ શકે, જેના કારણે ઓછું કૃષિ ઉત્પાદન અને પગારમ અને ઉંચો, ના પોષાય તેવી ખોરાકની કિંમતોમાં પરિણમે છે.&lt;ref name=&quot;newyorktimes&quot;&gt;&lt;/ref&gt; 
[[File:Malnurished Afghan Child.jpg|thumb|200px|left|upright=2.1|એક 18-મહિનાની અફઘાની છોકરી, જેનું વજન લગભગ 14 પાઉન્ડ્સ છે, તેની પકટાયા વિસ્તારમાં યુએસ (US) આર્મી તબીબી ટુકડી દ્વારા સારવાર કરવામાં આવી રહી છે.]] ખાતરની ઉપલબ્ધતા ના હોવાના કારણોમાં સમાવેશ થાય છે પર્યાવરણના આધાર પર ખાતર આપવાનું બંધ કરવું જે ગ્રિન રિવોલ્યુ઼શનની પહેલ કરનાર નોરમેન બુરલેગ દ્વારા [[આફ્રિકા|આફ્રિકા]]ને ખોરાક પૂરો પાડવાના વિઘ્ન તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યું છે.&lt;ref name=&quot;atlantic&quot;&gt;&lt;/ref&gt; 

===ભવિષ્યના ભય ===
વૈશ્વિક ખોરાક પૂરવઠાના સંખ્યાબંધ શક્ય વિક્ષેપકો છે જે વ્યાપક પ્રમાણમાં કુપોષણને ફેલાવી શકે છે.

ખોરાકની સુરક્ષા માટે પર્યાવરણમાં બદલાવ એ ખૂબ અગત્યનો છે. તમામ કુપોષણવાળા લોકોના 95% લોકો સંબંધિત સ્થાયી હવામાનવાળા સબ-ટ્રોપિક્સ અને ટ્રોપિક્સ પ્રદેશોમાં રહે છે. તાજેતરના આઇપીસીસી (IPCC) અહેવાલો અનુસાર, આ વિસ્તારોમાં તાપમાનમાં વધારો &quot;ખૂબ શક્ય&quot; છે.&lt;ref name=&quot;ipcc&quot;&gt;{{cite web|title= Climate Change 2007: Synthesis Report |date=12-17 Nov 2007 |publisher= Intergovernmental Panel on Climate Change. |url= http://www.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/syr/ar4_syr.pdf |access-date=2010-01-27}}&lt;/ref&gt; તાપમાનમાં નાના ફેરફારો પણ અતિશયોક્ત હવામાન સ્થિતિની વારંવારતામાં વધારો લાવી શકે છે.&lt;ref name=&quot;ipcc&quot;&gt;&lt;/ref&gt; આમાંના ઘણાંની કૃષિ ઉત્પાદન પર વ્યાપક અસર પડે છે અને તેની પોષણ પર. ઉદાહરણ તરીકે, 1998-2001 નો મધ્ય એશિયાઇ દુષ્કાળમાં, ઇરાનમાં 80% પશુધનનું નુકસાન થયું હતું અને ઘઉં અને જવના ઉત્પાદનમાં 50% ઘટાડો થયો હતો.&lt;ref&gt;બેટિસ્ટા, ડેવિડ. &quot;વિકસતા દેશોમાં પર્યાવરણમાં બદલાવ.&quot; યુનિવર્સિટી ઓફ વોશિંગ્ટન સિએટલ. 27 ઓક્ટોબર 2008.&lt;/ref&gt; અન્ય રાષ્ટ્રોમાં પણ સમાન આંકડાઓ જ હતા. સબ-સહારા જેવા વિસ્તારોમાં અતિશય હવામાન જેમ કે દુષ્કાળ જેવી પરિસ્થિતિમાં વધારાથી કુપોષણની સ્થિતિમાં વ્યાપક પરિણામો આવી શકે છે. અતિશય હવામાનમાં વધારા વગર, તાપમાનમાં માત્ર સામાન્ય વધારો કેટલાંય પાકની જાતોની ઉત્પાદકતામાં ઘટાડો લાવે છે અને આ વિસ્તારોની ખોરાક સુરક્ષા પણ ધટાડે છે.&lt;ref name=&quot;ipcc&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

કોલોની કોલાપ્સ ડિસઓર્ડર એક એવી ઘટના છે જેમાં મધમાખીઓ મોટી સંખ્યામાં મૃત્યુ પામતી હોય.&lt;ref&gt;[http://aginfo.psu.edu/news/2007/1/HoneyBees.htm] મધમાખીના ઉછેરકર્તાઓ, પાક ઉગાડનારાઓ અને સંશોધકો મધ માખીના મૃત્યુથી ચેત્યા&lt;/ref&gt; કારણે કે મોટા ભાગના પાકો વિશ્વભરમાં મધમાખી દ્વારા ફલિત થતા હોય છે, આ ખોરાકના પૂરવઠા માટે એક ગંભીર ભય છે.&lt;ref&gt;http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/6438373.stm નાશ પામતી મધમાખીઓ યુએસ (US) ના પાકો માટે જોખમ&lt;/ref&gt;

યુજી99 જાતિ દ્વારા ઘઉંમાં થતો સ્ટેમ રસ્ટ રોગચાળો હાલમાં [[આફ્રિકા|આફ્રિકા]]માં અને [[એશિયા|એશિયા]]માં ફેલાઇ રહ્યો છે, અને એવો ભય સેવવામાં આવી રહ્યો છે કે તેનાથી વિશ્વભરના ઘઉંના પાકના 80% થી વધારે નાશ પામશે.&lt;ref&gt;[http://www.guardian.co.uk/science/2007/apr/22/food.foodanddrink પાકના રોગો ચાલુ રહેતા લાખો લોકો દુષ્કાળનો સામનો કરે છે]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://articles.latimes.com/2009/jun/14/science/sci-wheat-rust14 વિશ્વ ઘઉંના પાક માટે એક ટાઇમ બોમ્બ&lt;/ref&gt;

==પ્રબંધન==
કુપોષણ સામે, મોટેભાગે, સુક્ષ્મ પોષકતત્વોથી (વિટામિનો અને ખનિજો) સઘન બનેલ આહારથી લડવાથી, વિશ્વ બેન્કના મતાનુસાર, સહાયના બીજા પ્રકારો કરતાં ઓછા ખર્ચે અને ટૂંકા સમયમાં જિંદગીમાં સુધારો થાય છે.  કોપનહેગન કસ્ન્સેનસસ કે જે વિવિધ વિકાસ દરખાસ્તો પર નજર રાખે છે તેના અભિપ્રાય પ્રમાણે સુક્ષ્મ પોષકતત્ત્વ પૂરકોનો ક્રમ પ્રથમ નંબરે આવે છે.&lt;ref name=&quot;hiddenhunger&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Let them eat micronutrients&quot;&gt;[http://www.newsweek.com/id/160075 તેઓને સુક્ષ્મ પોષણ ખાવા દો]&lt;/ref&gt; આમછતાં અંદાજે $300m ની સહાય દર વર્ષે મૂળભૂત પોષણ માટે જાય છે, જે 20 સૌથી ખરાબ અસરવાળા દેશોમાં બે વર્ષની નીચેના બાળક દીઠ $2 કરતાં ઓછી રકમ થાય છે.&lt;ref name=&quot;economist&quot;&gt;&lt;/ref&gt; આથી વિરુધ્ધ, [[એડ્સ|એચઆઇવી/એઇડ્સ (HIV/AIDS)]], કે જેનાથી બાળ કુપોષણથી થતાં મૃત્યુ કરતાં ખૂબ ઓછા મૃત્યુ થાય છે તેમને માટે તમામ દેશોમાં એચઆઇવી (HIV) વાળી વ્યકિત દીઠ 67-એટલે કે $2.2 બિલિયન મળ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;economist&quot;&gt;&lt;/ref&gt; 

===સંકટકાલિન પગલાંઓ===
આહારને પોષક તત્વોથી સઘન બનાવીને સુક્ષ્મ પોષકતત્વો મેળવી શકાય છે.&lt;ref name=&quot;hiddenhunger&quot;/&gt; મગફળી માખણના પડીકાં (જુઓ પ્લમ્પી'નટ) અને સ્પિરુલિના જેવા સઘન આહાર, માનવતાની તાકીદના સમયે ક્રાંતિકારી સંકટકાલિન આહાર બને છે, કારણ કે તે પેકેટમાંથી સીધો ખાઈ શકાય છે, તેમાં રેફ્રિજરેશન કે ઓછા ઉપલબ્ધ સ્વચ્છ પાણીને મિશ્રિત કરવાની જરૂર પડતી નથી, વર્ષો સુધી સંગ્રહ કરી શકાય છે, અને અત્યંત માદા બાળકો દ્વારા તે અનિવાર્યપણે લઈ શકાય છે.&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;&lt;/ref&gt; 1974 ની યુનાઈટેડ નેશન્સ ર્વલ્ડ ફૂડ કોન્ફરન્સે જાહેર કર્યું હતું કે સ્પિરુલિના ’ભવિષ્ય માટે ઉત્તમ આહાર છે’ અને દર 24 કલાકે તેના તૈયાર હાર્વેસ્ટથી તે કુપોષણ દૂર કરવાનું શકિતશાળી સાધન બને છે. વધુમાં, બાળકોમાં ઝાડા મટાડવા વિટામિન એ કેપસ્યુલ કે ઝિન્ક ટેબલેટો જેવા પૂરકો વપરાય છે.&lt;ref name=&quot;time&quot;&gt;&lt;/ref&gt; 

સહાયક જૂથોમાં એવી સમજ વધતી જાય છે કે આહારને બદલે રોકડ કે રોકડ વાઉચરો આપવા, તે ખાસ કરીને જયાં આહાર ઉપલભ્ય હોય પણ પરવડી શકે નહીં તેવા વિસ્તારોમાં ભૂખ્યાને મદદ પહોંચાડવાનો એક સસ્તો, ઝડપી અને વધુ કાર્યક્ષમ માર્ગ છે.&lt;ref name=&quot;csmonitor&quot;&gt;&lt;/ref&gt; આહારના સૌથી મોટા બિનસરકારી વિતરક, યુએન(UN)ના વિશ્વ આહાર કાર્યક્રમએ જાહેર કર્યું હતું કે તે કેટલાંક વિસ્તારોમાં આહારને બદલે રોકડ અને વાઉચરો વહેંચવાનું શરૂ કરશે, જેને વિશ્વ આહાર કાર્યક્રમના વહીવટી નિયામક જોસેટી શિરને આહાર સહાયમાં ’ક્રાંતિ’ તરીકે વર્ણવી હતી.&lt;ref name=&quot;csmonitor&quot;&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wfp&quot;&gt;&lt;/ref&gt; સહાય એજન્સી કન્સર્ન વર્લ્ડવાઇડ વિશ્વભરમાં [[મોબાઇલ ફોન|મોબાઈલ ફોન]] આપેરેટર સફારીકોમ મારફત એક નવીન પધ્ધતિનું સંચાલન કરી રહ્યાં છે, જે નાણાં તબદીલફી કાર્યક્રમ ચલાવે છે, જેનાથી દેશના એક ભાગમાંથી બીજા ભાગમાં રોકડ મોકલી શકાય છે.&lt;ref name=&quot;csmonitor&quot;&gt;&lt;/ref&gt; 

અલબત્ત અનાવૃષ્ટિ વિસ્તારના લોકો જે બજારથી લાંબા અંતરે રહે છે અને તેમાં તેઓને મર્યાદિત પહોંચ હોય છે, તેઓને આહાર પહોંચાડવા માટે મદદ કરવાની તે સૌથી યોગ્ય રીત છે.&lt;ref name=&quot;csmonitor&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ફ્રેડ કનીએ કહયું હતું કે, &quot;અનાજની અયાત કરો ત્યારે રાહત કામગીરી શરૂ કરતી વખતે જિંદગી બચાવવાની શકયતા મોટા પ્રમાણમાં ઘટી જાય છે. તે દેશમાં આવે અને લોકોને મળે ત્યાં સુધીમાં ઘણા મૃત્યુ પામી ચૂકયા હશે.&quot;&lt;ref&gt;એન્ડ્રુ એસ. નેટસોઇસ (એડમિનિસ્ટ્રેટર યુએસ એજન્સિ ફોર ઇન્ટરનેશનલ ડેવેલોપમેન્ટ)&lt;/ref&gt; યુએસ (US) કાયદામાં ભૂખી વ્યકિત રહેતી હોય ત્યાંથી અનાજ ખરીદવાને બદલે સ્થાનિક ખરીદી કરવાનું આવશ્યક ગણાવે છે, જે બિનકાર્યક્ષમ છે, કારણ કે જે ખર્ચ થાય છે તેનો અંદાજ અડધો ભાગ પરિવહનમાં ખર્ચાય છે.&lt;ref name=&quot;Let them eat micronutrients&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ફ્રેડ કનીએ વધુમાં જણાવ્યું હતું,તા &quot;તાજેતરમાં દરેક દુષ્કાળના અભ્યાસે દર્શાવ્યું હતું કે દેશમાં અનાજ ઉપલભ્ય હતું - જો કે અનાજના તત્કાલ અભાવગ્રસ્ત વિસ્તારમાં હંમેશા ઉપલભ્ય ન હતું&quot; અને &quot;સ્થાનિક ધોરણો અનુસાર, ગરીબ માટે તેની ખરીદી કરવા માટેના ભાવ ખૂબ ઊંચો હોવા છતાં દાતા માટે વિદેશથી આયાત કરવાને બદલે વધેલા ભાવે સંગ્રહ કરાયેલ અનાજ ખરીદવું સામાન્યરીતે સસ્તુ પડશે.&quot;&lt;ref&gt;ભૂતપૂર્વ પ્રતિનિધિ સ્ટીવ સોલાર્ઝ (યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ, ડેમોક્રેટિક પાર્ટી, ન્યુ યોર્ક)ને મેમોરેન્ડમ - જુલાઇ 1994&lt;/ref&gt; ઇથિયોપિયાએ જે કાર્યક્રમ તૈયાર કર્યો હતો તે હવે અનાજની કટોકટીને હલ કરવા માટે વિશ્વ બેન્કે ઠરાવેલ નુસખાનો એક ભાગ બન્યો છે અને સહાય સંસ્થાઓ તેને ભૂખપીડિત રાષ્ટ્રોને કેવી રીતે ઉત્તમ મદદ કરી શકાય તેના નમૂના તરીકે જૂવે છે. દેશના મુખ્ય સહાય કાર્યક્રમ પ્રોડકટિવ સેફટી નેટ-પોગ્રામ મારફત ઇથોયોપિયા જેમને લાંબા સમયથી અનાજની અછત છે તેવા ગ્રામીણ નિવાસીઓને અનાજ માટે કે રોકડ માટે કામ કરવાની તક આપે છે. વિદેશી સહાય સંસ્થાઓ, જેવી કે વિશ્વ અન્ન કાર્યક્રમ, અનાજની  તંગી હોય તેવા વિસ્તારોમાં વહેંચણી કરવા પુરાંતવાળા વિસ્તારોમાંથી સ્થાનિક રીતે અનાજ ખરીદી શકતા હતા.&lt;ref&gt;[http://www.csmonitor.com/2008/0506/p01s06-woaf.html?page=2 આફ્રિકન ખોરાક સહાયનું મોડલ હવે મુશ્કેલીમાં છે]&lt;/ref&gt;. માત્ર ઇથોયોપિયાએ જ કાર્યક્રમ શરૂ કર્યો એવું નથી પરંતુ બ્રાઝિલે પણ ખેડૂતો, શહેરી ગરીબજનો અને સામાન્યપણે શહેરને લાભદાયક સેન્દ્રિય કચરા માટેનો પુનઉર્ત્પાદન (રિસાયકલીંગ) કાર્યક્રમ પણ સ્થાપિત કર્યો છે. શહેરના નિવાસીઓ તેમના કચરામાંથી સેન્દ્રિય કચરાને અલગ પાડી, તે કોથળીમાં ભરીને સ્થાનિક ખેડૂતો પાસેથી તાજાં ફળ અને શાકભાજીના બદલામાં તેનો વિનિમય કરે છે. પરિણામે, તેઓના દેશોમાં કચરો ઘટે છે અને શહેરી ગરીબને પોષક આહારનો એકધારો પુરવઠો મળે છે.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;ગાર્ડનર, ગેરી, અને બ્રાયન હેલવેલ. 2000. એસ્કેપિંગ હંગર, એસ્કેપિંગ એકસેસ. વર્લ્ડ વોચ 13(4):5.&lt;/ref&gt;.

===લાંબાગાળાના પગલાંઓ===
{{main|food security}}
[[નાઇટ્રોજન|નાઈટ્રોજન]] ખાતરો અને જંતુનાશકો જેવી પશ્ચિમમાં શોધાયેલી આધુનિક કૃષિ ટેકનિકો [[એશિયા|એશિયા]]માં લઈ આવવાના પ્રયાસથી-જેને હરિયાળી ક્રાંતિ કહે છે-પશ્ચિમી રાષ્ટ્રોમાં અગાઉ જોવા મળેલ તેવો જ કુપોષણમાં ઘટાડો થયો છે. માર્ગોની પધ્ધતિ કે બિયારણ ઉપલભ્ય કરતી જાહેર બિયારણ કંપનીઓ જેવા પુરવઠાની [[આફ્રિકા|આફ્રિકા]]માં તંગી છે તેવી હાલની માળાખાકીય સગવડો અને સંસ્થાઓને કારણે આ શકય બન્યું હતું.&lt;ref&gt;http://www.nytimes.com/2007/10/10/world/africa/10rice.html?_r=1&amp;amp;hp&amp;amp;oref=slogin આફ્રિકામાં, બીજથી સમૃદ્ધિ નિષ્ફળ ગઇ&lt;/ref&gt; સહાયિત દરના ખાતરો અને બિયારણ જેવાં [[કૃષિ|કૃષિ]]માં રોકાણોને 3/}&lt;ref&gt;[http://www.csmonitor.com/2008/0618/p07s01-woaf.html કેવી રીતે એક કેન્યાના ગામે તેની મકાઈની ઉપજને ત્રણ ગણી કરી]&lt;/ref&gt;કારણે અનાજની પેદાશમાં વધારો થાય છે અને તેના ભાવમાં ઘટાડો થાય છે. ઉદાહરણ તરીકે, માલાવીના કેસમાં, 13 મિલિયન પૈકી લગભગ પાંચ મિલિયન લોકોને તત્કાલ સંકટકાલિન અનાજ સહાયની જરૂર પડતી હતી.  અલબત્ત સરકારે તેની નીતિ બદલતાં અને વિશ્વ બેન્કની સખ્ત ટીકા સામે ખાતર અને બિયારણ માટેની સહાય દાખલ કરવાથી, ખેડૂતોએ અનાજમાં વિક્રમી ઉત્પાદન કર્યું હતું, કેમ કે ઉત્પાદન 2005માં 1.2 મિલિયન હતું, જે વધીને 2007માં 3.4 મિલિયન થયું હતું, આમ માલાવી એક મોટું અનાજ નિકાસકાર બન્યું હતું.&lt;ref name=&quot;newyorktimes&quot;&gt;&lt;/ref&gt; આને અનાજના ભાવો ઓછા કર્યા હતા અને ખેતરના કામદારો માટેના વેતનમાં વધારો કર્યો હતો.&lt;ref name=&quot;newyorktimes&quot;&gt;&lt;/ref&gt; કૃષિમાં રોકાણ કરવા માટેની દરખાસ્ત કરવામાં જેફટી સાકસનો સમાવેશ થાય છે, જેમને સમૃધ્ધ રાષ્ટ્રોએ, આફ્રિકાના ખેડૂતો માટે ખાતર અને બિયારણમાં રોકાણ કરવું એવા વિચારની આગેવાની લીધી હતી.&lt;ref name=&quot;obama&quot;&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;newyorktimes&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

સ્તનપાન શિક્ષણ મદદ કરે છે. પ્રથમ બે વર્ષમાં સ્તનપાન અને પ્રથમ છ મહિનામાં સંપૂર્ણ [[સ્તનપાન]]થી 1.3 મિલિયન બાળકોની જિદંગી બચાવી શકાય છે.&lt;ref&gt;http://news.bbc.co.uk/2/hi/health/3022558.stm લાખો બાળકો કારણ વગર મરી રહ્યાં છે.&lt;/ref&gt; લાંબાગાળે, સંસ્થાઓ દૈનિક આહારને સુક્ષ્મ પોષકતત્વોથી સઘન બનાવવાનો પ્રયત્ન કરે છે, જેઓ ઈજિપ્ત માટે બેલાડી બ્રેડ માટે ઘઉંનો લોટ કે [[વિએટનામ|વિયેટનામ]] માટે માછલીનો સોસ તથા મીઠાના આયોડિનકરણ જેવો આહાર ગ્રાહકોને વેચી શકે.&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

વસતિમાં ઘટાડો કરવો એ સૂચિત ઉપાય છે. થોમસ મોલ્થસએ દલીલ કરી હતી કે, કુદરતી આપત્તિ અને &quot;નૈતિક સંયમ&quot; મારફત સ્વૈચ્છિક મર્યાદા દ્વારા વસતિ વધારો નિયંત્રિત કરી શકાશે.&lt;ref&gt;માલથસ, રોબર્ટ થોમસ. 1976 (1798). એન એસ ઓન ધ પ્રિન્સિપલ ઓફ પોપ્યુલેશન. ફિલિપ એપલમેન, એડ. ન્યુયોર્ક: નોર્ટન.&lt;/ref&gt; રોબર્ટ ચેપમેને સૂચવ્યું છે કે વૈશ્વિક વસતિ વધારા પર કાપ મૂકવા સરકારી નીતિ મારફત દખલ કરવી જરૂરી ઘટક છે.&lt;ref&gt;ચેપમેન, રોબર્ટ. 1999. “નો રુમ એટ ધ ઇન, ઓર વ્હાય પોપ્યુલેશન પ્રોબ્લેમ્સ આર્ર નોટ ઓલ ઇકોનોમિક.” પોપ્યુલેશન એન્ડ એનવાયરનમેન્ટ, 21(1): 81-97.&lt;/ref&gt; ગેરેટ હાર્ડિન, &quot;...તમામ સાર્વભોમ રાજયોને તેમના પોતાના પ્રદેશોમાં તેમની વસતિની સમસ્યાઓ હલ કરવાની જવાબદારી સ્વીકારવી જોઈએ&quot; એવી દલીલો કરીને પ્રતિ-દેશાગમન, અલગતાવાદી અભિગમ અપનાવ્યો છે અને દેશાગમન, દબાણ દૂર કરતા વાલ્વ જેમ કામ કરે છે, જે દેશોને, તેમની વસતિની સમસ્યાઓ પ્રતિ દુર્લક્ષ રાખવાનું ચાલુ રહેવા દે છે.&lt;ref&gt;હાર્ડિન, ગેરેટ. 1992. “ધ એથિક્સ ઓફ પોપ્યુલેશન ગ્રોથ એન્ડ ઇમિગ્રેશન કન્ટ્રોલ.” ઇન ક્રાઉડિંગ આઇટ ધ ફ્યુચર: વર્લ્ડ પોપ્યુલેશન ગ્રોથ, યુએસ (US) ઇમિગ્રેશન, એન્ડ પ્રેશર ઓન નેચરલ રિસોર્સિસ, રોબર્ટ ડબલ્યુ. ફોક્ષ અને ઇરા એચ. મેલહેમ, એડ્સ. વોશિંગ્ટન, ડીસી: ફેડરેશન ફોર એમરિકન ઇમિગ્રેશન રિફોર્મ.&lt;/ref&gt; અમરત્ય સેન કહે છે, &quot;દુષ્કાળ કેવી રીતે આવ્યો તેનું મહત્વ નથી, તે દૂર કરવાની પધ્ધતિઓ માટે જાહેર વિતરણ પધ્ધતિમાં અનાજનો વિશાળ પુરવઠો આવશ્યક છે. આ બાબત આયોજિત રેશન અને નિયંત્રણને જ લાગુ પડતી નથી. પરંતુ સામાન્ય ફુગાવાની સ્થિતિમાં વિનિમય અધિકારીતામાં ફેરબદલી દ્વારા જેઓને અસર થઈ હોય તેવા લોકો માટે ખરીદ શકિત વધારવાના કાર્ય કાર્યક્રમો અને અન્ય પધ્ધતિઓને હાથ ધરવાને પણ લાગુ પડે છે.&quot;&lt;ref&gt;સેન, અમરત્યા. 1982. }પોવરટી એન્ડ ફેમાઇન્સ: એન એસે ઓન એનટાઇટલમેન્ટ એન્ડ ડેપ્રિવેશન, ઓક્ષફર્ડ: ક્લેરેનડોન પ્રેસ.&lt;/ref&gt; પ્રવેશ પ્રશ્નોના ઉકેલ માટે એક નીતિનું માળખું સૂચવાયું હતું-જેને અન્ન સાર્વભોમત્વ કહે છે, જે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારનાં પરિબળોને મહદંશે અધીન અનાજની સામે તેમનું પોતાનું અન્ન, કૃષિ, પશુધન અને મત્સ્ય પધ્ધતિઓ નક્કી કરવાનો લોકોનો હક છે.  ફૂડ ફર્સ્ટ એક અન્ન સાર્વભોમત્વ માટેનો ટેકો ઊભો કરવા કામ કરતી પ્રાથમિક વિચાર-સૂચન કરતી સંસ્થા છે નવા ઉદારમતવાદીઓ મુકત બજારની ભૂમિકા વધારવાની હિમાયત કરે છે. વિશ્વ બેંક પોતે કુપોષણના નિરાકરણનો ભાગ હોવાનો હકદાવો કરતાં સમર્થન કરે છે કે, દેશો માટે ગરીબીનું અને કુપોષણનું ચક્ર ભેદવામાં સફળ થવાનો ઉત્તમ માર્ગ નિકાસલક્ષી અર્થ-વ્યવસ્થા ઊભી કરવી તે છે, જેનાથી વિશ્વ બજારમાંથી અન્નની વસ્તુઓ ખરીદવા તેઓને નાણાંકીય સાધનો પ્રાપ્ત થશે.

અતિશય ખાવું, જે પણ કુપોષણનો જ એક પ્રકાર છે, તેને નિયંત્રિત કરવાને બદલે ઉપચાર કરવાનું ધ્યેય રાખીએ ત્યારે, શાળાના પર્યાવરણમાં તેની શરૂઆત કરવી તે યોગ્ય સ્થળ બની રહેશે, કેમ કે આજે બાળકો જયાં શિક્ષણ મેળવે છે, તે તેઓને બાળપણ તેમજ પુખ્તાવસ્થા દરમિયાન વધુ તંદુરસ્ત આહાર પસંદ કરવામાં તેઓને મદદ કરશે. સિંગાપોરમાં જોયું તેમ, આપણે, શાળાના ભોજન કાર્યક્રમમાં પોષક તત્વો તથા બાળકો અને શિક્ષકો માટે શારીરિક પ્રવૃત્તિમાં વધારો કરીશું તો લગભગ 30-50% સુધીનું જાડાપણું ઘટાડી શકાશે.&lt;ref name=&quot;Gardner, Gary 2000&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

કુપોષણ, ખાસ કરીને ભૂખમરો ઘટાડવા કેટલીક પહેલ પ્રવૃત્તિઓ કરવામાં આવી છે. મોટું ઉદાહરણ મહમ્મદ યુનુસે પૂરું પાડયું છે, જેણે ગ્રામીણ બેન્કને ભૂખમરા સામે લડત આપવાની હાકલ કરી છે. તે આવક ઉત્પન્ન કરવા ખૂબ ગરીબ સ્ત્રીઓને નાની લોન આપે છે અને તે લોનો સ્ત્રીઓને ગરીબીમાંથી બહાર ખેંચી શકે છે, અને છતાં પોષક લાભો આપી શકે છે. કેટલાંક અભ્યાસો દર્શાવે છે કે જ્યારે સ્ત્રીને આવક પૂરી પાડવામાં આવે ત્યારે, તે મોટાભાગની રકમ ઘરની જરૂરીયાતો, ખાસ કરીને આહાર પર ખર્ચશે.&lt;ref name=&quot;Gardner, Gary 2000&quot;&gt;&lt;/ref&gt; તેથી, સ્ત્રી અધિકારિતા પર ધ્યાન આપીને ગરીબી તેમ જ કુપોષણ ઘટાડી શકાશે, ખાસ કરીને ભૂખમરાનો સામનો કરી શકાશે.

લઘુ-ધિરાણ પહેલ કાર્યો મુખ્યત્વે સ્ત્રીઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે, કારણ કે ભૂખ અસમાનપણે પુરૂષો કરતાં સ્ત્રીઓને વધુ અસર કરે છે.&lt;ref name=&quot;Gardner, Gary 2000&quot;&gt;&lt;/ref&gt; સ્ત્રીઓને લક્ષ્ય કરીને [[લઘુ ધિરાણ]] પહેલ કાર્યો, રોજગાર અને શિક્ષણ બંને તકોને ઉત્તેજન આપીને કુપોષણને ઘટાડવા પ્રયત્ન કરે છે. સ્ત્રીઓ નોકરી મેળવી શકે તો, તેઓ પોતાને અને પોતાના કુટુંબને ખવડાવવા પૂરતાં નાણાં કમાઈ શકે. વધુમાં આપણે છોકરીઓને શિક્ષિત થવાની તક આપીશું તો, તેઓ પુરૂષ સમોવડું સ્થાન આશાસ્પદ રીતે મેળવી શકશે, અને તેથી સ્ત્રીઓ કરતાં પુરૂષોને વધુ ખોરાક જરૂરી છે તેવો જાતિગત પૂર્વગ્રહ ઘટશે. આખરે, લઘુ ધિરાણ પહેલ પગલાંઓની હાજરીથી, આપણે વિશ્વભરમાં અપપોષિત સ્ત્રીઓની સંખ્યા ઘટાડવાની આશા રાખી શકીએ.&lt;ref name=&quot;Gardner, Gary 2000&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

==રોગશાસ્ત્ર==
[[File:Nutritional deficiencies world map - DALY - WHO2002.svg|thumb|2002 માં પોષક તત્ત્વોમાં ઉણપો માટે અશકતતા-ગોટઃઅવણ કરેલ જીવન વર્ષ પ્રત્યેક 100,000 રહેવાસીઓ દીઠ. પોષક તત્ત્વોની ઉણપોમાં સામેલ છે: પ્રોટિન-ઉર્જા કુપોષણ, આયોડિનની ઉણપ, વિટામિન એ ની ઉણપ, અને આયર્નની ઉણપનો એનિમિયા.&lt;ref&gt;[115]&lt;/ref&gt;]]
 
2007 માં વિશ્વમાં 923 મિલિયન કુપોષણયુકત લોકો હતા, એટલે કે 1990 થી 80 મિલિયનનો વધારો,&lt;ref&gt;ફૂડ એન્ડ એગ્રિકલચર ઓર્ગેનાઇઝેશન ઇકોનોમિક એન્ડ સોશિયલ ડેવેલપમેન્ટ ડિપાર્ટમેન્ટ. [http://www.fao.org/docrep/011/i0291e/i0291e00.htm “વિશ્વમાં ખોરાકની અસુરક્ષાની સ્થિતિ, 2008 : ઉંચા ખોરાકના ભાવ અને ખોરાકની સુરક્ષા - ભય અને તકો”]. સંયુક્ત રાષ્ટ્રોનુંફૂડ એન્ડ એગ્રિકલચર ઓર્ગેનાઇઝેશન, 2008, પૃ. 2. “એફએઓ(FAO)ના એકદમ તાજેતરના અંદાજો મુજબ ભૂખમરાનો શિકાર (ખરેખર, કુપોષણવાળા) હોય તેવા લોકોની સંખ્યા 2007 માં 923 મિલિયન હતી જે 1990–92 ના આધાર ગાળા કરતા 80 મિલિયન વધારે હતી”.&lt;/ref&gt; એ હકિકત સાથે કે વિશ્વમાં દરેક વ્યકિતને, 6-બિલિયન લોકોને ખવડાવવા અને તેનાથી બમણા - 12 બિલિયન લોકોને ખવડાવી શકાય તેટલું પૂરતું અનાજ વિશ્વ પેદા કરતું હોવા છતાં પણ.&lt;ref&gt;જિન ઝિગલર. [http://www2.ohchr.org/english/bodies/hrcouncil/docs/7session/A-HRC-7-5.doc “તમામ માનવ હક્કોને પ્રોત્સાહન અને સુરક્ષા, વિકાસના હક સહિત મુલકી, રાજકીય, આર્થિક, સામાજિક અને સાંસ્કૃતિક હક: રાઇટ ટુ ફૂડના ખાસ સંવાદદાતા, જિન ઝિગલરનો અહેવાલ”]. સંયુક્ત રાષ્ટ્રોની હ્યુમન રાઇટ્સ કાઉન્સિલ, જાન્યુઆરી 10, 2008.“[[યુનાઈટેડ નેશન્સ (સંયુક્ત રાષ્ટ્રો)|સંયુક્ત રાષ્ટ્રોનું]] ફૂડ એન્ડ એગ્રિકલચર ઓર્ગેનાઇઝેશન(એફએઓ(FAO)) અનુસાર, દરેક બાળક, સ્ત્રી અને પુરુષને ખવડાવવા માટે વિશ્વ અત્યારે પણ પૂરતા ખોરાકનું નિર્માણ કરે છે અને ૧૨ બિલિયન લોકોને ખવડાવી શકે છે જે વિશ્વની વસતી કરતા બમણું છે.”&lt;/ref&gt; 
{| class=&quot;wikitable&quot;
!વર્ષ
!1990
!1995
!2005
!2007
|-
!વિશ્વમાં કુપોષણયુકત લોકો (મિલિયનમાં)&lt;ref&gt;ફૂડ એન્ડ એગ્રિકલચર ઓર્ગેનાઇઝેશન ઇકોનોમિક એન્ડ સોશિયલ ડેવેલપમેન્ટ ડિપાર્ટમેન્ટ. [http://www.fao.org/docrep/011/i0291e/i0291e00.htm “વિશ્વમાં ખોરાકની અસુરક્ષાની સ્થિતિ, 2008 : ઉંચા ખોરાકના ભાવ અને ખોરાકની સુરક્ષા - ભય અને તકો”]. [[યુનાઈટેડ નેશન્સ (સંયુક્ત રાષ્ટ્રો)|સંયુક્ત રાષ્ટ્રોનું]] ફૂડ એન્ડ એગ્રિકલચર ઓર્ગેનાઇઝેશન, 2008, પૃ. 48.&lt;/ref&gt;
| 842
| 832
| 848
| 923
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!વર્ષ
!1970
!1980
!1990
!2005
!2007
|-
!વિકસતા વિશ્વમાં કુપોષણયુકત લોકોનો હિસ્સો&lt;ref&gt;ફૂડ એન્ડ એગ્રિકલચર ઓર્ગેનાઇઝેશન એગ્રિકલચરલ એન્ડ ડેવેલપમેન્ટ ઇકોનોમિક્સ ડિવિશન. [http://www.fao.org/docrep/009/a0750e/a0750e00.htm “વિશ્વમાં ખોરાકની અસુરક્ષાની સ્થિતિ, 2006 : વૈશ્વિક ભૂખમરાને નાબૂદ કરવો – વિશ્વ ખોરાક પરિષદના દસ વર્ષ પછી સ્થિતિનું મુલ્યાંકન કરવું”]. [[યુનાઈટેડ નેશન્સ (સંયુક્ત રાષ્ટ્રો)|સંયુક્ત રાષ્ટ્રોનું]] ફૂડ એન્ડ એગ્રિકલચર ઓર્ગેનાઇઝેશન, 2006, પૃ. 8. “વસતી વધારાના કારણે, ભૂખ્યા લોકોની સંખ્યામાં ખૂબ નાનો ઘટાડો થયો છતાં તેનાથી વિકસતા દેશોમાં કુપોષણવાળા લોકોની ટકાવારી ૩ ટકા જેટલી ઘટવા પામી છે - 1990–92 માં 20 ટકાથી લઇ ને 2001–03 માં 17 ટકા. (…) અલ્પ પોષણની હાજરી 1969–71 અને 1979–81 ની વચ્ચે 9 ટકા ઘટી હતી (37 ટકાથી 28 ટકા) 1979–81 અને 1990–92 ની વચ્ચે તે હજી 8 ટકા વધુ ઘટી હતી (20 ટકા સુધી).”.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ફૂડ એન્ડ એગ્રિકલચર ઓર્ગેનાઇઝેશન ઇકોનોમિક એન્ડ સોશિયલ ડેવેલપમેન્ટ ડિપાર્ટમેન્ટ. [http://www.fao.org/docrep/011/i0291e/i0291e00.htm “વિશ્વમાં ખોરાકની અસુરક્ષાની સ્થિતિ, 2008 : ઉંચા ખોરાકના ભાવ અને ખોરાકની સુરક્ષા - ભય અને તકો”]. [[યુનાઈટેડ નેશન્સ (સંયુક્ત રાષ્ટ્રો)|સંયુક્ત રાષ્ટ્રોનું]] ફૂડ એન્ડ એગ્રિકલચર ઓર્ગેનાઇઝેશન, 2008, પૃ. 6. “વિકસતા દેશોમાં ભૂખ્યાં લોકોનો હિસ્સો ઘટાડવામાં સારી પ્રગતિ હાંસલ થઇ છે - 1990–૯૨ માં લગભગ 20 ટકાથી 1995–૯૭ માં ૧૮ ટકા સુધી અને 2003–૦૫ માં ૧૬ ટકાથી સહેજ જ ઉપર સુધી. અંદાજો દર્શાવે છે કે વધતા ખોરાકના ભાવોએ પ્રગતિની વિરુદ્ધ દિશામાં ધકેલી છે, જ્યાં વૈશ્ચિક કુપોષણવાળા લોકોની ટકાવારી પાછી ૧૭ ટકા તરફ ગઇ છે.”.&lt;/ref&gt;
| 37 %
| 28 %
| 20 %
| 16 %
| 17 %
|}
*કુપોષણના પ્રત્યક્ષ કે પરોક્ષ પરિણામ તરીકે સરેરાશ દર સેંકડે એક વ્યકિત-દર કલાકે 4,000 - દરરોજ 100000 - દર વર્ષે 36 મિલિયન લોકો મૃત્યુ પામે છે - તમામ મરણના 58%.(2001-2004 ના અંદાજો).&lt;ref&gt;જીન ઝિગલર. [http://hei.unige.ch/~clapham/hrdoc/docs/foodrep2001.pdf “ધ રાઇટ ટુ ફૂડ: રાઇટ ટુ ફૂડના ખાસ સંવાદદાતા, શ્રી જિન ઝિગલરનો અહેવાલ, કમિશનર ઓન હ્યુમન રાઇટ્સ રિસોલ્યુશન 2000/10 અનુસાર સબમિટ કરેલ છે”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090424113138/http://hei.unige.ch/%7Eclapham/hrdoc/docs/foodrep2001.pdf|date=2009-04-24}}. [[યુનાઈટેડ નેશન્સ (સંયુક્ત રાષ્ટ્રો)|સયુક્ત રાષ્ટ્રો]], ફેબ્રુઆરી 7, 2001, પૃ. 5. “સરેરાશ, 62 મિલિયન લોકો દર વર્ષે મૃત્યુ પામે છે, જેમાંથી કદાચ 36 મિલિયન (58 ટકા) સીધા કે પરોક્ષ રીતે પોષણની ખામીઓ, ચેપ, રોગચાળા અથવા રોગોના કારણે થાય છે જે શરીર પર હુમલો કરે છે જ્યારે તેનો પ્રતિકાર અને રોગપ્રતિરક્ષા, અલ્પ પોષણ અને ભૂખના કારણે નબળી પડી ગઇ હોય છે.”.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;કમિશન ઓન હ્યુમન રાઇટ્સ. [http://ap.ohchr.org/documents/E/CHR/resolutions/E-CN_4-RES-2002-25.doc “ધ રાઇટ ટુ ફૂડ : કમિશન ઓન હ્યુમન રાઇટ્સ રિસોલ્યુશન 2002/25”]. ઓફિસ ઓફ ધ હાઇ કમિશનર ફોર હ્યુમન રાઇટ્સ, [[યુનાઈટેડ નેશન્સ (સંયુક્ત રાષ્ટ્રો)|સંતુક્ત રાષ્ટ્રો]], એપ્રિલ 22, 2002, પૃ. 2. “દર વર્ષે 36 મિલિયન લોકો સીધા કે પરોક્ષ રીતે પોષણની ખામીઓના કારણે મૃત્યુ પામે છે, જેમાંના મોટા ભાગના સ્ત્રીઓ અને બાળકો હોય છે, ખાસ કરીને વિકસતા દેશોમાં, એવા વિશ્વમાં જે અત્યારે પણ આખા વિશ્વની વસતી ખવડાવવા માટે પૂરતા ખોરાકનું ઉત્પાદન કરે છે  ”.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[યુનાઈટેડ નેશન્સ (સંયુક્ત રાષ્ટ્રો)|સંયુક્ત રાષ્ટ્રો]] માહિતી સેવા. [http://www.fao.org/righttofood/kc/downloads/vl/docs/Rtf%20hearing%2031%2003%202004.doc “માળખાકીય ગોઠવણોની અસર પર સ્વતંત્ર તદવીદનું મંતવ્ય, રાઇટ ટુ ફૂડના ખાસ સંવાદદાતા અહેવાલ રજૂ કરે છે: કમિશન આર્થિક, સામાજિક અને સાંસ્કૃતિક હકો પર સામાન્ય ચર્ચા ચાલુ રાખે છે.”]. [[યુનાઈટેડ નેશન્સ (સંયુક્ત રાષ્ટ્રો)|સંયુક્ત રાષ્ટ્રો]], માર્ચ 29, 2004, પૃ. 6. “દર વર્ષે લગભગ 36 મિલિયન લોકો ભૂખના લીઘે સીધી કે પરોક્ષ રીતે મૃત્યુ પામ્યા.”.&lt;/ref&gt;
*કુપોષણના પ્રત્યક્ષ કે પરોક્ષ પરિણામ તરીકે સરેરાશ દર 5 સેકન્ડે એક બાળક - દર કલાકે 700 - દરરોજ 16,000 - દર વર્ષે 6 મિલિયન બાળકો મૃત્યુ પામે છે - તમામ બાળ મૃત્યુના 60% (2002-2008 ના અંદાજો).&lt;ref&gt;ફૂડ એન્ડ એગ્રિકલચર ઓર્ગેનાઇઝેશન સ્ટાફ. [http://www.fao.org/docrep/005/y7352e/y7352e00.htm “વિશ્વમાં ખોરાકની અસુરક્ષાની સ્થિતિ, 2002: ભૂખની અસુરક્ષા : જ્યારે લોકો ભૂખ અને ભૂખમરાના ડરમાં જીવે છે”]. [[યુનાઈટેડ નેશન્સ (સંયુક્ત રાષ્ટ્રો)|સંયુક્ત રાષ્ટ્રો]] નુંફૂડ એન્ડ એગ્રિકલચર ઓર્ગેનાઇઝેશન  2002, પૃ. 6. “6 મિલિય્ન બાળકો જે પાંચ વર્ષની નાની વયના છે તે દર વર્ષે ભૂકમરાના કારણે મૃત્યુ પામે છે.”&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[યુનાઈટેડ નેશન્સ (સંયુક્ત રાષ્ટ્રો)|સંયુક્ત રાષ્ટ્રોનું]] ફૂડ એન્ડ એગ્રિકલચર ઓર્ગેનાઇઝેશન ઇકોનોમિક એન્ડ સોશિયલ ડિપાર્ટમેન્ટ. [http://www.fao.org/docrep/007/y5650e/y5650e00.htm “][http://www.fao.org/docrep/007/y5650e/y5650e00.htm વિશ્વમાં ખોરાકની અસુરક્ષાની સ્થિતિ 2004: વર્લ્ડ ફૂડ સમિટ અને મિલેનિયમ વિકાસ લક્ષ્યાંકો તરફની  પ્રગતિ પર દેખરેખ”]. [[યુનાઈટેડ નેશન્સ (સંયુક્ત રાષ્ટ્રો)|સંયુક્ત રાષ્ટ્રો]] નુંફૂડ એન્ડ એગ્રિકલચર ઓર્ગેનાઇઝેશન, 2004, પૃ. 8. “જરૂરી વિટામિનો અને ખનિજોના અલ્પ પોષણ અને ખોટના કારણે દર વર્ષે પાંચ મિલિયન બાળકો તેમનો જીવ ગુમાવે છે.”.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;જેક્સ ડીયુફ. [http://www.fao.org/docrep/007/y5650e/y5650e00.htm “વિશ્વમાં ખોરાકની અસુરક્ષાની સ્થિતિ 2004: વર્લ્ડ ફૂડ સમિટ અને મિલેનિયમ વિકાસ લક્ષ્યાંકો તરફની  પ્રગતિ પર દેખરેખ”]. [[યુનાઈટેડ નેશન્સ (સંયુક્ત રાષ્ટ્રો)|સંયુક્ત રાષ્ટ્રો]] નુંફૂડ એન્ડ એગ્રિકલચર ઓર્ગેનાઇઝેશન, 2004, પૃ. 4. “ભૂખમરા અને કુપોષણના કારણે દર પાંચ સેકંડે એક બાળકનું મૃત્યુ થાય છે”.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ફૂડ એન્ડ એગ્રિકલચર ઓર્ગેનાઇઝેશન, ઇકોનોમિક એન્ડ સોશિયલ ડિપાર્ટમેન્ટ. [http://www.fao.org/docrep/008/a0200e/a0200e00.htm “][http://www.fao.org/docrep/008/a0200e/a0200e00.htm વિશ્વમાં ખોરાકની અસુરક્ષાની સ્થિતિ 2005: વૈશ્વિક ભૂખમરાને દુર કરવો - મિલેનિયમ વિકાસ લક્ષ્યાંકોને હાંસિલ કરવા માટેની મુખ્ય બાબત”]. [[યુનાઈટેડ નેશન્સ (સંયુક્ત રાષ્ટ્રો)|સંયુક્ત રાષ્ટ્રો]] નુંફૂડ એન્ડ એગ્રિકલચર ઓર્ગેનાઇઝેશન, 2005, પૃ. 18. “તમામ બાળકોના મૃત્યુના અડધા કરતા વધારેનું કારણ ભૂખમરો અને કુપોષણ છે, જે દર વર્ષે લગભગ ૬ મિલિયન બાળકોને મારે છે - એક એવો આંકડો જે આશરે જાપાનના સંપૂર્ણ શાળા પહેલાના બાળકોની વસતીના જેટલો છે. આ બાળકો પૈકી માત્ર થોડાજ ખૂખમરાના કારણે મૃત્યુ પામે છે. મોટાભાગના નિયેનેટલ વિકૃતિઓ અને થોડા ચેપી રોગો જેમ કે ઝાડા, ન્યુમોનિયા, મેલેરિયા અને અછબડાના કારણે મરી જાય છે. જો તેઓના શરીર અને રોગ પ્રતિરક્ષા સિસ્ટમો ભૂખમરા અને કુપોષણના કારણે મધ્યમસરથી તીવ્ર સુધી નબળી ના પડી હોત તો મોટા ભાગના મૃત્યુ ના પામ્યા હોત, જેમાં મૃત્યુનું જોખમ પાંચથી આઠ ગણું વધારે હોય છે.”.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;હ્યુમન રાઇટ્સ કાઉન્સિલ. [http://ap.ohchr.org/documents/E/HRC/resolutions/A_HRC_RES_7_14.pdf “ઠરાવ 7/14. ][http://ap.ohchr.org/documents/E/HRC/resolutions/A_HRC_RES_7_14.pdf ધ રાઇટ ટુ ફૂડ”]. [[યુનાઈટેડ નેશન્સ (સંયુક્ત રાષ્ટ્રો)|સંયુક્ત રાષ્ટ્રો]], માર્ચ 27, 2008, પૃ. 3. “દર વર્ષે આજે પણ તેમની પાંચમી વર્ષગાંઠ પહેલાં 6 મિલિયન બાળકો ભૂખમરા સંબંધિત માંદગીઓના કારણે મૃત્યુ પામે છે”.&lt;/ref&gt;

[[File:Percentage population undernourished world map.PNG|right|thumb|સંયુક્ત રાષ્ટ્રોના આંકડાઓ પ્રમાણે દેશ પ્રમાણે કુપોષણથી અસર પામેલ વસ્તીના ટકા.]]
એફએઓ(FAO)-અનુસાર 2001-2003માં કુપોષણના લોકોની સંખ્યા (મિલિયનમાં) નીચેના દેશોમાં 5 મિલિયન કે વધુ હતી [http://www.fao.org/faostat/foodsecurity/Files/NumberUndernourishment.xls] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070408140143/http://www.fao.org/faostat/foodsecurity/Files/NumberUndernourishment.xls |date=2007-04-08 }}:
{| class=&quot;wikitable&quot;
!દેશ 
!કુપોષણયુકત લોકોની સંખ્યા (મિલિયનમાં)
|-
| ભારત 
| 217.05 
|-
| ચીન
|  154.0
|-
| બાંગ્લાદેશ 
|  43.45
|-
| ડેમોક્રેટિક રિપબ્લિક ઓફ કોંગો
|  37.0 
|-
| પાકિસ્તાન 
|  35.2 
|-
| ઈથોપિયા 
|  31.5 
|-
| તાન્ઝાનિયા 
|  16.1 
|-
| ફિલિપાઈન્સ 
|  15.2 
|-
| બ્રાઝિલ 
|  14.4 
|-
| ઇન્ડોનેશિયા 
|  13.8 
|-
| વિયેટનામ 
|  13.8 
|-
| થાઈલેન્ડ 
|  13.4 
|-
| નાઇજીરિયા 
|  11.5 
|-
| કેન્યા 
|  9.7 
|-
| સુદાન 
|  8.8 
|-
| મોઝામ્બિક
|  8.3 
|-
| ઉત્તર કોરિયા
|  7.9 
|-
| યેમન
|  7.1 
|-
| મડાગાસ્કર
|  7.1 
|-
| કોલંમ્બિઆ
|  5.9 
|-
| જિમ્બાબ્વે
|  5.7 
|-
| મેક્સિકો
|  5.1 
|-
| ઝામ્બિયા
|  5.1 
|-
| એન્ગોલા 
|  5.0
|-
|}

નોંધ: આ કોઠો એફએઓ(FAO)-દ્વારા નક્કી કરાયા પ્રમાણે &quot;કુપોષણ&quot;નું માપ દર્શાવે છે, અને હળવી શારીરિક પ્રવૃત્તિ કરતી વખતે સરેરાશ વ્યકિતનું આરોગ્ય સારું રહે તે માટે જરૂરી ન્યૂનતમ આહાર ઊજાર્ના પ્રમાણ કરતાં (દૈનિક માથા દીઠ કિલોકેલરીમાં માપેલ) કરતાં ઓછા ખોરાક વાપરતાં લોકોની (2001 થી 2003 ના વર્ષો માટે સરેરાશ) સંખ્યા દર્શાવે છે. તે રૂઢિચુસ્ત સૂચકાંક છે, જેમાં મહેનતવાળી શારીરિક પ્રવૃત્તિ કરતા લોકોની વધારાની જરૂરીયાતો ધ્યાનમાં ન લેતાં કે ઊર્જા જરૂરીયાતોમાં વ્યકિતગત આંતર-તફાવતો જેવા અન્ન વપરાશ કે વિવિધતાનાં બીજા સાધનોમાં રહેલ મોસમી તફાવતોને ધ્યાનમાં લેવાતા નથી.

કુપોષણ અને અલ્પપોષણ સામૂહિક કે સરેરાશ સ્થિતિ છે, અને તે એક જ દિવસના આહાર લેવાનું (કે તેના અભાવનું) કાર્ય નથી. આ કોઠામાં &quot;આજે પથારીમાં ભૂખ્યા સૂઈ ગયેલાં&quot; લોકોની સંખ્યા દર્શાવી નથી. 

કુપોષણના સામાજિક-રાજકીય કારણો નક્કી કરવા પૃથ્થકરણનાં વિવિધ માપો પણ વિચારણામાં લેવાનાં રહે છે. ઉદાહરણ તરીકે, આરોગ્ય સંબંધિત સેવાઓનો અભાવ હોય તો સમૂહના લોકોને જોખમ રહી શકે, પરંતુ આવકની સપાટી, જમીનની પહોંચ કે શિક્ષણના સ્તરમાં તફાવતોને કારણે નાની માત્રામાં કેટલાંક કુટુંબો કે વ્યકિતઓ વધુ ઊંચા જોખમ પર હોઈ શકે.&lt;ref&gt;ફોટ્સો, જીન-ક્રિસ્ટોફે અને બાર્થેલેમી ક્લૌટ-ડેફો. &quot;વિકસતા દેશોમાં આરોગ્ય સંશોધન્માં સામાજિક-આર્થિક સ્થિતિ માપવી: શું આપણે ઘર, સમુદાય, કે બંને પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું જોઇએ?&quot; સામાજીક સૂચકાંકો સંશોધન. (2005) 72:189-237.&lt;/ref&gt; કુટુંબની અંદર પણ પુરૂષો અને સ્ત્રીઓ વચ્ચે કુપોષણ માત્રામાં તફાવત હોઈ શકે, અને આ તફાવતો, સ્ત્રીઓની સાપેક્ષ વંચિતતા દર્શાવતા સમસ્યારૂપ વિસ્તારોવાળા એક પ્રદેશની બીજા પ્રદેશમાં નોંધપાત્ર ભિન્નતા દર્શાવવામાં આવેલી છે&lt;ref&gt;ન્યુબ, એમ. અને જી.જે.એમ. વાન ડર બુમ. &quot;જ્નેડર એન્ડ એડલ્ટ ન્યુટ્રિશન ઇન ડેવેલપિંગ કન્ટ્રીસ.&quot; એનાલ્સ ઓફ હ્યુમન બાયોલોજી (2003) 30:5:520-537.&lt;/ref&gt;. બાળકો અને વયસ્કો ખાસ કરીને સંવેદનશીલ હોય છે. વિકસતાં વિશ્વમાં 5 વર્ષથી નીચેના અંદાજે 27 ટકા, અને આ વિકસતાં દેશોમાં 5 વર્ષથી નીચેના બાળકોમાં 10 મિલિયન મૃત્યુના અડધા કુપોષણથી મૃત્યુ પામે છે.

===મધ્ય પૂર્વ===
યુએસ (US) પ્રેરિત આક્રમણ પહેલાં [[ઈરાક|ઈરાક]]માં કુપોષણનો દર 19% હતો, જે વધીને પાછલા ચાર વર્ષમાં 28% ની રાષ્ટ્રીય સરેરાશે પહોંચ્યાં હતો.&lt;ref&gt;[http://www.alertnet.org/thenews/fromthefield/carintern/9e9e54eac735cfcd9b98b3a8e031cfa4.htm યુએસ (US) ના હુમલા પછી લગભગ એક તૃતિયાંશ જેટલાં ઇરાકી બાળકો હવે કુપોષણનો શિકાર છે.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081007042142/http://www.alertnet.org/thenews/fromthefield/carintern/9e9e54eac735cfcd9b98b3a8e031cfa4.htm |date=2008-10-07 }} રયુટર્સ. 3 માર્ચ 2009&lt;/ref&gt;

===દક્ષિણ એશિયા===
વૈશ્વિક ભૂખ અનુક્રમણિકા અનુસાર, દક્ષિણ એશિયામાં વૈશ્વિક પ્રદેશો કરતાં બાળ કુપોષણનો દર સૌથી ઊંચો છે.&lt;ref name=&quot;ghi2008&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ifpri.org/publication/challenge-hunger-2008-global-hunger-index |title=Global Hunger Index Key Findings &amp; Facts|year=2008}}&lt;/ref&gt; [[ભારત|ભારત]]માં દર વર્ષે 5.6 મિલિયન બાળકો મૃત્યુને ભેટે છે, જે વિશ્વની કુલ સંખ્યાના અડધા કરતાં વધુ થાય છે.&lt;ref name=&quot;southasiahunger&quot;&gt;&lt;/ref&gt; 2006 ના અહેવાલમાં દર્શાવાયું હતું કે, &quot;દક્ષિણ એશિયાના દેશોમાં સ્ત્રીઓની ઊતરતી સ્થિતિ અને તેઓમાં પોષણવિષયક જાણકારીનો અભાવ, પ્રદેશમાં ઓછા વજનવાળાં બાળકોનું ઊંચું પ્રમાણ નક્કી કરવાના અગત્યના ઘટકો છે&quot; અને &quot;દક્ષિણ એશિયામાં નાનાં બાળકોને અપૂરતો આહાર અને સંભાળ અપાતી&quot; હોવા અંગે ચિંતા વ્યકત કરી હતી.&lt;ref name=&quot;southasiahunger&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6046718.stm|title='Hunger critical' in South Asia|publisher=BBC| date=2006-10-13 | access-date=2010-05-12}}&lt;/ref&gt;

[[ભારત|ભારત]]માં અડધા બાળકો ઓછું વજન ધરાવે છે,&lt;ref&gt;[http://www.cbsnews.com/stories/2007/02/10/ap/health/mainD8N6H7RG0.shtml સર્વેક્ષણ કહે છે કે ભારતના અડધા જેટલાં બાળકો કુપોષણના શિકાર છે] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070212105620/http://www.cbsnews.com/stories/2007/02/10/ap/health/mainD8N6H7RG0.shtml |date=2007-02-12 }}, સીબીએસ (CBS) ન્યુઝ, ફેબ્રુઆરી 10, 2007&lt;/ref&gt; જે વિશ્વમાં સૌથી ઊંચો દર છે અને સબ-સહરા આફ્રિકા કરતાં લગભગ બમણો છે.&lt;ref name=&quot;underweight&quot;&gt;{{cite web|url=http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/0,,contentMDK:20916955~pagePK:146736~piPK:146830~theSitePK:223547,00.html|title=India: Undernourished Children: A Call for Reform and Action|publisher=World Bank|access-date=2010-11-12|archive-date=2018-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20180613011526/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/0,,contentMDK:20916955~pagePK:146736~piPK:146830~theSitePK:223547,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;


વિકાસ અભ્યાસ સંસ્થાએ પ્રકાશિત કરેલ સતત રહેતાં અલ્પપોષણને હલ કરવા અંગેના સંશોધનમાં દલીલ કરી છે કે, ભારત, ’આર્થિક શકિતગૃહ’ અને વિશ્વના અલ્પ પોષણયુકત બાળકોના એક તૃતીયાંશ બાળકના ઘર તરીકેનું સહઅસ્તિત્વ પોષણના વહીવટની નિષ્ફળતા દર્શાવે છે: &quot;સાચા લોકોને યોગ્ય સમયે યોગ્ય સેવાઓ આપવાની નબળી ક્ષમતા, નાગરિકોની જરૂરીયાતોને ટેકો આપવાની અશ્કતતા અને નબળી જવાબદારી, આ બધા નબળા પોષણ વહીવટનાં લક્ષણો છે.&quot;&lt;ref name=&quot;curse&quot;&gt;{{cite journal |url= http://www.ids.ac.uk/go/idspublication/lifting-the-curse-overcoming-persistent-undernutrition-in-india |title= Lifting the Curse: Overcoming Persistent Undernutrition in India |work= IDS Bulletin |volume= 40 |issue= 4 |date= 2009-07-02 |journal=  |access-date= 2010-11-12 |archive-date= 2018-06-13 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180613184421/http://www.ids.ac.uk/go/idspublication/lifting-the-curse-overcoming-persistent-undernutrition-in-india |url-status= dead }}&lt;/ref&gt; સંશોધનમાં સૂચવ્યું છે કે ભારતમાં અલ્પપોષણનો ઇતિહાસ રચવો હોય તો, પોષણ અંગેનો વહીવટ સંગીન બનાવવો જોઈએ અને પોષણના રાજકારણ અને વહીવટ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું જરૂરી છે. પ્રગતિના ચાલુ દરે, પોષણના એમડીજીઆઇ(MDGI) લક્ષ્યાંક મનુષ્ય સુખાકારી અને આર્થિક વિકાસ માટેનાં તીવ્ર પરિણામો સાથે 2042માં જ પહોંચશે.&lt;ref name=&quot;curse&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

===યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ===
બાળપણમાં કુપોષણ, એ સામાન્યરીતે વિકસતાં દેશો પૂરતું મર્યાદિત હોવાનું વિચારાય છે, પરંતુ મોટાભાગનું કુપોષણ ત્યાં થતું હોવા છતાં, વિકસિત દેશોમાં પણ તેની હાજરી ચાલુ હોય છે. ઉદાહરણ તરીકે, યુનાઈટેડ સ્ટેટસ ઓફ અમેરિકામાં, છ બાળકો દીઠ એક બાળકને ભૂખનું જોખમ રહે છે.&lt;ref name=&quot;childhood_hunger_in_america&quot;&gt;{{cite web|url=http://strength.org/childhood_hunger|title=Childhood Hunger in America|publisher=Share Our Strength|year=2009|access-date=2010-11-12|archive-date=2012-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20120821002720/http://www.strength.org/childhood_hunger/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; યુએસ વસતિ ગણતરી કાર્યાલય અને કૃષિ વિભાગની 2005-2007 ની વિગતોને આધારે અભ્યાસમાં દર્શાવાયું છે કે, [[સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકા|યુનાઈટેડ સ્ટેટસ]]માં પાંચ વર્ષ કરતાં ઓછી ઉંમરના અંદાજે, 3.5 મિલિયન બાળકો ભૂખના જોખમ હેઠળ છે.&lt;ref&gt;{{cite web | title=3.5M Kids Under 5 On Verge Of Going Hungry &lt;br /&gt;Study: 11 Percent Of U.S. Households Lack Food For Healthy Lifestyle | url=http://www.cbsnews.com/stories/2009/05/07/health/main4998190.shtml | format=&quot;SHTML | work=Health | publisher=CBS NEWS | date=2009-05-07 | access-date=2009-05-08 | archive-date=2013-05-13 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130513155419/http://www.cbsnews.com/stories/2009/05/07/health/main4998190.shtml | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; વિકસતાં દેશોમાં, આ સતત રહેતી ભૂખની સમસ્યા, અન્ન કે અન્ન કાર્યક્રમોના અભાવના કારણો નથી, પરંતુ મહદંશે ફૂડ સ્ટેમ્પસ, કે શાળાના ભોજન જેવા પ્રશ્નો હલ કરવા તૈયાર કરાયેલ હાલના કાર્યક્રમોના અલ્પ ઉપયોગને કારણે છે. યુનાઈટેડ સ્ટેટસ જેવા સમૃધ્ધ દેશોના ઘણા નાગરિકો અન્ન કાર્યક્રમોને કલંક ગણાવે છે અથવા તેના ઉપયોગ પ્રતિ હતોત્સાહ દર્શાવે છે. યુએસએ (USA)માં ફૂડ સ્ટેમ્પ કાર્યક્રમ મેળવવાપાત્ર પૈકી માત્ર 60% ખરેખર લાભ મેળવે છે.&lt;ref name=&quot;plan_to_end_childhood_hunger_in_america&quot;&gt;{{cite web | url=http://strength.org/childhood_hunger/our_plan | title=Plan to End Childhood Hunger in America | publisher=Share Our Strength | year=2009 | access-date=2010-11-12 | archive-date=2011-07-29 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110729002514/http://strength.org/childhood_hunger/our_plan/ | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; યુ.એસ. કૃષિ વિભાગના અહેવાલ પ્રામણે 2003માં બાળકો સાથેના 200 યુએસ કુટુંબો પૈકી માત્ર એક અન્નની બાબતમાં તીવ્રપણે અસુરક્ષિત હતું કે કોઈપણ બાળકો વર્ષ દરમિયાન એકવાર પણ ભૂખ્યા રહયા હોય. આ જ કુટુંબોમાં મોટા પ્રમાણમાં પુખ્ત સભ્યો (3.8 ટકા) હતા, જેઓ વર્ષ દરમિયાન ઓછામાં ઓછા એક દિવસ ભૂખ્યા રહેતા હતા, કારણ કે તેમના કુટુંબના સભ્યોને પૂરતો આહાર પરવડી શકે તેમ ન હતો.[http://www.ers.usda.gov/AmberWaves/April05/DataFeature/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141112160249/http://www.ers.usda.gov/AmberWaves/April05/DataFeature/ |date=2014-11-12 }}

== અતિશય આહાર વિરુધ્ધ ભૂખમરો ==
અલ્પપોષણની આસપાસ કુપોષણ અંગે ઘણું ધ્યાન અપાતું હોવા છતાં, અતિશય આહાર એ પણ કુપોષણનું એક સ્વરૂપ છે. યુનાઈટેડ સ્ટેટસમાં અતિશય આહાર વધુ સામાન્ય છે&lt;ref&gt;યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં હવે તમામ વયસ્કો પૈકીના અડધા કરતા વધારે વધુ વજનવાળા છે - એક એવી સ્થિતિ જે, ખૂખમરાની જેમ, રોગ અને અશકતતાની ગ્રહણશક્તિ વધારે છે, કામદારની ઉત્પાદકતા ઘટાડે છે અને જીવનની ઉંમર ઘટાડે છે.&lt;/ref&gt;, જયાં મોટાભાગના લોકો માટે ખોરાક મેળવવો એ પ્રશ્ન નથી. આ વિકસેલા દેશોમાં પ્રશ્ન છે યોગ્ય પ્રકારનો આહાર પસંદ કરવો. બીજા કોઈપણ દેશ કરતાં યુનાઈટેડ સ્ટેટસમાં માથાદીઠ ફાસ્ટફૂડ અતિશય વપરાય છે. આ સામૂહિક આહાર વપરાશનું કારણ પરવડવાની ક્ષમતા અને સુલભતા છે. ઘણી વખત ફાસ્ટ ફૂડ, ઓછા ખર્ચનું અને નિમ્ન પોષણ સ્તરનું હોય છે, તેમાં કેલરીની માત્રા ઊંચી હોય છે તથા તેનો વધુ પ્રમાણમાં પ્રચાર કરાય છે. વધુ પ્રમાણમાં શહેરીકૃત, સ્વચાલિત અને બેઠાડુ જીવનશૈલી સાથે આ ખાવાની ટેવ જોડાતાં એ સ્પષ્ટ થાય છે કે વજન વધતું અટકાવવું કેમ મૂશ્કેલ છે.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;&lt;/ref&gt;.
અલબત્ત ભૂખમરો અને ગરીબી પ્રવર્તે છે, તેવા દેશોમાં પણ અતિશય આહાર એક સમસ્યા છે. ચીનમાં ઊંચી ચરબીવાળા આહારનો ઉપયોગ વધ્યો છે, જયારે ચોખા અને અન્ય ચીજવસ્તુનો વપરાશ ઘટયો છે.&lt;ref name=&quot;Gardner, Gary 2000&quot;&gt;&lt;/ref&gt;. તમે વિશ્વના કયા ભાગમાં રહો છો તેના પર આધાર રાખીને અતિશય આહાર અને ભૂખ બન્ને સરખા ગંભીર છે.  અતિશય આહાર કરવાથી ઘણા રોગો થાય છે, જેમ કે હૃદયના રોગો અને ડાયાબિટીસ, જેના પરિણામે મૃત્યુ થાય છે. અતિશય આહારના આ પ્રશ્નો નિયંત્રિત કરવામાં સહાયકતા, આરોગ્ય સંભાળ જાડાપણને રોગ તરીકે ગણાવે છે. અને વજન ઘટાડો તથા અન્ય પોષણ વિષયક દખલગીરીને આવરી લે છે. આ દિશામાં પ્રોત્સાહક પ્રથમ પગલું છે, હૃદયરોગના દર્દીઓના સઘન આહાર વિષયક અને જીવનશૈલીના સુધારણા કાર્યક્રમને આવરી લેવાનો મ્યુચ્યુઅલ ઓફ ઓમાહાનો  નિર્ણય, એક પહેલ પગલું જે તેઓના મતે ખર્ચાળ દવાની ચિઠ્ઠીઓ રદ કરશે અને આવતા વર્ષોમાં મહિનાઓ કે વર્ષો સુધીની શસ્ત્રક્રિયાઓ અટકાવશે. ઉદ્યોગ માટે બીજું તાર્કિક પગલું, મૂળભૂત વીમા કવચના ભાગ તરીકે, દાંતની તપાસણીને સમાન, આપવામા આવતું નિયમિત પોષણ તપાસને આવરી લેવાનું હોઈ શકે.&lt;ref name=&quot;Gardner, Gary 2000&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

==આ પણ જુઓ==
* અલ્પપોષણથી પીડાતી વસ્તીના ટકા પ્રમાણે દેશોની યાદી
* એનોરેક્ષિયા નર્વોસા
* ડિહાઇડ્રેશન
* જરૂરી પોષકતત્વો
* દુષ્કાળ
* ખોરાક
* ગ્લોબલ હંગર ઇન્ડેક્ષ
* ભૂખ
* નબળા પોષણ સાથે સંબંધિત માંદગીઓ
* સુક્ષ્મ પોષક તત્ત્વો
* પોષણ
* જાડાપણું
* ભૂખમરો
* ઓછું વજન

===સંસ્થાનો===
* જીએઆઇએન (GAIN) ગ્લોબલ એલિયાન્સ ફોર ઇમ્પ્રુવ્ડ ન્યુટ્રિશન
* વિશ્વ આહાર કાર્યક્રમ
* શેર આવર સ્ટ્રેન્થ
* આહાર અને કૃષિ સંસ્થા
* [http://www.iimsam.org ઇન્ટરગવર્નમેન્ટ્સ્લ ઇન્સ્ટિટ્યૂશન ફોર ધ યુઝ ઓફ માઇક્રો-એલ્ગાઇ સ્પિર્યુલિના અગેઇન્સ્ટ માલન્યુટ્રિશન (આઇઆઇએમએસએએમ) (IIMSAM)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190204082806/http://www.iimsam.org/ |date=2019-02-04 }}
* Hungrykids.org

== સંદર્ભો==
{{reflist|2}}

==બાહ્ય લિંક્સ==
*[[http://www.dmoz.org/Health/Conditions_and_Diseases/Nutritional_and_Metabolic_Disorders]]
*[http://www.grida.no/publications/rr/food-crisis/ebook.aspx પર્યાવરણીય અન્ન સંકટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161218094041/http://www.grida.no/publications/rr/food-crisis/ebook.aspx |date=2016-12-18 }} વિશ્વ વસ્તીને ખોરાક પૂડો પાડવા માટે યુએન (UN) દ્વારા કરવામાં આવેલ એક અભ્યાસ (2009)
* [http://www.cedat.be સીઇ-ડીએટી (CE-DAT) કોમ્પ્લેક્ષ ઇમરજન્સી ડેટાબેઝ - સંઘર્ષ-પ્રભાવિત વસ્તીઓમાં કુપોષણ અને મૃત્યુ પરના ડેટાનો સ્ત્રોત] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200815130034/http://www.cedat.be/ |date=2020-08-15 }}
*[http://www.unsystem.org/scn/Publications/html/RWNS.html વિશ્વ પોષણ સ્થિતિ પરના અહેવાલો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050526084903/http://www.unsystem.org/scn/Publications/html/RWNS.html |date=2005-05-26 }} પોષણ પરની યુએન (UN)ની કાયમી સમિતિ દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલા વાર્ષિક અહેવાલોમાં, સામાન્ય પડકારો, કુપોષણનો વ્યાપ, તેનો ઉકેલ લાવવા માટે લેવાતા પગલાંઓ અને અન્ય વ્યાપક ઉપયોગી માહિતી અંગેની વિસ્તૃત માહિતીનો સમાવેશ થાય છે.
*[http://medind.nic.in/icb/t05/i7/icbt05i7p573.pdf શારીરિક વિકાસ અને પોષણની સ્થિતિ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091117104622/http://medind.nic.in/icb/t05/i7/icbt05i7p573.pdf |date=2009-11-17 }}
*(યુનાઇટેડ નેશનસ વિશ્વ ખાધાન્ન કાર્યક્રમ તરફથી )[http://www.wfp.org/country_brief/hunger_map/map/hungermap_popup/map_popup.html વિશ્વ ભૂખમરાનો નકશો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080513192254/http://www.wfp.org/country_brief/hunger_map/map/hungermap_popup/map_popup.html |date=2008-05-13 }} 
*[http://www.fao.org/ag/agn/nutrition/profiles_by_country_en.stm એફએઓ (FAO) દેશના આંકડાઓ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101115203244/http://www.fao.org/ag/agn/nutrition/profiles_by_country_en.stm |date=2010-11-15 }}
*[http://www.reliefweb.int/library/documents/2005/wb-eth-28feb.pdf ઇથિઓપિયામાં ભૂખમરા અને ગરીબી સામે લડવું] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090918115355/http://www.reliefweb.int/library/documents/2005/wb-eth-28feb.pdf |date=2009-09-18 }} (પીટર મિડલબ્રુક

[[શ્રેણી:રોગ]]
[[Category:કુપોષણ]]
[[Category:જાહેર આરોગ્ય]]
[[Category:પોષણ]]
[[Category:ગરીબી]]</text>
      <sha1>h5ys5mtwull914bsr3gjjw883w34zeh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>જુલિયન અસાંજે</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29302</id>
    <revision>
      <id>904390</id>
      <parentid>903247</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T06:09:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>904390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="134467" sha1="qgmynhhigzfehju84c8au70muvkp9kb" xml:space="preserve">{{infobox person/Wikidata
 | fetchwikidata = ALL
 | onlysourced = no
}}
'''જુલિયન પૌલ અસોન્ઝ''', 3 જુલાઈ 1971ના રોજ જન્મેલા ઓસ્ટ્રેલિયન પત્રકાર,&lt;ref name=&quot;tcij&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;amnestyint&quot;&gt;{{cite web | url = http://amnesty.org.uk/news_details.asp?NewsID=18227 | title = Amnesty announces Media Awards 2009 winners | publisher = [[Amnesty International]] | date = 2 June 2009 | access-date = 3 December 2010 | archive-url = https://archive.is/20120530055214/http://amnesty.org.uk/news_details.asp?NewsID=18227 | archive-date = 30 મે 2012 | url-status = live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;massie&quot;&gt;{{cite web | author = Alex Massie | url = http://www.spectator.co.uk/alexmassie/6437594/yes-julian-assange-is-a-journalist.thtml | title = Yes, Julian Assange Is A Journalist | publisher = The Spectator | date = 2 November 2010 | access-date = 3 December 2010 | archive-date = 9 ડિસેમ્બર 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101209084558/http://www.spectator.co.uk/alexmassie/6437594/yes-julian-assange-is-a-journalist.thtml | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; પ્રકાશક, &lt;ref name=&quot;Forbes&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;harrell&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;harrell&quot; /&gt; અને ઈન્ટરનેટ કાર્યકર્તા છે.  તેઓ ગુપ્ત સમાચાર છતા કરનાર ભંડાર, વ્હિસલ બ્લોઅર વેબસાઈટ વિકિલીક્સ માટે મુખ્ય તંત્રી અને પ્રવક્તા છે. વેબસાઈટ સાથે કામ કરતા પહેલા, તે કમ્પ્યુટર પ્રોગ્રામર અને હેકર હતા. તેઓ વિવિધ દેશોમાં રહ્યા છે, અને પ્રેસની સ્વતંત્રતા, સેન્સરશિપ અને સંશોધનાત્મક પત્રકારત્વ અંગે બોલવા માટે કેટલીક વાર પ્રાસંગિકપણે જાહેરમાં સામે આવ્યા છે.    
==વિગત==
અસાંજે એ 2006માં વિકિલીક્સ વેબસાઈટની સ્થાપના કરી હતી અને તેની સલાહકાર સમિતિમાં તેઓ સેવા આપે છે. કેન્યામાં થયેલી ગેરકાયદે હત્યાઓ અંગેની સામગ્રી પ્રસિદ્ધ કરવામાં તેઓ સામેલ હતા, જેને માટે તેઓ 2009નો અમ્નેસ્ટિ ઇન્ટરનેશનલ મીડિયા અવૉર્ડ જીત્યા. તેમણે આફ્રિકામાં ઠલવાતા ઝેરી કચરા, ચર્ચ ઓફ સાયન્ટોલોજીની પત્રિકાઓ, ગ્વાન્તેનામો બેની પ્રક્રિયાઓ, અને કૌપથીંગ તેમજ જુલિયસ બાએર જેવી બેંકો અંગેની સામગ્રી પણ પ્રસિદ્ધ કરી હતી.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.smh.com.au/opinion/politics/leaks-pour-forth-from-the-wiki-well-of-information-20100408-ruxn.html | title = WikiLeak And Apache Attack In Iraq&amp;nbsp;— Julian Assange | publisher = [[The Sydney Morning Herald]] | date = 9 April 2010 | access-date = 3 December 2010}}&lt;/ref&gt;   2010માં, તેમણે [[અફઘાનિસ્તાન]] અને ઈરાક યુદ્ધમાં યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સની સામેલગીરી અંગે વર્ગીકૃત માહિતી પ્રસિદ્ધ કરી.  ત્યાર બાદ, 28 નવેમ્બર 2010ના વિકિલીક્સ અને તેના પાંચ માધ્યમ સાથીદારો ગુપ્ત યુ.એસ. (U.S.) રાજકીય સંદેશાઓને પ્રસિદ્ધ કરવાનું શરૂ કર્યું.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.guardian.co.uk/world/blog/2010/dec/03/wikileaks-julian-assange-online | title = WikiLeaks cables: Live Q&amp;A with Julian Assange | publisher = The Guardian | date = 3 December 2010 | access-date = 3 December 2010}}&lt;/ref&gt;   વ્હાઈટ હાઉસ અસાંજેના કાર્યોને અવિચારી અને ભયજનક કહે છે.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.haaretz.com/news/international/russia-official-wikileaks-founder-should-get-nobel-prize-1.329555 | title = Russia official: WikiLeaks founder should get Nobel Prize | publisher = Haaretz | date = 8 December 2010 | access-date = 5 જાન્યુઆરી 2011 | archive-date = 10 ડિસેમ્બર 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101210162810/http://www.haaretz.com/news/international/russia-official-wikileaks-founder-should-get-nobel-prize-1.329555 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;  

[[વિકિલીક્સ]] સાથેના કામ માટે, અસાંજે 2008નો ''ઇકૉનમિસ્ટ''  ફ્રીડમ ઓફ એક્સપ્રેશન અવૉર્ડ અને 2010નો સેમ એડમ્સ અવૉર્ડ મેળવ્યો.  ''ઉટ્ને રીડર''  તેને “25 દ્રષ્ટાઓ જે તમારું વિશ્વ બદલી રહ્યા છે” માંના એકનું નામ આપ્યું.  2010માં, ''ન્યૂ સ્ટેટ્સમેને''  અસાંજેને “વિશ્વના 50 સૌથી પ્રભાવશાળી લોકો”માં 23મો ક્રમ આપ્યો.  

30 નવેમ્બર, 2010માં સ્વીડનમાં ગેથેનબર્ગની ઈન્ટરનેશનલ પબ્લિક પ્રોસિક્યુસન ઓફિસ (આંતરરાષ્ટ્રીય સરકારી વકીલની ઓફિસ)માં ઈન્ટરપોલે અસાંજેને વોન્ટેડ (ભાગેડુ) વ્યક્તિઓની લાલ યાદીમાં મૂક્યો હતો;&lt;ref name=&quot;interpol&quot;&gt;{{cite web | author = Interpol | url = http://www.interpol.int/public/data/wanted/notices/data/2010/86/2010_52486.asp | title = Wanted: Assange, Julian Paul. | publisher = Interpol.int | access-date = 1 December 2010 | archive-date = 7 ડિસેમ્બર 2010 | archive-url = https://www.webcitation.org/5unSsyDzh?url=http://www.interpol.int/public/data/wanted/notices/data/2010/86/2010_52486.asp | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; જાતીય આરોપો સંદર્ભે પૂછપરછ અને 7 ડિસેમ્બર, 2010 સુધીમાં લંડનની મેટ્રોપોલિટન પોલીસ સેવા સમક્ષ આત્મસમર્પણ કરવા તેને વોન્ટેડ જાહેર કરાયો હતો.&lt;ref name=&quot;bbc1207&quot;&gt;{{cite news | url = http://www.bbc.co.uk/news/uk-11937110 | title = Wikileaks founder Julian Assange arrested in London | publisher = BBC | date = 7 December 2010 | access-date = 7 December 2010}}&lt;/ref&gt; 
અસાંજે તેની સામેના આરોપોને નકારી નાખ્યા છે.&lt;ref name=&quot;guard0712&quot;&gt;{{cite news|url = http://www.guardian.co.uk/media/2010/dec/07/julian-assange-refused-bail-over-rape-allegations |title=Julian Assange refused bail over rape allegations | author = Paul Owen, Caroline Davies, Sam Jones and agencies| publisher=The Guardian| date = 7 December 2010 | access-date = 7 December 2010}}&lt;/ref&gt; 

== પ્રારંભિક જીવન ==
અસાંજે ક્વીન્સલેન્ડના ટાઉન્સવિલમાં જન્મ્યા હતા, અને તેમની યુવાનીનો મોટા ભાગનો સમય તેમણે મેગ્નેટિક આયલેન્ડમાં પસાર કર્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.couriermail.com.au/news/queensland/wikileaks-founder-julian-assange-a-born-and-bred-queenslander/story-e6freoof-1225898281283 | title = Courier Mail newspaper: Wikileaks founder Julian Assange a born and bred Queenslander | publisher = Couriermail.com.au | date = 29 July 2010 | access-date = 4 December 2010 | archive-date = 18 એપ્રિલ 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120418180126/http://www.couriermail.com.au/news/queensland/wikileaks-founder-julian-assange-a-born-and-bred-queenslander/story-e6freoof-1225898281283 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;જ્યારે તેઓ એક વર્ષના હતા, ત્યારે તેમના માતા ક્રિસ્ટીને રંગભૂમિ નિર્દેશક બ્રેટ અસાંજે સાથે લગ્ન કર્યા હતા, જેમણે જુલિયનને તેમની અટક આપી.&lt;ref name=&quot;7news/CNN&quot;&gt;{{cite news | title =The secret life of Julian Assange |url=http://www.cnn.com/2010/WORLD/asiapcf/12/09/assange.profile/ |publisher=[[CNN]]| date =2 December 2010 |access-date=2 December 2010}}&lt;/ref&gt;  બ્રેટ અને ક્રિસ્ટીન અસાંજે એક ફરતી નાટ્ય મંડળી ચલાવતા હતા.  તેના સાવકા પિતા, જુલિયનના પ્રથમ “સાચા પિતા”એ, જુલિયનને “સાચા ખોટાની ઊંડી સમજ” વાળો “એક ખૂબ જ તેજ બાળક” ગણાવ્યો હતો.  “તે હંમેશા લાચાર માણસની મદદ માટે ઊભા થતો... તે હંમેશા અન્ય લોકો સામે ભેગા મળીને અત્યાચાર કરતાં લોકો પર ખૂબ ગુસ્સે થતો.” &lt;ref name=&quot;7news/CNN&quot;&gt;&lt;/ref&gt;1979માં, તેમના માતાએ પુનર્લગ્ન કર્યા; તેમના નવા પતિ એની હેમિલ્ટન-બ્રાયનેની આગેવાની હેઠળના વિવાદાસ્પદ ન્યૂ એજ સમૂહના સંગીતકાર હતા.  આ દંપતિને એક પુત્ર હતો, પરંતુ 1982માં તેઓ છૂટાં પડ્યાં અને અસાંજેના સાવકા ભાઈનો હવાલો મેળવવાના સંઘર્ષમાં લાગી ગયા.  ત્યાર બાદ આગળના પાંચ વર્ષ માટે તેમની માતા બંને બાળકોને લઈને સંતાતી રહી.   અસાંજે તેમના બાળપણમાં કેટલાય ડઝન સ્થળોએ ફરતા રહ્યા, ઘણી શાળાઓમાં અભ્યાસ કર્યો, કેટલીકવાર ઘરમાં જ અભ્યાસ કર્યો.  

=== હેકિંગ ===
1987માં, 16 વર્ષના થયા બાદ, અસાંજે “મેન્ડેક્સ” (હોરાસના વાક્યાંશઃ “સ્પ્લેન્ડિડે મેન્ડેક્સ” અથવા “ભલી રીતે જૂઠ્ઠાણાભર્યુ” માંથી આવેલો શબ્દ)ના નામથી હેકિંગ કરવાનું શરૂ કર્યું. તેઓ અને અન્ય બે હેકરો એક સમૂહ બનાવવા માટે ભેગા થયા, જેનું નામ તેમણે આંતરરાષ્ટ્રીય વિધ્વંસકો આપ્યું.  અસાંજે હેકરોના આ નવા સમૂહ માટે પ્રાથમિક નિયમો લખી નાંખ્યા હતાઃ “તમે જે કમ્પ્યુટર સિસ્ટમ્સમાં પ્રવેશ કરો તેને નુકસાન ન કરો (તેનો સંપૂર્ણ નાશ કરવા સહિત); તે સિસ્ટમ્સની માહિતીને બદલો નહિં (તમે કમ્પ્યુટરમાં ખેડેલે માર્ગને છુપાવવા માટે લોગ્સ(logs)ને બદલ્યા સિવાય); અને માહિતીનું આદાનપ્રદાન કરો.”
[[ચિત્ર:Julian Assange in 2008.jpg|thumb]]
હેકિંગની પ્રતિક્રિયારૂપે, 1991માં ઓસ્ટ્રેલિયન ફેડરલ પોલિસે તેમના [[મેલબોર્ન|મેલબોર્ન]]ના ઘર પર દરોડો પાડ્યો. તેમણે ઓસ્ટ્રેલિયન યુનિવર્સિટી, કેનડિયન ટેલિકોમ્યુનિકેશન્સ કંપની નોર્ટેલ, અને અન્ય સંસ્થાઓના કમ્પ્યુટર્સમાં, મોડમ દ્વારા પ્રવેશ કર્યો હોવાનું બહાર આવ્યું હતું.  1992માં, તેઓ હેકિંગના 24 આરોપોમાં દોષિત સાબિત થયા હતા અને સારી વર્તણૂકને કારણે 2100 ઓસ્ટ્રેલિયન ડૉલરના (AU$2100) દંડ બાદ કરાર પર મુક્ત કરાયા હતા.&lt;ref name=&quot;smh1&quot; /&gt; વકીલે કહ્યું “એક ચતુરની જિજ્ઞાસાની જેમ અને આમ ઘણા બધા કમ્પ્યુટરમાં સર્ફ (surf) કરવાના અને કરી શકવાના આનંદ- સિવાય અન્ય કોઈ ઈરાદો હોવાનો અહીં કોઈ પૂરાવો નથી”. બાદમાં અસાંજે ટિપ્પણી કરી હતી, “હકિકતે, આ થોડું ત્રાસદાયક છે.  કારણ કે મેં ભાગીદારીમાં એક પુસ્તક લખ્યું છે [હેકર હોવા પર], આ અંગેના દસ્તાવેજી ચિત્રપટો છે, લોકો તે વિષે ખૂબ વાતો કરે છે.  તેઓ કટ (cut) અને પેસ્ટ (paste) કરી શકે છે.  પરંતુ તે 20 વર્ષ પહેલા હતું. આધુનિક સમયના લેખો મને કમ્પ્યુટર હેકર કહે તે જોવું ઘણું ત્રાસદાયક છે. હું તેનાથી શરમ નથી અનુભવતો, હું તેનાથી ઘણો ગર્વ અનુભવું છું. પરંતુ હવે હું એ કારણ સમજું છું કે તેઓ મને કમ્પ્યુટર હેકર સૂચવે છે.  તેનું એક ખૂબ ચોક્કસ કારણ છે.”&lt;ref name=&quot;Forbes&quot; /&gt;&lt;/ref&gt;

=== બાળકના હવાલાના મુદ્દાઓ ===
1989માં, અસાંજે એ તેની પ્રેમિકા સાથે રહેવાનું શરૂ કર્યુ અને તેમને એક પુત્ર હતો, ડેનિયલ.&lt;ref&gt;{{cite web| author = Nick Johns-Wickberg | url = http://www.crikey.com.au/2010/09/17/daniel-assange-i-never-thought-wikileaks-would-succeed/ | title = Daniel Assange: I never thought WikiLeaks would succeed | publisher = Crikey | date = | access-date = 8 December 2010 }}&lt;/ref&gt; છૂટા પડ્યા બાદ, તેઓ હવાલો મેળવવાના લાંબા સંઘર્ષમાં લાગી ગયા, અને 1999 સુધી હવાલા વ્યવસ્થા પર સંમત ન થયા.&lt;ref name=&quot;newyorker&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.dailymail.co.uk/news/article-1297917/Is-Wikileaks-boss-Julian-Assange-force-good-chaos.html | title = Paranoid, anarchic... is WikiLeaks boss a force for good or chaos? | date = 27 July 2010 | access-date = 27 October 2010 | publisher = [[Daily Mail]] | first = Edward Heathcoat | last = Amory}}&lt;/ref&gt; આ સમગ્ર પ્રક્રિયાએ અસાંજે અને તેમના માતાને, અન્ય કોઈ પણ રીતે ન મેળવી શકાય તેવા, ઓસ્ટ્રેલિયામાં બાળકના હવાલાના મુદ્દાઓને લગતા કાયદાકીય કાગળિયાઓ માટે “કેન્દ્રીય માહિતી ભંડાર” બનાવતા કાર્યકર્તા સમૂહ પેરન્ટ ઇન્ક્વાયરિ ઈન્ટુ ચાઈલ્ડ પ્રોટેક્શન  રચવા પ્રોત્સાહિત કર્યા.&lt;ref name=&quot;newyorker&quot; /&gt;

== કમ્પ્યુટર પ્રોગ્રામિંગ અને યુનિવર્સિટી અભ્યાસ ==
1993માં, અસાંજે ઓસ્ટ્રેલિયામાં સૌપ્રથમ જાહેર ઈન્ટરનેટ સેવા પૂરી પાડનાર, સબઅર્બિયા પબ્લિક એક્સેસ નેટવર્ક શરૂ કરવામાં લાગી ગયા.&lt;ref name=&quot;Forbes&quot;&gt;{{cite web | last = Greenberg | first = Andy | url = http://blogs.forbes.com/andygreenberg/2010/11/29/an-interview-with-wikileaks-julian-assange/6/ | title = An Interview With WikiLeaks’ Julian Assange&amp;nbsp;— Andy Greenberg – The Firewall | publisher = Blogs.forbes.com | date =  | access-date = 1 December 2010 | archive-date = 11 ડિસેમ્બર 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101211165856/http://blogs.forbes.com/andygreenberg/2010/11/29/an-interview-with-wikileaks-julian-assange/6/ | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://suburbia.org.au | title = Suburbia Public Access Network | publisher = Suburbia.org.au | date = | access-date = 4 December 2010}}&lt;/ref&gt;  1994માં શરૂ કરીને, અસાંજે મેલબોર્નમાં પ્રોગ્રામર અને [[ફ્રી સૉફ્ટવૅર|મફત સોફ્ટવેર]]ના ડેવલપર તરીકે રહ્યા.&lt;ref name=&quot;smh1&quot; /&gt;  1995માં, અસાંજે, સૌપ્રથમ મફત અને ઓપન સોર્સ પોર્ટ સ્કેનર, ''સ્ટ્રોબ''  લખ્યું.&lt;ref name=&quot;seclists&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;strobe&quot; /&gt;  1996માં તેમણે પોસ્ટગ્રેએસક્યુએલ પ્રોજેક્ટ ને ઘણા પેચીસ ફાળવ્યા.&lt;ref name=&quot;pgsql&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://git.postgresql.org/gitweb?p=postgresql.git;a=search;h=HEAD;s=Julian+Assange;st=author પોસ્ટગ્રેએસક્યુએલ કોમ્મિટ્સ]{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;  તેમણે એક પુસ્તક લખવામાં મદદ કરી (1997) ''[[Underground: Tales of Hacking, Madness and Obsession on the Electronic Frontier]]'' , જે તેમને સંશોધક તરીકેનું માન આપે છે અને તેમના આંતરરાષ્ટ્રીય વિધ્વંસકો સાથેના ઇતિહાસને નોંધે કરે છે.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.wired.co.uk/magazine/archive/2009/10/start/exposed-wikileaks-secrets?page=all|title=Exposed: Wikileaks' secrets|author=Annabel Symington|publisher=Wired Magazine|date=1 September 2009|access-date=7 December 2010|archive-date=14 સપ્ટેમ્બર 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914225127/http://www.wired.co.uk/magazine/archive/2009/10/start/exposed-wikileaks-secrets?page=all|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;suelette&quot; /&gt; 1997ની આસપાસ શરૂ કરીને, તેમણે રબરહોઝ ક્રિપ્ટાનાલીસિસ સામે સત્યાભાસી અસ્વીકાર્યતા પૂરી પાડવા માટે ડિઝાઈન કરાયેલા લિનક્સ માટે સોફ્ટવેર પેકેજમાં બનાવાયેલી એક સંકેતલિપિની વિભાવના, રબરહોઝ  અસ્વીકાર્ય એન્ક્રિપ્શન સિસ્ટમનું ભાગીદારીમાં નિર્માણ કર્યુ;&lt;ref name=&quot;singel&quot; /&gt; મૂળ પણે આ સિસ્ટમનો ઉપયોગ “માનવ અધિકાર કાર્યકર્તાઓ કે જેમણે ક્ષેત્રની સંવેદનશીલ માહિતીનું રક્ષણ કરવાની જરૂર પડતી હતી તેમના સાધન તરીકે” થાય તેવો તેમનો ઉદ્દેશ્ય હતો.&lt;ref name=&quot;rubberhose&quot; /&gt; અન્ય [[ફ્રી સૉફ્ટવૅર|મફત સોફ્ટવેર]] કે જે તેમણે લખ્યા કે ભાગીદારીમાં લખ્યા તેમાં યુઝનેટ કેશિંગ સોફ્ટવેર એનએનટીપીકેશ &lt;ref name=&quot;nntpcache&quot; /&gt; અને [[વેબ શોધ એન્જીન|વેબ-આધારિત સર્ચ એન્જિન્સ]] માટેની કમાન્ડ-લાઈન, સર્ફ્રોનો સમાવેશ થાય છે.  1999માં, અસાંજે લીક્સ.ઓઆરજી ડોમેન નોંધાવ્યું; “પરંતુ”, તેઓ કહે છે, “પછી મેં એની સાથે કંઈ કર્યું નથી.”&lt;ref name=&quot;theage1&quot; /&gt;

કથિત રૂપે અસાંજે એ વિવિધ સમયે છ યુનિવર્સિટીઓમાં અભ્યાસ કર્યો છે.&lt;ref name=&quot;pdf&quot; /&gt; 2003થી 2006 સુધીમાં, તેમણે મેલબોર્ન યુનિવર્સિટીમાં ભૌતિક વિજ્ઞાન અને ગણિતશાસ્ત્રનો અભ્યાસ કર્યો છે, તેમ છતાં તેઓ ક્યારેય સ્નાતક નથી થયા અને તેમણે મોટા ભાગના ગણિત અભ્યાસક્રમોમાં ઉત્તીર્ણ થવા માટે ઓછામાં ઓછા ગુણ નથી મેળવ્યા.&lt;ref&gt;{{cite news | first=John | last=Rosenthal | coauthors= | title=Mythbusted: Professor says WikiLeaks founder was ‘no star’ mathematician' | date=2010-12-12 | publisher= | url =http://dailycaller.com/2010/12/12/mythbusted-professor-says-wikileaks-founder-was-no-star-mathematician/ | work =[[The Daily Caller]] | pages = | access-date = 2010-12-12 | language = }}&lt;/ref&gt;   

તેમના અંગત વેબ પેજ પર, તેઓ 2005ની આસપાસ ઓસ્ટ્રેલિયન રાષ્ટ્રીય ભૌતિક વિજ્ઞાન સ્પર્ધામાં તેમની યુનિવર્સિટીનું પ્રતિનિધિત્વ કર્યું હોવાનું વર્ણવે છે.&lt;ref name=&quot;cream&quot; /&gt; તેમણે તત્ત્વજ્ઞાન અને ચેતાવિજ્ઞાનનો પણ અભ્યાસ કર્યો છે.&lt;ref name=&quot;pdf&quot; /&gt;

== વિકિલીક્સ ==
વિકિલીક્સની સ્થાપના 2006માં થઈ હતી.&lt;ref name=&quot;smh2&quot; /&gt; એ વર્ષે, અસાંજેે વિકિલીક્સ પાછળની વિચારધારા નક્કી કરતાં બે નિબંધ લખ્યા હતાઃ “જો આપણે કંઈ પણ શીખ્યા હોઈએ, તો શાસન પદ્ધતિના વર્તનને ધરમૂળથી બદલી નાંખવા માટે આપણે સ્પષ્ટપણે અને સાહસિકપણે વિચારવું જ જોઈએ, આ એ શાસનપદ્ધતિઓ છે જેને બદલાવું નથી. આપણે તેમના કરતાં વધુ વિચારવું જ જોઈએ, જેઓ આપણી આગળ નીકળી ગયા છે અને જેમણે પ્રૌદ્યોગિક પરિવર્તનોની ખોજ કરી છે, એવા પરિવર્તનો કે જે આપણને આપણા પૂર્વજો ન કરી શક્યા હોય તેવા કામ કરવાના રસ્તાઓ પર ઉત્તેજન આપે છે.”&lt;ref name=&quot;Whelan&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.dailymail.co.uk/news/article-1299311/FBI-question-WikiLeaks-mother-Welsh-home-Agent-interrogate-distressed-woman-search-sons-bedroom.html|title = FBI question WikiLeaks mother at Welsh home: Agents interrogate 'distressed' woman, then search her son's bedroom | author = Andy Whelan and Sharon Churcher | date = 1 August 2010 | access-date = 1 December 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://iq.org/conspiracies.pdf | title = State and Terrorist Conspiracies | first = Julian | last = Assange | date = 10 November 2006 | access-date = 1 December 2010 | archive-date = 29 ઑગસ્ટ 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070829163014/http://iq.org/conspiracies.pdf | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://iq.org/conspiracies.pdf | title = Conspiracy as Governance | first = Julian | last = Assange | date = 3 December 2006 | access-date = 1 December 2010 | archive-date = 29 જાન્યુઆરી 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070129125831/http://iq.org/conspiracies.pdf | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;  આ બ્લોગમાં તેમણે લખ્યું, “એક સંસ્થા જેટલી વધુ રહસ્યપ્રિય અને અન્યાયી હોય, તેટલી જ વધુ, ગુપ્ત માહિતી જાહેર થઈ જવાની બીક અને વહેમ તેના નેતૃત્વ અને આયોજન સમિતિમાં પ્રેરાય છે. ...  કારણ કે અન્યાયી વ્યવસ્થાઓ, તેમના સ્વભાવ દ્વારા વિરોધીઓને પ્રેરે છે, અને ઘણા સ્થળોએ ભાગ્યે જ ઉપરી હાથ હોય છે, મોટા પાયે ગુપ્ત માહિતી જાહેર થઈ જતાં, જે લોકો શાસન કરવાના વધુ મુક્ત સ્વરૂપો સાથે તેમનું (આવી અન્યાયી વ્યવસ્થાઓનું) સ્થાન લેવાની શોધમાં છે, તેમની સામે તેઓ તીવ્રપણે ઘવાય છે.”&lt;ref name=&quot;Whelan&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://iq.org | title = The non linear effects of leaks on unjust systems of governance | date = 31 December 2006 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071020051936/http://iq.org/ | archive-date = 20 ઑક્ટોબર 2007 | access-date = 5 જાન્યુઆરી 2011 | url-status = live }}&lt;/ref&gt; 

અસાંજે વિકિલીક્સના નવ-સભ્યોની સલાહકાર સમિતિમાં બેસે છે, અને તેમના તરફથી જાણીતા મીડિયા પ્રવક્તા છે.  વર્તમાનપત્રો તેમને વિકિલીક્સના “નિર્દેશક” &lt;ref name=&quot;mcgreal&quot; /&gt;  અથવા “સ્થાપક”  તરીકે વર્ણવે છે, જ્યારે અસાંજે કહ્યું છે કે, “હું પોતાને સ્થાપક નથી કહેતો”; &lt;ref name=&quot;leakonomy&quot; /&gt; તેઓ પોતાને વિકિલીક્સના મુખ્ય તંત્રી તરીકે વર્ણવે છે,&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.huffingtonpost.com/tedtalks/julian-assange-why-the-wo_b_651329.html | title = Julian Assange: Why the World Needs WikiLeaks | publisher = Huffington Post | date = 19 July 2010 | access-date = 22 August 2010}}&lt;/ref&gt; અને જણાવે છે કે (વેબ)સાઈટ પર મૂકાતા દસ્તાવેજોની ચકાસણી પ્રક્રિયામાં અંતિમ નિર્ણય તેમનો હોય છે.&lt;ref name=&quot;motherjones&quot; /&gt;  સાઈટ માટે કામ કરતાં અન્ય તમામની જેમ, અસાંજે પગાર વિનાના સ્વયંસેવક છે.&lt;ref name=&quot;leakonomy&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.wikileaks.org/wiki/WikiLeaks:Advisory_Board#Julian_Assange.2C_investigative_journalist.2C_programmer_and_activist વિકિલીક્સ: સલાહકારી બોર્ડ – જુલિયન અસાંજે, શોધ પત્રકાર, પ્રોગ્રામર અને કાર્યકર્તા ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100912101437/http://www.wikileaks.org/wiki/WikiLeaks:Advisory_Board#Julian_Assange.2C_investigative_journalist.2C_programmer_and_activist |date=2010-09-12 }} (ટૂંકો જીવનપરિચય વિકિલીક્સના મુખ્ય પેજ પર છે)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2006496,00.html હાર્રેલ, એબેન, (26 July 2010) ''2-મિન. બાયો વિકિલીક્સ ફાઉન્ડર જુલિયન અસાંજે''  26 જુલાઈ  2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130825145220/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2006496,00.html |date=25 ઑગસ્ટ 2013 }} ''ટાઈમ'' .&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.democracynow.org/2010/6/17/wikileaks_whistleblowers વિકિલીક્સના સંસ્થાપકની તપાસ અને લેકરના વિડીયોમાં ઈરાકોની હત્યા દર્શાવવા બદલ ધકપકડની અફવા] - ''ડેમોક્રસી નાઉ'' ! દ્વારા વિડીયોની નોંધ&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web | author = Adheesha Sarkar | url = http://www.telegraphindia.com/1100810/jsp/opinion/story_12789816.jsp | title = The People'S Spy | publisher = Telegraphindia.com | date = 10 August 2010 | access-date = 22 August 2010}}&lt;/ref&gt;  અસાંજે કહે છે કે વિકિલીક્સ સિવાયના સમગ્ર વિશ્વના પ્રેસે સંયુક્તપણે કર્યા, તેના કરતાં વધુ વર્ગીકૃત દસ્તાવેજો વિકિલીક્સે જાહેર કર્યા છેઃ “આ એવું કંઈક નથી કે અમે કેટલા સફળ છીએ એમ કહેવાની રીતે હું કહું છું - સાચું કહીએ તો, આ બાકીના માધ્યમોની જોખમકારક સ્થિતિ તમને બતાવે છે.  (વિકિલીક્સ સિવાયના) સમગ્ર વિશ્વના સંયુક્ત પ્રેસ કરતાં, કઈ રીતે પાંચ લોકોનું આ જૂથ જનતા સમક્ષ વધુ ગુપ્ત માહિતીઓ જાહેર કરવામાં સફળ રહ્યું?  આ શરમજનક છે.”&lt;ref name=&quot;smh2&quot; /&gt; અસાંજે એમ કહીને પત્રકારત્વમાં “પારદર્શક” અને “વૈજ્ઞાનિક” અભિગમની વકીલાત કરે છે, કે “તમે સંપૂર્ણ પ્રાયોગિક આધાર સામગ્રી અને પરિણામો વિના ભૌતિક વિજ્ઞાન પર પ્રશ્નપત્ર ન છાપી શકો; એવું પત્રકારત્વનું માનક હોવું જોઈએ.”&lt;ref name=&quot;journalism_2010&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.csmonitor.com/USA/Military/2010/0726/Julian-Assange-the-hacker-who-created-WikiLeaks | title = Julian Assange: the hacker who created WikiLeaks | publisher = Csmonitor.com | date = | access-date = 22 August 2010}}&lt;/ref&gt; 2006માં, ''કાઉન્ટરપંચ''  એ તેમને “ઓસ્ટ્રેલિયાના સૌથી કુખ્યાત ભૂતપૂર્વ કમ્પ્યુટર હેકર” કહ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;wankworm&quot;/&gt; ''ધ એજ''  એ પણ તેમને “વિશ્વના સૌથી વધુ રસપ્રદ લોકોમાંના એક” અને “ઈન્ટરનેટના આઝાદીના લડવૈયા” કહ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;theage1&quot; /&gt; અસાંજે પોતાને “માનવજાતની ભલાઈ અંગે અત્યંત શંકાશીલ” કહે છે.&lt;ref name=&quot;theage1&quot; /&gt; ''પર્સનલ ડિમૉક્રસિ ફૉરમે''  કહ્યું હતું કે કિશોર તરીકે તેઓ “ઓસ્ટ્રેલિયાના સૌથી પ્રખ્યાત નૈતિક કમ્પ્યુટર હેકર હતા.”&lt;ref name=&quot;pdf&quot; /&gt;  તેઓ મોટા પાયે સ્વ-શિક્ષિત અને વિજ્ઞાન તેમજ ગણિતમાં બહોળું વાંચન ધરાવનાર,&lt;ref name=&quot;smh1&quot; /&gt; અને બૌદ્ધિક હરીફાઈમાં સફળ હોવાનું વર્ણવાયા છે.&lt;ref&gt;[http://www.guardian.co.uk/media/2010/aug/01/julian-assange-wikileaks-afghanistan જુલિયન અસાંજે, ઓનલાઈનય યુગના સંત જેમણે બૌદ્ધિક લડાઈમાં સિદ્ધી હાંસલ કરી છે.] 1 August 2010&lt;/ref&gt; 

કેન્યામાં થયેલી ગેરકાયદે હત્યાઓ, આફ્રિકન કાંઠા પર ઠલવાતા ઝેરી કચરા, ચર્ચ ઓફ સાયન્ટોલોજીની પત્રિકાઓ, ગ્વાન્તેનામો બેની પ્રક્રિયાઓ, 12 જુલાઈ 2007ના રોજ બગદાદ પર થયેલા હવાઈ હુમલાના દ્રશ્યો અને અન્ય દસ્તાવેજોમાં સામેલ કૌપથીંગ તેમજ જુલિયસ બાએર જેવી વિશાળ બેંકો અંગેની દસ્તાવેજી સામગ્રી જાહેર કરવામાં વિકિલીક્સ સામેલ છે.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

2010માં ઓસ્લો ફ્રિડમ ફૉરમમાં જ્યારે વિકિલીક્સના સિદ્ધાંત અને અભિપ્રેત ઉદ્દેશ અંગે પૂછાયું, ત્યારે અસાંજે જણાવ્યુઃ&lt;ref&gt;{{Cite web
  | last = Lysglimt
  | first = Hans
  | authorlink = Hans Lysglimt
  | title = Transcript of interview with Julian Assange (2010-4-26)
  | work = Oslo Freedom Forum
  | publisher = Farmann Magazine
  | date = 2010-12-9
  | url = http://www.farmann.no/?p=1627
  | access-date = 2010-12-14
  | archive-date = 2011-08-27
  | archive-url = https://web.archive.org/web/20110827101252/http://www.farmann.no/?p=1627
  | url-status = dead
  }}&lt;/ref&gt;

&lt;blockquote&gt;
અમારું લક્ષ્ય ન્યાયી સંસ્કૃતિ હોવાનો છે.  આ એક વ્યક્તિગત અભિપ્રેરક લક્ષ્ય જેવું છે.  અને સંદેશ પારદર્શકતાનો છે.  સંદેશને લક્ષ્ય સાથે ગૂંચવવામાં ન આવે તે મહત્વપૂર્ણ છે.  તેમ છતાં, અમે માનીએ છીએ કે આ એક ઉત્તમ સંદેશ છે.  પારદર્શકતા સાથે ન્યાય પ્રાપ્ત કરવો.  આવું કરવાનો આ સારો માર્ગ છે, અને આ ઘણી બધી ભૂલો ન કરવા માટેનો પણ એક સારો માર્ગ છે.  અમારી પાસે એક જુદા જ પ્રકારનો રાજકીય સિદ્ધાંત છે, તે જમણો નથી તે ડાબો નથી, તે સમજણ અંગેનો છે.  તમે કોઈ પણ સલાહ આપી શકો તે પહેલા, વિશ્વ સાથે કઈ રીતે કામ લેવું તે અંગેના કોઈ પણ કાર્યક્રમ, કઈ રીતે નાગરિકોને સમાજમાં મૂકવા.  લોકો પર પ્રભાવ કેવી રીતે ઉભો કરવો,  તમારી પાસે એ કાર્યક્રમ હોઈ શકે તે પહેલા, સૌપ્રથમ તમારે સમજવું પડે છે ખરેખર શું ચાલી રહ્યું છે.... અને તેથી ગેરસમજણમાંથી આવતો કોઈ પણ કાર્યક્રમ અથવા ભલામણ, કોઈ પણ રાજકીય સિદ્ધાંત, પોતે જ એક ગેરસમજણ હશે.    તેથી, અમે કહીએ છીએ, કે કેટલેક અંશે તમામ રાજકીય સિદ્ધાંતો વર્તમાનમાં નાદાર છે. કારણ કે તેમણે વિશ્વને સંબોધવા માટેની જરૂરી કાચી સામગ્રી તેમની પાસે નથી.  ખરેખર શું ચાલી રહ્યું છે તે સમજવા માટેની કાચી સામગ્રી. 
&lt;/blockquote&gt;

=== જાહેર દેખાવ  ===
[[File:Julian Assange 20091117 Copenhagen 1 cropped to shoulders.jpg|thumb|કોપનહેગનમાં અસાંજે, 2009]]
વિકિલીક્સ ઉપર મોટી સત્તા અને સંપાદકીય નિયંત્રણ રાખવા ઉપરાંત, અસાંજે તેના જાહેર ચહેરા તરીકે પણ વર્તે છે.  તેમણે માધ્યમોના અનેક પરિસંવાદોમાં ભાગ લીધો છે, જેમકે, કાનકૂનમાં ન્યૂ મીડિયા ડેઝ '09&lt;ref name=&quot;mediadays&quot; /&gt;  યુસી બર્કલી ગ્રેજ્યુએટ સ્કૂલ ઑફ જર્નાલિઝમમાં સંશોધાત્મક અહેવાલ લેખન પર ના 2010ની લોગન ચર્ચા પરિષદ, &lt;ref name=&quot;fora.tv&quot; /&gt; અને હેકર પરિસંવાદો, મુખ્યત્વે 25મી અને 26મી કેઑસ કમ્યુનિકેશન કૉંગ્રેસ.&lt;ref name=&quot;events.ccc.de&quot; /&gt;   વર્ષ 2010ના પહેલા છ માસના ગાળામાં, તેણે અલ ઝઝીરા અંગ્રેજી, એમએસએનબીસી (MSNBC) ડિમૉક્રસી રાઇટ નાઉ, આરટી (RT) તેમજ ''ધ કોલ્બર્ટ રિપોર્ટ'' માં દેખા દીધી હતી, અને વિકિલીક્સ દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલ બગદાદ હવાઈ હુમલાના વિડિઓ અંગે ચર્ચા કરી હતી.  3 જૂનના દિવસે ડેનિયલ એલ્સબર્ગ સાથે પર્સનલ ડિમૉક્રસી ફૉરમ પર તેમણે વિડિઓ કૉન્ફરન્સિંગ દ્વારા દેખા દીધી હતી.&lt;ref name=&quot;personal&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cjr&quot; /&gt; યુએસએ (USA)માં વ્યક્તિગત રીતે હાજર ન થવા પર એલ્સબર્ગે એમએસએનબીસી (MSNBC)ને કહ્યું હતું કે, &quot;તેણે (અસાંજે)એ આપેલા કારણ&quot; પ્રમાણે, &quot;તેના માટે આ દેશમાં આવવું સલામત ન હતું.&quot; 	

11 જુનના લાસ વેગાસ ખાતે યોજાઈ રહેલી ઈનવેસ્ટિગેટિવ રિપૉર્ટર્સ ઍન્ડ ઍડિટર્સ કોન્ફરન્સની શૉ કેસ પેનલમાં તે હાજર રહેનાર હતા,&lt;ref name=&quot;nicar&quot;&gt;&lt;/ref&gt; પરંતુ એવા અહેવાલો છેકે, તેમણે કેટલાક દિવસો પહેલા જ (આવવાનું) રદ્દ કરી નાખ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;poulsen&quot;&gt;&lt;/ref&gt;  10 જૂન 2010ના એવા અહેવાલો આવ્યા હતા કે, પેન્ટાગોનના અધિકારીઓ તે ક્યાં છે, તે શોધવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યાં છે.&lt;ref name=&quot;pentagonhunt&quot;&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tdbmanhunt&quot;&gt;&lt;/ref&gt;  જેના આધાર ઉપર એવા અહેવાલો છે કે, યુ.એસ. (U.S.)ના અધિકારીઓ અસાંજેને પકડવા માગે છે.&lt;ref name=&quot;taylor&quot;&gt;&lt;/ref&gt;  એલ્સબર્ગે કહ્યું હતું કે, બ્રેડલી મેનિંગની ધરપકડ અને હવે અસંજ શું પ્રકાશિત કરશે તેવી યુ.એસ. (U.S.) અધિકારીઓની અટકળોના પગલે, &quot;તેની ક્ષેમ-કુશળતા, ભૌતિક જીંદગી, હવે કોઈક જોખમમાં છે.&quot;&lt;ref name=&quot;ellsbergmsnbc&quot;&gt;&lt;/ref&gt;  ''ધ એટલાન્ટિક'' માં માર્ક એમ્બાન્ડરે એલ્સબર્ગની ચિંતાને &quot;હાસ્યાસ્પદ&quot; ઠેરવી, અને કહ્યું કે, બ્લેક હોલની અંદર તેને ધકેલી દેવાથી એક ડગલું દૂર છે, તેવું મનાવાનું અસાંજેનું વલણ અને તે કેટલાક અંશે તેના કામની બદનામી કરે છે.&lt;ref name=&quot;ambinder&quot;&gt;&lt;/ref&gt;  સલૂન.કૉમમાં ગ્લેન ગ્રીનવેલ્ડએ &quot;છુટાછવાયાં માધ્યમ અહેવાલો&quot; પર સવાલ ઉઠાવ્યા હતા કે, અસાંજેની &quot;માનવખોજ&quot; ચાલી રહી છે, એવી દલીલ કરી છે કે, આ અહેવાલો &quot;અનામી સરકારી અધિકારીઓ&quot;ની ટિપ્પણીઓ પર આધારિત છે અને યુ.એસ. (U.S.) સરકાર દ્વારા સંભવિત જાગૃત્તિ લાવનારાઓ સામે ગહન અભિયાન તરીકે પણ હોય શકે છે.&lt;ref name=&quot;greenwald&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

21 જૂન 2010ના અસાંજેએ બેલ્જિયમના બ્રસેલ્સમાં એક સુનાવણીમાં ભાગ લીધો, એક મહિનામાં પહેલી વખત તેઓ જાહેરમાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ઈન્ટરનેટ ઉપરના નિયંત્રણો અંગેની ચર્ચા કરનાર પેનલના તેઓ સભ્ય હતા, તાજેતરમાં જ ઓસ્ટ્રેલિયા જેવા રાષ્ટ્રો દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી તારણ પદ્ધતિ પર તેમણે ચિંતા પ્રગટ કરી હતી.  ચોક્કસ વિષયો પર માહિતી પ્રકાશિત કરતા અટાકવવા માટે અખબારોને આપવામાં આવતા, ગુપ્ત નિયંત્રણાત્મક આદેશો અને એટલે સુધી કે તે તથ્ય પણ કે આમની ઉપર નિયંત્રણો લાદવામાં આવી રહ્યાં છે, અસાંજેએ આ અંગે વાત કરી હતી.  ''ધ ગાર્ડિયન'' નું ઉદાહરણ આપતા તેમણે (અસાંજે)એ ખુલાસો કર્યો હતો કે, કેવી રીતે અખબારો દ્વારા તેમના ઓનલાઈન આર્કાઈવ્ઝ (ઇન્ટરનેટ પર મુકવામાં આવેલી માહિતી)ની સાથે ચેડાં કરવામાં આવે છે અને કેટલીક વખત સમગ્ર લેખ જ હટાવી દેવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;alde&quot;&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;guardian&quot;&gt;&lt;/ref&gt;  તેણે (અસાંજે) ''ધ ગાર્ડિયન'' ને જણાવ્યું કે, તેમને પોતાની સલામતિની ચિંતા નથી, પરંતુ, તેઓ હંમેશા સાવચેત છે અને અમેરિકાની મુસાફરી કરવાનું ટાળશે, તેણે કહ્યું હતું કે, &quot;[યુ.એસ.] નાગરિકોના નિવેદનો વ્યાજબી છે. પરંતુ ખાનગીમાં કરવામાં આવેલા કેટલાક નિવેદનો વધુ સવાલો ઊભા કરે છે.&quot;  &quot;રાજકીય દ્રષ્ટીએ કોઈ પગલું લેવું તેમના માટે મોટી ભૂલ હશે.  હું એકદમ સલામતિ અનુભવું છું, પરંતુ, મને મારા વકીલોએ સલાહ આપી છે કે, આ ગાળા દરમિયાન મારે યુ.એસ. (U.S.)ની મુસાફરી ન કરવી જોઈએ.&quot;&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;&gt;&lt;/ref&gt; 

17 જુલાઈના, ન્યૂયોર્ક શહેરમાં યોજાયેલ 2010 હેકર્સ ઑન પ્લાનૅટ અર્થ (હોપ) પરિસંવાદમાં વિકિલીક્સ વતી જેકોબ એપલબેઉમ બોલ્યા  હતા, પરિસંવાદમાં સંઘીય જાસૂસોની હાજરીના કારણે, તેમણે અસાંજેનું સ્થાન લીધું હતું.&lt;ref name=&quot;repair&quot;&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | last = McCullagh | first = Declan | url = http://news.cnet.com/8301-1009_3-20010861-83.html | title = Feds look for Wikileaks founder at NYC hacker event | publisher = News.cnet.com | date = 16 July 2010 | access-date = 21 August 2010 | archive-date = 27 ઑગસ્ટ 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110827013027/http://news.cnet.com/8301-1009_3-20010861-83.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; તેમણે જાહેરાત કરી હતી કે, વિકિલીક્સ પર રજૂઆત કરવાની વ્યવસ્થા થોડા સમય માટે બંધ કર્યા પછી ફરી શરૂ થઈ ગઈ છે અને ચાલી રહી છે.&lt;ref name=&quot;repair&quot;&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://docs.google.com/document/pub?id=1ebTGiyaQQ2HSCOpqsD8GD7x_7IBqkeYZ4jfEJ_rYeFQ Jacob Appelbaum, WikiLeaks keynote: 2010 Hackers on Planet Earth conference, New York City], 17 July 2010&lt;/ref&gt; 19 જુલાઈ 2010ના ઑક્સફૉર્ડમાં ટીઈડી (TED) પરિસંવાદમાં અસાંજે આશ્ચર્યજનક રીતે વક્તા તરીકે  હાજર થયા હતા અને પુષ્ટી કરી હતીકે, વિકિલીક્સે રજૂઆતો લેવાની શરૂ કરી દીધી છે.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://blog.ted.com/2010/07/surprise_speake.php | title = Surprise speaker at TEDGlobal: Julian Assange in Session 12 | publisher = Blog.ted.com | date =  | access-date = 21 August 2010 | archive-date = 19 જુલાઈ 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100719101851/http://blog.ted.com/2010/07/surprise_speake.php | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ted_2010&quot;&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;geekosystem_2010&quot;&gt;&lt;/ref&gt;  26 જુલાઈના, અફઘાન વોર ડાયરી બહાર પાડ્યા પછી, અસાંજે પત્રકાર પરિસંવાદ માટે ફ્રન્ટલાઈન ક્લબ ખાતે આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;ustream_2010&quot;&gt;&lt;/ref&gt; 

=== યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સના રાજનયિક સંદેશાઓની જાહેરાત ===
28 નવેમ્બર 2010ના રોજ, વિકિલીક્સે તેમના કબજા હેઠળના 251,000 અમેરિકન રાજનયિક સંદેશાઓમાંથી કેટલાકને જાહેર કરવાનું શરૂ કર્યું, જેમાંના 53 ટકા કરતાં વધુ અવર્ગીકૃતની યાદીમાં છે, 40 ટકા “ખાનગી” છે અને ફક્ત છ ટકા જેટલા “અગંત” વર્ગીકૃત કરાયેલા છે.  ત્યાર પછીના દિવસે, ઓસ્ટ્રેલિયાના મુખ્ય સરકારી વકીલ, રોબર્ટ મેક ક્લેલેન્ડે, પત્રકારોને કહ્યું કે ઓસ્ટ્રેલિયા અસાંજેની પ્રવૃત્તિઓ અને વિકિલીક્સની તપાસ કરશે.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://english.aljazeera.net/news/asia-pacific/2010/11/2010112961154954144.html | title = Australia opens WikiLeaks inquiry | publisher = Al Jazeera English | date = | access-date = 1 December 2010}}&lt;/ref&gt;  તેમણે કહ્યું કે “ઓસ્ટ્રેલિયાના દ્રષ્ટિકોણથી, અમને લાગે છે કે અહીં શક્યપણે એવા ઘણા ગુનાહિત કાયદાઓ છે, જે આ માહિતી જાહેર થવાથી ભંગ થયા હોઈ શકે છે.  ઓસ્ટ્રેલિયન ફેડરલ પોલીસ તે તરફ જોઈ રહી છે.”&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.attorneygeneral.gov.au/www/ministers/mcclelland.nsf/Page/Transcripts_2010_FourthQuarter_29November2010-DoorstoponleakingofUSclassifieddocumentsbyWikiLeaks | title = Doorstop on leaking of US classified documents by Wikileaks | publisher = Attorney-General for Australia | date = 29 November 2010 | access-date = 1 December 2010 | archive-date = 6 ઑક્ટોબર 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20111006010131/http://www.attorneygeneral.gov.au/www/ministers/mcclelland.nsf/Page/Transcripts_2010_FourthQuarter_29November2010-DoorstoponleakingofUSclassifieddocumentsbyWikiLeaks | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;  મેક ક્લેલેન્ડે એ શક્યતાને નકારી નહોતી કે,  ઓસ્ટ્રેલિયન સત્તાધિકારીઓ અસાંજેનો પાસપોર્ટ રદ કરે, અને તેમને ચેતવણી આપે કે તેઓ જ્યારે ઓસ્ટ્રેલિયા પરત ફરે ત્યારે આરોપોનો સામનો કરી શકે છે.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.monstersandcritics.com/news/asiapacific/news/article_1602108.php/Australia-warns-WikiLeaks-Assange-of-charges-if-he-returns | title = Australia warns Assange of possible charges if he returns to Australia | publisher = Monstersandcritics.com | date = 17 November 2010 | access-date = 1 December 2010 | archive-date = 2 ડિસેમ્બર 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101202041632/http://www.monstersandcritics.com/news/asiapacific/news/article_1602108.php/Australia-warns-WikiLeaks-Assange-of-charges-if-he-returns | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; 11 ડિસેમ્બર 2010 સુધીમાં માત્ર 1295, અથવા કુલમાંથી 1 ટકાના  1/૨ જેટલા સંદેશાઓ જાહેર કરાયા હતા.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20101205013631/http://213.251.145.96/cablegate.html &quot;સિક્રેટ યુએસ એમ્બેસી કેબલ્સ &quot;], વિકિલિક્સ. સુધારો, 11 ડિસેમ્બર 2010&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ગ્રીનવોલ્ડ, ગિલેન્ન (10 ડિસેમ્બર 2010)[http://www.salon.com/news/opinion/glenn_greenwald/2010/12/10/wikileaks_media/index.html &quot;ધી મિડિયાસ ઑથોરિટેરિઅનિઝમ એન્ડ વિકિલિક્સ&quot;], સાલોન મિડિયા ગ્રુપ (Salon.com). સુધારો, 11 ડિસેમ્બર 2010&lt;/ref&gt;

યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સના કાયદા વિભાગે જાહેરાત સંબંધિત ગુનાહિત તપાસ આદરી છે.  યુ.એસ. (U.S.)ના વકીલો અસાંજે વિરુદ્ધ ઘણા નિયમો હેઠળ આરોપો વિચારી રહ્યા છે, પરંતુ કોઈ પણ આરોપ હેઠળ ફરિયાદ કરવી મૂશ્કેલ હશે.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Savage|first=Charlie|title=U.S. Prosecutors Study WikiLeaks Prosecution|url=http://www.nytimes.com/2010/12/08/world/08leak.html?partner=rss&amp;emc=rss|access-date=9 December 2010|newspaper=[[The New York Times]]|date=7 December 2010}}&lt;/ref&gt; સંદેશાઓની જાહેરાત બાદ લેવાયેલા ''ટાઈમ'' ના ઈન્ટર્વ્યુ માં, રિચર્ડ સ્ટેનજેલે અસાંજેને પૂછ્યું કે શું હિલેરી ક્લિન્ટને રાજીનામું આપવું જોઈએ; તેમણે એમ કહીને જવાબ આપ્યો કે, “જો તેણી યુ.એસ. (U.S.)એ હસ્તાક્ષર કર્યા છે તેવા આંતરરાષ્ટ્રીય કરારોનું ઉલ્લંઘન કરીને યુ.એસ. (U.S.) રાજનયિકોને સંયુક્ત રાષ્ટ્રોની જાસુસીના આદેશ આપવા માટે જવાબદાર હોય, તેમ દર્શાવી શકાતું હોય તો, તેણીએ રાજીનામું આપવું જોઈએ”.&lt;ref&gt;{{cite news | last = Chua | first = Howard | url = http://www.time.com/time/nation/article/0,8599,2033771,00.html | title = WikiLeaks Founder Assange to TIME: Clinton 'Should Resign' | publisher = TIME | date =  | access-date = 1 December 2010 | archive-date = 2 ડિસેમ્બર 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101202012544/http://www.time.com/time/nation/article/0,8599,2033771,00.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

પેન્ટાગોન પેપર્સના વ્હિસલ બ્લોઅર ડેનિઅલ એલ્સબર્ગે કહ્યું કે અસાંજે “આપણી [અમેરિકન] લોકશાહીની સેવા કરી રહ્યો છે, અને ચોક્કસપણે, આ દેશમાં, મોટા ભાગના મામલાઓમાં જે કાયદાઓ નથી, તેવી ગુપ્તતાની ધારાઓને પડકારીને, આપણા કાયદાના નિયમોની સેવા કરી રહ્યો છે.”  વિકિલીક્સના અમેરિકન રાજનયિક સંદેશાઓની જાહેરાત અંગે યુ.એસ. (U.S.) માટેના રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાની દ્રષ્ટિના મુદ્દા પર, એલ્સબર્ગે ઉમેર્યું કે “તેઓ સ્પષ્ટપણે ઘણી રીતે ખૂબ સક્ષમ વ્યક્તિ છે.  હું માનુ છું કે તેમની સાહજિક વૃત્તિએ આમાંની મોટા ભાગની સામગ્રી જાહેર હોવાની લાયકાત ધરાવે છે.  આપણે ખૂબ નાના હિસ્સા પર ચર્ચા કરી રહ્યા છે, જે ન કરવા જેવી છે.  તેમણે હજું એવું કંઈ પણ જાહેર નથી કર્યું, જેનાથી કોઈની પણ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાને ઠેસ પહોંચે.”&lt;ref name=&quot;ellsbergdanger&quot;&gt;
{{cite web | url = http://www.thedailybeast.com/blogs-and-stories/2010-06-11/daniel-ellsberg-wikileaks-julian-assange-in-danger | title = Daniel Ellsberg: Wikileaks' Julian Assange &quot;in Danger&quot; | work = [[The Daily Beast]] | first = Samuel P. | last = Jacobs | date = 11 June 2010 | access-date = 5 July 2010}}&lt;/ref&gt;

=== પ્રકાશક તરીકેની ભૂમિકા===
અસાંજે 2009નો અમ્નેસ્ટિ ઇન્ટરનેશનલનો મીડિયા અવૉર્ડ મેળવ્યો,&lt;ref name=&quot;amnestyint&quot;&gt;&lt;/ref&gt; જેનો હેતુ “માનવ અધિકારોના પત્રકારત્વમાં શ્રેષ્ઠતા ઓળખવા”નો હોય છે,&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.amnesty.org.uk/content.asp?CategoryID=10058 | title = AIUK: Media Awards | publisher = Amnesty.org.uk | access-date = 4 December 2010}}&lt;/ref&gt; અને તેઓ સેન્ટર ફોર ઇન્વેસ્ટીગેટીવ જર્નાલિઝ્મ દ્વારા પત્રકાર તરીકે ઓળખાવાયેલા છે.&lt;ref name=&quot;tcij&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.tcij.org/about-2/teachers-and-speakers/julian-assange | title = Julian Assange | publisher = [[Centre for investigative journalism]] | access-date = 3 December 2010 | archive-date = 21 એપ્રિલ 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120421030036/http://www.tcij.org/about-2/teachers-and-speakers/julian-assange | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;  ડિસેમ્બર 2010માં, યુએસના વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા ફિલિપ જે. ક્રોવ્લિએ અસાંજેના પત્રકાર તરીકે વર્ણન સામે વાંધો વ્યક્ત કર્યો, અને એમ પણ જણાવ્યું કે યુએસ વિદેશ મંત્રાલય વિકિલીક્સને મીડિયા સંગઠન તરીકે માન્ય નથી રાખતું.  પત્રકારોના પ્રશ્નના જવાબમાં, ક્રોવ્લિએ કહ્યુ; “હું માનું છે કે તે અરાજકતાવાદી છે, પરંતુ પત્રકાર નથી”.&lt;ref&gt;ફિલિપ જે. ક્રૌવલે, આસિસ્ટન્ટ સેક્રેટરી, [http://www.state.gov/r/pa/prs/dpb/2010/12/152291.htm ૨ ડિસેમ્બર 2010 ડેયલી પ્રેસ બ્રિફીંગ], વોશિંગ્ટન, ડીસી &lt;/ref&gt; એલેક્સ માસ્સીએ ધ સ્પેક્ટેટર (The Spectator)માં લખેલા લેખમાં કહ્યું “હા, જુલિયન અસાંજે પત્રકાર છે”, પરંતુ સ્વીકાર્યું કે “સમાચારનો માણસ” અસાંજે માટે વધુ સારું વર્ણન હોઈ શકે છે.  અસાંજે કહ્યું છે કે તેઓ 25ની ઉંમરથી તથ્યાત્મક સામગ્રી છાપતા આવ્યા છે, અને એટલે તેઓ પત્રકાર છે કે નહિં તેની ચર્ચા કરવી જરૂરી નથી.  તેમણે જણાવ્યું છે કે તેમની ભૂમિકા “મુખ્ય રૂપે પ્રકાશક અને મુખ્ય તંત્રીની છે, કે જે અન્ય પત્રકારોને સુનિયોજિત કરે છે અને નિર્દેશ આપે છે”.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.guardian.co.uk/world/blog/2010/dec/03/julian-assange-wikileaks | title = Julian Assange answers your questions | publisher = The Guardian | author = Julian Assange | date = 3 December 2010 | access-date = 3 December 2010}}&lt;/ref&gt;  


== કથિત જાતીય આરોપો ==
20 ઓગસ્ટ 2010ના અસાંજે વિરૂદ્ધ તપાસ હાથ ધરવામાં આવી હતી અને સ્વીડનમાં બે મહિલાઓ, ઉંમર વર્ષ 26 અને 31,&lt;ref&gt;{{cite web| author = TNN | url = http://timesofindia.indiatimes.com/world/us/Sex-accusers-boasted-about-their-conquest-of-WikiLeaks-founder-Julian-Assange/articleshow/7068149.cms | title = Sex accusers boasted about their 'conquest' of WikiLeaks founder Julian Assange | publisher = The Times of India | work = Timesofindia.indiatimes.com | date = 21 August 2010 | access-date = 10 December 2010 }}&lt;/ref&gt; પહેલો એન્કોપિંગમાં અને બીજું સ્ટોકહોમમાં જાતિય સમાગમના અનુસંધાનમાં, સામે સ્વીડનમાં ધરપકડનો હુકમ કાઢવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/09/08/AR2010090803240.html | title = WikiLeaks stalled by Swedish inquiry into allegations of rape by founder Assange | work = [[The Washington Post]] | date = 9 September 2010 | access-date = 9 September 2010 | first = Edward | last = Cody}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.aklagare.se/In-English/ | title = Swedish inquiry reopen investigations into allegations of sexual misconduct by founder Assange on third level of appeal | work = Anklagermyndigheten | date = 10 September 2010 | access-date = 10 September 2010 | archive-date = 17 ડિસેમ્બર 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101217230139/http://www.aklagare.se/In-English/ | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;  
તપાસ શરૂ થઈ તેની ટૂંક સમયમાં, મુખ્ય ખટલા અધિકારી ઈવા ફિન્નેએ અસાંજેની ધરપકડનું હુકમનામું કાઢી નાખ્યું હતું, જ્યારે આ અંગેની માહિતી મળી ત્યારે ફરિયાદ નોંધનારા કોલ ઉપરના ખટલા અધિકારીના અહેવાલને બાજુએ મુકતા કહ્યું હતું કે, &quot;મને નથી લાગતું કે તેણે બળાત્કાર કર્યો છે તેવી શંકા કરવાને કોઈ કારણ છે.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-11049316|title=Swedish rape warrant for Wikileaks' Assange cancelle|publisher=BBC}}&lt;/ref&gt;  આમ છતાં, સ્થાનિક કાયદામાં વર્ણનના આધાર પર પજવણીના સંભવિત આરોપની તપાસ ચાલુ રહી.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.dn.se/nyheter/sverige/aklagare-misstankarna-mot-julian-assange-kvarstar-1.1158117 | newspaper = [[Dagens Nyheter]] | title = Åklagare: Misstankarna mot Julian Assange kvarstår | access-date = 3 November 2010 | archive-date = 28 ઑગસ્ટ 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100828115732/http://www.dn.se/nyheter/sverige/aklagare-misstankarna-mot-julian-assange-kvarstar-1.1158117 | url-status = dead }} {{da}}&lt;/ref&gt;   અસાંજેએ આ આરોપોને કાઢી નાખ્યા અને કહ્યું કે, બંને મહિલાઓ સાથે તેણે સહમતિથી જાતિય સંબંધો બાંધ્યા હતા, અને સહયોગીઓ સાથે મળીને તેણે જાહેર કર્યું કે, આ તેમના ચરિત્ર્ય હનનનો પ્રયાસ હતો અને મલિન કલંક અભિયાન હતું.&lt;ref&gt;{{cite news | last = Davies | first = Caroline | url = http://www.guardian.co.uk/media/2010/aug/22/wikileaks-julian-assange-denies-rape-allegations | title = WikiLeaks founder Julian Assange denies rape allegations | newspaper = [[The Guardian]] | date = 22 August 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GuardCharges&quot;&gt;{{cite web | author = David Leigh, Luke Harding, Afua Hirsch and Ewen MacAskill | url = http://www.guardian.co.uk/media/2010/nov/30/interpol-wanted-notice-julian-assange | title = WikiLeaks: Interpol issues wanted notice for Julian Assange | publisher = The Guardian | date = | access-date = 1 December 2010}}&lt;/ref&gt;  31 ઓગસ્ટના એક કલાક સુધી પોલીસ દ્વારા તેની પૂછપરછ કરવામાં આવી હતી, &lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.guardian.co.uk/media/2010/aug/31/wikileaks-julian-assange-questioned | title = WikiLeaks founder Julian Assange questioned by police | newspaper = The Guardian | date = 31 August 2010}}&lt;/ref&gt; 1 સપ્ટેમ્બરના સ્વીડનના વરિષ્ઠ ફોજદારી ખટલો દાખલ કરનાર મેરિએન એનવાય, એ નવી માહિતી મળી હોવાનું ટાંકીને ફરી તપાસ ખોલાવી હતી.  મહિલાના વકીલ કાલેસ બોર્ગસ્ટ્રોમ, જેઓ સ્વીડનના રાજકારણી પણ છે, તેમણે ખટલો નહીં ચલાવવાના નિર્ણય સામે અપીલ પણ દાખલ કરી હતી.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.guardian.co.uk/media/2010/sep/01/sweden-julian-assange-rape-investigation | title = Sweden reopens investigation into rape claim against Julian Assange | newspaper = The Guardian | date = 10 September 2010}}&lt;/ref&gt; અસાંજેએ કહ્યું કે, તેમની સામેના આરોપો વિકિલીક્સના દુશ્મનો દ્વારા &quot;ગોઠવાયેલા&quot; છે.&lt;ref name=&quot;swissasylum&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

ઓક્ટોબર માસના અંતભાગમાં, સ્વિડનના નાગરિકત્વ અને ત્યાં કામ કરવા માટે પરવાનો માંગતી અસાંજેની અરજી સ્વિડને કાઢી નાખી.  4 નવેમ્બરના અસાંજેએ કહ્યુંકે, તેઓ સ્વિત્ઝરલેન્ડમાં રાજકીય રાજ્યાશ્રય માટે અરજી કરવાનું વિચારી રહ્યાં છે, જેની &quot;વાસ્તવિક સંભાવના&quot; છે.&lt;ref name=&quot;swissasylum&quot;&gt;{{cite news | url = http://news.smh.com.au/breaking-news-technology/wikileaks-founder-may-seek-swiss-asylum-interview-20101105-17gbx.html | title = Wikileaks founder may seek Swiss asylum: interview | date = 5 November 2010 | newspaper = The Sydney Morning Herald | access-date = 28 November 2010}}&lt;/ref&gt; 18 નવેમ્બરના, સ્ટોકહોમ જિલ્લા અદાલતે, અસાંજેની અટકાયત કરવાની અને તેની પૂછપરછ કરવાની અરજીને મંજૂરી આપી.&lt;ref name=&quot;msnbc1811&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.msnbc.msn.com/id/40250098/ns/world_news-europe/ | title = Sweden to issue int'l warrant for Assange | author = Karl Ritter, Malin Rising | publisher = Msnbc.com | date = 18 November 2010 | access-date = 4 December 2010 | archive-date = 4 ડિસેમ્બર 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101204061249/http://www.msnbc.msn.com/id/40250098/ns/world_news-europe/ | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;appeal lost&quot;&gt;[http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-11831519 સ્વીડને વિકિલિક્સ અસાંજેની અટકાયતના આદેશને યોગ્ય ઠેરવ્યો.]. બીબીસી&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikileaks-to-drop-another-bombshell-20101122-1849y.html | title = WikiLeaks to drop another bombshell | publisher = The Sydney Morning Herald | date = 23 November 2010 | access-date = 1 December 2010}}&lt;/ref&gt;  20 નવેમ્બરના સ્વીડનના નેશનલ ક્રિમનલ પોલીસ ફોર્સ દ્વારા ઇન્ટરપોલ મારફતે અસાંજેની સામે આંતરરાષ્ટ્રીય ધરપકડ વૉરન્ટ કાઢવામાં આવ્યું; સેનઝેન ઈન્ફોર્મેશન સિસ્ટમ દ્વારા યુરોપીય ધરપકડ વૉરન્ટ પણ કાઢવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;FT&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.ft.com/cms/s/0/b5852504-f592-11df-99d6-00144feab49a.html#axzz165xMmp9x | title = Warrant for WikiLeaks founder condemned | publisher = Ft.com | date = 22 November 2010 | access-date = 29 November 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;lateline&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.abc.net.au/lateline/content/2010/s3071847.htm | title = Assange hits back at rape allegations | publisher = Australian Broadcasting Corporation}}&lt;/ref&gt; 

30 નવેમ્બર 2010ના સ્વિડનની વિનંતી પર &quot;જાતિય ગુનાઓના આરોપો&quot;, પર પૂછપરછ કરવા માટે, ઈન્ટરપોલ દ્વારા સ્વિડન વતી રેડ નોટિસ કાઢવામાં આવી.&lt;ref name=&quot;bbc&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-11880965 | title = Wikileaks' Assange appeals over Sweden arrest warrant | publisher = BBC News | date = 1 December 2010 | access-date = 1 December 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | author = Interpol | url = http://www.interpol.int/Public/ICPO/PressReleases/PR2010/News20100513.asp | title = Enhancing global status of INTERPOL Red Notices focus of high level meeting | publisher = Interpol.int | date = 14 May 2010 | access-date = 1 December 2010 | archive-date = 29 જૂન 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110629193232/http://www.interpol.int/Public/ICPO/PressReleases/PR2010/News20100513.asp | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;  જોકે, સ્વિડનની વિનંતીમાં છેડતી, ગેરકાયદેસર ત્રાસનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો, અસાંજે અને બીજા કેટલાક માધ્યમોના અહેવાલ પ્રમાણે, સહમતિથી પરંતુ અસુરક્ષિત જાતિય સંબંધના બનાવોમાંથી વિવાદ ઊભો થયો છે.&lt;ref name=&quot;audec04&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.smh.com.au/world/timing-of-sex-case-sparks-claims-of-political-influence-20101203-18jv3.html | title = Timing of sex case sparks claims of political influence | author = Dylan Welch | publisher = The Sydney Morning Herald | date = 3 December 2010 | access-date = 3 December 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;apdec02&quot;&gt;{{cite news | url = http://www.physorg.com/news/2010-12-assange-legal-options-narrow.html | title = The noose tightens around WikiLeaks' Assange | author = Raphael Satter and Malin Rising |agency=Associated Press | date = 2 November 2010 | access-date = 3 December 2010}}&lt;/ref&gt;  જોકે, વકીલે અસાંજે ઉપર આરોપ મુક્યો હતો કે, અસાંજે દ્વારા સુઈ ગયેલી મહિલા સાથે અસુરક્ષિત જાતિય સંબંધ બાંધવામાં આવ્યો હતો.  અસાંજેના વકીલે કહ્યું હતું કે, સ્વિડનની બહાર &quot;મિ. અસાજે ખટલો માંડનારના સવાલોનો જવાબ સ્વૈચ્છાએ આપવા માટે મુલાકાત કરવા તૈયાર છે, તે નિર્વિવાદિત સત્ય છે છતાં સ્વિડનના સત્તાધિશો દ્વારા ખૂબ અનિયમિત અને અસામાન્ય રીતે રેડ નોટિસ કાઢવામાં આવી છે.&quot; &lt;ref&gt;{{cite web | first = Mark | last = Townsend | url = http://www.guardian.co.uk/media/2010/dec/01/police-seek-julian-assange-rape-claims | title = British police seek Julian Assange over rape claims | publisher = Guardian | date = 1 December 2010 | access-date = 3 December 2010}}&lt;/ref&gt; અને એમ પણ કહ્યું હતું કે, &quot;પ્રત્યાર્પણના પ્રયાસોને પણ ટક્કર આપવામાં આવશે. &quot;&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-11921080 | title = Wikileaks' Julian Assange to fight Swedish allegations | publisher = BBC | date = 5 December 2010 | access-date = 5 December 2010}}&lt;/ref&gt; કારણ કે, એવી શક્યતા રહેલી છે કે, સ્વિડન તેમને યુનાઈટે સ્ટેટ્સને સોંપી દે.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.guardian.co.uk/media/2010/dec/05/julian-assange-lawyers-being-watched | title = Julian Assange's lawyers say they are being watched | author = Sam Jones and agencies | publisher = The Guardian | date = 5 December 2010 | access-date = 5 December 2010}}&lt;/ref&gt; 

7 ડિસેમ્બરના લંડનની મેટ્રોપોલિટિન પોલીસ સર્વિસની પોલીસ સાથે સ્વેચ્છાએ સાથે મુલાકાત પછી, અસાંજેની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી.&lt;ref name=&quot;bbc1207&quot;&gt;&lt;/ref&gt;  ત્યારબાદ તે દિવસે, અસાંજેને જામીન આપવાનો ઈન્કાર કરી દેવામાં આવ્યો અને કસ્ટડી રિમાન્ડ લેવામાં આવી.&lt;ref&gt;{{cite web| last = Vinograd| first = Cassandra| last2 = Satter| first2 = Raphael G.| title = Judge Denies WikiLeaks Founder Julian Assange Bail| newspaper = The Associated Press| date = 7 December 2010| url = http://news.yahoo.com/s/ap/20101207/ap_on_hi_te/wikileaks| access-date = 7 December 2010| archive-url = https://web.archive.org/web/20101208053605/http://news.yahoo.com/s/ap/20101207/ap_on_hi_te/wikileaks| archive-date = 8 ડિસેમ્બર 2010| url-status = live}}&lt;/ref&gt;  14 ડિસેમ્બરના અસાંજેને જામીન મળી ગયા પરંતુ તેમને કસ્ટડીમાં જ રાખવામાં આવ્યા, આ સાથે 240000 પાઉન્ડની જામીન અને પાસપોર્ટ સોંપી દેવા જેવી શરતો લાદવામાં આવી.  અસાંજેના વકીલ માર્ક સ્ટિફન્સે, આ કાયદાકીય પ્રક્રિયાની સરખામણી દેખાડાના ખટલા સાથે કરી છે.&lt;ref&gt;http://www.bbc.co.uk/news/uk-11989216&lt;/ref&gt;  &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.rte.ie/news/2010/1214/wikileaks.html |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2011-01-05 |archive-date=2010-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101216020158/http://www.rte.ie/news/2010/1214/wikileaks.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;અસાંજેની બચાવ ટૂકડીમાં માનવાધિકાર વકીલો જેફરી રોબર્ટસન&lt;ref&gt;[http://www.theage.com.au/world/geoffrey-robertson-to-defend-assange-20101207-18oc6.html અસાંજેના બચાવમાં જિઓફ્રેય રોબર્ટસન]&lt;/ref&gt; અને હેલેના કેનેડીની{{Citation needed|date=December 2010}} સાથે સાથે જેનિફર રોબિન્સનન&lt;ref&gt;અસાંજે[https://web.archive.org/web/20101214060752/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5j46K4cMwoVbD8InbfwFwU3eiceIg?docId=CNG.9a1f542d490713273e28084042762a68.691 ને જેલના જુદા વિભાગમાં ખસેડેવામાં આવ્યો.]&lt;/ref&gt;નો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref&gt;અસાંજે[https://web.archive.org/web/20101214060752/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5j46K4cMwoVbD8InbfwFwU3eiceIg?docId=CNG.9a1f542d490713273e28084042762a68.691 ને જેલના જુદા વિભાગમાં ખસેડેવામાં આવ્યો.]&lt;/ref&gt; 


== પ્રશંસા ==
[[File:Sydney Wikileaks 2010-Dec-10.JPG|thumb|સિડની ટાઉનહૉસની સામે અસાંજેના સમર્થનમાં દેખાવો, 10 ડિસેમ્બર, 2010


]]
યુનાઈટેડ કિંગ્ડમમાં 2010માં અસાંજેની ધરપકડ પછી બ્રાઝિલના રાષ્ટ્રપતિ, લુઈઝ ઈનાસિયો લૂલા દ સિલ્વાએ અસાંજે સાથે &quot;સહાનુભૂતિ&quot; વ્યક્ત કરી હતી.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://news.smh.com.au/breaking-news-world/putin-leads-backlash-over-wikileaks-boss-detention-20101209-18rgi.html |title=Putin leads backlash over WikiLeaks boss detention |date=9 December 2010 |access-date=9 December 2010 | first=Maria |last=Antonova |work=Sydney Morning Herald |publisher=Sydney Moring Herald}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.youtube.com/watch?v=7xAY7KkcUYk |title=President Lula Shows Support for Wikileaks (video available) |date=9 December 2010}}&lt;/ref&gt;  તેમણે જુલિયન અસાંજેની ધરપકડની ટીકા કરતા તેને &quot;અભિવ્યક્તિ સ્વાતંત્ર્ય પર હુમલો&quot; ગણાવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11966193 |title=Wikileaks: Brazil President Lula backs Julian Assange |date=10 December 2010 |access-date=10 December 2010 | first= |last= |work=BBC News }}&lt;/ref&gt; 

રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ દિમિત્રી મેદવેવના કાર્યાલયના સૂત્રના કહેવા પ્રમાણે, &quot;જાહેર અને બિન-સરકારી સંગઠનોએ તેને કેવી રીતે મદદ કરી શકાય તેના પર વિચારવું જોઈએ.&quot;  ત્યાર બાદ નાટો (NATO) ખાતે રશિયાના દુત દિમિત્રી રોગોઝીને કહ્યું હતું કે, સ્વિડનના આરોપો પર જુલિયન અસાંજેની વહેલી ધરપકડ દર્શાવે છે કે, પશ્ચિમમાં &quot;માધ્યમોને આઝાદી નથી.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.guardian.co.uk/media/2010/dec/09/julian-assange-nobel-peace-prize |title=Julian Assange should be awarded Nobel peace prize, suggests Russia |date=9 December 2010 |access-date=9 December 2010 | first=Luke |last=Harding |location=London |work=The Guardian }}&lt;/ref&gt;

ડિસેમ્બર 2010માં સંયુક્ત રાષ્ટ્રોમાં અભિપ્રાય અને અભિવ્યક્તિ સ્વાતંત્ર્યના ખાસ ખબરપત્રી ફ્રેન્ક લા રુઈએ કહ્યું હતું કે, અસાંજે કે વિકિલીક્સના બીજા કર્મચારી ગણ પર તેમણે આપેલી માહિતીની કોઈપણ જાતની જવાબદારી બનતી નથી, અને નોંધ્યું કે, &quot; માધ્યમોમાં તેના પ્રકાશન અંગે જો કોઈ જવાબદારી ઠરે છે, તો તે માત્ર અને માત્ર એ વ્યક્તિની કે જેણે માધ્યમો સુધી આ માહિતી પહોંચાડી, નહિ કે માધ્યમોની જેમણે તેનું પ્રકાશન કર્યું.  આ પારદર્શક રસ્તો છે અને કેટલાક કિસ્સાઓમાં ભ્રષ્ટાચાર સામે આવ્યો છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.abc.net.au/worldtoday/content/2010/s3089025.htm |title=UN rapporteur says Assange shouldn't be prosecuted |date=9 December 2010 |access-date=9 December 2010 |author=Eleanor Hall |work=abc.net.au |publisher=[[ABC Online]]}}&lt;/ref&gt; 

10 ડિસેમ્બરના 500 થી વધુ લોકોએ સિડનીના ટાઉનહોલની બહાર રેલી કાઢી અને બ્રિસ્બેનમાં લગભગ 350 થી વધુ લોકો એકઠાં થયા.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sbs.com.au/news/article/1438371/WikiLeaks-supporters-rally-for-Assange |title=એસબીએસ: ''વિકિલિક્સના સમર્થકોને અસાંજે માટેની રેલી'' , 10 ડિસેમ્બર 2010 |access-date=2011-01-05 |archive-date=2010-12-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101218132501/http://www.sbs.com.au/news/article/1438371/WikiLeaks-supporters-rally-for-Assange |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 11 ડિસેમ્બરે મેડ્રિડમાં 100 થી વધુ લોકોએ બ્રિટનના રાજદુતાલયની બહાર દેખાવો યોજ્યાં અને અસાંજેની ધરપકડ સામે વિરોધ નોંધાવ્યો.&lt;ref&gt;http://ca.news.yahoo.com/pro-wikileaks-demos-planned-spain-latin-america.html{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 

== પુરસ્કારો ==
કેન્યામાં ગેરકાયદે થયેલી હત્યાઓ માટે ''ધી ક્રાય ઓફ બલ્ડ-એક્સ્ટ્રા જ્યુડિસિયલ કિલીંગ એન્ડ ડિસઅપિરિઅન્સ''  તપાસ દ્વારા ખુલાસાઓ કરવા બદલ અસાંજેને 2009ના ઍમ્નિસ્ટિ ઈન્ટરનેશનલ મીડિયા અવોર્ડ (ન્યૂ મીડિયા)&lt;ref name=&quot;amnesty&quot;&gt;&lt;/ref&gt; આપવામાં આવ્યો છે.&lt;ref name=&quot;mars&quot;&gt;&lt;/ref&gt; 
પુરસ્કાર સ્વીકારતા તેમણે કહ્યું હતું: &quot;આ અન્યાયનું દસ્તાવેજીકરણ થયું તે [[કેન્યા]]&lt;nowiki/&gt;ના નાગરિક સમાજની હિંમત અને તાકાતનું પ્રતિબિંબ છે.  ઓસ્કાર ફાઉન્ડેશન, કેએનએચસીઆર (KNHCR), માર્સ જૂથ કેન્યા અને અન્ય સંસ્થાઓના જોરદાર કાર્યો દ્વારા અમને પ્રાથમિક સહકાર હતો, વિશ્વ સમક્ષ આ હત્યાઓને જાહેર કરવાની જરૂરિયાત હતી.&quot;&lt;ref name=&quot;marsblog&quot;&gt;&lt;/ref&gt; તેમણે 2008નો ''ઈકોનોમિસ્ટ''  ઈન્ડેક્સ ઓન સેન્સરશીપ અવોર્ડ પણ જીત્યો છે.&lt;ref name=&quot;tcij&quot;&gt;&lt;/ref&gt; અસાંજેને સેમ એડમ્સ અસોસિએટ્સ દ્વારા જાસુસીક્ષેત્રે પ્રામાણિકતા માટે 2010નો સેમ એડમ્સ અવોર્ડ આપવામાં આવ્યા છે.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.craigmurray.org.uk/archives/2010/08/julian_assange.html | title = Julian Assange wins Sam Adams Award for Integrity | first = Craig | last = Murray | date = 19 August 2010 | access-date = 3 November 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://cspan.org/Watch/Media/2010/10/23/HP/A/39838/WikiLeaks+Press+Conference+on+Release+of+Military+Documents.aspx | title = WikiLeaks Press Conference on Release of Military Documents | publisher = cspan.org | access-date = 3 November 2010 | archive-date = 1 જૂન 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200601221636/http://cspan.org/Watch/Media/2010/10/23/HP/A/39838/WikiLeaks+Press+Conference+on+Release+of+Military+Documents.aspx/ | url-status = dead }}આ સંમેલનમાં સીએસપીએએન. ઓરજી પર વિકિલિક્સ વિશેની શોધ જોઈ શકાય છે&lt;/ref&gt; સપ્ટેમ્બર 2010માં બ્રિટિશ મેગેઝિન ''ન્યૂ સ્ટેટ્સમેન''  દ્વારા 2010ના વિશ્વના 50 મુખ્ય અસરકારક આંકડાઓમાંથી અસાંજેને 23મોં ક્રમાંક મળ્યો હતો.&lt;ref name=&quot;htanna&quot;&gt;{{cite web | title = Julian Assange – 50 People Who Matter 2010 | url = http://www.newstatesman.com/digital/2010/09/pilger-wikileaks-assange | access-date = 1 October 2010 | archive-date = 30 સપ્ટેમ્બર 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100930152119/http://www.newstatesman.com/digital/2010/09/pilger-wikileaks-assange | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;  નેઉટને રિડર મેગેઝિનના નવેમ્બર/ડિસેમ્બર અંકમાં &quot;વિશ્વને બદલનારા 20 સ્વપ્નદ્રષ્ટાઓ&quot;માંથી એક અસાંજે છે.&lt;ref name=&quot;utne&quot;&gt;{{cite web | title = Julian Assange: The Sunshine Kid | url = http://www.utne.com/Politics/Utne-Reader-Visionaries-Julian-Assange-WikiLeaks.aspx | access-date = 19 October 2010}}&lt;/ref&gt; 

13 ડિસેમ્બર, જુલિયન અસાંજે જેલમાં હતો ત્યારે ટાઈમ મેગેઝિનમાં વાચકોની પસંદના પર્સન ઓફ ધી યર (આ વર્ષની વ્યક્તિ) 2010 તરીકે જુલિયન અસાંજેને સ્થાન મળ્યું હતું.  અસાંજેના 382,020 મતો બીજું સ્થાન પ્રાપ્ત કરનારને મળેલા મત કરતા બમણા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://newsfeed.time.com/2010/12/13/julian-assange-readers-choice-for-times-person-of-the-year-2010/ |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2011-01-05 |archive-date=2019-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190524132802/http://newsfeed.time.com/2010/12/13/julian-assange-readers-choice-for-times-person-of-the-year-2010/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.cbsnews.com/8301-503543_162-20025550-503543.html |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2011-01-05 |archive-date=2011-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110122033219/http://www.cbsnews.com/8301-503543_162-20025550-503543.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ટીકા ==
ભૂતપૂર્વ બ્રિટિશ સેનાના જાસુસી અધિકારી ડેનિઅલ યાતેસે લખ્યું, &quot;અસાંજેએ ગંભીરતાપૂર્વક અફઘાનિસ્તાનના નાગરિકોનો જીવ જોખમમાં મૂક્યો છે. અફઘાનિસ્તાનના નાગરિકો વિશેની વ્યક્તિગત માહિતી માટેની નોંધ માટે, નાટો (NATO) સૈનિકોનો સંપર્ક કરવામાં આવ્યો હતો. 
જેમણે નાટો (NATO) સાથે સહકાર આપ્યો છે તેમની વિરુદ્ધ તાલિબાન હવે હિંસક પ્રતિક્રિયા આપે તે ચોક્કસ છે, તેમના પરિવારો અને જાતિસમૂહો પણ જોખમમાં આવી જશે.&quot;&lt;ref name=&quot;channel4_2010&quot;&gt;{{cite news | first = Daniel | last = Yates | url = http://www.channel4.com/news/articles/politics/international_politics/leaked+afghan+files+aposput+civilians+at+riskapos/3728277 | title = Leaked Afghan files 'put civilians at risk' | newspaper = [[Channel 4 News]] | date = 30 July 2010 | access-date = 1 August 2010 | archive-date = 1 ઑગસ્ટ 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100801081017/http://www.channel4.com/news/articles/politics/international_politics/leaked+afghan+files+aposput+civilians+at+riskapos/3728277 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; આ ટિકાના પ્રતિભાવમાં, ઓગસ્ટ 2010માં અસાંજેએ કહ્યું કે તે 15000 દસ્તાવેજોનું લીટીએ લીટીએ નિરીક્ષણ થઈ રહ્યું છે, અને જેમના જીવને જોખમ છે તેવા લોકોના નામો  તેમાંથી દૂર કર કરવામાં આવશે.&lt;ref name=&quot;voa2010Aug21&quot;&gt;{{cite web | url = http://www1.voanews.com/english/news/Embattled-Wikileaks-Founder-Facing-Rape-Charge-in-Sweden-101219394.html | title = Sweden Withdraws Arrest Warrant for Embattled WikiLeaks Founder | publisher = .voanews.com | date = 20 August 2009 | access-date = 22 August 2010 | archive-date = 24 ઑગસ્ટ 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100824051340/http://www1.voanews.com/english/news/Embattled-Wikileaks-Founder-Facing-Rape-Charge-in-Sweden-101219394.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; 

વ્હાઈટ હાઉસ પ્રવક્તાના પત્રના પ્રતિભાવ રૂપે આ હતું.  અસાંજે એ ''ન્યૂ યોર્ક ટાઈમ્સ'' ના સંપાદકની વિનંતીનો આ જવાબ આપ્યો હતો. વ્હાઈટ હાઉસ દ્વારા નુકસાનરૂપ દસ્તાવેજોના ઝીણવટપૂર્વકના નિરીક્ષણ સંદર્ભે અસાંજેને થયેલી રજૂઆત સંદર્ભેનો આ જવાબ હતો; સ્કમિટે જવાબ આપ્યો કે &quot;હુ આકસ્મિક રીતે તેને માન્ય ન ગણાવી શકુ, વ્હાઈટ હાઉસ દ્વારા આ એક ગંભીર અને વાસ્તવિક રજૂઆત છે કે, કોઈ પણ દસ્તાવેજોને મૂકતા પહેલા તેમનું ઝીણવટપૂર્વ નિરીક્ષણ કરવું જોઈએ, અને મને લાગે છે કે અસાંજેએ જે રીતે તેને રજૂ કર્યું છે તે હાસ્યાસ્દ છે.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.dawn.com/wps/wcm/connect/dawn-content-library/dawn/news/world/19-informant-says-wikileaks-suspect-had-civilian-help-hh-03 | title = Informant says WikiLeaks suspect had civilian help | date = 1 August 2010 | access-date = 3 November 2010 | archive-date = 8 ઑક્ટોબર 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101008105445/http://www.dawn.com/wps/wcm/connect/dawn-content-library/dawn/news/world/19-informant-says-wikileaks-suspect-had-civilian-help-hh-03 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; કર્મચારીઓની સંયુક્ત કમાનના અધ્યક્ષ માઇક મુલ્લેને કહ્યું, &quot;શ્રીમાન અસાંજે ઈશ્વર વિશે જે પણ માને છે તે કહી શકે છે, તેમના સૂત્રો  પણ તેમકરી શકે છે, પરંતુ સત્ય એ છે કે, તેમના પોતાના હાથોમાં કેટલાક યુવા જવાનો અથવા તેમના અફ્ઘાન પરિવારનું લોહી લાગેલું છે.&quot;   અસાંજે એ આવું કંઈ પણ બન્યાનો ઈનકાર કર્યો છે, અને પ્રતિભાવ આપતા કહ્યું,  &quot;...આ ખરેખર થોડું હાસ્યાસ્પદ છે કે ગેટ્સ અને મુલ્લેન....કે જેઓએ પ્રતિદિન હત્યા માટેના આદેશો આપ્યા છે, તેઓ અમારા હાથ લોહીથી ખરડાયેલા છે કે કેમ તે અંગેની કાલ્પનિક સમજણ સાથે લોકોને એક મંચ પર લાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે.  આ બે પુરુષો દલીલ દ્વારા તે યુદ્ધોમાંથી લોહીના ચીથરા ઉડાવી રહ્યા છે.&quot;&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://www.democracynow.org/2010/8/3/julian_assange_responds_to_increasing_us | author = Amy Goodman| title=Julian Assange Responds to Increasing US Government Attacks on WikiLeaks| publisher=Democracy Now| date=August 3, 2010}}&lt;/ref&gt;  યુ.એસ. (U.S.) સરકારના વર્તમાન અને ભૂતપૂર્વ અધિકારીઓ સહિત અનેક ટિકાકારો અસાંજેને આતંકવાદનો આરોપી ઠેરવ્યો છે. યુ.એસ. (U.S.) સેનેટ મોનોટરીના નેતા મિતેચ મેક્કોન્નેલ એ અસાંજેને &quot;એક હાઈ-ટેક આતંદવાદી&quot; ગણાવ્યો હતો,&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://www.msnbc.msn.com/id/40517039/ns/politics/40516927| author=Tom Curry| title=McConnell optimistic on deals with Obama| publisher=msnbc.com| date=December 5, 2010| access-date=જાન્યુઆરી 5, 2011| archive-date=એપ્રિલ 17, 2011| archive-url=https://web.archive.org/web/20110417181953/http://www.msnbc.msn.com/id/40517039/ns/politics/40516927| url-status=dead}}&lt;/ref&gt; અને આવું જ દૃશ્ય યુ.એસ. (U.S.) હાઉસના સ્પીકર ન્યૂટ ગિન્ગરિચ તરફથી પણ પડઘાતું હતું, જેમણે આ કહેતા નોંધવામાં આવ્યા હતા, &quot;માહિતી આતંકવાદ લોકોની હત્યા તરફ આગળ વધી રહ્યો છે, અને જુલિયન અસાંજે આવા આતંકવાદમાં સંડોવાયેલા છે. 

તેની સાથે એક દુશ્મન યોદ્ધા સાથેનો વ્યવહાર થવો જોઈએ&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://thehill.com/blogs/blog-briefing-room/news/132037-gingrich-blames-obama-on-wikileaks-labels-assange-a-terrorist| author=Shane D'Aprile| title=Gingrich: Leaks show Obama administration 'shallow,' 'amateurish'| publisher=The Hill| date=December 5, 2010| access-date=જાન્યુઆરી 5, 2011| archive-date=ડિસેમ્બર 8, 2010| archive-url=https://web.archive.org/web/20101208051508/http://thehill.com/blogs/blog-briefing-room/news/132037-gingrich-blames-obama-on-wikileaks-labels-assange-a-terrorist| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;માધ્યમોની વાત કરીએ તો, ''વોશિંગ્ટન ટાઈમ્સ'' ના એક સંપાદકીય લેખમાં  જેફ્ફરેય ટી કુહ્નેરે કહ્યું અસાંજે સાથે &quot;અન્ય તીવ્ર આતંકવાદી નિશાનો સાથે થાય છે તેવો જ વ્યવહાર થવો જોઈએ&quot;;&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://dcist.com/2010/12/washington_times_editiorial_actuall.php| title=Washington Times Editorial Suggests Killing Julian Assange| publisher=dcist| access-date=December 13, 2010| archive-date=નવેમ્બર 9, 2011| archive-url=https://web.archive.org/web/20111109013639/http://dcist.com/2010/12/washington_times_editiorial_actuall.php| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://www.washingtontimes.com/news/2010/dec/2/assassinate-assange/?page=2 | author = Jeffrey T. Kuhner| title=KUHNER: Assassinate Assange| publisher=The Washington Times| date=December 2, 2010}}&lt;/ref&gt; ફોક્સ ન્યૂઝ' નેશનલ સિક્યુરિટી એનાલિસ્ટ અને હોસ્ટ &quot;કે.ટી.&quot;મેકફાર્લેન્ડે અસાંજેને આતંકવાદી અને વિકિલીક્સને &quot;આતંકવાદી સંસ્થા&quot; તરીકે ઓળખાવ્યા છે, અને જો તેઓ લીક્સ બનાવવામાં દોષી સાબિત થાતા તેને બ્રાડલી મેનીંગની હત્યાનો દોષિત ઠેરવ્યો છે;&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.foxnews.com/opinion/2010/11/30/yes-wikileaks-terrorist-organization-time-act/ | author = KT McFarland| title=Yes, WikiLeaks Is a Terrorist Organization and the Time to Act Is NOW| publisher=Fox News| date=November 30, 2010}}&lt;/ref&gt; અગાઉના નિક્ષોન સહાયક અધિકારી અને ટોક રેડિયોના હોસ્ટ જી ગોર્ડોન લેડ્ડેયને એવું કહેતા નોંધવામાં આવ્યા છે કે કોર્ટ પ્રક્રિયા વિના મારી નાખી શકાય તેવા આતંકવાદીઓની &quot;મરનાર યાદી&quot;માં અસાંજેનું નામ ઉમેરવું જોઈએ.&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.wnd.com/index.php?fa=PAGE.view&amp;pageId=234905 | author = Drew Zahn| title=G. Gordon Liddy: WikiLeaks chief deserves to be on 'kill list'| publisher=WorldNetDaily| date=December 1, 2010}}&lt;/ref&gt;

કેનેડાના વડાપ્રધાન સ્ટેફેન હાર્પેરના પૂર્વ પ્રચાર અભિયાન મેનેજર ટોમ ફ્લાનાગને 30 નવેમ્બર 2010ના ટિપ્પણી કરી હતી કે, તેઓ માને છે કે જુલિયન અસાંજેને મારી નાખવો જોઈએ. ફ્લાનાગન વિરુદ્ધ એક ફરિયાદ દાખલ થઈ છે, જેમાં કહેવાયું છે કે, સીબીસી (CBC) કાર્યક્રમ પાવર અને પોલિટિક્સમાં તેમણે આપેલું નિવેદન &quot;જુલિયન અસાંજેની હત્યાની સૂચના કે પ્રોત્સાહન કેનેડાની દંડ સહિંતાથી વિપરીત છે.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web| last = Barber| first = Mike| authorlink = Mike Barber| title = Heat's on Flanagan for 'inciting murder' of WikiLeaks founder; PM's ex-adviser subject of formal police complaint| publisher = Ottawa Citizen| date = 2010-12-06| url = http://www.ottawacitizen.com/news/Heat+Flanagan+inciting+murder+WikiLeaks+founder/3932545/story.html| access-date = 2010-12-09| archive-date = 2010-12-09| archive-url = https://web.archive.org/web/20101209165306/http://www.ottawacitizen.com/news/Heat+Flanagan+inciting+murder+WikiLeaks+founder/3932545/story.html| url-status = dead}}&lt;/ref&gt; . ફ્લાનાગને કાર્યક્રમ દરમિયાન કરેલી આ ટિપ્પણી માટે માફી પણ માગી છે, અને દાવો કર્યો છે કે તેમનો કહેવાનો અર્થ &quot;મિ. અસાંજેની હત્યાની વકાલત અથવા રજૂઆત કરવાનો ક્યારેય ન હતો&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://oncampus.macleans.ca/education/2010/12/04/let-flanagans-remarks-die/ |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2011-01-05 |archive-date=2010-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101208015908/http://oncampus.macleans.ca/education/2010/12/04/let-flanagans-remarks-die/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== રહેઠાણ  ==
ઓસ્ટ્રેલિયન નાગરિક તરીકે જાણીતા અસાંજેનું કોઈ ચોક્કસ રહેણાંક સરનામું નથી.&lt;ref name=&quot;harrell&quot;&gt;{{cite news | last = Harrell | first = Eben | url = http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2006789,00.html | title = Defending the Leaks: Q&amp;A with WikiLeaks' Julian Assange | publisher = TIME | date = 27 July 2010 | access-date = 1 December 2010 | archive-date = 11 ડિસેમ્બર 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101211042137/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2006789,00.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;  અસાંજેએ કહ્યું હતું કે તેઓ સતત ફરતા રહે છે.  થોડો સમય તેઓ ઓસ્ટ્રેલિયા, કેન્યા, [[ટાન્ઝાનિયા|તાન્ઝાનિયા]]માં રહ્યા હતા અને 30 માર્ચ, 2010માં તેમણે આઈસલેન્ડમાં એક મકાન ભાડે રાખ્યું હતું. જેમાં તેઓ અને બ્રિગિટ્ટા જોન્ડોટ્ટેર સહિતના તેમના સાથી કાર્યકર્તાઓ કલેક્ટેરિઅલ મર્ડર વિડિયો પર કામ કરતા હતા. 2010માં તેમણે અનેકવાર યુનાઇટેડ કિંગ્ડમ, આઈસલેન્ડ, સ્વીડન અને અન્ય યુરોપિય દેશોની મુલાકાત લીધી છે. 4 નવેમ્બર, 2010માં અસાંજેએ સ્વીડનના જાહેર ટેલિવિઝન ટીએસઆર (TSR)માં કહ્યું હતું કે, તે ગંભીર રીતે માનતો હતો કે તટસ્થ સ્વીટ્ઝરલેન્ડમાં રાજકીય આશ્રયસ્થાનો બિમાર થઈ રહ્યા છે, તે ઓપરેશનને ફેરવીને ત્યાં વિકિલિક્સની સ્થાપના કરશે.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.tsr.ch/info/suisse/2657308-julian-assange-compte-demander-l-asile-en-suisse.html | title = Julian Assange compte demander l'asile en Suisse | publisher = TSR | date = 4 November 2010 | access-date = 5 જાન્યુઆરી 2011 | archive-date = 27 ફેબ્રુઆરી 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120227104321/http://www.tsr.ch/info/suisse/2657308-julian-assange-compte-demander-l-asile-en-suisse.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.reuters.com/article/idUSTRE6A369920101104 | title = WikiLeaks founder says may seek Swiss asylum | publisher = Reuters | date = 4 November 2010}}&lt;/ref&gt;  અસાંજેના મતે સ્વીટ્ઝરલેન્ડ અને આઈસલેન્ડ એ બે જ દેશો એવા છે, કે જ્યાં વિકિલિક્સનું સંચાન કરવું સુરક્ષિત છે.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://news.orf.at/stories/2023751/ | title = WikiLeaks-Gründer erwägt Umzug in die Schweiz | publisher = ORF | date = 5 November 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | title = WikiLeaks Founder to Release Thousands of Documents on Lebanon | first =  | last =  | newspaper = [[Al-Manar]] | date = 5 November 2010 | url = http://www.almanar.com.lb/newssite/NewsDetails.aspx?id=161016&amp;language=en | access-date = 28 November 2010 | archive-date = 13 નવેમ્બર 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101113051102/http://www.almanar.com.lb/NewsSite/NewsDetails.aspx?id=161016&amp;language=en | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; 2010 નવેમ્બરના અંતમાં [[ઈક્વેડોર|એક્વાડોર]]ના નાયાબ વિદેશ પ્રધાન કિનટ્ટો લુકાસ અસાંજેને &quot;બિન શરતી રેહાઠાણની રજૂઆત કરી હતી, જેથી તેઓ મુક્ત રીતે માહિતીની રજૂઆત કરી શકે અને તમામ દસ્તાવેજો પર પ્રક્રિયા કરી શકે, માત્ર ઈન્ટરનેટના રૂપમાં જ નહીં પરંતુ સાર્વજનિક મંચ રૂપે&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web | author = AFP 30 November 2010 | url = http://www.ottawacitizen.com/news/Ecuador+offers+WikiLeak+founder+Assange+residency+questions+asked/3902251/story.html | title = ''Ottawa Citizen'' online report of Ecuador offer of asylum to Assange | publisher = Ottawacitizen.com | date = 4 November 2010 | access-date = 1 December 2010 | archive-date = 30 નવેમ્બર 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101130035816/http://www.ottawacitizen.com/news/Ecuador+offers+WikiLeak+founder+Assange+residency+questions+asked/3902251/story.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; 

લુકેસના મતે અસાંજે સાથેના આ વાર્તાલાપની પહેલથી એક્વાડોરને લાભ થશે.&lt;ref&gt;{{cite web | last = Horn | first = Leslie | url = http://www.pcmag.com/article2/0,2817,2373617,00.asp | title = WikiLeaks' Assange Offered Residency in Ecuador | publisher = Pcmag.com | date = 1 January 1970 | access-date = 1 December 2010}}&lt;/ref&gt;  ૩૦ નવેમ્બરે વિદેશ પ્રધાન રિકાર્ડો પાન્ટિનોએ કહ્યું કે રહેણાંક માટેની અરજી &quot;ન્યાયિક અને રાજનૈતિક સ્તરે  તપાસ થશે&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web | author =  | url = http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/11/30/AR2010113003727.html | title = Ecuador alters refuge offer to WikiLeaks founder | publisher = The Washington Post | date =  | access-date = 1 December 2010 }}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;  થોડા જ કલાકો બાદ, રાષ્ટ્રપ્રમુખ રાફેલ કોર્રેઆએ કહ્યું કે વિકિલિક્સ એ &quot;અમેરિકાના કાયદા તોડવા અને આ પ્રકાર ગુપ્ત માહિતી બહાર પાડવા જેવા દોષને પ્રતિબદ્ધ છે...કોઈ ઔપચારિક પ્રસ્તાવ [ક્યારેય] બનાવાયો નથી.&quot;&lt;ref name=&quot;CBSNews&quot;&gt;{{cite web | author =  | url = http://www.cbsnews.com/stories/2010/11/30/ap/latinamerica/main7104741.shtml | title = Ecuador President Says No Offer To WikiLeaks Chief | publisher = Cbsnews.com | date =  | access-date = 1 December 2010 }}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;refusal&quot;&gt;{{cite web | last = Bronstein | first = Hugh | url = http://www.reuters.com/article/idUSTRE6AT66820101201 | title = Ecuador backs off offer to WikiLeaks' Assange | publisher = Reuters.com | date = | access-date = 1 December 2010}}&lt;/ref&gt;  

કોરિયા એ નોંધ્યું કે લુકેસ પોતાના પક્ષે પણ બોલી રહ્યા હતા; વધુમાં, તેઓ એક્વાડોરના શક્ય વિભાગોમાં એક તપાસ ચાલુ કરશે, જેથી તારોની મુક્તિમાંથી સહન કરવાનું રહેશે.&lt;ref name=&quot;refusal&quot;&gt;&lt;/ref&gt; 7 ડિસેમ્બર, 2010 વેસ્ટમિનિસ્ટર મગિસ્ટાટ્રેસ શહેરની કોર્ટમાં થયેલી એક સુનાવાણીમાં અસાંજે એ એક સરનામાને પોતાના પોસ્ટ ઓફિસ બોક્સ તરીકે ઓળખાવ્યું હતું. જ્યારે જજે કહ્યું કે તેની આ માહિતી સ્વીકાર્ય નથી, ત્યારે અસાંજે એ  &quot;પાર્કવિલે, વિક્ટોરિઆ, ઓસ્ટ્રેલિયા&quot; દર્શાવતું એક કાગળ રજૂ કર્યો. તેના કાયમી સરનામા અને ભ્રમણ જીવનશૈલીએ ન્યાયાધીશ દ્વારા તેના જામીન નકારવા માટે કારણભૂત રહ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;CNN-20101207-jailed&quot;&gt;{{cite news|last=Maestro|first=Laura Perez|coauthors=Shubert, Atika|url=http://www.cnn.com/2010/WORLD/europe/12/07/uk.wikileaks.investigation/|title=WikiLeaks' Assange jailed while court decides on extradition|publisher=CNN|date=7 December 2010|access-date=7 December 2010}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભો ==
{{Reflist
| colwidth = 30em
| refs =

&lt;ref name=&quot;repair&quot;&gt;
{{cite news | first = Ryan | last = Singel | title = Wikileaks Reopens for Leakers | url = http://www.wired.com/threatlevel/2010/07/wikileaks_repair | date = 19 July 2010 | newspaper = [[Wired (magazine)|Wired]] | access-date = 21 August 2010
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;geekosystem_2010&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.geekosystem.com/wikileaks-julian-assange-ted | title = Julian Assange – TED Talk – Wikileaks | publisher = Geekosystem | date = 19 July 2010 | access-date = 21 August 2010 | archive-date = 25 જુલાઈ 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100725065054/http://www.geekosystem.com/wikileaks-julian-assange-ted/ | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;ted_2010&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.ted.com/talks/julian_assange_why_the_world_needs_wikileaks.html | title = Julian Assange: Why the world needs WikiLeaks | publisher = Ted.com | date =  | access-date = 21 August 2010 | archive-date = 27 ઑગસ્ટ 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110827013033/http://www.ted.com/talks/julian_assange_why_the_world_needs_wikileaks.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;ustream_2010&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.ustream.tv/recorded/8525593 | title = Frontline Club 07/26/10 04:31&amp;nbsp;am | publisher = Ustream.tv | date = 26 July 2010 | access-date = 21 August 2010 | archive-date = 6 જાન્યુઆરી 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140106040549/http://www.ustream.tv/recorded/8525593 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;journalism_2010&quot;&gt;{{cite web | url = http://blogs.journalism.co.uk/editors/2010/07/12/a-real-free-press-for-the-first-time-in-history-wikileaks-editor-speaks-out-in-london | title = 'A real free press for the first time in history': WikiLeaks editor speaks out in London | publisher = Blogs.journalism.co.uk | date = 12 July 2010 | access-date = 21 August 2010 | archive-date = 6 ઑક્ટોબર 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20111006014714/http://blogs.journalism.co.uk/editors/2010/07/12/a-real-free-press-for-the-first-time-in-history-wikileaks-editor-speaks-out-in-london/ | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

{{cite web | title = WikiLeaks:Advisory Board | url = http://wikileaks.org/wiki/WikiLeaks:Advisory_Board | publisher = Wikileaks | access-date = 16 June 2010 | archive-date = 17 જૂન 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100617033041/http://www.wikileaks.org/wiki/WikiLeaks:Advisory_Board | url-status = dead }}


&lt;ref name=&quot;alde&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.alde.eu/en/details/?no_cache=1&amp;tx_ttnews%5Btt_news%5D=23424&amp;cHash=137ca875fb | title = Hearing: (Self) Censorship New Challenges for Freedom of Expression in Europe | access-date = 2 June 2010 | publisher = [[Alliance of Liberals and Democrats for Europe]] | archive-date = 15 જૂન 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100615154647/http://www.alde.eu/en/details/?no_cache=1&amp;tx_ttnews%5Btt_news%5D=23424&amp;cHash=137ca875fb | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;ambinder&quot;&gt;
{{cite web | first = Marc | last = Ambinder | url = http://www.theatlantic.com/politics/archive/2010/06/does-julian-assange-have-reason-to-fear-the-us-government/58297 | title = Does Julian Assange Have Reason to Fear the U.S. Government? | work = [[The Atlantic]]
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;amnesty&quot;&gt;{{cite news | url = http://www.computerworld.com/s/article/9140006/Wikileaks_leader_talks_of_courage_and_wrestling_pigs?taxonomyId=16 | title = Wikileaks leader talks of courage and wrestling pigs | first = Dan | last = Nystedt | date = 27 October 2009 | work = [[Computerworld]] | publisher = International Data Group | agency = [[IDG]] News Service | access-date = 7 December 2010 | archive-date = 22 ડિસેમ્બર 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101222025321/http://www.computerworld.com/s/article/9140006/Wikileaks_leader_talks_of_courage_and_wrestling_pigs?taxonomyId=16 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;aolnews&quot;&gt;{{cite news | first = Sharon | last = Weinberger | title = Who Is Behind WikiLeaks? | url = http://www.aolnews.com/nation/article/besides-julian-assange-who-is-behind-WikiLeaks/19430055 | date = 7 April 2010 | newspaper = [[AOL]] | access-date = 16 June 2010 | archive-date = 15 માર્ચ 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190315233940/http://www.aolnews.com/nation/article/besides-julian-assange-who-is-behind-WikiLeaks/19430055 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;cjr&quot;&gt;
{{cite web | url = http://www.cjr.org/campaign_desk/ellsberg_and_assange.php | title = Ellsberg and Assange | first = Clint | last = Hendler | work = [[Columbia Journalism Review]] | date = 3 June 2010 | access-date = 5 July 2010
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;cream&quot;&gt;{{cite web | first = Julian | last = Assange | title = The cream of Australian Physics | publisher = IQ.ORG | date = 12 July 2006 | url = http://iq.org/#ThecreamofAustralianPhysics | archive-url = https://web.archive.org/web/20071020051936/http://iq.org/#ThecreamofAustralianPhysics | archive-date = 20 ઑક્ટોબર 2007 | quote = A year before, also at ANU, I represented my university at the Australian National Physics Competition. At the prize ceremony, the head of ANU physics, motioned to us and said, 'You are the cream of Australian physics'. | access-date = 5 જાન્યુઆરી 2011 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;ellsbergmsnbc&quot;&gt;{{cite web | url = http://fdlaction.firedoglake.com/2010/06/11/transcript-daniel-ellsberg-says-he-fears-us-might-assasinate-wikileaks-founder | first = Jane | last = Hamsher | title = Transcript: Daniel Ellsberg Says He Fears US Might Assassinate Wikileaks Founder | publisher = [[Firedoglake]] | date = 11 June 2010 | access-date = 5 July 2010 | archive-date = 14 જૂન 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100614064102/http://fdlaction.firedoglake.com/2010/06/11/transcript-daniel-ellsberg-says-he-fears-us-might-assasinate-wikileaks-founder | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;events.ccc.de&quot;&gt;
{{cite web | url = http://events.ccc.de/congress/2008/Fahrplan/events/2916.en.html | title = 25C3: Wikileaks | publisher = Events.ccc.de | date = | access-date = 5 July 2010
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;fora.tv&quot;&gt;[http://fora.tv/2010/04/18/Logan_Symposium_The_New_Initiatives Video of Julian Assange on the panel at the 2010 Logan Symposium] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101217213046/http://fora.tv/2010/04/18/Logan_Symposium_The_New_Initiatives |date=2010-12-17 }}, 18 April 2010&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;greenwald&quot;&gt;{{cite news | url = http://www.salon.com/news/opinion/glenn_greenwald/2010/06/18/wikileaks/index.html | title = The strange and consequential case of Bradley Manning, Adrian Lamo and WikiLeaks | last = Greenwald | first = Glenn | date = 18 June 2010 | publisher = Salon Media Group (Salon.com) | access-date = 18 June 2010 | quote = On 10 June, former New York Times reporter Philip Shenon, writing in ''[[The Daily Beast]]'', gave voice to anonymous &quot;American officials&quot; to announce that &quot;Pentagon investigators&quot; were trying &quot;to determine the whereabouts of the Australian-born founder of the secretive website Wikileaks [Julian Assange] for fear that he may be about to publish a huge cache of classified State Department cables that, if made public, could do serious damage to national security.&quot; Some news outlets used that report to declare that there was a &quot;Pentagon manhunt&quot; underway for Assange – as though he's some sort of dangerous fugitive. | archive-date = 21 જૂન 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100621013750/http://www.salon.com/news/opinion/glenn_greenwald/2010/06/18/wikileaks/index.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;guardian&quot;&gt;
{{cite news | first = Ian | last = Traynor | title = WikiLeaks founder Julian Assange breaks cover but will avoid America | newspaper = The Guardian | date = 21 June 2010 | url = http://www.guardian.co.uk/media/2010/jun/21/wikileaks-founder-julian-assange-breaks-cover | access-date = 21 June 2010
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;khatchadourian&quot;&gt;
{{cite news | title = No Secrets: Julian Assange's Mission for Total Transparency | url = http://www.newyorker.com/reporting/2010/06/07/100607fa_fact_khatchadourian?currentPage=all | first = Raffi | last = Khatchadourian | newspaper = [[The New Yorker]] | date = 7 June 2010 | access-date = 16 June 2010
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;leakonomy&quot;&gt;Interview with Julian Assange, spokesperson of WikiLeaks: [http://stefanmey.wordpress.com/2010/01/04/leak-o-nomy-the-economy-of-WikiLeaks ''Leak-o-nomy: The Economy of WikiLeaks''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100524131035/http://stefanmey.wordpress.com/2010/01/04/leak-o-nomy-the-economy-of-WikiLeaks |date=2010-05-24 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;mars&quot;&gt;[http://www.marsgroupkenya.org/pdfs/2009/03/KNCHR_crimes-against-humanity-extra-judicial-killings-by-kenya-police-exposed.pdf Report on Extra-Judicial Killings and Disappearances] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101214060055/http://www.marsgroupkenya.org/pdfs/2009/03/KNCHR_crimes-against-humanity-extra-judicial-killings-by-kenya-police-exposed.pdf |date=2010-12-14 }} 1 March 2009&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;marsblog&quot;&gt;[http://blog.marsgroupkenya.org/?p=870 &quot;WikiLeaks wins Amnesty International 2009 Media Award for exposing Extra judicial killings in Kenya&quot;.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171107113936/http://blog.marsgroupkenya.org/?p=870 |date=2017-11-07 }}. Retrieved 15 April 2010.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;mediadays&quot;&gt;{{cite web | url = http://newmediadays.dk/julian-assange | title = The Subtle Roar of Online Whistle-Blowing | date = 19 November 2009 | publisher = New Media Days | access-date = 8 April 2010 | archive-date = 10 એપ્રિલ 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100410132452/http://newmediadays.dk/julian-assange | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;motherjones&quot;&gt;
{{cite news | title = Inside WikiLeaks' Leak Factory | url = http://motherjones.com/politics/2010/04/wikileaks-julian-assange-iraq-video?page=1 | first = David | last = Kushner | date = 6 April 2010 | newspaper = [[Mother Jones (magazine)|Mother Jones]] | access-date = 16 June 2010
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;mcgreal&quot;&gt;
{{cite news | first = Chris | last = McGreal | title = Wikileaks reveals video showing US air crew shooting down Iraqi civilians | url = http://www.guardian.co.uk/world/2010/apr/05/wikileaks-us-army-iraq-attack | newspaper = The Guardian | date = 5 April 2010 | access-date = 16 June 2010
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nicar&quot;&gt;{{cite web | url = http://data.nicar.org/conference/lasvegas10/showcase | title = Showcase Panels | publisher = data.nicar.org | date =  | access-date = 5 July 2010 | archive-date = 29 જૂન 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100629024355/http://data.nicar.org/conference/lasvegas10/showcase | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nntpcache&quot;&gt;{{cite web | title=NNTPCache: Authors | url=http://iq.org/~proff/nntpcache.org | access-date=16 June 2010 | archive-date=23 નવેમ્બર 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20101123054222/http://iq.org/~proff/nntpcache.org/ | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;pentagonhunt&quot;&gt;
{{cite web | url = http://www.guardian.co.uk/media/2010/jun/11/wikileaks-founder-assange-pentagon-manning | title = Pentagon hunts WikiLeaks founder Julian Assange in bid to gag website|Media|The Guardian | last = McGreal | first = Chris | date = 11 June 2010 | work = The Guardian|location=London | access-date = 18 June 2010
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;personal&quot;&gt;{{cite web | url = http://personaldemocracy.com/technology-politics-social-media-conference-personal-democracy-forum-new-york-0 | title = PdF Conference 2010 &amp;#124; June&amp;nbsp;3–4 &amp;#124; New York City &amp;#124; Personal Democracy Forum | publisher = Personaldemocracy.com | date =  | access-date = 5 July 2010 | archive-date = 8 જુલાઈ 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100708065934/http://personaldemocracy.com/technology-politics-social-media-conference-personal-democracy-forum-new-york-0 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;pdf&quot;&gt;{{cite web | title = PdF Conference 2010: Speakers | url = http://personaldemocracy.com/pdf-conference-2010-june-3-5-new-york-city-speakers#assange | publisher = [[Personal Democracy Forum]] | access-date = 16 June 2010 | archive-date = 27 મે 2012 | archive-url = https://archive.today/20120527042208/http://personaldemocracy.com/pdf-conference-2010-june-3-5-new-york-city-speakers%23assange#assange | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;poulsen&quot;&gt;
{{cite news | first1 = Kevin | last1 = Poulsen | first2 = Kim | last2 = Zetter | title = Wikileaks Commissions Lawyers to Defend Alleged Army Source | url = http://www.wired.com/threatlevel/2010/06/wikileaks-to-lamo | date = 11 June 2010 | newspaper = [[Wired (magazine)|Wired]] | access-date = 16 June 2010
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;rubberhose&quot;&gt;{{cite web | first = Suelette | last = Dreyfus | title = The Idiot Savants' Guide to Rubberhose | url = http://iq.org/~proff/rubberhose.org/current/src/doc/maruguide/t1.html | access-date = 16 June 2010 | archive-date = 13 ઑગસ્ટ 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100813032734/http://iq.org/~proff/rubberhose.org/current/src/doc/maruguide/t1.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;seclists&quot;&gt;Assange stated, &quot;In this limited application strobe is said to be faster and more flexible than ISS2.1 (an expensive, but verbose security checker by Christopher Klaus) or PingWare (also commercial, and even more expensive).&quot; See [http://seclists.org/bugtraq/1995/Mar/65 Strobe v1.01: Super Optimised TCP port surveyor]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;singel&quot;&gt;
{{cite news | first = Ryan | last = Singel | title = Immune to Critics, Secret-Spilling Wikileaks Plans to Save Journalism ... and the World | url = http://www.wired.com/politics/onlinerights/news/2008/07/wikileaks?currentPage=all | date = 3 July 2008 | newspaper = [[Wired (magazine)|Wired]] | access-date = 16 June 2010
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;smh1&quot;&gt;
{{cite news | first = Bernard | last = Lagan | title = International man of mystery | url = http://www.smh.com.au/technology/technology-news/international-man-of-mystery-20100409-ryvf.html | date = 10 April 2010 | newspaper = The Sydney Morning Herald | access-date = 16 June 2010
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;smh2&quot;&gt;
{{cite news | title = The secret life of Wikileaks founder Julian Assange | url = http://www.smh.com.au/technology/technology-news/the-secret-life-of-wikileaks-founder-julian-assange-20100521-w1um.html | date = 22 May 2010 | newspaper = The Sydney Morning Herald | access-date = 16 June 2010
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;strobe&quot;&gt;
{{cite web | title = strobe-1.06: A super optimised TCP port surveyor | url = http://hpux.connect.org.uk/hppd/hpux/Networking/Admin/strobe-1.06 | publisher = The Porting And Archive Centre for HP-UX | access-date = 16 June 2010
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;suelette&quot;&gt;
{{Cite book | title = [[Underground (Suelette Dreyfus book)|Underground: Tales of Hacking, Madness and Obsession on the Electronic Frontier]] | first = Suelette | last = Dreyfus | year = 1997 | isbn = 1-86330-595-5
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;taylor&quot;&gt;
{{cite news | first = Jerome | last = Taylor | title = Pentagon rushes to block release of classified files on Wikileaks | url = http://www.independent.co.uk/news/world/americas/pentagon-rushes-to-block-release-of-classified-files-on-wikileaks-1998313.html | newspaper = [[The Independent]] | date = 12 June 2010 | access-date = 16 June 2010
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;tdbmanhunt&quot;&gt;
{{cite web | url = http://www.thedailybeast.com/blogs-and-stories/2010-06-10/wikileaks-founder-julian-assange-hunted-by-pentagon-over-massive-leak | title = Wikileaks Founder Julian Assange Hunted by Pentagon Over Massive Leak | last = Shenon | first = Philip | date = 10 June 2010&lt;!-- 10:03&amp;nbsp;pm--&gt; | work = Pentagon Manhunt | publisher = The Daily Beast | access-date = 18 June 2010
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;&gt;
{{cite web | url = http://www.telegraph.co.uk/technology/news/7845420/Wikileaks-founder-Julian-Assange-emerges-from-hiding.html | title = Wikileaks founder Julian Assange emerges from hiding | publisher = The Daily Telegraph | date = 22 June 2010 | access-date = 5 July 2010
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;theage1&quot;&gt;
{{cite news | first = Nikki | last = Barrowclough | title = Keeper of secrets | url = http://www.theage.com.au/national/keeper-of-secrets-20100521-w230.html | newspaper = [[The Age]] | date = 22 May 2010 | access-date = 16 June 2010
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;theaustralian&quot;&gt;
{{cite news | title = Rudd Government blacklist hacker monitors police | url = http://www.theaustralian.com.au/news/rudd-government-blacklist-hacker-monitors-police/story-e6frg8yx-1225718288350 | first = Richard | last = Guilliatt | newspaper = [[The Australian]] | date = 30 May 2009 | access-date = 16 June 2010}} [lead-in to a longer article in that day's ''The Weekend Australian Magazine'']&lt;/ref&gt;

{{cite news | title = Profile: Julian Assange, the man behind Wikileaks | url = http://technology.timesonline.co.uk/tol/news/tech_and_web/the_web/article7094231.ece | work = The Sunday Times | location = UK | date = 11 April 2010 | access-date = 29 June 2010 | archive-date = 6 સપ્ટેમ્બર 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100906200853/http://technology.timesonline.co.uk/tol/news/tech_and_web/the_web/article7094231.ece | url-status = dead }}

&lt;ref name=&quot;wankworm&quot;&gt;Julian Assange: [http://www.counterpunch.org/assange11252006.html The Anti-Nuclear WANK Worm. The Curious Origins of Political Hacktivism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080419071903/http://www.counterpunch.org/assange11252006.html |date=2008-04-19 }} [[CounterPunch]], 25/26 November 2006&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;pgsql&quot;&gt;
{{cite web | url = http://www.postgresql.org/community/contributors | title = PostgreSQL contributors | publisher = Postgresql.org | date = | access-date = 29 November 2010
}}
&lt;/ref&gt;

}}

== બાહ્ય લિંક્સ ==
{{Commons category|Julian Assange}}
*''અલઝઝીરા'' પર [http://english.aljazeera.net/category/person/julian-assange સંપૂર્ણ કરવેરજ] 
*[http://www.bbc.co.uk/news/world-11047811 પ્રોફાઈલ: વિકિલીક્સના સ્થાપક જુલિયન અસાંજે]નો ''બીબીસી ન્યૂઝ''  પર 
*''ધી ગાર્ડિયન'' માં [http://www.guardian.co.uk/media/julian-assange સંપૂર્ણ કવરેજ] 
*''રોયટર્સ'' માં [http://www.reuters.com/article/idUSTRE6BB1LG20101213 વિશેષ અહેવાલ] 
* [http://www.sbs.com.au/dateline/story/watch/id/600572/n/The-Whistleblower એસબીએસ ડેટલાઈન પર વિડિયો પ્રોફાઈલ 
] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110103052140/http://www.sbs.com.au/dateline/story/watch/id/600572/n/The-Whistleblower |date=2011-01-03 }}
* [http://www.life.com/image/first/in-gallery/53291/julian-assange-hero-or-villain જુલિયન અસાંજે: હિરો કે વિલન?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101216174148/http://www.life.com/image/first/in-gallery/53291/julian-assange-hero-or-villain |date=2010-12-16 }} - ''લાઈફ મેગેઝિન''  દ્વારા સ્લાઈડ શૉ
* {{cite news |url=http://www.stuff.co.nz/technology/digital-living/524296 |title= Meet the Aussie behind Wikileaks |publisher=[[Fairfax New Zealand]] |date=8 July 2008}}
* {{cite web | url = http://www.youtube.com/watch?v=7QEdAykXxoM | title = WikiLeaks editor on Apache combat video: No excuse for US killing civilians | date = April 2010 | publisher = RussiaToday}}
* [http://web.archive.org/web/*/http://iq.org/ Archived versions] of the home page on Julian Assange's web site iq.org (at the Internet Archive)
* {{cite web | url = http://events.ccc.de/congress/2009/Fahrplan/events/3567.en.html | title = WikiLeaks Release 1.0: Insight into vision, motivation and innovation | date = 30 December 2009 | publisher = 26th Chaos Communication Congress}}


[[Category:ઓસ્ટ્રેલિયન પત્રકારો ]]
[[Category:વિકિલીક્સ ]]
[[શ્રેણી:૧૯૭૧માં જન્મ]]</text>
      <sha1>qgmynhhigzfehju84c8au70muvkp9kb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ઍલન ટ્યુરિંગ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31006</id>
    <revision>
      <id>904381</id>
      <parentid>904229</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T01:17:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>904381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="369382" sha1="hpn9pfgws5i52t7xnttgxppspgocec9" xml:space="preserve">{{cleanup}}
{{Infobox scientist
| name              = ઍલન ટ્યુરિંગ
| image             =Alan Turing az 1930-as években.jpg| image_width       =
| caption           =
| birth_date        = {{Birth date|1912|6|23|df=yes}}
| birth_place       = [[Maida Vale]], London, England, United Kingdom
| death_date        = {{Death date and age|1954|6|7|1912|6|23|df=yes}}
| death_place       = [[Wilmslow]], [[Cheshire]], England, United Kingdom
| nationality       = British
| field             = [[Mathematician]], [[logician]], [[cryptanalyst]],  [[computer scientist]]
| work_institutions = [[University of Cambridge]]&lt;br /&gt;[[Government Code and Cypher School]]&lt;br /&gt;[[National Physical Laboratory, UK|National Physical Laboratory]]&lt;br /&gt;[[University of Manchester]]  
| alma_mater        = [[King's College, Cambridge]]&lt;br /&gt;[[Princeton University]]
| doctoral_advisor  = [[Alonzo Church]]
| doctoral_students = [[Robin Gandy]]
| known_for         = [[Halting problem]]&lt;br /&gt;[[Turing machine]]&lt;br /&gt;[[Cryptanalysis of the Enigma]]&lt;br /&gt;[[Automatic Computing Engine]]&lt;br /&gt;[[Turing Award]]&lt;br /&gt;[[Turing Test]]&lt;br /&gt;[[Turing pattern]]s
| prizes            = [[Officer of the Order of the British Empire]]&lt;br /&gt;[[Fellow of the Royal Society]]
}}
'''ઍલન મેથીસન ટ્યુરિંગ''', ઓબીઈ, એફઆરએસ; 23 જૂન 1912 – 7 જૂન 1954), અંગ્રેજી ગણિતશાસ્ત્રી, તર્કશાસ્ત્રી,સંકેતલિપિના વિશ્લેષક અને કમ્પ્યૂટર વૈજ્ઞાનિક હતા. તેમણે ટ્યુરિંગ મશિન સાથે ગાણિતિક નિયમો અને ગણતરીની વિભાવનાનું નિર્દિષ્ટીકરણ પૂરું પાડીને કમ્પ્યૂટર વિજ્ઞાનના વિકાસમાં અત્યંત પ્રભાવશાળી યોગદાન આપ્યું હતું, જેણે આધુનિક [[કમ્પ્યૂટર]]ના સર્જનમાં મહત્તવપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી.&lt;ref name=&quot;AFP&quot;/&gt; [[બીજું વિશ્વ યુદ્ધ|બીજા વિશ્વ યુદ્ધ]] દરમિયાન, ટ્યુરિંગે ગવર્મેન્ટ કોડ અને  સાયફર સ્કૂલ બ્લેત્ચલેય પાર્ક, બ્રિટનના કોડબ્રેકીંગ સેન્ટર માટે કામ કર્યું. થોડા સમય માટે તેઓ હટ 8 વિભાગના મુખ્યાધિકારી હતા, આ વિભાગ જર્મન નૌકા સૈન્યને સંબંધિત સંકેતલિપિના વિશ્લેષણમાટે જવાબદાર હતું. તેમણે જર્મનસંકેતલિપિને તોડતી પદ્ધતિઓમાંની એક યોજના નક્કી કરી રાખી હતી, જેમાં બોમ્બે પદ્ધતિ, ઈલેક્ટ્રોમીકેનીકલમશીન ઈનીગ્મા મશીન માટે ગોઠવણી શોધી શકે છે, તેનો સમાવેશ થાય છે. યુદ્ધ પછી તેમણે નેશનલ ફિઝીકલ લેબોરેટરી ખાતે કામ કર્યું, જ્યાં એસીઈ(ACE), એક સંગ્રહ કરી શકાય એવા કમ્પ્યૂટર પ્રોગ્રામની સૌ પ્રથમ ડિઝાઈન તૈયાર કરી. તેમના જીવનના અંત ભાગમાં ટ્યુરિંગને ગાણિતિક જીવવિજ્ઞાનમાં રસ પડ્યો.  તેમણે આકાર વિકાસ(મૉર્ફોજિનેસિસ)નું રસાયણશાસ્ત્ર આધારિત પેપર લખ્યું,&lt;ref&gt;{{Cite journal| last= Turing | first= A. M. | title = The Chemical Basis of Morphogenesis | journal = Philosophical Transactions of The Royal Society of London, series B | volume = 237 | pages = 37–72 | year = 1952 }}&lt;/ref&gt; અને તેમણે ઓસીલેટીંગકેમિકલ રીએક્શન જેમ કે બીલોઅસોય- ઝાબોટીન્સ્કાય રીએક્શનનું અનુમાન કર્યું, જેનું 1960ના દાયકાઓમાં સૌ પ્રથમ વખત અવલોકિત બન્યું. 

ટ્યુરિંગની સજાતીયતા 1952માં ફોજદારી ફરિયાદમાં પરિણમી- તે સમયે યુનાઈટેડ કિંગડ્મમાં સજાતીય વર્તણૂક ગેરકાયદેસર હતી- અને તેમણે જેલના વિકલ્પ તરીકે સ્ત્રી હોર્મોન(રાસાયણિક ખસીકરણ)ની સાથે સારવાર સ્વીકારી હતી. તેઓ 1954માં તેમના 42મા જન્મદિવસનાં કેટલાંક અઠવાડિયા પહેલાં, સાઈનાઈડ ઝેરથી મૃત્યુ પામ્યા.  કાયદેસરની તપાસમાં તે આત્મહત્યા હોવાનું શોધાયું હતું, તેમની માતા અને કેટલાક અન્ય લોકો તેમના મોતને એક અકસ્માત હોવાનું માની રહ્યાં હતાં.   10 સપ્ટેમ્બર 2009ના રોજ, ઈન્ટરનેટ ઝુંબેશને અનુસરતાં, યુદ્ધ પછી ટ્યુરિંગની સાથે જે રીતનો વ્યવહાર થયો હતો, તે માટે બ્રિટિશ સરકાર વતી બ્રિટિશ વડાપ્રધાન ગોર્ડોન બ્રાઉને સત્તાવાર જાહેર માફી માંગી હતી. .&lt;ref name=&quot;PM-apology&quot;&gt;{{Cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/8249792.stm | title = PM apology after Turing petition | date = 11 September 2009 | work = BBC News}}&lt;/ref&gt;

== બાળપણ અને યુવાની ==
ઍલન ટ્યુરિંગનું ગર્ભધાન [[છત્રપુર]],[[ઓરિસ્સા]], ભારતમાં થયું હતું.&lt;ref name=&quot;Hodges1983P5&quot;&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|p=5}}&lt;/ref&gt; તેમના પિતા, જુલિયસ મેથીસન ટ્યુરિંગભારતીય નાગરિક સેવાના સભ્ય હતા. જુલિયસ અને તેની પત્ની સારા (પૂર્વાશ્રમમાં સ્ટોનેય; 1881–1976, એડવર્ડ વોલ્લર સ્ટોનેય, મદ્રાસ રેલ્વેના મુખ્ય એન્જિનીયરની પુત્રી હતાં) ઇચ્છતાં હતાં કે ઍલનનો ઉછેર ઈંગ્લેન્ડમાં થાય, તેથી તેઓ મૈડા વેલે&lt;ref name=&quot;englishheritaget&quot;&gt;{{Cite web | url = http://www.english-heritage.org.uk/server/show/nav.001002006005/chooseLetter/T | title = London Blue Plaques | access-date = 10 February 2007 | work = English Heritage}}&lt;/ref&gt;, લંડનમાં પાછાં આવ્યાં, જ્યાં ઍલન ટ્યુરિંગનો જન્મ 23 જૂન 1912ના રોજ થયો, જે પાછળથી કોલોન્નાડે હોટલપર બિલ્ડીંગની બહારની બાજુ&lt;ref&gt;{{openplaque|381}}&lt;/ref&gt;એ એક વાદળી તકતી દ્વારા નોંધાયેલું હતું.&lt;ref name=&quot;Hodges1983P5&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;turingorguk&quot;&gt;{{Cite web| url=http://www.turing.org.uk/turing/scrapbook/memorial.html | title=The Alan Turing Internet Scrapbook | access-date=26 September 2006}}&lt;/ref&gt; તેમને જ્હોન નામનો મોટો ભાઈ હતો. તેમના પિતાનું નાગરિક સેવા કમિશન હજી પણ સક્રિય હતું અને ટ્યુરિંગના બાળપણનાં વર્ષો દરમિયાન તેમનાં માતા-પિતા તેમના બે પુત્રોને નિવૃત્ત આર્મી દંપતી પાસે મૂકી, હેસ્ટીંગ્સ, ઈંગ્લેન્ડ&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|p=6}}&lt;/ref&gt; અને ભારત વચ્ચે આવ-જા કરતાં હતાં.  જીવનમાં ખૂબ જ જલદી, ટ્યુરિંગે પાછળથી વધુ પ્રમુખતાઓ દર્શાવી હતી જે પ્રતિભાસંપન્ન હોવાની નિશાની દર્શાવતી હતી.&lt;ref name=&quot;toolbox&quot;&gt;{{Cite web |title=Alan Turing&amp;nbsp;– Towards a Digital Mind: Part 1 |first=G. James |last=Jones |date=11 December 2001 |url=http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3 |access-date=27 July 2007 |work=System Toolbox |archive-date=3 ઑગસ્ટ 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070803163318/http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

છ વર્ષની ઉંમરે તેમના વાલીએ સેન્ટ મિશેલ, દિવસની સ્કૂલમાં તેમનું નામ નોંધાવ્યું હતું.  તેમની પ્રતિભા શરૂઆતમાં જ મુખ્ય શિક્ષિકાએ ઓળખી કાઢી, એવી રીતે તેમના ક્રમશઃ ઘણા શિક્ષકોએ તેમની પ્રતિભા ઓળખી હતી.  1924માં, 14 વર્ષની ઉંમરે, તેઓ ડૂરસેટમાં બજાર ભરાય એવા શહેર શેરબોર્નમાં જાણીતી સ્વતંત્ર્ય શાળાશેરબોર્ન શાળામાં ગયા.  સત્રના પ્રથમ દિવસે બ્રિટનમાં સામાન્ય હડતાળ હતી, પણ તેને પ્રથમ દિવસે હાજર રહેવું હતું તે નિર્ધારિત હતું, તેથી તેણે તેની સાઈકલ સાઉથએમ્પટોનથી શાળા સુધી {{convert|60|mi|km}}થી વધુ દોરીને લઈ ગયો, આખી રાત પ્રવાસી માટેની વીશીમાં રોકાયો.&lt;ref name=&quot;metamagical&quot;&gt;{{Cite book|title=Metamagical Themas: Questing for the Essence of Mind and Pattern |url=https://archive.org/details/metamagicalthema0000hofs |first=Douglas R. |last=Hofstadter |year=1985 |publisher=Basic Books |isbn=0-465-04566-9 |oclc=230812136}}&lt;/ref&gt;

[[ચિત્ર:KingsCollegeChapel.jpg|thumb|કિંગ્સ કોલેજ, કેમ્બ્રીજ ખાતે કમ્પ્યૂટર ખંડનું નામ ટ્યુરિંગના નામથી રાખવામાં આવ્યું હતું, જ્યાં તેઓ 1931માં વિદ્યાર્થી અને 1935માં ફેલો બન્યા હતા.]]

ટ્યુરિંગની કુદરતી રુચિ ગણિત અને વિજ્ઞાન હોવાથી શેરબોર્નમાં કેટલાક શિક્ષકો, જેમની શિક્ષણની વ્યાખ્યામાં સાહિત્યપર વધુ ભાર આપતા હતા, પરિણામે તેઓ પ્રત્યેથી તેમને આદર ન મળ્યો.  તેમના મુખ્ય શિક્ષકે તેમના વાલીને લખ્યું હતું-  &quot;હું આશા રાખું છું કે તે બે સ્ટૂલની વચ્ચે ન પડે. જો તેને જાહેર શાળામાં રહેવું હશે, તો તેણે ચોક્કસપણે ''શિક્ષિત''  થવાનું ધ્યેય રાખવું જ પડશે.  જો તેણે માત્ર''વિજ્ઞાનના વિશેષજ્ઞ''  બનવું હશે, તો તે જાહેર શાળામાં તેનો સમય બરબાદ કરી રહ્યો છે. &quot;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|p=26}}&lt;/ref&gt; આ બધું થવા છતાં, ટ્યુરિંગે અભ્યાસમાં નોંધનીય ક્ષમતા દર્શાવવાની ચાલુ રાખી. 1927માં પ્રાથમિક કલનશાસ્ત્રનો અભ્યાસ કર્યાં વિના જ તેને જટિલ સમસ્યાઓ ઉકેલવામાં મજા આવતી હતી.  1928માં, 16 વર્ષની ઉંમરે, ટ્યુરિંગને [[આલ્બર્ટ આઇન્સ્ટાઇન|આર્બલ્ટ આઈન્સ્ટાઈન]]ના કાર્યનો ભેટો થયો, તેણે માત્ર તેને સમજી લીધું એટલું જ નહીં, પણ તેણે એક લખાણમાંથી, કે જેમાં ક્યારેય એવું સ્પષ્ટપણે દર્શાવાયું નહોતું, તેમાંથી ન્યુટનના ગતિના નિયમોઅંગે આઈન્ટાઈનના પ્રશ્નો અંગે અનુમાન લગાવ્યું.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|p=34}}&lt;/ref&gt; 

ટ્યુરિંગની આશાઓ અને આકાંક્ષાઓ તેણે શાળામાં પોતાનાથી સહેજ મોટા વિદ્યાર્થી, ક્રિસ્ટોફર મોર્કોમ સાથે વિકસાવેલી નજીકની મિત્રતા દ્વારા વધુ ઊભરી. મોર્કોમ ટ્યુરિંગની પ્રથમ પ્રેમ જિજ્ઞાસા હતી. મોર્કોમ તેઓની શેરબોર્ન ખાતેની છેલ્લા સત્રના માત્ર થોડાં અઠવાડિયાં પહેલાં, ગાયનું ચેપી [[દૂધ]] પીધા પછી સંકોચાઈને, ગાયનાં ફેફસાંના ક્ષય રોગની જટિલતાથી મૃત્યુ પામ્યો.&lt;ref name=&quot;teuscher&quot;&gt;** {{Cite book|last=Teuscher |first=Christof (ed.) |authorlink=Christof Teuscher |title=Alan Turing: Life and Legacy of a Great Thinker |url=https://archive.org/details/alanturinglifele0000unse |year=2004 |publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer-Verlag]] |isbn=3-540-20020-7 |oclc=53434737 62339998}}&lt;/ref&gt;  ટ્યુરિંગનો ધાર્મિક વિશ્વાસ કકડભૂસ થઈ ગયો અને તે નાસ્તિક બની ગયો. તેણે તમામ વસ્તુઓ જડવાદજ છે, એવી હકીકત ખાતરીપૂર્વક સ્વીકારી લીધી, જેમાં જીવિત માનવીય મગજનો પણ સમાવેશ થાય છે,&lt;ref&gt;પાઉલ ગ્રે, [http://www.time.com/time/time100/scientist/profile/turing.html ઍલન ટ્યુરિંગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080822093918/http://www.time.com/time/time100/scientist/profile/turing.html |date=2008-08-22 }} સદીના સૌથી મહત્વના ટાઈમ સામાયિકના લોકો, પાન નં ૨&lt;/ref&gt; પણ તે હજી પણ એવું માનતા હતાં કે મૃત્યુ પછી આત્માનું અસ્તિત્વ હોય છે.&lt;ref&gt;[http://www.turing.org.uk/turing/scrapbook/spirit.html ધી ઈન્સ્પીરેશન ઓફ લાઈફ એન્ડ ડેથ, 1928–1932] ઍલન ટ્યુરિંગ સ્કેપબુક &lt;/ref&gt;

== યુનિવર્સિટી અને ગણનક્ષમતા (કમ્પ્યૂટેબિલિટી) અંગેનું કાર્ય ==
[[ચિત્ર:Alan Turing Memorial Closer.jpg|thumb|સેકવિલે પાર્ક, માન્ચેસ્ટરમાં ઍલન ટ્યુરિંગનું યાદગાર પૂતળું]]
શેરબોર્ન પછી, ટ્યુરિંગ કેમ્બ્રિજ, કિંગસ્ કોલેજમાં અભ્યાસ કરવા ગયો.   ત્યાં તેણે તેના ગ્રેજ્યુએશન પહેલાંના ત્રણ વર્ષો 1931થી 1934 પસાર કર્યાં, [[ગણિત]]માં પ્રથમ વર્ગ ઓનર્સ સાથે ગ્રેજ્યુએટ થયો અને 1935માં સેન્ટ્રલ લિમિટ થિયરમ પરના મહાનિબંધની ક્ષમતા પર કિંગ કોલેજ ખાતે ફેલોતરીકે ચૂંટાઈ આવ્યો.&lt;ref&gt;જોહ્ન ઓલ્ડરીચનો ત્રીજો વિભાગ જુઓ, &quot;ઈંગ્લેન્ડ અને કોન્ટીનેન્ટલ પ્રોબેબલીટી ઈન ઈન્ટ વોર યર્સ&quot;, જર્નલ ઈલેક્ટોનીક d'Histoire des Probabilités et de la Statistique, ભાગ  5/2 [http://www.jehps.net/decembre2009.html ડિસેમ્બર 2009] જર્નલ ઈલેક્ટ્રોનિક d'Histoire des Probabilités et de la Statistique&lt;/ref&gt;

તેમના અતિમહત્ત્વના પેપર &quot;ઓન કમ્યૂટેબલ નંબરસ્, વીથ એન એપ્લીકેશન ટુ ધી  ''એન્ટ્સેઈડંગસપ્રોબ્લેમ (Entscheidungsproblem)'' &quot;,&lt;ref&gt;{{Cite journal | last= Turing | first= A. M. |year=1936 | publication-date = 1936–37 | title = On Computable Numbers, with an Application to the Entscheidungsproblem | periodical = Proceedings of the London Mathematical Society | series = 2 | volume = 42 | pages = 230–65 | doi= 10.1112/plms/s2-42.1.230 | url = http://www.comlab.ox.ac.uk/activities/ieg/e-library/sources/tp2-ie.pdf}} (અને {{Cite news| last = Turing | first = A.M. | publication-date = 1937 | title = On Computable Numbers, with an Application to the Entscheidungsproblem: A correction | periodical = Proceedings of the London Mathematical Society | series = 2 | volume = 43 | pages = 544–6 | doi = 10.1112/plms/s2-43.6.544 | year = 1938 }})&lt;/ref&gt; ટ્યુરિંગે ગણતરી અને પ્રૂફની મર્યાદાઓ પરના 1931ના કુર્ટ ગોડેલનાં પરિણામો પર પુનઃસૂત્રો તારવી, ગોડેલના વૈશ્વિક ગાણિતિક આધારિત યાંત્રિક ભાષા સાથે ફેરબદલી કરીને યાંત્રિક અને સરળ ડિવાઈસો મૂક્યા, જે ટ્યુરિંગ મશીનો તરીકે જાણીતાં બન્યાં. તેમણે સાબિત કર્યું કે કેટલાંક આવા મશીનો કોઈપણ કલ્પના જો અલ્ગોરિધમ પ્રમાણે રજૂ કરવામાં આવે તો તેની ગાણિતિક ગણતરી કરવા માટે તે સક્ષમ બનશે.  તેઓ સાબિત કરતાં ગયા કે ટ્યુરિંગના મશીન માટે અચકાવવાની સમસ્યા અનિશ્ચિત છે જે સૌ પ્રથમ વખતે દર્શાવતાં ''એન્ટ્સેઈડંગસપ્રોબ્લેમ (Entscheidungsproblem)'' નો કોઈ ઉકેલ નથી કે એવું સાબિત કરતા ગયા હતા. તે નક્કી કરવું શક્ય નથી, વાસ્તવમાં, જ્યારે પણ ગાણિકીત ક્રિયા ટ્યુરિંગ મશીનને આપવામાં આવશે ત્યારે તે હંમેશા અચકાશે કે કેમ.  જો કે તેમના લેમ્બડા કલનને આદર આપવામાં એલોન્ઝો ચર્ચને સમકક્ષ પ્રુફ પથી તેમનું પ્રુફ પ્રકાશિત થયું હતું, તે વખતે ટ્યુરિંગ ચર્ચના કામથી અજાણ હતા. 

ટ્યુરિંગે તેમની યાદશક્તિમાં લખ્યું હતું કે તેઓ આ 1936 પેપર સ્વીકારવા અંગે નિરાશ થયા હતા અને તે અંગે માત્ર બે વ્યક્તિઓએ પ્રતિક્રિયા આપી- તેઓ હતા [[Wikipedia talk:Articles for creation/Heinrich Scholz|હૈન્રીચ સ્કૂલઝ]]અને રિચાર્ડ બેવેન બ્રેઈથવેઈટ. ટ્યુરિંગનો અભિગમ નોંધનીય પણે ઘણો ખુલ્લો અને સ્વયંસ્ફૂર્ત છે. અન્ય કોઈ પણ મશીનની જે એક આવું મશીન પણ કાર્ય કરી શકે એવા વિચારને પણ એક યુનિવર્સલ (ટ્યુરિંગ) મશીનની તેની ધારણામાં નવીનતાથી ઉતાર્યો હતો.  અથવા બીજા શબ્દોમાં, કોઈની પણ ગણતરી કરવાની ક્ષમતા સાબિત થાય છે તે ગણતરી કરે છે, તેનો અડસટ્ટો લગાવાય છે.  ટ્યુરિંગ મશીનો આ દિવસોમાં ગણતરી કરવાના સિદ્ધાંતમાં અભ્યાસ માટે કેન્દ્રિય ભાગ છે, સ્ટીફન વોલ્ફ્રામ દ્વારા 2 રાજ્ય 3 ચિહ્નો ટ્યુરિંગ મશીન શોધ એક સૌથી સરળ ઉદાહરણબને છે.&lt;ref&gt;[http://www.wired.com/wiredscience/2007/10/college-kid-pro/ કોલેજ કીડ પ્રૂવ ધેટ વોલ્ફ્રામસ ટ્યુરિંગ મશિન યુનિવર્સલ કમ્પ્યૂટરોમાંનું સૌથી સરળ છે] વાયર્ડ 24 ઓક્ટોબર 2007&lt;/ref&gt; પેપરવ્યાખ્યાયિત સંખ્યાઓની કલ્પના પણ રજૂ કરે છે. 

સપ્ટેમ્બર 1936થી જુલાઈ 1938 સુધી તેમણે ઍલોન્ઝો ચર્ચ હેઠળ અભ્યાસ કરવા માટે ઇન્સ્ટિટયૂટ ફોર એડવાન્સડ સ્ટડી, પ્રીન્સેટન, ન્યુ જર્સી ખાતે તેમનો મોટા ભાગનો સમય પસાર કર્યો.   સાથો સાથ પોતાના માત્ર ગાણિતને લગતા કામમાં તેમણે સાંકેતિક લિપિનો અભ્યાસ કર્યો અને એક વિદ્યુત યાંત્રિક દ્વિગુણ ગુણકના ચોથા તબક્કામાંથી ત્રણનું નિર્માણ પણ કર્યું.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|p=138}}&lt;/ref&gt; જૂન 1938માં તેમણે પ્રીન્સેટનમાંથી તેમની Ph.D.ની ડીગ્રી મેળવીઃ તેમનો મહાનિબંધ સાપેક્ષ ગણતરીની કલ્પનાને રજૂ કરતો હતો, જ્યાં ટ્યુરિંગ મશીનો કહેવાતી ભાવિ આગાહી સાથે દલીલ કરે છે, સમસ્યાઓના અભ્યાસને મંજૂરી આપતાં, તે એક ટ્યુરિંગ મશીન દ્વારા ઉકેલી શકાતું નથી. કેમ્બ્રીજ ખાતે પાછા આવતાં, તેમણે લુડ્વીગ વિટ્ટુજેનસ્ટીન દ્વારા ગણિતની સ્થાપનાઅંગેના વ્યાખ્યામાં હાજરી આપી હતી.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|p=152}}&lt;/ref&gt; શિષ્ટાચારના કડક પાલનથી ટ્યુરિંગના પ્રતિકાર સાથે બે વ્યક્તિઓએ દલીલ કરી અને અસહમતિ દાખવી અને વિટ્ટજેનસ્ટીનની દલીલ એ હતી કે ગણિતશાસ્ત્રી કશા પણ તદ્દન સત્યો શોધી કાઢતા નથી પણ તેના બદલે તેઓ તેનું નવનિર્માણ કરે છે.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|pp=153–154}}&lt;/ref&gt; તેમણે અંશકાલીન સમય માટે ગવર્મેન્ટ કોડ અને સિફર સ્કૂલ (GCCS) સાથે કામ પણ કર્યું. 

== સંકેતલિપિ વિશ્લેષણ ==
[[ચિત્ર:Turing flat.jpg|thumb|બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે તબેલામાં બે કોટેજો.જ્યારે તેઓ હટ 8માં ગયા ત્યારે તેમણે અહીં 1939થી ૧૯૪૦ સુધી કામ કર્યું. ]]
બીજા વિશ્વ યુદ્ધ દરમિયાન, ટ્યુરિંગ બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે જર્મન સંકેતોને તોડવામાંના પ્રયત્નોમાં એક મુખ્ય સહભાગી હતા. યુદ્ધ પહેલાં સીફર બ્યુરોમાંથી પોલેન્ડમાં મેરિન રેજેવ્સ્કી,જેર્ઝી રોઝીસ્કીઅને હેન્રીક ઝીગાલ્સ્કી દ્વારા સંકેતલિપિ વિશ્લેષણના કામની શરૂઆત પર, તેમણેઈનીગ્મા મશીન અને લોરેન્ઝ એસઝેડ 40/42 (એક ટેલીપ્રિન્ટર(ટેલીટાઈપ) બ્રિટિશ દ્વારા ''ટ્યુની''  કોડવાળું નામ ધરાવનાર સાંકેતિક જોડાણ) એ બંનેને તોડવા માટે ઊંડા જ્ઞાન દ્વારા ફાળો આપ્યો હતો, અને થોડા સમય માટે, જર્મન નૌકાદળના સિગ્નલો વાંચવા માટે જવાબદાર વિભાગ હટ 8ના મુખ્ય વ્યક્તિ હતા. 

સપ્ટેમ્બર 1938થી ટ્યુરિંગ કોડ તોડતી બ્રિટિશ સંસ્થા ગવર્મેન્ટ કોડ અને સાઈફર સ્કૂલ(GCCS), સાથે ખંડ-સમય  માટે (અનુમાન અનુસાર બ્રિટિશ ફોરેન ઓફિસમાટે)  કામ કર્યું હતું. તેમણે જર્મન ઈનીગ્મા મશીનની સમસ્યા પર કામ કર્યું અને GCCSના સિનિયર કોડબ્રેકર ડીલ્લી ક્નોક્ષસાથે મળીને કામ કર્યું.&lt;ref&gt;જેક કોપલેન્ડ, &quot;કોલોસ્સસ અને કમ્પ્યૂટરની ઉંમરનું ચિત્ર, પાના નં 352 ''એક્શન ધી ડે'' , 2001&lt;/ref&gt; 4 સપ્ટેમ્બર 1939એ જર્મની પર યુકે(UK)એ યુદ્ધનું એલાન કર્યું, ત્યારે ટ્યુરિંગ બ્લેત્ચલેય પાર્ક, જીસીસીએસના યુદ્ધ સમયના સ્ટેશન પર હાજર થયા હતા.&lt;ref name=&quot;Copeland2006p378&quot;&gt;કોપલેન્ડ, 2006 પાન નં. 378&lt;/ref&gt; 1945માં, ટ્યુરિંગને તેમની યુદ્ધ સમયની સેવાઓ બદલ ઓબીઈ દ્વારા સન્માન આપવામાં આવ્યું, પણ તેમનું કાર્ય ઘણાં વર્ષો સુધી ખાનગી રહ્યું. ટ્યુરિંગ પાસે બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે કંઈક પ્રતિષ્ઠિત વિચિત્રતા હતી. જેક ગુડ, સંકેતલિપિના વિશ્લેષક, જેમણે તેમની સાથે કામ કર્યું હતું, તેમણે ટ્યુરિંગ વિશે રોનાલ્ડ લેવિને ટાંકીને કહ્યું: &lt;blockquote&gt; દરેક વર્ષે જૂનના પ્રથમ અઠવાડિયામાં તેને હે ફિવર (પરાગને લીધે થતી ઉધરસ અને ક્યારેક દમનો વિકાર)નો ખરાબ હુમલો લાગુ પડતો હતો, અને તેઓ પરાગરજને દૂર રાખવા માટે ઓફિસમાં પહેરવાનો સર્વિસ ગેસ માસ્ક સાયકલ ચલાવતી વખતે પહેરી લેતા.  તેમની સાયકલમાં ખરાબી હતીઃ ચેન નિયમિત અંતરાલે ઉતરી જતી. તેને સમી કરાવવાને બદલે તેઓ ગોળ ફરતાં પેડલની ગણતરી કરતાં અને ચેન સરખી કરવાના સમયે સાયકલ પરથી ઉતરી હાથ દ્વારા ચેનને સરખી કરતા.  તેમની અન્ય વિચિત્રતા એ હતી કે તેઓ તેમના મગ (પ્યાલા)ને ચોરી થતો અટકાવવા માટે રેડિયેટરની પાઈપ સાથે બાંધી દેતા.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Lewin|1978|p=57}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;
બ્લેત્ચલેય ખાતે કામ કરતી વખતે, ટ્યુરિંગ, એક પ્રતિભાસંપન્ન લાંબુ અંતર દોડનારા હતા, પ્રસંગોપાત્ત જ્યારે તેમની જરૂરિયાતત ઉચ્ચ-સ્તરી બેઠકો માટે પડતી ત્યારે તેઓ {{convert|40|mi}} થી [[લંડન]] સુધી દોડતા.&lt;ref&gt;''બોડીગાર્ડ ઓફ લીઝ'' , એન્થોની કેવ બ્રાઉન દ્વારા, 1975.&lt;/ref&gt;

=== ટ્યુરિંગ- વેલ્ચમેન બોમ્બી ===
બ્લેત્ચલેય પાર્કમાં આવ્યાં પછી થોડા અઠવાડિયામાં,&lt;ref name=&quot;Copeland2006p378&quot;/&gt; ટ્યુરિંગ ચોક્કસ પ્રકારના ઈલેક્ટ્રોમીકેનીકલ મશીન વિશે જણાવ્યું, જે ઈનીગ્માને તોડવા માટે બોમ્બા કરતાં વધુ ઝડપી મદદ કરી શકે છે, 1938 પછી મૂળ પોલીશ-ડિઝાઈન બોમ્બામાં સુધારાવધારા થયા બાદ તેનું નામ બોમ્બી થયું. ગણિતશાસ્ત્રી ગોર્ડોન વેલ્ચમેન દ્વારા વધુ તીવ્ર બનાવવાના સૂચન સાથે બોમ્બી એક પ્રાથમિક સાધનોમાંનું એક બન્યું અને ઈનીગ્મા પર પ્રહાર કરવા-સંદેશાઓના વિનિમયમાં રક્ષણ મેળવવાના  ઉપયોગમાં યંત્ર પાસે કામ લેવામાં મુખ્ય બન્યું. 

[[ચિત્ર:Bombe-rebuild.jpg|thumbnail|બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે બોમ્બીની એક સંપૂર્ણ અને કાર્યશીલ પ્રતિકૃતિ]]

જેક ગુડનો મત: &lt;blockquote&gt;મારા ''મતે''  ટ્યુરિંગનો અત્યંત મહત્તવનો ફાળો બોમ્બી, સંકેતલિપિનું વિશ્લેષણ કરતાં મશીનની ડિઝાઈન કરવામાં હતો. તેમની પાસે એવો વિચાર હતો કે જેનો તમે ઉપયોગ કરી શકો, પરિણામ રૂપે, તર્ક શાસ્ત્રનો એક પ્રમેયમાં વાહિયાતની બદલે બિનતાલીમી કાન લાગે છે, તેનાથી વિરોધાભાસી તમે ''દરેક વસ્તુનું''  અનુમાન લગાવી શકો છો.&lt;ref&gt;[http://www.imdb.com/title/tt1155383/episodes &quot;ધી મેન હુ ક્રેક્ડ ઈનીગ્મા&quot;], UKTV ઔતિહાસિક ચેનલની દસ્તાવેજી શ્રેણીઓનો ચોથો ભાગ [http://www.imdb.com/title/tt1157073/ &quot;હિરોઝ ઓફ વર્લ્ડ વોર 2&quot;]&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

બોમ્બી ઈનીગ્મા સંદેશા (એટલે કે રોટરનો ક્રમ, રોટરની ગોઠવણી, વગેરે)માટે શક્ય એટલી સાચી ગોઠવણોના ઉપયોગ માટે શોધ કરતું હતું, અને યોગ્ય'' ભાષાંતરઃ''  સંભાવ્ય વાક્યનો એક ટુકડાનો ઉપયોગ કરતું. રોટરો(જેને 10&lt;sup&gt;19&lt;/sup&gt; દરજ્જાનો ઓર્ડર અથવા યુ બોટ ચાર-રોટર માટે 10&lt;sup&gt;22&lt;/sup&gt;થી ભિન્ન હોય છે)&lt;ref&gt;&quot;ધી મેન હુ ક્રેક્ડ ઈનીગ્મા&quot;માં પ્રોફેસર જેક ગુડ, 2003: &quot;જો મારી યાદદાસ્ત સાચી છે&quot;, તેમની ચેતવણી સાથે &lt;/ref&gt;ના દરેક શક્ય ગોઠવણીઓ માટે બોમ્બી ભાષાંતરના આધાર પર તાર્કીક અનુમાનોની સાંકળની ભજવણી કરી, ઈલેક્ટ્રીક રીતે તેનું અમલીકરણ કરતું. જ્યારે વિરોધાભાસ ઉદ્ભવે ત્યારે બોમ્બીને શોધી કાઢવામાં આવે છે, અને તે ગોઠવણીને કાઢી નાખવામાં આવે છે અને પછી બીજા પર આગળ વધવામાં આવે છે. મોટાભાગની શક્ય ગોઠવણીઓ વિરોધાભાસો સર્જે છે અને તેને નાશ કરવામાં આવે છે, માત્ર ખૂબ ઓછા ઊંડાણપૂર્વક સંશોધન કરવા માટે બાકી રહે છે. ટ્યુરિંગનું બોમ્બી 18 માર્ચ 1940માં પ્રથમ વખત ઈન્સ્ટોલ થયું.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|p=191}}&lt;/ref&gt; યુદ્ધ પૂર્ણ થતાં પહેલાં 200 થી પણ વધારે બોમ્બીઓ કાર્યાન્વિત કરવામાં આવ્યાં હતાં.&lt;ref name=&quot;codebreaker&quot;&gt;{{Cite web|title=Alan Turing, Codebreaker and Computer Pioneer |last=Copeland |first=Jack |coauthors=Diane Proudfoot |month=May | year=2004 |url=http://www.alanturing.net/turing_archive/pages/Reference%20Articles/codebreaker.html |access-date=27 July 2007}}&lt;/ref&gt;

=== હટ  8 and નોકાદળનું ઈનીગ્મા ===
[[ચિત્ર:AlanTuring-Bletchley.jpg|thumbnail|સ્ટેફન કેટ્ટલ દ્વારા બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે ટ્યુરિંગનું પૂતળું, અમેરિકાના પરોપકારી સીડની ઈ ફ્રેન્ક દ્વારા સોંપાયેલું કાર્ય.&lt;ref&gt;[58]&lt;/ref&gt;]]
ટ્યુરિંગે જર્મન નોકા દળના ઈનીગ્માની ખાસ મુશ્કેલ સમસ્યાને ઉકેલવાનું નક્કી કર્યું &quot;કારણ કે તેના માટે કોઈ અન્ય કંઈ પણ કરી રહ્યા નથી અને હું મારી જાતે તે કરી શકું છું&quot;.&lt;ref name=&quot;MahonP14&quot;&gt;{{Harvnb|Mahon|1945|p=14}}&lt;/ref&gt; ડિસેમ્બર 1939માં, ટ્યુરિંગે નોકાદળની સૂચના આપતાં તંત્રના જરૂરી ભાગનો ઉકેલી આપ્યો, જે અન્ય સેવાઓ દ્વારા ઉપયોગમાં લેવામાં આવતાં સૂચકોના તંત્ર કરતાં વધુ જટિલ હતો.&lt;ref name=&quot;MahonP14&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Leavitt|2007|pp=184–186}}&lt;/ref&gt; જે રાત્રિએ તેમણે નોકાદળના સૂચક તંત્રનો ઉકેલ લાવ્યા તે જ રાત્રિએ તેમને ''બન્બુરીસ્મુસ'' નો વિચાર આવ્યો, આ એક પરિણામરૂપ આંકડાકીય પદ્ધતિ, જે નૌકાદળના ઈનીગ્માને તોડવામાં મદદરૂપ બનવા માટે હતી. (જેને અબ્રાહમ વાલ્ડેપાછળથી સિક્વેન્શ્યલ એનાલિસીસ) &quot;જોકે હું ચોક્કસ ન હતો કે વાસ્તવમાં તે કામ કરી જશે, અને જ્યાં સુધી વાસ્તવમાં કેટલાંક દિવસો સુધી ઈનીગ્માને તોડ્યા ત્યાં સુધી હું ચોક્કસ ન હતો.&quot;&lt;ref name=&quot;MahonP14&quot;/&gt; આ માટે તેમણે પુરાવાઓનું વજન માપવાની શોધ કરી, જેને તેઓ''બન'' કહેતા હતા.  બાનબુરીસ્મઅસ ઈનીગ્મા રોટોરસના કેટલાક આદેશોને ધ્યાન બહાર મૂકી શકતાં, પરિણામરૂપે બોમ્બી પરનો પરીક્ષણ ગોઠવણીનો જરૂરી સમય ઓછો થઈ ગયો. 

1941માં, ટ્યુરિંગે હટ 8ના સહકાર્યકર જોઅન ક્લાર્કે, એક સાથી ગણિતશાસ્ત્રી સમક્ષ લગ્નનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો, પણ તેઓના વિવાહ ખૂબ જ ઓછા સમય માટે રહ્યો.  પોતાની સમલૈગિકતા અંગે તેમની વાગ્દત્તાને જણાવ્યાં બાદ, નવાઈ પમાડે તેવી વાત બહાર આવવાથી તેણી અસ્વસ્થ હતી, તેથી ટ્યુરિંગે નક્કી કર્યું કે લગ્ન સાથે આગળ નહીં વધી શકે.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Leavitt|2007|pp=176–178}}&lt;/ref&gt;

જૂલાઈ 1942માં, જર્મનીના નવા જેહૈમસ્ચ્રૈબર મશિન (''ખાનગી લેખક'' ) દ્વારા લોરેન્ઝ સીફર વિરૂદ્ધ તૈયાર કરવામાં આવેલાં સંદેશાઓના&lt;ref&gt;{{Harvnb|Copeland|2006|p=380}}&lt;/ref&gt; ઉપયોગ માટે ટ્યુરિંગે ''ટ્યુરિંગ્રેરી''  (અથવા મજાકમાં ''ટ્યુરિંગીસમસ'' )નામની પદ્ધતિની યોજના બનાવી.  જેનું બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે કોડનું નામ ''ટ્યુની'' હતું.  તેમણે મેક્સ ન્યુમેનના માર્ગદર્શન હેઠળ ટોમ્મી ફ્લાવરસ સાથે ટ્યુની ટીમની પણ શરૂઆત કરી, જે કોલોસ્સઅસ કમ્પ્યૂટર, દુનિયાનું સૌ પ્રથમ ડિઝીટલ ઈલેક્ટ્રોનિક કમ્પ્યૂટરના નિર્માણમાં પડ્યાં હતાં, જે સરળ એવું પહેલાનું મશીન(હીથ રોબિન્સન)ના બદલે મૂકવાનું હતું અને તેની અત્યંત ઝડપી કામ કરવાની ગતિ  દરરોજ બદલાતી સાઈફરની ઉપયોગીતાને લાગુ કરવા માટેની ડિક્રિપ્શન તકનીકના ભૌતિક-બળને મંજૂરી આપતું હતું.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Copeland|2006|p=72}}&lt;/ref&gt; એક સતત ખોટી ધારણા એ છે કે ટ્યુરિંગ કોલોસ્સઅસના ડિઝાઈનમાં એક મુખ્ય વ્યક્તિ હતી, પણ તે કિસ્સો એવો ન હતો.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Copeland|2006|pp=382,383}}&lt;/ref&gt;

ટ્યુરિંગએ નવેમ્બર 1942માં સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકાનો પ્રવાસ કર્યો અને નોકાદળના ઈનીગ્મા પર સંકેતલિપિ વિશ્લેષક તરીકે અને વોશીંગ્ટનમાં બોમ્બીના નિર્માણમાં યુએસ નૌકાદળ સાથે કામ કર્યું, અને સલામત ભાષા ઉપકરણના વિકાસ સાથે બેલ લેબ્સખાતે સહાયક ભૂમિકા ભજવી.  તેઓ બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે માર્ચ 1943માં પાછા આવ્યા.  તેમની ગેરહાજરી દરમિયાન, હ્યુગ એલેક્ઝેન્ડરેઅધિકૃત રીતે હટ 8ના પ્રમુખ તરીકેનું સ્થાન ગ્રહણ કર્યું હતું, જોકે એલેક્ઝાન્ડર થોડા સમય માટે ''ડે ફાક્ટો'' ના પ્રમુખ તરીકે હતા- ટ્યુરિંગને રોજ-બ-રોજની ભાગાદોડી વાળા વિભાગમાં થોડો રસ હતો.  ટ્યુરિંગ બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે સંકેતલિપિ વિશ્લેષણના એક સામાન્ય સલાહકાર બન્યા.  

એલેક્ઝાન્ડરે તેમના યોગદાન અંગે આ પ્રમાણે લખ્યું:  &lt;blockquote&gt;હટ 8ની સફળતામાં ટ્યુરિંગનું કામ સોથી મોટું પરિબળ હતું તે બાબતે કોઈના મનમાં પ્રશ્ન ન થવો જોઈએ.  શરૂઆતના દિવસોમાં તે માત્ર સંકેતલિપિનો વિશ્લેષક હતો, જે ઉકેલવા લાયક સમસ્યાને વિચારતો અને તે માત્ર હટની અંદરના મુખ્ય સૈદ્ધાંતિક કામ માટે પ્રાથમિક પણ જવાબદાર ન હતો પણ તે વેલ્ચમેન સાથે દરેક મુદ્દાની રજૂઆત કરતો અને બોન્બીની શોધ માટે મુખ્ય શ્રેય માટે ઉત્સુક હતો.  તે હંમેશા કહેવું મુશ્કેલ છે કે દરેક વ્યક્તિ તદ્-ન અનિવાર્ય છે પણ જો હટ 8 માટે કોઈ અનિવાર્ય હતું તો તે ટ્યુરિંગ હતો.  જ્યારે અનુભવ અને રોજિંદું કાર્ય પાછળથી સહેલું લાગે છે ત્યારે શરૂઆતનું કામ હંમેશા ભૂલી જવાય છે અને હટ 8માંના ઘણાં એવું અનુભવે છે કે બહારની દુનિયાને ટ્યુરિંગના યોગદાનનું મહત્તવ ક્યારેય સંપૂર્ણ પણે સમજાઈ શકશે નહીં.&lt;ref&gt;{{ Harvnb | Alexander | circa 1945 }}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

યુદ્ધના પછીના ભાગમાં તેઓ હાન્સ્લોપ પાર્ક ખાતે કામ કરવા ગયા, જ્યાં તેઓ એન્જિનીયર ડોનાલ્ડ બેયલેયની મદદથી ઈલેક્ટ્રોનિકસના જ્ઞાનમાં વધુ વિકાસ કર્યો.  તેઓએ સાથે એક પોર્ટેબલ સુરક્ષિત આવાજ સંચાર જેનું કોડનું નામ ''ડેલીલાહ'' હતું, તેનું ડિઝાઈન તૈયાર કરી અને નિર્માણ કર્યું.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|p=270}}&lt;/ref&gt;  તેનો હેતુ લાંબા અંતરાલ માટે રેડિયો ટ્રાન્સમીશન સાથેના ઉપયોગ માટેની ક્ષમતાની ઉણપ અને કોઈ પણ કિસ્સામાં તેની વિવિધ ઉપયોગીતા માટેનો હતો, ડેલીલાહનું નિર્માણ યુદ્ધ દરમિયાન ઉપયોગમાં લેવા માટે મોડુ પૂર્ણ થયું હતું. જોકે ટ્યુરિંગે અધિકારીઓને વિંસ્ટન ચર્ચિલનું ભાષણનું  રેકોર્ડીંગ એનક્રિપ્ટીંગ/ડિક્રિપ્ટીંગ દ્વારા નિર્દેશિત કર્યું હોવા છતાં, ડેલીલાહનો ઉપયોગ કરવા માટે સ્વીકારવામાં ન આવ્યું. ટ્યુરિંગે SIGSALY, એક સલામત અવાજ તંત્રના વિકાસ માટે બેલ લેબ્સ સાથે સલાહ પણ લીધી, જેનો ઉપયોગ યુદ્ધના પાછળના વર્ષોમાં થયો હતો.  

== શરૂઆતના કમ્પ્યૂટરો અને  ટ્યુરિંગ પરીક્ષણ ==
તેઓ 1945થી 1947 સુધી ચર્ચ સ્ટ્રીટ, હેમ્પટન&lt;ref&gt;{{openplaque|1619}}&lt;/ref&gt; ખાતે રહેતા હતા અને નેશનલ ફિઝીક્સ લેબોરેટરીમાં હતા, જ્યાં તેઓ એસીઈ (ઓટોમેટીક કમ્પ્યૂટીંગ એન્જિન)ની ડિઝાઈન પર કામ કરતા હતા. તેમણે 19 ફેબ્રુઆરી 1946ના રોજ એક પેપરની રજૂઆત કરી, જે એક પ્રોગ્રામનો સંગ્રહ કરી શકાય તેવા કમ્પ્યૂટરની સૌ પ્રથમ વિગત આપતી ડિઝાઈન હતી.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Copeland|2006|p=108}}&lt;/ref&gt; જોકે એસીઈ એ શક્ય કરી શકાય એવી ડિઝાઈન હતી, તેમ છતાં યુદ્ધના સમયે બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે ગોપનીય વાતાવરણ હોવાથી પ્રોજેક્ટ શરૂ કરવામાં વિલંબ થયો અને તેમનો ભ્રમ દૂર થયો. 1947ના વર્ષમાં પાછળથી એક સેબિટીકલ વર્ષ (અભ્યાસ અને પ્રયાસ માટે અપાતી રજાઓ) માટે કેમ્બ્રીજ પાછા આવ્યા. જ્યારે તેઓ કેમ્બ્રીજ પાછા આવ્યાં ત્યારે પાયલોટ એસીઈ તેમની ગેરહાજરીમાં તૈયાર થઈ ગયો હતો. તેનો પ્રથમ પ્રોગ્રામ 10 મે 1950ના રોજ અમલમાં મૂકવામાં આવ્યો. 

1948માં તેમને માન્ચેસ્ટર ખાતે ગણિત વિભાગમાં રીડર તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા.  1949માં, તેઓ યુનિવર્સિટી ઓફ માન્ચેસ્ટર ખાતે કમ્પ્યૂટીંગ લેબોરેટરીના ઉપ નિયામક બન્યા, અને સોથી પહેલાં પ્રોગ્રામનો સંગ્રહ કરી શકાય એવા કમ્પ્યૂટરોના એક માન્ચેસ્ટર માર્ક 1ના સોફ્ટવેર અંગે કામ કર્યું. આ સમય દરમિયાન તેમણે વધુ એબસ્ટ્રેક કામ ચાલુ રાખ્યું અને &quot;કમ્પ્યુટીંગ મશીનરી અને ઈન્ટલીજન્સ&quot;માં (માઈન્ડ, ઓક્ટોબર 1950), ટ્યુરિંગ કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તાની સમસ્યાને સંબોધતાં હતા, અને એક સૂચિત પ્રયોગ જે ટ્યુરિંગ પરીક્ષણ તરીકે જાણીતું બન્યું, મશીન માટે સ્ટાન્ડર્ડ નિર્ધારિત કરવાનો પ્રયત્ન &quot;બુદ્ધિમત્તા&quot; કહેવાઈ.  વિચાર એ હતો કે જો કમ્પ્યૂટરમાં વિચારવામાં ઝીણવટથી તપાસ કરનારની કરામત મૂકી શકાય જે એક વ્યક્તિ સાથે વાર્તાલાપ કરતો હતો તો કમ્પ્યૂટરને &quot;વિચારવાનું&quot; કહી શકાય. પેપરમાં ટ્યુરિંગે સૂચવ્યું હતું કે વયસ્કના મનનું અનુકરણ કરે એવા પ્રોગ્રામને બનાવવા કરતાં એક સરળ પ્રોગ્રામ બનાવવો બાળકોના મનનું અનુકરણ કરે અને પછી શિક્ષણના એક કોર્ષ તરીકેનો ઉદ્દેશ્ય બનાવવો.  ટ્યુરિંગ પરીક્ષણથી વિરોધાભાસી સ્વરૂપ ઈન્ટરનેટ પર વ્યાપકપણ ઉપયોગમાં લેવાય છે- વપરાશકાર વ્યક્તિ છે કે કમ્પ્યૂટર એ નક્કી કરવા માટેનો હેતુપૂર્વકનું CAPTCHA (કેપ્ચા) પરીક્ષણ છે. 

1948માં, ટ્યુરિંગ તેમના પૂર્વ ઉપસ્નાતક સાથીકાર્યકર ડી.જી.ચેમ્પરનોવ્ની સાથે કામ કરતાં, કમ્પ્યૂટર માટે [[ચેસ]]નો પ્રોગ્રામ લખવાની શરૂઆત કરી, જે હાલમાં ઉપલબ્ધ નથી.  1952માં, પ્રોગ્રામને અમલી બનાવવા માટે પૂરતા પ્રમાણમાં શક્તિશાળી એવા કમ્પ્યૂટરની ઉણપને કારણે, ટ્યુરિંગે રમત રમી જેમાં તેમણે કમ્પ્યૂટરનું અનુકરણ કર્યું, એક ચાલ રમવા માટે લગભગ અડધો કલાક લીધો.  રમતની નોંધ લેવાઈ હતી.&lt;ref&gt;[http://www.chessgames.com/perl/chessgame?gid=1356927 ઍલન ટ્યુરિંગ વિરુદ્ધ એલીક ગ્લેન્ની(1952) &quot;ટ્યુરિંગ પરીક્ષણ&quot;] Chessgames.com&lt;/ref&gt; પ્રોગ્રામ ટ્યુરિંગના સહકાર્યકર એલીક ગ્લેન્નીના માટે ખોઈ દીધો છે, જો કે એવું કહેવામાં આવે છે કે પ્રોગ્રામે  ચેમ્પરનોવ્નીની પત્ની વિરુદ્ધ રમત જીતી લીધી હતી. તેમનું ટ્યુરિંગ પરીક્ષણએક મહત્ત્વપૂર્ણ અને ઉત્તેજક વિશેષતા ધરાવતું હતું અને કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા સંદર્ભેની ચર્ચમાં છેલ્લું યોગદાન હતું, જે અડધી સદી કરતાં વધુ ચાલુ રહ્યું.&lt;ref&gt;સેજીન, એ.પી.., સીકેક્લી, આઈ., અને એકમેન, વી. (2000) ટ્યુરિંગનું પરીક્ષણ: 50 વર્ષો પછી. માઈન્ડસ એન્ડ મશીનસ, Vol. 10, પાનું&amp;nbsp;463–518.&lt;/ref&gt; તેમણે લુ વિઘટનની પદ્ધતિ પણ 1948માં શોધી હતી, જેનો વર્તમાન સમયમાં મેટ્રીક્સ સમીકરણના ઉકેલમાં ઉપયોગ થાય છે.&lt;ref&gt;[http://www.intusoft.com/nlhtm/nl71.htm સ્પાઈસ 1 2 3 અને બીયોન્ડ][http://www.intusoft.com/nlhtm/nl71.htm ઈન્ટુસોફ્ટ ન્યુઝલેટર, ઓગસ્ટ 2003]&lt;/ref&gt; 

== પેટર્નનું બંધારણ અને ગાણિતીય જીવવિજ્ઞાન ==
ટ્યુરિંગે 1952થી તેમના 1954માં થયેલા મૃત્યુ સુધી ગાણિતીય [[જીવવિજ્ઞાન]] ખાસ કરીને મોર્ફોજીનેસીસ પર કામ કર્યું હતું.  તેમણે 1952માં પેટર્ન બંધારણની ટ્યરિંગની પૂર્વધારણા રજૂ કરતું હતું, ધી ''કેમિકલ બેઝીઝ ઓફ મોર્ફોજીનેસીસ''  વિષય પર એક પેપર પ્રકાશિત કર્યું હતું.&lt;ref&gt;[http://www.sciencedaily.com/releases/2006/11/061128093244.htm &quot;કંટ્રોલ મિકેનીઝમ ફોર બાયોલોડીકલ પેટર્ન ફોર્મેશન ડેકોડેડ&quot;] ''સાયન્સ ડેઈલી'' , 30 નવેમ્બર 2006&lt;/ref&gt; તેમના રસનો  કેન્દ્ર વિસ્તાર ફિબોનાકી ફિલ્લોટેક્સીઝ, ગ્રહ માળખામાં ફિબોનાકી આંકડાઓનું અસ્તિત્વ સમજવાનું હતું.  તેઓ રીએક્શન-ડીફ્યુઝન સમીકરણોનો ઉપયોગ કરતાં જે પેટર્ન બંધારણના ક્ષેત્રના મધ્યસ્થાને છે.  જ્યારે 1992માં ''કલેક્ટેડ વર્ક ઓફ એ.એમ.ટ્યુરિંગ''  પ્રકાશિત થયું ત્યાં સુધી પછીના પેપરો અપ્રકાશિત રહ્યાં.  આ ક્ષેત્રમાં તેમનું યોગદાન આધારભૂત ભાગ ગણવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;[http://www.swintons.net/deodands/archives/000087.html ટ્યુરિંગઝ લાસ્ટ, લોસ્ટ વર્ક ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030823032620/http://www.swintons.net/deodands/archives/000087.html |date=2003-08-23 }} સ્વીનટનસ&lt;/ref&gt;

== અનુચિતતા માટે ગુનેગાર ઠરવું ==
જાન્યુઆરી 1952માં, ટ્યુરિંગ માન્ચેસ્ટરમાં સિનેમાની બહાર આર્નોલ્ડ મૂર્રેને મળ્યાં હતાં.  એક બપોરના ભોજના પછી ટ્યુરિંગે મૂર્રેને તેમના ઘરે સપ્તાહાંત પસાર કરવા માટે આમંત્રણ આપ્યું, મૂર્રેએ આમંત્રણ સ્વીકાર્યુ હોવા છતાં ટ્યુરિંગના ઘરે દેખાયા નહીં.  આ જોડી માન્ચેસ્ટરમાં પછીના સોમવારે ફરીવખત મળી, ત્યારે મૂર્રેએ ટ્યુરિંગને તેમના ઘરે આવવાનું નિમંત્રણ સ્વીકાર્યું. થોડા અઠવાડિયા પછી મૂર્રેએ ટ્યુરિંગના ઘરની ફરી વખત મુલાકાત લીધી અને તે દેખીતું હતું કે રાત પણ ત્યાંજ વીતાવી.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Leavitt|2007|p=266}}&lt;/ref&gt;તેમના ઘરમાં મળતિયાઓને તોડફોડમાં મૂર્રેએ મદદ કર્યાં બાદ, ટ્યુરિંગે પોલીસમાં ગુનો નોંધાવ્યો.  તપાસ દરમિયાન, ટ્યુરિંગે મૂર્રે સાથેના જાતીય સંબંધ સ્વીકાર્યો.  તે સમયે યુનાઈટેડ કિંગડ્મમાં સમલૈગિંક કૃત્યો ગેરકાનૂની હતાં&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|p=458}}&lt;/ref&gt; અને તેથી ક્રિમીનલ લો અમેન્ડન્ટ એક્ટ 1885ના સેકશન 11 હેઠળ અનુચિતતા બદલ તે બંને પર આરોપ લગાવવામાં આવ્યો, 15 વર્ષથી વધુ વર્ષ પહેલાં ઓસ્કાર વાઈલ્ડ માટે આ જ ગુના હેઠળ આરોપ લગાવવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref name=&quot;LeavittP268&quot;&gt;{{Harvnb|Leavitt|2007|p=268}}&lt;/ref&gt; 

ટ્યુરિંગને કેદમાં પૂરાવું અથવા પોતાની કામવાસનાને ઓછી કરવા માટે હોર્મોનની સારવાર સ્વીકારવી એ બે વિકલ્પ આપવામાં આવ્યા હતા. તેમણે ઈસ્ટ્રોજન હોર્મોન ઈન્જેક્શન દ્વારા રાસાયણિક કૅસ્ટ્રેશન(ખસીકરણ)નો સ્વીકાર કર્યો.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.glbtq.com/social-sciences/turing_a,2.html |title=ટ્યુરિંગ, ઍલન(1912–1954) |access-date=2011-03-21 |archive-date=2009-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090901020647/http://www.glbtq.com/social-sciences/turing_a%2C2.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ટ્યુરિંગ ગુનેગાર ઠરતાં તેમની સુરક્ષા મંજૂરીને દૂર કરવામાં આવી અને GCHQ માટે તેમની સંકેતલિપિ વિશ્લેષક સલાહકાર તરીકેનું કામ ચાલુ રાખવા પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો. તેમના બ્રિટિશ પાસપોર્ટ રદ કરી નાખવામાં આવ્યો, જો કે તેમનુ ગુનેગાર ઠરવા પછી યુનાઈટેડ સ્ટેટમાં તેનો પ્રવેશ નિષેધ કરવામાં આવ્યો.{{Citation needed|date=December 2010}} તે સમયે, સોવિએટ એજન્ટો દ્વારા સમલૈગિંકો અને જાસૂસોને ઝાંસામાં લેવાની ઉત્કૃત જીજ્ઞાસા લોકોમાં હતી,&lt;ref&gt;{{Harvnb|Leavitt|2007|p=269}}&lt;/ref&gt; કારણ કે તાજેતરમાં કેમ્બ્રીજ પાંચના પ્રથમ બે સભ્યો ગાય બુર્ગીસ્સ અને ડોનાલ્ડ મેક્લીન KGBના બે તરફ એજન્ટ તરીકે બહાર આવ્યા હતા.  ટ્યુરિંગ પર જાસૂસ તરીકેનો ક્યારેય આરોપ લાગ્યો ન હતો, પણ બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે જેટલા પણ લોકોએ કામ કર્યું હતું, તેમને તેમની યુદ્ધ સમયની કામગીરી અંગે ચર્ચા કરતાં અટકાવવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Copeland|2006|p=143}}&lt;/ref&gt;

== મૃત્યુ ==
8 જૂન 1954એ ટ્યુરિંગના સફાઈ કરનારને જણાયું કે તેમનું મૃત્યુ થયું છે. તેમનું મૃત્યુ આગળના દિવસે થયું હતું. પોસ્ટમોર્ટમ રિપોર્ટમાં જણાયું હતું કે તેમના મૃત્યુનું કારણ સાઈનાઈડનું ઝેર હતું.   જ્યારે એવું જાણવા મળ્યું કે અડધું ખવાયેલું સફરજન તેમની પથારીની બાજુમાં પડ્યું હતું,&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|p=488}}&lt;/ref&gt; અને તેમ છતાં તે સફરજનનો સાઈનાઈડ પરીક્ષણ કરવામાં ન આવ્યું, સફરજનનો ઉપયોગ કરીને તેમને ઘાતક માત્રા સાઈનાઈડ આપવામાં આવ્યું હોઈ શકે એવું અનુમાન કરવામાં આવે છે.   એક કાયદાકીય તપાસે એ નક્કી કર્યું હતું કે તેમણે આત્મહત્યા કરી હતી અને તેમને 12 જૂન 1954ના રોજ સ્મશાનમાં અગ્નિદાહ આપવામાં આવ્યો.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|p=529}}&lt;/ref&gt; ટ્યુરિંગની માતાએ ઘણી તર્ક પૂર્ણ દલીલો કરી કે લેબોરેટરીનાં રસાયણોની લાપરવાહી ભર્યા સંગ્રહના કારણે સાઈનાઈડ ગળી જવું તે આકસ્મિક હતું. પોતાની માતાને કંઈક સત્યાભાસી અસ્વીકાર લાગે, તે માટે ટ્યુરિંગે જાણી જોઈને પોતાની જાતને સંદિગ્ધ રીતે નાખી હોય તેમ બની શકે એવું તેમના ચરિત્ર લેખક એન્ડ્રુવ હોજેસએ સૂચવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|pp=488, 489}}&lt;/ref&gt;  કેટલાક અન્યોએ એવું સૂચવ્યું હતું કે ટ્યુરિંગ ફરીથી 1937ની ફિલ્મ ''સ્નો વ્હાઈટ'' માંથી પોતાની પસંદગીના પરીકથાના એક દ્રશ્યનું પુનઃઅભિનય કરી રહ્યો હોય તેમ બની શકે, &quot;જેમાં તેને ખાસ કરીને એક ચૂડેલ ઝેરી દારૂમાં પોતાનું સફરજન ડૂબાડે છે એ દૃશ્યમાં ખૂબ મજા આવતી હતી.&quot;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Leavitt|2007|p=140}}&lt;/ref&gt;

=== સમાધિલેખ ===
{{quote|
Hyperboloids of wondrous Light&lt;br /&gt;
Rolling for aye through Space and Time&lt;br /&gt;
Harbour those Waves which somehow Might&lt;br /&gt;
Play out God's holy pantomime
&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Turing |first=A. M. |title=Postcard to [[Robin Gandy]] |year=1954 |publisher=Turing Digital Archive, AMT/D/4 image 16, [http://www.turingarchive.org/ The Turing Digital Archive]}}&lt;/ref&gt;}}

== માન્યતા અને શ્રદ્ધાંજલિઓ ==
[[ચિત્ર:Turing Plaque.jpg|thumbnail|વિલ્મસ્લોવ, ચેશીર ખાતે ટ્યુરિંગના ઘર પર તકતીથી કરવામાં આવેલું ચિહ્ન ]]

ટ્યુરિંગના મૃત્યુ (અને તેમનું યુદ્ધ સમયનું કાર્ય હજી પણ ઓફિશ્યલ સીક્રેટસ એક્ટનો વિષય હતો) પછી થોડા સમયમાં રોયલ સોસાયટી દ્વારા એક જીવનચરિત્ર પ્રકાશિત થયું.{{quote|Three remarkable papers written just before the war, on three diverse mathematical subjects, show the quality of the work that might have been produced if he had settled down to work on some big problem at that critical time. For his work at the Foreign Office he was awarded the OBE.|{{Cite book|last=Newman |first=M. H. A. |title=Alan Mathison Turing |year=1955 |publisher=The Royal Society |isbn =|series=Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society, 1955, Volume 1}}}1966થી એસોશિયેશન ફોર કમ્પ્યૂટીંગ મશીનરીદ્વારા એવી વ્યક્તિને ટ્યુરિંગ એવોર્ડ આપવામાં આવે છે, જેણે કમ્પ્યુટીંગ સમુદાયમાં ટેક્નીકલ યોગદાન આપ્યું હોય. તે કમ્પ્યૂટરની દુનિયામાં તેને [[નોબૅલ પારિતોષિક|નોબલ પ્રાઈઝ]]ને સમકક્ષ સર્વોચ્ચતમ સન્માન ગણવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.acm.org/press-room/news-releases-2007/turingaward/|title=ACM'S Turing Award Prize Raised To $250,000|publisher=[[Association for Computing Machinery|ACM]] press release|date=27 July 2007|access-date=16 October 2008|author=Steven Geringer|archive-date=30 ડિસેમ્બર 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081230233653/http://www.acm.org/press-room/news-releases-2007/turingaward/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;એલન ટ્યુરિંગ અંગેનો હુગ વ્હાઈટમોર દ્વારા ''બ્રેકીંગ ધી કોડ''  1986નું નાટક છે.  આ નાટકના શો લંડનના વેસ્ટ એન્ડમાં નવેમ્બર 1986થી અને બ્રોડવેમાં 15 નવેમ્બર 1987થી શરૂ થયા અને 10 એપ્રિલ 1988માં પૂર્ણ થયા.  1996માં બીબીસી ટેલીવિઝનનું પણ નિર્માણ થયું હતું.  દરેક કિસ્સાઓમાં ડેરેક જોકાબી ટ્યુરિંગનું પાત્ર ભજવતા.  ટોની એવોર્ડ માટે બ્રોડવે નિર્માણનું ત્રણ વખત નામ નિયુક્ત કરવામાં આવ્યો જેમાં નાટકમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતા, નાટકમાં શ્રેષ્ઠ અભિનિત અભિનેતા અને નાટક માટે શ્રેષ્ઠ  માર્ગદર્શનનો સમાવેશ થાય છે. અને ડ્રામા ડેસ્ક એવોર્ડ માટે શ્રેષ્ઠ અભિનેતા અને શ્રેષ્ઠ અભિનિત અભિનેતાનો સમાવેશ થાય છે. 2008માં &quot;ડેન્જરસ નોલેજ&quot; નામની બીબીસી દસ્તાવેજીફિલ્મમાં તપાસ કરવામાં આવેલાં ચાર ગણીતશાસ્ત્રીઓમાંના એક ટ્યુરિંગ હતું.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/bbcfour/documentaries/features/dangerous-knowledge.shtml|title=Dangerous Knowledge|publisher=BBC Four|date=11 June 2008|access-date=25 September 2009}}&lt;/ref&gt;

23 જૂન 1998ના રોજ, ટ્યુરિંગના 86ના જન્મદિવસે, એન્ડ્રુ હોજેસ, તેમના જીવનચરિત્રકે, તેમના જન્મસ્થાન અને તેમના બાળપણનું ઘર વોર્રીંગટ્ન ક્રીસેન્ટ, લંડન અને પછીથી કોલોન્નેડ હોટલ ખાતે અધિકૃતપણે ઈંગ્લીશ હેરિટેજવાદળી તકતીનું અનાવરણ કર્યું હતું.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://www.turing.org.uk/bio/oration.html | title=Unveiling the official Blue Plaque on Alan Turing's Birthplace | access-date=26 September 2006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url=http://www.blueplaque.com/detail.php?plaque_id=348 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071013143212/http://www.blueplaque.com/detail.php?plaque_id=348 | archive-date=13 ઑક્ટોબર 2007 | title=About this Plaque&amp;nbsp;– Alan Turing | access-date=25 September 2006 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
તેમના મૃત્યુની 50મી વર્ષગાંઠે, એક યાદગાર તકતીનું અનાવરણ તેમના પહેલાંના રહેઠાંણ હોલીમેડ,વિલ્મસ્લો, ચેરશીર ખાતે 7 જૂન 2004માં કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{openplaque|3276}}&lt;/ref&gt;

13 માર્ચ 2000ના રોજ, સેઈન્ટ વિન્સેટ અને ગ્રીનાડીન્સે દ્વારા 20મી સદીની શ્રેષ્ઠ સિદ્ધઓની ઉજવણી માટે ટિકિટો બહાર પાડવામાં આવી, જેમાંની એક શૂન્ય અને એક સંખ્યાના પુનરાવર્તિત પૂર્વભૂમિકા સાથે ટ્યુરિંગનું પોર્ટેટ મૂકવામાં આવ્યું છે અને તેની નીચે આ પ્રમાણેનું લખાણ લખવામાં આવ્યું છેઃ&quot;1937: ઍલન ટ્યુરિંગસ થીયરી ઓફ ડીજિટલ કમ્પ્યુટીંગ&quot;.28 ઓક્ટોબર 2004ના રોજ,જોહ્ન ડબલ્યુ મીલ્સ દ્વારા સર્જિક ઍલન ટ્યુરિંગનું કાંસ્ય આધારિત શિલ્પ ગીલ્ડફોર્ડમાં યુનિવર્સિટી ઓફ સૂર્રેય ખાતે અનાવૃત કરવામાં આવ્યું હતું. જે ટ્યુરિંગના મૃત્યુના 50 વર્ષ સૂચવતું હતું- કેમ્પસમાં તેઓ તેમના પુસ્તકો લઈ જતાં રજૂ કરવામાં આવ્યાં છે.&lt;ref name=&quot;univsurrey&quot;&gt;{{Cite web |url=http://portal.surrey.ac.uk/press/oct2004/281004a/ |title=The Earl of Wessex unveils statue of Alan Turing |access-date=10 February 2007 |archive-date=23 ઑક્ટોબર 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071023193441/http://portal.surrey.ac.uk/portal/page?_pageid=799%2C277813&amp;_dad=portal&amp;_schema=PORTAL |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;2006માં, બોસ્ટન પ્રાઈડે તેમના માનદ્ ગ્રાન્ડ માર્શલનું નામ ટ્યુરિંગ આપ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;bostonpride&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.bostonpride.org/honorarymarshal.php |title=Honorary Grand Marshal |access-date=10 February 2007 |archive-date=1 જાન્યુઆરી 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090101213356/http://www.bostonpride.org/honorarymarshal.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; પ્રિન્સટન એલ્યુમની વિકલીનું નામ ટ્યુરિંગ રાખવામાં આવ્યું, જે પ્રિન્સટન યુનિવર્સિટીના ઇતિહાસમાં અત્યંત મહત્તવપૂર્ણ વિદ્યાર્થીઓમાં બીજા હતા, બીજા અન્ય રાષ્ટ્રપતિ જેમ્સ મેડિસન હતાં. 

બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે ટ્યુરિંગના જીવન આકાર 1.5 ટનની પ્રતિમાનું અનાવરણ 19 જૂન 2007ના રોજ કરવામાં આવ્યું. વેલ્શ સ્લેટના લગભગ અડધા મિલિયન ટુકડાઓથી તેનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું, સ્ટેપ્હન કેટ્ટલ દ્વારા શિલ્પનું સર્જન કરવામાં આવ્યું હતું,  આ કામ સ્વર્ગસ્થ અમેરિકાના અબજોપતિ સિડની ફ્રેન્ક દ્વારા સોંપવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;[http://www.bletchleypark.org.uk/news/docview.rhtm/454075/article.html બ્લેત્ચલેય પાર્ક અનવેઈલ્સ સ્ટેટ્યુ  કમેમરેટીંગ ઍલન ટ્યુરિંગ,] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120227171427/http://www.bletchleypark.org.uk/news/docview.rhtm/454075/article.html |date=2012-02-27 }} , બ્લેત્ચલેય પાર્ક પ્રેસ રીલીઝ, 20 જૂન 2007&lt;/ref&gt;ટ્યુરિંગને માન્ચેસ્ટર શહેર, જેમાં તેઓ તેમની જીવનના અંત સુધી કામ કર્યાં રહ્યાં, ત્યાં તેમને વિવિધ રીતે માનસન્માન મળ્યું હતું.   1994માં A6010 રોડ (માન્ચેસ્ટર શહેરનો આંતરિક રિંગ રોડ) બનાવવામાં આવ્યો, જેનું નામ ઍલન ટ્યુરિંગ વે રાખવામાં આવ્યું હતું.  આ રસ્તો આગળ જતાં વધારે પહોળા પુલમાં લઈ જતો હતો અને તેનું નામ ઍલન ટ્યુરિંગ બ્રીજ રાખવામાં આવ્યું છે. 23 જૂન 2001માં માન્ચેસ્ટરશહેરમાં ટ્યુરિંગનું પુતળું અનાવૃત કરવામાં આવ્યું હતું.  તે સેકવિલે પાર્કમાં, વિટવર્થ સ્ટીટની ઉપર યુનિવર્સિટી ઓફ માન્ચેસ્ટરઅને કેનલ સ્ટ્રીટ ગે વિલેજની વચ્ચે આવેલું છે. યાદગાર પૂતળું, &quot;ફાધર ઓફ કમ્પ્યૂટર સાયન્સ&quot;ને વર્ણવતું ટ્યુરિંગનું પૂતળું બગીચામાં કેન્દ્ર સ્થાને એક બાંકડાની ઉપર બેઠું છે.  આ પૂતળાનું અનાવરણ ટ્યુરિંગના જન્મદિવસે થયું હતું. 

[[ચિત્ર:Sackville Park Turing plaque.jpg|left|thumbnail|200px|ટ્યુરિંગનું યાદગાર પૂતળાની તકતી ]]
ટ્યુરિંગને એક સફરજન પકડીને દર્શાવવામાં આવ્યાં છે. – એક શિષ્ટ પ્રતીક વર્જિત પ્રેમની રજૂઆત કરવામાં વપરાય છે,  સફરજન [[આઇઝેક ન્યુટન|આઈઝેક ન્યુટન]]ના ગુરુત્વાકર્ષણ બળના સિદ્ધાંતના વિચારને રજૂ કરે છે અને ટ્યુરિંગના પોતાના મૃત્યુનો અર્થ પણ સૂચવે છે. બાંકડા પર રાહતમાં બેઠેલાં કાંસામાં પૂતળા હેઠળ આ વાક્ય મૂકવામાં આવ્યું છે 'ઍલન મેથીસન ટ્યુરિંગ 1912–1954', અને જો ઈનીગ્મા મશીન: 'IEKYF ROMSI ADXUO KVKZC GUBJ'નું વિશ્લેષણ કરવામાં આવે તો તેમનું જીવનસૂત્ર 'કમ્પ્યૂટર વિજ્ઞાનના સ્થાપક' એવું બનશે.  

પૂતળાના પગ પાસેનું એક તકતી કહે છે 'કમ્પ્યૂટર વિજ્ઞાનના પિતા, ગણિતશાસ્ત્રી, તર્કશાસ્ત્રી, યુદ્ધ સમયના કોડ તોડનારા, પૂર્વાગ્રહના શિકાર બનેલા'.  બેર્ટ્રાન્ડ રસેલનું વાક્ય પણ આ પ્રમાણે કહે છે 'ગણિત, સાચી રીતે જોવાયેલું, સત્યના માત્ર સ્વામિ નહીં, પણ સર્વોચ્ચ સુંદરતાના સ્વામી- શિલ્પની જેમ ઠંડી અને તપસ્યાની સુંદરતા.'   શિલ્પકારે તેના જૂના એમસ્ટ્રાડ કમ્પ્યૂટરને દફનાવી દીધું, જે એક પહેલાંનું જાણીતું કમ્પ્યૂટર હતું, એક શ્રદ્ધાંજલિ તરીકે તકતીની નીચે લખ્યું હતું, &quot; ધી ગોડ ફાધર ઓફ ઓલ મોર્ડન કમ્પ્યૂટર્સ&quot;.&lt;ref name=&quot;computerburied&quot;&gt;^ જુઓ{{Cite news | title = Computer buried in tribute to genius | publisher = Manchester Evening News| date = 15 June 2001 | url = http://www.manchestereveningnews.co.uk/news/s/27/27595_computer_buried_in_tribute_to_genius.html | access-date = 23 June 2009 }}&lt;/ref&gt;

આધુનિક કમ્પ્યૂટરના સર્જનમાં ટ્યુરિંગની ભૂમિકા માટે 1999માં ''ટાઈમ સામાયિકે''  [[Time 100: The Most Important People of the Century|20 સદીના 100 અત્યંત મહત્ત્વના લોકો]]માંના એક તરીકે ટ્યુરિંગનું નામ મૂક્યું હતું, અને કહ્યું હતું: &quot;હકીકત એ છે કે દરેક વ્યક્તિ જે કીબોર્ડ થપાટ લગાવે છે, સ્પ્રેડશીટ અથવા વર્ડ પ્રોસેસીંગ પ્રોગ્રામ ચાલું કરે છે, તે ટ્યુરિંગ મશીનના મૂર્ત સ્વરૂપ પર કામ કરે છે.&quot;&lt;ref name=&quot;AFP&quot;&gt;{{Cite web |title=Alan Turing&amp;nbsp;– Time 100 People of the Century |url=http://205.188.238.181/time/time100/scientist/profile/turing.html |publisher=''[[Time Magazine]]'' |quote=The fact remains that everyone who taps at a keyboard, opening a spreadsheet or a word-processing program, is working on an incarnation of a Turing machine. |access-date=2011-03-21 |archive-date=2011-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110226144919/http://205.188.238.181/time/time100/scientist/profile/turing.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

2002માં,''બીબીસી'' એ વૈશ્વિક સ્તરે કરવામાં આવેલાં 100 શ્રેષ્ઠ બ્રિટીશરોના મતદાનમાં ટ્યુરિંગને 21મો ક્રમાંક મળ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2208671.stm | title = 100 great British heroes | date = 21 August 2002 | work = BBC News }}&lt;/ref&gt;

એપલ કમ્પ્યૂટરનો લોગો મોટા ભાગે ઍલન ટ્યુરિંગને શ્રદ્ધાંજલિ આપવા માટે આત્મહત્યાની તેમની પદ્ધતિને એક કટકાના સાથેના સંદર્ભમાં ખોટી રીતે લેવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/media/logos-that-became-legends-icons-from-the-world-of-advertising-768077.html |title=Logos that became legends: Icons from the world of advertising|work= The Independent |publisher=www.independent.co.uk |access-date=14 September 2009 | location=London | date=4 January 2008}}&lt;/ref&gt; લોગોના રચયિતા&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://creativebits.org/interview/interview_rob_janoff_designer_apple_logo | title = Interview with Rob Janoff, designer of the Apple logo | publisher = creativebits| access-date = 14 September 2009 }}&lt;/ref&gt; અને કંપનીએ લોગોની ડિઝાઈનમાં ટ્યુરિંગને કોઈ પણ અંજલિ આપ્યાનો ઈન્કાર કર્યો છે.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Leavitt|2007|p=280}}&lt;/ref&gt; 2010માં, અભિનેતા/નાટ્યલેખક જેડ ઈસ્ટેબેનએ ટ્યુરિંગને સોલો સંગીત &quot;આઈકોન્સઃ ધી લેસ્બીયન ઍન્ડ ગે હિસ્ટરી ઓફ ધી વર્લ્ડ, ભાગ 4&quot; માં વર્ણવ્યાં છે.  

=== સરકારનું માફીનામું ===
ઓગસ્ટ 2009માં, જોહ્ન ગ્રેહામ-ક્યુમીનએ ઍલન ટ્યુરિંહની સામે સમલૈગિંક તરીકે કાયદેસરના પગલાં ભરવા બદલે બ્રિટિશ ગવર્મેન્ટને મરણોત્તર થયેલાં ઍલન ટ્યુરિંગની માફી માંગવાની એક અરજી દાખલ કરવાની શરૂઆત કરી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Thousands call for Turing apology |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/8226509.stm |publisher=BBC News |date=31&amp;nbsp;August 2009 |access-date=31 August 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book | title = Petition seeks apology for Enigma code-breaker Turing | url = http://www.cnn.com/2009/WORLD/europe/09/01/alan.turing.petition/index.html | publisher = CNN | date = 01&amp;nbsp;September 2009 | access-date = 1 September 2009}}&lt;/ref&gt;  આ અરજીને ટેકો કરતી હજારો લોકોની સહી મળી.&lt;ref name=&quot;PMapology&quot;/&gt;&lt;ref&gt;યુકેના નાગરિકો માટે જ અરજી ખુલી હતી. &lt;/ref&gt; વડાપ્રધાન ગોર્ડન બ્રાઉને આ અરજીને સ્વીકારી, 10 સપ્ટેમ્બર 2009ના રોજ માફી માંગતું વિધાન રજૂ કર્યું અને ટ્યુરિંગ સાથેના વર્તાવ અંગે આઘાતની લાગણી વ્યક્ત કરી.&lt;ref name=&quot;PM-apology&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PMapology&quot;&gt;{{Cite web | title = Treatment of Alan Turing was &quot;appalling&quot; | url = http://www.number10.gov.uk/Page20571 | publisher = Prime Minister's Office | date = 10 September 2009 | access-date = 21 માર્ચ 2011 | archive-date = 12 સપ્ટેમ્બર 2009 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090912142412/http://www.number10.gov.uk/Page20571 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
&lt;blockquote&gt;
 
ઍલન ટ્યુરિંગ માટે ન્યાયની માંગણી માટે હજારો લોકો એકઠા થયા અને તેમની સાથે જે રીતે વર્તન કરવામાં આવ્યું હતું તે માટે આઘાતની લાગણી વ્યક્ત કરી. જ્યારે ટ્યુરિંગને તે સમયે કાયદા હેઠળ લાવવામાં આવ્યા હતા અને આપણે ઘડિયાળને પાછી ફેરવી શકતા નથી, તેમની સાથે કરવામાં આવેલો વ્યવહાર એકદમ અયોગ્ય હતો અને હું અને આપણે તેમની સાથે જે કંઈ થયું તે બદલ હૃદયના ઊંડાણ પૂર્વક માફી માંગવાની મળેલી તક બદલ હું ખુશ છું.... તેથી બ્રિટિશ સરકારના બદલે, અને ઍલનના કામને કારણે એ તમામ જેઓ મુક્તપણે રહે છે, તેમના વતી મને એ કહેતાં અત્યંત ગર્વ થાય છેઃ અમે માફી માંગીએ છીએ, તમે આના કરતાં ઘણી સારી લાયકાત ધરાવો છો.&lt;ref name=&quot;PMapology&quot;/&gt;
&lt;/blockquote&gt;

=== યુનિવર્સિટીઓ દ્વારા મળેલો આદર ===
[[ચિત્ર:Alan Turing Building 1.jpg|thumbnail|યુનિવર્સિટી ઓફ માન્ચેસ્ટર ખાતે ઍલન ટ્યુરિંગનું બિલ્ડીંગ]]
બ્રિટીશ સોસાયટી ફોર ધી હિસ્ટ્રી ઓફ મેથેમેટીક્સઅને બ્રિટિશ લોજીક કોલોક્વીયમ દ્વારા ટ્યુરિંગના જીવન અને સિદ્ધિઓની ગોઠવણી કરી પ્રસંગની ઉજવણી 5 જૂન 2005ના રોજ કરવામાં આવી હતી.   

*સુર્રેય યુનિવર્સિટીએ તેના મુખ્ય ચોકમાં ટ્યુરિંગનું પૂતળું મૂક્યું છે. 
*&quot;ટ્યુરિંગ ડેઈઝ&quot; તરીકે કહેવાતી ગણતરીની થીયરી પર ઈસ્તાનબુલ બીલ્જી યુનિવર્સિટીએ વાર્ષિક કોન્ફરન્સનું આયોજન થયું.&lt;ref name=&quot;bilgiuniv&quot;&gt;{{Cite web | url = http://cs.bilgi.edu.tr/pages/turing_days/ | title = Turing Days @ İstanbul Bilgi University | access-date = 10 February 2007 | archive-date = 1 ઑગસ્ટ 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130801193650/http://cs.bilgi.edu.tr/pages/turing_days/ | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
*ઓસ્ટ્રીન ખાતે ટેક્સાસ યુનિવર્સિટીએ કમ્પ્યૂટર સાયન્સ પ્રોગ્રામનું નામ ટ્યુરિંગ સ્કોલરસ રાખી આદર આપ્યો છે.&lt;ref name=&quot;texturingschol&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.cs.utexas.edu/academics/undergraduate/honors/turing/ |title=Turing Scholars Program at the University of Texas at Austin |access-date=16 August 2009 |archive-date=17 ફેબ્રુઆરી 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100217072341/http://www.cs.utexas.edu/academics/undergraduate/honors/turing/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*ઉતર ફ્રાન્સમાં આવેલી લીલી યુનિવર્સિટી ખાતે આવેલા કમ્પ્યૂટર સાયન્સ વિભાગ (LIFL&lt;ref name=&quot;lifl&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.lifl.fr/ |title=Laboratoire d'Informatique Fondamentale de Lille |access-date=3 December 2010 |archive-date=22 જુલાઈ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100722014047/http://www.lifl.fr/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;) ના એક પ્રયોગશાળાનું નામ ઍલન એમ. ટ્યુરિંગના સન્માનમાં ટ્યુરિંગ રાખવામાં આવ્યું (કુર્ટ ગોડેલ પછી અન્ય પ્રયોગશાળાનું નામ રાખવામાં આવ્યું હતું).
*ચિલિની પોન્ટીફીકલ કેથોલિક યુનિવર્સિટી, પ્યુરટો રીકોની પોલીટેક્નીક યુનિવર્સિટી, [[કોલમ્બીયા|કોલંબિયા]] બોગોટામાં લોસ એન્ડેસ યુનિવર્સિટી, કિંગસ કોલેજ, વેલ્સમાં કેમ્બ્રીજઅને બેનગોર યુનીવર્સીટીના કમ્પ્યૂટર સાયન્સના વિભાગનું નામ ટ્યુરિંગ પાછળ રાખવામાં આવ્યું હતું. 
*યુનિવર્સિટી ઓફ માન્ચેસ્ટર, ધી ઓપન યુનિવર્સિટી, ઓક્સફર્ડ બ્રુકસ યુનિવર્સિટી અને આર્હુસ યુનિવર્સિટી (ડેનમાર્ક, અર્હુસમાં) તમામના મકાનનું નામ ટ્યુરિંગના નામથી રાખવામાં આવ્યું છે. 
*સર્રેય રીસર્ચ પાર્કમાં ઍલન ટ્યુરિંગ રોડનું નામ ઍલન ટ્યુરિંગના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે. 
*હોર્નબોસ્ટેલ મોલમાં આવેલી કાર્નેગી મેલોન યુનિવર્સિટીમાં ગ્રેનાઈટનો બાંકડો છે, જેની પર એ.એમ.ટ્યુરિંગ નામ કોતરાયેલું છે.
*તાજેતરમાં ઈકોલ ઈન્ટરનેશનલ ડેસ સાયન્સ ડુ ટ્રાઈટેમેન્ટ ડે ઈન્ફોર્મેશનના બનેલાં ત્રીજા બીલ્ડીંગનું નામ &quot;ટ્યુરિંગ&quot; રાખવામાં આવ્યું છે. 

== આ પણ જુઓ ==
{{Portal box|Biography|Logic|LGBT}}
*ટ્યુરિંગ ડીગ્રી
*ટ્યુરિંગ સ્વીચ 
*વણ ગોઠવેલું મશીન 
*ઍલન ટ્યુરિંગ વર્ષ
*ગુડ-ટ્યુરિંગ પુનરાવર્તનની સંભાવનાઓ 
*ટુરિંહ મશીનના ઉદાહરણો 
*ટ્યુરિંગ પરીક્ષણ 

== નોંધ ==
{{Reflist|colwidth=30em}}

== સંદર્ભો ==
{{Refbegin|colwidth=30em}}
* {{ Cite book | last = Agar | first = Jon | title = The government machine: a revolutionary history of the computer | url = https://archive.org/details/governmentmachin0000agar | publisher = MIT Press | year = 2003 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 978-0-262-01202-7 }}
* {{ Cite book | last = Alexander | first = C. Hugh O'D. | author-link = Conel Hugh O'Donel Alexander | date = ''circa'' 1945 | title = Cryptographic History of Work on the German Naval Enigma | url = http://www.ellsbury.com/gne/gne-000.htm | publisher=The National Archives, Kew, Reference HW 25/1}}
* {{ Cite book | last = Beniger | first = James | title = The control revolution: technological and economic origins of the information society | url = https://archive.org/details/controlrevolutio0000unse | publisher = Harvard University Press | year = 1986 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-674-16986-7 }}
* {{Citation | last = Babbage | first = Charles | author-link = Charles Babbage | origyear = 1864
 | publication-date = 2008 | editor-last = Campbell-Kelly | editor-first = Martin | editor-link = Martin Campbell-Kelly | title = Passages from the life of a philosopher | publisher = Rough Draft Printing | isbn = 978-1-60386-092-5 }}
* {{ Cite book | last = Bodanis | first = David | author-link = David Bodanis | title = Electric Universe: How Electricity Switched on the Modern World | url = https://archive.org/details/electricuniverse0000boda_a1q6 | year = 2005 |publisher = Three Rivers Press | location = New York | isbn = 0-307-33598-4 | oclc = 61684223 }}
* {{Cite book | last = Campbell-Kelly | first = Martin | authorlink = Martin Campbell-Kelly | last2 = Aspray | first2 = William | title = Computer: A History of the Information Machine | url = https://archive.org/details/isbn_9780465029907 | publisher = Basic Books | year = 1996 | location = New York | isbn = 0-465-02989-2 }}
* {{Cite book | last = Ceruzzi | first = Paul | authorlink = Paul Ceruzzi | title = A History of Modern Computing | url = https://archive.org/details/historyofmodernc00ceru | publisher = MIT Press | year = 1998 | location = Cambridge, Massachusetts, and London | isbn = 0-262-53169-0}}
* {{ Cite book | last = Chandler | first = Alfred | authorlink = Alfred Chandler | title = The Visible Hand: The Managerial Revolution in American Business | url = https://archive.org/details/visiblehandmanag00chan | publisher = Belknap Press | year = 1977 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-674-94052-0 }}
* {{ Cite journal | last = Copeland | first = B. Jack | authorlink = B. Jack Copeland | title = Colossus: Its Origins and Originators | journal = [[IEEE Annals of the History of Computing]] | volume = 26 | issue = 4 | pages = 38–45 | year = 2004 |doi = 10.1109/MAHC.2004.26 | ref = harv }}
* {{ Cite book | last = Copeland | first = B. Jack (ed.) | authorlink = B. Jack Copeland | title = The Essential Turing | year = 2004 | publisher = Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 0-19-825079-7 | oclc = 156728127 224173329 48931664 57434580 57530137 59399569 }}
* {{ Cite book | last = Copeland (ed.) | first = B. Jack | authorlink = B. Jack Copeland
| title = Alan Turing's Automatic Computing Engine | url = https://archive.org/details/alanturingsautom0000unse_k5v2 | year = 2005 | publisher = Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 0-19-856593-3 | oclc = 224640979 56539230 }}
* {{ Cite book | last = Copeland | first = B. Jack | authorlink = B. Jack Copeland | title = Colossus: The secrets of Bletchley Park's code-breaking computers | url = https://archive.org/details/colossussecretso0000unse | year = 2006 | publisher = Oxford University Press | isbn = 978-0-19-284055-4 | ref = harv }}
* {{ Cite book | last = Edwards | first = Paul N | title = The closed world: computers and the politics of discourse in Cold War America | publisher = MIT Press | year = 1996 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-262-55028-8 }}
* {{ Cite book | last = Hodges | first = Andrew | authorlink = Hodges, Andrew | year = 1983 | title = Alan Turing: the enigma |location = London | publisher = Burnett Books | isbn = 0-04-510060-8 | ref = harv }}
* {{ Cite book | last = Hochhuth | first = Rolf  | authorlink = Rolf Hochhuth | title = Alan Turing: en berättelse | publisher = Symposion | year = 1988 | isbn = 978-91-7868-109-9 }}
* {{ Cite book | last = Leavitt | first = David | authorlink = David Leavitt | year = 2007 | title = The man who knew too much: Alan Turing and the invention of the computer | url = https://archive.org/details/manwhoknewtoomuc0000leav | publisher = Phoenix | isbn = 978-0-7538-2200-5 | ref = harv }}
* {{ Cite book | last = Levin | first = Janna | authorlink = Janna Levin | title = A Madman Dreams Of Turing Machines | url = https://archive.org/details/madmandreamsoftu0000levi_y7k7 | publisher = Knopf | year = 2006 | location = New York | isbn = 978-1-4000-3240-2 }}
* {{ Cite book | last = Lewin | first = Ronald | authorlink = Ronald Lewin | title = Ultra Goes to War: The Secret Story | url = https://archive.org/details/ultragoestowarse0000lewi | edition = Classic Penguin | series = Classic Military History | year = 1978 | publication-date = 2001 | publisher = Hutchinson &amp; Co | location = London, England | isbn = 978-1-56649-231-7 | ref = harv }}
* {{Cite book| last = Lubar | first = Steven | year = 1993 | title = Infoculture | url = https://archive.org/details/infoculturesmith00luba | location = Boston, Massachusetts and New York | publisher = Houghton Mifflin | isbn = 0-395-57042-5}}
* {{ Cite document | last = Mahon | first = A.P. | title = The History of Hut Eight 1939–1945 | publisher = UK National Archives Reference HW 25/2 | year = 1945 | url = http://www.ellsbury.com/hut8/hut8-000.htm | access-date = 10 December 2009 | ref = harv }}
*{{MacTutor Biography|id=Turing|title=Alan Mathison Turing}}
*પેટઝોલ્ડ, ચાર્લેસ (2008). &quot;ધી એનોટાટેડ ટ્યુરિંગ: અ ગાઈડેડ ટુર થ્રુ ઍલન ટ્યુરિંગસ હિસ્ટોરીક પેપર ઓન કમ્યુટેબીલીટી એન્ડ ધી ટ્યુરિંગ મશીન&quot;. ઈન્ડિયાનાપોલીસ: વિલેય પબ્લીશીંગ. આઈએસબીએન 978-0-470-22905-7
*સ્મીથ, રોજર (1997). ''ફોન્ટાના હિસ્ટ્રી ઓફ ધી હ્યુમન સાયન્સીસ'' . લંડન: ફોન્ટાના.
*વૈઝેનબૌમ, જોસેફ (1976). ''કમ્પ્યૂટર પાવર એન્ડ હ્યુમન રીઝન'' . લંડન: ડબ્લ્યુ.એચ. ફ્રીમેન. આઈએસબીએન 0-7167-167-0463-3
* {{Cite book | last = Turing | first = Sara Stoney | title = Alan M Turing | publisher = W Heffer | year = 1959 }} ટ્યુરિંગની માતા, જેણે ગ્લોરિફાઈંગ હીઝ લાઈફ નામની ૧૫૭ પાનાનું જીવનચરિત્ર લખી, ઘણાં વર્ષો સુધી તેને જીવિત રાખ્યો. તે 1959માં પ્રકાશિત થઈ હતી, અને તેથી તેનું યુદ્ધનું કાર્ય આવરી ન લઈ શકાયું.  ભાગ્યેજ ૩૦૦ પ્રતો વેચાઈ હતી (સારા ટ્યુરિંગ થી લીન ન્યમેન, 1967, સેન્ટ જ્હોન કોલેજ, કેમ્બ્રીજની લાઈબ્રેરી). પ્રસ્તાવનાના ૬ પૃષ્ઠો લીન ઈરવીન દ્વારા લખવામાં આવ્યા હતા, સંભારણાંઓ અને તેના વારંવાર બોલાયેલાં વાક્યોનો સમાવેશ થયો છે. 
* {{Cite book | last = Whitemore | first = Hugh | authorlink = Hugh Whitemore | last2 = Hodges | first2 = Andrew | authorlink2 = Andrew Hodges | title = Breaking the code | publisher = S. French  | year = 1988 }} આ 1986 હ્યુગ વ્હાઈટમોર પ્લે ટ્યુરિંગના જીવન અને મૃત્યુની વાર્તા કહે છે.  મૂળ વેસ્ટ એન્ડ અને બ્રોડવેમાં ડેરેક જાકોબીએ ટ્યુરિંગનો અભિનય કર્યો હતો અને તેણે 1997માં નાટક આધારિત ટેલિવિઝન ફિલ્મમાં અભિનયનું પુનસર્જન કર્યું હતું, જે સંયુક્તપણે બીબીસી અને ડબલ્યુજીબીએચ, બોસ્ટન દ્વારા બનાવાઈ હતી.  નાટકનું પ્રકાશન અંબર લેન પ્રેસ, ઓક્સફર્ડ દ્વારા કરવામાં આવ્યું છે. - એએસઆઈએન: B000B7TM0Q
*વિલિયમસ, મિશેલ આર. (1985) ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ ક્મ્યુટીંગ ટેક્નોલોજી'' , ઈન્ગલેવુડ ક્લીફ્ફસ, ન્યુ જર્સી: પ્રેન્ટીસ-હોલ, આઈએસબીએન 0-8186-7739-2
*{{Cite book|last=Yates |first=David M. |title=Turing's Legacy: A history of computing at the National Physical Laboratory 1945–1995 |year=1997 |publisher=[[Science Museum, London|London Science Museum]] |location=London |isbn=0-901805-94-7 |oclc=123794619 40624091 }}
{{Refend}}

== બાહ્ય લિંક્સ ==
{{External links|date=August 2010}}
{{Wikiquote}}
{{Commons category|Alan Turing}}
*[http://www.turing.org.uk/ ઍલન ટ્યુરિંગ] એક [http://www.turing.org.uk/bio/part1.html ટૂંકી જીવનકથા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} સાથે એન્ડ્રુ હોજેસ દ્વારા ચલાવવામાં આવતી સાઈટ 
*[http://www.alanturing.net/ AlanTuring.net&amp;nbsp;– જેક કોપલેન્ડ દ્વારા ][http://www.alanturing.net/ ટ્યુરિંગ એચીવ ફોર ધી હિસ્ટ્રી ઓફ કમ્પ્યુટીંગ]
*[http://www.turingarchive.org/ ધી ટ્યુરિંગ એચીવ]{{Dead link|date=ડિસેમ્બર 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&amp;nbsp;– કિંગ્સ કોલેજ, કેમ્બીજ આર્ચીવ દ્વારા કેટલાંક અપ્રકાશિત દસ્તાવેજોની સ્કેન કરેલી પ્રતો 
*{{MathGenealogy|id=8014}}
*[http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3 ઍલન ટ્યુરિંગ- ટુવર્ડઝ એ ડીઝીટલ માઈન્ડઃ ભાગ 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070803163318/http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3 |date=2007-08-03 }} સીસ્ટમ ટુલબોક્સ, 11 ડિસેમ્બર 2001
*[http://plato.stanford.edu/entries/turing/ ઍલન ટ્યુરિંગ] ફિલોસોફીનું સ્ટેનફઓર્ટ એનસાઈક્રોપીડિયા. 3 જૂન ૨૦૦૨.
*[http://www.time.com/time/time100/scientist/profile/turing.html ઍલન ટ્યુરિંગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080822093918/http://www.time.com/time/time100/scientist/profile/turing.html |date=2008-08-22 }} ''સમય'' 100
* [http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} Alan Turing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} RKBExplorer
* [http://www.rutherfordjournal.org/article010111.html ''ધી માઈન્ડ એન્ડ ધી કમ્પ્યુટીંગ મશીન'' ] ''ધી રુથફોર્ડ જર્નલ'' - એક 1949 ઍલન ટ્યુરિંગ અને અન્યો પર ચર્ચા
* [http://www.turingcentenary.eu/ ઍલન ટ્યુરિંગ વર્ષ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }}
* [http://cs.swan.ac.uk/cie12/ CiE 2012: ટ્યુરિંગ સેન્ટીનરિ કોન્ફેરન્સ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }}
* [http://www.visualturing.org/ વિઝ્યુઅલ ટ્યુરિંગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.wolframalpha.com/examples/TuringMachines.html ટ્યુરિંગ મશીન કેલક્યુલેટરસ] વોલ્ફ્રામઆલ્ફા

=== પેપર્સ ===
* [http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper ટ્યુરિંગના પેપરો, અહેવાલો અને વ્યાખ્યાનો ઉપરાંત અનુવાદિત આવૃત્તિઓ અને સંગ્રહોની વિસ્તૃત યાદી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} BibNetWiki
* [http://www.cbi.umn.edu/oh/display.phtml?id=116 ડોનાલ્ડ ડબલ્યુ. ડેવિસ સાથે મૌખિક ઇતિહાસ મુલાકાત], ચાર્લેસ બાબ્બેજ ઈન્સ્ટીટ્યુટ, યુનિવર્સિટી ઓફ મિન્નેસોટા; યુ.કે. ખાતે ક્મપ્યુટર પ્રોજેક્ટોને વર્ણવતાં ડેવિઝ નેશનલ ફિઝિક્સ લેબોરેટરી, 1947થી ટ્યુરિંગના ડિઝાઈનીંગ કામની સાથે બે એસીઈ કમ્પ્યૂટરોના વિકાસ સુધી 
* [http://www.cbi.umn.edu/oh/display.phtml?id=81 નિકોલસ સી. મેટ્રોપોલીસ સાથે મૌખિક ઇતિહાસ મુલાકાત], ચાર્લેસ બાબ્બેજ ઈન્સ્ટીટ્યુટ, યુનિવર્સિટી ઓફ મીન્નેસોટી. લોસ ઍલામોસ નેશનલ લેબોરેટરી ખાતે, કમ્પ્યૂટર સેવાઓ માટેના પ્રથમ નિયામક મેટ્રોપોલીસ હતાં- ઍલન ટ્યુરિંગ અને જ્હોન વોન ન્યુમનવચ્ચેના સંબંધો સહિતના મુદ્દાઓનો સમાવેશ

[[શ્રેણી:વિસંગત પ્રશિસ્ત સ્વરૂપની સાથે લેખો]]
[[શ્રેણી:ઍલન ટ્યુરિંગ]]
[[શ્રેણી:કમ્પ્યૂટર ડિઝાઈનરો]]
[[શ્રેણી:કમ્પ્યૂટરનો પાયો નાખનારા]]
[[શ્રેણી:અંગ્રેજ નાસ્તિકતાવાદીઓ]]
[[શ્રેણી:અંગ્રેજ કમ્પ્યૂટર વિજ્ઞાનિઓ]]
[[શ્રેણી:અંગ્રેજ સંશોધકો]]
[[શ્રેણી:અંગ્રેજ તર્કશાસ્ત્રી]]
[[શ્રેણી:અંગ્રેજ ગણિતશાસ્ત્રીઓ]]
[[શ્રેણી:અંગ્રેજ ફિલસૂફીઓ]]
[[શ્રેણી:દૂરના અંતર સુધી દોડનારાઓ]]
[[શ્રેણી:ગણિતશાસ્ત્રી]]
[[શ્રેણી:૧૯૧૨માં જન્મ]]
[[શ્રેણી:૧૯૫૪માં મૃત્યુ]]</text>
      <sha1>hpn9pfgws5i52t7xnttgxppspgocec9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>એચ-1બી વિઝા</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32496</id>
    <revision>
      <id>904382</id>
      <parentid>897832</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T01:25:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>904382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="159712" sha1="fuvscml16r31h2wejx7autoh743qkf5" xml:space="preserve">{{cleanup}}

'''એચ-1બી'''  (H-1B) એ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં એવો વિઝા છે જે ઇમિગ્રેશન એન્ડ નેશનાલિટી એક્ટ, સેક્શન 101(એ)(15)(એચ) (101(a)(15)(H)) હેઠળ નોન-ઇમિગ્રેશન છે. તે યુ.એસ. (U.S.)ના નોકરીદાતાઓને વિશેષતા ધરાવતા વ્યવસાયોમાં કામચલાઉ ધોરણે વિદેશી કામદારોની ભરતી કરવાની છૂટ આપે છે. જો એચ-1બી (H-1B) દરજ્જાનો વિદેશી કર્મચારી કામ છોડે અથવા પ્રાયોજક નોકરીદાતા તેને છૂટો કરે તો કર્મચારીએ અન્ય નોન-ઇમિગ્રન્ટ દરજ્જા માટે અરજી કરીને તે દરજ્જો મેળવવો જ પડે અથવા અન્ય નોકરીદાતાની શોધ કરવી પડે (દરજ્જામાં ફેરફારની અરજી અને/અથવા વિઝામાં ફેરફારને આધિન), અથવા યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ છોડવું પડે.

નિયમન પ્રમાણે “વિશેષતા ધરાવતા વ્યવસાય”ને માનવ પ્રયાસના ક્ષેત્રમાં ઉચ્ચતમ વિશેષતા ધરાવતા જ્ઞાનને સૈદ્ધાંતિક અને વ્યવહારિક રીતે લાગુ પાડવા તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે&lt;ref&gt;[http://www.law.cornell.edu/uscode/html/uscode08/usc_sec_08_00001184----000-.html 8 યુ.એસ.સી 1184(આઇ)(1)(એ)] (8 U.S.C. 1184(i)(1)(A))&lt;/ref&gt; જે આર્કિટેક્ચર, એન્જિનિયરિંગ, [[ગણિત|ગણિત]], ભૌતિક વિજ્ઞાન, સમાજ વિજ્ઞાન, [[જૈવ તકનીક|બાયોટેકનોલોજી]], ઔષધ અને આરોગ્ય, શિક્ષણ, કાનૂન, એકાઉન્ટિંગ, વ્યાપાર વિશેષતાઓ, ધર્મ અને કળા પૂરતો મર્યાદિત નથી, જેમાં ઓછામાં ઓછી સ્નાતકની ડિગ્રી અથવા તેને સમકક્ષ મેળવવામાં આવી હોય.&lt;ref&gt;[http://www.law.cornell.edu/uscode/html/uscode08/usc_sec_08_00001184----000-.html 8 યુ.એસ.સી 1184(આઇ)(1)(બી)] (8 U.S.C. 1184(i)(1)(B))&lt;/ref&gt; (ફેશન મોડલ્સ અપવાદ છે જેઓ “વિશિષ્ટ પાત્રતા અને ક્ષમતા” ધરાવતા હોવા જોઈએ.)&lt;ref&gt;[http://www.law.cornell.edu/uscode/html/uscode08/usc_sec_08_00001101----000-.html 8 યુ.એસ.સી 1101(એ)(15)(એચ)(આઇ)] (8 U.S.C. 1101(a)(15)(H)(i))&lt;/ref&gt; તેવી જ રીતે વિદેશી કર્મચારીઓએ ઓછામાં ઓછી એક સ્નાતક ડિગ્રી અથવા તેને સમકક્ષ અને જે તે ક્ષેત્રમાં પ્રેક્ટિસ કરવી હોય તો સરકારી લાઇસન્સ ધરાવવું જરૂરી છે.  એચ-1બી (H-1B) કામની મંજૂરી ચૂસ્ત પણે નોકરીદાતા દ્વારા પ્રાયોજિત કરાતા રોજગાર માટે મર્યાદિત છે.  

==રોકાણનો ગાળો==
રોકાણનો ગાળો ત્રણ વર્ષનો છે જે વધીને છ વર્ષ થઇ શકે છે.  ચોક્કસ સંજોગોમાં મહત્તમ રોકાણના ગાળાના અપવાદ મળે છે.
# કામદાર પ્રમાણપત્ર અરજી દાખલ કરવામાં આવી હોય અને ઓછામાં ઓછા 365 દિવસથી પેન્ડિંગ હોય તો અવધિમાં એક વર્ષનું લંબાણ અને,
#આઇ-140 (I-140) ઇમિગ્રેશન પિટીશન મંજૂર કરવામાં આવી હોય તો અવધિમાં ત્રણ વર્ષનું લંબાણ.
રોકાણના સમયગાળા પર મર્યાદા હોવા છતાં વિઝા અસલમાં જેના માટે ઇશ્યૂ કરવામાં આવ્યા હોય તે કામમાં જ વ્યક્તિ રહે તેવી કોઇ જરૂરિયાત નથી. તેને એચ1બી (H1B) પોર્ટેબિલિટી અથવા ટ્રાન્સફર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, જે નવો નોકરીદાતા અન્ય એચ1બી (H1B) વિઝાને પ્રાયોજન કરે તેના પર આધારિત છે જે ક્વોટાને આધિન હોય અથવા ન હોય. કર્મચારી-નોકરીદાતા વચ્ચેના સંબંધનો અંત આવે તો વર્તમાન કાયદા હેઠળ એચ1બી (H1B) વિઝા હેઠળ કોઇ છૂટછાટનો ગાળો નથી.

==કોંગ્રેસની વાર્ષિક સંખ્યાત્મક મર્યાદા==
વર્તમાન કાયદા પ્રમાણે દરેક રાજકોષીય વર્ષ (એફવાય (FY))માં 65,000 નવા લોકોને વિઝા આપી શકાય છે અથવા એચ-1બી (H-1B) દરજ્જો આપી શકાય છે. આ ઉપરાંત ટોચમર્યાદામાંથી તમામ એચ-1બી (H-1B) નોન-ઇમિગ્રન્ટ્સને બાકાત કરવામાં આવે છે જેઓ યુનિવર્સિટી અને બિન-નફાલક્ષી રિસર્સ સંસ્થાઓ પર (પરંતું તેના માટે હોય તે જરૂરી નથી) કામ કરે છે.&lt;ref&gt;અમેરિકન કમ્પિટિટિવનેસ ઇન 21સ્ટ સેન્ચ્યુરી એક્ટ, પબ. લાઇસન્સ નંબર 106-313, 114 સ્ટેટ.1251, 2000 એસ. 2045; પબ. લાઇસન્સ નંબર 106-311, 114 સ્ટેટ. 1247 (ઓક્ટોબર 17, 2000), 2000 એચઆર 5362; 146 કોંગ. એક. એચ9004-06 (ઓક્ટોબર 5, 2000)&lt;/ref&gt; તેનો અર્થ એવો થયો કે સંસ્થા પર કામ કરતા કોન્ટ્રાક્ટરો, જેઓ સીધા તેના હેઠળ નોકરી કરતા હોય તે જરૂરી નથી, ને ટોચમર્યાદામાં મુક્તિ મળી શકે છે. મુક્ત વ્યાપાર સંધિના કારણે ચિલીના નાગરિકો માટે 1,400 અને સિંગાપોરના નાગરિકો માટે 5,400ની સંખ્યાત્મક મર્યાદા અલગ તારવવામાં આવી છે. યુ.એસના વિશ્વવિદ્યાલયોમાંથી માસ્ટર્સ કે તેનાથી ઊંચી ડિગ્રી ધરાવતા 20,000 વિદેશી નાગરિકો માટે એચ-1બી (H-1B) વિઝાની મર્યાદામાંથી મુક્તિ આપવામાં આવે છે.

વાર્ષિક ટોચમર્યાદામાં કામચલાઉ વધારો કરવા છતાં 2000ના દાયકાની મધ્યમાં ઉપલબ્ધ વિઝાઓમાં એક વાર્ષિક ઘટની શરૂઆત થઇ હતી.&lt;ref&gt;[http://news.pacificnews.org/news/view_article.html?article_id=112afaf131da3c8e859e1ffae621cd0e અનધર યર, અનધર એચ-1બી (H-1B) ક્રાઇસિસ, ફ્રાન્ક નેલ્સન, એટર્ની, એશિયન જર્નલ સપ્ટેમ્બર 05, 2005]&lt;/ref&gt;  રાજકોષીય વર્ષ 2001, રાજકોષીય વર્ષ 2002 અને રાજકોષીય વર્ષ 2003માં આ સંખ્યા વધારીને 195,000 કરવામાં આવી હતી. ગૃહ સુરક્ષા વિભાગે 2004માં આશરે 132,000 અને 2005માં 117,000 એચ-1બી (H-1B) વિઝાને મંજૂરી આપી હતી.&lt;ref&gt;ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ હોમલેન્ડ સિક્યુરિટી એન્યુઅલ રિપોર્ટ્સ ઓન ધ એચ-1બી (H-1B) વિઝા પ્રોગ્રામ ફોર 2004 એન્ડ 2005&lt;/ref&gt; 2 એપ્રિલ, 2007 પ્રથમ દિવસ હતો જ્યારે નોકરીદાતા એચ-1બી (H-1B) કામદાર માટે પ્રથમ બિઝા માટે અરજી કરી શકતા હતા જે 1 ઓક્ટોબર, 2007થી લાગુ થતું હતું. 3 એપ્રિલ, 2007ના રોજ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સિટિઝનશિપ એન્ડ ઇમિગ્રેશન સર્વિસિસએ જાહેરાત કરી હતી કે તેને 65,000ની ટોચ મર્યાદા કરતા 2 એપ્રિલે વધુ અરજીઓ મળી હતી. એજન્સીના નિયમો પ્રમાણે દાખલ કર્યાના પ્રથમ દિવસે જ મર્યાદાએ પહોંચી જવાય ત્યારે પ્રથમ બે દિવસમાં મળેલી તમામ અરજીઓને લોટરીમાં મૂકીને તેના પરથી પ્રાપ્ય વિઝાઓની ફાળવણી નક્કી કરવામાં આવે છે. 2008માં યુએસ 2009 રાજકોષીય વર્ષ એચ-1બી (H-1B) વિઝાનો ક્વોટા અરજીની કામગીરીમાં એક સપ્તાહમાં હાંસલ થયો હતો. 2008માં કુલ 276,252 વિઝા આપવામાં આવ્યા હતા અને 2009માં આ સંખ્યા સહેજ ઘટીને 214,271 થઈ હતી.&lt;ref name=&quot;USCIS Report&quot;&gt;[http://www.uscis.gov/USCIS/Resources/Reports%20and%20Studies/H-1B/h1b-fy-09-characteristics.pdf યુએસ સિટિઝન એન્ડ ઇમિગ્રેશન સર્વિસિસ કેરેક્ટરિસ્ટિક્સ ઓફ એચ1બી (H1B) સ્પેશિયાલિટી ઓક્યુપેશન વર્કર્સ ફોર ફિસ્કલ યર 2009]&lt;/ref&gt; અમેરિકન ઇમિગ્રેશન લોયર્સ એસોસિયેશન (એઆઇએલએ (AILA))એ આ પરિસ્થિતિને કટોકટી ગણાવી હતી અને આ પરિસ્થિતિની નોંધ વોલ સ્ટ્રીટ જર્નલ, બિઝનેસવીક અને વોશિંગ્ટન પોસ્ટ પર લેવાઈ હતી. પોતાની કામદારોની જરૂરિયાતનું આયોજન નહીં થઇ શકે તેવી ચિંતાથી નોકરીદાતાઓએ કોંગ્રેસ પર દબાણ વધાર્યું હતું.&lt;ref name=&quot;WSJ&quot;&gt;{{Cite web |url=http://blogs.wsj.com/washwire/2007/03/28/visa-window-opens-scramble-is-about-to-begin/ |title=વોલ સ્ટ્રીટ જર્નલ, માર્ચ, 2007 |access-date=2011-05-30 |archive-date=2012-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121012135726/http://blogs.wsj.com/washwire/2007/03/28/visa-window-opens-scramble-is-about-to-begin/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; માઇક્રોસોફ્ટના ચેરમેન બિલ ગેટ્સએ વિસ્તૃત વિઝા કાર્યક્રમ વતી 2007માં કેપિટોલ હિલ ખાતે જુબાની આપી હતી જેમાં ''“નોકરીદાતાઓ કુશળ કામદારોની આયાત કરીને રોજગારીની અછત ન પૂરી શકે તો (અમેરિકાના અર્થતંત્રને) જોખમ વિશે ચેતવણી'' ” આપવામાં આવી હતી.&lt;ref name=&quot;WSJ&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ''કોંગ્રેસે આ અછત દૂર કરવા એક ખરડા વિશે વિચારણા કરી હતી,&lt;ref&gt;[http://www.aila.com/content/default.aspx?docid=22101 એસ.1092: હાઇ-ટેક વર્કર રિલીફ એક્ટ ઓફ 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707094759/http://www.aila.com/content/default.aspx?docid=22101 |date=2011-07-07 }}. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ કોંગ્રેસ '' વાયા અમેરિકન ઇમિગ્રેશન લોયર્સ એસોસિયેશન.''&lt;/ref&gt; પરંતુ અંતે કાર્યક્રમ સુધાર્યો ન હતો.&lt;ref&gt;[http://www.thomas.gov/cgi-bin/bdquery/z?d110:SN01092:@@@L&amp;amp;summ2=m&amp;amp;#major%20actions એસ.1092: હાઇ-ટેક વર્કર રિલીફ એક્ટ ઓફ 2007]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Thomas.gov''. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ લાઇબ્રેરી ઓફ કોંગ્રેસ. '' ''સુધારો 2008-06-12''&lt;/ref&gt; '' ''કાર્યક્રમમાં કોઇ સુધારો થયો ન હતો, જોકે, તે પસાર થયો હતો.'' 

==યુએસના કામદારોના રક્ષણ માટે નોકરીદાતાઓનું પ્રમાણપત્ર==
વિદેશી કર્મચારીઓના કારણે યુએસના કર્મચારીઓને ખસેડવામાં ન આવે અથવા તેમના વેતન કે કામની પરિસ્થિતિમાં વિપરીત અસર ન થાય તે જોવાની જવાબદારી યુએસ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ લેબર (ડીઓએલ (DOL))ની છે.

એચ-1બી (H-1B) વિઝાની મંજૂરી માંગી રહેલા એચ-1બી (H-1B) નોન-ઇમિગ્રન્ટને નોકરી પર રાખતા અગાઉ નોકરીદાતાએ તેની જગ્યા વિશે જાહેરાત આપવાની જરૂર નથી, પરંતુ નોકરીદાતાએ કર્મચારીઓના પ્રતિનિધિને એલસીએ (LCA) (લેબર કન્ડિશન એપ્લિકેશન) વિશે જાણ કરવી પડે છે અથવા આવું કોઇ પ્રતિનિધિત્વ ન હોય તો નોકરીદાતાએ કામના સ્થળે અને નોકરીદાતાની કચેરીમાં તે એલસીએ (LCA) પ્રકાશિત કરવું પડે છે.&lt;ref name=&quot;murthy&quot;&gt;{{Citation
  | title = Overview : H1B Visas for Temporary Professional Workers
  | publisher = The Law Office of Sheela Murthy, P.C.
  | date = 2003-09-19
  | url = http://www.murthy.com/news/UDtempro.html
  | archiveurl = https://www.webcitation.org/5rxYX1rWE?url=http://www.murthy.com/news/UDtempro.html
  | archivedate = 2010-08-13
  | access-date = 2010-08-13
  }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;workpermitcom&quot;&gt;{{Citation
  | title = H-1B Visa
  | publisher = Workpermit.com
  | url = http://www.workpermit.com/us/investor_h-1b.htm
  | archiveurl = https://www.webcitation.org/5rxYdicOo?url=http://www.workpermit.com/us/investor_h-1b.htm
  | archivedate = 2010-08-13
  | access-date = 2010-08-13
  }}&lt;/ref&gt;

નોકરીદાતાએ એ બાબતની ખાતરી આપવી પડે છે કે નોકરીદાતા દ્વારા સમાન અનુભવ અને સંબંધિત કામની લાયકાત માટે અન્ય કામદારોને ચુકવવામાં આવતા વાસ્તવિક પગારની સમકક્ષ ચુકવવામાં આવે છે અથવા વૈકલ્પિક રૂપે સંબંધિત રોજગાર માટે તે ક્ષેત્રમાં વ્યવસાય માટે પ્રવર્તમાન વેતન, બેમાંથી જે વધુ હોય તે ચુકવાય છે.  એલસીએ (LCA) પર હસ્તાક્ષર કરીને નોકરીદાતા એ બાબતનું પ્રમાણ આપે છે કે રોજગારના સંબંધિત ક્ષેત્રમાં પ્રવર્તમાન વેતન ચુકવવામાં આવશે, સમાન કામગીરી કરતા અમેરિકન કામદારની કામની સ્થિતિ પર વિપરીત અસર નહીં થાય, રોજગારના સ્થળે હડતાલ કે લોકઆઉટ થાય તેવો કોઇ કામદાર વિવાદ નહીં થાય,&lt;ref name=&quot;murthy&quot;&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;workpermitcom&quot;&gt;&lt;/ref&gt; અને સમાન કામ કરતા અન્ય કામદારોને અપાતા લાભની સમકક્ષ વેતન વિદેશી કામદારોને પણ ચુકવાશે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=USDOL Targeting H-1B Pay/Benefits Compliance |first=Kim |last=Thompson |date=January 6, 2011 |work=Mondaq Business Briefing |publisher=Fisher &amp; Phillips LLP |url=http://www.mondaq.com/unitedstates/article.asp?article_id=119524 }}&lt;/ref&gt;
કાયદા પ્રમાણે એચ1-બી (H-1B) કામદારોને સમાન વ્યવસાય અને ભૌગોલિક સ્થળ માટે પ્રવર્તમાન દર કરતા ઊંચું વેતન આપવું પડશે અથવા નોકરીદાતા સમાન પ્રકારના કર્મચારીઓને જે ચુકવે છે તેની સમાન આપવું પડશે. અન્ય પરિબળો, જેમ કે ઉંમર અને કૌશલ્યને પ્રવર્તમાન વેતનમાં ગણતરીમાં લેવાની મંજૂરી આપવામાં આવી ન હતી. નોકરીદાતાના ઉપયોગ માટે ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ લેબર ચાર કૌશલ્ય આધારિત પ્રવર્તમાન વેતન સ્તર પૂરા પાડી શકે તે માટે કોંગ્રેસે 2004માં કાર્યક્રમમાં ફેરફાર કર્યો હતો. કાયદાની મંજૂરી ધરાવતી આ એકમાત્ર એવી પ્રવર્તમાન વેતન પદ્ધતિ છે જેમાં વ્યવસાય અને સ્થળ સિવાયના પરિબળોને સામેલ કરાયા છે. 

આ અરજીઓ માટે મંજૂરીની પ્રક્રિયા નોકરીદાતાના પ્રમાણપત્ર અને દસ્તાવેજી પૂરાવા સોંપવા પર આધારિત છે. નોકરીદાતા યુએસના કોઇ કામદારની જગ્યાએ ભરતી કરતા હોય તો તેમને જવાબદારી વિશે જાણ કરવામાં આવે છે. 

==યુએસ કામદારના શિક્ષણ અને તાલીમ માટે એચ-1બી (H-1B) ફી નક્કી કરવામાં આવી==
2007માં યુએસ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ લેબર, એમ્પ્લોયમેન્ટ એન્ડ ટ્રેનિંગ એડમિનિસ્ટ્રેશન (ઇટીએ (ETA))એ બે કાર્યક્રમો નોંધાવ્યા, હાઇ ગ્રોથ ટ્રેનિંગ ઇનિશિયેટિવ અને વર્કફોર્સ ઇનોવેશન રિજનલ ઇકોનોમિક ડેવલપમેન્ટ (વાયર્ડ (WIRED)) જેને યુએસના કામદારોને શિક્ષણ આપવા તથા તાલીમ માટે એચ-1બી (H-1B) ફીમાંથી અનુક્રમે 284 મિલિયન ડોલર અને 260 મિલિયન ડોલર મળ્યા છે અથવા મળવાના છે.{{Citation needed|date=July 2008}}

==એચ-1બી (H-1B) કામદારો માટે આવક વેરાનો દરજ્જો==
એચ-1બી (H-1B) કામદારો ''નોન-રેસિડન્ટ એલિયન્સ''  કે ''રેસિડન્ટ એલિયન્સ'' માંથી કઇ શ્રેણીમાં આવે છે તેના આધારે તેમની આવક પર કર નક્કી થાય છે. કર હેતુથી નોન-રેસિડન્ટ એલિયન પર માત્ર યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં થતી આવક પર કર લાગુ પડે છે જ્યારે કર હેતુથી રેસિડન્ટ એલિયન માટે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અંદર તથા બહારથી કર લાગુ થાય છે.

આ વર્ગીકરણ “નોંધપાત્ર હાજરી પરીક્ષણ”ના આધારે નક્કી કરવામાં આવે છેઃ જો નોંધપાત્ર હાજરી પરીક્ષણ એવું દર્શાવે કે એચ-1બી (H-1B) વિઝાધારક રહેવાસી છે, તો અન્ય કોઇ પણ યુએસ નાગરિકની જેમ આવક પર કર લાગે છે અને ફોર્મ 1040 દ્વારા અને આવશ્યક શેડ્યુલથી તે ભરી શકાય છે, નહીંતર, વિઝાધારકે નોન-રેસિડન્ટ એલિયન તરીકે ટેક્સ ફોર્મ 1040એનઆર (1040NR) અને 1040એનઆર-ઇઝેડ (1040NR-EZ) દ્વારા ટેક્સ ભરવો જ પડે, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને વિઝાધારકના નાગરિકત્વના દેશ વચ્ચે કર સંધિ હોય તો તેઓ લાભ માટે ક્લેઇમ કરી શકે છે.

જે લોકોનું યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં પ્રથમ વર્ષ છે તેઓ સમગ્ર વર્ષ માટે કર હેતુથી રહેવાસી તરીકે ગણતરીમાં લેવાનું પસંદ કરી શકે છે અને તેમણે તે વર્ષે વૈશ્વિક આવક પર કર ચુકવવો જ પડશે. આ “પ્રથમ વર્ષની પસંદગી”નું વર્ણન આઇઆરએસ (IRS) પબ્લિકેશન 519માં કરવામાં આવ્યું છે અને વ્યક્તિ તેના સમગ્ર જીવનમાં એક જ વખત તેનો ઉપયોગ કરી શકે છે.

જીવનસાથીના વિઝાનો દરજ્જો કોઇ પણ હોય, તેની પાસે માન્યતાપ્રાપ્ત ઇન્ડિવિજ્યુઅલ ટેક્સપેયર આઇડેન્ટિફિકેશન નંબર (આઇટીઆઇએન (ITIN)) અથવા સોશિયલ સિક્યોરિટી નંબર (એસએસએન (SSN)) હોવો જરૂરી છે જેનાથી તેને એચ-1બી (H-1B)ધારક સાથે સંયુક્ત ટેક્સ રિટર્નમાં સામેલ કરી શકાય છે.

એચ-1બી (H-1B)ધારકો માટે ટેક્સ ભરવાના નિયમો વ્યક્તિગત પરિસ્થિતિના આધારે જટીલ હોઇ શકે છે. વિદેશીઓ માટેના નિયમોની સમજ માટે વ્યવસાયિક કર આયોજનકારની સલાહ લેવા ઉપરાંત [http://www.irs.gov/pub/irs-pdf/p519.pdf આઇઆરએસ (IRS) પબ્લિકેશન 519, યુએસ ટેક્સ ગાઇડ ફોર એલિયન્સ]નો સંદર્ભ જોઇ શકાય છે.

==એચ-1બી (H-1B) રોજગાર==
યુએસસીઆઇએસ (USCIS) પ્રમાણે, &quot;''એચ-1બી (H-1B) એલિયન્સ માત્ર અરજકર્તા યુએસ નોકરીદાતા માટે અને અરજીમાં વર્ણવેલ એચ-1બી (H-1B) પ્રવૃત્તિ કામ કરી શકે છે.'' ''યોગ્ય નિયમો (જેમ કે ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ લેબર રુલ્સ)નું પાલન થતું હોય તો અરજકર્તા યુએસ નોકરીદાતા એચ-1બી (H-1B) કામદારને અન્ય નોકરીદાતાના કામના સ્થળે કામ માટે મોકલી શકે છે. '' ''એચ-1બી (H-1B) એલિયન્સ એકથી વધુ યુએસ નોકરીદાતા માટે કામ કરી શકે છે, પરંતુ તેણે દરેક નોકરીદાતા દ્વારા મંજૂર કરાયેલ ફોર્મ આઇ-129 (I-129) મેળવવું પડશે.&quot;'' &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://uscis.gov/graphics/howdoi/h1b.htm |title=એચ-1બી (H-1B) ફ્રિક્વન્ટલી આસ્ક્ડ ક્વેશ્ચન્સ |access-date=2011-05-30 |archive-date=2008-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080511165157/http://www.uscis.gov/graphics/howdoi/h1b.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

એચ-1બી (H-1B) વિઝાધારકો તબીબીસંભાળ અને સામાજિક સુરક્ષા ટેક્સ ચુકવી શકે છે અને સામાજિક સુરક્ષાના લાભો માટે લાયક ગણાય છે. તેઓ સ્ટેટ અને ફેડરલ કર પણ ચુકવે છે.

==મહત્તમ ગાળા અંગે યુએસ નીતિ==
સૈદ્ધાંતિક રીતે, એચ-1બી (H-1B) વિઝાનો મહત્તમ ગાળો છ વર્ષનો છે. (અસામાન્ય સંરક્ષણ મંત્રાલયને લગતા પ્રોજેક્ટ સંબંધિત કાર્ય માટે દશ વર્ષ). એચ-1બી ધારક છ વર્ષ પછી યુએસમાં કામ ચાલુ રાખવા માંગતા હોય, પરંતુ કાયમી વસવાટનો દરજ્જો મેળવ્યો ન હોય, તેણે નવા એચ-1બી (H-1B) વિઝાની પુનઃઅરજી કરતા અગાઉ યુએસ બહાર એક વર્ષ રહેવું પડશે.

એચ-1બી (H-1B) વિઝાના છ વર્ષના ગાળા માટે સામાન્ય રીતે બે અપવાદ છેઃ

*જો કોઇ વિઝાધારકે એચ-1બી (H-1B) વિઝા મેળવ્યાના પાંચ વર્ષ પૂરા થાય તે પહેલા આઇ-140 (I-140) ઇમિગ્રન્ટ અરજી અથવા લેબર સર્ટિફિકેશન દાખલ કર્યું હોય, તો તેમના કાયમી વસવાટની અરજી પર નિર્ણય ન લેવાય ત્યાં સુધી તેમને એક વર્ષ અથવા ત્રણ વર્ષની વૃદ્ધિના આધારે એચ-1બી (H-1B) વિઝા રિન્યૂ કરવા દેવાય છે.

*જો વિઝાધારકની ''માન્ય''  આઇ-140 (I-140) ઇમિગ્રન્ટ પિટીશન ધરાવતો હોય, પરંતુ પ્રાથમિકતાની તારીખ આવી ન હોવાથી તેણે ગ્રીન કાર્ડની પ્રક્રિયા માટે પ્રથમ પગલું લીધું ન હોય તો તે એચ-1બી (H-1B) વિઝા માટે ત્રણ વર્ષનું વિસ્તરણ (એક્સ્ટેન્શન) મેળવવા હકદાર છે. આ અપવાદ ટ્વેન્ટી ફર્સ્ટ સેન્ચુરી એક્ટ, 2000ના અમેરિકન કોમ્પિટિટિવનેસ દ્વારા સર્જાયો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://uscis.gov/lpBin/lpext.dll/inserts/publaw/publaw-22369?f=templates&amp;fn=document-frame.htm#publaw-pl106313 |title=અમેરિકન કમ્પિટિટિવનેસ ઇન ધ ટ્વેન્ટી ફર્સ્ટ સેન્ચ્યુરી એક્ટ ઓફ 2000 |access-date=2021-07-09 |archive-date=2005-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051208235434/http://uscis.gov/lpbin/lpext.dll/inserts/publaw/publaw-22369?f=templates&amp;fn=document-frame.htm#publaw-pl106313 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== એચ-1બી (H-1B) અને કાનુની ઇમિગ્રેશન ==
એચ1-બી (H-1B) વિઝા નોન-ઇમિગ્રન્ટ વિઝા હોવા છતાં તે ''ડ્યુઅલ ઇન્ટેન્ટ''  તરીકે માન્ય બહુ ઓછી વિઝા કેટેગરી પૈકી એક છે, એટલે કે એચ-1બી (H-1B) વિઝાધારક તેની પાસે વિઝા હોય ત્યારે કાનૂની ઇમિગ્રેશન ઇરાદો (ગ્રીન કાર્ડની અરજી માટે અને તે મેળવવા) દર્શાવી શકે છે. ભૂતકાળમાં રોજગાર આધારિત ગ્રીન કાર્ડ પ્રક્રિયામાં માત્ર થોડા વર્ષો લાગતા હતા, જે ગાળો એચ-1બી (H-1B) વિઝાના ગાળા કરતા ઓછો હતો. જોકે તાજેતરના સમયમાં કાનુની રોજગાર આધારિત ઇમિગ્રેશન પ્રક્રિયાને એટલી હદે પાછળ ધકેલવામાં આવી છે કે ચોક્કસ દેશોના કુશળ વ્યવસાયિક અરજકર્તાઓને ગ્રીન કાર્ડ મેળવવા માટે ઘણા વર્ષો લાગી જાય છે. એચ-1બી (H-1B) વિઝાનો ગાળો બદલાયો નથી તેથી તેનો અર્થ એ થયો કે ઘણી મોટી સંખ્યામાં એચ-1બી (H-1B) વિઝાધારકોએ એક વર્ષ કે ત્રણ વર્ષની વૃદ્ધિમાં પોતાના વિઝા રિન્યુ કરવા પડે છે જેથી તેમની ગ્રીન કાર્ડની અરજી પર પ્રક્રિયા ચાલુ હોય ત્યારે તેઓ કાનુની દરજ્જો ચાલુ રાખી શકે.

==ક્વોટા અને ક્વોટામાં ફેરફાર==
યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં દર વર્ષે ઈશ્યૂ કરાતા નવા એચ-1બી (H-1B) વિઝા વાર્ષિક કોંગ્રેસ દ્વારા મંજૂર કરવામાં આવતા ક્વોટાને આધિન છે. દરેક એચ-1બી (H-1B) ક્વોટા 1 ઓક્ટોબરથી શરૂ થતા ચોક્કસ નાણાકીય વર્ષને લાગુ થાય છે. આગામી નાણાકીય વર્ષ માટેની અરજીઓ આગળની 1 એપ્રિલથી (તે તારીખ પછીના પ્રથમ કામના દિવસ) સ્વીકારવામાં આવે છે. જે લાભાર્થીઓ આ વાર્ષિક ક્વોટાને આધિન નથી તેમાં એ લોકો સામેલ છે જેઓ હાલમાં એચ-1બી (H-1B) દરજ્જો ધરાવે છે અથવા છેલ્લા છ વર્ષમાં કોઇ સમયે એચ-1બી (H-1B) દરજ્જો ધરાવતા હતા. વાર્ષિક ક્વોટાથી ઉચ્ચ તકનીકી ઉદ્યોગ પર ભારે અસર થઈ છે. તે દર વર્ષે સામાન્ય રીતે 65,000 પર નિશ્ચિત કરવામાં આવે છે જેમાં યુનિવર્સિટીઓ અને કોલેજ જેવા મુક્તિ મેળવતા સંગઠનોના કામદારોને કેટલીક છૂટછાટો મળે છે. (નોંધઃ સામાન્ય માન્યતાથી વિપરીત બિન-નફાલક્ષી સંગઠનો મુક્તિ મેળવતા નથી પરંતુ તેઓ યુનિવર્સિટી કે કોલેજ સાથે સંકળાયેલા હોય તો તેમને છૂટછાટ મળી શકે છે.){{Citation needed|date=October 2010}} 2000માં કોંગ્રેસે યુનિવર્સિટીઓ અને સરકારી સંશોધન પ્રયોગશાળાઓ માટે જતા એચ-1બી (H-1B) વિઝાને ક્વોટામાંથી કાયમી મુક્તિ આપી હતી.

1990ના દાયકામાં ક્વોટાના શરૂઆતના વર્ષોમાં આ ક્વોટા વાસ્તવમાં ભાગ્યે જ પૂરો થતો હતો. 1990ના દાયકાના મધ્યમાં વહેલા તે પહેલાના ધોરણે આ ક્વોટા દર વર્ષે ભરાઈ જતો હતો, તેના કારણે નવા એચ-1બી (H-1B)ને ઘણી વાર નકારી કાઢવામાં આવતા હતા અથવા તેમાં વિલંબ થતો હતો કારણ કે વાર્ષિક ક્વોટા પહેલેથી ભરાઈ જતો હતો. 1998માં ક્વોટા પ્રથમ 115,000 સુધી અને પછી 2000માં વાર્ષિક 195,000 સુધી વધારવામાં આવ્યો હતો. જે વર્ષોમાં ક્વોટા 195,000નો હતો ત્યારે તે ક્યારેય પૂરાયો ન હતો.{{Citation needed|date=October 2010}}

કોંગ્રેસે 1999માં પસાર કરેલા કામચલાઉ વધારાની મુદ્દત સમાપ્ત થઈ ત્યારે નાણાકીય વર્ષ 2004માં ક્વોટા ઘટાડીને 90,000 કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યારથી દર વર્ષે ક્વોટા ઝડપથી ભરાઇ જાય છે, તેથી એચ-1બી (H-1B) મેળવવું વધુને વધુ મુશ્કેલ બની રહ્યું છે. તાજેતરમાં બેઝિક ક્વોટા 65,000 કરવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ યુએસ એડવાન્સ્ડ ડિગ્રીઓ ધરાવતા વિદેશી કર્મચારીઓ માટે વધારાના 20,000 વિઝા શક્ય બન્યા હતા. કુલ 65,000માંથી 6,800 [[ચીલી|ચિલી]] અને [[સિંગાપુર|સિંગાપોર]]ના નાગરિકો માટે તેમના દેશો સાથે મુક્ત વ્યાપાર સંધિના ભાગરૂપે પ્રારંભમાં અનામત રાખવામાં આવ્યા હતા. જોકે, સંધિ હેઠળ અનામત વિઝાનો ઉપયોગ કરવામાં ન આવે તો તે ફરી જનરલ પૂલમાં જાય છે. 65,000 ક્વોટા બહાર દર વર્ષે 10,500 વિઝા ઓસ્ટ્રેલિયન નાગરિકોને આવા જ પરંતુ વધુ લવચિક કાર્યક્રમ ઇ-3 (E-3) વિઝા કાર્યક્રમ હેઠળ ઉપલબ્ધ છે.{{Citation needed|date=October 2010}}

1 ઓક્ટોબર 2006થી શરૂ થતા નાણાકીય વર્ષ 2007 માટે વર્ષ માટે વિઝાનો સમગ્ર ક્વોટા 26 મે, 2006ના રોજ,&lt;ref&gt;[http://arstechnica.com/news.ars/post/20060602-6971.html 2007 એચ-1બી (H-1B) વિઝા લિમિટ ઓલરેડી રીચ્ડ]&lt;/ref&gt; સંબંધિત નાણાકીય વર્ષની શરૂઆત અગાઉ 2 મહિના કરતા ઓછા સમયમાં ખતમ કરવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref&gt;[http://arstechnica.com/news.ars/post/20060602-6971.html 2007 એચ-1બી (H-1B) વિઝા લિમિટ ઓલરેડી રીચ્ડ]&lt;/ref&gt; વધારાના 20,000 એડવાન્સ્ડ ડિગ્રી એચ-1બી (H-1B) વિઝા 26 જુલાઈએ સમાપ્ત થાય છે. નાણાકીય વર્ષ 2008 માટે સમગ્ર ક્વોટા અરજી સ્વીકારવાના પ્રથમ દિવસ 2 એપ્રિલની સમાપ્તિ અગાઉ ખતમ થઈ ગયો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.immigration.com/newsletter/H-1B%202007%20Quota.pdf |title=યુએસસીઆઇએસ (USCIS) રીચીસ બાય ફિસ્કલ યર 2008 એચ-1બી (H-1B) કેપ |access-date=2011-05-30 |archive-date=2009-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090326135242/http://www.immigration.com/newsletter/H-1B%202007%20Quota.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; યુએસસીઆઇએસ (USCIS) નિયમો હેઠળ 2 એપ્રિલ અને 3 એપ્રિલે મેળવવામાં આવેલી 123,480 અરજીઓ જે ટોચમર્યાદાને આધિન હતી તે ભરાઈ ગઇ હતી અને ત્યાર બાદ 65,000ને વધુ પ્રક્રિયા માટે યાદચ્છિક રીતે પસંદ કરવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;[http://www.uscis.gov/files/pressrelease/H1Bfy08CapUpdate041307.pdf યુએસસીઆઇએસ (USCIS) રન્સ રેન્ડમ સિલેક્શન પ્રોસેસ ફોર એચ-1બી (H-1B)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110226173044/http://www.uscis.gov/files/pressrelease/H1Bfy08CapUpdate041307.pdf |date=2011-02-26 }}, યુએસસીઆઇએસ (USCIS), એપ્રિલ 13, 2007&lt;/ref&gt; નાણાકીય વર્ષ 2008 માટે વધારાના 20,000 એડવાન્સ્ડ ડિગ્રી એચ-1બી (H-1B) વિઝા 30 એપ્રિલે સમાપ્ત થઈ ગયા હતા.

નવેમ્બર 2006ના રોજ પ્રસિદ્ધ થયેલા એચ-1બી (H-1B) વિઝા અંગેના વાર્ષિક અહેવાલમાં યુએસસીઆઈએસ (USCIS)માં જણાવાયું હતું કે તેણે નાણાકીય વર્ષ 2004માં 131,000 અને નાણાકીય વર્ષ 2005માં 117,000 એચ-1બી (H-1B) વિઝા મંજૂર કર્યા હતા.{{Citation needed|date=October 2010}} આ સંખ્યામાં વધારો એટલા માટે થયો છે કારણકે નોકરીદાતા જો યુનિવર્સિટી અથવા રિસર્ચ લેબ હોય તો એચ-1બી (H-1B) વિઝાને ટોચ મર્યાદામાંથી મુક્તિ આપી શકાય તેમ છે.

નાણાકીય વર્ષ 2009 માટે યુએસસીઆઇએસ (USCIS)એ 8 એપ્રિલ 2008ના રોજ જાહેરાત કરી હતી કે તે વર્ષ માટે 20,000 એડવાન્સ્ડ અને 65,000 ક્વોટા માટે વિઝાનો સમગ્ર ક્વોટા ભરાઇ ગયો છે. યુએસસીઆઇએસ (USCIS) 1 એપ્રિલથી 7 એપ્રિલ 2008 દરમિયાન મેળવેલ તમામ ફાઇલિંગ માટે લોટરી કરતા અગાઉ પ્રારંભિક ડેટા એન્ટ્રી કરશે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.uscis.gov/portal/site/uscis/menuitem.5af9bb95919f35e66f614176543f6d1a/?vgnextoid=c5b6628090e29110VgnVCM1000004718190aRCRD&amp;vgnextchannel=68439c7755cb9010VgnVCM10000045f3d6a1RCRD |title=યુએસસીઆઇએસ (USCIS) રીચીસ ફિસ્કલ યર 2009 એચ-1બી (H-1B) કેપ |access-date=2021-08-24 |archive-date=2013-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130630102227/http://www.uscis.gov/portal/site/uscis/menuitem.5af9bb95919f35e66f614176543f6d1a/?vgnextoid=c5b6628090e29110VgnVCM1000004718190aRCRD&amp;vgnextchannel=68439c7755cb9010VgnVCM10000045f3d6a1RCRD |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

નાણાકીય વર્ષ 2010 માટે યુએસસીઆઇએસ (USCIS)એ 21 ડિસેમ્બર, 2009ના રોજ જાહેરાત કરી હતી કે વર્ષનો ક્વોટા મેળવવા માટે પૂરતા પ્રમાણમાં અરજીઓ મળી છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.uscis.gov/portal/site/uscis/menuitem.5af9bb95919f35e66f614176543f6d1a/?vgnextoid=138b6138f898d010VgnVCM10000048f3d6a1RCRD&amp;vgnextchannel=e7d696cfcd6ff110VgnVCM1000004718190aRCRD |title=યુએસસીઆઇએસ (USCIS) ફિસ્કલ યર 2010 એચ1-બી (H1-B) કેપ કાઉન્ટ |access-date=2021-08-24 |archive-date=2012-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121211215459/http://www.uscis.gov/portal/site/uscis/menuitem.5af9bb95919f35e66f614176543f6d1a/?vgnextoid=138b6138f898d010VgnVCM10000048f3d6a1RCRD&amp;vgnextchannel=e7d696cfcd6ff110VgnVCM1000004718190aRCRD |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; વલણના નિષ્ણાતો&lt;ref&gt;[http://redbus2us.com/2010/01/h1-b-visa-petitions-cap-reached-dates-by-year-from-2000-to-2010-recession-impact-and-trend-analysis-plot-from-2000-%E2%80%93-2010-for-2011-decision.html એચ1-બી (H1-B) વિઝા પિટિશન્સ કેપ રીચ ડેટ્સ બાય યર ફ્રોમ 1999 ટુ 2010]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; જણાવે છે કે ઓક્ટોબરથી નવેમ્બર વચ્ચે ગમે ત્યારે નાણાકીય વર્ષ 2011ની ટોચ મર્યાદાએ પહોંચી શકાશે કારણ કે અર્થતંત્રમાં તેજી આવી રહી હતી અને મંદી ઘટી રહી હતી.

== એચ-1બી (H1-B) આશ્રિત નોકરીદાતા ==

તાજેતરના એચ-1બી (H1-B) કાયદા પ્રમાણે એચ-1બી (H1-B) આશ્રિત નોકરીદાતા તરીકે ઓળખાતા ચોક્કસ નોકરીદાતાઓએ એચ-1બી (H1-B) કામદારોની ભરતી કરતા પહેલા તે જગ્યા માટે અમેરિકામાં તે જગ્યા વિશે જાહેરાત આપવી પડશે. {{Citation needed|date=April 2010}} મુક્તિ પામનાર એચ-1બી (H1-B) નોન-ઇમિગ્રન્ટની ભરતી કરતી વખતે આ જરૂરિયાત લાગુ થતી નથી.

50 કર્મચારીઓની કંપનીઓ માટે '''એચ-1બી (H1-B) આશ્રિત નોકરીદાતા''' ની વ્યાખ્યા એચ-1બી (H1-B) દરજ્જામાં 15 ટકાથી વધુ કર્મચારીઓ ધરાવતી કંપની તરીકે કરવામાં આવે છે. નાની કંપનીઓને આશ્રિત બનતા અગાઉ એચ-1બી (H1-B) કર્મચારીઓની વધુ ટકાવારી રાખવાની છુટ અપાય છે.

==કાર્યક્રમની ટીકા==
{{Criticism section|date=November 2009}}
એચ-1બી (H1-B) કાર્યક્રમની ઘણી ટીકા કરવામાં આવી છે.

===કામદાર પર એચ-1બી (H1-B) સ્પોન્સરશિપનો ખર્ચ===
આ પદ્ધતિ ગેરકાયદે હોવા છતાં એવું મોટા પાયે માનવામાં આવે છે કે{{Citation needed|date=March 2010}} કેટલાક નોકરીદાતા સ્પોન્સર તથા એચ-1બી (H1-B) અરજીની પ્રક્રિયા સાથે સંકળાયેલ તમામ અથવા વધુ ખર્ચ એચ-1બી (H1-B) કામદારો પર નાખે છે. આ ફી સામાન્ય રીતે બોન્ડ અથવા અન્ય સાધનોના સ્વરૂપમાં હોય છે જે કાયદાની કાનૂની છટકબારી તરીકે કામ કરે છે.

===કામદારોની અછત પડતી નથી===

નોબેલ પારિતોષિક વિજેતા અર્થશાસ્ત્રી મિલ્ટન ફ્રિડમેનએ આ કાર્યક્રમને 2002માં ''કમ્પ્યુટરવર્લ્ડ'' માં એક લેખમાં ટાંક્યા પ્રમાણે કોર્પોરેટ સબસિડી કહ્યો હતો.&lt;ref&gt;[http://www.computerworld.com/careertopics/careers/labor/story/0,10801,72848,00.html એચ-1બી (H-1B) ઇસ જસ્ટ અનધર ગવર્નમેન્ટ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060112133403/http://www.computerworld.com/careertopics/careers/labor/story/0,10801,72848,00.html |date=2006-01-12 }}[http://www.computerworld.com/careertopics/careers/labor/story/0,10801,72848,00.html સબસિડી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060112133403/http://www.computerworld.com/careertopics/careers/labor/story/0,10801,72848,00.html |date=2006-01-12 }}&lt;/ref&gt; ફ્રિડમેનનું અવસાન થયું હોવાથી આ અવતરણની ચોકસાઇ જાણી શકાય તેમ નથી. આવો મત ધરાવતા અન્ય લોકોમાં ડો. નોર્મન મેટલોફ સામેલ છે જેમણે એચ-1બી (H-1B) વિષય પર ઇમિગ્રેશન અંગેની યુએસ હાઉસ જ્યુડિસરી કમિટી સબકમિટી સમક્ષ જુબાની આપી હતી. ''યુનિવર્સિટી ઓફ મિશિગન જર્નલ ઓફ લો રિફોર્મ''  માટે મેટલોફના કાગળોમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે અમેરિકન કમ્પ્યુટર સંબંધિત રોજગાર ભરવા માટે લાયકાત ધરાવતા અમેરિકન નાગરિકોની કોઇ અછત નથી, અને કામદારોની અછતની ભરપાઇ માટે એચ-1બી (H-1B) વિઝાની અમેરિકન કંપનીઓને જરૂર છે તે માટે પૂરાવા તરીકે રજૂ કરાયેલી માહિતી ખામીયુક્ત છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://heather.cs.ucdavis.edu/Mich.pdf |title=ઓન ધ નીડ ફોર રિફોર્મ ઓફ ધ એચ-1બી (H-1B) નોન-ઇમિગ્રન્ટ વર્ક વિઝા ઇન કમ્પ્યુટર રિલેટેડ ઓક્યુપેશન્સ |access-date=2011-05-30 |archive-date=2009-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090326135250/http://heather.cs.ucdavis.edu/Mich.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ જનરલ એકાઉન્ટિંગ ઓફિસે 2000માં એક અહેવાલમાં જણાવ્યું હતું કે એચ-1બી (H-1B) કાર્યક્રમ પરના નિયંત્રણોમાં અસરકારકતા ગેરહાજર છે.&lt;ref&gt;http://www.gao.gov/archive/2000/he00157.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924020849/http://www.gao.gov/archive/2000/he00157.pdf |date=2015-09-24 }} [જીએઓ (GAO) રિપોર્ટ ઓન એચ-1બી (H-1B) ફોરેન વર્કર્સ]&lt;/ref&gt; જીએઓ (GAO) અહેવાલની ભલામણો ત્યાર બાદ લાગુ પાડવામાં આવી હતી.  હાઇ-ટેક કંપનીઓ એચ-1બી (H-1B) વિઝા માટે 65,000ની વાર્ષિક ટોચ મર્યાદા વધારવા માટે કોંગ્રેસને જણાવે ત્યારે તેઓ ઘણી વાર તકનીકી કામદારોની અછતનું કારણ આપે છે, પરંતુ જ્હોન મિઆનો અને સેન્ટર ફોર ઇમિગ્રેશન સ્ટડીઝના અભ્યાસ પ્રમાણે આ દાવાને ટેકો આપવા માટે કોઇ આધારભૂત આંકડા નથી.&lt;ref name=&quot;2008-cis&quot;&gt;{{cite web
| url        = http://www.cis.org/H1bVisaNumbers
| title      = H-1B Visa Numbers: No Relationship to Economic Need
| access-date = 04/07/2010
| author     = John Miano
|date=June 2008
| publisher  = Center for Immigration Studies
}}&lt;/ref&gt; ડ્યુક, આલ્ફ્રેડ પી. સ્લોઅન ફાઉન્ડેશન, જ્યોર્જટાઉન યુનિવર્સિટી, અને અન્ય સ્થળે થયેલા અભ્યાસોને ટાંકતા વિવેચકોએ એવી દલીલ પણ કરી છે કે કેટલાક વર્ષોમાં બહારથી મંગાવાયેલા વિદેશી પ્રોગ્રામર્સ અને એન્જિનિયર્સની સંખ્યા ઉદ્યોગમાં પેદા થતી રોજગારીની સંખ્યાને વટાવી જશે.&lt;ref name=&quot;false-shortages-studies&quot;&gt;{{cite web
| url        = http://www.numbersusa.com/content/learn/issues/high-tech-workers/there-no-tech-worker-shortage.html
| title      = There Is No Tech Worker Shortage
| access-date = 04/07/2010
| author     = Numbers USA
|year=2010
| publisher  = Numbers USA
}}&lt;/ref&gt; સંગઠનોએ આ કાર્યક્રમથી નકારાત્મક અસર થઈ હોય તેવા વ્યક્તિઓ પાસેથી સીધા એચ-1બી (H1-B) વિઝા હાર્મ અહેવાલના સેંકડો અનુભવો પણ રજૂ કર્યા છે, જેમાના ઘણાં મિડિયા સમક્ષ બોલવા માટે તૈયાર છે.&lt;ref name=&quot;harm-report&quot;&gt;{{cite web
 |url          = http://www.hireamericansfirst.org/members/h1b_harm_report.aspx
 |title        = H-1B Visa Harm Report
 |access-date  = 04/07/2010
 |author       = Hire Americans First
 |year         = 2010
 |publisher    = [[Hire Americans First]]
 |archive-date = 2008-05-14
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20080514125639/http://www.hireamericansfirst.org/members/h1b_harm_report.aspx
 |url-status   = dead
}}&lt;/ref&gt;

===પ્રમાણમાં નીચા કૌશલ્યની જરૂર===
એચ-1બી (H-1B) કાર્યક્રમની અન્ય એક ટીકા તેના અસ્પષ્ટ લાયકાતના ધોરણો અંગે કરવામાં આવે છે, પરંતુ કેસ લોની સંસ્થા દ્વારા માન્ય રખાયેલ ચોક્કસ માર્ગદર્શિકામાં ધોરણોને વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવ્યા છે. ઉચ્ચ કૌશલ્ય ધરાવતા કામદારો માટેના કાર્યક્રમ તરીકે ઘણી વાર ઉલ્લેખ થવા છતાં એચ-1બી (H-1B) વિશેષતા ધરાવતા વ્યવસાયો માટે લાગુ થાય છે. એવી દલીલ કરી શકાય કે જેમાં લઘુત્તમ સ્નાતકની ડિગ્રીની જરૂર પડતી હોય તેવા કોઇ પણ કામને “ઉચ્ચ કૌશલ્ય”નું કામ ગણી શકાય.

વિશેષતા ધરાવતા વ્યવસાયોને એવી જગ્યા તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવેલ છે જેમાં ચોક્કસ ક્ષેત્રમાં સૈદ્ધાંતિક અથવા તકનીકી કુશળતાની જરૂર પડે અને સામાન્ય રીતે તેનું અર્થઘટન એવી જોબ તરીકે કરવામાં આવ્યું છે જેમાં બેચલર્સ ડિગ્રી મેળવવાની જરૂર પડે.&lt;ref&gt;યુનાઇટેડ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ લેબર ઓફિસ ઓફ ઇન્સ્પેક્ટર જનરલ, ધ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ લેબર્સ ફોરન લેબર સર્ટિફિકેટ પ્રોગ્રામ્સ: ધ સિસ્ટમ ઇસ બ્રોકન એન્ડ નીડ ટુ બી ફિક્સ્ડ, મે 22, 1996, પાનું 20&lt;/ref&gt; સામાન્ય એચ-1બી (H-1B) વ્યવસાયોમાં આર્કિટેક્ટ્સ, એન્જિનિયર્સ, કમ્પ્યુટર પ્રોગ્રામર્સ, એકાઉન્ટન્ટ્સ, ડોક્ટર્સ, વેટેરિનરિયન, ડેન્ટિસ્ટ, રજિસ્ટર્ડ નર્સ, બિઝનેસ મેનેજર્સ અને કોલેજ પ્રોફેસર્સનો સમાવેશ થાય છે. એચ-1બી (H-1B) વિઝા કાર્યક્રમમાં ફેશન મોડલ્સનો પણ સમાવેશ થાય છે.

===વેતનમાં ઘસારો===
વેતનમાં ઘસારો એ એચ-1બી (H-1B) કાર્યક્રમના ટીકાકારો દ્વારા કરવામાં આવતી સૌથી મોટી ફરિયાદ છે. કેટલાક અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે એચ-1બી (H-1B) કામદારોને અમેરિકન કામદારોની સરખામણીમાં ઘણું નીચું વેતન ચુકવાય છે.&lt;ref&gt;[http://www.cis.org/articles/2007/back407.html લો સેલેરીઝ ફોર લો સ્કિલ્સ: વેજિસ એન્ડ સ્કિલ લેવલ્સ ફોર એચ-1બી (H-1B) કમ્પ્યુટર વર્કર્સ, 2005] જોહન એમ. મિયાનો&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.cis.org/articles/2005/back1305.html ધ બોટમ ઓફ ધ પે સ્કેલ: વોજિસ ફોર એચ-1બી (H-1B) કમ્પ્યુટર પ્રોગ્રામર્સ] જોહન એમ. મિયાનો&lt;/ref&gt; એવો દાવો કરવામાં આવે છે&lt;ref name=&quot;underpay&quot;&gt;{{cite web
 |url          = http://programmersguild.org/archives/howtounderpay.htm
 |title        = How to Underpay H-1B Workers
 |access-date  = 04/02/2010
 |author       = Programmers Guild
 |year         = 2001
 |publisher    = [[Programmers Guild]]
 |archive-date = 2009-12-30
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20091230142400/http://www.programmersguild.org/archives/howtounderpay.htm
 |url-status   = dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;numbersusa&quot;&gt;{{cite web
| url        = http://www.numbersusa.com/
| title      = Numbers USA
| access-date = 04/02/2010
| author     = NumbersUSA
|year=2010
| publisher  = [[NumbersUSA]]
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;visa-bailout&quot;&gt;{{cite web
 |url          = http://news.outlookindia.com/item.aspx?654274
 |title        = H-1B Visa Ban for Bailed-out US Firms is Irrational: Montek
 |access-date  = 04/02/2010
 |author       = OutlookIndia.com
 |date         = February 18, 2009
 |publisher    = [[OutlookIndia.com]]
 |archive-date = ફેબ્રુઆરી 6, 2010
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20100206063342/http://news.outlookindia.com/item.aspx?654274
 |url-status   = dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hira-shortage&quot;&gt;{{cite web
 |url          = http://www.informationweek.com/news/global-cio/outsourcing/showArticle.jhtml?articleID=205601556
 |title        = No, The Tech Skills Shortage Doesn't Exist
 |access-date  = 04/02/2010
 |author       = Ron Hira
 |date         = Jan 12, 2008
 |publisher    = [[Information Week]]
 |archive-date = ફેબ્રુઆરી 6, 2010
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20100206132604/http://www.informationweek.com/news/global-cio/outsourcing/showArticle.jhtml?articleID=205601556
 |url-status   = dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;lowell&quot;&gt;{{cite web
 |url          = http://www.urban.org/UploadedPDF/411562_Salzman_Science.pdf
 |title        = Into the Eye of the Storm: Assessing the Evidence on Science and Engineering, Education, Quality, and Workforce Demand
 |access-date  = 04/02/2010
 |author       = B. Lindsay Lowell, Georgetown University
 |date         = October 2007
 |publisher    = [[Urban.org, The Urban Institute]]
 |archive-date = 2010-04-10
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20100410024254/http://urban.org/UploadedPDF/411562_Salzman_Science.pdf
 |url-status   = dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;lowell2&quot;&gt;{{cite web
| url        = http://www.issues.org/23.3/wadhwa.html
| title      = Where the Engineers Are
| access-date = 04/02/2010
| author     = VIVEK WADHWA, GARY GEREFFI, BEN RISSING, RYAN ONG
|date=Spring 2007
| publisher  = [[Urban.org, The Urban Institute]]
}}&lt;/ref&gt; કે એચ-1બી (H-1B) કાર્યક્રમનો ઉપયોગ સસ્તા કામદારોના સ્રોત તરીકે થાય છે. નેશનલ બ્યૂરો ઓફ ઇકોનોમિક રિસર્ચ માટે હાર્વર્ડના પ્રોફેસર જ્યોર્જ જે બોર્જસે કરેલા [http://www.nber.org/papers/w12085 અભ્યાસ]માં જાણવા મળ્યું હતું કે, “ડોક્ટરેટ્સ ધરાવતા લોકોના પુરવઠામાં ઇમિગ્રેશનના આધારે 10 ટકા વધારો કરવાથી સમકક્ષ કામદારોના વેતનમાં લગભગ 3થી 4 ટકા ઘટાડો થાય છે.”{{Citation needed|date=November 2009}}

એચ-1બી (H-1B) અરજીમાં સામેલ કરાયેલ એલસીએ (LCA)થી એવી ખાતરી આપતું હોવાનું મનાય છે કે એચ-1બી (H-1B) કામદારોને શ્રમ બજારમાં પ્રવર્તમાન વેતન અથવા નોકરીદાતાનો વાસ્તવિક સરેરાશ વેતન (બેમાંથી જે ઊંચુ હોય તે) ચુકવાય છે,{{Citation needed|date=November 2009}} પરંતુ પૂરાવા પરથી જાણવા મળે છે કે નોકરીદાતાઓ આ જોગવાઇઓનું પાલન કરતા નથી અને દુરુપયોગ કરનારાઓને ભારે દંડ ફટકારાતો હોવા છતાં તેઓ વાસ્તવિક પ્રવર્તમાન વેતન ચુકવવાનું ટાળે છે.&lt;ref&gt;http://www.millerjohnson.com/pubs/xprPubDetail.aspx?xpST=PubDetail&amp;amp;pub=1406 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110627231251/http://www.millerjohnson.com/pubs/xprPubDetail.aspx?xpST=PubDetail&amp;pub=1406 |date=2011-06-27 }} એચ-1બી (H-1B) પ્રિવેઇલિંગ વેજ એન્ફોર્સમેન્ટ ઓન ધ રાઇઝ – મિલિયન્સ ઇન બેક વેજીસ એન્ડ ફાઇન્સ ઓર્ડર્ડ&lt;/ref&gt;

ડીઓએલ (DOL)એ પ્રવર્તમાન વેતનને ચાર સ્તરમાં વિભાજિત કર્યું છે, જેમાં લેવલ વન (પ્રથમ સ્તર) સરેરાશ અમેરિકન દ્વારા મેળવાતા વેતનના લગભગ 17 ટકાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. લગભગ 80 ટકા એલસીએ (LCA) આ 17મા ટકાના સ્તરે દાખલ કરવામાં આવે છે.{{Citation needed|date=September 2008}}. ડીઓએલ (DOL)ની વેબસાઇટ પરથી ચાર-સ્તરના પ્રવર્તમાન વેતન મેળવી શકાય છે&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.flcdatacenter.com/OesWizardStart.aspx |title=ડીઓએલ (DOL) ફોરેન લેબર સર્ટિફિકેશન ઓનલાઇન વેજ લાઇબ્રેરી |access-date=2011-05-30 |archive-date=2011-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110219070458/http://www.flcdatacenter.com/OesWizardStart.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; અને સામાન્ય રીતે સરેરાશ વેતન કરતા તે ઘણા નીચા હોય છે.{{Citation needed|date=September 2008}}

પ્રવર્તમાન વેતન ધોરણો કથિત રીતે સંદિગ્ધ છે અને તેથી તેમાં ચેડા કરવાનું વધુ સરળ છે,{{Citation needed|date=November 2009}} જેથી નોકરીદાતાઓ વિઝા કામદારોને ઓછો પગાર આપે છે. રોકેસ્ટર ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ટેકનોલોજી ખાતે જાહેર નીતિના સહાયક પ્રોફેસર રોન હિરા મુજબ 2005માં નવા એચ-1બી (H-1B) ઇન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી (આઇટી (IT)) માટે સરેરાશ પગાર વેતન માત્ર 50,000 ડોલર હતું જે બી.એસ. ડિગ્રી ધરાવતા આઇટી (IT) સ્નાતકના પ્રારંભિક વેતન કરતા પણ નીચું હતું. યુએસ સરકારની ઓઇએસ (OES) ઓફિસનો ડેટા દર્શાવે છે કે 90 ટકા એચ-1બી (H-1B) આઇટી (IT) વેતન સમાન વ્યવસાય માટે સરેરાશ અમેરિકન વેતન કરતા નીચું હતું.&lt;ref name=&quot;laplante&quot;&gt;{{cite web
 |url          = http://www.informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=201000479
 |title        = To H-1B Or Not To H-1B?
 |access-date  = 04/02/2010
 |author       = Alice LaPlante
 |date         = July 14, 2007
 |publisher    = [[InformationWeek.com]]
 |archive-date = જાન્યુઆરી 30, 2011
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20110130020419/http://www.informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=201000479
 |url-status   = dead
}}&lt;/ref&gt;

2002માં સન માઇક્રોસિસ્ટમ્સના એક ભૂતપૂર્વ કામદાર ગાય સેન્ટિગ્લિયાએ યુએસ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ જસ્ટિસ અને યુએસ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ લેબરમાં સાન્ટા કાર્લા કંપની એચ1-બી (H-1B) વિઝાધારક વિદેશી કર્મચારીઓની તરફેણમાં અમેરિકન નાગરિકો તરફ ભેદભાવ રાખે છે તેવી ફરિયાદ દાખલ કર્યા બાદ યુએસ સરકારે સન માઇક્રોસિસ્ટમ્સની ભરતી પ્રક્રિયા અંગે તપાસ શરૂ કરી હતી. સેન્ટિગ્લિયાએ કંપની સામે આરોપ મૂક્યો હતો કે તેણે 2001માં 3900 કર્મચારીઓને છૂટા કર્યા ત્યારે અમેરિકન નાગરિકો વિરૂદ્ધ ભેદભાવ રાખ્યો હતો અને તે જ સમયે હજારો વિઝા માટે અરજી કરી હતી. 2002માં સનના 39,000 કામદારોમાંથી લગભગ 5 ટકા કામ ચલાઇ વર્ક વિઝા ધરાવતા હતા તેમ તેણે કહ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;sun&quot;&gt;''સન એક્યુઝ્ડ ઓફ વર્કર ડિસ્ક્રિમિનેશન'' , સાન ફ્રાન્સિસ્કો ક્રોનિકલ, જૂન 25, 2002, [http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/chronicle/archive/2002/06/25/BU244728.DTL ઓનલાઇન ટેક્સ્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120306061412/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=%2Fchronicle%2Farchive%2F2002%2F06%2F25%2FBU244728.DTL |date=2012-03-06 }}&lt;/ref&gt; 2005માં એવું નક્કી થયું હતું કે સનએ માત્ર નાની જરૂરિયાતોનો ભંગ કર્યો હતો અને કોઇ ભંગ બહુ નોંધપાત્ર કે ઇચ્છાપૂર્વકનો ન હતો. તેથી જજે સનને માત્ર તેની ભરતીની પ્રક્રિયામાં ફેરફાર કરવા આદેશ આપ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.corpimmigration.us/documents/lup_1.pdf |title=સેન્ટિગ્લિયા વિ. સન માઇક્રોસિસ્ટમ્સ ઇન્ક. (Inc.), એઆરબી નં. 03-076, એએલજે નં.. 2003-એલસીએ-2 (, ARB No. 03-076, ALJ No. 2003-LCA-2) (એઆરબી (ARB) જુલાઇ 29, 2005) |access-date=2011-05-30 |archive-date=2007-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071201103958/http://www.corpimmigration.us/documents/lup_1.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===નોકરીદાતાઓ માટે છુપો ખર્ચ અને જોખમો===
જોકે, નીચા વેતનનો અર્થ નોકરીદાતાઓ માટે નીચો ખર્ચ થાય તે જરૂરી નથી. કંપનીનો માટે એચ-1બી (H-1B) વિઝા માટે અરજી કરવાનો ખર્ચ નોંધપાત્ર હોઇ શકે છે, અને તે 1,440 ડોલરથી 5,000 ડોલર વચ્ચે હોય છે&lt;ref&gt;www.uscis.gov/h-1b_count&lt;/ref&gt; કારણ કે એચ-1બી (H-1B) ફીમાં 2,000 ડોલરનો વધારો કરવામાં આવ્યો હતો જે એવા અરજકર્તાઓ માટે લાગુ થતું હતું જેઓ યુનાઇટેડ સ્ટેટેસમાં 50 કે તેનાથી વધુ કર્મચારીઓ ધરાવતા હોય અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં કર્મચારીઓમાંથી 50 ટકાથી વધુ એચ-1બી (H-1B) અથવા એલ (L) (એલ-1એ (L-1A), એલ-1બી (L-1B) અને એલ-2 (L-2) સહિત) 14, ઓગસ્ટ, 2010થી ગ્રન્ટ દરજ્જો ધરાવતા હોય, જ્યારે પ્રમુખ ઓબામાએ લો પબ્લિક લો 111-230 પર સહી કરી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.uscis.gov/portal/site/uscis/menuitem.5af9bb95919f35e66f614176543f6d1a/?vgnextoid=27eac9514bb8a210VgnVCM100000082ca60aRCRD&amp;vgnextchannel=68439c7755cb9010VgnVCM10000045f3d6a1RCRD |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2021-08-24 |archive-date=2012-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121211215456/http://www.uscis.gov/portal/site/uscis/menuitem.5af9bb95919f35e66f614176543f6d1a/?vgnextoid=27eac9514bb8a210VgnVCM100000082ca60aRCRD&amp;vgnextchannel=68439c7755cb9010VgnVCM10000045f3d6a1RCRD |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; તેમાં અસલ દેશની સરહદે જવા માટેના સંભવિત પ્રવાસનો ખર્ચ કે રિન્યૂઅલ ખર્ચનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો ન હતો.  આ ઉપરાંત ઊંચી માંગના કારણે સંભવિત કામદારને વિઝા મળશે તેની કોઇ ગેરંટી હોતી નથી અને ખર્ચ ઘણી વાર નોન-રિફંડેબલ હોય છે. આ ઉપરાંત નોકરીદાતા દ્વારા કામદારને કાઢી મૂકવામાં આવે તો નોકરીદાતાએ તેને તેના છેલ્લા વિદેશી રહેણાક પર પરત મોકલવાનો વાજબી ખર્ચ પણ ઉઠાવવો પડે છે. આ જોગવાઇમાં માત્ર છૂટા કરવાની પ્રક્રિયા સામેલ છે, કામદાર રાજીનામું આપે તો તે લાગુ થતું નથી. {{Citation needed|date=January 2011}}

===કર્મચારીઓ માટેના જોખમો===
ઐતિહાસિક રીતે એચ-1બી (H-1B) ધારકોને કરારનામા આધારિત કર્મચારી તરીકે ઘણીવાર ઓળખવામાં આવે છે,&lt;ref&gt;{{cite news |title=Skilled Workers – or Indentured Servants? |work=[[BusinessWeek]] |first=Brian |last=Grow |date=June 6, 2003 |url=http://www.businessweek.com/careers/content/jun2003/ca20030610_2638_ca014.htm }}&lt;/ref&gt; અને આ સરખામણીમી હવે સંપૂર્ણપણે ચોકસાઇપૂર્ણ રહી નથી, કારણ કે તે 2000ના વર્ષના એકવીસમી સદીમાં અમેરિકન સ્પર્ધાત્મકતા અંગેના ધારાની મંજૂરી પહેલા વધુ કાયદેસરતા ધરાવતી હતી. ઇમિગ્રેશન સામાન્ય રીતે ટૂંકા અને લાંબા ગાળાના મુલાકાતીઓને ગ્રીન કાર્ડ (કાયમી રહેઠાણ)ની માગણી કરવાની મહત્ત્વકાંક્ષાને મંજૂરી આપતા નથી, પરંતુ એચ-1બી (H-1B) વિઝાધારક એ સંદર્ભમાં મહત્ત્વનો અપવાદ છે કે એચ-1બી (H-1B)ને બેવડા હેતુના સિદ્ધાંત તરીકે ઓળખાતા સિદ્ધાંત હેઠળ ગ્રીન કાર્ડ માટેના સંભવિત પગલાં તરીકે કાનૂની રીતે સ્વીકાર કરવામાં આવે છે. 

એચ-1બી(H-1B) વિઝાધારકને તેમના નોકરીદાતા દ્વારા અમેરિકાના શ્રમ વિભાગને એલિયન લેબર સર્ટિફિકેશન માટેની અરજી કરીને તેમના ગ્રીન કાર્ડ માટે સ્પોન્સર કરી શકે છે.{{Citation needed|date=April 2010}} ભૂતકાળમાં સ્પોન્સરશિપ પ્રક્રિયાને કેટલાંક વર્ષો લાગતા હતા અને આ સમયગાળામાંથી મોટાભાગના સમયગાળામાં એચ-1બી (H-1B) વિઝાધારક ગ્રીન કાર્ડની જરૂરિયાત પૂરી કરવા તેમના સ્થળને ગુમાવ્યા વગર નોકરી બદલી શકતા નથી. તેનાથી એચ-1બી (H-1B) વિઝાધારક દ્વારા નોકરીદાતા માટે ફરજિયાત વફાદારીનું પરિમાણ ઊભું થયું હતું.  આલોચકોએ{{Who|date=November 2009}} આક્ષેપ કર્યો હતો કે નોકરીદાતાને આવી ફરજિયાત વફાદારીથી લાભ થાય છે, કારણ કે તેનાથી એવા જોખમમાં ઘટાડો થાય છે કે એચ-1બી (H-1B) કર્મચારી પોતાની નોકરી છોડીને હરીફ કંપનીમાં જોડાય અને તેનાથી સિટિઝન કામદારોને રોજગારી બજારમાં ગેરલાભ થાય છે, કારણ કે નોકરીદાતાને ઓછી ખાતરી મળે છે કે ખાસ કરીને નોકરીની પરિસ્થિતિ આકરી હોય, વેતનો નીચા હોય અથવા કામગીરી મુશ્કેલ હોય કે જટિલ હોય તો આ નાગરિક વધારાના સમયગાળા માટે નોકરીમાં જળવાઈ રહેશે. એવી દલીલ કરવામાં આવે છે કે તેનાથી એચ-1બી (H-1B) પ્રોગ્રામ નોકરીદાતા માટે ખૂબ જ આકર્ષક બને છે અને આ સંદર્ભના શ્રમ કાયદા પર આવી સાનુકુળ શરતોમાંથી લાભ મેળવવા કંપનીઓનો પ્રભાવ પડ્યો છે.{{Citation needed|date=November 2009}}

તાજેતરના કેટલાંક અખબારી અહેવાલ સૂચવે છે કે 2008માં શરૂ થયેલી મંદીથી એચ-1બી (H-1B) વિઝાની સ્થિતિને આ પ્રોગ્રામના સમર્થકો અને તેના વિરોધીઓ એમ બંને માટે વધુ ખરાબ બનાવશે.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://uk.reuters.com/article/idUKTRE51I60N20090219 | work=Reuters | title=Foreign tech workers touchy subject in U.S. downturn | date=February 19, 2009 | access-date=મે 30, 2011 | archive-date=જુલાઈ 17, 2012 | archive-url=https://archive.today/20120717083422/http://uk.reuters.com/article/idUKTRE51I60N20090219 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ગ્રીન કાર્ડ મેળવવાની પ્રક્રિયા એટલી લાંબી બની છે કે આ મંદીના વર્ષો દરમિયાન તે અસાધારણ રહ્યું નથી કે સ્પોન્સરિંગ કંપનીઓ નિષ્ફળ રહી હોય અને અદ્રશ્ય થઈ ગઈ હોય, તેથી એચ-1બી (H-1B) કર્મચારીને બીજા સ્પોન્સર શોધવા પડે છે અને ગ્રીન કાર્ડ માટેની  હરોળમાં પોતાનું સ્થળ ગુમાવવું પડે છે. એચ-1બી (H-1B) કર્મચારી પોતાનું ગ્રીન કાર્ડ મેળવવાના સમયથી માત્ર એક મહિનો દૂર હોય પરંતુ જો તેમની છટણી થાય તો તેમણે આ દેશ છોડવા પડે છે અથવા ગ્રીન કાર્ડ મેળવવાની હરોળમાં છેલ્લે આવી જાય છે અને ગ્રીન કાર્ડ મેળવવાની પ્રક્રિયા ફરીથી ચાલુ કરવી પડે છે તથા તેમની રાષ્ટ્રીયતા અને વિઝા કેટેગરીના આધારે 10 વર્ષ જેટલા લાંબા સમયની રાહ જોવી પડે છે.&lt;ref&gt;http://www.travel.state.gov/visa/frvi/bulletin/bulletin_4597.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100204172247/http://travel.state.gov/visa/frvi/bulletin/bulletin_4597.html |date=2010-02-04 }} visa bulletin&lt;/ref&gt;

===કર્મચારીઓ અને અરજદારો દ્વારા છેતરપિંડી===
સપ્ટેમ્બર 2008ના યુ.એસ સિટિઝનશિપ એન્ડ ઇમિગ્રેશન સર્વિસિસ ‘‘એચ-1બી (H-1B) બેનિફિટ ફ્રોડ એન્ડ કમ્પ્લાયન્સ એસેટમેન્ટ’’ના તારણ મુજબ મંજૂર કરવામાં આવેલા 21 ટકા એચ-1બી (H-1B)  વિઝા છેતરપિંડીજનક અરજીઓ અથવા ટેકનિકલ બાબતોનું ઉલ્લંઘન સાથેની અરજીઓ આધારિત હતા.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.uscis.gov/files/nativedocuments/H-1B_BFCA_20sep08.pdf |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2011-05-30 |archive-date=2010-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100106121044/http://www.uscis.gov/files/nativedocuments/H-1B_BFCA_20sep08.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; છેતરપિંડીની વ્યાખ્યામાં ઇરાદાપૂર્વકનું ખોટા અર્થઘટન, ખોટા દસ્તાવેજ અથવા નક્કર હકીકતની બાદબાકીનો સમાવેશ થાય છે. છેતરપિંડીની વ્યાખ્યામાં સમાવેશ થતો નથી તેવા તકનીકી ઉલ્લંઘન, ભૂલો, માહિતીની બાદબાકી અને નિયમ પાલનમાં નિષ્ફળતાનો આ 21 ટકાના દરમાં સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો. 
પરિણામસ્વરૂપે યુએસસીઆઇએસ (USCIS)એ એચ-1બી (H-1B) અરજીઓ માટે છેતરપિંડી અને તકનીકી ઉલ્લંઘનની સંખ્યામાં ઘટાડો કરવા માટે કાર્યપદ્ધતિમાં ફેરફાર કર્યા છે.

===આઉટસોર્સિંગ વિઝા ===
એચ-1બી (H-1B) વિઝાના સુધારા અંગે ગૃહમાં નિવેદન કરતા સેનેટર ડિક ડર્બને જણાવ્યું હતું કે ‘‘એચ-1બી (H-1B) વિઝા આધારિત નોકરી 3 વર્ષ માટેની હોય છે અને તેને 3 વર્ષ માટે રિન્યૂ કરી શકાય છે. આ પછી આ કામદારોનું શું થાય છે? બરાબર, તેઓ રહી શકે છે. તે શક્ય છે. પરંતુ ભારતમાંથી આવેલી આ નવી કંપનીઓ કમાણી કરવાના ઘણા વધુ સારા ઉદ્દેશ ધરાવે છે.  તેઓ ખાલી જગ્યા ભરવા અને તે કામ કરવાના પૈસા કમાવવા એન્જિનિયર્સને ભારતમાંથી અમેરિકા મોકલે છે અને 3થી 6 વર્ષ પછી તેઓ અમેરિકન કંપનીઓ સાથે સ્પર્ધા કરતી આ કંપનીઓ માટે કામ કરવા માટે ભારતમાં પરત જાય છે. તેઓ તેને તેમના આઉટસોર્સિંગ વિઝા કહે છે. તેઓ અમેરિકના લોકો કેવી રીતે બિઝનેસ કરે છે તે શીખવા માટે તેમના પ્રતિભાશાળી એન્જિનિયર્સને મોકલી રહી છે અને પછી તેમને પાછા લઈ જાય છે અને પછી અમેરિકાની કંપનીઓ સાથે સ્પર્ધા કરે છે.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://durbin.senate.gov/showRelease.cfm?releaseId=280890 |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2011-05-30 |archive-date=2011-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110108195825/http://durbin.senate.gov/showRelease.cfm?releaseId=280890 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; આઉટસોર્સિંગ તરીકે એચ-1બી (H-1B)ના ઉપયોગના ટિકાકારો એનો પણ ઉલ્લેખ કરે છે કે અમેરિકામાં હેડક્વાર્ટર ધરાવતી કંપનીઓ કરતા ભારતમાં હેડક્વાર્ટર્સ ધરાવતી કંપનીઓને વધુ એચ-1બી (H-1B) વિઝા મંજૂરી કરવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.computerworld.com/s/article/9142152/List_of_H_1B_visa_employers_for_2009 |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2011-05-30 |archive-date=2010-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100209184120/http://www.computerworld.com/s/article/9142152/List_of_H_1B_visa_employers_for_2009 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==એચ-1બી (H-1B)ધારકો દ્વારા ટીકા==
===આઉટ-ઓફ-સ્ટેટ ટ્યુશનની ચુકવણી ===
મોટાભાગના રાજ્યમાં એચ-1બી (H-1B) કામદારો અને તેમના આશ્રિતો અમેરિકામાં ગમે તેટલો સમય પસાર કર્યો હોય તો પણ ઇન-સ્ટેટ ટ્યુશન માટે લાયક ગણાતા નથી{{Citation needed|date=November 2009}}. જોકે એક દાયકા કરતા વધુ સમયથી કેલિફોર્નિયા, ન્યૂ યોર્ક, વોશિંગ્ટન અને ટેક્સાસ જેવા કેટલાંક રાજ્યોએ એચ-1બી(H-1B) કામદારો અને તેમના આશ્રિતોને ઇન-સ્ટેટ ટ્યુશન પ્રોગ્રામ હેઠળ આવરી લીધા છે. ખાસ કરીને એચ-1બી (H-1B)  અને એચ-4 (H-4) નિવાસીઓને ઇન-સ્ટેટ ટ્યુશન ઓફર કરવાનો નિર્ણય રાજ્યની કોર્ટના પ્રતિકૂળ ચુકાદાને કારણે લેવામાં આવ્યો છે, જેમાં [http://supreme.justia.com/us/441/458/case.html ટોલ વિ. મોરેનો, 441 યુએસ. 458 (1979)]માં સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણયમાં જી-4 (G-4) વિઝા માટે આપવામાં આવેલા ચુકાદાને આધાર બનાવવામાં આવ્યો છે.

===સામાજિક સુરક્ષા અને મેડિકેર કરવેરા ===
એચ-1બી (H-1B) કર્મચારીઓએ તેમની નોકરીના ભાગરૂપે સામાજિક સુરક્ષા અને મેડિકેર કરવેરા ચુકવવા પડે છે. અમેરિકાના નાગરિકોની જેમ જો તેમણે ઓછામાં ઓછા 10 માટે સામાજિક સુરક્ષાના લાભ માટે ચુકવણી કરી હોય તો તેમને અમેરિકા છોડી દેવાના કિસ્સામાં પણ સામાજિક સુરક્ષાના લાભ મેળવવા લાયક ગણાય છે. વધુમાં અમેરિકાએ એ સુનિશ્ચિત કરવા કેટલાંક દેશો સાથે દ્રિપક્ષીય સમજૂતીઓ કરેલી છે કે અમેરિકાની સામાજિક સુરક્ષા વ્યવસ્થા હેઠળ પસાર કરેલા સમયને, જો તે 10 વર્ષથી ઓછો હોય તો પણ, સંબંધિત દેશોની સમાન પ્રકારની વ્યવસ્થામાં તેની ગણતરી થાય અને તેનાથી ઉલટુ.&lt;ref&gt;[http://www.ssa.gov/international/totalization_agreements.html સોસિયલ સિક્યુરિટી એડમિનિસ્ટ્રેશન: ઇન્ટરનેશનલ એગ્રિમેન્ટ્સ]&lt;/ref&gt;

===જીવનસાથી કામ ન કરી શકે  ===
એચ-1બી (H-1B)  વિઝાધારકના જીવનસાથી કે તેઓ મોટાભાગે એચ-4 (H-4)  (આશ્રિત) વિઝા સાથે આવે છે તેઓ અમેરિકામાં નોકરી કરી શકતા નથી.&lt;ref&gt;[http://ecfr.gpoaccess.gov/cgi/t/text/text-idx?c=ecfr&amp;amp;sid=25e80c50c5c36649f388d66c5f96ae0b&amp;amp;rgn=div8&amp;amp;view=text&amp;amp;node=8:1.0.1.2.18.0.1.2&amp;amp;idno=8 8 સીએફઆર 214.2(એચ)(9)(5)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120402202437/http://ecfr.gpoaccess.gov/cgi/t/text/text-idx?c=ecfr&amp;sid=25e80c50c5c36649f388d66c5f96ae0b&amp;rgn=div8&amp;view=text&amp;node=8:1.0.1.2.18.0.1.2&amp;idno=8 |date=2012-04-02 }} (8 CFR 214.2(h)(9)(iv))&lt;/ref&gt;

===નોકરી ગુમાવવાના કિસ્સામાં બિનવાસ્તવિક વિદાયની જરૂરિયાત===
જો એચ-1બી (H-1B) કામદારને કોઇપણ કારણોસર છૂટા કરવામાં આવે તો વ્યક્તિને જીવનની આ સ્થિતિનો સામનો કરવા એચ-1બી (H-1B) પ્રોગ્રામમાં ટેકનિકલ રીતે કોઇ ગ્રેસ પિરિયડ કે છૂટનો સમયગાળો નિર્ધારિત કરાયો નથી, તે માટે એચ-1બી (H-1B)  કામદાર અમેરિકામાં કેટલાં લાંબા સમય સુધી રહ્યા છે તેને પણ ધ્યાનમાં રાખવામાં આવતું નથી. તેથી સ્થિતિનો સામનો કરવા માટે બીજી નોન-ઇમિગ્રન્ટ દરજ્જા માટેની અરજી જરૂરી બની શકે છે.

છટણી કરવામાં આવેલા એચ-1બી (H-1B) કામદારો તેમના માટે પિટિશન દાખલ કરવા નવા એચ-1બી (H-1B) નોકરીદાતાને શોધવાનો પ્રયાસ કરે અને જો રોજગારીને છેલ્લી તારીખ અને નવા એચ-1બી (H-1B)ની નવી પિટિશન દાખલ કરવાની તારીખ વચ્ચે એક દિવસનો પણ તફાવત રહે તો તેમને દરજ્જા બહારના ગણવામાં આવે છે. કેટલાંક વકીલો દાવો કરે છે કે 30 દિવસ, 60 દિવસ અથવા ઘણીવાર 10 દિવસનો ગ્રેસ પિરિયડ છે, પરંતુ તે કાયદા મુજબ સાચુ નથી. વ્યવહારમાં યુએસસીઆઇએસ (USCIS)એ એચ-1બી (H-1B)ના ટ્રાન્સફર માટેની અરજીઓને 60 દિવસ સુધીના રોજગારી તફાવતના કિસ્સામાં પણ સ્વીકારી છે, પરંતુ તેની કાયદામાં કોઈ બાંયધરી નથી.

‘‘ગ્રેસ પિરિયડ’’ સંબંધિત કેટલીક ગુંચવણ ઊભી થવાનું કારણ એ છે કે એચ-1બી (H-1B) કામદારને તેમના રહેઠાણના '''સત્તાવાર'''  સમયગાળાના અંતે (છટણી કરાયેલા કર્મચારીને લાગુ પડતો નથી) અમેરિકામાંથી વિદાય લેવા માટે 10 દિવસનો ગ્રેસ પિરિયડ છે. આ ગ્રેસ પિરિયડ તો જ લાગુ પડે છે જો તેમના આઇ-797(I-797) એપ્રુવલ નોટિસ અથવા આઇ-94 (I-94)માં નિર્ધારિત કરાયેલી એચ-1બી (H-1B)ની પાકતી તારીખ સુધી નોકરી કરતા હોય. 8 સીએફઆર 214.2 (એચ) (13)(આઇ) (એ), (8 CFR 214.2(h)(13)(i)(A)).

નોકરીદાતા છટણી કરાયેલા કામદારાને પરત જવાનું ભાડુ ચુકવવા માટે કાનૂની રીતે બંધાયેલા છે. 

==કામદારોનું રક્ષણ અને કાયદાનું પાલન==
યુએસસીઆઇએસ (USCIS)માં દાખલ થયેલી દરેક એચ-1બી (H-1B) અરજી સાથે યુએસ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ લેબર દ્વારા પ્રમાણિત એક લેબર કંડિશન એપ્લિકેશન (એલસીએ) (LCA) સામેલ હોવી જરૂરી છે. એલસીએ (LCA) એવી રીતે ઘડવામાં આવી છે જેથી નોન-ઇમિગ્રન્ટ કામદારોને આપવામાં આવતું વેતન સંબંધિત રોજગાર ક્ષેત્રના “પ્રવર્તમાન વેતન”ની સમકક્ષ અથવા વધુ હોય.  એલસીએ (LCA)માં એક પ્રમાણિતતાનો એક વિભાગ હોય છે જેથી આ કાર્યક્રમનો ઉપયોગ હડતાલ તોડવા માટે કે યુએસ નાગરિક કામદારોને બદલવાના હેતુથી વિદેશી કામદારોની આયાત માટે ન થઈ શકે. આ નિયમન હેઠળ એલસીએ (LCA) જાહેર રેકોર્ડનો વિષય છે. જનતાનો કોઇ પણ સભ્ય આ રેકોર્ડ જોવા માંગે તો એચ-1બી (H-1B) વિઝા પર ભરતી કરતી કંપનીઓએ તે ઉપલબ્ધ કરાવવો પડે છે. સંબંધિત રેકોર્ડ્સની નકલો ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ લેબર સહિતની વિવિધ વેબ સાઇટ્સ પર હાજર છે. 

સૈદ્ધાંતિક રીતે જોતા એલસીએ (LCA) પ્રક્રિયા યુએસના તથા એચ-1બી (H-1B) કામદાર બંનેને રક્ષણ મળે છે. જોકે, યુએસ જનરલ એકાઉન્ટિંગ ઓફિસરના કહેવા પ્રમાણે લાગુ કરવાની મર્યાદા અને પ્રક્રિયાને લગતી સમસ્યાઓના કારણે આ રક્ષણ બિનઅસરકારક બને છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.gao.gov/archive/2000/he00157.pdf |title=યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ જનરલ એકાઉન્ટિંગ ઓફિસ, એચ-1બી (H-1B) ફોરેન વર્કર્સ: બેટર કન્ટ્રોલ નીડેડ ટુ હેલ્પ એમ્પ્લોયર એન્ડ પ્રોટેક્ટ વર્કર્સ |access-date=2011-05-30 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924020849/http://www.gao.gov/archive/2000/he00157.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; અંતમાં ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ લેબર નહીં, પરંતુ નોકરીદાતા નક્કી કરે છે કે સંબંધિત જગ્યા માટે પ્રવર્તમાન વેતન નક્કી કરવા કયા સ્રોતનો ઉપયોગ કરવામાં આવે, અને તે તેના માટે વિવિધ સરવેનો ઉપયોગ કરી શકે છે તથા ચોક્કસ નિશ્ચિત કરાયેલા નિયમો અને નિયમનોનું પાલન થતું હોય તો પોતાના વેતન સરવેનો ઉપયોગ પણ કરી શકે છે.

“સંપૂર્ણતા અને સામાન્ય બિનચોકસાઇ”ને અટકાવવા માટે ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ લેબરની એલસીએ (LCA)ની મંજૂરી પ્રક્રિયાને આ કાયદા દ્વારા ખાસ કરીને નિયંત્રિત કરવામાં આવે છે&quot;.&lt;ref&gt;8 યુએસસી 1182 (એન) (8 USC 1182 (n))&lt;/ref&gt; નાણાકીય વર્ષ 2005માં 300,000 એલસીએ (LCA) દાખલ થયા હતા જેમાંથી માત્ર 800ને રદ કરવામાં આવ્યા હતા. હાયર અમેરિકન ફર્સ્ટ દ્વારા અસંખ્ય એચ-1બી (H1-B) વિઝા હાર્મ રેકોર્ડના અંગત અનુભવો આ કાર્યક્રમના કારણે નકારાત્મક અસર થઈ હોય તેવા વ્યક્તિઓ પાસેથી સીધા ટાંકવામાં આવ્યા છે જેમાંથી ઘણા મિડિયા સમક્ષ બોલવા માટે તૈયાર છે.&lt;ref name=&quot;harm-report&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

અમલીકરણનું ધોરણ નીચું છે અને નિયમભંગ કરનારાઓ આઇએનએસ (INS) ઓડિટમાં સાંગોપાંગ બચી ગયા હોવાના અહેવાલો છે.&lt;ref name=&quot;reddy&quot;&gt;{{cite web
 |url          = http://programmersguild.org/archives/lib/Reddy/index.htm
 |title        = The Reddy Case
 |access-date  = 04/02/2010
 |author       = Programmers Guild
 |date         = 1999-2000
 |publisher    = [[Programmers Guild]]
 |archive-date = 2011-07-27
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20110727185542/http://programmersguild.org/archives/lib/Reddy/index.htm
 |url-status   = dead
}}&lt;/ref&gt;

2009માં ફેડરલ સત્તાવાળાઓએ એક રાષ્ટ્રવ્યાપી એચ-1બી (H-1B) વિઝા કૌભાંડનો પર્દાફાશ કર્યો હતો. ઓક્ટોબર 2009માં યુએસસીઆઇએસ (USCIS) રિપોર્ટમાં જણાવાયું હતું કે એચ-1બી (H-1B) કાર્યક્રમમાં નિયમભંગનો દર 20 ટકાથી વધારે છે.&lt;ref name=&quot;2008-fraud&quot;&gt;{{cite web
 |url         = http://www.eweek.com/c/a/IT-Management/Feds-Bust-Nationwide-H1B-Visa-Scam
 |title       = Feds Bust Nationwide H-1B Visa Scam
 |access-date = 04/07/2010
 |author      = Roy Mark
 |date        = 13 Feb 2009
 |publisher   = [[eWeek]]
}}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==2000નો અમેરિકન કોમ્પિટિટિવનેસ ઇન ધી ટ્વેન્ટી ફર્સ્ટ સેન્ચુરી એક્ટ==
2000ના અમેરિકન કોમ્પિટિટિવનેસ ઇન ધી ટ્વેન્ટી ફર્સ્ટ સેન્ચુરી એક્ટ (એસી21) (AC21) અને યુએસ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ લેબરની કામદાર પ્રમાણિતતા માટેની પીઇઆરએમ (PERM) પદ્ધતિએ એચ-1બી (H-1B) ગ્રીન કાર્ડ માટેની પ્રક્રિયા દરમિયાન માટેના વચગાળાના કરાર તરીકેની મોટા ભાગની દલીલો ફગાવી દીધી હતી. પીઇઆરએમ (PERM)ના કારણે કામદાર પ્રમાણિતતા પ્રક્રિયાનો સમયગાળો હવે લગભગ 9 મહિના (માર્ચ 2010 મુજબ) છે.&lt;ref name=&quot;Senate Passed $600 Million Border Security Bill and Increases H-1B and L-1 Visa Application Fees&quot;&gt;[http://www.katiraeilaw.com/newsletter/125.html?task=view ચેન્જ ટુ ધ એચ-1બી (H-1B) એન્ડ એલ-1 (L-1) વિઝા એપ્લિકેશન ફ્રીસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100819085029/http://www.katiraeilaw.com/newsletter/125.html?task=view |date=2010-08-19 }}, ઓગસ્ટ 12, 2010&lt;/ref&gt;

એસી21 (AC21)ના કારણે એચ-1બી (H-1B) કામદારો જો તેમની આઇ-148 અરજી છ મહિનાથી પેન્ડિંગ હોય અને આઇ-140 મંજૂર થઇ ગઈ હોય તો, જો તેઓ જે જગ્યાએ જઇ રહ્યા છે તે વર્તમાન સ્થાન સાથે ઘણા અંશે સમાન હોય તો તેઓ નોકરી બદલવા માટે સ્વતંત્ર છે. કેટલાક કિસ્સામાં આ કામદાર પ્રમાણપત્ર પાછા ખેંચવામાં આવે અને તેની જગ્યાએ પીઇઆરએમ (PERM) અરજીઓ રાખવામાં આવે તો પ્રક્રિયાનો સમય સુધરશે, પરંતુ વ્યક્તિ તેની પસંદગીની પ્રાથમિકતાની તારીખ ગુમાવશે. આવા કિસ્સામાં એચ-1બી (H-1B) કામદારોને ગ્રીન કાર્ડ ઓફર કરીને જોબ પર સ્થિર રાખવાના નોકરીદાતાના પ્રોત્સાહક પ્રયાસ ઘટી જશે કારણ કે નોકરીદાતા પર ઊંચો કાનૂની ખર્ચ અને કામદાર પ્રમાણિતતા તથા આઇ-140 પ્રક્રિયા સંબંધિત ફીનો બોજ આવશે પરંતુ એચ-1બી (H-1B) નોકરીદાતા જોબ બદલવા માટે મુક્ત હશે.

જોકે, પ્રાથમિકતાની તારીખમાં મોટા પ્રમાણમાં ઘટાડાના કારણે ઘણા લોકો વર્તમાન સમયે આઇ-485 દાખલ કરવા માટે અયોગ્ય ઠરે છે. તેથી તેઓ ઘણા વર્ષો સુધી તેમના સ્પોન્સરકર્તા નોકરીદાતાઓ સાથે વળગી રહે છે. પ્રિ-પીઇઆરએમ (PERM) નિયમો હેઠળ કામદાર પ્રમાણપત્રના ઘણા જૂના કેસ પડતર છે.

25 મે, 2006ના રોજ યુએસ સેનેટે ઇમિગ્રેશન ખરડો 2611 પસાર કર્યો હતો જેમાં એચ-1બી (H-1B) વિઝામાં કેટલાક વધારાનો સમાવેશ કરાયે હતો જેમ કે,
#બેઝ ક્વોટા 65,000થી વધારીને 115,000 કરવો,
#બેઝ ક્વોટા જ્યારે ભરાઇ જાય અને તેને ઘટાડવાની જોગવાઇ ન હોય ત્યારે તે આપોઆપ 20 ટકા વધારી દેવો,
#બેઝ ક્વોટાથી અલગ વ્યાપાર સંધિઓ માટે 6,800 વિઝા ઉમેરવા,
#વિદેશી સ્નાતક ડિગ્રીઓ ધરાવનારાઓ માટે 20,000 વિઝા ઉમેરવા,
#યુએસ સ્નાતક ડિગ્રીઓ ધરાવનારાઓ માટે 20,000થી વધારીને અમર્યાદિત વિઝાની સંખ્યા અને
#બિન નફાલક્ષી સંગઠનોનો ક્વોટાથી મુક્ત વિઝા આપવા.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ieeeusa.org/policy/issues/H1bvisa/index.html |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2011-05-30 |archive-date=2006-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061208212650/http://www.ieeeusa.org/policy/issues/H1bvisa/index.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.senate.gov/legislative/LIS/roll_call_lists/roll_call_vote_cfm.cfm?congress=109&amp;amp;session=2&amp;amp;vote=00157 યુએસ સેનેટઃ લેજિસ્લેશન એન્ડ રેકોર્ડ્સ હોમ &gt; વોટ્સ &gt; રોલ કોલ વોટ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://news.zdnet.com/5208-3513-0.html?forumID=1&amp;threadID=19462&amp;messageID=375504&amp;start=-1 |title=એચ-1બી (H-1B) વિઝાસ હિટ રોડબ્લોક ઇન કોંગ્રેસ  {{!}} ટોકબેક ઓન ઝેડડીનેટ (ZDNet) |access-date=2024-07-07 |archive-date=2007-12-28 |archive-url=https://archive.today/20071228212407/http://news.zdnet.com/5208-3513-0.html?forumID=1&amp;threadID=19462&amp;messageID=375504&amp;start=-1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
જોકે, ગૃહે આ પગલાં ધ્યાનમાં લેવાનો ઇનકાર કરતા તેનો પરિષદમાં જ અંત આવી ગયો હતો અને ચૂંટણી સમયે કોઇ એચ-1બી (H-1B) વધારો કરવામાં આવ્યો ન હતો.

યુએસસીઆઇએસ (USCIS)એ જાહેરાત કરી હતી કે નીતિવિષયક સમીક્ષા કર્યા પછી તે સ્પષ્ટતા કરે છે કે એચ-1બી (H-1B) ક્વોટાની મર્યાદા ટાળવા માટે જેમણે યુએસ બહાર એક વર્ષ ગાળ્યો હોય અને સમગ્ર છ મહિનાની મુદ્દત પૂરી કરી ન હોય તેવા લોકોને એચ-1બી (H-1B) ટોચ મર્યાદાનો હિસ્સો બનાવ્યા વગર “બાકીના” પ્રારંભિક છ વર્ષના ગાળા માટે પુનઃદાખલ કરવા માટે પસંદ કરી શકાય છે.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;યુએસસીઆઇએસ (USCIS) ઇન્ટરઓફિસ મેમોરેન્ડમ ફ્રોમ માઇકલ આઇટ્સ, એસોસિયેટ ડિરેક્ટર, ડોમેસ્ટિક ઓપરેશન્સ, ટુ ઓલ રિજનલ ડિરેક્ટર્સ એન્ડ સર્વિસ સેન્ટર ડિરેક્ટર્સ, તારીખ ડિસેમ્બર 5, 2006&lt;/ref&gt;

યુએસસીઆઇએસ (USCIS)એ એવી જાહેરાત પણ કરી હતી કે નીતિ વિષયક સમીક્ષા બાદ તે સ્પષ્ટતા કરી રહી છે કે એચ-4 (H-4) દરજ્જા પર ગાળવામાં આવેલો સમય એચ-1બી (H-1B) એલિયન્સને લાગુ થતા છ વર્ષના મહત્તમ ગાળા સામે ગણવામાં નહીં આવે.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

24 મે, 2007ના રોજ સેનેટે કોમ્પ્રિહેન્સિવ ઇમિગ્રેશન રિફોર્મ બિલ (એસ. 1348)માં&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://thomas.loc.gov/cgi-bin/query/z?c110:S.1348: |title=સર્ચ રીઝલ્ટ – થોમસ (લાઇબ્રેરી ઓફ કોંગ્રેસ) |access-date=2011-05-30 |archive-date=2010-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100203212918/http://thomas.loc.gov/cgi-bin/query/z?c110:S.1348: |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; સુધારા વિશે વિચારણા કરી હતી&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.katiraeilaw.com/newsletter/117.html?task=view |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2011-05-30 |archive-date=2011-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110713140359/http://www.katiraeilaw.com/newsletter/117.html?task=view |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; જેમાં એચ-1બી (H-1B) સ્કોલરશિપ અને તાલીમ ફી 1500 ડોલરથી વધારીને 8500 ડોલર (25થી વધુ પૂર્ણકાલિન કામદારો ધરાવતા એચ-1બી (H-1B) નોકરીદાતા માટે) કરવાના સેન્ડર્સ સુધારાનો સમાવેશ થતો હતો. આ વધારાની ફીનો ઉપયોગ તાલીમ અને સ્કોલરશિપ કાર્યક્રમો માટે અને અન્ય વર્તમાન ફી ઉપરાંત થવાનો હતો. સેનેટર સેન્ડર્સે તેમના સુધારાના સમર્થનમાં ટીમસ્ટર્સ યુનિયન અને એએફએલ–સીઆઇઓ (AFL-CIO)ના નામ આપ્યા હતા. સેનેટર સેન્ડર્સ (આઇ-વીટી) (I-VT)એ જણાવ્યું હતું કે સુધારા વગર “કુશળ મધ્યમ વર્ગ અને ઉચ્ચ મધ્યવર્ગના અમેરિકનો”ને અસર થશે અને તેમના વેતન ઘટવાનું ચાલુ રહેશે.  વોટ અગાઉ સેનેટર સેન્ડર્સે જાહેરાત કરી હતી કે તેણે પોતાના સુધારામાં કેટલાક ફેરફાર કર્યા છે અને તેણે અગાઉ પ્રસ્તાવ કરેલી એચ-1બી (H-1B) વિઝા માટેની ફી 8500 ડોલરથી ઘટાડીને 5000 કરી છે. સેનેટર સેન્ડર્સની જાહેરાત બાદ સેનેટર કેનેડી અને સ્પેન્સરે ખરડા માટે પોતાનો ટેકો જાહેર કર્યો હતો અને સુધારો 59-35 મતથી પસાર થયો હતો.&lt;ref&gt;[http://www.senate.gov/legislative/LIS/roll_call_lists/roll_call_vote_cfm.cfm?congress=110&amp;amp;session=1&amp;amp;vote=00179 યુએસ સેનેટ: લેજિસ્લેશન એન્ડ રેકોર્ડ્સ હોમ &gt; વોટ્સ &gt; રોલ કોલ વોટ]&lt;/ref&gt; યુએસની ટેકનોલોજી કંપનીઓના સંગઠન કમ્પિટ અમેરિકાએ કહ્યું હતું કે સેન્ડર્સના સુધારાથી “આઉટસોર્સિંગ વધશે અને યુએસની આર્થિક વૃદ્ધિને નુકસાન થશે.” 

2008ના કોન્સોલિડેટેડ નેચરલ રિસોર્સિસ એક્ટ, જે અન્ય અમુક મુદ્દા ઉપરાંત ઉત્તર મેરિયાના ટાપુઓના કોમનવેલ્થમાં ઇમિગ્રેશનને કેન્દ્રિત કરે છે, તેમાં જણાવાયું છે કે પરિવર્તનના ગાળા દરમિયાન સીએનએમઆઇ (CNMI) અને ગુઆમમાં એચ (H) વિઝા કેટેગરીમાં અન્યથા લાયક કામદારોને સંખ્યાકીય મર્યાદાઓ નહીં લાગુ પડે.&lt;ref&gt;[http://frwebgate.access.gpo.gov/cgi-bin/getdoc.cgi?dbname=110_cong_public_laws&amp;amp;docid=f:publ229.110 કન્સોલિડેટેડ નેચરલ રિસોર્સિસ એકટ ઓફ 2008]&lt;/ref&gt;

17 ફેબ્રુઆરી, 2009ના રોજ પ્રમુખ ઓબામાએ અમેરિકન રિકવરી એન્ડ રિઇન્વેસ્ટમેન્ટ એક્ટ, 2009 (“સ્ટીમ્યુલસ બિલ”), પબ્લિક લો 111-5 પર હસ્તાક્ષર કરી તેને કાયદો બનાવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.uscis.gov/portal/site/uscis/menuitem.5af9bb95919f35e66f614176543f6d1a/?vgnextoid=1eb19b5d82420210VgnVCM1000004718190aRCRD&amp;vgnextchannel=e7d696cfcd6ff110VgnVCM1000004718190aRCRD |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2021-08-24 |archive-date=2009-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090324132347/http://www.uscis.gov/portal/site/uscis/menuitem.5af9bb95919f35e66f614176543f6d1a/?vgnextoid=1eb19b5d82420210VgnVCM1000004718190aRCRD&amp;vgnextchannel=e7d696cfcd6ff110VgnVCM1000004718190aRCRD |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; એઆરઆરએ (ARRA)ના સેક્શન 1616માં સેનેટર સેન્ડેરસ (આઇ-વીટી (I-Vt.)) અને ગ્રેસ્લી (આર-લોવા)ના એમ્પ્લોય અમેરિકન વર્કર્સ એક્ટ (“ઇએડબલ્યુએ” (“EAWA”))નો સમાવેશ કરાયો હતો જેથી બેન્કો અને અન્ય નાણાકીય સંસ્થાઓને એચ-1બી (H-1B) કામદારોની ભરતી કરતા રોકી શકાય, સિવાય કે તેમણે સમાન અથવા વધુ લાયકાત ધરાવતા યુએસ કામદારોને સ્થાન આપ્યા હોય, અને બેન્કોએ જે સ્થાનેથી યુએસ કામદારોની છટણી કરી હોય ત્યાં એચ-1બી (H-1B) કામદારોની ભરતી કરતા અટકાવી શકાય. આ નિયંત્રણોમાં સામેલ છેઃ
# નોકરીદાતાએ એચ-1બી (H-1B) અરજી દાખલ કરતા અગાઉ જે સ્થાન માટે એચ-1બી (H-1B) કામદારની માગણી કરવામાં આવી છે ત્યાં યુએસ કામદારની ભરતી કરવા માટે સારા હેતુથી પગલાં લેવા જોઈએ, જેમાં એચ-1બી (H-1B) કામદાર માટે કાયદા પ્રમાણે જે વેતન જરૂરી છે તેટલું વેતન ઓફર કરવું જોઇએ. નોકરીદાતાએ એ બાબત પણ પ્રમાણિત કરવી જોઇએ કે આ ભરતીના સંદર્ભમાં તેણે અરજી કરનાર કોઇ પણ યુએસ કામદારને જોબ ઓફર કરી છે જે સંબંધિત સ્થાન માટે સમાન અથવા વધારે લાયકાત ધરાવતો હોય.
# એચ-1બી (H-1B) અરજી દાખલ કર્યાના 90 દિવસ અગાઉ અને તે દાખલ કર્યાના 90 દિવસ અંદર નોકરીદાતાએ એચ-1બી (H-1B) કામદારના ઇચ્છિત રોજગારના સ્થાન પર એચ-1બી (H-1B) કામદારની સમકક્ષ જગ્યાએ કોઇ યુએસ કામદારની છટણી કરી હોવી ન જોઇએ અને છટણી કરી શકાશે નહીં.&lt;ref&gt;109-110&lt;/ref&gt;

==યુએસ નીતિમાં તાજેતરના ફેરફારો==
યુએસસીઆઇએસ (USCIS) (યુએસ સિટિઝનશિપ એન્ડ ઇમિગ્રેશન સર્વિસિસ)એ તાજેતરમાં [http://www.uscis.gov/USCIS/Laws/Memoranda/2010/H1B%20Employer-Employee%20Memo010810.pdf 8 જાન્યુઆરી, 2010ની તારીખનું એક આવેદનપત્ર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100214190610/http://www.uscis.gov/USCIS/Laws/Memoranda/2010/H1B%20Employer-Employee%20Memo010810.pdf |date=2010-02-14 }} જાહેર કર્યું હતું. આ આવેદનપત્રમાં અસરકારક રીતે જણાવાયું હતું કે અરજકર્તા (નોકરીદાતા) અને લાભાર્થી (સંભવિત વિઝાધારક) વચ્ચે એક સ્પષ્ટ નોકરીદાતા કર્મચારી સંબંધ હોવા જોઇએ. તેમાં સ્પષ્ટરીતે જણાવાયું છે કે નોકરીદાતાએ સુસંગત રહેવા માટે શું કરવું જોઇએ અને માન્યતાપ્રાપ્ત સંબંધ અસ્તિત્વ ધરાવે છે તેવી નોકરીદાતાની રજુઆતને ટેકો આપવા માટે કયા દસ્તાવેજી પુરાવા આપવા પડશે.

કેટલાકની દલીલ છે કે તેના કારણે “જોબ શોપ ઉદ્યોગ ખતમ થઇ ગયો” છે. એક બાબત સ્પષ્ટ છે કે વિઝા અરજી મંજૂર કરવાની સંખ્યા ઘટી છે (અથવા પૂર્ણ ક્વોટાએ પહોંચવા માટે સામાન્ય કરતા ધીમો છે) પરંતુ એ સ્પષ્ટ નથી કે આ કાર્યક્રમને રોકવા માટે સામાન્ય રાજકીય દબાણનું પરિણામ છે કે વાસ્તવિક આર્થિક વાસ્તવિકતાઓમાંથી લાંબા ગાળાનું પરિણામ છે.  આવેદનપત્રમાં શેને માન્યતાપ્રાપ્ત કર્મચારી નોકરીદાતા સંબંધ નહીં ગણવામાં આવે તેના ત્રણ સ્પષ્ટ ઉદાહરણ આપવામાં આવ્યા છે.

* કામ પર ઓન અને ઓફ-સાઇટ કામ કરતો હિસાબનીશ
* ફેશન મોડલ
* ઓફ-સાઇટ કામ કરતો કમ્પ્યુટર સોફ્ટવેર એન્જિનયર

સોફ્ટવેર એન્જિનિયરના કિસ્સામાં અરજકર્તા (નોકરીદાતા)એ નીચેના (અમુક) કામ માટે સહમત થવાનું રહેશે.
* લાભાર્થીઓ પર ઓફ-સાઇટ અને ઓન-સાઇટ નજર રાખવી
* કોલ, અહેવાલ અને મુલાકાત દ્વારા આવું સુપરવિઝન જાળવવું
* રોજિંદા ધોરણે કામ પર નિયંત્રણ રાખવાનો “અધિકાર” હોવો, ''જો આવા નિયંત્રણની જરૂર પડે તો'' .
* કામ માટે સાધનો પૂરા પાડવા
* લાભાર્થીને કામ પર રાખવા, પગાર ચુકવવા અને છૂટા કરવાની ક્ષમતા
* કામની પ્રોડક્ટનું મૂલ્યાંકન અને પ્રગતિ/કામગીરીની સમીક્ષા કરવી
* કરના ઉદેશ માટે તેમનો દાવો કરવો
* (અમુક પ્રકારના) કામદાર લાભ આપવા
* કામ કરવા માટે “પ્રોપ્રાઇટરી માહિતી”નો ઉપયોગ કરવો
* બિઝનેસ સાથે સંકળાયેલ અંતિમ પ્રોડક્ટનું ઉત્પાદન
* કામની પ્રોડક્ટ જે રીતે તૈયાર થાય છે તેની પદ્ધતિ અને કાર્ય પર નિયંત્રણની “ક્ષમતા” હોવી.

તેમાં વધુમાં જણાવાયું હતું કે આ પરિબળોને કઇ રીતે ગણતરીમાં લેવા તે વિશે “સામાન્ય કાયદો લવચિક છે.”

આ મેમોરેન્ડામાં કાનુની કેસો ટાંકીને ઉદાહરણ આપવામાં આવ્યા છે, છતાં આવો મેમોરેન્ડા સ્વયં કાયદો નથી અને ભવિષ્યના મેમોરેન્ડા સરળતાથી બહાર પાડી શકાય છે જેનાથી આ બદલાઇ જશે.

==સમાન કાર્યક્રમો==
એચ-1બી (H-1B) વિઝા ઉપરાંત અન્ય ઘણી વિઝા કેટેગરી છે જે વિદેશી કામદારોને યુએસ આવીને થોડા સમય માટે કામ કરવાની છૂટ આપે છે. 

એલ-1 (L-1) વિઝા કંપનીના વિદેશી કામદારોને આપવામાં આવે છે. તાજેતરના નિયમો હેઠળ વિદેશી કામદારોએ વિઝા મેળવતા અગાઉના ત્રણ વર્ષમાં ઓછામાં ઓછા એક વર્ષ માટે કંપની માટે કામ કર્યું હોવું જરૂરી છે. એલ-1બી (L-1B) વિઝા નોનઇમિગ્રન્ટ કામદારો માટે યોગ્ય છે જેમને કંપનીની તકનીક અને પદ્ધતિઓના વિશેષ જ્ઞાનના કારણે કામચલાઉ ધોરણે અમેરિકામાં સ્થળાંતર કરવામાં આવી રહ્યા હોય. એલ-1એ (L-1A) વ્યવસ્થાપકો અથવા એક્ઝિક્યુટિવ્સ માટે છે જેઓ લોકો અથવા કંપનીની મહત્વની કામગીરીનું વ્યવસ્થાપન કરશે. એલ-1 (L-1) વિઝાધારકને પ્રવર્તમાન વેતન ચુકવવાની કોઇ જરૂર નથી. કેનેડાના રહેવાસીઓ માટે સ્પેશિયલ એલ (L) વિઝા કેટેગરી ઉપલબ્ધ છે.

ટીએન-1 (TN-1) વિઝા ઉત્તર અમેરિકા ફ્રી ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ (નાફ્ટા (NAFTA))નો હિસ્સો છે અને કેનેડા અને મેક્સિકોના નાગરિકોને ઇસ્યુ કરવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://travel.state.gov/visa/temp/types/types_1274.html |title=મેક્સિકન એન્ડ કેનેડિયન નાફ્ટા (NAFTA) પ્રોફેશનલ વર્કર |access-date=2011-05-30 |archive-date=2005-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051203225906/http://www.travel.state.gov/visa/temp/types/types_1274.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ટીએન (TN) વિઝા માત્ર એવા કામદારોને મળે છે જેઓ નાફ્ટા (NAFTA) સંધિ હેઠળ નક્કી કરવામાં આવેલા પૂર્વનિર્ધારિત વ્યવસાયોની યાદીમાં આવતા હોય. ટીએન (TN) વિઝા માટે ચોક્કસ [http://travel.state.gov/visa/temp/types/types_1274.html લાયકાતની જરૂરિયાતો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051203225906/http://www.travel.state.gov/visa/temp/types/types_1274.html |date=2005-12-03 }} છે.

ઇ-3 (E-3) વિઝા [[ઑસ્ટ્રેલિયા|ઓસ્ટ્રેલિયા]] મુક્ત વ્યાપાર સંધિ હેઠળ ઓસ્ટ્રેલિયાના નાગરિકોને ઈશ્યૂ કરાય છે.

સુધારેલી નાફ્ટા (NAFTA) સંધિ હેઠળ ચિલી અને સિંગાપોરના નાગરિકોને એચ-1બી1 (H-1B1) વિઝા આપવામાં આવે છે.

વર્ક વિઝામાં તાજેતરના એક ટ્રેન્ડ પ્રમાણે વિવિધ દેશો સંધિની વાટાઘાટના ભાગરૂપે પોતાના નાગરિકો માટે વિશેષ પસંદગી મેળવવા પ્રયાસ કરે છે. અન્ય ટ્રેન્ડ મોટા ઓથોરાઇઝેશન અથવા ઓમ્નિબસ બિલ્સમાં ઇમિગ્રેશનના કાયદામાં ફેરફાર માટે છે જેથી વિવાદ ટાળી શકાય જે અલગ વોટ સાથે હોઇ શકે છે.

એચ-2બી (H-2B) વિઝાઃ એચ-2બી (H-2B) નોનઇમિગ્રેશન કાર્યક્રમ હેઠળ નોકરીદાતાઓ વિદેશી કામદારોની ભરતી કરી શકે છે જેઓ યુએસ આવીને કામચલાઉ બિનકૃષિ કાર્ય કરી શકે જે એક સમય માટે, સીઝન આધારિત, પીક લોડ અથવા સમયાંતરે હોઇ શકે છે. એચ-2બી (H-2B) વિઝા મેળવવા માટે વિદેશી કામદારોની સંખ્યા પર વાર્ષિક 66,000ની મર્યાદા છે.

એચ-1બી (H-1B) વિઝાના વિકલ્પો
*[http://www.uscis.gov/portal/site/uscis/menuitem.5af9bb95919f35e66f614176543f6d1a/?vgnextoid=3460194d3e88d010VgnVCM10000048f3d6a1RCRD&amp;amp;vgnextchannel=91919c7755cb9010VgnVCM10000045f3d6a1RCRD તબીબી ડોક્ટરો અને ફિજિશિયનો માટે ગ્રીન કાર્ડ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130807025124/http://www.uscis.gov/portal/site/uscis/menuitem.5af9bb95919f35e66f614176543f6d1a/?vgnextoid=3460194d3e88d010VgnVCM10000048f3d6a1RCRD&amp;vgnextchannel=91919c7755cb9010VgnVCM10000045f3d6a1RCRD |date=2013-08-07 }}
**પૂર્વઆવશ્યકતાઃ [http://www.uscis.gov/portal/site/uscis/menuitem.5af9bb95919f35e66f614176543f6d1a/?vgnextoid=3460194d3e88d010VgnVCM10000048f3d6a1RCRD&amp;amp;vgnextchannel=91919c7755cb9010VgnVCM10000045f3d6a1RCRD નેશનલ ઇન્ટરેસ્ટ વેઇવર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130807025124/http://www.uscis.gov/portal/site/uscis/menuitem.5af9bb95919f35e66f614176543f6d1a/?vgnextoid=3460194d3e88d010VgnVCM10000048f3d6a1RCRD&amp;vgnextchannel=91919c7755cb9010VgnVCM10000045f3d6a1RCRD |date=2013-08-07 }}
**વૈકલ્પિક રીતે, તબીબી ડોક્ટર અથવા ફિજિશિયન કામચલાઉ વિઝા મારફત કામચલાઉ ગાળા માટે યુએસમાં પ્રવેશી શકે છે.
*[http://www.uscis.gov/portal/site/uscis/menuitem.5af9bb95919f35e66f614176543f6d1a/?vgnextoid=c55878a814f0e010VgnVCM1000000ecd190aRCRD&amp;amp;vgnextchannel=48819c7755cb9010VgnVCM10000045f3d6a1RCRD નર્સ અને ફિઝિકલ થેરપિસ્ટ્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131022093947/http://www.uscis.gov/portal/site/uscis/menuitem.5af9bb95919f35e66f614176543f6d1a/?vgnextoid=c55878a814f0e010VgnVCM1000000ecd190aRCRD&amp;vgnextchannel=48819c7755cb9010VgnVCM10000045f3d6a1RCRD |date=2013-10-22 }} માટે [http://www.uscis.gov/portal/site/uscis/menuitem.5af9bb95919f35e66f614176543f6d1a/?vgnextoid=3460194d3e88d010VgnVCM10000048f3d6a1RCRD&amp;amp;vgnextchannel=91919c7755cb9010VgnVCM10000045f3d6a1RCRD ગ્રીન કાર્ડ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130807025124/http://www.uscis.gov/portal/site/uscis/menuitem.5af9bb95919f35e66f614176543f6d1a/?vgnextoid=3460194d3e88d010VgnVCM10000048f3d6a1RCRD&amp;vgnextchannel=91919c7755cb9010VgnVCM10000045f3d6a1RCRD |date=2013-08-07 }}. (લિંક તૂટેલી છે)
*પ્રોફેસર્સ અને રિસર્ચર્સ માટે [http://www.uscis.gov/portal/site/uscis/menuitem.5af9bb95919f35e66f614176543f6d1a/?vgnextoid=3460194d3e88d010VgnVCM10000048f3d6a1RCRD&amp;amp;vgnextchannel=91919c7755cb9010VgnVCM10000045f3d6a1RCRD રોજગાર વિઝા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130807025124/http://www.uscis.gov/portal/site/uscis/menuitem.5af9bb95919f35e66f614176543f6d1a/?vgnextoid=3460194d3e88d010VgnVCM10000048f3d6a1RCRD&amp;vgnextchannel=91919c7755cb9010VgnVCM10000045f3d6a1RCRD |date=2013-08-07 }}. (લિંક તૂટેલી છે)

==એચ-1બી (H-1B) વિઝાધારકોના આશ્રિતો==
એચ-1બી (H-1B) વિઝાધારકો તેમના નિકટના પરિવારજનો (જીવનસાથી અને 21 વર્ષથી ઓછી વયના બાળકો)ને એચ4 (H4) વિઝા કેટેગરી હેઠળ આશ્રિત તરીકે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં લાવી શકે છે. એચ-1બી (H-1B) વિઝાધારક કાનૂની દરજ્જો ધરાવતા હોય ત્યાં સુધી એચ4 (H4) વિઝાધારક યુએસમાં રહી શકે છે. એચ4 (H4) વિઝાધારક યુએસમાં કામ કરવાને પાત્ર નથી અને તે સામાજિક સુરક્ષા ક્રમાંક (એસએસએન (SSN)) મેળવવાને પાત્ર નથી.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ssa.gov/pubs/10096.html#4 |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2011-05-30 |archive-date=2010-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101129223205/http://ssa.gov/pubs/10096.html#4 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; એચ4 (H4) વિઝાધારક યુએસમાં શાળાએ જઇ શકે છે, ડ્રાઇવર્સ લાઇસન્સ મેળવી શકે છે અને બેન્કમાં ખાતું ખોલાવી શકે છે. ટેક્સ રિટર્ન પર ક્લેઇમ કરવા કે સંયુક્ત ટેક્સ રિટર્ન દાખલ કરવા માટે આશ્રિતે એક ઇન્ડિવિજ્યુઅલ ટેક્સ આઇડેન્ટિફિકેશન નંબર (આઇટીઆઇએન) (ITIN) મેળવવું પડે છે જેનો ઉપયોગ માત્ર ટેક્સ ભરવાના હેતુથી થાય છે.

==એચ-1બી (H-1B) ભૌગોલિક સ્થિતિ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| [[File:h1b demographics pie chart.svg|250 પીએક્સ (px)]]
| [[File:h1b demographics india.svg|250 પીએક્સ (px)]]
| [[File:h1b demographics.jpg|250 પીએક્સ (px)]]
|}

યુએસમાં એચ-1બી (H-1B) વિઝા પરના તમામ કમ્પ્યુટર સિસ્ટમ એનાલિસ્ટ્સ અને પ્રોગ્રામર્સમાંથી 74 એશિયાના હતા. એશિયન આઇટી (IT) વ્યવસાયિકો દ્વારા મોટા પ્રમાણમાં યુએસમાં સ્થળાંતર ઓફશોર આઉટસોર્સિંગ ઉદ્યોગના ઝડપી વિકાસ માટે કેન્દ્રીય કારણ ગણવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;યોહ એટ અલ., 'સ્ટેટ/નેશન/ટ્રાન્સનેશન: પર્સ્પેક્ટિવ ઓન ટ્રાન્સનેશનાલિઝમ ઇન ધ એશિયા-પેસિફિક', રૂટલેજ, 2004, ISBN 041540279X, પાનું 167&lt;/ref&gt; {{See|IT Body Shops}}

==આઉટસોર્સિંગ કંપનીઓ દ્વારા એચ-1બી (H-1B)નો ઉપયોગ==
2006માં અપાયેલા 65,000 એચ-1બી (H-1B) વિઝામાંથી આ કંપનીઓને 19,512 વિઝા મળ્યા હતા જેમાં ટોચની પાંચ એચ-1બી (H-1B) વિઝા મેળવનારમાં 4 આઉટસોર્સિંગ કંપનીઓ છે. યાદીમાં ટોચના સ્થાને કેટલીક સૌથી જાણીતી કંપનીઓઃ ઇન્ફોસિસ, સત્યમ કમ્પ્યુટર સર્વિસિસ, ટાટા કન્સલ્ટન્સી સર્વિસિસ અને વિપ્રો ટેકનોલોજીસ હતી. ટીકાકારોએ દલીલ કરી હતી કે આ આઉટસોર્સિંગ કંપનીઓને એચ-1બી (H-1B) વિઝા આપવા એ એચ-1બી (H-1B) વિઝા કાર્યક્રમનો વાસ્તવિક ઉદ્દેશ ન હતો.&lt;ref name=&quot;who&quot;&gt;{{cite web
 |url          = http://www.informationweek.com/showArticle.jhtml?articleID=199601616
 |title        = Who Gets H-1B Visas? Check Out This List
 |access-date  = 06/02/2007
 |author       = Marianne Kolbasuk McGee
 |date         = May 17, 2007
 |publisher    = [[InformationWeek]]
 |archive-date = ઑક્ટોબર 15, 2007
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20071015083254/http://informationweek.com/showArticle.jhtml?articleID=199601616
 |url-status   = dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bw-2007-06-07&quot;&gt;{{cite web
| url        = http://www.businessweek.com/bwdaily/dnflash/content/jun2007/db20070606_792054.htm
| title      = Immigration: Google Makes Its Case
| access-date = 04/02/2010
| author     = Peter Elstrom
|date=June 7, 2007
| publisher  = [[BusinessWeek]]
}}&lt;/ref&gt; તેના માટેનું એક કારણ છેઃ વિવેચકોનો દાવો છે કે ભારતીય કંપનીઓ નિયમનોનું પાલન ટાળે છે અને વિઝાનો ઉપયોગ યુએસમાં કામદારોને તાલીમ આપવા માટે કરે છે જેથી વિદેશમાં જોબ લઇ જઇ શકાય.&lt;ref name=&quot;who&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

2006માં વિપ્રોએ 20,000 એચ-1બી (H-1B) વિઝા અને 160 ગ્રીન કાર્ડ માટે અરજી કરી હતી, અને ઇન્ફોસિસે 20,000 એચ-1બી (H-1B) અને માત્ર 50 ગ્રીન કાર્ડ માટે અરજી કરી હતી. એચ-1બી (H-1B) વિઝાની અરજીમાંથી વિપ્રો અને ઇન્ફોસિસને અનુક્રમે 4,002 અને 4,108 વિઝા ફાળવવામાં આવ્યા હતા, જે 20 ટકા અને 24 ટકા સ્વીકૃતિ દર દર્શાવે છે.&lt;ref&gt;પૃથ્વી પટેલ, ''ઇન્ફોસિસ, વિપ્રો એન્ડ ટીસીએસ (TCS) અન્ડર ઇન્વેસ્ટિગેશન ફોર મિસયુસ ઓફ  એચ1બી (H1B) વિઝાસ'' , ઇન્ડિયા ડેઇલી, મે 15, 2007&lt;/ref&gt; બંને કંપની આશરે 100,000 કામદારોનું શ્રમબળ ધરાવે છે અને યુએસ રોજગાર બેઝ આશરે 20,000 એચ-1બી (H-1B) વિઝાધારકોનો તેને ધ્યાનમાં રાખતા તે દર્શાવે છે કે ઇન્ફોસિસ અને વિપ્રોના લગભગ 1/5 ભાગના ભારતીય શ્રમબળે 2006માં વિઝા માટે અરજી કરી હતી.&lt;ref name=&quot;bw-2007-06-07-chart&quot;&gt;{{cite web
| url        = http://www.businessweek.com/table/0518_h1btable.htm
| title      = Immigration: Who Gets Temp Work Visas?
| access-date = 04/02/2010
| author     = Peter Elstrom
|date=June 7, 2007
| publisher  = [[BusinessWeek]]
}}&lt;/ref&gt; 2009માં બિઝનેસ વીકના એક લેખમાં કમ્પ્યુટરવર્લ્ડના એક લેખને ટાંકીને દર્શાવાયું હતું કે 1,964 વિઝા સાથે વિપ્રો આ કાર્યક્રમની ટોચની ઉપયોગકર્તા હતી.&lt;ref name=&quot;2009-visas&quot;&gt;{{cite web
 |url          = http://www.computerworld.com/s/article/9142152/List_of_H_1B_visa_employers_for_2009
 |title        = List of H-1B visa employers for 2009
 |access-date  = 04/07/2010
 |author       = Jacob Sapochnick, Patrick Thibodea
 |year         = 2009
 |publisher    = [[ComputerWorld]], [[BusinessWeek]]
 |archive-date = 2010-02-09
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20100209184120/http://www.computerworld.com/s/article/9142152/List_of_H_1B_visa_employers_for_2009
 |url-status   = dead
}}&lt;/ref&gt;

વિવેચકોએ આ વલણની ટીકા કરતા કહ્યું છે કે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં લાયકાત ધરાવતા કામદારોની કોઈ અછત નથી.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=201000479 |title='ટુ એચ-1બી (H-1B) ઓન નોટ ટુ એચ-1બી (H-1B)?', ઇન્ફર્મેશન વીકલી, જુલાઈ 14, 2007. |access-date=2011-05-30 |archive-date=2011-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110130020419/http://www.informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=201000479 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

2009માં વિશ્વવ્યાપી મંદીના કારણે આઉટસોર્સિંગ કંપનીઓ દ્વારા એચ-1બી (H-1B) વિઝાની અરજીઓ અગાઉના વર્ષની સરખામણીમાં ઘણી ઓછી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://infotech.indiatimes.com/news/software-services/25-H-1B-visas-still-left/articleshow/5080566.cms |title='25% એચ-1બી (H-1B) વિઝાસ સ્ટિલ લેફ્ટ!', ટાઇમ્સ ઓફ ઇન્ડિયા, ઓક્ટોબર 2, 2009. |access-date=2011-05-30 |archive-date=2009-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091006013921/http://infotech.indiatimes.com/news/software-services/25-H-1B-visas-still-left/articleshow/5080566.cms |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==ટોચના દસ એચ-1બી (H-1B) રેન્કિંગ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ એચ-1બી (H-1B) મેળવનારી ટોચની કંપનીઓ&lt;td&gt;&lt;ref name=&quot;who&quot;&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bw-2007-06-07&quot;&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bw-2007-06-07-chart&quot;&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2009-visas&quot;&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/td&gt;
|  '''ક્રમ''' 
|  '''કંપની''' 
|  '''મુખ્યમથકો''' 
|  '''પ્રાથમિક રોજગાર પાયો''' 
|  '''2006માં મેળવેલા એચ-1બી (H-1B)''' 
|  '''2009માં મંજૂર થયેલા એચ-1બી (H-1B)''' 
|-
|  1, 8
|  ઇન્ફોસિસ
|  [[બેંગલોર|બેંગલોર]], [[કર્ણાટક|કર્ણાટક]], [[ભારત|ભારત]]
|  [[ભારત|ભારત]]
|  	4,908
|  440
|-
| 2, 1
|  વિપ્રો
|  [[બેંગલોર|બેંગલોર]], [[કર્ણાટક|કર્ણાટક]], [[ભારત|ભારત]]
|  [[ભારત|ભારત]]
|  4,002
|  1,964
|-
| 3, 2
|  માઇક્રોસોફ્ટ
|  રેડમન્ડ, વોશિંગ્ટન
|  [[સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકા|યુએસ]]
|  3,117
|  1,318
|-
|  4
|  ટાટા કન્સલ્ટન્સી સર્વિસિસ
|  [[મુંબઈ|મુંબઈ]], [[મહારાષ્ટ્ર|મહારાષ્ટ્ર]], [[ભારત|ભારત]]
|  [[ભારત|ભારત]]
|  3,046
| 
|-
|  5, 22
|  સત્યમ કમ્પ્યુટર સર્વિસિસ
|  હૈદરાબાદ,[[આંધ્ર પ્રદેશ|આંધ્રપ્રદેશ]],[[ભારત|ભારત]]
|  [[ભારત|ભારત]]
|  2,880
|  219
|-
|  6, 20
|  કોગ્નિઝન્ટ
|  ટીનેક, ન્યૂ જર્સી&lt;ref name=&quot;Cognizant World HQ&quot;&gt;{{cite web
| url = http://www.cognizant.com/html/contacts/contacts.asp
| title = Cognizant Technology Solutions : Contacts
| access-date = 2007-07-05
| archive-date = 2007-06-23
| archive-url = https://web.archive.org/web/20070623011944/http://www.cognizant.com/html/contacts/contacts.asp
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;
|  [[ભારત|ભારત]]
|  	2,226
|  233
|-
|  7, 5
|  પટણી કમ્પ્યુટર સિસ્ટમ્સ
|  [[મુંબઈ|મુંબઈ]], [[મહારાષ્ટ્ર|મહારાષ્ટ્ર]], [[ભારત|ભારત]]
|  [[ભારત|ભારત]]
|  	1,391
|  609
|-
|  8, 4
|  આઇબીએમ (IBM) (ઇન્ડિયા, પ્રાઇવેટ લિમિટેડ)
|  આર્મોન્ક, ન્યૂ યોર્ક
|  [[સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકા|યુએસ]]
|  1,130
|  695
|-
|  9, 15
|  ઓરેકલ કોર્પોરેશન
|  રેડવૂડ શોર્સ, કેલિફોર્નિયા
|  [[સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકા|યુએસ]]
|  1,022
|  272
|-
|  10, 6
|  લાર્સન એન્ડ ટુબ્રો ઇન્ફોટેક
|  [[મુંબઈ|મુંબઈ]], [[મહારાષ્ટ્ર|મહારાષ્ટ્ર]], [[ભારત|ભારત]]
|  [[ભારત|ભારત]]
|  947
|  602
|-
|  , 3
|  ઇન્ટેલ કોર્પોરેશન
|  સાન્ટા ક્લારા, કેલિફોર્નિયા
|  [[સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકા|યુએસ]]
| 
|  723
|-
|  , 7
|  અર્ન્સ્ટ એન્ડ યંગ  એલએલપી (LLP)
|  [[લંડન|લંડન]], [[યુનાઇટેડ કિંગડમ|યુનાઈટેડ કિંગ્ડમ]]
| 
| 
|  481
|-
|  , 8
|  યુએસટી (UST) ગ્લોબલ
|  એલીસો વીજો, કેલિફોર્નિયા
| 
| 
|  344
|-
|  , 9
|  ડેલોઇટ કન્સલ્ટિંગ એલએલપી (LLP)
|  ન્યૂ યોર્ક સિટી, ન્યૂ યોર્ક
| 
| 
|  328
|-
|  , 10
|  ક્વાલકોમ ઇન્ક 
|  સેન ડીયાગો, કેલિફોર્નિયા
| 
| 
|  320
|-
| 
| 
| 
| 
| 
| 
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ એચ-1બી (H-1B) વિઝા મેળવનારી ટોચની દસ યુનિવર્સિટીઓ અને શાળાઓ &lt;td&gt;&lt;ref name=&quot;who&quot;&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bw-2007-06-07&quot;&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bw-2007-06-07-chart&quot;&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/td&gt;
|  '''શાળા''' 
|  '''2006માં મેળવેલા એચ-1બી (H-1B)''' 
|-
|  ન્યૂ યોર્ક સિટી પબ્લિક સ્કૂલ્સ
|  642
|-
|  યુનિવર્સિટી ઓફ મિશીગન.
|  437
|-
|  યુનિવર્સિટી ઓફ ઇલિનોઇસ, શિકાગો
|  434
|-
|  યુનિવર્સિટી ઓફ પેન્સિલવેનિયા.
|  432
|-
|  જોહન્સ હોપ્કિન્સ યુનિવર્સિટી સ્કૂલ ઓફ મેડિસિન
|  432
|-
| યુનિવર્સિટી ઓફ મેરિલેન્ડ
| 404
|-
| કોલમ્બિયા યુનિવર્સિટી
| 355
|-
| યેલ યુનિવર્સિટી.
| 316
|-
| હાવર્ડ યુનિવર્સિટી
| 308
|-
|  સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટી,
| 279
|-
|  વોશિંગ્ટન યુનિવર્સિટી, સેન્ટ લુઇસ
|  278
|-
|  યુનિવર્સિટી ઓફ પિટસબર્ગ
| 275
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ એચ-1બી (H-1B) મેળવનારી ટોચની દસ યુએસ ટેકનોલોજી કંપનીઓ&lt;td&gt;&lt;ref name=&quot;who&quot;&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bw-2007-06-07&quot;&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bw-2007-06-07-chart&quot;&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/td&gt;
|  '''કંપની''' 
|  '''2006માં મેળવેલા એચ-1બી (H-1B)''' 
|-
|  માઇક્રોસોફ્ટ
|  3517
|-
|  કોગ્નિઝન્ટ
|  2226
|-
|  આઇબીએમ (IBM)
|  1130
|-
|  ઓરેકલ કોર્પોરેશન
|  1022
|-
|  સિસ્કો
|  828
|-
|  ઇન્ટેલ
|  828
|-
|  મોટોરોલા
|  760
|-
|  ક્વાલકોમ
|  533
|-
|  યાહૂ
|  347
|-
|  હ્યૂલેટ-પેકાર્ડ
|  333
|-
|  ગૂગલ (Google)
|  328
|-
|  ઝેવિયન્ટ
|  49
|}

==આ પણ જુઓ==
* સ્કિલ (SKIL) બિલ
* મુક્ત વેપાર ચર્ચા
* શ્રમ તંગી
* ઇમિગ્રેશન વોઇસ
* એલ-1 (L-1) વિસા

==સંદર્ભો==
#યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સિટિઝનશિપ એન્ડ ઇમિગ્રેશન સર્વિસ, નાણાકીય વર્ષ 2004 અને નાણાકીય વર્ષ 2005 માટે &quot;વિશેષ વ્યવસાય કામદાર (એચ-1બી (H-1B)) માટે લાક્ષણિકતાઓ&quot;
# [http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&amp;amp;sid=aZD9lJuxkzR0&amp;amp;refer=home બ્લૂમબર્ગ બ્લૂમબર્ગ, મંદીએ વૃદ્ધિ અવરોધતા માઇક્રોસોફ્ટે 5,000 નોકરી ઘટાડી (અપડેટ5)], 22 જાન્યુઆરી 2009 (માઇક્રોસોફ્ટ 2006માં 3,117 વિઝરા ધરાવતી હોવા છતાં 5,000ને છૂટા કર્યા.)
#માઇક્રોસોફ્ટના ચેરમેન [[બિલ ગેટ્સ|બિલગેટ્સ]], [http://www.microsoft.com/Presspass/exec/billg/speeches/2007/03-07Senate.mspx યુએસ સેનેટ કમિટી હેલ્થ, એજ્યુકેશન, લેબર એન્ડ પેન્શનને સોગન આપેલો પુરાવો.] સુનાવણી &quot;અમેરિકાની સ્પર્ધત્મકતાને 21મી સદી માટે સઘન બનાવવી&quot;. માર્ચ 7, 2007
# [http://www.businessweek.com/bwdaily/dnflash/content/jun2007/db20070606_792054.htm બિઝનેસ વીક, ઇમિગ્રેશન: ગૂગલ મેક્સ ઇટ કેસ, 7 જૂન 2007.]
# [http://www.businessweek.com/bwdaily/dnflash/content/jun2007/db20070606_792054.htm બિઝનેસ વીક, હૂ ગેટ્સ ટેમ્પ વર્ક વિઝાસ?] 7 જૂન 2007 (ટોચના 200 એચ1બી (H1B) વિઝા વપરાશકાર યાદી)
# [http://www.businessweek.com/bwdaily/dnflash/content/may2007/db20070523_485361.htm બિઝનેસ વીક, ઇમિગ્રેશન ફાઇટ: ટેક વિ. ટેક], 25 મે 2007.
# [http://www.businessweek.com/bwdaily/dnflash/content/may2007/db20070515_218119.htm બિઝનેસ વીક, ક્રેકડાઉન ઓન ઇન્ડિયન આઉટસોર્સિંગ ફર્મ્સ], 15 મે 2007.
# ડો. નોર્મન મેટલોફ, [http://heather.cs.ucdavis.edu/itaa.real.html ડિબન્કિંગ ધ મિથ ઓફ એ ડેસ્પરેટ સોફ્ટવેર લેબર શોર્ટેજ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110126074053/http://heather.cs.ucdavis.edu/itaa.real.html |date=2011-01-26 }}, યુએસ હાઉસ જ્યુડિશિયરી કમિટીને આપેલું નિવેદન, એપ્રિલ 1998, અપડેટ ડિસેમ્બર 2002
# [http://www.youtube.com/programmersguild પ્રોગ્રામર્સ ગિલ્ડ, પર્મ (PERM) ફેક જોબ એડ્સ ડિફ્રોડ અમેરિકન્સ ટુ સિક્યોર ગ્રીન ગાર્ડ્સ], કોહેન એન્ડ ગ્રીગસ્બીના ઇમિગ્રેશન વકીલ સમજાવે છે કે, તેઓ લાયકાતવાળા કોઇ અરજીકર્તા નહીં શોધવાના ઉદેશ સાથે ક્લાસિફાઇડ જાહેરાત ચલાવવામાં નોકરીદાતાઓને કેવી રીતે મદદ કરે છે.
# [http://www.youtube.com/programmersguild#p/a/u/0/YeW15XnUbpk લોઉ ડોબ્સ: કૂક કાઉન્ટી રિઝોલ્યુશન અગેઇન્સ્ટ એચ-1બી (H-1b) ]
# [http://www.prweb.com/releases/2006/10/prweb448167.htm પીઆરવેબ (PRWeb), પ્રોગ્રામર્સ ગીલ્ડે પડતર સ્કિલ (SKIL) બિલ એચ-1બી (H-1b) કાયદામાં યુએસ વર્કસ પ્રોટેક્શનને સામેલ કરવા કોંગ્રેસ સમક્ષ માંગ કરી. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110606070023/http://www.prweb.com/releases/2006/10/prweb448167.htm |date=2011-06-06 }}
# [http://transcripts.cnn.com/TRANSCRIPTS/0508/26/ldt.01.html સીએનએન (CNN), લોઉ ડોબ્સ, પ્રોગ્રામર્સ ગીલ્ડ ઇન્ટર્વ્યુ અને ટ્રાન્સ્ક્રિપ્ટ, ઓગસ્ટ 26, 2005]
# [http://frwebgate.access.gpo.gov/cgi-bin/getdoc.cgi?dbname=2003_record&amp;amp;docid=cr18jn03-107 કોંગ્રેસનલ રેકોર્ડ: ગેરકાયદે એલિયન્સ અમેરિકનની રોજગારી લઇ રહ્યાં છે], જૂન 18, 2003 (હાઉસ)
# [http://www.cis.org/articles/2005/back1305.pdf સેન્ટર ફોર ઇમિગ્રેશન સ્ટડીઝ, બેકગ્રાઉન્ડર: ધ બોટમ ઓફ ધ પે સ્કેલ, વેજીસ ફોર એચ1-બી (H1-B) કમ્પ્યુટર પ્રોગ્રામર્સ, જોહન મિલાનો], 2005.
# [http://programmersguild.org/archives/lib/d02972.pdf યુએસ ગવર્નમેન્ટ એકાઉન્ટિબિલિટી ઓફિસ (જીએઓ (GAO)), અહેવાલ, નિકાસ અંકુશ: 
ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ કોમર્સે વિદેશી નાગરિકોને ટેકનોલોજીના ટ્રાન્સફર પર અંકુશ સુધારવાની જરૂર ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727185550/http://programmersguild.org/archives/lib/d02972.pdf |date=2011-07-27 }}
# [http://www.hooyou.com/h-1b/dependent/h1-b_depend_emplr.htm એચ-1બી (H-1B) આધારિત નોકરીદાતાઓની એટેસ્ટેશન જરૂરિયાતો]

==નોંધ==
{{Reflist|2}}

==એચ-1બી (H-1B) માહિતી માટે બાહ્ય લિંક્સ==
*[http://travel.state.gov/visa/temp/types/types_1271.html યુએસ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ સ્ટેટ ઇન્ફર્મેશન ઓન એચ-1બી (H-1B) વિઝા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100904040450/http://travel.state.gov/visa/temp/types/types_1271.html |date=2010-09-04 }}
*[http://www.gao.gov/new.items/he00157.pdf યુએસ જીએઓ (GAO) રિપોર્ટ ઓન એચ-1બી (H-1B) પ્રોબ્લેમ્સ, પીડીએફ (PDF) ફોર્મેટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110523235536/http://www.gao.gov/new.items/he00157.pdf |date=2011-05-23 }}
*[http://www.myvisajobs.com/Reports/ 2010 એચ1બી (H1B) વિઝા રિપોર્ટ્સ: ટોપ એચ1બી (H1B) વિઝા સ્પોન્સર્સ બાય ઇન્ડસ્ટ્રી, ઓક્યુપેશન, ઇકોનોમિક સેક્ટર એન્ડ લોકેશન્સ]
*[http://www.uscis.gov/h-1b_count/ એચ1બી (H1B) ક્વોટા અપડેટ ફ્રોમ યુએસસીઆઇએસ (USCIS)]{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

===અન્ય કડીઓ===
*[http://www.post-gazette.com/pg/07173/796195-28.stm પિટર્સબર્ગ લો ફર્મ્સ ઇમિગ્રેશન વિડીયો સ્પાર્ક્સ એન ઇન્ટરનેટ ફાયરસ્ટોર્મ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111124210124/http://www.post-gazette.com/pg/07173/796195-28.stm |date=2011-11-24 }}, પિટસબર્ગ પોસ્ટ-ગેઝેટ, જૂન 22, 2007
*[http://www.parwanilawfirm.com/immigration-news/59-h-1b-admissions-at-newark-nj-airport.html એચ-1બી (H-1B) વિઝાસ અન્ડર સ્ક્રૂટિની] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110327081821/http://parwanilawfirm.com/immigration-news/59-h-1b-admissions-at-newark-nj-airport.html |date=2011-03-27 }} કસ્ટમ્સ એન્ડ બોર્ડર પ્રોટેક્શન ઇન્વેસ્ટિગેટ્સ એચ-1બી (H-1B) એડમિશન્સ એટ ન્યૂઆર્ક, એનજે એરપોર્ટ.
*[http://www.informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=199906044 &quot;લોમેકર્સ રિક્વેસ્ટ ઇન્વેસ્ટિગેશન ઇનટુ યુટ્યુબ વિડીયો (YouTube Video)&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080221195357/http://www.informationweek.com/news/showArticle.jhtml?articleID=199906044 |date=2008-02-21 }} સેન. જક ગ્રાસલી એન્ડ રેપ. લામર સ્મિથ આસ્ક ધ ડિપાર્ટમેન્ટ ટુ લૂક ઇનટૂ એ વિડીયો ધે સે ડોક્યુમેન્ટ્સ એચ-1બી (H-1B) એબ્યુઝ બાય કંપનીઝ. ''ઇન્ફર્મેશન વીક'' , જૂન 21, 2007
* [http://www.urban.org/UploadedPDF/411562_Salzman_Science.pdf ઓક્ટોબર 2007 સ્ટડી બાય જ્યોર્જટાઉન યુનિવર્સિટી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100410024254/http://urban.org/UploadedPDF/411562_Salzman_Science.pdf |date=2010-04-10 }} – ધ સ્ટડી રેઇઝીસ ક્વેશ્ચન એબાઉટ ધ યુઝ ઓફ ટેસ્ટ સ્કોર્સ બાય વિઝા-વર્કસ-સીકિંગ ટેકનોલોજી કંપનીઝ ટુ ક્લેઇમ ધેટ અમેરિકન સિટિઝન્સ આર નોટ ક્વોલિફાઇડ.
*[http://www.memp.pratt.duke.edu/downloads/americas_new_immigrant_entrepreneurs.pdf &quot;અમેરિકાસ ન્યૂ ઇમિગ્રન્ટ ઇન્ત્રપ્રિન્યોર્સ&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107175636/http://memp.pratt.duke.edu/downloads/americas_new_immigrant_entrepreneurs.pdf |date=2007-01-07 }} – એ ડ્યુક યુનિવર્સિટી સ્ટડી

{{United States visas}}

{{DEFAULTSORT:H-1b Visa}}
[[Category:પ્રકાર મુજબ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના વિઝા]]
[[Category:વિદેશમાં જન્મેલા નાગરિકોની રોજગારી]]</text>
      <sha1>fuvscml16r31h2wejx7autoh743qkf5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>નિરોધ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35975</id>
    <revision>
      <id>904392</id>
      <parentid>904136</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T08:20:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>904392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="181922" sha1="3dxy861wtc1cny8w1d50apxqxdsbqwb" xml:space="preserve">{{માહિતીચોકઠું પ્રજનન નિયંત્રણ
|image            = Kondom.jpg
|width            = 200
|caption          = વાળેલો કોન્ડોમ
|bc_type          = અવરોધ
|date_first_use   = પ્રાચીન&lt;br /&gt;રબર: ૧૮૫૫&lt;br /&gt;લેટેક્સ: ૧૯૨૦&lt;br /&gt;પોલીયુરીથેન: ૧૯૪૪&lt;br /&gt;પોલીસોપ્રીન: ૨૦૦૮
|rate_type        = ગર્ભાધાન
|failure_measure  = પ્રથમ વર્ષ, લેટેક્સ
|perfect_failure% = ૨
|typical_failure% = [[#ગર્ભધાન રોકવાની ક્ષમતામાં|૧૦–૧૮]]&lt;!-- &lt;ref name=&quot;hatcher&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Kippley1996&quot; /&gt; --&gt;
|duration_effect  = 
|reversibility    = 
|user_reminders   = લેટેક્સ કોન્ડોમમાં તેલ આધારિત લ્યુબ્રીકન્ટ ન વાપરવા. 
|clinic_interval  = 
|STD_protection_YesNo = હા
|periods          = 
|benefits         = ના, દવા કે વૈદકીય સલાહ જરુરી
|weight_gain_loss = 
|risks            = 
|medical_notes    = 
}}
'''કોન્ડોમ''' કે '''કોન્ડમ''' એ એક ગર્ભાધાન અવરોધી કે નિરોધી સાધન છે આને [[જાતીય સંભોગ|જાતિય સંભોગ]]&lt;nowiki/&gt;નો સમયે સૌથી સામાન્ય રીતે વપરાતું સાધન છે. ગર્ભાધાન સાથે સાથે આ જાતીય રોગ જેવાકે [[ગોનોરિયા|ગોનોરીયા]], સીફીલીસ અને એચ. આય.વી ને રોકવામાં પણ મદદ કરે છે. આ સાધનને પુરુષના [[લિંગ ઉત્થાન|ઉત્તેજીત લિંગ]] પર પહેરવામાં આવે છે. આ સાધન મોજા કે ફુગ્ગા જેવું હોય છે. આ સાધન પુરુષના [[વીર્ય]]&lt;nowiki/&gt;ને તે સંભોગી સાથીના શરીરમાં પ્રવેશતા અટકાવે છે. કોન્ડમ પાણી અવરોધી, લચકદાર, અને ટકાઉ હોય છે. સંભોગ દરમ્યાન ગર્ભાધાન અને જાતીય રોગનું સંક્રમણ અટકાવવા સિવાય આના અન્ય ઉપયોગ હોય છે, જેમકે વીર્યના નમૂના લેવા અને બિન લૈંગિક ઉપયોગ જેમકે પાણી રોઘી માઈક્રોફોન બનાવવા અને રાઈફલની બેરલને આટકી જતી અટકાવવા આનો ઉપયોગ થાય છે.

હાલના સમયમાં કોન્ડોમ સામાન્ય રીતે લેટેક્સ માંથી બનાવવામાં આવે છે. તે સિવાય અન્ય પદાર્થો જેવાકે પોલીયુરેથેન, પોલીસોપ્રીન કે ઘેટાના આંતરડામાંથી પણ કોન્ડમ બનાવવામાં આવે છે. સ્ત્રીઓ વાપરી શકે તેવા [[સ્ત્રી કોન્ડોમ]] પણ હવે ઉપલબ્ધ છે. તેને મોટે ભાગે નાઈટ્રાઈલ નામના પદાર્થ માંથી બનાવવામાં આવે છે. પ્રજનન રોકવાના સાધન તરીકે પુરુષોના કોન્ડોમ સસ્તા, વાપરવામાં સરળ , અલ્પ આડઅસરો ધરાવનાર અને જાતીય રોગના સંક્રમણ સામે રક્ષણ જેવા ફાયદાઓ ધરાવે છે. 

અમેરિકાની એક સંસ્થા અમેરિકન સેક્સ્યુઅલી ટ્રાન્સમીટૅડ ડીસીઝ એસોસિએશન દ્વારા હાથ ધરાયેલા એક અભ્યાસમાં જણાયું કે કોન્ડોમનો ફાટવાનો દર ૨.૩% અને સરકીને નીકળી જવાનો દર ૧.૩% હોય છે, આને કારણે જાતીય રીતે અતિ સક્રીય એવા પુરુષો માટે આ જોખમી હોઈ શકે છે.&lt;ref name=&quot;Sexually Transmitted Diseases&quot;&gt;{{cite web| last=Macaluso| first=Maurizio MD, DrPH| title=Mechanical Failure of the Latex Condom in a Cohort of Women at High STD Risk | publisher=Wolters Kluwer Health | date=1999-09-01 | access-date=2011-03-13 | url=http://journals.lww.com/stdjournal/Fulltext/1999/09000/Mechanical_Failure_of_the_Latex_Condom_in_a_Cohort.6.aspx}}&lt;/ref&gt; પ્રજનન નિયંત્રણમાટૅ જે યુગલો પુરુષ કોન્ડોમ વાપરે છે તેઓ જો યોગ્ય સમજ, ચોકસાઈ અને પદ્ધતિથી કોન્ડોમ વાપરે ત્યારે ગર્ભ રહેવાની શક્યતા દર ૨% રહે છે અને જો તેના ચીલાચાલુ પદ્ધતિ અને યોગ્ય ચોકસાઈ વગરનો વપરાશ કરતા ગર્ભાધાનનો દર ૧૫% જેટલો થઈ જાય છે.&lt;ref name=&quot;Summary table of contraceptive efficacy&quot;&gt;{{cite web | last=Trussell | first=J | title=Contraceptive efficacy | publisher=Ardent Media | date=2007 | access-date=2011-03-13 | url=http://www.contraceptivetechnology.org/table.html | archive-date=2013-09-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130901110131/http://contraceptivetechnology.org/table.html | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

કોન્ડોમનો વપરાશ લગભગ ૪૦૦ વર્ષોથી થતો આવ્યો છે. સમગ્ર વિશ્વમાં ૧૯મી સદીથી તે ગર્ભાધાન નિયંત્રણનું સૌથી પ્રખ્યાત સાધન રહ્યું છે. આજના યુગમાં તેને સર્વ સહમતીથી સ્વીકારાયેલ હોવા છતાં [[જાતીય શિક્ષણ]]ના વર્ગોમાં તેનું સ્થાન કેવું હોવું જોઈએ તેના વિષે વિવાદ ચાલુ છે. અમુક ધર્મોમાં, ખાસ કરીને કેથોલિક ચર્ચમાં, તેના ઉપયોગને સહમતિ મળી નથી. 

પેટેર્નલ ટોલેરેન્સની પ્રક્રિયામાં કોન્ડોમ અવરોધ પેદા કરે છે જેને કારણે સ્ત્રીઓની વીર્ય પ્રતિકારક ક્ષમતાનો વીર્ય સાથેનો સામનો ઘટે છે અને આ વસ્તુ ત્યાર બાદ થતી ગર્ભાધાનની જટીલતાઓને ઓછી કરે છે. &lt;ref name=NewScientist&gt;{{cite news | last=Fox | first=Douglas | title=Gentle Persuasion | publisher=The New Scientist | date=2002-02-09 | access-date=2007-06-17 | url=http://www.newscientist.com/article/mg17323294.200-gentle-persuasion.html}}&lt;/ref&gt;

== ઇતિહાસ ==
[[File:De Morbo Gallico.jpg|thumb|૧૫૬૪માં પ્રસિદ્ધ ''ડી મોર્બો ગેલીકો'' (ધ ફ્રેંચ ડીસીઝ) નું એક પાનું, ગેબ્રિયલ ફેલાપીયો દ્વારા સિફીલીસ નામના રોગ પર લકાયેલ ટિપ્પણીઓ. આ પાનું શક્યતઃ કોન્ડોમના પ્રથમ ઉપયોગની તવારીખ આપે છે.]]


=== ૧૯મી સદી પહેલા===
પ્રચીન સંસ્કૃતિઓમાં કોન્ડોમનો વપરાશ થતો કે નહી તેના વિષે ઇતિહાસ કારો અને પુરાતત્વ વિશારદોમાં આ વિવાદનો વિષય છે.&lt;ref name=&quot;collier&quot;&gt;{{cite book | first=Aine | last=Collier | year=2007 | title=The Humble Little Condom: A History | url=https://archive.org/details/humblelittlecond0000coll_o1d4 | publisher=Prometheus Books | location=Amherst, NY | isbn=978-1-59102-556-6}}&lt;/ref&gt;{{Rp|11}} પ્રાચીન ઈજિપ્ત, ગ્રીસ અને રોમમાં ગર્ભાધાન આટકાવવાની જવાઅબદારી મહિલાઓની ગણાતી. અને તે હિસાબે મહિલા પ્રજનન રોકવાની પદ્ધતિઓ અને સાધનોનું સારી રીતે આલેખિત વિવરણ મળે છે.&lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|17,23}} એશિયામાં ૧૫મી સદી પહેલા માત્ર શિશ્નને ઢાંકે તેવડા કોન્ડોમનો ઉલ્લેખ મળી આવે છે. કોન્ડોમનો ઉપયોગ પ્રજનન નિયંત્રણમાટૅ થતો હોવાની જાણ છે જોકે માત્ર ઊચ્ચ વર્ગના લોકોને જ તેની જાણ હતી. ચીનમાં, શિશ્ન કોન્ડોમ તેલ લગાડેલા રેશમી કાગળમાંથી કે ઘેટાના આંતરડામાંથી બનાવવામાં આવતા. જાપાનમાં તેને કાચબાના કવચ કે પ્રાણીઓના શિંગડાઓમાંથેએ બનાવાત હતાં.&lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|60-1}}

૧૬મી સદીમાં ઈટલીના ગેબ્રીયલ ફેલોપીયોએ સીફીલીસ રોગ પર એક ટિપ્પણી લખી.&lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|51,54-5}} સીફીલીસ નામનો ગુપ્ત રોગ યુરોપમાં ૧૪૯૦માં ફેલાયો હતો તેવો ઉલ્લેખ મળે છે.તેને કારણે અત્યંત ખરાબ પરિણામો આવતા અને આ ચેપ લાગવાના અમુક મહિનામાં લોકોના મૃત્યુ સુદ્ધાં થતાં.&lt;ref name=Scars_of_Venus&gt;{{cite book | author=Oriel, JD | title=The Scars of Venus: A History of Venereology | url=https://archive.org/details/scarsofvenushist0000orie | location=London | publisher= Springer-Verlag | year=1994 |isbn=0-387-19844-X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Diamond1&gt;{{cite book | author=Diamond, Jared | year=1997 | title=Guns, Germs and Steel | url=https://archive.org/details/gunsgermssteelfa0000diam_w1z2 | location=New York | publisher=W.W. Norton | page=[https://archive.org/details/gunsgermssteelfa0000diam_w1z2/page/210 210] |isbn=0-393-03891-2}}&lt;/ref&gt; ફેલોપીયોની ટિપ્પણી એ કોન્ડોમ વપરાઅશનો ઉલ્લેખ ધરાવતું સર્વ માન્ય પ્રાચીનત્તમ લખાણ છે. તે અનુસાર વપરાશ પહેલા લિનિન (શણનું કાપડ)ના કોન્ડોમને અમુક રસાયણોમાં બોળીને સુકાવીને વાપરવાની સલાહ છે. તેમણે જણાવેલ કાપડનું માપ લિંગના શિશ્નેને ઢાંકવા માટૅ પુરતું હતું. અને તેને એક રીબીન વડે બાંધીને પકડી રખાતું.&lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|51,54-5}}&lt;ref name=pai&gt;{{cite web |title=Special Topic: History of Condom Use |publisher=Population Action International |year=2002 |url=http://www.populationaction.org/Publications/Reports/Condoms_Count/Special_Topic_History_of_Condom_Use.shtml |access-date=2008-02-18 |archive-date=2007-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714101959/http://www.populationaction.org/Publications/Reports/Condoms_Count/Special_Topic_History_of_Condom_Use.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ફેલોપીયોએ દાવો કર્યો હતો કે પ્રાયોગિક ધોરણે કરેલ તપાસણીમાં તેમના દ્વારા બનાવેલ સાધન સીફીલીસ સામે રક્ષણ આપતું હતું.&lt;ref name=&quot;youssef&quot;&gt;{{cite journal|last=Youssef |first=H |date=1 April 1993|title=The history of the condom | journal = Journal of the Royal Society of Medicine | volume = 86 |pages=226–228 | access-date=2008-06-03 | pmid = 7802734|issue=4|pmc=1293956}}&lt;/ref&gt;

ત્યાર બાદ સમગ્ર યુરોપમાં જાતીય રોગથી બચવા માટે લિંગ પર આવરણ ચડાવવાના ઘણાં લેખો લખાયા હતાં. [[ગુપ્તરોગ]] નિવારકની અપેક્ષાએ ગર્ભાધાન રોધક તરીકે તેના ઉપયોગ થતો હોવાનો સૌ પ્રથમ ઉલ્લેખ ૧૬૦૫ના લીઓનાર્ડસ લેસીસ દ્વારા લિખિત ''ડૅઍ યુસ્ટીટીયા એટ ઈયુરે''નામના એક ધાર્મિક લેખનમાં મળી આવ્યું છે. તેમાં તેમણે આનો વિરોધ કર્યો છે અને આને અનૈતિક ગણાવ્યું હતું. &lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|56}} In 1666, the English Birth Rate Commission attributed a recent downward fertility rate to use of &quot;condons&quot;, the first documented use of that word (or any similar spelling).&lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|66-8}}

[[File:Condom 1900.jpg|left|thumb|પ્રાણીના આંતરડામાંથેએ બનાવેલું કોન્ડોમ (અંદાજે ઈ.સ. ૧૯૦૦) ]]

લિનિન સિવાય યુરોપના સંક્રાતિ કાળમાં પ્રાણીઓના આંતરડા અને મૂત્રાશયમાંથી પણ કોન્ડોમ બનાવવામાં આવતાં. ૧૫મી સદીની આસપાસ ડચ વ્યાપારીઓએ પાતળા ચામડામાંથી બનેલા કોન્ડોમ જાપાનમાં લાવ્યાં. પહેલા વપરાતા શિશ્ન કોન્ડોમથી વિપરીત આ કોન્ડોમ સંપૂર્ણ લિંગને આવરીત કરતાં.&lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|61}}

[[File:Condoomgebruik in de 19e eeuw.png|right|thumb|170px| ગિયાકોમો કાસાનોવા કોન્ડોમમાં હવા ભરીને તેમાં છીદ્ર છે કે નહીં તે તપાસે છે.]]

ગિયાકોમો કાસાનોવા એ પહેલી વ્યક્તિ હતાં કે જેમણે ૧૮મી સદીમાં &quot;એશ્યોરેન્સ કેપ&quot; વાપરીને તેમની રખેલને ગર્ભવતી થતાં રોકી હતી એવી વાત જાહેર કરી હતી.&lt;ref&gt;Fryer P. (1965) 'the Birth controllers', London: Secker and Warburg and Dingwall EJ. (1953) 'Early contraceptive sheaths' BMJ, Jan 1: 40-1 in Lewis M. 'A Brief history of condoms' in Mindel A. (2000) 'Condoms', BMJ books&lt;/ref&gt; 

૧૮મી સદીથી લઈને અમુક કાયદાકીય અને વૈદકીય વર્તુળોમમ્ આના વપરાશ પર ટીકા થતી આવી છે. આની ટીકાના કારણો મોટે ભાગે એ જ છે, જેમકે; તે ગર્ભધારણેએ શક્યતા ઘટાડે છે, તે દેશમાટે બિન જરૂરી છે, તેઓ ગુપ્ત સંક્રામક રોગ સામે સંપૂર્ણ રક્ષણ નથી અપતાં, આનો ઉપયોગ બેફામ કામુક વૃત્તિ ને જન્માવશે અને તેનો ઉપયોગ ખર્ચાળ, અસગવડીયો અને સંવેદના નષ્ટ કરનરો છે વગેરે વગેરે.&lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|73,86-8,92}}

આવ અમુક અવરોધો વચ્ચે પણ કોન્ડોમ ઉદ્યોગ ઝડપથી વિકસ્યો. ૧૬મી સદીમાં કોન્ડોમ વિવિધ પ્રકારની ગુણવત્તા અને માપમાં ઉપલબ્ધ હતાં. તેમને રસાયણ લગાડેલા લિનિન કાપડ કે ચામડા (આંતરડા અને મૂત્રાશય પર ગંધકની પ્રક્રીયા કરી નરમ બનાવેલ) મંથી બનાવવામામ્ આવતાં.&lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|94-5}} તેમને સમગ્ર [[યુરોપ]] અને [[રશિયા]]માં દારૂનું પીઠા (પબ), હજામની દુકાન, દવાવાળાની દુકાન, થિયેટર પર કે ખુલ્લી બજારોમાં વેંચવામાં આવતા.&lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|90-2,97,104}} પાછળથેએ તે અમેરિકામાં ફેલાયા. પણ ખર્ચ અને જાતીય જ્ઞાનના અભાવને કારણે દરેક ક્ષેત્રમાં તેનો ઉપયોગ માત્ર મધ્યમ વર્ગ અને ઉચ્ચ મધ્યમ વર્ગ પૂરતો મર્યાદિત હતો.&lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|116-21}}

=== ૧૮૦૦ થી ૧૯૨૦ ===
૧૯મી સદીની શરૂઆતમઅં સૌ પ્રથમ વખત પ્રજનન ઓધકોને ગરીબ વર્ગમાં પ્રચારિત કરવામાં આવ્યાં. તે સમયના લેખકો પ્રજનન રોધનની અન્ય પદ્ધતિઓ પર ભાર મૂકતાં હતાં. તે સમયના નારીવાદીઓ પ્રજનન રોધનનો સંપૂર્ણ નિયંત્રણ સ્ત્રીઓ પાસે રહે તેમ ઈચ્છતા હતાં અને તેથી પુરુષ દ્વારા નિયંત્રિત એવી કોન્ડોમને તેઓ નકારી કાઢતાં.&lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|129,152-3}} અન્ય લેખકો એ કોંડોમના ખર્ચાળ હોવાનો અને તેની વિશ્વાસનીયતા પર પ્રશ્ન મૂક્યો (કેમકે તેમાઁ કાણાઁ હોવાની શક્યતા હતી અને તે સરકીને નીકળી પણ શકતા હતા) પણ કોઇએ તેના સંક્રામક ગુપ્ત રોગ સામે આપતા રક્ષણની વાત કરી નહતી..&lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|88,90,125,129-30}}

ગ્હણા દેશોએ ગર્ભ નિરોધક પદાર્થોના નિર્માણ અને પ્રચાર પર રોક મૂકતા કાયદાઓ ઘડ્યાં. &lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|144,163-4,168-71,193}} તેમ છતાં પ્રવાસી વ્યાખ્યાતાઓ દ્વારા અને જે સ્થળોએ આ બિન કાયદેસર હતું ત્યાઁ ચિન્હોવાપરીને સંકેત કરતી જાહેરાત દ્વારા કોંડોમનો વપરાશ નો પ્રચાર થતો રહ્યો..&lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|127,130-2,138,146-7}} યુ.એસ.એ અને યુરોપમાઁ ઘેર બેઠા કોંડોમ કેમ બનાવવા તેની માહિતી વહેંચવામાં આવતી..&lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|126,136}} આમ સામાજિક અને કાયદાના વિરોધ છતાં ૧૯મી સદીના અંત સુધી કોંડોમ યુરોપ અને અમેરિકાનું સૌથ પ્રિય ગર્ભ નિરોધક સાધન બની રહ્યું.&lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|173-4}}

[[File:Surgeon Sage Says.jpg|left|thumb|પ્રથમ વિશ્વ યુદ્ધ દરમ્યાન, માત્ર યુ.એસની સેનાએ જ કોંડોમ વપરાશનો પ્રચાર ન કર્યો. મૈથુન સંયમ જાળવવા આ પ્રકારના પોસ્ટરો મૂકવામાઁ આવ્યાં હતાં.]]

૧૯મી સદીના મધ્ય ભાગમાં અમેરિકામાં જાતીય રોગો અત્યંત વધી પડ્યાં. અમેરિકન આંતરવિગ્રહને અને તે સમયે પ્રવર્તમાન કોમસ્ટોક કાયદામાં દર્શાવેલ નિયઁત્રણના ઉપાય પ્રત્યે લોકોની અજ્ઞાન આના કારણો ગણાવાયા. &lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|137-8,159}} 
આ રોગચાળાનો ફેલાવો અટકાવવા સૌ પ્રથમ વખત શાળામાઁ નાતિય શિક્ષણના વર્ગો કલાવવામામ આવ્યાં અને જાતીય રોગો કેમ ફેલાય છે તેનું જ્ઞાન આપવામાં આવ્યું. પ્રાયઃ તેમામ એમ જણાવવામાં આવતું કે સંયમ એ જાતીય રોગથી બચવાનો એક માત્ર માર્ગ છે.&lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|179-80}} જાતીયરોગના રક્ષણ સામે કોંડોમના ઉપય્ગનો પ્રસાર ન કરાયો કારણે કે વૈદકીય વર્તુળો અને પોતાને નિતી રક્ષકો ગણતા લોકો જાતીય રોગોને જાતીય અનાચારની શિક્ષા સમજતા હતાં. આ રોગ પ્રત્યે ની સુગ એટૅલી તીવ્ર હતી કે સીફીલીસ ધરાવતા દર્દીઓને હોસ્પીટલોમાઁ દાખલ પણ ન કરાતાં.&lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|176}}

૧૯મી સદીની શરૂઆતમાઁ પોતાના સૈનિકોમાઁ કોંડોમના વપ્રાશની હિમાયત અને પ્રસાર કરનાર જર્મન સેના વિશ્વની પ્રથમ સેના હતી.&lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|169,181}} ૨૦મી સદીમાં અમેરિકન સેના એ હાથ ધરેલા અભ્યાસમાઁ જણાયું કે સૈનિકોને કોંડોમ આપતા તેમને જાતીય રોગના સંક્રમણ માં ધરખમ ઘટાડો થયો હતો.&lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|180-3}} દ્વીતીય વિશ્વ યુદ્ધ વખતે માત્ર યુ.એસ (માત્ર યુદ્ધની શરૂઆતમાં) અને બ્રિટેન બેજ એવા દેશ હતાં કે જેમણે પોતાના સૈનિકોને કોન્ડોમ ન વહેંચ્યા અને તેના વપરાશની તરફેણ ન કરી.&lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|187-90}}

પ્રથમ વિશ્વ યુદ્ધ બાદ એક દાયકા સુધી યુ.એસ અને ઉરોપમાં કોંડોમના ઉપયોગ પર સામાજિક અને કાયદાકીય અંકુશ રહ્યાં.&lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|208-10}} સાયકોએનાલિસીસના સ્થાપક સીગમંડ ફ્ર્યુડ એ તેમની નિષ્ફળતાને કારણે સર્વ ગર્ભ નિરોધકોનો વિરોધ કર્યો. ફ્ર્યુડ ખાસ કરીને કોંડોમનો વિરોધ કરતા કારણ કે તેઓ માનતા હતાં કે કોન્ડોમ વાપરતા મૈથુનનો આનંદ ઓચો થઈ જાય છે. અમુક નારીવાદીઓ પણ પુરુસ દ્વારા નિયંત્રિત એવા ગર્ભ નિરોધકોનો વિરોધ કરતાં રહ્યાં. ૧૯૨૦માં ચર્ચ ઓફ ઇંગલેંડએ લેમ્બેથ પરિસંવાદમાં સર્વ અપ્રાકૃતિક કે કૃત્રીમ ગર્ભ નિરોધકોનો વિરોધ કર્યો. લંડનના બિશપ આર્થર વિનિંગટને રજાઓ પછી ગલીઓ અને મેદાનોમાં મોટી સંખ્યામાં કોંડોમ મળી આવવાની ફરિયાદ કરી હતી. &lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|211-2}} 

પરંતુ, યુરોપની સર્વ દેશની સેનાઓ તેમના સિપાહીઓમાં રોગ નિવારણ માટે કોંડોમ વહેંચતા પછી ભલે તે કાયદેસર રીતે તેમના સામાન્ય નાગરિકો માટે પ્રતિબંધિત હોય..&lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|213-4}} સમગ્ર ૧૯૨૦ ના દાયકા દરમ્યાન ધ્યાન આકર્ષે તેવા નામ અને આકર્ષક પેકિંગ ઉત્પાદન વેંચવાની મુખ્ય ચાવી હતી. કોંડમ પણ તેમાંથી બકાત ન રહ્યું.&lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|197}} કોન્દોમની ગુણવત્તા ચકાસણી પર વધુ ભાર મુકાયો. જેમાં કોંડોમમાં હવા ભરી તેમાંથી દબાણ ઘટવાની ચકાસણે કરાતી..&lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|204,206,221-2}} ૧૯૨૦ ના દાયકામાં સમગ્ર વિશ્વમાં કોંડોમનું ઉત્પાદન બમણુ થઈ ગયું.&lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|210}}

=== રબ્બર અને ઉત્પાદન પદ્ધતિઓનો વિકાસ ===
સામાન્ય સંજોગોમાં પ્રાકૃત્રિક રબ્બર થંડો પડ્આતા અત્યંત કઠણ અને ગરમ કરતાં અત્યંત નરમ થઈ જાય છે.૧૮૩૯માં ચાર્લ્સ ગુડયર નામના વ્યક્તિએ રબ્બર પર પ્ર્ક્રીયા કરવાનો વિકાસ કર્યો. તેમણે એવું રબ્બર વિક્સાવ્યું જે લચકદાર હતું. આ ગુણધર્મો કોન્ડોમની બનાવટ માટૅ ઉપયોગિ હતા. ઘેટાના આંતરડાના કોન્ડમને મુકાબલે આ કોન્ડોમ વધુ લચકદાર અને ટકાઉ હતાં. ૧૮૪૪માં ગુડયર દ્વારા રબરના વલ્કેનાઈઝેશનની વિધી પેટન્ટ કરાવાઈ.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Reprinted from ''India Rubber World'' |title=CHARLES GOODYEAR—The life and discoveries of the inventor of vulcanized India rubber |journal=Scientific American Supplement |issue=787 |publisher=Munn &amp; Co. |location=New York |date=1891-01-31 |url=http://www.gutenberg.org/etext/14009 |access-date=2008-06-08 }}&lt;br /&gt;
{{cite journal |title=The Charles Goodyear Story: The Strange Story of Rubber |journal=Reader's Digest |publisher=The Reader's Digest Association |location=Pleasantville, New York |month=January |year=1958 |url=http://www.goodyear.com/corporate/history/history_story.html |access-date=2008-06-08 |archive-date=2008-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080509075421/http://www.goodyear.com/corporate/history/history_story.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ઈ.સ. ૧૮૫૫માં રબર માંથી બનાવાયેલ સૌથી પ્રથમ કોન્ડોમ બનાવાયું.&lt;!--
 --&gt;&lt;ref name=billy&gt;{{cite web |title=Rubbers haven't always been made of rubber |work=Billy Boy: The excitingly different condom |url=http://www.billy-boy.com/english/info/ |access-date=2006-09-09 }}&lt;/ref&gt; શરૂઆતના રબર કોન્ડોમ એક સાંધો ધરાવતા હતા અને તેઓ સાયકલના ટાયરમાણં વપરાતી ટ્યુબ જેટલા જાડા હતાં. આ સિવાય માત્ર શિશ્નને આવરિત કરતાં રબ્બરના કોન્ડોમ પણ અમેરિકા અને ઈંગલેંડમાં વપરાતા. આવા કોન્ડોમની રબ્બર કડી જો ચુસ્ત નહોય તો તે નીકળી જવાની શક્યતા વધુ હતી અને જોટૅ વધુ ચુસ્ત હોય તો તે લિંગને સંકોચી દે તેવો ભય પણ રહેલો હતો. આ પ્રકારના કોન્ડોમ મૂળ કેપોટ (&quot;capote&quot; (ફ્રેંચમાં કોન્ડોમ)) હતાં. તેઓ સ્ત્રીઓ દ્વારા પહેરવામાં આવતા બોનેટને કારણે આમ કહેવાતા હશે. 

ઘણા વર્ષો સુધી રબ્બરની પટ્ટીઓને લિંગ આકારના ઢાંચા પર લપેટીને બનાવવામાં આવતાં. ત્યારબાદ તેમને રાસાયણિક દ્રાવણમાં ડુબાડીને પ્રક્રિયા કરવામાં આવતી.&lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|148}} ઈ.સ. ૧૯૧૨માં પોલીશ શોધકર્તા જ્યુલીયસ ફ્રોમ્મ એ કોન્ડોમ બનાવવાની નવી પદ્ધતિ વિકસીત કરી. જેમાં કાંચના ઢાંચાને કાચા રબ્બરમાં ડુબાડવામાં આવતી.&lt;ref name=&quot;billy&quot; /&gt; આ પદ્ધતિને સિમેંટ ડીપીંગ કહેવાતી. આ પદ્ધતિમાં રબ્બરને નરમ બનાવવા માટે તેમાં ગેસોલીન કે બેન્ઝીન ઉમેરવામાં આવતું. &lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|200}} ૧૯૨૦માં લેટેક્સ એટલેકે પાણીમાં ટાંગેલ રબ્બરમાંથી સૌ પ્રથમ વખત કોન્ડોમ બનાવવામાં આવ્યું. સિમેંટ ડીપ્પ્ડ કોન્ડોમ કરતા લેટેક્સ કોન્ડોમ બનાવવામાં ઓછો શ્રમ પડતો હતો, કેમકે સિમેન્ટ ડીપ કોન્ડોમને લીસા બનાવવા માટે તેને ઘસવા કે કાપવા પડતા. પાણીમાં લટકાવ પદ્ધતિથી બનતા કોન્ડોમને કારણે પહેલા ગેસોલીન અને બેન્ઝીન વાપરવાથી જે જ્વલનનું જોખમ રહેલું હતું તે ઓછું થયું હતું. વપરાશ કર્તાઓ માટે પણ લેટેક્સ કોન્ડોમ વાપરવામાટૅ વધુ સગવડ્આ ભર્યાં હતા. તેઓ રબ્બરના કોન્ડોમ કરતાં વધુ પાતળા અને મજબૂત હતાં. તેમની આયુ રબ્બરના કોંડમને મુકબલે વધુ હતી. (રબ્બર - ૩ મહિના, લેટેક્સ - ૫ વર્ષ).&lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|199-200}} 

વીસના દાયકામાં સમગ્ર કોન્ડોમને અર્ધ-કેળવાયલા કારીગરો દ્વારા હાથેથી બોળીને બનાવાતા. ૧૯૨૦ ના દાયકા દર્મ્યાન કોન્ડોમ ઉત્પાદનની સ્વયંચાલિત યંત્રણાનો વિકાસ થયો. ૧૯૩૦માં સૌ પ્રથમ વખત કોન્ડોમ ઉત્પાદનની પ્રણાલી નું પેટન્ટ નોંધાઈ. પ્રમુખ કોન્ડોમ ઉત્પાદકો આ ઉત્પાદન પ્રણાલીઓ ખરીદતા કે ભાડે લેતાં અને તેને કારણે નાના ઉત્પાદકો આ ઉદ્યોગમાંથી બહાર પડી ગયાં. &lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|201-3}} લેટેક્સ કોન્ડોમ કરતા મોંઘા એવા સ્કીન કોન્ડોમ તરીકે ઓળખાતાં કોન્ડોમ અમીરોના વપરાશ બની ગઈ.&lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|220}}

=== ૧૯૩૦થી અત્યાર સુધી ===
૧૯૩૦ની લેમ્બેથ પરિસંવાદમાં એન્ગ્લીકન ચર્ચે પરિણીત યુગલો દ્વારા કોન્ડોમના વપ્રાશ પર પ્રતિબંધ જારી કર્યો. ૧૯૩૧માં અમેરિકાના ફેડરલ કાઉન્સીલ ઓફ ચર્ચે પણ આવો ફરમાન જારી કર્યો.&lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|227}} રોમન કેથોલિક ચર્ચ એ કોઈ પણ પ્રકારના ગર્ભ નિરોધકનો વિરોધ કર્યો છે અને કરતો રહ્યો છે.&lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|228-9}}

પરંતુ ૧૯૩૦થી કાયદેસર રીતે કોન્ડોઅ પરના પ્રતિબંધોમાં નરમાશ આવી.&lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|216,226,234}}&lt;ref name=&quot;note&quot;&gt;{{cite web |title=Biographical Note |work=The Margaret Sanger Papers |publisher=Sophia Smith Collection, Smith College, Northampton, Mass. |year=1995 |url=http://asteria.fivecolleges.edu/findaids/sophiasmith/mnsss43_bioghist.html |access-date=2006-10-21 |archive-date=2006-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060912180741/http://asteria.fivecolleges.edu/findaids/sophiasmith/mnsss43_bioghist.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; પરુંતુ આ સમય દરમ્યાન ફાસીવાદના પડછાયામાં રહેલ ઈટલી અને નાઝીવાદના ઓછાયામાં રહેલ જર્મનીએ કોન્ડોમના વપરાશ પર વધુ પ્રતિબંધો લાદ્યા (મર્યાદિત પ્રમાણમાં વેચાણ - રોગ નો ફેલાવો અટકાવવા માટે- રજામંદ હતાં ). .&lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|252,254-5}} મંદીના કાળ દરમ્યાન સ્કેમીડ દ્વારા ઉત્પાદન બનાવાતી પ્રણાલી ની ખપત વધી. સ્કીમીડ હજી પણ સીમેંટ ડીપીંગ પદ્ધતિ વાપરતા જે લેટેક્સ કોન્ડોમ કરતાં બે ફાયદાઓ ધરાવતી હતી. પ્રથમ, સિમેંટ ડીપ કોન્ડોમને તેલ આધારીત લ્યુબ્રિકેંટ વાપરતા કોઈ જોખમ ન હતું. બીજું, આ પ્રાછીન કોન્ડોમને ફરી વાપરી શકાતા હોવાથી તેઓ સસ્તા પડતા હતાં, જે તે કપરા સમયમાં એક અત્યંત જરૂરી હતું.&lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|217-9}} ૧૯૩૦માં યુ.એસ. ડ્રગ એડમિનિસ્ટ્રેશન એ કોન્ડોમની ગુણવત્તા પર નિયંત્રણ લાવવા શરૂઆત કરી ત્યારથી ઉત્પાદકો આની ગુણવત્તા પણ વધુ ધ્યાન દેવા લાગ્યાં.&lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|223-5}}

[[બીજું વિશ્વ યુદ્ધ|બીજા વિશ્વ યુદ્ધ]] દરમ્યાન કોન્ડોમને યુ.એસ સેનાના સૈનિકોમાં વિતરિત કરાયા હતાં અને ફીલ્મ, પોસ્ટર અને વ્યાખ્યાનો દ્વારા પણ તેનો ઘણો પ્રચાર કરાયો હતો.&lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|236-8,259}} યુદ્ધની બંને તરફની યુરોપીયન અને એશિયન સેનાઓએ તેમના સૈનિકોને કોન્ડોમ ઉપલબ્ધ કરવ્યાં. જર્મનીએ સુદ્ધા તેમના સૈનિકોને કોન્ડોમ આપ્યાં હતાં જ્યાં નાગરિકોને તે વાપરવા માટે છૂટ ન હતી.&lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|252-4,257-8}} કોન્ડોમ સરળતા પૂર્વક ઉપલબ્ધ હોવાથી સૈનિકોએ કોન્ડોમના અન્ય ઉપયોગ પણ શોધી કાઢ્યા જે હજી આજે પણ ચાલુ છે.

યુદ્ધ પછી પણ કોન્ડોમના વેચાણમાં વધારો થતો ગયો. ૧૯૫૫થી ૧૯૬૫ દરમ્યાન ૪૨% વયસ્ક લોકો ગર્ભનિરોધ માટે કોન્ડોમ વાપરતા હતાં. ૧૯૫૦-૬૦ દરમ્યાન ૬૦% યુગલો કોન્ડોમ વાપરતાં હતાં. ૧૯૬૦માં શરૂ થયેલ મોં વાટે લેવાતી ગર્ભ નિરોધક ગોળીઓ પ્રચલિત થઈ અને પ્રથમ ક્રમાંકનું ગર્ભ નિયોજનન સાધન બની પણ કોન્ડોમ સશ્ક્ત બીજા ક્રમાંકે રહ્યું. આંતરરાષ્ટ્રીય વિકાસ સંસ્થાએ વિકાસશીલ દેશોમાં કોન્ડોમના ઉપયોગનો પ્રચાર કર્યો. ૧૯૭૦ સુધીમાં માત્ર ભારતમાં જ કરોડો કોન્ડોમ વપરાતા હતાં. &lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|267-9,272-5}} ( આ વપરાશ ઉત્તરો ત્તર વધતો રહ્યો, ૨૦૦૪માં [[ભારત]] સરકારે તેની સરકારી દવાખાનામાંથેએ વહેંચણી માટૅ ૧.૯ અબજ કોન્ડોમ ખરીદ્યા હતાં. &lt;ref&gt;{{cite journal | first = AP | last = Sharma | title = Annual Report of the Tariff Commission | page = 9 | publisher = India government | year = 2006 | url = http://tc.nic.in/areports/annualreport-2005-06.pdf | format = PDF | access-date = 2009-07-16 | journal = | archive-date = 2009-06-19 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090619062117/http://tc.nic.in/areports/annualreport-2005-06.pdf | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

૨૦મી સદીમાં શોધાયેલા પ્લાસ્ટીક અને અન્ય મનવ નિર્મિત પદાર્થ્ની શોધ છતાં પણ કોન્ડોમની ગુણવત્તામાં કોઈ ફરક ન પડ્યો. જોકે લંબુ ટકી શકે તેવું રબ્બર બન્યું છે. કોન્ડોમ પાતળા અને વધુ વિશ્વાસનીય બન્યાં છે. ૧૯૯૫માં યુ. એસ. એ. માં પ્લાસ્ટીક કોન્ડોમનું વેચાણ શરૂ થયું. 

૧૯૬૦ અને ૧૯૭૦ ના ગાળમાં કોન્ડોમની ગુણવત્તાના ધોરણોને વધુ સખત કરવામાં આવ્યાં,&lt;ref&gt;Collier, pp. 267, 285&lt;/ref&gt; અને કોન્ડોમના વપરાશ પરના કાયદાકીય બંધનો હટાવી દેવાયા. &lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|276-9}} આયર્લેંડમાં, ૧૯૭૮માં સૌ પ્રથમ્ વખત કાયદેસર કોન્ડોમ વેચાણની રજા મળી હતી.&lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|329-30}} તેમ છતાં કોન્ડોમની જાહેરાત પર પ્રતિબંધ ચાલુ રહ્યાં. ૧૯૫૦માં અમેરિકાના નેશનલ એસોશિએશનઓફ બ્રોડકાસ્ટરએ કોન્ડોમની જાહેરાતો પર પ્રતિબંધ મૂક્યો કે જે ૧૯૭૯ સુધી ચાલુ રહ્યો. &lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|273-4,285}}

૧૯૮૦માં શોધાયું કે [[એઇડ્સ|એઈડ્સ]] એ રોગ જાતીય સંસર્ગથી ફેલાય છે,&lt;ref&gt;{{cite journal |title=A Cluster of Kaposi's Sarcoma and Pneumocystis carinii Pneumonia among Homosexual Male Residents of Los Angeles and range Counties, California | journal = Morbidity and Mortality Weekly Report | volume = 31 | issue = 23 |pages=305–7 |publisher= Centers for Disease Control and Prevention |date= 1982-06-18 |url=http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/00001114.htm |access-date=2008-06-15 |pmid=6811844 |author1=Centers for Disease Control (CDC)}}&lt;/ref&gt; આ રોગના કારકો એચ. આઈ. વી.નો પ્રસાર ફેલાવવા માટે કોન્ડોમના વપરાશને પ્રોત્સાહન આપવામં આવ્યું. અમુક રાજકેય, ધાર્મિક અને અન્ય લોકોના વિરોધ છતાં યુ.એસ અને યુરોપમાં કોન્ડોમ વપરાશની ઝુંબેશ ચલાવવામાં આવી.&lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|299,301,306-7,312-8}} જેને કારણે કોન્ડોમના વેચાણમાં વધારો આવ્યો.&lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|309-17}}

વધેલી માંગ અને સામાજીક સ્વીકૃતીને કારણે કોન્ડોમ છૂટક વસ્તુઓ વેછતી દુકાનોમાં વેચાવા લાગ્યાં. &lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|305}} ૧૯૯૪ સુધીના સમયમં દર વર્ષે કોન્ડોમના વેચાણમં વદારો નોંધાયો. ૧૯૯૪ થી એઈડ્સ પ્રત્યે પ્રસાર માધ્યમોમાં ધ્યાન પણ ઓછું થયું.&lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|303-4}} રોગનો ફેલાવો રોકનાર સાધન તરીકે કોન્ડોમના વપરાશમઅં ઘટાડો થવાને &quot;પ્રીવેન્સન ફેટીગ&quot; કે &quot;કોન્ડોમ ફેટીગ&quot; કહે છે. નિરીક્ષકોએ યુરોપ અને અમેરિકા બંને જગ્યાએ કોન્ડોમ ફેટીગ પ્રવર્તમાન હોવાનું જણાવ્યું છે.&lt;!--
 --&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=1Adam |first1=Barry D |last2=Husbands |first2=Winston |last3=Murray |first3=James |last4=Maxwell |first4=John |title=AIDS optimism, condom fatigue, or self-esteem? Explaining unsafe sex among gay and bisexual men |journal=Journal of Sex Research |publisher=FindArticles.com |month=August |year=2005 |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m2372/is_3_42/ai_n14924891/ |access-date=2008-06-29 |archive-url=https://archive.today/20120530044241/http://findarticles.com/p/articles/mi_m2372/is_3_42/ai_n14924891/ |archive-date=2012-05-30 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;!--
 --&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Walder |first=Rupert |title=Condom Fatigue in Western Europe? |work=Rupert Walder's blog |publisher=RH Reality Check |date=2007-08-31 |url=http://www.rhrealitycheck.org/blog/2007/08/31/condom-fatigue-in-western-europe |access-date=2008-06-29 }}&lt;br /&gt;
{{cite web |last=Jazz |title=Condom Fatigue Or Prevention Fatigue |publisher=Isnare.com |url=http://www.isnare.com/?aid=87040&amp;ca=Sexuality |access-date=2008-06-29 |archive-date=2011-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110713063621/http://www.isnare.com/?aid=87040&amp;ca=Sexuality |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; આને પરિણામે એક કોન્ડોમ નિર્માતાએ પોતાને જાહેર ખબરનો ચેતવણી ભર્યો સૂર બદલીને રમૂજી કરી દીધો છે. &lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|303-4}} કોન્દ્મની બજારમાં નવા પ્રયોગો થત રહ્યાં. સૌ પ્રથમ ડ્યુરેક્સ કમ્પનીએ ૧૯૯૦માં પોલીયુરેથીન કોન્ડોમ અવન્તી નામ નીચે બજારમાં મૂક્યા. ,&lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|324-5}} અને ૨૦૦૩માં આકાર પ્રમાણે ચુસ્ત બેસતા ધેફીટ નામના કોન્ડોમ બજારમાં મુકાયા.&lt;ref name=&quot;cbstheyfit&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.cbsnews.com/stories/2007/10/11/business/main3358444.shtml |title=For Condoms, Maybe Size Matters After All |access-date=2008-11-11 |date=2007-10-11 |publisher=CBS News |archive-date=2008-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081018232455/http://www.cbsnews.com/stories/2007/10/11/business/main3358444.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; વિશ્વભરમાં કોન્ડોમનો વપરાશ વધતો રહેવાનો અનુમાન છે. એક અભ્યાસ પ્રમાણે વિકાસશીલ દેશોને ૨૦૧૫ સુધી ૧૮.૬ અબજ કોન્ડોમની જરૂર પડશે.&lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|342}} કોન્ડોમ એ આધુનિક સમાજનું અવિભાજ્ય અંગ બની ગયું છે.

== નામની વ્યૂત્પતિ અને અન્ય નામો ==
કોંડોમ શબ્દનો સૌ પ્રથમ ઉલ્લેખ ૧૮મી સદીમાં થયો હતો. આને ઉત્પતિ અજ્ઞાત છે. પ્રચલિત સાહિત્યમાં એમ માનવામાં આવે ચે કે કોંડમના નામનો સંબંધ ઇંગલેંડના રાજા ચાર્લ્સ દ્વીતીય ના સાથી અમુક ડોક્ટર્ક કોંડોમ કે અલ ઓફ કોંડોમ સાથે છે. જોકે આવી કોઈ વ્યક્તિના અસ્તિત્વનો કોઈ પુરાવો મળ્યો નથી. અને રાજકુમર પ્રિંસ ગાદી એ બેઠા તેના ૨૦૦ વર્ષો પહેલાથી કોંડોમનો વપરાશ થતો આવ્યો છે. &lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|54,68}}

આ સિવાય લેટિન ભાષામાંથી ઘણા સાબિત થયા વગરના તારણો પણ બતાવવામાં આવ્યાં છે જેમાનું એક ચે કોંડોન (''condon'') (વાસણ),&lt;!--
 --&gt;&lt;ref name=condon&gt;{{cite journal |last1=James |first1=Susan |last2=Kepron |first2=Charis |title=Of Lemons, Yams and Crocodile Dung: A Brief History of Birth Control |journal=University of Toronto Medical Journal |volume=79 |issue=2 |pages=156–158 |month=March |year=2002 |url=http://www.utmj.org/issues/79.2/Historical.pdf |access-date=2009-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061013222550/http://www.utmj.org/issues/79.2/Historical.pdf |archive-date=2006-10-13 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; કે કોંડોમિના ''condamina'' (ઘર),&lt;!--
 --&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Thundy |first=Zacharias P |title=The Etymology of Condom | journal = American Speech | volume = 60 | issue = 2 |pages=177–179 |date=Summer 1985 | doi = 10.2307/455309 |access-date=2007-04-07 | jstor=455309}}&lt;/ref&gt; અને કંડમ ''cumdum'' (મોજું આવરણ કે પેટી).&lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|70-1}} એમ પણ માનવામાં આવે ચે કે આ શબ્દ ઇટાલિયન શબ્દ ગેંટોન (''guantone''), પરથી આવ્યો ચે કે જેનું મૂળ ગેંટો ( ''guanto'') છે અને અર્થ મોજું થાય છે.&lt;!--
 --&gt;&lt;ref name=&quot;oetyd&quot;&gt;{{cite web |last=Harper |first=Douglas |title=Condom |work=Online Etymology Dictionary |year=2001 | month = November |url=http://etymonline.com/?term=condom |access-date=2007-04-07 }}&lt;/ref&gt; ૧૯૮૧માં વિલિયમ ઇ ક્રૂક નામના લેખકે એક લેખ લખ્યો જેમાં લક્યું કે, &quot;''કોંડોમ શબ્દના વ્યૂત્પતિ વિસે મારે એ જ જણાવવૌં ચે કે આનું મૂળ સંપૂર્ણ રીતે અજ્ઞાત છે અને અહીં તેના વ્યૂત્પતિને શોધવાની મથામણ અટકે છે.''&quot;&lt;!--
 --&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Kruck |first=William E | authorlink = American Dialect Society |title=Looking for Dr Condom | journal = Publication of the American Dialect Society | volume = 66 | issue = 7 |pages=1–105 |year=1981 }}&lt;/ref&gt; આધુનિક શબ્દ કોષ પણ આ શબ્દની વ્યૂત્પતિને અજ્ઞાત વર્ણવે છે..&lt;!--
 --&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Condom |work= [[Merriam-Webster Online Dictionary]] |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/condom |access-date=2009-07-26 }}&lt;/ref&gt;


&lt;!-- 

IMPORTANT: When adding a new listing, please include a reliable source that discusses the term. 

--&gt;

કોન્ડોમ માટે અન્ય નામો પણ પ્રચલિત છે. ઉત્તર અમેરિકામાં તેને પ્રોફીલેક્ટીક કે રબર્સના મે ઓળખાય છે. બ્રિટેનમાં તેને ''ફ્રેંચ લેટર્સ'' કહે છે.&lt;!--
 --&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=French letter |work = [[Merriam-Webster Online Dictionary]]| publisher = [[Merriam-Webster]] |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/french%20letter |access-date=2009-07-26 }}&lt;/ref&gt; આ સિવાય નિર્માણ કરતી કંપનીના નામે પણ તેને ઓળખાય છે.

ભારતની સ્થાનિક ભાષાઓમાં તેને '''નિરોધ''' કરીને ઓળખવામાં આવે છે.

== વિવિધરૂપો ==

મોટા ભાગના કોંડોમના બંધ છેડે ટોટી હોય છે. આ ટોટીને કારણે પુરુષના વીર્ય ઉત્સર્જનને ધરવામાં સરળતા રહે છે. કોન્ડોમ વિવિધ માપમાં આવે છે. તે સિવાય વપરાશ કરતાના સાથી ના આનંદને માટે વિવિધ પ્રકારની સપાટીઓ ધરાવતા કોન્ડોમ પણ ઉપલબ્ધ છે. પ્રાયઃ વિધનને સરળ બનાવવા માટે કોન્ડોમ લ્યુબ્રીરીકેન્ટ (ચીકણું દ્રવ્ય)
લગાડેલા આવે છે. [[મુખ મૈથુન]] માટે સ્વાદ કે સોડમ ધરવતા કોન્ડોમ પણ મળે છે. મોટાભાગના કોન્ડોમ લેટેક્સથી બનેલા હોય છે પણ પોલીયુરેથેન અને ઘેટાની ચામડીના કોન્ડોમ પણ ઉપલબ્ધ છે. 

=== પદાર્થો ===
==== પ્રાકૃતિક લેટેક્સ ====
[[File:Condom unrolled durex.jpg|thumb|375px|ખુલેલો કોન્ડોમ]]

લેટેક્સ ખુબજ લચકદાર પદાર્થ છે. તેની ખેંચાણ શક્તિ ૩૦ મેગા પાસ્કલ હોય છે અને તૂટતા પહેલા લેટેક્સને ૮૦૦ ગણો ખેંચી શકાય છે.&lt;!--
 --&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author=|title=Relationship of condom strength to failure during use | journal = PIACT Prod News | volume = 2 | issue = 2 |pages=1–2 |year=1980 | pmid = 12264044 |author1=Program for the Introduction and Adaptation of Contraceptive Technology PIACT}}&lt;/ref&gt; ૧૯૯૦માં પ્રમાણોની આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાએ કોન્ડોમ ઉત્પાદનો માટૅ ધારાધોરણો નકી કર્યા અને યુરોપીય યુનિયને પણ પોતાના પ્રમાણો ઘોષિત કર્યાં. વિદ્યુત પ્રવાહ દ્વારા કોન્ડોમમાં રહેલા કાણાની તપાસણી કરવામાંઆવે છે. જો તે કસોટીમાં કોન્ડોમ પાર ઉતરે તો તેને વાળીને બાધવામાં આવે છે. આ સાથે દરેક જથ્થામાંથી એક કોન્ડૉમ પાણી ગળવાની અને હવાદ્વારા ફૂટવાની ચકાસણી કરાય છે. &lt;!--
 --&gt;&lt;ref name=&quot;badnews&quot;&gt;{{cite journal |last=Nordenberg |first=Tamar |title=Condoms: Barriers to Bad News |journal=FDA Consumer magazine |publisher=U.S. Food and Drug Administration |month=March–April |year=1998 |url=http://www.fda.gov/ForConsumers/ByAudience/ForPatientAdvocates/HIVandAIDSActivities/ucm126370.htm |access-date=2007-06-07 |archive-date=2010-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100308051921/http://www.fda.gov/ForConsumers/ByAudience/ForPatientAdvocates/HIVandAIDSActivities/ucm126370.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

લેટેક્સના ફાયદાતેને સૌથી ઉપયોગી કોન્ડમ બનાવટ્આનો પદાર્થ બનાવે છે પણ તેના અમુક ગેરફાયદા પણ છે. જ્યારે કોન્ડોમને તેલ આધારીત લ્યુબ્રીકેન્ટસ જેવા કે પેટૃઓલિયમ જેલી , રાંધવાનું તેલ , બેબી તેલ, મિનરલ તેલ, ત્વાચાન લોશન ઈત્યાદિ સાથે વાપરવામાં આવે છે ત્યારે તેને નુકશાન થાય છે. .&lt;ref&gt;[http://info.k4health.org/pubs/ect/chapter11.pdf Essentials of Contraceptive Technology &gt; Chapter 11 Condoms]{{Dead link|date=ઑક્ટોબર 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} From the Knowledge for Health Project, The Johns Hopkins Bloomberg School of Public Health. Retrieved July, 2010.&lt;/ref&gt; Contact with oil makes latex condoms more likely to break or slip off due to loss of elasticity caused by the oils.&lt;!--
 --&gt;&lt;ref name=&quot;fhi3&quot;&gt;{{cite journal |last=Spruyt |first=Alan B |title=Chapter 3: User Behaviors and Characteristics Related to Condom Failure | journal = The Latex Condom: Recent Advances, Future Directions |publisher=Family Health International |url=http://www.fhi.org/en/RH/Pubs/booksReports/latexcondom/behavcharac.htm |year=1998 |access-date=2007-04-08 }}&lt;/ref&gt; આ સિવાય, લેટેક્સ પ્રત્યેની સંવેદન શીલતાને કારણે અમુક અન્ય પદાર્થના કોન્ડોમ બનાવવા જરૂરી જણાય છે. મે ૨૦૦૯માં યુ.એસ્. ફૂડ એન્ડ ડૃઅગ એડમિનોઇસ્ટ્રેશને વિટેક્સ પદાર્થમાંથથી કોન્ડોમ બનાવવાની છૂટ આપી છે. ,&lt;ref&gt;{{cite press release |title=FDA Clearance for Envy Natural Rubber Latex Condom Made with Vytex NRL |publisher=Vystar |date=2009-05-06 |url=http://www.vytex.com/BizDocs/R-EnvyFDA_Clearance.pdf |access-date=2009-08-26 |archivedate=2011-10-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111007172424/http://www.vytex.com/BizDocs/R-EnvyFDA_Clearance.pdf }}&lt;/ref&gt; આ એવો લેટેક્સ છે જેમાંથી ૯૦ % સંવેદના ઉત્પન્ન કરનર પ્રોટીનને કાઢી લેવામાં આવે છે. .&lt;ref&gt;{{cite web |title=How Vytex Works |publisher=Vystar |year=2009 |url=http://www.vytex.com/Consumers/howvytexworks.aspx?pageid=C8 |access-date=2009-08-26 |archive-date=2010-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100530223349/http://www.vytex.com/Consumers/howvytexworks.aspx?pageid=C8 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; કૃત્રીમ લેટેક્સ (પોલીસોપ્રીન)માંથી બનાવેલા કોન્ડોમ પણ ઉપલબ્ધ છે.&lt;ref name=&quot;isoprenepr&quot; /&gt;

==== કૃત્રિમ ====
સૌથી સામાન્ય કોન્ડોમ રીતે મળી રહેતાં કૃત્રીમ કોન્ડોમ પોલીયુરીથેન માંથી બનાવવામાં આવે છે. આ સિવાય અન્ય કૃત્રીમ પદાર્થો જેમકે AT-10 રાળ કે પોલીઆઈસોપ્રીનમાંથી પણ બનાવવામાં આવે છે. &lt;ref name=&quot;isoprenepr&quot;&gt;{{cite press release | title = Lifestyles Condoms Introduces Polyisoprene Non-latex | publisher = HealthNewsDigest.com | date = 2008-07-31 | url = http://healthnewsdigest.com/news/New_Product_460/Lifestyles_Condoms_printer.shtml | access-date = 2008-08-24 | archivedate = 2008-08-23 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080823054656/http://healthnewsdigest.com/news/New_Product_460/Lifestyles_Condoms_printer.shtml }}&lt;/ref&gt;

પોલીયુરીથેન કોન્દોમ લેટેક્સ કોન્ડોમ જેટલીથ પહોળાઈ અને જાડાઈ ધરાવે છે. મોટા ભાગના પોલીયુરીથેન કોન્ડોમ ૦.૦૪ મિમી થી ૦.૦૭મિમી જાડા હોય છે. 
&lt;ref&gt;{{cite web |title=Condoms |work=Condom Statistics and Sizes |date=2008-03-12 |url=http://www.condomman.com/articles/condom-use/all-you-need-to-know-on-condom-statistics-and-sizes/ |access-date=2008-03-12 |archive-date=2008-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080330190322/http://www.condomman.com/articles/condom-use/all-you-need-to-know-on-condom-statistics-and-sizes/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

પોલીયુરીથેન કોન્ડોમ અમુક દ્રષ્ટીએ લેટેક્સ કોન્ડોમ કરતાં ચડીયાતા હોય છે. તેઓ લેટેક્સ કરતા ઉષ્ણતા વહન વધુ સારી રીતે કરી શકે છે. તેઓ તાપમાન અને અલ્ટ્રાવાયોલેટ કિરણો પ્રત્યે લેટેક્સ જેટલા સંવેદનશીલ નથી. તેમેઅને સાચવા માટે લેટેક્સસ્ કોન્ડોમ જેટલી પળોજણ નથી અને તેમની આયુ લંબી હોય છે. તેમને તેલ અધારીત નીજી લ્યુબ્રીકેન્ટ સાથે વાપરી શકાય છે. તેઓ ત્વચા પર લેટેક્સ કરતાં ઓછી આડ અસરો ધરાવે છે. અને તેઓ ગંધ રહીત હોય છે. 
&lt;ref name=&quot;nonlatex&quot;&gt;{{cite journal |title=Nonlatex vs Latex Condoms: An Update |journal=The Contraception Report |volume=14 |issue=2 |publisher=Contraception Online |month=September |year=2003 |url=http://www.contraceptiononline.org/contrareport/article01.cfm?art=243 |access-date=2006-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060926035226/http://www.contraceptiononline.org/contrareport/article01.cfm?art=243 |archive-date=2006-09-26 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 
પોલીયુરીથેન કોન્ડોમને યુ.એસ ફૂડ એન્ડ ડ્રગ એડમિનિષ્ટ્રેશને વેચાણ માટે પરવાનગી આપી છે. અને તેઓ રોદ સમ્ક્રમણ અને ગર્ભ જનોઇરોધમાટે લેટેક્સ જેટલા જ કાર્યક્ષમ હોવાનું જણયું છે. &lt;ref name=&quot;AlicePolyLatex&quot;&gt;{{cite web |title=Are polyurethane condoms as effective as latex ones? |publisher=[[Go Ask Alice!]] |date=February 22, 2005 |url=http://www.goaskalice.columbia.edu/1842.html |access-date=2007-05-25 |archive-date=2007-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070530000038/http://www.goaskalice.columbia.edu/1842.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

પરંતુ પોલીયુરીથેન કોન્ડોમ લેટેક્સ કરતાં ઓછા લચકદાર હોય છે અને તે લેટેક્સ કરતાં ફાટી કે સરકી જવાની વધુ શક્યતા ધરાવે છે. 
&lt;ref name=&quot;nonlatex&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;AlicePoly&quot;&gt;{{cite web |title=Prefers polyurethane protection |publisher=[[Go Ask Alice!]] |date=March 4, 2005 |url=http://www.goaskalice.columbia.edu/1203.html |access-date=2007-05-25 |archive-date=2007-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070609115429/http://www.goaskalice.columbia.edu/1203.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; વળી તે લેટેક્સ કરતાં વધુ મોંઘા છે.

પોલીઆઈસોપ્રીન એ પ્રાકૃતીક રબ્બર લેટેક્સનું કૃત્રીમ સંસ્કરણ છે. આમ જોતાં તે વધુ મોંઘુ છે,&lt;ref name=&quot;isopreneglove&quot;&gt;{{cite web | title = Polyisoprene Surgical Gloves | publisher = SurgicalGlove.net | year = 2008 | url = http://www.surgicalglove.net/polyisoprene.html | access-date = 2008-08-24 | archive-date = 2008-09-18 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080918193917/http://www.surgicalglove.net/polyisoprene.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; પણ તે લેટેક્સના ગુણો ધરાવે છે (પોલીયુરીથેન કરતાં નરમ અને લચકદાર )&lt;ref name=&quot;isoprenepr&quot; /&gt; અને તેમાં ત્વચને આડ અસર કરનાર પ્રોટીન નો પણ અભાવ હોય છે. &lt;ref name=&quot;isopreneglove&quot; /&gt;

==== ઘેટાંના ચામડામાંથી બનતા કોન્ડોમ ====
ઘેટાંના આંતરડાની ચામડાંમાંથેએ બનતા કોન્ડોમને &quot;લેમ્બસ્કીન&quot; કોન્ડોમ કહે છે. આ પદાર્થમાંથેએ બનતાં કોન્ડોમ છીદ્રાળુ હોવાને કારણે ગુપ્ત રોગોના સંસર્ગથી બચાવ નથી કરતાં. તેમના છીદ્રો વીર્યને રોકવા સમર્થ હોય છે પણ રોગ કારક પદાર્થો તેમાંથી પસાર થઈ શકે છે. &lt;ref&gt;{{cite book |author=Boston Women's Health Book Collective |title=Our Bodies, Ourselves: A New Edition for a New Era |publisher=Touchstone |location=New York, NY |year=2005 |isbn=0-7432-5611-5 |page=333}}&lt;/ref&gt;તેઓ ત્વાચાને વધુ સંવેદના આપે છે અને લેટેક્સ કરતાં ઓછા આડઅસર કારક હોય છે. પણ તેમાં મળતા ઓછા સંરક્ષણને પરીણામે લોટેક્ષ પ્રતેય્ સંવેદન શીલ વપરાશ કરતા કે સાથી હોય તેમને લેમ્બસ્કીન કરતાં કૃત્રીમ પોલીયુરીથેન જેવા પદાર્થથી બનેલા કોન્ડોઅમની ભલઆમણ કરાય છે. આ કોન્ડોઅમ અન્ય પ્રકારના કોન્ડોમ કરતાં વધુ મોંઘા હોય છે.

=== વીર્યહારક/ વીર્યનાશક ===
અમુક લેટેક્સ કોન્ડોમમાં આંશિક ર્માણમાં નોનોક્સીનોલ-૯ નામનું વીર્ય નાશક ઉમેરવામાં આવે છે. વપરાશકર્તા અહેવાલ મુજબ વીર્યનાશક લગાડેલા કોન્ડોમનો ગર્ભાધાન રોકવામાં કોઈ ખાસ ફાયદો નથી. આવા કોન્ડોમનો આયુષ્યકાળ ઓછો હોય છે અને ઘણી સ્ત્રીઓમાં આને કારણે મૂત્રમાર્ગમાં આડ અસરો પેદા કરે છે. 
.&lt;!-- 
--&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Condoms: Extra protection |work=ConsumerReports.org |month=February |year=2005 |url=http://www.consumerreports.org/cro/cu-press-room/pressroom/archive/2005/02/eng0502tcv.htm?resultPageIndex=1&amp;resultIndex=1&amp;searchTerm=condom |access-date=2009-07-26 |archive-date=2011-03-17 |archive-url=https://archive.is/20110317120248/http://www.consumerreports.org/cro/cu-press-room/pressroom/archive/2005/02/eng0502tcv.htm?resultPageIndex=1&amp;resultIndex=1&amp;searchTerm=condom |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; આ નાથી વિપરીત કોન્ડોમ પર વપ્રાશ પહેલા વીર્યનાશકો લગાડતા તે ગર્ભાધાન રોકવામાં વધુ કાર્યક્ષમ જણાયા છે. &lt;ref name=&quot;simultaneous&quot; /&gt; 

નોનોક્સીનોલ-૯ ને ગુપ્ત રોગો (એચ આય વી સહીત) ની રોકથામ માં સહાયભૂત માનવામાં આવતું હતું પણ અભ્યાસમાં જણાયું છે કે નોનોક્સીનોલ-૯ નો વારંવાર થતો ઉપયોગ એચ આઈ વી સંક્રમણનું જોખમ વધારી દે છે.&lt;!--
 --&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Nonoxynol-9 and the Risk of HIV Transmission |work=HIV/AIDS Epi Update |publisher=Health Canada, Centre for Infectious Disease Prevention and Control |month=April |year=2003 |url=http://www.phac-aspc.gc.ca/publicat/epiu-aepi/hiv-vih/nonoxynol-eng.php |access-date=2006-08-06 |archive-date=2009-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090929172125/http://www.phac-aspc.gc.ca/publicat/epiu-aepi/hiv-vih/nonoxynol-eng.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; વિશ્વ સ્વાસ્થ્ય સંગઠએ જણાવ્યું છે કે વીર્યનાશક પદાર્થ લગાડેલા કોન્ડોમનો પ્રાચાર થવો જોઈએ નહીં. પણ કોન્ડોમ ન વાપરવા કરતાં નોનોક્સીનોલ-૯ લગાડેલા કોન્ડોમ વાપરવાની તેઓ સલાહ આપે છે. &lt;!--
 --&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Nonoxynol-9 ineffective in preventing HIV infection |work=World Health Organization |year=2006 |url=http://www.who.int/mediacentre/news/notes/release55/en/index.html |access-date=2009-07-26 |archive-date=2011-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110321074537/http://www.who.int/mediacentre/news/notes/release55/en/index.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ૨૦૦૫થી નવ કોન્ડોમ નિર્માતાઓ નોનોક્સીનોલ-૯ લગડેલા કોન્ડોમનું ઉત્પાદન બંધ કર્યું છે. પ્લાન્ડ પેરેન્ટહુડ નામની સંસ્થાએ પણ આવા કોન્ડોમનું વિતરણ બંધ કર્યું છે.&lt;!--
 --&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Boonstra |first=Heather |title=Condoms, Contraceptives and Nonoxynol-9: Complex Issues Obscured by Ideology |journal=The Guttmacher Report on Public Policy |volume=8 |issue=2 |year=2005 |month=May |url=http://www.guttmacher.org/pubs/tgr/08/2/gr080204.html |access-date=2007-04-08 |archive-date=2007-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070420165133/http://guttmacher.org/pubs/tgr/08/2/gr080204.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== વિવિધ સપાટી ધરાવતા કોન્ડોમ ===
વિવિધ પ્રકારની સપાટીઓ ધરાવતા કોન્ડોમ બજારમાં મળે છે. ટેઓ ઉપસેલા ટીપકાં કે લહેર જેવી પટીઓ ધરાવે છે. આ વા કોન્ડોમ બંને સાથીઓ ને વધુ સંવેદના આપે છે. આવી સપાટીઓ કોન્ડોમની અંડરની , બહરની કે બંને બાજુએએ આવેલી હોય છે. અથવા તો એ કોન્ડોમના ખાસ ક્ષેત્રોમાં મૂકેલી હોય છે જેથી તેઓ જી સ્પોટને કે ફ્રેનુલને વધુ ઉત્તેજીત કરી શકે. પારસ્પરીક આનંદ નામથી વેચાતા કોન્ડોમ તોચ પ્ર બલ્બ જેવો આકાર ધરાવે છે જેથી પોરિષોને વધુ સંવેદના મળે છે. 
.&lt;ref name=&quot;about&quot;&gt;{{cite web |title=Condom Types: A look at different condom styles |url=http://contraception.about.com/od/malecondom/tp/CondomTypes.htm |last=Stacey |first=Dawn |authorurl=http://contraception.about.com/bio/Dawn-Stacey-M-Ed-LMHC-24387.htm |access-date=2008-12-08 |archive-date=2008-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081219035952/http://contraception.about.com/od/malecondom/tp/CondomTypes.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ટીપકાંધરઅવતઅ કોન્ડોમ દ્વારા અમુક મહિલાઓને યોનિમાં સંક્રમણ કે આડ અસર થઈ શકે છે.

===ઉત્તેજનાર્થ કોન્ડોમ===
સ્તંભનમાં અભિ વૃદ્ધિ કરે તેવા કોન્ડોમ યુરોપીય યુનિયનની સંસ્થાની માન્યતા માટે મોકલાવાયા છે. બમણા અંધ પરીક્ષણમાં જણાયું છે કે આવા કોન્ડોમ સાધારણ કોન્ડોમ કરતાં વધુ ફાયદાકારક હતાં. આ વાપરવાથેએ લિંગના કદમાં વધારો અને સ્તંભન લાંબા સુધી ટકતું હોવાનું જણાયું હતું. આ પ્રકરના કોન્ડોમ તેની અણીયાળા ભાગ પર્ એક ખાસ પ્રકારનું જેલ વાપરે છે. આ જેલ લિંગમાંની નસોને વધુ પહોળી કરે છે અને તેથી તેમાં વધારે પ્રમાણમાં થયેલો રક્ત સંચાર વધુ મોટું અને લાંબુ સ્તંભન આપે છે. &lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.reuters.com/article/2011/06/20/us-futura-condom-odds-idUSTRE75J45X20110620?feedType=RSS&amp;feedName=oddlyEnoughNews&amp;utm_source=feedburner&amp;utm_medium=feed&amp;utm_campaign=Feed%3A+reuters%2FoddlyEnoughNews+%28News+%2F+US+%2F+Oddly+Enough%29 | work=Reuters | first=Paul | last=Sandle | title=Erection-boosting condom gets EU backing | date=2011-06-20 | access-date=2011-12-04 | archive-date=2012-01-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120126062758/http://www.reuters.com/article/2011/06/20/us-futura-condom-odds-idUSTRE75J45X20110620?feedType=RSS&amp;feedName=oddlyEnoughNews&amp;utm_source=feedburner&amp;utm_medium=feed&amp;utm_campaign=Feed%3A+reuters%2FoddlyEnoughNews+%28News+%2F+US+%2F+Oddly+Enough%29 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===ઓછી ઉંમરના કે કુમાર વયના માટે કોન્ડોમ===
બાલિકોમાં વધતાં જતા ગર્ભ ધારણના કિસ્સાઓને ધ્યાનમાં લઈને સ્વીસ સરકારે માર્ચ ૨૦૧૦માં ઘોષણા કરી કે તો ૧૨-૧૪ વર્ષના કુમારો માટે નાના કદના કોન્ડોમનો પ્રચાર પ્રસાર કરશે. આ સાથે આવા કોન્ડોમ આ વય જૂથના લોકોમામ્ એઈડ્સના પ્રસાર રોકવામાં પણ મદદ કરશે. આ વસ્તુ શરૂ કરવાનું એક કારણ એ પણ હતું કે સામાન્ય કોન્ડોમ ઘણાં પહોળા હતાં અને યોનિ કે ગુદા મૈથુન દરમ્યાન સરકી જતાં ઓછુ સંરક્ષણ આપતાં. સ્વીસ એઈડ્સ ફેડરેશન અને સ્વીસ સરકારે હાથ ધરેલા અભ્યાસ પરથી જાણ્યું હતું કે વધુ પડતી પહોળાઈને કારણે આ વય જૂથના કુમારો તેનો સફળ ઉપયોગ ન કરી શકતા કે આને પસંદ જ કરતાં ન હતાં. &lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.telegraph.co.uk/health/healthnews/7361181/Extra-small-condoms-for-12-year-old-boys-go-on-sale-in-Switzerland.html | work=The Daily Telegraph | location=London | title=Extra small condoms for 12 year-old boys go on sale in Switzerland Extra small condoms for boys as young as 12 are going on sale in Switzerland. | first=Alexandra | last=Williams | date=2010-03-03 |access-date=2010-04-30 | archive-date=2010-03-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100306121128/http://www.telegraph.co.uk/health/healthnews/7361181/Extra-small-condoms-for-12-year-old-boys-go-on-sale-in-Switzerland.html | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
આ અભાસને ધ્યાનમાં રાખીને ૧૨-૧૪ વર્ષના કુમરો માટે નાન કોન્ડોમ બનાવવાનું શરૂ થયુ, આજે તે સ્વીટ્ઝર લેંડ અને અમુક અન્ય દેશો માં ઉપલબ્ધ છે. સેયલર નામની કંપની દ્વારા બનાવાતા આ કોન્ડોમ હોટસ્પ્ટ નામે વેચાય છે. આ કોન્ડોમ ટોચ પર ટોટી ધરાવતા કોન્ડોમ છે. આ કોન્ડોમ સાંકડા હોય છે અને તેના બીજે છેડે ખુલ્લા છેડે વધુ ચુસ્ત કડી હોય છે જેથી સંભોગ સમયે તે નીકળી ન જાય. સામાન્ય કોન્ડોમ ૨ ઈંચ કે ૫.૨ સેમી વ્યાસ ધરાવે છે. જ્યારે હોટશોટ ૧.૭ ઈંચ (૪.૫ સેમી નો વ્યાસ ધરાવે છે. જોકે બંનેની લંબાઈ સમાન (૭.૪ ઈંચ, ૧૯ સેમી) હોય છે. 

જર્મનીમાં ૧૩થી ૧૯ વર્ષના ૧૨,૯૭૦ કુમારોના કરેલા સર્વેક્ષણમાં પણ જણાયું કે સામાન્ય કોન્ડોમનું માપ ઘણું મોટું હતું. ડ્યુરેક્સ જેવા અન્ય ઉત્પાદકો પન નાના કોન્ડોમ બનાવે છે તેઓ ડ્યુરેક્સ લવ ના નામે તે વેચે છે.

=== અન્ય ===

બળાત્કાર રોધી કોન્ડોમ મહિલાઓ દ્વારા વપ્રાતા કોન્ડોમ છે. આ કોન્ડોમ ની રચના એવી હોય છે કે તેઓ અત્યારીને પીડા ઉત્પન્ન કરાવે છે જેથી કદાચ પીડિત વ્યક્તિને છટકવાનો સમય મળે. &lt;ref&gt;{{cite web |title=Rape-aXe: Questions and answers |publisher=Rape-aXe |year=2006 |url=http://www.antirape.co.za/questions.htm |access-date=2009-08-13 |archive-date=2009-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090503104839/http://www.antirape.co.za/questions.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

સંગ્રાહક કોન્ડોમ એ પ્રજનન સંબંધી તપાસના વીર્ય નમૂના એકત્રિત કરવા માટે વપરાય છે. આ કોન્ડોમની રચના વીર્યનું આયુષ્ય લંબાવે તેવી રીતે કરેલી હોય છે. 

આનંદ પ્રમોદ માટે પણ અમુક કોન્ડોમ જેવા સાધનો આવે છે જો કે તેઓ ગર્ભ ધારણ કે સંક્રામક રોગ સામે કોઈ રક્ષણ આપતા નથી. &lt;ref name=&quot;planned parenthood&quot;/&gt;

== સ્ત્રી કોન્ડોમ ==
[[File:Préservatif féminin.jpg|thumb|right| સ્રી કોન્ડોમ]]મણસો દ્વારા વપરાતા કોન્ડોમ લિંગ પર જડબેસલાક બેસી હાય છે જેઠી તે વીર્યને બહાર નીકળી જતા રોકી શકે. આનાથી વિપરીત સ્ત્રી કોન્ડોમમાં મોટી કડક કડીએ હોય છે જેથી તે શરીરના છીદ્રમાં અંદર ન ચાલ્યો જાય. શરુઆતમાં બનેલ સ્ત્રી કોન્ડોમ પોલીયુરેથીનમાંથેએ બનેલા હતાં પન નવા સમ્સ્કરણો નાઈટ્રાઈલ રબ્બર માંથી બનાવવામાં આવે છે. મેડતેક નામની કંપની લેટેક્સમાંથી સ્ત્રી કોન્ડોમ બનાવે છે. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.avert.org/female-condom.htm|title=The Female Condom|publisher=AVERT|access-date=2009-03-26|archive-date=2013-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20131228152904/http://www.avert.org/female-condom.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== અસરકારકતા ==
=== ગર્ભધારણ રોકવામાં ===
{{see also|Comparison of birth control methods#Effectiveness of various methods|l1=Comparison of birth control methods: Effectiveness of various methods}}

ગર્ભધારણ રોકવામાં કોન્ડોમની અસરકારકતઅ બે પદ્ધતિઓ દ્વારા માપવામાં આવે છે. &quot;ચોકસાઈ ભર્યો વપરાશ&quot; અને &quot;સામાન્ય વપરાશ&quot;. છોકસાઈ ભર્યા વપ્રાઅશમાં માત્ર તેવા જ વ્યક્તિઓને ગણવામાં આવે છે જેઓ વિધી પૂર્વક , ચોકસાઈ થી અને સતત કોન્ડોમ વાપરતા હોય. સામાન્ય કે ચીલાચાલુ વપરાશ પદ્ધતિમાં સર્વ કોન્ડોમ વપરાશ કર્તાને શામિલ કરવામાં આવે છે. આમાં કોન્ડોમને ખોટી પદ્ધતિથી વાપરનારા અને નિયમિત ન વાપરનાર લોકો પણ શામિલ હોય છે. આની ગણતરી પ્રથમ વર્ષ ના વપરાશની જ કરાય છે. &lt;ref name=&quot;hatcher&quot;&gt;{{cite book |first=RA |last=Hatcher |coauthors=Trussel, J; Nelson, AL; et al. |year=2007 |title=Contraceptive Technology |edition=19th |publisher=Ardent Media |location=New York |isbn=1-59708-001-2 |url=http://www.contraceptivetechnology.com/table.html |access-date=2009-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080531095926/http://www.contraceptivetechnology.com/table.html |archive-date=2008-05-31 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Most commonly the [[Pearl Index]] is used to calculate effectiveness rates, but some studies use [[decrement table]]s.&lt;ref name=&quot;kippley&quot;&gt;{{cite book | first=John | last=Kippley | coauthors=Kippley, Sheila | year=1996 | title=The Art of Natural Family Planning | edition=4th addition | publisher=The Couple to Couple League | location=Cincinnati, OH | isbn=0-926412-13-2}}&lt;/ref&gt;{{Rp|141}}

અભ્યાસ હેઠળના વસતિ અનુસાર &quot;સામાન્ય વપરાશ&quot;માં કોન્ડોમની અસરકારતા કે ગર્ભધારણ રોકવાની નિષ્ફળતાનો દર પ્રતિ વર્ષે ૧૦-૧૮% જેટલો હોય છે.&lt;!--
 --&gt;&lt;ref name=&quot;Kippley1996&quot;&gt;{{cite book | first=John | last=Kippley | coauthors=Sheila Kippley | year=1996 | title=The Art of Natural Family Planning | url=https://archive.org/details/artofnaturalfami0000kipp | edition=4th addition | publisher=The Couple to Couple League | location=Cincinnati, OH | page=[https://archive.org/details/artofnaturalfami0000kipp/page/146 146] | isbn=0-926412-13-2}}, which cites:
:{{cite journal |last=Guttmacher Institute |title=Choice of Contraceptives | journal = The Medical Letter on Drugs and Therapeutics | volume = 34 |pages=111–114 |year=1992|pmid=1448019 |issue=885 }}&lt;/ref&gt; &quot;ચોકસાઈ ભર્યા વપરાશ&quot; કરતાં કોન્ડોમની નિષ્ફળતાનો દર પ્રતિ વર્ષ્હે ૨% જેટલો હોય છે. &lt;ref name=&quot;hatcher&quot; /&gt; વધુ પડતી સફળતા માટે કોન્ડોમ સાથે અન્ય ગર્ભ રોધકો જેમજે વીર્ય નાશક આદિનો ઉપયોગ પણ કરી શકાય છે. &lt;ref name=&quot;simultaneous&quot;&gt;{{cite journal |author=Kestelman, P; Trussell, J |title=Efficacy of the simultaneous use of condoms and spermicides | journal = Fam Plann Perspect | volume = 23 | issue = 5 |pages=226–7, 232 |year=1991| pmid = 1743276 | doi = 10.2307/2135759 |jstor=2135759}}&lt;/ref&gt;

=== ગુપ્ત રોગના પ્રસાર રોકવા ===
[[File:Condom on Obelisk, Buenos Aires.jpg|thumb|right|200px|  આર્જેન્ટિનાના બ્યુએસ નોસ એરિસ નામન શહેરમાં આવેલો મહાકાય કોન્ડોમની પ્રતિકૃતિ, જે ૨૦૦૫ના વિશ્વ એઈડ્સ દિવસની ઉજવણી માટે જન જાગૃતિમાટે ઉભો કરાયોઇ હતો.]]

[[ગુપ્ત રોગો]]નો ચેપન લાગે કે તેનો ફેલાવો ન થાય માટે કોન્ડોમ વાપરવાની સલાહ આપવામાં આવે છે. કોન્ડોમનો વપરાશ સ્ત્રીઓ અને પુરુષો બંનેમાં ચેપલાગવાની શક્યામાં ઘટાડો કરે છે. કોન્ડોમ ભલે સંપૂર્ણ પણે અસરકારક ન હોય પણ તે એઈડ્સ, લૈંગિક હર્પિસ, સર્વીકલ કેન્સર, લૈગિક મસા (કે વૉર્ટ),સિફીલીસ, કેલ્મિડિયા, ગોનોરિયા આદિ રોગોનો ચેપ અટકાવવામાં મદદ કરે છે. &lt;ref name=&quot;planned parenthood&quot;&gt;{{cite web |title=Condom |publisher=Planned Parenthood |year=2008 |url=http://www.plannedparenthood.org/health-topics/birth-control/condom-10187.htm |access-date=2007-11-19 |archive-date=2011-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110820174700/http://www.plannedparenthood.org/health-topics/birth-control/condom-10187.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; આઈયુડી જેવી અસરકારક ગર્ભ નિરોધક પદ્ધતિ સાથે પણ ગુપ્ત રોગ સંક્ર્મણની સંનભાવના ઘટાડવા કોન્ડૉમ વાપરવાની ભલામણ કરાય છે. &lt;ref name=DualProtection&gt;{{cite journal|author=Cates, W., Steiner, M. J.|year=2002|title=Dual Protection Against Unintended Pregnancy and Sexually Transmitted Infections: What Is the Best Contraceptive Approach?|journal=Sexually Transmitted Diseases|volume=29|issue=3|pages=168–174|url=http://journals.lww.com/stdjournal/Fulltext/2002/03000/Dual_Protection_Against_Unintended_Pregnancy_and.7.aspx|doi=10.1097/00007435-200203000-00007|pmid=11875378}}&lt;/ref&gt; 

૨૦૦૦ની સાલમાં નેશનલ ઈન્સ્ટીટ્યુટ ઓફ હેલ્થ ના રિપોર્ટ અનુસાર ચોકસાઈ પૂર્વક કરેલ કોન્ડોમનો ઉપયોઅ એચ. આઈ . વી કે એઈડ્સનું સંક્રમણ લાગવની શક્યતા ૮૫% જેટલી ઘટાડી દે છે. સન ૨૦૦૦ના એન આઈ એચના એક અભ્યાસ અનુસાર લેટેક્સ કોન્ડોમના ચોકસાઈ પૂર્વકના વપરાશથી એચ.આઈ.વી /એઈડ્સ સંક્ર્મણની શક્યતા ૮૫% સુધી ઘટી જાય છે. &lt;!--
 --&gt;&lt;ref name=&quot;workshop&quot;&gt;{{cite conference |last=National Institute of Allergy and Infectious Diseases |authorlink=National Institute of Allergy and Infectious Diseases |coauthors=National Institutes of Health, Department of Health and Human Services |title=Workshop Summary: Scientific Evidence on Condom Effectiveness for Sexually Transmitted Disease (STD) Prevention |pages=13–15 |date=2001-07-20 |location=Hyatt Dulles Airport, Herndon, Virginia |url=http://www.niaid.nih.gov/about/organization/dmid/documents/condomreport.pdf |format=PDF |access-date=2010-09-22 |archive-date=2010-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101009022150/http://www.niaid.nih.gov/about/organization/dmid/documents/condomreport.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ૨૦૦૭માં ટેક્સાસ વિશ્વવિદ્યાલય દ્વારા પ્રસિદ્ધ એક અભ્યાસમાં &lt;ref&gt;{{cite journal|doi=10.1002/14651858.CD003255|author=Cayley, W.E. &amp; Davis-Beaty, K.|year=2007|title=Effectiveness of Condoms in Reducing Heterosexual Transmission of HIV (Review)|publisher=John Wiley &amp; Sons, Ltd.|url=http://www.mrw.interscience.wiley.com/cochrane/clsysrev/articles/CD003255/frame.html|editor1-last=Weller|editor1-first=Susan C|journal=|access-date=2011-12-04|archive-date=2008-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080629100457/http://mrw.interscience.wiley.com/cochrane/clsysrev/articles/CD003255/frame.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; અને વિશ્વ સ્વાસ્થ્ય સંગઠન&lt;ref&gt;{{cite book|author=World Health Organization Department of Reproductive Health and Research (WHO/RHR) &amp; Johns Hopkins Bloomberg School of Public Health/Center for Communication Programs (CCP), INFO Project|year=2007|title=Family Planning: A Global Handbook for Providers|publisher=INFO Project at the Johns Hopkins Bloomberg School of Public Health|url=http://www.infoforhealth.org/globalhandbook/index.shtml|page=200|access-date=2011-12-04|archive-date=2009-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20090827081805/http://www.infoforhealth.org/globalhandbook/index.shtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; એ પણ જણાવ્યું કે કોન્ડોમના વપરાશથ્ઐ અઈડ્સ સાંક્ર્મણની શક્યતા ૮૦-૯૫% સુધીએ ઘટી જાય છે.

એન. આઈ. એચ. એ. તેના સન ૨૦૦૦ના અહેવાલમાં જણાવ્યું કે કોન્ડોમનો વપરાશ પુરુષોમાં ગોનોરિયાના સંક્રમણની શક્યતાને ઘણી હદે ઘટાડી દે છે. 
&lt;ref name=&quot;workshop&quot;/&gt; ૨૦૦૬ના એક અભ્યાસમાં જણયું છે કે કોન્ડોમનો વપરાશ સ્ત્રીઓને લાગતા માનવ પોપીલોમા વિષાણુના ચેપની શક્યતા ૭૦% ઘટાડી દે છે. &lt;ref&gt;{{cite journal |author=Winer, R; Hughes, J; Feng, Q; O'Reilly, S; Kiviat, N; Holmes, K; Koutsky, L |title=Condom use and the risk of genital human papillomavirus infection in young women |doi=10.1056/NEJMoa053284 |journal=N Engl J Med |volume=354 |issue=25 |pages=2645–54 |year=2006 |pmid=16790697 |url=http://content.nejm.org/cgi/content/full/354/25/2645 |access-date=2007-04-07 |archive-date=2007-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070421144623/http://content.nejm.org/cgi/content/full/354/25/2645 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; તે વર્ષ્હે થયેલા એક અન્ય અભ્યાસમાં જણાયું કે પુરુષો અને સ્ત્રીઓ બંનેમાં કોન્ડોમના વપરાશ દ્વારા જાતીય હર્પીસના સંક્રમણને રોકવામાં મદદ કરે છે.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Wald |first=Anna |title=The Relationship between Condom Use and Herpes Simplex Virus Acquisition| journal = Annals of Internal Medicine| volume = 143|pages=707–713|year=2005 |pmid=16287791 | url=http://www.annals.org/cgi/content/full/143/10/707 |access-date=2007-04-07 |last2=Langenberg |first2=AG |last3=Krantz |first3=E |last4=Douglas Jr |first4=JM |last5=Handsfield |first5=HH |last6=Dicarlo |first6=RP |last7=Adimora |first7=AA |last8=Izu |first8=AE |last9=Morrow |first9=RA |issue=10}}&lt;/ref&gt;

કોન્ડોમ ભલે યૌન અંગોને સંક્ર્મણ સામે ઘતા થતા રોકે છે પણ અમુક રોગોના સંક્રમણને તેઓ રોકી શકતાં નથી. રોગ દ્વારા સંક્રમિત ભાગો ને કોન્ડોમ દ્વારા ઢાંકી શકાતા નથી આવા સમયે સીધા સંપર્કમાં આવતાં રોગ ફેલાવાની શક્યતા વધી જાય છે.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Villhauer |first=Tanya |title=Condoms Preventing HPV? |publisher=University of Iowa Student Health Service/Health Iowa |date=2005-05-20 |url=http://www.uistudenthealth.com/question/default.aspx?q=738 |access-date=2009-07-26 |archive-date=2010-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100314084306/http://www.uistudenthealth.com/question/default.aspx?q=738 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ગુપ્ત રોગોના સંક્ર્મણ પ્રત્યે કોન્ડોમની અસરકારકતા સામે સૌથી અસંગત મુદ્દો છે તેનો અનિયમિત વપરાશ. .&lt;ref name=&quot;badnews&quot; /&gt;

કોન્ડોમનો વપરાશ સંભવિત પૂર્વ કેસરકારક સવીકલ બદલાવના ઈલાજમાં મદદ કરે છે. માનવ પેપીલોમા વિષાણુ નું સંક્રમણ (પહેલા થઈ ચૂક્યું હોય તો પણ) પૂર્વ કેંસરકારક બદલવોની શક્યતા અને જોખમને વધારી દે છે. કોન્ડોમનો વપરાશ આ બદલાવોને પ્રતિક્રમિત કરવામાં મદદ કરે છે.&lt;ref name=&quot;Hogewoning2003&quot;&gt;{{cite journal |last1=Hogewoning |first1=Cornelis J |last2=Bleeker |first2=MC |last3=van den Bruler |first3=AJ |last4=Voorhorst |first4=Feja J |last5=Snijders |first5=Peter JF |last6=Berkhof |first6=Johannes |last7=Westenend |first7=Pieter J |last8=Meijer |first8=Chris JLM |title=Condom use Promotes the Regression of Cervical Intraepithelial Neoplasia and Clearance of HPV: Randomized Clinical Trial | journal = International Journal of Cancer | volume = 107 |pages=811–816 |year=2003| pmid = 14566832 | doi = 10.1002/ijc.11474 |issue= 5}}&lt;/ref&gt; આ સિવાય યુ.કેના સંશિધન કર્તાએ ધોધ્યું છે કે વીર્યમાં કે ધાતુમાં રહેલ અમુક જીવરસાયણો (હોર્મોન) વિહરમાન સર્વીકલ કેન્સરને વકરે છે. સંભોગ દરમ્યાન કોન્ડોમનો વપરાશ આ શક્યત ઘટાડે છે. &lt;ref&gt;{{cite news | first= | last= | coauthors= | title=Semen can worsen cervical cancer | date= | publisher=[[Medical Research Council (UK)]] | url=http://www.mrc.ac.uk/NewsViewsAndEvents/News/MRC002621 | work= | pages= | access-date=2007-12-02 | language= | archive-date=2008-08-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080804173650/http://www.mrc.ac.uk/NewsViewsAndEvents/News/MRC002621 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== નિષ્ફળ જવાના કારણો ===
[[વીર્ય સ્ખલન]] પછી કોન્ડોમ લિંગ પરથી સરકી જઈ શકે છે,&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Sparrow, M; Lavill, K |title=Breakage and slippage of condoms in family planning clients |journal=Contraception |volume=50 |issue=2 |pages=117–29 |year=1994 |pmid=7956211 |doi=10.1016/0010-7824(94)90048-5}}&lt;/ref&gt; અયોગ્ય રીતે વાપરતા ફાટી (કદાચ પાકીટ ફોડતા પણ) જઈ શકે છે, અથવા લેટેક્સના ક્ષીણ થવાથી ( અંતિમ તારીખ પછી કે તૈલી પદાર્થો સાથે વપરાય તો) તે તૂટી ફાટી શકે છે. આનો તૂટવાનો દર ૦.૪% થી૨.૩% જ્ટ્આલો અને સરકી જવાનો દર ૦૬% થી ૧.૩% જેટલો છે. &lt;ref name=&quot;workshop&quot; /&gt; કોન્ડોમ તૂટી કે સરકી ન જાય તો પણ રહી ગયેલા શુક્રાણુઓ પ્રતિ ૧-૨% સ્ત્રીઓ સંવેદન શીલ રહે છે. &lt;ref&gt;{{cite journal |author=Walsh, T; Frezieres, R; Peacock, K; Nelson, A; Clark, V; Bernstein, L; Wraxall, B |title=Effectiveness of the male latex condom: combined results for three popular condom brands used as controls in randomized clinical trials |journal=Contraception |volume=70 |issue=5 |pages=407–13 |year=2004 |pmid=15504381 |doi=10.1016/j.contraception.2004.05.008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pinhole&quot;&gt;{{cite journal |author=Walsh, T; Frezieres, R; Nelson, A; Wraxall, B; Clark, V |title=Evaluation of prostate-specific antigen as a quantifiable indicator of condom failure in clinical trials |journal=Contraception |volume=60 |issue=5 |pages=289–98 |year=1999 |pmid=10717781 |doi=10.1016/S0010-7824(99)00098-0}}&lt;/ref&gt;
&quot;ડબલ બેગીંગ,&quot; એક સાથે ઉપરા ઉપરી બે ક્ન્ડોમ વાપ્રતાં પણ નિષ્ફળતા ની શક્યતા વધી જાય છે. &lt;ref&gt;{{cite web |title=Does using two condoms provide more protection than using just one condom? |work=Condoms and Dental Dams |publisher=New York University Student Health Center |url=http://www.nyu.edu/shc/promotion/condoms.dental.dams.html |access-date=2008-06-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Are two condoms better than one? |work=[[Go Ask Alice!]] |publisher=Columbia University |date=2005-01-21 |url=http://www.goaskalice.columbia.edu/1139.html |access-date=2008-06-30 |archive-date=2008-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080719202835/http://www.goaskalice.columbia.edu/1139.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

વિવિધ સ્તરે થતી કોન્ડોમની નિષ્ફળતા વિવિધ સ્તરે વીર્ય સામનાનું જોખમ ધરાવે છે. જો કોન્ડોમ પહેરતી વખતેજ નિષ્ફળ નીવડે તો સંભોગ પહેલાં બીજું કોન્ડોમ વાપરી શકાય છે. આવી નિષ્ફળતા વપરાશકર્તા માટૅ કોઈ જોખમ ઊભું કરતી નથી. &lt;ref&gt;{{cite journal |author=Richters, J; Donovan, B; Gerofi, J |title=How often do condoms break or slip off in use? |journal=Int J STD AIDS |volume=4 |issue=2 |pages=90–4 |year= 1993|pmid=8476971}}&lt;/ref&gt; કોન્ડોમ ફટવાથી વીર્ય સંપર્કનું જોખમ બિન કોન્ડોમ સંભોગ ની સરખાણી અડધું હોય છે અને કોન્ડોમના સરકવાથેએ આ જોખમ પાંચમા ભાગ જેટલું હોય છે. &lt;ref&gt;{{cite journal |author=Walsh, T; Frezieres, R; Peacock, K; Nelson, A; Clark, V; Bernstein, L; Wraxall, B |title=Use of prostate-specific antigen (PSA) to measure semen exposure resulting from male condom failures: implications for contraceptive efficacy and the prevention of sexually transmitted disease |journal=Contraception |volume=67 |issue=2 |pages=139–50 |year=2003 |pmid=12586324 |doi=10.1016/S0010-7824(02)00478-X}}&lt;/ref&gt;

પ્રમાણભૂત માપ ધરાવતા કોન્ડોમ લગભગ દરેક લિંગ પર બેસી શકે છે કો કે આરામ અને સરકી જવાની શક્યતનો સ્તર બદલાય છે. ઘણા કોન્દોમ ઉત્પાદકો &quot;સ્નગ&quot; (સાંકડા) કે &quot;મેગ્નમ&quot; (પહોળા) કોન્ડોમ પણ બનાવે છે. અમુક ઉત્પાદકો ખાસ વપરાશકર્તાની જરૂરીયત મુજબના માપના કોન્ડોમ બનાવે છે. તેમનો દાવો છે કે તે વધુ આરામ/સંવેદના આપે છે અને વધુ ભરોસાપાત્ર હોય છે. &lt;ref name=&quot;cbstheyfit&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.cbsnews.com/stories/2007/10/11/business/main3358444.shtml |title=Next big thing, why condom size matters |access-date=2008-11-11 |publisher=Menstruation.com |date=2007-10-11 |archive-date=2008-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081018232455/http://www.cbsnews.com/stories/2007/10/11/business/main3358444.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.theyfit.ch/launch/ |title=TheyFit: World's First Sized to Fit Condoms |access-date=2008-11-11 |archive-date=2008-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081023203354/http://www.theyfit.ch/launch/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;અમુક અભ્યાસ જણાવે છે કે લિંગના મોટા કદ અને કોન્ડોમના નાના કદને પરિણામે કોન્ડોમ તૂટવાની શક્યતા વધે છે અને સરકવાની શક્યતા ઘટે છે. તેજ પ્રમાણે નાના લિંગના કદ અને મોટા કોન્ડોમના કદ ને લીધે તૂટવાની શક્યતા ઘટે છે પણ સરકી જવાની શક્યતા વધે છે. જો કે અન્ય સઅભાસ આવા કોઈ તારણો પર આવ્યાં નથી. &lt;ref name=&quot;fhi3&quot; /&gt;

કોન્ડોમની જાડાઈ સાથે તેના તૂત્આવાનો કોઈ સંબંધ જણાયો નથી. પાતળા કોન્ડોમ પણ તેટલાજ અસરકારક અને ટકાઉ જણયા છે. &lt;ref&gt;{{cite journal|author=Golombok, S., Harding, R. &amp; Sheldon, J.|title=An evaluation of a thicker versus a standard condom with gay men | journal=AIDS | volume=15|pages=245–250|year=2001|url=http://journals.lww.com/aidsonline/Fulltext/2001/01260/An_evaluation_of_a_thicker_versus_a_standard.15.aspx|doi=10.1097/00002030-200101260-00015|pmid=11216934|issue=2 }}&lt;/ref&gt; તેમ છતાં કોન્ડોમ નિર્માતાને વધુ જાડાં કે વધુ પાતળા કોન્ડોમ ન બનાવવાની સલાહ અપાય છે કેમકે તે બંને તેટલા અસરકારક નથી જણાયા. &lt;ref&gt;{{cite book|author=World Health Organization, Department of Reproductive Health and Research|title=The male latex condom: specification and guidelines for condom procurement 2003|year=2004|url=http://www.who.int/reproductivehealth/publications/family_planning/9241591277/en/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20090726015549/http://www.who.int/reproductivehealth/publications/family_planning/9241591277/en/index.html|archive-date=2009-07-26|access-date=2011-12-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt; અમુક લોખકો લોકોને વધુ સંવેદના, આરામ અને 
ટકાઉ પણામાટૅ પાતળા કોન્ડોમ વાપરવાની સલાહ આપે છે,&lt;ref&gt;{{cite book|author=Corina, H.|year=2007|title=S.E.X.: The All-You-Need-To-Know Progressive Sexuality Guide to Get You Through High School and College|url=https://archive.org/details/sexallyouneedtok0000cori|publisher=Marlowe and Company|location=New York|pages=207–210|isbn=978-1-60094-010-1}}&lt;/ref&gt; પણ અન્ય લેખઓ ચેતવણી આપે છે કે કે પાતળા કોન્ડોમ ને ટોતવા કે ફાટવા ઓછું બળ જોઈએ છે. &lt;ref&gt;{{cite journal|author=World Health Organization and The Joint United Nations Programme on HIV/AIDS|title=The male latex condom|url=http://data.unaids.org/Publications/IRC-pub01/JC003-MaleCondom-FactSheets_en.pdf|format=PDF|journal=|access-date=2011-12-04|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325173328/http://data.unaids.org/Publications/IRC-pub01/JC003-MaleCondom-FactSheets_en.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
કોન્ડોમ વપરાશના અનુભવી લોકો કરતાં પ્રથમ વખત વાપરનારામાં કોન્ડોમ ફાટ્આવા કે સરકી જવાની શક્યતા વધુ હોય છે. એમ પણ જણાયુણં છે કે એક કે વધુ ટૂત્આવા કે સરકવાનો અનુભવ કરનાર વ્યક્તિને આવા બીજો પણ અનુભવ થતો હોય છે. &lt;ref&gt;{{cite journal |author=Valappil T, Kelaghan J, Macaluso M, Artz L, Austin H, Fleenor M, Robey L, Hook E |title=Female condom and male condom failure among women at high risk of sexually transmitted diseases | journal = Sex Transm Dis | volume = 32 | issue = 1 |pages=35–43 |year=2005 | pmid = 15614119 | doi = 10.1097/01.olq.0000148295.60514.0b}}&lt;br /&gt;{{cite journal |author=Steiner M, Piedrahita C, Glover L, Joanis C |title=Can condom users likely to experience condom failure be identified? | journal = Fam Plann Perspect | volume = 25 | issue = 5 |pages=220–3, 226 |year=1993| pmid = 8262171 | doi = 10.2307/2136075 |jstor=2136075}}&lt;/ref&gt; પોપ્યુલેશન રિપોર્ટ નામના લેખમાં જણાવયું છે કે કોન્ડોમ વપરાશની તાલિમ આપતાં તેના ફાટ્આવા કે સરકવાથી થતી નિષ્ફળતા ઓછી કરી શકાય છે. &lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Liskin |first1=Laurie |last2=Wharton |first2=Chris |last3=Blackburn |first3=Richard |title=Condoms – Now More than Ever |journal=Population Reports |volume=H |issue=8 |month=September |year=1991 |url=http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m0856/is_n3_v18/ai_10968299 |access-date=2007-02-13 |archive-date=2007-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071116014408/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0856/is_n3_v18/ai_10968299 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;ફેમીલી હેલ્થ ઈંટરનેશનલ સંસ્થા ના પ્રકાશનો પણ એવો મત દર્શાવે છે કે તાલિમ દ્વારા ફાટવાનો કે સરકી જવાની શક્યતા ઘટી જાય છે. આસિવાય પણ ફાટવાની અને સરકવાની નિષ્ળતા રોકવા માટે વધુ સંશોધન અપ્ર તેમણે જોર મૂક્યું હતું.&lt;ref name=&quot;fhi3&quot; /&gt;

જ્યારે કોન્ડોમનો ઉપયોગ ગર્ભધારણના નિયંત્રણ માટે કરવામાં આવે છે ત્યારે તેનો ઉપયોગ ન કરતાં ગર્ભ રહેવાની શક્યતા વધી જાય છે. વપરાશ કારો કદાચ બહારગામ ગયાં હોય અને તેમને પાસે કોન્ડોમ ન હોય અથવા કદાચ વધુ સંવેદના માટે કોન્ડોમનો ઉપયોગ ટાળી &quot; જોખમ&quot; વહોરવાનું વિચારે. આવા પ્રકારનું વર્તન કોન્ડોમ સામન્ય ને ચીલાચાલુ વપરાશની નિષ્ફળતા માટે જવાબદાર હોય છે. &lt;ref&gt;{{cite journal |author=Steiner, M; Cates, W; Warner, L |title=The real problem with male condoms is nonuse | journal = Sex Transm Dis | volume = 26 | issue = 8 |pages=459–62 |year=1999 | pmid = 10494937 | doi = 10.1097/00007435-199909000-00007}}&lt;/ref&gt;

કોન્ડોમની નિષ્ફળતાનું એક બીજું મુખ્ય કરણ હોય છે કોન્ડોમ સાથે જાણે કરીને કરાતી છેડતી. તેનો એક ઉદ્દેશ્ય સાથીની ઈચ્છા વિરુદ્ધ બાળક પ્રાપ્ત કરવાની ઈચ્છા હોઈ શકે છે. &lt;ref&gt;{{cite web |title=Childfree And The Media |publisher=Childfree Resource Network |year=2000 |url=http://www.freewebs.com/childfreelinks/paper.htm |access-date=2007-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030404193507/http://www.freewebs.com/childfreelinks/paper.htm |archive-date=2003-04-04 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; નાઈજીરીયાના અમુક દેહ વિક્રય કરનારાઓએ કહ્યું હતું કે તેમના ગ્રાહકો કોન્ડોમ પહેરવાને તેમની ઈચ્છા ન હોવાથી કોન્ડોમ સાથે છેડતી કરતાં રહેતાં. &lt;ref&gt;{{cite journal |author=Beckerleg, Susan; Gerofi, John |title=Investigation of Condom Quality: Contraceptive Social Marketing Programme, Nigeria |publisher=Centre for Sexual &amp; Reproductive Health |year=1999 |month=October |url=http://www.jsieurope.org/docs/condom_quality.pdf |format=PDF |access-date=2007-04-08 |pages=6, 32 |journal= |archive-date=2007-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070614112129/http://www.jsieurope.org/docs/condom_quality.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; કોન્ડોમના ટોટી પરના છેડા પર સોય દ્વારા કાણાં અક્રતા કોન્ડોમની અસરકારકતઅં અત્યંત ઓછી થઈ જતી હોય છે.&lt;ref name=&quot;kippley&quot;/&gt;{{Rp|306-307}}&lt;ref name=&quot;pinhole&quot; /&gt;

== ફેલાવો ==
કોન્ડોમ વપરાશનો પ્રસાર વિવિધ દેશો પ્રમાણે બદલાય છે. ગર્ભનિરોધકોના મોટા ભાગના સર્વેક્ષણો પરિણિત કે અનૌપચારિક સંબંધો ધરાવતી સ્ત્રીઓમાં જ કરવામાં આઅવ્યાં છે. જાપાનમાં જોન્ડોમ વપરાશનો દર વિશ્વમાં સૌથી વધુ છે. આ દેશમાં ૮૦% ગર્ભનિરોધ માટે પરિણિત સ્ત્રીઓ કોન્ડોમનો આશરો લે છે. સરેરાશ વિકસિત દેશોમાં કોન્ડોમ એ પ્રચલિત ગર્ભનિરોધનું સાધન છે. ૨૮ પરિણિત યુગલો કોન્ડોમ પર આધાર રાખે છે. મધ્યમ કે અલ્પ વિકસિત દેશોમાં કોન્ડોમનો વપરાશ ઓછો પ્રચલિત છે ત્યાં ૬-૮% જેટલા પરિણિત યુગલો કોન્ડોમ વાપરે છે.&lt;!--
 --&gt;&lt;ref name=&quot;factsheet&quot;&gt;{{cite journal |title=Family Planning Worldwide: 2008 Data Sheet |publisher=Population Reference Bureau |year=2008 |url=http://www.prb.org/pdf08/fpds08.pdf |format=PDF |access-date=2008-06-27 |archive-date=2008-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080911033118/http://www.prb.org/pdf08/fpds08.pdf |url-status=dead }} Data from surveys 1997–2007.&lt;/ref&gt;&lt;!--
Note: percent of married contraceptive users using condoms calculated by dividing % of married women using condoms by percent of married women using any method of contraception --&gt;

જાતીય રોગ સંક્રમણના અપ્રસાર માટે કોન્ડોમનો વપરાશ પન વધઘટ થાય છે. યુનાયટેડ સ્ટેટ્સના એક સર્વેક્ષણ અનુસાર ૩૫ % સમલિંગકામી અર્થાત્ત ગે પુરુષોએ બે કોન્ડોમ (ડબલ બેગીંગ) વાપર્યા હતાં.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Wolitski, RJ; Halkitis, PN; Parsons, JT; Gómez, CA |title=Awareness and use of untested barrier methods by HIV-seropositive gay and bisexual men |journal=AIDS Educ Prev |volume=13 |issue=4 |pages=291–301 |year=2001 |month=August |pmid=11565589 |doi= 10.1521/aeap.13.4.291.21430|url=}}&lt;/ref&gt; While intended to provide extra protection, double bagging actually [[#Causes of failure|increases the risk of condom failure]].

== વપરાશ ==
પુરુષોના કોન્ડોમ પ્રાયઃ જળપોશના કાગળમાં સીલ બંધ કરેલા હોય છે. તેમને વાળીને બંધ કરાય છે. કોન્ડોમને તેની ટોટીને પકડીને લિંગની ટોચે ગોઠવીને તેના વળણને પાછળ તરફ ખોલીને ઉત્તેજીત લિંગ પર પહેરી શકાય છે. કોન્ડોમ પહેરતી વખતે એ વાતનું ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે કે ટોટીનો ભાગ મુક્ત રાકહ્વામામ્ આવે જેમાં ઉત્સર્જિત વીર્યને ગ્રહણ કરી શકાય. તે જગ્યા નહોય તો કોન્ડોમના ખુલ્લા છેડેથી બહાર નીકળી આવવાની શક્યતા રહે છે. વપરાશ પછી કોન્ડોમને કાગળીયામાં વાળીને કે તેની ગાંઠવાળીને નિષ્કાશીત કરાય તે ઈચ્છનીય છે. &lt;ref name=&quot;AliceDisposal&quot; /&gt;

અમુક યુગલોને લાગે છે કે કોન્ડોમ પહેરવાની પળોજણને લીધે સંભોગમાં બાધા પડે છે. જ્યારે અમુક યુગલો કોન્ડોમ પહેરવાની વિધીને તેમની સંભોગ પૂર્વ ક્રીડા (ફોર પ્લે) નો જ એક ભાગ બનાવી તેનો આનંદ લે છે. અમુક પુરુષો અને સ્ત્રીઓ માને છે કે કોન્ડોમના અવરોધને કારણે તેમના સંભોગ સંવેદનાને મંદ કરી દે છે. આ મંદ સંવેદનાના ફાયદા પણ થાય છે જેમકે લાંબા સમયની ઉત્તેજના અને લંબાયેલ વીર્ય સ્ખલન; અને તેના ગેરફાયદા પણ છે જેમકે મૈથુનિક ઉત્તેજનામાં તીવ્રતામાં કમી. &lt;ref name=&quot;planned parenthood&quot; /&gt; કોન્ડોમ વપરાહના સમ્ર્થકો કોન્ડોમના અન્ય ફાયદાઓ પણ જણાવે છે જેમકે સસ્તા, વાપરવામાં સરળ અને ઘણી ઓછી આડાસરો &lt;ref name=&quot;planned parenthood&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;fwhc&quot;&gt;{{cite web |title=Male Condom |publisher=Feminist Women's Health Center |date=October 18, 2007 |url=http://www.fwhc.org/birth-control/condom.htm |access-date=2007-11-19 |archive-date=2007-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071121011004/http://www.fwhc.org/birth-control/condom.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== જાતીય શિક્ષણ કોન્ડોમનું સ્થાન ===
જાતીય શિક્ષણ અભિયાનમાં પ્રાયઃ કોન્ડોમને શામિલ કરવામાં આવે છે કારણ કે તેને ચોકસાઈ પૂર્વક વાપરતાં તેઓ ગર્ભ નિરોધક સાથે જાતીય રોગ કે ગુપ્ત રોગોના સંક્રમણને રોકવામાં મદદ કરે છે. અમેરિકન સાયકોલોજીકલ સેસિશિએશનએ તેના તાજેતરના લેખમાં કોન્ડોમની માહિતી જાતીય શિક્ષણમાં ઉમેરવાનું સમર્થન કર્યું છે. તેમણે કહ્યું છે કે,&quot; જાતીય શિક્ષણના સંપૂર્ણ આયોજનો કોન્ડોમના ઉચોત વપરાશ વિષે ચર્ચા જરૂર કરે છે. &quot; અને &quot;જાતીય રીતે સક્રિય વર્ગોમાં કોન્ડોમ વપારાશનો પ્રચાર કરે છે&quot;&lt;!--
 --&gt;&lt;ref&gt;{{cite press release |title=Based on the research, comprehensive sex education is more effective at stopping the spread of HIV infection, says APA committee |publisher=American Psychological Association|date=February 23, 2005 |url=http://www.apa.org/releases/sexeducation.html |access-date=2006-08-11 }}&lt;/ref&gt;

યુ.એસ.એ માં અમુક જાઅહેર શાળાઓમાં કોન્ડોમના ઉપયોગ વિષેના શિક્ષણ સામે અમુક ધાર્મિક સંગઠનોએ વાંધો ઉઠાવ્યો છે. &lt;!--
 --&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Rector, Robert E; Pardue, Melissa G; Martin, Shannan |title=What Do Parents Want Taught in Sex Education Programs? |publisher=The Heritage Foundation |date=January 28, 2004 |url=http://www.heritage.org/Research/Welfare/bg1722.cfm |access-date=2006-08-11 |journal= |archive-date=2006-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060810093145/http://www.heritage.org/research/welfare/bg1722.cfm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; પ્લાન્ડ પેરેન્ટહુડ નામની સંસ્થા જે પરિવાર નિયોજન અને જાતીય શિક્ષણનું સમર્થન કરે છે તેઓ જણાવે છે કે કોઈ પણ સર્વેક્ષણોમાં જાતીય શિક્ષણમાં બ્રહ્મચાર્યનું પાલન કરવા પર જોર મુકતા નથી માત્ર સંભોગમાં મોડેથી જોડાવું તેવું સૂચવે છે. ૭૬% અમેરિકી માતા-પિતાઓ તેમના બાળકોને કોન્ડોમ ના ઉપયોગ સહિતનું સંપૂર્ણ જાતીય શિક્ષણ મળે એવી ઈચ્છા રાખે છે. &lt;!--
 --&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=New Study Supports Comprehensive Sex Ed Programs |publisher=Planned Parenthood of Northeast Ohio |date=2007-07-07 |url=http://www.plannedparenthood.org/about-us/newsroom/local-press-releases/new-study-supports-comprehensive-sex-ed-programs-22184.htm |access-date=2009-07-26 |archive-date=2009-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091018172315/http://www.plannedparenthood.org/about-us/newsroom/local-press-releases/new-study-supports-comprehensive-sex-ed-programs-22184.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== વંધત્વ ઈલાજ ===
&lt;!-- [[Conception device]] links to anchor Infertility treatment --&gt;
વીર્ય કે ધાતુની ચકાસણી અને કૃત્રીમ વીર્ય સેચન (રોપણ) આદિ વંધત્વના ઈલાજનો એક ભાગ હોય છે. આ ઈલાજમાં વીર્યના નમૂના લેવાની જરૂર પડે છે. આ નમૂના પ્રાયઃ [[હસ્તમૈથુન]] દ્વારા મેળવવામાં આવે છે. આ સિવાય પણ કલેક્શન કોન્ડોમ તરીકે ઓળખાતા અમુક ખાસ પ્રકારના કોન્ડોમ વાપરતાં સંભોગ સમયે પણ નમૂનો એકત્રીત કરી શકય છે. 

કલેક્શન કોન્ડોમ સિલિકોન કે પોલીયુરેથીનમાંથી બનાવવામાં આવે છે કેમકે લેટેક્સ વીર્ય માટે નુકશાન કારક હોય છે. ઘણા લોકો હસ્તમૈથુન કરતાં કલેક્શન કોન્ડોમ પસંદ કરે છે અને અમુક ધર્મોમાં હસ્ત મૈથુન પ્રત્યે સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ હોવાથી પણ કલેશન કોન્ડોમ પસંદ કરાય છે. એમ પણ જણાયું છે કે હસ્તમૈથુન દ્વારા મેળવેલા કોન્ડોમ કરતાં કલેક્શન કોન્ડોમ માં જમા થયેલા વીર્યમાં શુક્રાણુઓની સંખ્યા વધુ હોય છે, તેમની સક્રીયતા વધુ હોય છે, અને બળવાન શુક્રાણુનું પ્રમાણ પણ વધુ હોય છે. આ બધા કારણોને લીધે વીર્ય પરીક્ષણમાં તે વધુ ચોક્કસ પરિણામ આપે છે અને કૃત્રીમ ગર્ભાધાનની પદ્ધતિઓમાં પણ ગર્ભ ધારણની શક્યતાઓ વધારી દે છે. &lt;!--
 --&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Sofikitis NV, Miyagawa I |title=Endocrinological, biophysical, and biochemical parameters of semen collected via masturbation versus sexual intercourse |journal=J. Androl. |volume=14 |issue=5 |pages=366–73 |year=1993 |pmid=8288490 |url=http://www.andrologyjournal.org/cgi/reprint/14/5/366 |access-date=2009-07-26 |format=PDF |archive-date=2009-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090116040622/http://www.andrologyjournal.org/cgi/reprint/14/5/366 |url-status=dead }}
:{{cite journal |author=Zavos PM |title=Seminal parameters of ejaculates collected from oligospermic and normospermic patients via masturbation and at intercourse with the use of a Silastic seminal fluid collection device |journal=Fertil. Steril. |volume=44 |issue=4 |pages=517–20 |year=1985 |month=October |pmid=4054324}}&lt;/ref&gt; ચુસ્ત કેથોલીક ધર્મ જે ગર્ભનિરોધકોનો પ્રખર વિરોધી છે તેને માનનારા લોકો કલેક્શન કોન્ડોમમાં કાણા પાડીને વીર્ય નમૂના એકત્રિત કરે છે. &lt;ref name=&quot;kippley&quot;/&gt;{{Rp|306-307}}

વંધત્વના ઈલાજમાં , કલેક્શન કોન્ડોમનો ઉપયોગ સંભોગ દરમ્યાન ઉત્સર્જિત વીર્યના નમૂનાને લેવા માટૅ વપરાઅય છે. જેમાં સ્ત્રીના સાથી દ્વારા ઉત્સર્જીત વીર્ય લેવાય છે. વીર્ય દાતાઓ પણ હસ્ત મૈથુન દ્વારા કે સંભોગ દ્વારા કલેક્શન કોન્ડોમમાં જમા થયેલા વીર્યને ખાસ શીશીમાં નાખી સંગ્રહે શકે છે. આ રીતે દાતા દ્વારા મળેલા વીર્યને જરૂરીયાત મંદ સ્ત્રીને દાન કરી કૃત્રીમ વીર્ય સેચન કરાય છે. અને તે સ્ત્રીના સાથીના વીર્ય મળે તો ફર્ટીલીટી પ્રયોગશાળામાં વધુ પ્રક્રીયા કરવા મોકલાય છે. જોકે સ્થળાંતર દરમ્યાન લાગેલા સમયમાં વીર્યની ફળદ્રુપતા ઓછી કરે છે. જ્યારે વીર્ય વીર્ય બેંક કે ફર્ટીલીટી ક્લિનીકમાં મેઆળ્વાય છે ત્યારે કલેક્શન કોન્ડોમની જરૂર રહેતી નથી. 

અમુક સ્ત્રીઓમાં વીર્ય વિરોધી પ્રતિદ્રવ્યોનું પ્રમાણ અત્યંત વધુ હોય છે. આવા યુગલોને &quot;કોન્ડોમ થેરેપી&quot; ની સલાહ અપાય છે. એમ માનવામાં આવે છે કે સાથીના વીર્ય સાથેનો ઓછો સંપર્ક સ્ત્રીના શરીરમાં વીર્ય પ્રતિ રોધી દ્રવ્યના ઉત્પાદનમાં ઘટાડો કરે છે અને કોન્ડોમ થેરેપીનો ઉપયોગ બણ્ધ કરતાં તેના ગર્ભાધાનની શક્યતા વધી જાય છે. જોકે કોન્ડોમ થેરેપી પહેલાં ગર્ભાધાન પાછળના ગર્ભધાનમઅં એટલી સફળ પૂરવાર થઈ નથી. &lt;!--
 --&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1111/j.1439-0272.1979.tb02229.x |author=Franken D, Slabber C |title=Experimental findings with spermantibodies: condom therapy (a case report) | journal = Andrologia | volume = 11 | issue = 6 |pages=413–6 |year=1979 | pmid = 532982}}&lt;br /&gt;
{{cite journal |author=Greentree L |title=Antisperm antibodies in infertility: the role of condom therapy | journal = Fertil Steril | volume = 37 | issue = 3 |pages=451–2 |year=1982 | pmid = 7060795}}&lt;br /&gt;
{{cite journal |author=Kremer J, Jager S, Kuiken J |title=Treatment of infertility caused by antisperm antibodies | journal = Int J Fertil | volume = 23 | issue = 4 |pages=270–6 |year=1978 | pmid = 33920}}&lt;/ref&gt;

=== અન્ય ઉપયોગ ===
&lt;!-- 

IMPORTANT: When adding a new listing, please include a reliable source that discusses the use. 

--&gt;
કોન્ડોમ એ પાણીરોધી, લચકદાર, ટકાઉ અને મળી આવે તો પણ કોઈને શંકાનું કારણ ન બનતા હોવાથી તેનો ઉપયોગ વિવિધલક્ષી પાત્ર કે થેલી તરીકે વપરાય છે. બીજા વિશ્વ યૂદ્ધ દરમ્યાન કોન્ડોમના આવા વપરાશની શરૂઆત થઈ, જેમ કે: 
*લ્યુબ્રીકંટ કે ચીકણા દ્રવ્ય ધરાવતા કોન્ડોમને રાઈફલ બેરલ ને ધૂળ કણો આદિથી સૂરક્ષિત રાખવા માટે.&lt;!--
 --&gt;&lt;ref name=&quot;dday&quot;&gt;{{cite book |author=Ambrose, Stephen E |title=D-Day, June 6, 1944: the climactic battle of World War II |url=https://archive.org/details/ddayjune61944cli0000ambr_h9z2 |publisher=Simon &amp; Schuster |location=New York |year=1994 |pages= |isbn=0-671-71359-0}}&lt;/ref&gt;
* ઓફીસ ઓફ સ્ટ્રેટેજીક સર્વિસેસએ આના અનેક વિધ ઉપાયો શોધ્યાં, જેમાં ઈંધણમાં ઉમેરાતા સાંદ્ર પદાર્થો સંગ્રહવા કે ગળા ગાંસો આપી મારી નાખવા વપરાતા તાર (ગેર્રોટ)ને સાચવવા, કે પોતે ફાટતી ફીલ્મ ડબ્બી , અને સુધારેલા સ્ફોટકો સંગ્રહવા માટે.&lt;ref&gt;OSS Product Catalog, 1944&lt;/ref&gt;
*નેવી સીલના લડવૈયાઓએ બે કોન્ડોમ ને નીઓપ્રીન સિમેંટ દ્વારા જોડી જલ સ્ફોટકો તૈયાર કર્યાં. — જેને કારણે &quot;બમણી જળરોધી Dual સ્ફોટ પ્રણાલી (&quot;WaterproofFiring Assemblies.&quot;) શબ્દ નો જન્મ થયો.&lt;ref&gt;Couch, D (2001). ''The Warrior Elite: The forging of SEAL Class 228''. ISBN 0-609-60710-3&lt;/ref&gt;

કોન્ડોમના અન્ય ઉપયોગો:
* યોનિની અલ્ટ્રાસાઉન્ડ તપાસ કરવા વપરાતા સળીયા પર આવરણ તરીકે.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Jimenez, R; Duff, P |title=Sheathing of the endovaginal ultrasound probe: is it adequate? |journal=Infect Dis Obstet Gynecol |volume=1 |issue=1 |pages=37–9 |year=1993 |pmid=18476204 |pmc=2364667 |doi=10.1155/S1064744993000092 |url=}}&lt;/ref&gt; આવા સળીયાને કોન્ડોમ વળે આવરીત કરાતાં તે સળીયાને યોનિમાંથી વહેલા સ્ત્રવો કે લોહીથી ખરડાતા બચાવી શકાય છે અને તેની સફાઈ સરળ થઈ પડે છે. 
* અસ્તિત્વ માટેની કપરી પરીસ્થિતીમાં કોન્ડોમમાં પાણી સંગ્રહી શકાય છે. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://photo.net/bboard/q-and-a-fetch-msg?msg_id=00542b&amp;tag= |title=A broken photo probably of a condom carrying water |access-date=2011-12-04 |archive-date=2006-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060118055609/http://www.photo.net/bboard/q-and-a-fetch-msg?msg_id=00542b&amp;tag= |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* કોકેન, હેરોઈન કે અન્ય નશીલા પદાર્થોની સીમા પારે કે જેલની અંદર દાણચોરી માટે પણ કોન્ડોમનો ઉપયોગ થતો આવ્યો છે. કોન્ડોમમાં આ વસ્તુઓ ભરી ગાંઠ વાળીને ગળે જવામાં આવે છે કે તેને ગુદામાં ઠોંસી દેવાય છે. આ વિધીઓ ઘણી ભયંકર અને જાનલેવા પણ સાબિત થઈ શકે છે. જો કોન્ડોમ ફાટી જાયતો આ નશીલા પદાર્થ સીધા રક્તમાં શોષાઈ જઈ અણધારી તકલીફો આપી શકે છે. &lt;ref&gt;&quot;&lt;cite&gt;A 41-year-old man has been remanded in custody after being stopped on Saturday by customs officials at the Norwegian border at Svinesund. He had a kilo of cocaine in his stomach.&lt;/cite&gt;&quot; [http://www.thelocal.se/article.php?ID=2671&amp;date=20051212 Smuggler hospitalized as cocaine condom bursts]&lt;/ref&gt;
* સોવિયેત યુનિયનના ગુલાગમાં કોન્ડોમમાં દારૂ ભરીને કેદીઓ સુધી પહોંચાડવામાં આવતો હતો. જ્યારે કોઈ કેદી બહાર કામ કરવા જતો ત્યારે ત્ કોન્ડોઅ ગળી જતો. જેના છેડે એક પાતળી રબ્બરની નળે એ જોડેલી હોતી. આ નળીનો એક છેડો દાંત વડે દાબી રખાતો. દાણચોર આ સિરિંજ મારફતે આ નળી અને કોન્ડોમમાં ત્રણ લિટર જેટલો દારુ ભરતો. આવો દારુ ભરેલા કોન્ડોમ શરીરમાં ભરી કેદી કારાવાસમાં લઈ જતો. ત્યાં તેને ઉલટો લટકવી મોંની નળી મારફતે તે દારુ કઢાવતાં. ૩ લિટર વોડકામાં પાણી ઉમેરી સાત લિટર સામાન્ય વોડકા બનાવવામાં આવતી. કોન્ડોમ ફાટતાં કેદી માટે જીવનું જોખમ હતું પણ તેને કારાવાસમાં એટલી સારી રકમ મળતી કે કેદીઓ જીવ જોખમમાં નાખવા તૈયાર થતાં. &lt;ref&gt;{{cite book |author=Applebaum, Anne |title=Gulag : A History |url=https://archive.org/details/gulaghistory0000appl |publisher=Anchor |location=Garden City, N.Y. |year=2004 |page=482 |isbn=1-4000-3409-4}}&lt;/ref&gt;
* ડગ્લસ એડમ્સ નામના શોધકરતઅ એ પોતાઅના પુસ્તક લાસ્ટ ચાન્સ ટુ સી માં એવું લખ્યું છે કે માઈક્રો ફોનને કોન્ડોમમાં નાખી તેઓ પાણીની અંદર જઈ નોંધ કાર્ય કરતાં. જ્યારે પાણી રોધી માઈક્રોફોન ન મળે ત્યારે બીબીસી પ્રાયઃ કોન્ડોમમાં માઈક્રોફોન ભરીને કાર્ય ચલાવતી. &lt;ref name=&quot;adams&quot;&gt;{{cite book |author=Carwardine, Mark; Adams, Douglas |title=Last chance to see |publisher=Harmony Books |location=New York |year=1991 |pages= |isbn=0-517-58215-5}}&lt;/ref&gt;
* માટીની તપાસની દરમ્યાન માટીને સૂકી રાખવા એંજીનીયરો કોન્ડોમનો ઉપયોગ કરતાં. &lt;ref&gt;{{cite news |last=Kestenbaum |first=David |title=A Failed Levee in New Orleans: Part Two |publisher=National Public Radio |date=May 19, 2006 |url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5418811 |access-date=2006-09-09}}&lt;/ref&gt;
* કોન પેનીટ્રેશન ટેસ્ટમાં એંજીનીયરો ખોદનાર સ્ટીલ પ્રોબમાં સંવેદકોને કોન્ડોમમામ્ ભરીને મુકતાં જેથી તેને નુકશાન ન થાય. &lt;ref&gt;personal experience of L. Gow working on [[Chek Lap Kok]] airport platform/reclamation project 1992–94.&lt;/ref&gt;
* હોસ્પીટલેની બહાર ચેસ્ટ ડીકંપ્ર્શન કરવા માટે કોન્ડોમનો ઉપયોગ એક માર્ગી વાલ્વ બનાવવા થાય છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Decompression of a Tension Pneumothorax |publisher=Academy of medicine |url=http://www.academyofmedicine.org/webpages1/ems/paramedicprotocol.pdf |access-date=2006-12-27|format=PDF}}&lt;/ref&gt;

== વિવાદ અને નિંદા ==
કોન્ડોમના ફાયદાઓ વિષે વૈજ્ઞાનિક રીતે સિદ્ધ થયેલ ફાયદા છતાંપણ નૈતિક અને વૈજ્ઞાનિક વર્તુળોમાં તેની ટિકા થતી રહી છે. આ ટીકા ખાસ કરીને છેલ્લા દાયકામાં થયેલાં સંશોધનને વધી ગઈ. 

===સંભોગની અવસ્થા દરમ્યાન નિંદા===

કોન્ડોમનો વિરોધ માટ્ર તેના વિરોધકો જ નહીં સ્વયં કોન્ડોમ વાપરનાર લોકો પણ કરતાં હોય છે. તેમાંની અમુક મુખ્ય ટીકાઓ આપ્રમાને ની છે: 

* &quot;કોન્ડોમ ઘનં વજનદાર હોય છે&quot;, એટલેકે કોન્ડોમનું કાપડ ઘણે હદે લિંગને અને યોનિ બંનેને મળતી સ્પર્શ સંવેદનાને ઘણે હદે ઓછી કરી નાખે છે કેમકે તેમાં કાપડનો અવરોધ હોય છે. આ સમસ્યાનું નિકારણ લાવવાઅ કોન્ડોમ ઉત્પાદકો પાતળા અને અત્યંત પાતળા કાપડ ધરાવતાં કોન્ડોમ નિર્માણ કરે છે. અત્યંત પાતળું કાપડ હોવા છતાં પણ અમુક સ્ત્રીઓ અને પુરુષો ફરિયાદ કરે છે તેનાથી મુક્ત સંભોઅ જેવો આનંદ નથી મળતો.

* અમુક મણસો કોન્ડોમ વાપરતાં ખરેખર સ્તંભન જાળવી નથી શકતાં. અમુક લોકો એવી શિખામણ આપે છે કે કોન્ડોમ પહેરતી વખતે હસ્ત મૈથુન કે અન્ય વિકલ્પ લી આવા લોકોએ સ્તંભન જાળવી રાખવું જોઈએ. જોકે અમુક માણસો તો પન ફરિયાદ કરે છે ક્ તેઓ કોન્ડૉમ સાથે કઈમ્ પન કરે તેમ છતાં સ્તંભન જાળવી શકતાં નથી. 

* અમુક માણસો કોન્ડોમ પહેરી સ્તંભન જાળવી શકે છે પણ સ્ખલન પામી શતાં નથી. આમ કરતાં કોન્ડોમનો વીર્યને યોનિમાં પ્રવેશતા અટકાવવાનો જે મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય છે તે જ નાશ પામે છે. આનાથી વિપરીત રતિક્ષણ સુધી લિંગને ઉત્તેજીત કરીને સ્ખલનનઐ ઘડી પહેલાં જ કોન્ડોમ પહેરવું એ પ્રાયોગિક રીતે શક્ય નથી

=== ધાર્મિક ===
રોમન કેતોલિક ચર્ચ (સંપ્રદાય) લગ્ન બહારના સર્વ જાતીય કર્મોની નિંદા કરે છે. આ સાથે એવા જતીય સંભોગ કે જેમાં જાણે કરીને ગર્ભાધાનને રોકવાના પ્રયાસ કરવામં આવ્યાં હોય (નસબંદી આદિ) કે બાહ્ય અવરોધ વપરાયા (દા.ત કોન્ડોમ વાપરીને) હોય તેવા દરેક સંભોગને તેઓ વર્જ્ય ગણે છે. &lt;ref&gt;{{cite web|title=Humanæ Vitæ |author=[[Pope Paul VI]] |date=1968-07-25 |url=http://www.vatican.va/holy_father/paul_vi/encyclicals/documents/hf_p-vi_enc_25071968_humanae-vitae_en.html |access-date=2009-07-23}}&lt;/ref&gt;

જાતીય રોગના સંક્રમણને રોકવા માટે વપરાયેલા કોન્ડોમ પ્રત્યે કેથોલિક સંઘને કોઈ છોછ જણાતી નથી, જોકે આ મુદ્દો અત્યારે કેથોલિક સંપ્રદાય ના વડેરાઓમાં ચર્ચાનો વિષય છે. બેલ્જીયન કાર્ડિનલ ચર્ચ જેવા અમુક સંપ્રદાયો મને છે કે એઈડ્સ જેવા રોગને પ્રસરતો રોકવા માટે કોન્ડોમના ઉપયોગને ટેકો આપવો જોઈએ.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Hooper |first1=John |last2=Osborn |first2=Andrew |title=Cardinal backs use of condoms |work=The Guardian |date=2004-01-13 |url=http://www.guardian.co.uk/world/2004/jan/13/religion.catholicism |access-date=2009-08-26 | location=London}}&lt;/ref&gt; જોકે, વેટિકનના સત્તાવાર મત સહિત બહુમત એવો છે કે— કોન્ડોમને કારણે અમર્યાદિત કામભોગ વૃત્તિને પોષણ મળે છે જેને કારણ્ ગુપ્ત રોગ સંક્રમણમાં વધારો થાય છે.&lt;!--
 --&gt;&lt;ref name=&quot;catholicafrica&quot;&gt;{{cite journal |last=Alsan |first=Marcella |title=The Church &amp; AIDS in Africa: Condoms &amp; the Culture of Life |journal=Commonweal: a Review of Religion, Politics, and Culture |volume=133 |issue=8 |month=April |year=2006 |url=http://www.aids.net.au/us-catholic-20060421.htm |access-date=2006-11-28 |archive-date=2006-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060821143901/http://www.aids.net.au/us-catholic-20060421.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;vatican&quot;&gt;{{cite web | last = Trujillo | first = Alfonso Cardinal López | title = Family Values Versus Safe Sex | publisher = Pontifical Council for the Family | date = 2003-12-01 | url = http://www.vatican.va/roman_curia/pontifical_councils/family/documents/rc_pc_family_doc_20031201_family-values-safe-sex-trujillo_en.html#Pregnancy | access-date = 2009-07-18}}&lt;/ref&gt; This view was most recently reiterated in 2009 by [[Pope Benedict XVI]].&lt;ref&gt;{{cite news | title = Condoms 'not the answer to AIDS': Pope | work = World News Australia | publisher = SBS | date = 2009-03-17 | url = http://www.sbs.com.au/news/article/1012144/Condoms-'not-the-answer-to-AIDS':-Pope | access-date = 2009-07-26 | archive-date = 2013-06-18 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130618074844/http://www.sbs.com.au/news/article/1012144/Condoms-%27not-the-answer-to-AIDS%27%3A-Pope | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

રોમન કેથોલિક એ વિશ્વનું સૌથી મોટું ધાર્મિક સંગઠન છે. &lt;ref&gt;{{cite web |title=Major Branches of Religions |url=http://www.adherents.com/adh_branches.html#Christianity |publisher=adherents.com |access-date=2006-09-14 |archive-date=2015-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150315022054/http://www.adherents.com/adh_branches.html#Christianity |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; આ ચર્ચ દ્વારા આફીકન દેશોમાં ફેલાયેલા એઈડ્સના ફેલાવાને રોકવાના કાર્યક્રમો ચલાવવામાં આવે છે.&lt;!--
 --&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Karanja |first=David |title=Catholics fighting AIDS |journal=Catholic Insight |month=March |year=2005 |url=http://catholicinsight.com/online/bioethics/AIDSAfrica.shtml |access-date=2007-12-23 |archive-date=2008-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080104093716/http://catholicinsight.com/online/bioethics/AIDSAfrica.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; પણ આ કાર્યક્રમોમાં તેમનો કોન્ડોમના વપરાશ પ્રત્યેનો વિરોધ એક મોટા વિવાદનો વિષય રહ્યો છે.&lt;!--
 --&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Barillari |first=Joseph |title=Condoms and the church: a well-intentioned but deadly myth |work=Daily Princetonian |date=October 21, 2003 |url=http://www.dailyprincetonian.com/2003/10/21/8911/ |access-date=2007-12-23 |archive-date=2009-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090418153048/http://www.dailyprincetonian.com/2003/10/21/8911/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

હાલમાં અપાયેલ મુલાકાતમાં પ્રથમ વખત તેમણે જાતીય રોગના સંક્રમણ રોકવા પર ચર્ચા કરી હતી. અમુક જૂજ વ્યક્તિઓમામ્ કોન્ડોમના વપરાશને યોગ્ય ગણી શકાય જ્યારે વાત એચાઅઈવી જેવા સંક્રમણેને અટકાવવાની હોય.&lt;ref&gt;{{Cite news |author=Jonathan Wynne-Jones |url=http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/religion/the-pope/8148944/The-Pope-drops-Catholic-ban-on-condoms-in-historic-shift.html |title=The Pope drops Catholic ban on condoms in historic shift |publisher=The Tepegraph |date=20 November 2010 |access-date=20 November 2010 |location=London |archive-date=4 ઑગસ્ટ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804013026/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/the-pope/8148944/The-Pope-drops-Catholic-ban-on-condoms-in-historic-shift.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===વૈજ્ઞાનિક અને પર્યાવરણ===

સામાન્ય રીતે વૈજ્ઞાનિક સંશોધન કર્તાઓએ કોન્ડોમની બનાવટમાં વપરાતા પદાર્થો જેમકે ટેલ્ક અને નાઈટ્રોસેમાઈન ના ઉપયોગ વિષે ચિંતા વ્યક્ત કરે છે. કોન્ડોમના લેટેક્સના વળણો ચીટકી ન જાય તેમાટે તેના પર સુક્કા પાઉડરનો છંટકાવ કરવામાં આવે છે. પહેલાના વખતમાં તેલ્કમ પાઉડર વપરાતો પણ આજકાલ મકાઈની સ્ટાર્ચ નો પાઊડર વપરાય છે. &lt;!--
 --&gt;&lt;ref name=&quot;fhi4&quot;&gt;{{cite journal |last=Gilmore | first =Caroline E |title=Chapter 4: Recent Advances in the Research, Development and Manufacture of Latex Rubber Condoms | journal = The Latex Condom: Recent Advances, Future Directions |publisher=Family Health International |url=http://www.fhi.org/en/RH/Pubs/booksReports/latexcondom/recentadvances.htm |access-date=2007-04-08 |year=1998 }}&lt;/ref&gt; જો ટેલ્ક પેટના પોલાણમાં પ્રવેશેતો ઝેરી સાબિત થઈ શકે છે (યોનિ માર્ગે). કોર્ન સ્ટાર્ચને તેના મુકાબલે સલામત માનવામં આવે છે જોકે અમુક સંશોધન કર્તાઓએ તેના વપરાશ અપ્ર પણ પ્રશ્નો ઊભા કર્યાં છે. &lt;ref name=&quot;fhi4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Wright, H; Wheeler, J; Woods, J; Hesford, J; Taylor, P; Edlich, R |title=Potential toxicity of retrograde uterine passage of particulate matter |journal=J Long Term Eff Med Implants |volume=6 |issue=3–4 |pages=199–206 |year=1996 |pmid=10167361}}&lt;/ref&gt;
[[File:Used condom.jpg|thumb| રસ્તા પર પડેલો વપરાયેલો કોન્ડોમ]]
નાઈટ્રોસેમાઈન એ માણસોમાટે એક કેન્સરકારક પદાર્થ છે,&lt;!--
 --&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Jakszyn, P; Gonzalez, C |title=Nitrosamine and related food intake and gastric and oesophageal cancer risk: a systematic review of the epidemiological evidence |journal=World J Gastroenterol |volume=12 |issue=27 |pages=4296–303 |year=2006 |pmid=16865769 |url=http://www.wjgnet.com/1007-9327/12/4296.asp |access-date=2007-04-08 |archive-date=2007-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927224721/http://www.wjgnet.com/1007-9327/12/4296.asp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;આ પદાર્થ લેટેક્સની તણાઈ શકવાની ક્ષમતાને વધારવા માટે વપરાય છે.&lt;!--
 --&gt;&lt;ref name=&quot;dw&quot;&gt;{{cite news |last=DW staff |title=German Study Says Condoms Contain Cancer-causing Chemical |publisher=Deutsche Welle |date=2004-05-29 |url=http://www.dw-world.de/dw/article/0,,1220847,00.html |access-date=2007-04-08 }}&lt;/ref&gt; ૨૦૦૧માં એક સંશોધનમઅં એવું તારણ નીકળ્યું હતું કે કોન્ડોમના ઉપયોગની અપેક્ષાએ મણસોને ખોરાક અને તંબાકુ ધરાવત પદાર્થો થકી નાઈટ્રોસેમાઈનના જોખમનો ૧૦૦૦ થી ૧૦,૦૦૦ ગણો વધુ સામનો કરવો પડે છે તથા કોન્ડોમના વપરાશ થકી કેન્સર થવાની શક્યતા ઘણી ઓછી હોય છે. &lt;ref&gt;{{cite journal |author=Proksch, E |title=Toxicological evaluation of nitrosamines in condoms  | doi = 10.1078/1438-4639-00087|journal=Int J Hyg Environ Health |volume=204 |issue=2–3 |pages=103–10 |year=2001 |pmid=11759152}}&lt;/ref&gt; જોકે ૨૦૦૪ના જર્મનીમાં થયેલા અભ્યાસ પરથી જણાઈ આવ્યું છે કે ચકાસાયેલી ૩૨ બ્રાંડ માંથી ૨૯માં નાઈટ્રોસેમાઈનના અંશ મળી આવ્યાં હતં અને આવા કોન્ડોમ વાપરવથી ખોરાકની દ્વારા નઈટ્રોસેમાઈનની અસરનું જોખમ ૧.૫ થી ૩ ગણું વધી જાય છે. &lt;ref name=&quot;dw&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Altkofer, W; Braune, S; Ellendt, K; Kettl-Grömminger, M; Steiner, G |title=Migration of nitrosamines from rubber products—are balloons and condoms harmful to the human health? |journal=Mol Nutr Food Res |volume=49 |issue=3 |pages=235–8 |year=2005 |pmid=15672455 | doi = 10.1002/mnfr.200400050}}&lt;/ref&gt;

આ સિવાય એક વખનો ઉપયોગ કરી ફેંકી દેવાતા કોન્ડોમના મોટા પ્રમાણમાં વપરાશથી પર્યાવરણ સામે જોખમ ઊભું થયું છે. જોઆ કોન્ડોમને સંપૂર્ણ રીતે બાળીને કે અન્ય રીતે નષ્ટ કરવામાં ન આવે તો કચરા સ્વરૂપે આ વપરાયેલ કોન્ડોમ વન્ય જીવન ના પર્યાવરણ સુધી પહોંચી જવાની શક્યતા રહેલી છે. પોલીયુરીથેનના કોન્ડોમ પ્લાસ્ટીકનો એક પ્રકાર હોવાથી તેનું જૈવિક વિધટન થતું નથી અને લેટેક્સનું અપઘટન થતા ઘણો લાંબો સમય લાગે છે. એવર્ટ નામની સંસ્થા કોન્ડોમને ફ્લશ કરવાને બદલે કચરાના ડબ્બામાં ફેંકવાની સલાહ આપે છે. કોન્ડોમને ફ્લશ કરતાં તે પાઈપ આદિમાં ભરાઈને વહેણ રોકી દે છે. &lt;ref name=&quot;AliceDisposal&quot;&gt;{{cite web |title=Environmentally-friendly condom disposal |publisher=[[Go Ask Alice!]] |date=December 20, 2002 |url=http://www.goaskalice.columbia.edu/2311.html |access-date=2007-10-28 |archive-date=2007-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071020050953/http://www.goaskalice.columbia.edu/2311.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.avert.org/condom.htm |title=Using Condoms, Condom Types &amp; Condom Sizes |publisher=AVERT |access-date=2009-03-26 |archive-date=2009-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090621222629/http://www.avert.org/condom.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; પ્લાસ્ટીક કે ફોઈલ્ના કાગળો કે જેમાં કોન્ડૉમને વેચવામાં આવે છે તે પણ જૈવિક વિઘટન શીલ નથી હોતાં. જોકે કોન્ડોમ દ્વારા થતાં ફાયદાઓની સરખમણીમાં તેમના દ્વારા રોકાતી જમીન ભરણીની જગ્યા ખૂબ નજીવી હોઈ તેને અવગણી શકાય છે. &lt;ref name=&quot;AliceDisposal&quot; /&gt; કોન્ડોમ કે તેના પડીકાને જાહેર બગીચા આદિ સ્થળોએ ફેંકી દેતા કચરાની સમસ્યા આજે દરેક સ્થળે પ્રવર્તમાન છે. &lt;ref name=&quot;power&quot;&gt;{{cite web |last=Power |first=Robert |title=The black plastic bag of qualitative research | work = BMJ.com |url=http://www.bmj.com/cgi/eletters/318/7175/48#1918 |access-date=2007-12-02}}&lt;/ref&gt;

જૈવિક વિઘટનશીલ લેટેક્સના કોન્ડોમને જો અયોગ્ય રીતે નિષ્કાસીત કરવામાં આવે આવે તો તે પર્યાવરણને નુકશાન પહોંચાડી શકે છે.&lt;ref name=&quot;AliceDisposal&quot; /&gt;. સમુદ્રી સંવર્ધન અનુસાર, કોન્ડોમ, અન્ય પ્રકારના કચરાઓની સાથે મળી તે કોરલ રીફ (વાદળી)ને ઢાંકી દે છે અને અને દરિયાઈ ઘાસ અને સમુદ્ર પટના અન્ય સજીવોને અન્યને ગૂંગળાવી દે છે. પ્રાણીઓ આને પોતનો આહાર સમજીને આરોગી જવાનો ભય યુનાયટેડ સ્ટેટ્સની પર્યાવરણ સંસ્થાએ વ્યક્ત કર્યો છે. &lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Hightower |first1=Eve |last2=Hall |first2=Phoebe |title=Clean sex, wasteful computers and dangerous mascara – Ask E |journal=E – the environmental magazine |date=March–April 2003 |url=http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1594/is_2_14/ai_98469962 |access-date=2007-10-28 |archive-date=2007-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071227050429/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1594/is_2_14/ai_98469962 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===સ્વાસ્થ્ય સંબંધી તકલીફો===
પેટેર્નલ ટોલેરન્સ પ્રણાલીમાં હસ્તક્ષેપ કરી કોન્ડોમ ગર્ભાધાનમાં પ્રી-ઈક્લેમ્પ્સીઆ અને ગર્ભપાત જેવી તકલીફો સર્જી શકે છે. &lt;ref name=&quot;NewScientist&quot;/&gt;

લેટેક્સ પ્રત્યે એલર્જી ધરાવતા લોકોમાં કોન્ડોમ ત્વચા સંબંધી તકલીફો ઉત્પન્ન કરી શકે છે. લેટેક્સ પ્રત્યે અત્યંત સંવેદન શીલ લોકોમાં કોન્ડોમ જીવન માટૅ જોખમી પણ હોઈ શકે છે. લેટેક્સ કોન્ડોમનો વારંવાર થતો ઉપયોગ પણ અમુક માણસોને તેના પ્રત્યે સંવેદન શીલ બનાવે છે.

== કોન્ડોમ વપરાશ સામેના સાંસ્કૃતિક અવરોધ ==
૧૯૬૦માં જ્યારે સૌ પ્રથમ વખત ગર્ભનિરોધમાટે મોં વાટે લેવાતી ગોળીઓ બજારમાં આવી ત્યારથે પશ્ચિમ વિશ્વમાં કોન્ડોમના વપરાશમાં ગટાડો થયો છે. &lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|267-9,272-5}} જાપનમાં ૧૯૯૯ સુધી મોંવાટે લેવાતા ગર્ભ નીરોધકોને મંજૂરી મળી નહતી. ત્યાર બાદ પણ અન્ય ઔદ્યોગિક રાષ્ટ્રોની સરખામણીએ અહીં તેની ઉપલબ્ધતા મર્યાદિત હતી.&lt;!--
  --&gt;&lt;ref name=&quot;cbs&quot;&gt;{{cite news |author=Hayashi, Aiko |url=http://www.cbsnews.com/stories/2004/08/20/health/main637523.shtml |title=Japanese Women Shun The Pill |publisher=CBS News |date=2004-08-20 |access-date=2006-06-12 |archive-date=2006-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060629074107/http://www.cbsnews.com/stories/2004/08/20/health/main637523.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; કદાચ આ જ કારણે જાપનમાં ગર્ભનીરોધ કરીકે કોન્ડોમનો સૌથી વધુ વપરાશ થાય છે. ૨૦૦૮માં , ૮૦% ગર્ભનીરોધ કોન્ડોમ દ્વારા થતો હતો. &lt;ref name=&quot;factsheet&quot;/&gt;

લિંગભેદ અનુસાર સામાજિક કાર્યો, ગર્ભનીરોધન અને સંભોગ પ્રત્યે આ અભિગમો જુદા જુદા સમાજમાં હોય છે. અમુક સમજમાં અત્યંત ચુસ્તતા તો અમુક સમજમાં અત્યંત સ્વતંત્રતા જોવા મળે છે. અમુક સમાજો કે સંસ્કૃતિઓમાં કોન્ડોમના વપરાશ પ્રત્યે ગેરસમજો પ્રવર્તે છે તેમાં કોન્ડોમને અનૈતિક અને દાનવી સાધન માનવામાં આવે છે અને તેને અસ્વીકાર્ય ગણવામાં આવે છે. આવા કારકો તે સમાજ -સંસ્કૃતિમાં કોન્ડોમના વપરાશના પ્રમાણ પર સીધી અસર અક્રે છે. અવિકસીત અને અલ્પ શિક્ષીત સ્થળોએ ગુપ્ત રોગના ફેલાવા વિષે અને ગર્ભ નીરોધ પ્રવર્તતી ગેરસમજોને કારણે કોન્ડોમના વપરાસહ પર અસર પડે છે. અમુક સમજમાં સામાજીક સ્તરને કારણે અમુક સ્ત્રીઓ દ્વારા તેમના પુરુષ સાથી કોન્ડોમ વાપરે તેવી માંગણી કરવી પણ અયોગ્ય લાગતી હોય છે.

દા.ત. યુનાયટેડ સ્ટેટ્સમાં સ્થાયી થયેલા લેટિન લોકોને કોન્ડોમ વાપરવા સામે સાંસ્કૃતિક બંધનો નડે છે. લેટિન સમાજમાં સ્ત્રીઓના દરજ્જાને કારણે કોન્ડોમ વાપરવાનો વિષય કઢતાં પણ સ્ત્રીઓ ગભરાય છે એમ જર્નલ ઓફ સેક્સ હેલ્થ રિસર્ચમાં જણાવાયું છે. સ્ત્રીઓએ જણાવ્યું હતું કે લેટિન સંસ્કૃતિ પર જનરલ મેચિશ્મોનો પ્રભાવ હોવાથી જ્યારે સ્ત્રીઓ તેમના પુરુષ સાથીઓને કોન્ડોમ વાપરવા જણાવતી ત્યારે પુરુષો ગુસ્સે થતાં કે હિંસક બનતાં. &lt;ref&gt;{{cite journal |last=Gomez |first=Cynthia A |year=1996 |title=Gender, Culture, and Power: Barriers to HIV-Prevention Strategies for Women |journal=The Journal of Sex Research |volume=33 |issue=4 |pages=355–362 |author2=Marín |doi=10.1080/00224499609551853 |jstor=3813287}}&lt;/ref&gt; આવો જ પ્રતિભાવ અમેરિકન શ્યાવર્ણી મહિલાઓએ પણ આપ્યો. કોન્ડોમ વાપરવાની સલાહ આપતાં જ તેમના પુરુષ સાથીઓ હિંસા પર ઉતારુ થઈ જતાં. &lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Kalichman |first1=SC |last2=Williams |first2=EA |last3=Cherry |first3=C |last4=Belcher |first4=L |last5=Nachimson |first5=D |date=April 1998 |title=Sexual coercion, domestic violence, and negotiating condom use among low-income African American women |journal=Journal of Women's Health |volume=7 |issue=3 |pages=371–378 |url=http://md1.csa.com/partners/viewrecord.php?requester=gs&amp;collection=ENV&amp;recid=4306315 |doi=10.1089/jwh.1998.7.371 }}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

રેન્ડ કોર્પોરેશન અને ઓરેગોન સ્ટેટ યુનિવર્સીટીએ કર્લા એક ટેલિફોન સર્વે માં જણાયું કે અમેરિકાના શ્યામ વર્ણી પુરુષોમાં એઈડ્સ પ્રસારનું ષડયંત્ર અને કોન્ડોમના વપરાશ વચ્ચે સંબંધ હતો. સર્વેક્ષણ કરાયેલા જે નર સમૂહમાં એઈડ્સના કાવતરાની વાત ફેલાઈ હતી તેમનામાં કોન્ડોમ વપરાશનો દર ઘટી ગયો હતો. જો કે સ્ત્રીઓ દ્વારા કોન્ડોમનો વપરાશ ઘટ્યો નહતો.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://sexualhealth.e-healthsource.com/?p=news1&amp;id=523594|title=AIDS Conspiracy Theory Belief Linked to Less Condom Use|last=Dotinga|first=Randy|publisher=SexualHealth.com|access-date=2009-03-26|archive-date=2010-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20100702133205/http://sexualhealth.e-healthsource.com/?p=news1&amp;id=523594|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

આફ્રીકા ખંડમાં અમુક મુસ્લીમ &lt;ref name=&quot;northeast kenya&quot;/&gt; અને ખ્રીસ્તી પાદરીઓ દ્વારા કરાતાં કોન્ડૉમ વિરોધી પ્રચારને કારણે કોન્ડોમ વપરાશ ના પ્રસારમાં અડચણો આવે છે. &lt;ref name=&quot;catholicafrica&quot;/&gt; મસાઈ જતિના લોકોમાં વીર્યને પ્રજનનથી પણ વધારે સામાજીક અને સાંસ્કૃતિક મહત્વ મળે છે તેને કારણે કોન્ડોમના વપરાશ દ્વારા વીર્યને વ્યર્થ જવાઅ દેવા પર સામજિક બંધન છે. આ સમાજમં વીર્યને સ્ત્રીઓમાટેનું અમૃત ગણવામાં આવે છે અને તેના દ્વારા સ્ત્રીઓનું સ્વાસ્થ્ય સારું રહે છે એમ માનવામાં આવે છે. મસાઈ સ્ત્રીઓ માને છે કે એક વખત ગર્ભ ધારણ પછી તેમણે વારંવાર સંભોગ કરવો જોઈએ જેથી વધારાનું વીર્ય તેમના બાળકના વિકાસમાં મદદ કરતું રહે. અમુક મસાઈ લોકો એમ પણ માને છે કે વધુ પડતા કોન્ડોમ વાપરવાથેએ [[નપુંસકતા]] આવે છે. &lt;ref&gt;{{cite journal |last=Coast |first=Ernestina |year=2007 |title=Wasting semen: context and condom use among the Maasai |journal=Culture, health, and sexuality |url=http://eprints.lse.ac.uk/2502/1/Wasting_semen-context_and_condom_use_among_the_Maasai(LSERO).pdf |access-date=2009-07-26}}&lt;/ref&gt; આફ્રીકાની અમુક સ્ત્રીઓ માને છે કે કોન્ડોમ એ દેહ વિક્રય કરનાર મહિલાઓ માટે હોય છે અને સમાજની સન્નારીઓએ તેમને ન વાપરવા જોઈએ. &lt;ref name=&quot;northeast kenya&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.plusnews.org/Report.aspx?ReportId=74336|title=Muslim opposition to condoms limits distribution|date=Sept. 17, 2007|publisher=PlusNews|access-date=2009-03-26|archive-date=2007-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20071003165407/http://www.plusnews.org/Report.aspx?ReportId=74336|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; અમુક ધર્મગુરુઓ એવો પણ પ્રચાર કરે છે કે કોન્ડોમને ખાસ એચ. આઈ. વી. લગાડવામાં આવે છે. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.huffingtonpost.com/pius-kamau/islam-condoms-and-aids_b_120418.html |title=Islam, Condoms and AIDS |last=Kamau |first=Pius |date=August 24, 2008 |publisher=The Huffington Post |access-date=2009-03-26}}&lt;/ref&gt;

== પ્રમુખ ઉત્પાદકો ==
એક વિવેચકે એવું જણાવ્યું છે કે કોન્ડોમ બજારનું કદ જોઈ મગજ ચકરાવો મારી જાય છે. ઘંણાં બધા નાના ઉત્પાદકો, બિનધંધાદારી સંગઠનો અને સરકાર દ્વારા ચાલનરાઅ ઉદ્યમો સમગ્ર વિશ્વમાં ફ્લાયેલા છે. &lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|322,328}} કોન્ડોમ બજારમાં અમુક ઘણાં મોટા ખેલાડીઓ છે, તેમાં ધંધાદારી અને ધર્માદા સંગઠનો પણ છે. મોટા ઉત્પાદકોના મૂળ આ ધંધામાં ૧૯મી સદીથી જોડાયેલા છે. ડ્યુરેક્સ

* જ્યુલિયસ સ્કીંડ, ઈન્ક. ની સ્થાપના ૧૮૨૨ માં થઈ હતી તેઓ શૈક અને રામ્સેસ બ્રાંડના કોન્ડોમ બનાવતાં.&lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|154-6}} ધ લંડન રબ્બર કંપની એ ૧૯૩૨માં ડ્યુરેક્સ બ્રાંડ હેઠળ કોન્ડોમ નું ઉત્પાદન શરુ કર્યું.&lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|199,201,218}} આ બંને કંપની ઓ હવે એસ.એસ.એલ ઈંટરનેશનલ (સેટન સ્કોલ લિમિટેડ)નો ભાગ છે..&lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|327}}
*૧૯મી સદીમાં મેર્લે યંગ્સએ અમેરિકામાં ટ્રોજન બ્રાંડના કોન્ડોમ નો ઉદ્યોગ શરુ કર્યો. &lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|191}} અત્યારે તેઓ ચર્ચ એન્ડ ડ્વાઈટનો ભાગ છે.&lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|323-4}}
*૧૮૯૦માં ડનલોપ રબ્બરે કોન્ડોમ બનાવવાના શરુ કર્યાં. ૧૯૦૫માં ડનલોપે તેમનું કોન્ડોમ બનાવવાનું યંત્ર તેમના એરીક એસ્નેલ નામના એક કામદારને વેંચી દીધું. તેમને એસનેલ રબ્બરની સ્થાપના કરી. ૧૯૬૯મામ્ અએસનેલ ફરીથી ડનલોપને વેંચી દેવાઈ. .&lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|327}} ૧૯૮૭માં બ્રિટેશ વ્યવસાયી રીચાર્ડ બેન્સને એસનેલને એચ આઈ વી અને એઈડ્સ વિરોધી ઝુંબેસમાં સહાય કરવાની વાત કરી. એસનેલએ ઓછા નફાથી કે નફા વગર મેટ નામના કોન્ડોમ બનાવવાની હા પાડી જે થી કોન્ડોમ વપરાશનો પ્રસાર થાય. બ્રેન્સને મેટ્સ બ્રાંડ એન્સેલને વેંચી દીધી અને તેની રોયલ્ટી વર્જીન યુનાઈટ નામની સંસ્થાને લખી આપી. &lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|309,311}}&lt;ref&gt; વર્જેન જૂથ દ્વારા શરૂ કરાયેલ સ્વાસ્થ્ય સંગઠનનું નામ ૨૦૦૪માં બદલાયું. &lt;/ref&gt; મેટ્સ બ્રાંડ સાથે આજકાલે તેઓ અમેરિકાની બજાર માટે લાઈફષ્તાઈલ નામે કોન્ડોમ બનાવે છે. &lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|333}}
* ૧૯૩૪માં જાપાનમાં કોકુસિયા રબ્બર નામે કંપની શરૂ કરવામાં આવી. આજે તે ઓકામોટો રબ્બર મેન્યુફેક્ચરીંગ કંપની તરીકે ઓળખાય છે. &lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|257}}
*૧૯૭૦માં તીમ બ્લેક અને ફીલીપ હાર્વીએ પોપ્યુલેશન પ્લાનીંગ એસોસીયેટ્સ નામનું જૂથ શરુ કર્યું આજ કાલે તેને આદમ એન્ડ ઈવ્સ ના નામે ઓળખાય છે. આ સંસ્થાઅ ટપાલ મારફતે કોન્ડોમ પહોંચાડતી અને તેમણૅ પોતાના કોન્ડોમનો અમેરિકી કોલેજના છાત્રોમાં પ્રચાર કર્યો. આ કંપની તેના નફાનો ઉપયોગ પોપ્યુલેશન સર્વિસેસ ઈંટરનેશનલ નામની સંસ્થા ચલાવતા,&lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|286-7,337-9}} ત્યાર બાદ તેમણે એક અન્ય બિનધંધાદારી સંસ્થા ખોલી ડી.કે.ટી. ઈંટરનેશનલ, આ સંસ્થા દર વર્ષે વિકાસશીલ દેશોમાં કરોડો કોન્ડોમ સસ્તા ભાવે વેચે છે .&lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|286-7,337-9}}

== સંશોધન ==
{{see also|Male contraceptive}}

લેટેક્સના સ્પ્રે-ઓન કોન્ડોમ પર અમુક તૈલી પદાર્થનો લેપ કરાય છે જેથી તે વાપરવામાં અને ગુપ્ત રોગોના પ્રસારને અટકાવવામાં વધુ અસરકારક રહે. ૨૦૦૯ સુધી આવા કોન્ડોમને બજર સુધી ન પહોંચાડી શકાતાં કેમકે તેના સુકાવવાનો સમય બેકે ત્રણ મિનિટથી વધુ ઘટાડી શકાયો ન હતો.&lt;ref name=&quot;time&quot;&gt;{{cite news | last = Lefevre | first = Callie | title = Spray-On Condoms: Still a Hard Sell | work = TIME Magazine | date = 2008-08-13 | url = http://www.time.com/time/business/article/0,8599,1832445,00.html | access-date = 2009-07-26 | archive-date = 2009-05-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090523103504/http://www.time.com/time/business/article/0,8599,1832445,00.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;spraytv&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.sf.tv/var/videoplayer.php?videourl=http%3A%2F%2Freal.xobix.ch%2Framgen%2Fsfdrs%2F10vor10%2F2006%2F10vor10_29112006.rm%3Fstart%3D0%3A23%3A35.732%26amp%3Bend%3D0%3A27%3A02.140 |title=Spray-On-Condom |access-date=2006-12-03 |publisher=Schweizer Fernsehen News |date=November 29, 2006 |format=streaming video [Real format] |archive-date=2006-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061206171909/http://www.sf.tv/var/videoplayer.php?videourl=http%3A%2F%2Freal.xobix.ch%2Framgen%2Fsfdrs%2F10vor10%2F2006%2F10vor10_29112006.rm%3Fstart%3D0%3A23%3A35.732%26amp%3Bend%3D0%3A27%3A02.140 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;spray&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.spraykondom.de/spraycondom/index.php? |title=Spray-On-Condom |access-date=2006-12-03 |publisher=Institut für Kondom-Beratung |year=2006 |archive-date=2006-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061211204724/http://www.spraykondom.de/spraycondom/index.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ક્યુબેક , કેનેડાના લવાલ વિશ્વ વિદ્યાલયએ એક અદ્રશ્ય કોન્ડોમ શોધ્યા છે, જે એક જેલ સ્વરૂપે હોય છે અને યોનિ કે ગુદામાં ઘૂસાડતા વધુ તાપમાન મળવાથી તે જેલ સુકાઈને કડક થઈ જાય છે. પર્યોગ શાળાન પરીક્ષણોમાં જણાયું છે કેતે અસરકારક રીતે એચ.આઈ.વી. અને માનવ હર્પીસના વિષાણુને સફળતા પૂર્વક રોકી શકે છે. અમુક કલકો પછી આ સુકાયેલો લેપ આપોઆપ પેગળી જાય છે. ૨૦૦૫ સુધી આ કોન્ડોમ પર ચિકિત્સા પ્રયોગો ચાલુ હતાં, પણ હજી સુધી તેના વપરાશને માન્યતા નથી મળી.&lt;!-- --&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Safety, Tolerance and Acceptability Trial of the Invisible Condom in Healthy Women |work=ClinicalTrials.gov |publisher=U.S. National Institutes of Health |month=August | year=2005 |url=http://www.clinicaltrials.gov/ct/gui/show/NCT00136643?order=6 |access-date=2006-08-14 }}&lt;/ref&gt;

૨૦૦૫માં એક ઈલેક્ટ્રોજેનેટિક સંયોજન સાથે પ્રક્રીયા કરાયેલ કોન્ડોમનો પણ વિકાસ થયો. દવા લગાડાયેલા આવા કોન્ડોમ વપરાશ કરનારને તેના સ્તંભનને જાળવી રાખવામાં અને કોન્ડોમને સરકી જતો અટકાવવામાં સહાય કરે છે. જો માન્યતા મળશે તો આવા કોન્ડૉમ ડ્યુરેક્સ બ્રાંડ હેઠળ બહાર પાડવામાં આવશે. ૨૦૦૭ સુધી આ કોન્ડોમ પ્રાયોગિક ધોરણે ચકાસણી હેઠળ હતું.&lt;ref name=&quot;collier&quot;/&gt;{{Rp|345}} ૨૦૦૯માં એન્સેલ હેલથ કેરે દ્વારા X2 નામના કોન્ડૉમ બહાર પાડવામાં આવ્યાં આ કોન્ડોમ પર એમિનો એસિડ-૧ આર્જીનાઈન નો લેપ લગાડેલો હતો જેને એક્સાઅઈટ જેલ નામ અપાયું. આ જેલ સ્તંભન શક્તિ મજબૂત બનાવવામાં સહય કરશે એમ મનાય છે. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.lifestyles.com/condoms.php |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2011-12-04 |archive-date=2011-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110109010100/http://www.lifestyles.com/condoms.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભ ==
{{Reflist|colwidth=30em}}

== પૂરક વાચન ==
* {{cite book | first=શીર્લી | last=ગ્રીન | year=1972 | title=ધ ક્યુરીયસ હીસ્ટરી ઓફ કોનૃઆસેપ્શન | publisher=સેંટ માર્ટિનસ પ્રેસ | location=ન્યૂ યોર્ક }}

== બાહ્ય કડીઓ ==
{{Wikibooks|Sexual Health|Barrier Birth Control and Spermicide}}
{{Commons category|Condoms}}
* [http://www.cdc.gov/nchstp/od/condoms.pdf મેલ લેટેક્સ કોન્ડોમ એન્ડ સેક્સ્યુઅલી ટ્રાન્સમીટેડ ડીસીસ] – યુએસ સેંટર ઓફ ડીસીસ કન્ટ્રોલ.
* [http://www.videojug.com/film/how-to-put-on-a-condom-2 કોન્ડોમ કેમ પહેરવું] – વિડિયો જગ દ્વારા

[[શ્રેણી:મૈથુન]]
[[શ્રેણી:જાતીય શિક્ષણ]]</text>
      <sha1>3dxy861wtc1cny8w1d50apxqxdsbqwb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ગુપ્તરોગ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36757</id>
    <revision>
      <id>904388</id>
      <parentid>903913</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T04:47:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>904388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46863" sha1="chovq4g3wnmpzi8sx2iocxn1pz8d9x1" xml:space="preserve">{{ભાષાંતર}}
{{માહિતીચોકઠું રોગ
 | Name = Sexually transmitted infection
 | Image =SheMayLookCleanBut.jpg
 | Caption = U.S. propaganda poster targeted at [[World War&amp;nbsp;II]] soldiers and sailors appealed to their patriotism in urging them to protect themselves. The text at the bottom of the poster reads, &quot;You can't beat the [[Axis powers|Axis]] if you get VD.&quot; Images of women were used to catch the eye on many VD posters.
 | DiseasesDB = 27130
 | ICD10 = &lt;!--{{ICD10|A|64||a|50}}--&gt;
 | ICD9 = &lt;!--{{ICD9|099.9}}--&gt;
 | ICDO =
 | OMIM =
 | MedlinePlus =
 | eMedicineSubj =
 | eMedicineTopic =
 | MeshID = D012749
}}

'''ગુપ્ત રોગ'''  અથવા '''જાતીય રોગ'''    '''મૈથુન સંક્રમણો''' (sexually transmitted infections, '''STI''') કે '''મૈથુન ચેપ''' કે   '''વેનેરીયલ ડીસીઝ''' (venereal diseases, '''VD'''), એ એવા રોગો કે બિમારીઓ છે કે જેમનો ચેપ મોટ ભાગે માનવીય સંભોગ કે [[જાતીય સંભોગ]] ક્રિયાઓ દ્વારા ફેલાતો હોય છે.  આ રોગ કે સંક્રમણો  [[યૌન મૈથુન]], [[મુખ મૈથુન]] તથા [[ગુદા મૈથુન]]. પ્રાચીન સમયમાં તેને જાતીય રોગો કહેવાતાં પણ હવે તેને જાતીય સંક્રમણો કહેવાય છે.  રોગ કરતાં સંક્રમણ એ શબ્દ વધુ વ્યાપક અર્થ ધરાવે છે. કોઈ એક રોગી ન હોતાં વ્યક્તિ સંક્રમિત હોઈ શકે છે જે અન્યોને પણ ચેપ લગાડી શકે છે. અમુક રોગ દવાના ઈન્જેક્શન દ્વારા, બાળકના જન્મ દ્ધારા કે [[સ્તનપાન]] દ્વારા પણ ફેલાઈ શકે છે.  હજારો વર્ષોથી જાતીય રોગો કે સંક્રમણના અસ્તિત્વની જાણ માનવ સમુદાયને છે.

== વર્ગીકરણ ==
૧૯૯૦ સુધીના દશક સુધી જાતીય સંક્રમણને '''[[જાતીય રોગ]]''' કે વેનેરીયલ ડિસીઝ કહેવાતા હતાં. વેનેરિયલ આ શબ્દ લેટિન શબ્દ પ્રાચીન રોમન દંતકથા ના પ્રેમના દેવીના નામ વિનસ પરથી પડ્યું હતું. આને '''સામાજિક રોગ''' પણ કહેવાય છે. 

''જાતીય સંક્રમણ'' એ ''જાતીય રોગ'' કરતાં ઘણી વ્યાપક વ્યાખ્યા છે.&lt;ref&gt;[http://www.etharc.org/faq/faqstd.htm#P15_1221 Are sexually transmitted infections (STIs) different from sexually transmitted diseases (STDs)?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100124143330/http://www.etharc.org/faq/faqstd.htm#P15_1221 |date=2010-01-24 }}, Frequently asked questions (FAQ) About Sexually Transmitted Diseases (STDs), Ethiopian AIDS Resource Center  &quot;Sometimes the terms STI and STD are used interchangeably. This can be confusing and not always accurate, so it helps first to understand the difference between infection and disease. Infection simply means that a [[Microorganism|germ]]—[[virus]], [[bacteria]], or [[parasite]]—that can cause disease or sickness is present inside a person’s body. An infected person does not necessarily have any symptoms or signs that the virus or bacteria is actually hurting his or her body; they do not necessarily feel sick. A disease means that the infection is actually causing the infected person to feel sick, or to notice something is wrong. For this reason, the term STI—which refers to infection with any germ that can cause an STD, even if the infected person has no symptoms—is a much broader term than STD.&quot;&lt;/ref&gt; 
સંક્રમણએ પરોપજીવી જીવાણુંઓ વસાહત સ્થિતી છે, કોઈ વ્યક્તિમાં જીવાણું ઓની આવી વસાહત તેને કોઈ નુકશાન  નથી પહોંચાડતી. જ્યારે સંક્રમણ ને કારણે વ્યક્તિના અવયવોની કાર્ય પ્રણાલી પર હાનિકારક સર પહોંચે છે આ પરિસ્થિતીને રોગ કહે છે. એવું પણ બની શકે છે કે સંક્રમણ અને રોગ આ બંને પરિસ્થિતીમાં કોઈ ચિન્હો હોઈ પણ શકે અને ન પણ હોઈ શકે. એચ.પી.વી. જેવા સંક્રમણો એવા સંક્રમણો છે કે જે પ્રાયઃ સર્વ જાતીય રીતે સક્રીય એવા મોટા ભાગના લોકોને લાગે છે પણ તે સૌમાં રોગ નું સ્વરૂપ નથી લેતો. આવા સંક્રમણની ઓળખને કારણે રોગને બદલે સંક્રમણ શબ્દ પ્રચલિત બન્યો છે.     સ્વાસ્થ્ય અધિકારીઓ દ્વારા સૌ પ્રથમ આ શબ્દ રોગી અને સંક્રમિત લોકોને  જુદા તારવવા વપરાયો હતો. {{citation needed|date=August 2011}}  

મોટા ભાગના લોકોને જ્યાં સુધી લક્ષણો ન દેખાય  કે પરીક્ષણ અહેવાલ ન આવે ત્યાં સુધી જાતીય રોગ હોવાની જાણ થતી નથી. ઘણા લોકો સંક્રમણને પણ જાતીય રોગ તરીકે જ ઓળખતા હોય છે. 

Moreover, the term ''sexually transmissible disease'' is sometimes used since it is less restrictive in consideration of other factors or means of transmission.  For instance, [[meningitis]] is transmissible by means of sexual contact but is not labeled as an STI because sexual contact is not the primary [[Vector (epidemiology)|vector]] for the [[pathogen]]s that cause meningitis. This discrepancy is addressed by the probability of infection by means ''other than sexual contact''. In general, an STI is an infection that has a negligible probability of transmission by means other than sexual contact, but has a realistic means of transmission by sexual contact (more sophisticated means—[[blood transfusion]], sharing of [[hypodermic needle]]s—are not taken into account). Thus, one may presume that, if a person is infected with an STI, e.g., [[Chlamydia infection|chlamydia]], [[gonorrhea]], [[genital herpes]], it was transmitted to him/her by means of sexual contact.

The diseases on this list are most commonly transmitted solely by sexual activity. Many infectious diseases, including the [[common cold]], [[influenza]], [[pneumonia]], and most others that are transmitted person-to-person can also be transmitted during sexual contact, if one person is infected, due to the close contact involved. However, even though these diseases may be transmitted during sex, they are not considered STDs.

== Cause ==
=== Bacterial ===
* [[Chancroid]] (''[[Haemophilus ducreyi]]'')
* [[Chlamydia infection|Chlamydia]] (''[[Chlamydia trachomatis]]'')
* [[Granuloma inguinale]] or (''[[Klebsiella granulomatis]]'')
* [[Gonorrhea]] (''[[Neisseria gonorrhoeae]]'')
* [[Syphilis]] (''[[Treponema pallidum]]'')

=== Fungal ===
*[[Candidiasis]] (yeast infection)

=== Viral ===
[[Image:Herpes simplex virus pap test.jpg|thumb|right|[[Micrograph]] showing the viral [[cytopathic effect]] of herpes (ground glass nuclear inclusions, multi-nucleation). [[Pap test]]. [[Pap stain]].]]
*[[Viral hepatitis]] ([[Hepatitis B virus]])—saliva, venereal fluids.  &lt;br /&gt;(Note: [[Hepatitis A]] and [[Hepatitis E]] are transmitted via the [[fecal-oral route]]; [[Hepatitis C]] is rarely sexually transmittable,&lt;!--
    --&gt;&lt;ref name=Workowski&gt;{{cite journal |author=Workowski K, Berman S |title=Sexually transmitted diseases treatment guidelines, 2006. |journal=MMWR Recomm Rep |volume=55 |issue=RR–11 |pages=1–94 |year=2006 |pmid=16888612 |url=http://www.cdc.gov/mmwr/PDF/rr/rr5511.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;!--
--&gt; and the route of transmission of [[Hepatitis D]] (only if infected with B) is uncertain, but may include sexual transmission.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Wu J, Chen C, Sheen I, Lee S, Tzeng H, Choo K |title=Evidence of transmission of hepatitis D virus to spouses from sequence analysis of the viral genome |journal=Hepatology |volume=22 |issue=6 |pages=1656–60 |year=1995 | doi=10.1002/hep.1840220607 |pmid=7489970}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Farci P |title=Delta hepatitis: an update |journal=J Hepatol |volume=39  |issue=Suppl 1 |pages=S212–9 |year=2003 |pmid=14708706 |doi=10.1016/S0168-8278(03)00331-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Shukla N, Poles M |title=Hepatitis B virus infection: co-infection with hepatitis C virus, hepatitis D virus, and human immunodeficiency virus |journal=Clin Liver Dis |volume=8 |issue=2 |pages=445–60, viii |year=2004 |pmid=15481349 |doi=10.1016/j.cld.2004.02.005}}&lt;/ref&gt;)
*[[Herpes simplex]] ([[Herpes simplex virus]] 1, 2) skin and mucosal, transmissible with or without visible blisters
*[[HIV]] (''Human Immunodeficiency Virus'')—venereal fluids, semen, breast milk, blood
*[[HPV]] (''Human Papillomavirus'')—skin and mucosal contact. 'High risk' types of HPV cause almost all [[cervical cancer]]s, as well as some [[anal cancer|anal]], [[penile cancer|penile]], and [[vulvar cancer]].  Some other types of HPV cause [[genital warts]].
*[[Molluscum contagiosum]] ([[molluscum contagiosum virus]] MCV)—close contact

=== Parasites ===
*[[Crab louse]], colloquially known as &quot;crabs&quot; or &quot;pubic lice&quot; (''[[Pthirus pubis]]'')
*[[Scabies]] (''[[Sarcoptes scabiei]]'')

=== Protozoal ===
*[[Trichomoniasis]] (''[[Trichomonas vaginalis]]'')

=== Transmission probability ===
The risks and transmission probabilities of sexually transmitted diseases are summarized by act in the table below.&lt;ref&gt;Department of Public Health, City &amp; County of San Francisco (2011). [http://www.sfcityclinic.org/stdbasics/stdchart.asp STD Risks Chart]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Varghese&quot;&gt;{{ cite journal |author=Varghese B, Maher JE, Peterman TA, Branson BM,Steketee RW |title=Reducing the risk of sexual HIV transmission: quantifying the per-act risk for HIV on the basis of choice of partner, sex act, and condom use |journal=Sex. Transm. Dis. |year=2002 |pages=38–43 |volume=29 |issue=1 |pmid=11773877 |doi=10.1097/00007435-200201000-00007
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jin_et_al&quot;&gt;{{
 cite journal |author=Jin F ''et al.'' |title=Per-contact probability of HIV transmission in homosexual men in Sydney in the era of HAART|journal=AIDS |volume=24 |issue=6|pages=907–913 |year=2010 |month=March |pmid=20139750 |doi= 10.1097/QAD.0b013e3283372d90 |pmc=2852627
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hoare&quot;&gt;Hoare A (2010). [http://unsworks.unsw.edu.au/fapi/datastream/unsworks:9027/SOURCE02 models of HIV epidemics in Australia and Southeast Asia]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Burchell_et_al&quot;&gt;{{
 cite journal |author=Burchell A ''et al.'' |title=Modeling the Sexual Transmissibility of Human Papillomavirus Infection using Stochastic Computer Simulation and Empirical Data from a Cohort Study of Young Women in Montreal, Canada|journal=American Journal of Epidemology |volume=169 |issue=3 |pages=534–543 |year=2006 |month=March|pmid= |doi= 10.1093/aje/kwj077 |pmc=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ashm&quot;&gt;Australasian contact tracing manual. [http://ctm.ashm.org.au/Default.asp?PublicationID=6&amp;ParentSectionID=694&amp;SectionID=670 Specific infections where contact tracing is generally recommended] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110301033928/http://ctm.ashm.org.au/Default.asp?PublicationID=6&amp;ParentSectionID=694&amp;SectionID=670 |date=2011-03-01 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bryan&quot;&gt;Bryan C (2011)[http://pathmicro.med.sc.edu/infectious%20disease/sexually%20transmitted%20diseases.htm INFECTIOUS DISEASE CHAPTER EIGHT SEXUALLY TRANSMITTED DISEASES]&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style = &quot;float: right; margin-left:15px; text-align:center&quot;
! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color:lightgray;font-size:120%;&quot; | Odds of transmission per unprotected sexual act with an infected person
|-
|
! scope=&quot;col&quot; | Known risks
! scope=&quot;col&quot; | Possible or unknown risks
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Fellatio|Performing oral sex on a man]]
| 
*[[Chlamydia infection|Chlamydia]]
*[[Gonorrhea]](25-30%)
*[[Herpes simplex|Herpes]] (rare)
*[[Human papillomavirus|HPV]]
*[[Syphilis]] (1%)&lt;ref name=Hoare /&gt;
With [[ass to mouth]] practices:
*[[Hepatitis A]]
*[[Shigellosis|Shigella]]
| 
*[[Hepatitis B]] (low risk)&lt;ref name=ashm /&gt;
*[[HIV]] (very low risk; 0.01%)&lt;ref name=Varghese /&gt;
*[[Hepatitis C]] (unknown)
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Cunnilingus|Performing oral sex on a woman]]
| 
*[[Herpes simplex|Herpes]] (1%)
| 
*[[Human papillomavirus|HPV]]
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Fellatio|Receiving oral sex - man]]
| 
*[[Chlamydia infection|Chlamydia]]
*[[Gonorrhea]]
*[[Non-gonococcal urethritis]]
*[[Herpes simplex|Herpes]]
*[[Syphilis]] (1%)&lt;ref name=Hoare /&gt;
| 
*[[Human papillomavirus|HPV]]
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Cunnilingus|Receiving oral sex - woman]]
| 
*[[Herpes simplex|Herpes]]
*[[MRSA]]
| 
*[[Human papillomavirus|HPV]]
|-

! scope=&quot;row&quot; | [[Sexual intercourse|Vaginal sex - man]]
| 
*[[Chlamydia infection|Chlamydia]] (30-50%)&lt;ref name=&quot;ashm&quot; /&gt;
*[[Crab louse|Crabs]]
*[[Scabies]]
*[[Gonorrhea]] (20%)&lt;ref name=&quot;bryan&quot;/&gt;
*[[Hepatitis B]]
*[[Herpes simplex|Herpes]]
*[[HIV]] (0.05%)&lt;ref name=&quot;Varghese&quot; /&gt;
*[[Human papillomavirus|HPV]]  (at least 5%)&lt;ref name=&quot;Burchell_et_al&quot; /&gt;
*[[Non-gonococcal urethritis]]
*[[Syphilis]]
*[[Trichomoniasis]]
| 
*[[Hepatitis C]]
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Sexual intercourse|Vaginal sex - woman]]
| 
*[[Chlamydia infection|Chlamydia]] (30–50%)&lt;ref name=&quot;ashm&quot; /&gt;
*[[Crab louse|Crabs]]
*[[Scabies]]
*[[Gonorrhea]] (50 to 90%)&lt;ref name=&quot;bryan&quot; /&gt;
*[[Hepatitis B]](50-70%)
*[[Herpes simplex|Herpes]]
*[[HIV]] (0.1%)&lt;ref name=&quot;Varghese&quot; /&gt;
*[[Human papillomavirus|HPV]] (high;&lt;ref name=&quot;ashm&quot; /&gt; at least 5%)&lt;ref name=&quot;Burchell_et_al&quot; /&gt;
*[[Syphilis]]
*[[Trichomoniasis]]
| 
*[[Hepatitis C]]
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Anal sex|Anal sex - insertive]] 
| 
*[[Chlamydia infection|Chlamydia]]
*[[Crab louse|Crabs]]
*[[Scabies]](40%)
*[[Gonorrhea]]
*[[Hepatitis B]]
*[[Herpes simplex|Herpes]]
*[[HIV]] (0.62%)&lt;ref name=&quot;Jin_et_al&quot;/&gt;
*[[Human papillomavirus|HPV]]
*[[Non-gonococcal urethritis]]
*[[Syphilis]] (14%)&lt;ref name=&quot;Hoare&quot; /&gt;
| 
*[[Hepatitis C]]
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Anal sex|Anal sex - receptive]]
| 
*[[Chlamydia infection|Chlamydia]]
*[[Crab louse|Crabs]]
*[[Scabies]]
*[[Gonorrhea]]
*[[Hepatitis B]]
*[[Herpes simplex|Herpes]]
*[[HIV]] (1.7%)&lt;ref name=&quot;Jin_et_al&quot;/&gt;
*[[Human papillomavirus|HPV]]
*[[Syphilis]] (1.4%) &lt;ref name=&quot;Hoare&quot; /&gt;
| 
*[[Hepatitis C]]
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[Anilingus|Oral-anal sex]]
| 
*[[Amebiasis]]
*[[Cryptosporidiosis]](1%)
*[[Giardiasis]]
*[[Hepatitis A]](1%)
*[[Shigellosis]](1%)
| 
*[[Human papillomavirus|HPV]](1%)
|-
|}

== Pathophysiology ==
Many STDs are (more easily) transmitted through the [[mucous membrane]]s of the [[penis]], [[vulva]], [[rectum]], [[urinary tract]] and (less often—depending on type of infection){{Citation needed|date=December 2007}} the [[mouth]], [[throat]], [[respiratory tract]] and [[Human eyes|eyes]]. The visible membrane covering the [[glans penis|head of the penis]] is a mucous membrane, though it produces no [[mucus]] (similar to the [[lip]]s of the mouth). Mucous membranes differ from [[skin]] in that they allow certain pathogens into the body.&lt;ref&gt;[http://www.microbiologybytes.com/virology/VirPath.html Virus Pathogenesis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090114161926/http://www.microbiologybytes.com/virology/VirPath.html |date=2009-01-14 }}, Microbiology Bytes&lt;/ref&gt;  Pathogens are also able to pass through breaks or abrasions of the skin, even minute ones.  The shaft of the penis is particularly susceptible due to the friction caused during penetrative sex.  The primary sources of infection in ascending order are venereal fluids, saliva, mucosal or skin (particularly the penis), infections may also be transmitted from feces, urine and sweat.&lt;ref&gt;[http://go.worldbank.org/QTULIN4ZZ0 HIV/AIDS Glossary]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, World Bank&lt;/ref&gt;{{Dubious|date=August 2010}}  The amount of contact with infective sources which causes infection varies with each pathogen but in all cases a disease may result from even light contact from fluid carriers like venereal fluids onto a mucous membrane.

This is one reason that the probability of transmitting many infections is far higher from sex than by more casual means of transmission, such as non-sexual contact—touching, hugging, shaking hands—but it is not the only reason. Although [[mucous membrane]]s exist in the mouth as in the genitals, many STIs seem to be easier to transmit through [[oral sex]] than through deep kissing. According to a safe sex chart, many infections that are easily transmitted from the mouth to the genitals or from the genitals to the mouth, are much harder to transmit from one mouth to another.&lt;ref&gt;[http://www.tinynibbles.com/safesexchart.html Safe Sex Chart] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060519191752/http://www.tinynibbles.com/safesexchart.html |date=2006-05-19 }}, violet blue: open source sex&lt;/ref&gt; With [[HIV]], [[genital]] fluids happen to contain much more of the [[pathogen]] than [[saliva]]. Some infections labeled as STIs can be transmitted by direct [[skin]] contact. [[Herpes simplex]] and [[HPV]] are both examples. [[Kaposi's sarcoma-associated herpesvirus|KSHV]], on the other hand, may be transmitted by deep-kissing but also when saliva is used as a sexual lubricant.

Depending on the STD, a person may still be able to spread the infection if no signs of disease are present. For example, a person is much more likely to spread [[herpes]] infection when [[blister]]s are present (STD) than when they are absent (STI). However, a person can spread [[HIV]] infection (STI) at any time, even if he/she has not developed symptoms of [[AIDS]] (STD).

''All'' [[human sexual behavior|sexual behaviors]] that involve contact with the bodily fluids of another person should be considered to contain some risk of transmission of sexually transmitted diseases. Most attention has focused on controlling [[HIV]], which causes [[AIDS]], but each STD presents a different situation.

As may be noted from the name, sexually transmitted diseases are ''transmitted'' from one person to another by certain sexual activities rather than being actually ''caused by'' those sexual activities. [[Bacterium|Bacteria]], [[fungi]], [[protozoa]] or [[virus]]es are still the causative agents. It is not possible to catch any sexually transmitted disease from a sexual activity with a person who is not carrying a disease; conversely, a person who has an STD got it from contact (sexual or otherwise) with someone who had it, or his/her bodily fluids. Some STDs such as HIV can be transmitted from mother to child either during pregnancy or breastfeeding.

Although the likelihood of transmitting various diseases by various sexual activities varies a great deal, in general, all sexual activities between two (or more) people should be considered as being a two-way route for the transmission of STDs, i.e., &quot;giving&quot; or &quot;receiving&quot; are both risky although receiving carries a higher risk.

Healthcare professionals suggest [[safer sex]], such as the use of [[condoms]], as the most reliable way of decreasing the risk of contracting sexually transmitted diseases during sexual activity, but safer sex should by no means be considered an absolute safeguard. The transfer of and exposure to bodily fluids, such as [[blood transfusion]]s and other blood products, sharing injection [[Intravenous therapy|needles]], needle-stick injuries (when medical staff are inadvertently jabbed or pricked with needles during medical procedures), sharing [[tattoo]] needles, and childbirth are other avenues of transmission. These different means put certain groups, such as medical workers, and [[haemophilia]]cs and drug users, particularly at risk.

Recent [[epidemiology|epidemiological]] studies have investigated the networks that are defined by sexual relationships between individuals, and discovered that the properties of [[sexual network]]s are crucial to the spread of sexually transmitted diseases. In particular, [[assortative mixing]] between people with large numbers of sexual partners seems to be an important factor.

It is possible to be an [[symptom|asymptomatic]] carrier of sexually transmitted diseases. In particular, sexually transmitted diseases in women often cause the serious condition of [[pelvic inflammatory disease]].

== Prevention ==
[[File:Sanfranciscocityclinicnight.jpeg|thumb|right|[[San Francisco City Clinic]] a municipal STD testing center in [[San Francisco, California|San Francisco]].]]
{{Main|Safe sex}}
Prevention is key in addressing incurable STIs, such as HIV &amp; herpes. [[Sexual health clinic]]s fight to promote the use of condoms and provide outreach for at-risk communities.

The most effective way to prevent sexual transmission of STIs is to avoid contact of body parts or fluids which can lead to transfer with an infected partner. Not all sexual activities involve contact: [[cybersex]], [[phonesex]] or [[masturbation]] from a distance are methods of avoiding contact. Proper use of [[condom]]s reduces contact and risk. Although a condom is effective in limiting exposure, some disease transmission may occur even with a condom.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Villhauer |first=Tanya |title=Condoms Preventing HPV? |publisher=University of Iowa Student Health Service/Health Iowa |date=2005-05-20 |url=http://www.uistudenthealth.com/question/default.aspx?q=738 |access-date=2009-07-26 |archive-date=2010-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100314084306/http://www.uistudenthealth.com/question/default.aspx?q=738 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Ideally, both partners should get tested for STIs before initiating sexual contact, or before resuming contact if a partner engaged in contact with someone else.  Many infections are not detectable immediately after exposure, so enough time must be allowed between possible exposures and testing for the tests to be accurate.  Certain STIs, particularly certain persistent viruses like HPV, may be impossible to detect with current medical procedures.

Many diseases that establish permanent infections can so occupy the immune system that other diseases become more easily transmitted.  The [[innate immune system]] led by [[defensins]] against HIV can prevent transmission of HIV when viral counts are very low, but if busy with other viruses or overwhelmed, HIV can establish itself.  Certain viral STI's also greatly increase the risk of death for HIV infected patients.

=== Vaccines ===
Vaccines are available that protect against some viral STIs, such as [[Hepatitis A vaccine|Hepatitis A]], [[Hepatitis B vaccine|Hepatitis B]], and some types of [[HPV vaccine|HPV]].  Vaccination before initiation of sexual contact is advised to assure maximal protection.

=== Condoms ===
[[Condom]]s and [[female condom]]s only provide protection when used properly as a barrier, and only to and from the area that it covers.  ''Uncovered areas are still susceptible to many STDs''.  In the case of HIV, sexual transmission routes almost always involve the penis, as HIV cannot spread through unbroken skin, thus ''properly shielding the insertive penis with a properly worn condom from the vagina or anus effectively stops HIV transmission''.  An infected fluid to broken skin borne direct transmission of HIV would not be considered &quot;sexually transmitted&quot;, but can still theoretically occur during sexual contact, this can be avoided simply by not engaging in sexual contact when having open bleeding wounds.  Other STDs, even viral infections, can be prevented with the use of latex, polyurethane or polyisoprene condoms as a barrier.  Some microorganisms and viruses are small enough to pass through the pores in natural skin condoms, but are still too large to pass through latex or synthetic condoms.

Proper usage entails:
*Not putting the condom on too tight at the end, and leaving 1.5&amp;nbsp;cm (3/4&amp;nbsp;inch) room at the tip for [[ejaculation]].  Putting the condom on snug can and often does lead to failure.
*Wearing a condom too loose can defeat the barrier.
*Avoiding inverting, spilling a condom once worn, whether it has ejaculate in it or not.
*Avoiding condoms made of substances other than latex, polyisoprene or polyurethane that do not protect against HIV.
*Avoiding the use of oil based lubricants (or anything with oil in it) with latex condoms, as oil can eat holes into them.
*Using flavored condoms for '''oral sex only''', as the sugar in the flavoring can lead to yeast infections if used to penetrate.

Not following the first five guidelines above perpetuates the common misconception that condoms are not tested or designed properly.{{citation needed|date=August 2011}}

In order to best protect oneself and the partner from STIs, the old condom and its contents should be assumed to be infectious.  Therefore the old condom must be properly disposed of.  A new condom should be used for each act of intercourse, as multiple usage increases the chance of breakage, defeating the effectiveness as a barrier.

=== Nonoxynol-9 ===
Researchers had hoped that [[nonoxynol-9]], a vaginal microbicide would help decrease STD rates.  Trials, however, have found it ineffective.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Wilkinson D, Ramjee G, Tholandi M, Rutherford G |title=Nonoxynol-9 for preventing vaginal acquisition of sexually transmitted infections by women from men |journal=Cochrane Database Syst Rev |volume= |issue=4 |pages=CD003939 |year=2002 |pmid=12519623 |doi=10.1002/14651858.CD003939 |url= |editor1-last=Wilkinson |editor1-first=David}}&lt;/ref&gt;  In fact, the use of nonoxynol-9 can put women at a higher risk of HIV infection.&lt;ref&gt;Williams, M. ''Healthy Choices for Fertility Control''. CreateSpace, Scotts Valley, CA, 2009. ISBN 1448664721&lt;/ref&gt;

== Diagnosis ==
STI [[medical test|tests]] may test for a single infection, or consist of a number of individual tests for any of a wide range of STIs, including tests for [[syphilis]], [[trichomonas]], [[gonorrhea]], [[Chlamydia infection|chlamydia]], [[herpes]], [[hepatitis]] and [[HIV test]]s. No procedure tests for all infectious agents.

STI tests may be used for a number of reasons:
* as a [[diagnostic test]] to determine the cause of symptoms or illness
* as a [[screening test]] to detect asymptomatic or presymptomatic [[infection]]s
* as a check that prospective sexual partners are free of disease before they engage in sex without [[safer sex]] precautions (for example, when starting a long term mutually monogamous sexual relationship, in [[Bareback (sex)#Fluid bonding|fluid bonding]], or for procreation).
* as a check prior to or during pregnancy, to prevent harm to the baby
* as a check after birth, to check that the baby has not caught an STI from the mother
* to prevent the use of infected [[blood donation|donated blood]] or [[organ donation|organ]]s
* as part of the process of [[contact tracing]] from a known infected individual
* as part of mass [[epidemiological]] surveillance

Not all STIs are [[symptom]]atic, and symptoms may not appear immediately after infection. In some instances a disease can be carried with no symptoms, which leaves a greater risk of passing the disease on to others. Depending on the disease, some untreated STIs can lead to  [[infertility]], [[chronic pain]] or even death.&lt;ref name=&quot;STI video&quot;&gt;{{cite web|url=http://sexperienceuk.channel4.com/education/about/male-sti-check-up|title=Male STI check-up video|access-date=2009-01-22|publisher=Channel 4|year=2008}}&lt;/ref&gt;  Early identification and treatment results in less chance to spread disease, and for some conditions may improve the outcomes of treatment.

There is often a [[window period]] after initial infection during which an STI test will be negative.  During this period the infection may be transmissible.  The duration of this period varies depending on the infection and the test.

Diagnosis may also be delayed by reluctance of the infected person to seek a medical professional. One report indicated that afflicted people turn to the Internet rather than to a medical professional for information on STIs to a higher degree than for other sexual problems.&lt;ref name=Quilliam2011&gt;[http://www.medscape.com/viewarticle/743689_3 'The Cringe Report'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130513173055/http://www.medscape.com/viewarticle/743689_3 |date=2013-05-13 }} By Susan Quilliam. Posted: 06/28/2011; J Fam Plann Reprod Health Care. 2011;37(2):110-112.&lt;/ref&gt;

=== STD Wizard ===

The STD Wizard is a publicly available [[expert system]] for determining which screening tests, [[vaccinations]], and evaluations are recommended, related to sexually transmitted diseases. The information included within the STD Wizard is based on the [[Centers for Disease Control and Prevention]] &quot;Sexually Transmitted Diseases Treatment Guidelines - 2006&quot;. The system has English and Spanish language interfaces.

The STD Wizard runs in a web browser. The program asks a series of questions, related to demographics, behaviors, and symptoms. There are potentially over 100 questions, but most users get asked about 20. The exact questions asked depend on the user's responses. Typical questions include:
* ''Demographics'' - How old are you, in years?
* ''Behaviors'' - Have you had more than one sex partner within the past six months?
* ''Symptoms'' - Are you having a discharge from your penis or burning during urination?

Typical recommendations include:
* ''Screening tests'' - e.g., [[HIV test|HIV screening test]]
* ''Vaccinations'' - e.g., [[Hepatitis B vaccine|Hepatitis B vaccination]]
* ''Evaluations'' - e.g., Seek medical attention in the next week for rash

== Management ==
High risk exposure such as that which occurs in rape cases may be treated prophylacticly using antibiotic combinations such as [[azithromycin]], [[cefixime]], and [[metronidazole]].

An option for treating partners of patients ([[index case]]s) diagnosed with [[Chlamydia infection|chlamydia]] or [[gonorrhea]] is [[patient-delivered partner therapy]], which is the clinical practice of treating the sex partners of index cases by providing prescriptions or medications to the patient to take to his/her partner without the health care provider first examining the partner.&lt;ref name=EPTFinalReport2006&gt;[http://www.cdc.gov/std/treatment/EPTFinalReport2006.pdf Expedited Partner Therapy in the Management of Sexually Transmitted Diseases (2 February 2006)] U.S. DEPARTMENT OF HEALTH AND HUMAN SERVICES PUBLIC HEALTH SERVICE. Centers for Disease Control and Prevention National Center for HIV, STD, and TB Prevention&lt;/ref&gt;

== Epidemiology ==
[[Image:STDs excluding HIV world map - DALY - WHO2004.svg|thumb|Age-standardized, [[disability-adjusted life years]] for STDs (''excluding HIV'') per 100,000 inhabitants in 2004.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.who.int/healthinfo/global_burden_disease/estimates_country/en/index.html |title=WHO Disease and injury country estimates |year=2004 |work=World Health Organization |access-date=Nov. 11, 2009}}&lt;/ref&gt; 
{{Multicol}} 
{{legend|#b3b3b3|no data}}
{{legend|#ffff65|&lt;&amp;nbsp;60}}
{{legend|#fff200|60–120}}
{{legend|#ffdc00|120–180}}
{{legend|#ffc600|180–240}}
{{legend|#ffb000|240–300}}
{{legend|#ff9a00|300–360}}
{{Multicol-break}} 
{{legend|#ff8400|360–420}}
{{legend|#ff6e00|420–480}}
{{legend|#ff5800|480–540}}
{{legend|#ff4200|540–600}}
{{legend|#ff2c00|600–1000}}
{{legend|#cb0000|&gt;&amp;nbsp;1000}}
{{Multicol-end}}]]
STD incidence rates remain high in most of the world, despite diagnostic and therapeutic advances that can rapidly render patients with many STDs noninfectious and cure most. In many cultures, changing sexual morals and oral contraceptive use have eliminated traditional sexual restraints, especially for women, and both physicians and patients have difficulty dealing openly and candidly with sexual issues. Additionally, development and spread of [[drug resistance|drug-resistant bacteria]] (e.g., penicillin-resistant gonococci) makes some STDs harder to cure. The effect of travel is most dramatically illustrated by the rapid spread of the [[AIDS]] virus ([[HIV-1]]) from Africa to Europe and the Americas in the late 1970s.&lt;ref name=AMN&gt;{{cite journal | author = Mary-Ann Shafer, Anna-Barbara Moscicki | title = Sexually Transmitted Infections, 2006  | url = http://www.health.am/sex/more/sexually_transmitted_infections/ | journal = | volume = | issue = | pages = 1–8 | year = 2006}}&lt;/ref&gt;

In 1996, the [[World Health Organization]] estimated that more than 1 million people were being infected daily. About 60% of these infections occur in young people &lt;25 years of age, and of these 30% are &lt;20 years. Between the ages of 14 and 19, STDs occur more frequently in girls than boys by a ratio of nearly 2:1; this equalizes by age 20. An estimated 340 million new cases of syphilis, gonorrhea, chlamydia and trichomoniasis occurred throughout the world in 1999.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.avert.org/stdstatisticsworldwide.htm |title=STD Statistics Worldwide |publisher=Avert.org |date= |access-date=2011-01-09 |archive-date=2010-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100610101506/http://www.avert.org/stdstatisticsworldwide.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.usmedicine.com/dailyNews.cfm?dailyID=59 |title=U.S. Medicine Information Central |access-date=2012-01-15 |archive-date=2009-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090705104619/http://www.usmedicine.com/dailyNews.cfm?dailyID=59 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Commonly reported prevalences of STIs among sexually active adolescent girls both with and without lower genital tract symptoms include [[Chlamydia infection|chlamydia]] (10–25%), [[gonorrhea]] (3–18%), [[syphilis]] (0–3%), [[Trichomonas vaginalis]] (8–16%), and [[herpes]] simplex virus (2–12%).{{Citation needed|date=February 2007}} Among adolescent boys with no symptoms of urethritis, isolation rates include chlamydia (9–11%) and gonorrhea (2–3%).{{Citation needed|date=February 2007}} At least one in four U.S. teenage girls has a sexually transmitted disease,&lt;ref&gt;&quot;[http://www.sciencedaily.com/releases/2008/03/080312084645.htm One In Four Teenage Girls In U.S. Has Sexually Transmitted Disease, CDC Study Shows]&quot;. ''[[Science Daily]]''. March 12, 2008.&lt;/ref&gt; a [[Centers for Disease Control and Prevention|CDC]] study found.&lt;ref&gt;&quot;[http://www.nytimes.com/2008/03/12/science/12std.html?_r=1 Sex Infections Found in Quarter of Teenage Girls]&quot;. [[The New York Times]]. March 12, 2008.&lt;/ref&gt; Among girls who admitted ever having sex, the rate was 40%.&lt;ref&gt;&quot;[http://newsok.com/article/3214748/1205233095 CDC study says at least 1 in 4 teen girls has a sexually transmitted disease; HPV most common]&quot;. [[The Oklahoman]]. March 11, 2008.&lt;/ref&gt;

[[AIDS]] is the single largest cause of mortality in present-day [[Sub-Saharan Africa]].&lt;ref&gt;{{cite web
| author = [[Joint United Nations Programme on HIV/AIDS|UNAIDS]], [[World Health Organization|WHO]]
| month = December
| year = 2007
| title = 2007 AIDS epidemic update
| url = http://data.unaids.org/pub/EPISlides/2007/2007_epiupdate_en.pdf
| access-date = 2008-03-12
| format = PDF
| archive-date = 2008-05-27
| archive-url = https://web.archive.org/web/20080527201701/http://data.unaids.org/pub/EPISlides/2007/2007_epiupdate_en.pdf
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt; The majority of [[HIV]] infections are acquired through unprotected sexual relations between partners, one of whom has HIV. Approximately 1.1 million persons are living with HIV/AIDS in the [[United States]],&lt;ref&gt;&quot;[http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2009/10/obama-ends-travel-ban-on-foreigners-with-hivaids.html Obama Ends U.S. Travel Ban On Visitors, Immigrants With HIV-AIDS]&quot;. [[ABC News]]. October 30, 2009.&lt;/ref&gt; and AIDS remains the leading cause of death among [[African American]] women between ages 25 and 34.&lt;ref&gt;&quot;[http://www.cnn.com/2008/HEALTH/conditions/07/29/black.aids.report/index.html Report: Black U.S. AIDS rates rival some African nations]&quot;. [[CNN.com]]. July 29, 2008.&lt;/ref&gt; [[Hepatitis B]] is also classed as a sexually transmitted disease because it can be passed on sexually.&lt;ref&gt;&quot;[http://www.health.state.mn.us/divs/idepc/diseases/hepb/hepbstd.html Hepatitis: Type B (caused by hepatitis B virus)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100523234449/http://www.health.state.mn.us/divs/idepc/diseases/hepb/hepbstd.html |date=2010-05-23 }}&quot;. Minnesota Department of Health.&lt;/ref&gt; The disease is found globally, with the highest rates in Asia and Africa and lower rates in the Americas and Europe.&lt;ref&gt;&quot;[http://www.fda.gov/ohrms/dockets/ac/02/slides/3885S2_02_Hoofnagle/tsld002.htm Hepatitis B] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100315015945/http://www.fda.gov/ohrms/dockets/ac/02/slides/3885S2_02_Hoofnagle/tsld002.htm |date=2010-03-15 }}&quot;. U.S. Food and Drug Administration.&lt;/ref&gt; Worldwide, an estimated two billion people have been infected with the hepatitis B virus.&lt;ref&gt;{{cite web|title=FAQ about Hepatitis B|url=http://liver.stanford.edu/Education/faq.html|publisher=Stanford School of Medicine|date=2008-07-10|access-date=2009-09-19|archive-date=2009-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20090209213644/http://liver.stanford.edu/Education/faq.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== History ==
[[File:Syphilis false shame and fear may destroy your future.png|right|thumb|1930s [[Works Progress Administration]] poster]]

The first well-recorded European outbreak of what is now known as [[syphilis]] occurred in 1494 when it broke out among French troops besieging [[Naples]].&lt;ref name=Scars_of_Venus&gt;{{cite book | author=Oriel, J.D. | title=The Scars of Venus: A History of Venereology | url=https://archive.org/details/scarsofvenushist0000orie | location=London | publisher= Springer-Verlag | year=1994 | isbn=354019844X }}&lt;/ref&gt; From this centre, the disease swept across [[Europe]], killing more than five million people.&lt;ref&gt;{{cite news
|url = http://www.cbc.ca/health/story/2008/01/14/syphilis-columbus.html
|title = Study traces origins of syphilis in Europe to New World
|access-date = 2008-01-15
|last = CBC News Staff
|authorlink = 
|year = 2008
|month = January
|archive-url = https://web.archive.org/web/20080116012422/http://www.cbc.ca/health/story/2008/01/14/syphilis-columbus.html
|archive-date = 2008-01-16
|url-status = live
}}&lt;/ref&gt; As [[Jared Diamond]] describes it, &quot;[W]hen syphilis was first definitely recorded in Europe in 1495, its [[pustule]]s often covered the body from the head to the knees, caused flesh to fall from people's faces, and led to death within a few months,&quot; rendering it far more [[fatal]] than it is today. Diamond concludes,&quot;[B]y 1546, the disease had evolved into the disease with the symptoms so well known to us today.&quot;&lt;ref name=Diamond1&gt;{{cite book | author=Diamond, Jared | year=1997 | title=Guns, Germs and Steel | url=https://archive.org/details/gunsgermssteelfa0000diam_w1z2 | location=New York | publisher=W.W. Norton | page=[https://archive.org/details/gunsgermssteelfa0000diam_w1z2/page/210 210] | isbn=848306667X}}&lt;/ref&gt; 

Prior to the invention of modern medicines, sexually transmitted diseases were generally incurable, and treatment was limited to treating the symptoms of the disease. The first voluntary hospital for venereal diseases was founded in 1746 at [[London Lock Hospital]].&lt;ref name=&quot;AIM-Albert&quot;&gt;Archives in London and the M25 area ([http://www.aim25.ac.uk/index.stm AIM25] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060410043108/http://www.aim25.ac.uk/index.stm |date=2006-04-10 }}) [http://www.aim25.ac.uk/cgi-bin/search2?coll_id=859&amp;inst_id=9 London Lock Hospital records] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170228130526/http://www.aim25.ac.uk/cgi-bin/search2?coll_id=859&amp;inst_id=9 |date=2017-02-28 }}&lt;/ref&gt; Treatment was not always voluntary: in the second half of the 19th century, the [[Contagious Diseases Act]] was used to arrest suspected prostitutes.

The first effective treatment for a sexually transmitted disease was [[Arsphenamine|salvarsan]], a treatment for syphilis. With the discovery of [[antibiotic]]s, a large number of  sexually transmitted diseases became easily curable, and this, combined with effective public health campaigns against STDs, led to a public perception during the 1960s and 1970s that they have ceased to be a serious medical threat.

During this period, the importance of [[contact tracing]] in treating STIs was recognized. By tracing the sexual partners of infected individuals, testing them for infection, treating the infected and tracing their contacts in turn, STI clinics could be very effective at suppressing infections in the general population.

In the 1980s, first [[genital herpes]] and then [[AIDS]] emerged into the public consciousness as sexually transmitted diseases that could not be cured by modern medicine. AIDS in particular has a long asymptomatic period—during which time [[HIV]] (the human immunodeficiency virus, which causes AIDS) can replicate and the disease can be transmitted to others—followed by a symptomatic period, which leads rapidly to death unless treated. HIV/AIDS entered the United States in about 1969 likely through a single infected immigrant from Haiti.&lt;ref&gt;{{cite journal
|author=Gilbert MT, Rambaut A, Wlasiuk G, Spira TJ, Pitchenik AE, Worobey M
|title=The emergence of HIV/AIDS in the Americas and beyond
|journal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A.
|volume=104 |issue=47 |pages=18566–70
|year=2007 |month=November
|pmid=17978186 |pmc=2141817 |doi=10.1073/pnas.0705329104
|url=http://www.pnas.org/cgi/pmidlookup?view=long&amp;pmid=17978186
|access-date=March 20, 2010
}}&lt;/ref&gt; Recognition that AIDS threatened a global [[pandemic]] led to public information campaigns and the development of treatments that allow AIDS to be managed by suppressing the replication of HIV for as long as possible. Contact tracing continues to be an important measure, even when diseases are incurable, as it helps to contain infection.
{{-}}

== References ==
{{Reflist|30em}}

==Further reading ==
{{refbegin}}
* {{Cite book |last = Aral |first =Sevgi O |coauthor= |year =2008 |title = Behavioral Interventions for Prevention and Control of Sexually Transmitted Diseases|url=http://books.google.ca/books?id=F1RIOW0x5gAC&amp;lpg=PR1&amp;dq=Sexually%20transmitted%20disease&amp;pg=PR1#v=onepage&amp;q&amp;f=true |publisher= : Springer Singapore Pte. Limited|isbn=9780387857688  |access-date = |postscript = &lt;!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to &quot;.&quot; for the cite to end in a &quot;.&quot;, as necessary. --&gt;{{inconsistent citations}} }}
* {{Cite book |last = Faro |first = Sebastian|coauthor= |year = 2003|title =Sexually transmitted diseases in women
  |url =http://books.google.ca/books?id=l0xZNxirdx0C&amp;lpg=PP1&amp;dq=Sexually%20transmitted%20disease&amp;pg=PP1#v=onepage&amp;q&amp;f=true|publisher=Lippincott Williams &amp; Wilkins |isbn= 0397513038|access-date = |postscript = &lt;!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to &quot;.&quot; for the cite to end in a &quot;.&quot;, as necessary. --&gt;{{inconsistent citations}} }}
* {{Cite book |last = Ford |first =Carol A |coauthor= Elizabeth Shimer Bowers |year =2009 |title = Living with Sexually Transmitted Diseases|url = http://books.google.ca/books?id=kSVqn-w8kSUC&amp;lpg=PA17&amp;dq=Sexually%20transmitted%20disease&amp;pg=PP1#v=onepage&amp;q&amp;f=true|publisher=Facts On File |isbn=9780816076727 |access-date = |postscript = &lt;!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to &quot;.&quot; for the cite to end in a &quot;.&quot;, as necessary. --&gt;{{inconsistent citations}} }}
* {{Cite book |last =Sehgal |first =Virendra N |edition=4th  |coauthor= |year =2003 |title = Sexually Transmitted Diseases
 |url = http://books.google.ca/books?id=VORwYIzp__wC&amp;lpg=PP1&amp;dq=Sexually%20transmitted%20disease&amp;pg=PP1#v=onepage&amp;q&amp;f=true|publisher=Jaypee Bros. Medical Publishers |isbn= 8180611051 |access-date = |postscript =&lt;!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to &quot;.&quot; for the cite to end in a &quot;.&quot;, as necessary. --&gt;{{inconsistent citations}} }}
* {{Cite book |last =Shoquist |first = Jennifer |coauthor=  Diane Stafford|year = 2003|title =The encyclopedia of sexually transmitted diseases|url =http://books.google.ca/books?id=LFMvJNyVoUgC&amp;lpg=PA177&amp;dq=Sexually%20transmitted%20disease&amp;pg=PP1#v=onepage&amp;q&amp;f=true |publisher= Facts On File|isbn=0816048819  |access-date = |postscript =&lt;!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to &quot;.&quot; for the cite to end in a &quot;.&quot;, as necessary. --&gt;{{inconsistent citations}} }}
{{refend}}

== External links ==
*[http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/rr5912a1.htm CDC Sexually Transmitted Diseases Treatment Guidelines, 2010]
* [http://www.cdc.gov/std/treatment/ Sexually Transmitted Diseases Treatment Guidelines - 2006]
*[http://www.dermnet.com/moduleIndex.cfm?moduleID=16 STD photo library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100721235135/http://www.dermnet.com/moduleIndex.cfm?moduleID=16 |date=2010-07-21 }} at [[New Zealand Dermatological Society|Dermnet]]
*[http://www.unfpa.org/rh/stis.htm UNFPA: Breaking the Cycle of Sexually Transmitted Infections] at [[United Nations Population Fund|UNFPA]]
*[http://www3.niaid.nih.gov/topics/sti/ Sexually Transmitted Infections] from the [[National Institute of Allergy and Infectious Diseases]]
*[http://www.stdsincolor.com/ STDs In Color: Sexually Transmitted Disease Facts and Photos]
*[http://wonder.cdc.gov/std.html]: Sexually Transmitted Diseases in the U.S.


{{Reproductive health}}
{{Sex}}
{{STD/STI}}

{{DEFAULTSORT:Sexually Transmitted Disease}}
[[Category:Human sexuality]]
[[Category:Sexually transmitted diseases and infections| ]]</text>
      <sha1>chovq4g3wnmpzi8sx2iocxn1pz8d9x1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>દક્ષિણ ગંગોત્રી</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42116</id>
    <revision>
      <id>904391</id>
      <parentid>782868</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T07:19:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>904391</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10697" sha1="72x3yz9szc80b8naco023vlj1q91a45" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                    = દક્ષિણ ગંગોત્રી
| native_name             = 
| native_name_lang        = 
| other_name              = 
| nickname                = 
| settlement_type         = સંશોધન કેન્દ્ર
| image_skyline           = 
| image_alt               = 
| image_caption           = 
| pushpin_map             = Antarctica relief
| pushpin_label_position  = right
| pushpin_map_alt         = 
| pushpin_map_caption     = એન્ટાર્કટિકામાં દક્ષિણ ગંગોત્રીનું સ્થાન
| coordinates             = {{coord|69.406752|S|76.193379|E|format=dms|region:AQ|display=inline}} 
| subdivision_type        = દેશ
| subdivision_name        = {{flagicon|ભારત}} [[ભારત]]
| established_date        = ૨૫ ફેબ્રુઆરી ૧૯૮૪
| established_title       = સ્થાપના
| extinct_title           = નિવૃત્ત
| extinct_date            = ૨૫ ફેબ્રુઆરી ૧૯૯૦
| founder                 = 
| named_for               = 
| government_type         = 
| governing_body          = 
| demographics1_title1    = 
| website                 = http://www.ncaor.gov.in/
| footnotes               = 
}}
'''દક્ષિણ ગંગોત્રી''' એ એન્ટાર્કટિકામાં આવેલું [[ભારત]]નું પ્રથમ વૈજ્ઞાનિક સંશોધન કેન્દ્ર છે. તેની સ્થાપના ભારતના ત્રીજા ઍન્ટાર્કટીકા સંશોધન યાત્રા દરમિયાન થઈ હતી.

==સ્થાન==
ત્રીજા ઍન્ટાર્કટીકા સંશોધન યાત્રા દરમિયાન વૈજ્ઞાનિકો, બીજા ઍન્ટાર્કટીકા સંશોધન યાત્રાના સભ્યો કે જેઓ ત્રીજા ઍન્ટાર્કટીકા સંશોધન યાત્રામાં ભાગ લઈ રહ્યા છે અને જહાજના અધિકારીઓ વચ્ચે સ્થાયી મથકના સ્થાન અંગે ચર્ચા થઈ. બધા જ પ્રાપ્ત સાધનો જેમકે એરિયલ ફોટૉગ્રાફ્સ, નૉર્ક્સ પોલારીન્સ્ટિટ્યુટ ધ્વારા તૈયાર કરેલ નકશાઓ અને બીજા ઍન્ટાર્કટીકા સંશોધન યાત્રા ના મંતવ્યો વગેરેને ધ્યાનથી તપાસવામાં આવ્યા. {{coord|70|02|00|S|12|00|00|E|type:landmark_region:AQ}} પરની જગ્યાનું મંતવ્ય બીજા ઍન્ટાર્કટીકા સંશોધન યાત્રાના સભ્યો એ આપેલું. પરંતુ હેલિકોપ્ટરના સર્વેક્ષણ દરમિયાન બે જમીની બરફની ચાદર લેનિનગ્રાદકોલન અને કુર્ક્લાકેનની દક્ષિણ પરિસિમા પાસે તિરાડો માલુમ પડી અને આ ઉપરાંત એરિયલ ફૉટોગ્રાફ્સના સર્વેક્ષણ ધ્વારા નજિકમાં તિરાડ પડી રહી હોવાનું માલુમ પડ્યુ. બધા પરિબળોને ધ્યાનમાં લઈને ૧૦ કિમિ ત્રિજ્યાનો વિસ્તાર સ્થાયી મથકનાં બાંધકામ માટે એકદમ યોગ્ય ગણવામાં આવ્યો અને વિગતવાર સર્વેક્ષણ કર્યા બાદ {{coord|70|05|37|S|12|00|00|E|type:landmark_region:AQ}} અક્ષાંશ-રેખાંશ ધરાવતો વિસ્તાર સ્થાયી મથકનાં બાંધકામ માટે નક્કી કરવામાં આવ્યો. આ વિસ્તારમાં બરફની જાડાઇ ૧૫૦ મીટર જેટલી નોંધવામાં આવી. આ સ્થાન તિરાડોના ભયથી મુક્ત છે અને તેની દક્ષિણમાં વોલ્થાટ પર્વતમાળાનો ખુબ જ સરસ નજારો જોઇ શકાય છે.&lt;ref name= &quot;Dakshingangotri&quot;&gt;P. K. Nair and Harsh K. Gupta: Dakshin Gangotri : The  Indian  Permanent  Station in Antarctica, Third Indian Expedition to Antarctica, Scientific Report, 1986 , Department of Ocean Development, Technical publication No. 3, pp. 15-18&lt;/ref&gt;

==બાંધકામ==
ઍન્ટાર્કટિકામાં ભારતીય ટુકડીના ઉતરાણ બાદ તરત જ ૨૭ ડિસેમ્બર, ૧૯૮૩ ના રોજ બાંધકામ શરૂ થઈ ગયુ. આ ટુકડીએ ૨૫ ફેબ્રુઆરી, ૧૯૮૪ ના રોજ માત્ર આઠ સપ્તાહના સમયગાળામાં સ્થાયી મથક બાંધવાનુ મુખ્ય કામ સંપુર્ણ કર્યુ, જે એક વિશ્વ વિક્રમ છે. ત્યારબાદ આ સ્થાયી મથકનું નામ '''દક્ષિણ ગંગોત્રી''' આપવામાં આવ્યું. &lt;ref name=&quot;CMFRI-Mathew&quot;&gt;[http://eprints.cmfri.org.in/3059/1/MFIS_57-1-to_upload.pdf Official website of Central Marine Fisheries Research Institute],''Dr K. J. Mathew: The Third Indian Antarctic Research Expedition and the role played by CMFRI , The Marine Fisheries Information Service: Technical and Extension Series, May, 1984&lt;/ref&gt;

==પોસ્ટ ઓફિસ==
૨૬ જાન્યુઆરી, ૧૯૮૮ના રોજ ગોવા ટપાલખાતાની નીચે એક પોસ્ટ ઓફિસ દક્ષિણ ગંગોત્રી ખાતે સ્થાપવામાં આવી. આ પ્રસંગે અભિનંદનનો સંદેશો ભારતના રાષ્ટ્રપતિ અને ભારતના પ્રધાનમંત્રી ધ્વારા પ્રાપ્ત થયો. વૈજ્ઞાનિક જી. સુધાકર રાવ કે જેઓ સાતમી ઍન્ટાર્કટિકા સંશોધન યાત્રાના સભ્ય હતા તેમને પ્રથમ પોસ્ટ માસ્ટર બનાવામાં આવ્યા.&lt;ref&gt;[http://www.indianpost.com/viewstamp.php/Print%20Size/3.70%20X%202.4/Alpha/G/GANGOTRI%20P.O Official website of Stamps of India],''Dakshin Gangotri Post Office&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.stampsofindia.com/lists/pmk/antractic/pole.htm Official website of Stamps of India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130503085248/http://stampsofindia.com/lists/pmk/antractic/pole.htm |date=2013-05-03 }},''Indian Post Offices in Antarctica&lt;/ref&gt;

==હવામાન==
{{Weather box 
|location =  દક્ષિણ ગંગોત્રી,૧૯૮૮
|metric first = yes
|single line = yes
|Jan record high C = 12.4
|Feb record high C = -1
|Mar record high C = -0.2
|Apr record high C = -8.7
|May record high C = -6
|Jun record high C = -7
|Jul record high C = -11.4
|Aug record high C = -8
|Sep record high C = -8.1
|Oct record high C = -11
|Nov record high C = -4.6
|Dec record high C = 1.2
|Jan high C = 4.1
|Feb high C = -4.3
|Mar high C = -6.8
|Apr high C = -13.1
|May high C = -17.1
|Jun high C = -12.6
|Jul high C = -17.4
|Aug high C = -21.5
|Sep high C = -20.2
|Oct high C = -13.2
|Nov high C = -7.4
|Dec high C = -1.7
|Jan mean C = -1.4
|Feb mean C = -6.3
|Mar mean C = -9.8
|Apr mean C = -17
|May mean C = -20.4
|Jun mean C = -15
|Jul mean C = -21
|Aug mean C = -25.4
|Sep mean C = -25.1
|Oct mean C = -17.9
|Nov mean C = -13.3
|Dec mean C = -5.6
|Jan low C = -5.3
|Feb low C = -8.9
|Mar low C = -13.3
|Apr low C = -21.4
|May low C = -24.5
|Jun low C = -17.9
|Jul low C = -24.8
|Aug low C = -30.3
|Sep low C = -29.3
|Oct low C = -21.6
|Nov low C = -18.4
|Dec low C = -10
|Jan record low C = -12.5
|Feb record low C = -16.3
|Mar record low C = -20.5
|Apr record low C = -30.7
|May record low C = -35.1
|Jun record low C = -31
|Jul record low C = -34
|Aug record low C = -42.2
|Sep record low C = -39.5
|Oct record low C = -28
|Nov record low C = -25.1
|Dec record low C = -13.6
|source 1 = &lt;ref name=&quot;aari&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.tutiempo.net/en/Climate/DAKSHIN_GANGOTRI/1988/895100.htm|title=Climate DAKSHIN GANGOTRI historical weather 1988, Data reported by the weather station: 895100|access-date=|publisher=.tutiempo.net|archive-date=2012-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20120723202646/http://www.tutiempo.net/en/Climate/DAKSHIN_GANGOTRI/1988/895100.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
}}

==ઉપયોગ==
ત્રીજા ઍન્ટાર્કટીકા સંશોધન યાત્રાના બાર સભ્યો માર્ચ ૧૯૮૪ થી માર્ચ ૧૯૮૫ સુધી દક્ષિણ ગંગોત્રીમાં શિયાળા દરમિયાન રોકાણ કરનારા પ્રથમ સભ્યો હતા. પાછળથી, અન્ય કાયમી સ્ટેશન, મૈત્રી, ૧૯૮૯ માં સ્થાપના થઈ હતી. ૨૫ ફેબ્રુઆરી ૧૯૯૦ માં આ મથકને સેવાનિવૃત કર્યા બાદ નવમા ઍન્ટાર્કટીકા સંશોધન યાત્રા દરનિયાન તેને પુરવઠા મથક તરીકે રૂપાંતરિત કરી દેવામાં આવ્યું.&lt;ref name=&quot;Ninth report&quot;&gt;RASIK RAVINDRA ''The Ninth Indian Scientific Expedition to Antarctica — Events &amp; Achievements'', Ninth Indian Expedition to Antarctica, Scientific Report, 1994 , Department of Ocean Development, Technical Publication No. 6, pp. 1-20&lt;/ref&gt;

==સંદર્ભો==
{{સંદર્ભયાદી}}

{{ઍન્ટાર્કટીકામાં આવેલ સંશોધન મથકો}}

[[શ્રેણી:ઍન્ટાર્કટીકામાં આવેલ સંશોધન મથકો]]</text>
      <sha1>72x3yz9szc80b8naco023vlj1q91a45</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ગોવા ક્રાંતિ દિન</title>
    <ns>0</ns>
    <id>80013</id>
    <revision>
      <id>904389</id>
      <parentid>840094</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T04:59:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>904389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2595" sha1="g44zamt2gw0yu3s4zaapgn7244t4sep" xml:space="preserve">'''ગોવા ક્રાંતિ દિવસ''' (ગોવા ક્રાંતિ દિવસ) દર વર્ષે [[જૂન ૧૮|૧૮ જૂન]]ના દિવસે મનાવવામાં આવે છે. ઇસ ૧૯૪૬માં આ દિવસે ડૉ. [[રામ મનોહર લોહિયા]]એ [[ગોઆ|ગોવા]]ના લોકોને પોર્ટુગીઝો સામે અવાજ ઉઠાવવા માટે પ્રેરિત કર્યા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.jagranjosh.com/current-affairs/goa-celebrated-revolution-day-on-18-june-2013-1371617282-1|title=Goa celebrated Revolution Day on 18 June 2013|date=૧૯ જાન્યુઆરી ૨૦૧૩|newspaper=Jagranjosh.com|access-date=૨ માર્ચ ૨૦૧૭}}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ૧૮ જૂનના દિવસને ગોવાના સ્વતંત્રતા સંઘર્ષના ઇતિહાસમાં સુવર્ણ અક્ષરો વડે લખવામાં આવેલો છે. ૧૮ જૂન ૧૯૪૬ના દિવસે ડૉ. રામ મનોહર લોહિયાએ ગોવા લોકોને એક થવા માટે અને પોર્ટુગીઝ શાસન સામે લડાઈ કરવાનો સંદેશ આપ્યો હતો. ૧૮ જૂને થયેલા આ ક્રાંતિના જોશીલા ભાષણ દ્વારા સ્વતંત્રતાની લડાઈને મજબૂતાઈ બક્ષી અને આગળ ધપાવી હતી.

ગોવાની મુક્તિ માટે એક લાંબા સમય માટે ચળવળ ચાલી. અંતે [[ડિસેમ્બર ૧૯|૧૯ ડિસેમ્બર]], ૧૯૬૧ના દિને ભારતીય સેનાએ ગોવા પર આક્રમણ કરી આ વિસ્તારને પોર્ટુગીઝ આધિપત્યમાંથી મુક્ત કરાવ્યું અને ગોવાને [[ભારત]]માં સામેલ કરી લેવામાં આવ્યું હતું.

== આ પણ જુઓ ==
* [[ગોવા મુક્તિ દિવસ]]

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

{{સ્ટબ}}

[[શ્રેણી:ઇતિહાસ]]
[[શ્રેણી:ગોઆ]]
[[શ્રેણી:મહત્વના દિવસો]]</text>
      <sha1>g44zamt2gw0yu3s4zaapgn7244t4sep</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:Max</title>
    <ns>3</ns>
    <id>140795</id>
    <revision>
      <id>904379</id>
      <parentid>902133</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T00:06:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JJPMaster</username>
        <id>40900</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>JJPMasterએ [[સભ્યની ચર્ચા:DreamRimmer]]ને [[સભ્યની ચર્ચા:Max]] પર ખસેડ્યું: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/DreamRimmer|DreamRimmer]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Max|Max]]&quot;</comment>
      <origin>848124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="286" sha1="0k4xthmletgtu44wo3w3h3woxazrsbs" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=DreamRimmer}}

-- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૩:૩૫, ૧૯ જૂન ૨૦૨૩ (IST)</text>
      <sha1>0k4xthmletgtu44wo3w3h3woxazrsbs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>અલ પચિનો</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154962</id>
    <revision>
      <id>904366</id>
      <parentid>904061</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T16:46:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MichealBVN</username>
        <id>88262</id>
      </contributor>
      <comment>/* પુરસ્કારો */</comment>
      <origin>904366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="131254" sha1="mgalq7ioqc5qlfnoyr9s19mb6xf8tx4" xml:space="preserve">{{cleanup}}
{{infobox person/Wikidata
 | fetchwikidata = ALL
 | onlysourced = no
}}
'''અલ પચિનો''' નું હુલામણુ નામ ધરાવતા '''આલ્ફ્રેડો જેમ્સ પચિનો''' (જન્મ એપ્રિલ ૨૫, ૧૯૪૦), એક અમેરિકન અભિનેતા અને ફિલ્મ નિર્માતા છે. ૨૦મી સદીના સૌથી પ્રભાવશાળી અને મહાન કલાકારોમાંના એક ગણાતા અલ પચિનોએ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Pacino named 'greatest film star'|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3001463.stm|date=2003-05-05|access-date=2026-08-12|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; પાંચ દાયકાથી વધુ લાંબી કારકિર્દીમાં અસંખ્ય યાદગાર ભૂમિકાઓ ભજવી છે. તેઓ અભિનયનો &quot;ટ્રિપલ ક્રાઉન&quot; (ઓસ્કાર, એમી અને ટોની એવોર્ડ) મેળવનારા જૂજ વૈશ્વિક કલાકારોમાં સામેલ છે.

== પ્રારંભિક જીવન ==
આલ્ફ્રેડો જેમ્સ પચિનોનો જન્મ અમેરિકા ના ન્યૂયોર્ક શહેરના મેનહટન વિસ્તારમાં આવેલા ઈસ્ટ હાર્લેમમાં ૨૫ એપ્રિલ, ૧૯૪૦ના રોજ થયો હતો. તેઓ તેમના સિસિલિયન અમેરિકન માતા રોઝ અને પિતા સાલ્વાટોર પચિનોનું એકમાત્ર સંતાન હતા. તેમના પિતા ઇટાલીના સેન ફ્રાટેલોથી આવીને અમેરિકામાં વસ્યા હતા. જ્યારે અલ પચિનો માત્ર બે વર્ષના હતા ત્યારે તેમના માતા-પિતાના છૂટાછેડા થઈ ગયા હતા. 

માતા-પિતા અલગ થયા પછી, તેમના માતા તેમને સાઉથ બ્રોન્ક્સ વિસ્તારમાં લઈ ગયા હતા. ત્યાં તેઓ તેમના નાના-નાની કેટ અને જેમ્સ ગેરાર્ડી સાથે રહેતા હતા. તેમના નાના-નાની નાની ઉંમરે ઇટાલીના પ્રખ્યાત કોર્લિયોન ગામમાંથી આવીને અમેરિકામાં વસ્યા હતા. અલગ થયા પછી અલ પચિનોના પિતા કેલિફોર્નિયા જતા રહ્યા હતા, જ્યાં તેમણે વીમા વેચાણકર્તા અને રેસ્ટોરન્ટના માલિક તરીકે કામ શરૂ કર્યું હતું.

જ્યારે અલ પચિનો ત્રણ-ચાર વર્ષના હતા, ત્યારથી જ તેમના માતા તેમને નિયમિત રીતે સિનેમા હોલમાં ફિલ્મો જોવા લઈ જતા હતા. ફિલ્મો જોયા પછી તેઓ મનમાં જ તે પાત્રોના સંવાદો વાગોળવાનું શરૂ કરી દેતા હતા. અલ પચિનોનું હુલામણું નામ સોની બોય હતું, જે તેમની માતાએ તે સમયના પ્રખ્યાત ગાયક અલ જોલ્સનના એક લોકપ્રિય ગીત પરથી રાખ્યું હતું, જે તેઓ અવારનવાર અલ પચિનો માટે ગાતા હતા.

પચિનો એ હર્મન રિડર જુનિયર હાઈસ્કૂલમાં અભ્યાસ કર્યો હતો, પરંતુ ટૂંક સમયમાં જ તેમણે અંગ્રેજી સિવાયના મોટાભાગના વિષયોના વર્ગો છોડી દીધા હતા. તેમના જુનિયર હાઈસ્કૂલના શિક્ષિકા બ્લેન્ચ રોથસ્ટીને નાની ઉંમરે જ તેમની અભિનય ક્ષમતા ઓળખી લીધી હતી. તેમણે અલ પચિનોને શાળાના નાટકોમાં ભૂમિકાઓ આપી અને વિદ્યાર્થીઓની સભાઓમાં બાઇબલના પાઠ વાંચવાનું કામ સોંપ્યું. તે શિક્ષિકાએ તેમના પરિવારના એપાર્ટમેન્ટની મુલાકાત લીધી અને તેમની નાનીને ખાસ કહ્યું કે આ બાળક આ જ કામ માટે બન્યો છે, જેને અલ પચિનો પોતાના જીવનનો સૌથી મોટો વળાંક માને છે. ત્યારબાદ ઓડિશન આપીને તેમણે હાઈસ્કૂલ ઓફ પરફોર્મિંગ આર્ટ્સમાં પ્રવેશ મેળવ્યો. જોકે તેમની માતા તેમના આ નિર્ણયથી અસંમત હતા, કારણ કે તેઓ માનતા હતા કે ગરીબ લોકો અભિનય ન કરે. આ બાબતે ઘરમાં ઝઘડો થતાં તેમણે ઘર છોડી દીધું હતું.

પચિનો એ પોતાના સપના પૂરા કરવા અને ખર્ચ ઉઠાવવા માટે સંદેશવાહક, હોટેલમાં વાસણ સાફ કરવાના સહાયક, સફાઈ કામદાર, ટેલિફોન ઓપરેટર અને ટપાલ ક્લાર્ક જેવી ઓછી આવક વાળી નોકરીઓ કરી હતી. આ સમય દરમિયાન તેઓ ન્યૂયોર્કના અંડરગ્રાઉન્ડ થિયેટરોમાં બેઝમેન્ટ નાટકોમાં અભિનય કરતા હતા. કિશોરાવસ્થામાં તેમણે એક્ટર્સ સ્ટુડિયો નામની સંસ્થામાં જોડાવાનો પ્રયાસ કર્યો પરંતુ તેઓ રિજેક્ટ થયા. ત્યારબાદ તેઓ એચબી સ્ટુડિયોમાં જોડાયા, જ્યાં તેમની મુલાકાત અભિનયના શિક્ષક ચાર્લી લોટન સાથે થઈ, જેઓ પાછળથી તેમના માર્ગદર્શક અને શ્રેષ્ઠ મિત્ર બન્યા. આ સ્ટુડિયોના હોલ અને ડાન્સ રૂમ સાફ કરવાના બદલામાં સંસ્થાએ તેમને મફતમાં ક્લાસ કરવાની મંજૂરી આપી હતી. રાત્રિના સમયે અલ પચિનો શેરીઓમાં ફરતા ફરતા શેક્સપિયરના સંવાદોની પ્રેક્ટિસ કરતા હતા. આ સમયગાળામાં તેઓ ઘણીવાર બેરોજગાર અથવા બેઘર રહ્યા હતા, અને ક્યારેક શેરીઓમાં, થિયેટરોમાં અથવા મિત્રના ઘરે સૂઈ જતા હતા.

વર્ષ ૧૯૬૨માં પચિનોના માતાનું ત્રેતાલીસ વર્ષની નાની ઉંમરે અવસાન થયું હતું. તેના પછીના જ વર્ષે તેમના નાનાનું પણ અવસાન થયું. અલ પચિનો આ સમયને પોતાના જીવનનો સૌથી મુશ્કેલ તબક્કો માને છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે તેઓ તે સમયે બાવીસ વર્ષના હતા અને તેમના જીવનના સૌથી પ્રભાવશાળી બે લોકો ચાલ્યા ગયા હતા, જેના કારણે તેઓ સંપૂર્ણપણે ભાંગી પડ્યા હતા.

એચબી સ્ટુડિયોમાં ચાર વર્ષ વિતાવ્યા પછી, અલ પચિનોએ એક્ટર્સ સ્ટુડિયો માટે સફળતાપૂર્વક ઓડિશન આપ્યું. ત્યાં તેમણે અભિનયના પ્રખ્યાત કોચ લી સ્ટ્રાસબર્ગ હેઠળ પદ્ધતિસરના અભિનયનો અભ્યાસ કર્યો. આ જ લી સ્ટ્રાસબર્ગ પાછળથી અલ પચિનો સાથે ધ ગોડફાધર ભાગ બે ફિલ્મમાં પણ જોવા મળ્યા હતા. પાછળથી આપેલા ઇન્ટરવ્યુમાં તેમણે સ્ટ્રાસબર્ગ અને આ સંસ્થાની તેમના જીવન પર પડેલી અસર વિશે વાત કરી હતી કે એક્ટર્સ સ્ટુડિયોનું તેમના જીવનમાં ખૂબ મોટું સ્થાન છે અને લી સ્ટ્રાસબર્ગને જેટલું સન્માન મળવું જોઈતું હતું તેટલું નથી મળ્યું. ચાર્લી લોટન પછી આ સંસ્થાએ જ તેમની કારકિર્દીને એક નવી દિશા આપી હતી, જેના કારણે તેઓ અન્ય નાની-મોટી નોકરીઓ છોડીને સંપૂર્ણપણે અભિનય તરફ વળી શક્યા હતા. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે લી સ્ટ્રાસબર્ગ સાથે કામ કરવું ખૂબ જ ઉત્સાહજનક હતું કારણ કે તેઓ જ્યારે કોઈ દ્રશ્ય કે લોકો વિશે વાત કરતા ત્યારે એટલા રસપ્રદ લાગતા કે બસ તેમને સાંભળતા જ રહેવાનું મન થાય. તેઓ અભિનેતાઓને ખૂબ પ્રેમ કરતા અને અભિનયની અદ્ભુત સમજ ધરાવતા હતા.

== અંગત જીવન ==
=== સંબંધો અને બાળકો ===
પચિનોનો તેમની 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મના સહ-અભિનેત્રી ડાયેન કીટન સાથે લાંબો સંબંધ રહ્યો હતો. તેમનો આ ઉતાર-ચઢાવવાળો સંબંધ 'ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩' ના શૂટિંગ પછી પૂરો થયો હતો. આ સિવાય તેઓ જીલ ક્લેબર્ગ, ટ્યુઝડે વેલ્ડ, માર્થે કેલર, વેરુસ્કા વોન લેહન્દોર્ફ, કેથલીન ક્વિનલાન, લિન્ડાલ હોબ્સ અને પેનેલોપ એન મિલર સાથે પણ સંબંધોમાં રહ્યા હતા. પચિનોનો આર્જેન્ટિનાની અભિનેત્રી લ્યુસિલા પોલાક સાથે ૨૦૦૮ થી ૨૦૧૮ સુધી ૧૦ વર્ષ લાંબો સંબંધ રહ્યો હતો.

પચિનોને ચાર બાળકો છે. તેમની સૌથી મોટી દીકરી જૂલી મેરીનો જન્મ ૧૬ ઓક્ટોબર ૧૯૮૯ના રોજ થયો હતો, જે તેમની અને એક્ટિંગ કોચ જેન ટેરન્ટની દીકરી છે. આ સિવાય ૨૫ જાન્યુઆરી ૨૦૦૧ના રોજ આઈવીએફ પદ્ધતિ દ્વારા તેમને બે જોડિયા બાળકો થયા હતા, જેમની માતા અભિનેત્રી બેવર્લી ડી એન્જેલો છે, જેમની સાથે પચિનો ૧૯૯૭ થી ૨૦૦૩ સુધી સંબંધમાં રહ્યા હતા. ત્યારબાદ ૨૦૨૨ થી ૨૦૨૪ દરમિયાન ફિલ્મ નિર્માતા નૂર અલ્ફલ્લાહ સાથેના સંબંધોથી ૧૫ જૂન ૨૦૨૩ના રોજ તેમને એક દીકરો થયો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Gujarati|first=TV9|date=2023-05-31|title=Al Pacinoની 53 વર્ષ નાની ગર્લફ્રેન્ડ બનશે માતા, 82 વર્ષની ઉંમરે ચોથી વખત પિતા બનશે એક્ટર|url=https://tv9gujarati.com/entertainment/hollywood-actor-al-pacino-is-going-to-be-a-father-for-the-fourth-time-at-the-age-of-82-with-53-year-younger-girlfriend-768236.html|access-date=2026-08-12|website=TV9 Gujarati|language=gu}}&lt;/ref&gt;૮૩ વર્ષની ઉંમરે પચિનો દુનિયાના સૌથી મોટી ઉંમરે પિતા બનનારા વ્યક્તિઓમાંથી એક બન્યા છે,  કોરોના લોકડાઉન બાદ ૨૦૨૨માં શરૂ થયેલો આ સંબંધ ઓક્ટોબર ૨૦૨૪માં સત્તાવાર રીતે પૂરો થયો હતો અને બંને અલગ થઈ ગયા હતા&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-09-07|title=પીઢ અભિનેતા અલ પચિનો અને નૂર અલફલ્લાહ અલગ થયા: બાળકનો જન્મ ત્રણ મહિના પહેલા થયો હતો, નૂરે કસ્ટડી અને પૈસા માંગ્યા|url=https://www.divyabhaskar.co.in/entertainment/bollywood/news/veteran-actors-al-pacino-and-noor-alfallah-split-131802804.html|access-date=2026-08-12|website=Divya Bhaskar|language=gu}}&lt;/ref&gt;, પચીનો એ ક્યારેય લગ્ન કર્યા નથી.

== કારકિર્દી ==

=== ૧૯૬૭–૧૯૭૧: થિયેટર ભૂમિકાઓ અને ફિલ્મ સફરની શરૂઆત ===
[[File:Al Pacino - Hummel.jpg|thumb|upright|અલ પચિનો ૧૯૭૭માં ધ બેઝિક ટ્રેનિંગ ઑફ પાવ્લો હમેલ નાટકમાં અભિનય કરતા.]] ૧૯૬૭માં અલ પચિનોએ બોસ્ટનના ચાર્લ્સ પ્લેહાઉસમાં અવેક એન્ડ સિંગ નાટકથી વ્યાવસાયિક રંગમંચ કારકિર્દીની શરૂઆત કરી. ત્યારબાદ અમેરિકા હુર્રા નાટકમાં કામ દરમિયાન તેમની મુલાકાત અભિનેત્રી જીલ ક્લેબર્ગ સાથે થઈ, બંને વચ્ચે પાંચ વર્ષ સુધી પ્રેમસંબંધ રહ્યો, અને ત્યારબાદ તેઓ ન્યૂયોર્ક શહેરમાં પાછા ફર્યા હતા.

વર્ષ ૧૯૬૮માં પચિનોએ એસ્ટોર પ્લેસ થિયેટરમાં ઇઝરાયેલ હોરોવિટ્ઝના ધ ઇન્ડિયન વોન્ટ્સ ધ બ્રોન્ક્સ નામના નાટકમાં મર્ફ નામના શેરી ગુંડાની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. આ નાટક ૧૭ જાન્યુઆરી, ૧૯૬૮ના રોજ શરૂ થયું હતું અને તેના કુલ એકસો સિત્યોતેર શો થયા હતા. આ નાટકની સાથે જ હોરોવિટ્ઝનું બીજું નાટક ઈટ્સ કોલ્ડ ધ સુગર પ્લમ પણ દર્શાવવામાં આવતું હતું, જેમાં જીલ ક્લેબર્ગ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતી. આ નાટકમાં શાનદાર અભિનય માટે  પચિનોને શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો ઓબી એવોર્ડ મળ્યો હતો, જ્યારે જોન કાઝલેને શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો. માર્ટિન બ્રેગમેને આ નાટક જોયું અને તેઓ પચિનોના મેનેજર બન્યા હતા. આ ભાગીદારી આવનારા વર્ષોમાં ખૂબ જ સફળ સાબિત થઈ, કારણ કે બ્રેગમેને જ પચિનોને ધ ગોડફાધર, સેર્પીકો અને ડોગ ડે આફ્ટરનૂન જેવી મહાન ફિલ્મો કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા. પોતાની સ્ટેજ કારકિર્દી વિશે પચિનોએ જણાવ્યું હતું કે માર્ટિન બ્રેગમેને જ મારી શોધ કરી હતી જ્યારે હું પચીસ-છવ્વીસ વર્ષનો હતો અને તેઓ મારા મેનેજર બન્યા હતા. હું આજે જે પણ સ્થાને છું તે માર્ટીના કારણે જ છું અને હું ખરેખર તેમનો ઋણી છું.

૨૫ ફેબ્રુઆરી, ૧૯૬૯ના રોજ પચિનોએ બેલાસ્કો થિયેટર ખાતે ડોન પીટરસનના ડઝ અ ટાઈગર વેર અ નેકટાઈ નામના નાટકથી બ્રોડવે થિયેટરમાં પ્રવેશ કર્યો હતો. આ નાટક ઓગણચાળીસ શો પછી ૨૯ માર્ચ, ૧૯૬૯ના રોજ બંધ થઈ ગયું હતું, પરંતુ પચિનોના અભિનયના ખૂબ જ વખાણ થયા હતા અને ૨૦ એપ્રિલ, ૧૯૬૯ના રોજ તેમને આ ભૂમિકા માટે પ્રતિષ્ઠિત ટોની એવોર્ડ મળ્યો હતો.  પચિનોએ ૧૯૭૦ના દાયકામાં પણ સ્ટેજ પર અભિનય ચાલુ રાખ્યો હતો અને ધ બેઝિક ટ્રેનિંગ ઓફ પાવલો હમેલ નામના નાટક માટે પોતાનો બીજો ટોની એવોર્ડ જીત્યો હતો. આ સિવાય તેમણે રિચાર્ડ ધ થર્ડ નામના નાટકમાં મુખ્ય શીર્ષક ભૂમિકા ભજવી હતી. ૧૯૮૦ના દાયકા મા ડેવિડ મેમેટના અમેરિકન બફેલો નામના નાટકમાં દેખાયા પછી પચિનોએ ફરીથી સ્ટેજ પર મોટી સફળતા મેળવી હતી, જેના માટે તેમને ડ્રામા ડેસ્ક એવોર્ડ માટે નામાંકિત કરવામાં આવ્યા હતા. વર્ષ ૧૯૯૦ પછી પચીનો સ્ટેજ કાર્યોમાં યુજેન ઓ નીલના હ્યુગી, ઓસ્કાર વાઈલ્ડના સાલોમે અને વર્ષ ૨૦૦૫માં લાઈલ કેસ્લરના ઓર્ફન્સ નામના નાટકોના પુનઃપ્રસારણનો સમાવેશ થાય છે. એક્ટર્સ સ્ટુડિયોમાં અભ્યાસ કરતી વખતે પચીનોને સમજાયું હતું કે તેમની પાસે અભિનયની એક અદ્ભુત ભેટ છે અને તેમને આ કામમાં ખૂબ આનંદ આવતો હતો, જોકે તેમના શરૂઆતના કામો આર્થિક રીતે બહુ ફાયદાકારક નહોતા. 

સ્ટેજ પર સફળતા મેળવ્યા પછી પચિનોએ વર્ષ ૧૯૬૯માં પેટ્ટી ડ્યુક અભિનીત એક સ્વતંત્ર ફિલ્મ મી, નેટલીમાં ટૂંકી ભૂમિકા ભજવીને ફિલ્મી દુનિયામાં પ્રવેશ કર્યો હતો. વર્ષ ૧૯૭૦માં પચિનોએ ક્રિએટિવ મેનેજમેન્ટ એસોસિએટ્સ નામની ટેલેન્ટ એજન્સી સાથે કરાર કર્યા હતા. ત્યારબાદ વર્ષ ૧૯૭૧માં આવેલી ફિલ્મ ધ પેનિક ઇન નીડલ પાર્કમાં એક હેરોઈનના બંધાણી યુવકની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવીને તેમણે ફીચર ફિલ્મમાં મુખ્ય અભિનેતા તરીકે સત્તાવાર શરૂઆત કરી હતી.

=== ૧૯૭૨–૧૯૮૩: વૈશ્વિક લોકપ્રિયતા અને સફળતા ===
[[File:Al Pacino with James Caan.jpg|thumb|upright|left|વર્ષ ૧૯૭૨ની આસપાસ જેમ્સ કાન સાથે અલ પચિનો]]
ડિરેક્ટર ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ પચિનોને મારીયો પુઝો ની ૧૯૬૯ માં પ્રકાશિત થયેલી સુપર હિટ માફિયા નવલકથા [[ધ ગોડફાધર (નવલકથા)|ધ ગોડફાધર]] પર આધારિત ફિલ્મ માં માઈકલ કોર્લિયોનની મુખ્ય ભૂમિકા માટે પસંદ કર્યા હતા, જે વર્ષ ૧૯૭૨ રિલીઝ થઈ હતી. જોકે આ ભૂમિકા મેળવવા માટે જેક નિકોલસન, રોબર્ટ રેડફોર્ડ, વોરેન બીટી અને તે સમયે ખૂબ જ ઓછા જાણીતા એવા રોબર્ટ ડી નિરોએ પણ પ્રયાસો કર્યા હતા. તેમ છતાં દિગ્દર્શક ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ '''અલ પચિનો'''ની જ પસંદગી કરી હતી; કારણ કે પચિનો પોતે ઇટાલિયન મૂળના હતા અને તેમની એકટિંગ માં એક ખાસ તીવ્રતા હતી જે કોપોલાને 'માઇકલ કોર્લિયોની'ના પાત્ર માટે જોઈતી હતી.

શરૂઆતમાં પેરામાઉન્ટ પિક્ચર્સ ફિલ્મ સ્ટુડિયોના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ આ પસંદગીથી નારાજ થયા હતા, કારણ કે તેઓ આ ભૂમિકા માટે કોઈ વધુ પ્રખ્યાત અભિનેતાને લેવા માંગતા હતા. જોકે, ફિલ્મમાં પચીનોના પ્રખ્યાત 'રેસ્ટોરન્ટ શૂટઆઉટ દ્રશ્ય'ના શૂટિંગ પછી તેઓ માની ગયા હતા.

આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર તમામ રેકોર્ડ તોડીને '''ઓલ-ટાઇમ બ્લોકબસ્ટર''' સાબિત થઈ અને તે વર્ષની સૌથી વધુ કમાણી કરનારી ફિલ્મ બની. આ ફિલ્મમાં પચિનોના અદ્ભુત અભિનયને કારણે તેમને '''ઓસ્કાર એવોર્ડ'''નું નામાંકન મળ્યું હતું. તેમના આ પરફોર્મન્સને ફિલ્મ જગતમાં એક અત્યંત તીવ્ર અને પ્રભાવશાળી એક્ટિંગના સૌથી શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ તરીકે જોવામાં આવે છે. આ સાથે જ, માઇકલ કોર્લિયોનીનું આ પાત્ર આજે પણ સિનેમાના ઇતિહાસમાં એક અત્યંત પ્રખ્યાત અને આઇકોનિક પાત્ર માનવામાં આવે છે. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2013-12-18|title=અલ પચિનોના એક ફેન એ બાકસની ૧ લાખ દીવાસળીઓમાંથી 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મના તેમના પ્રખ્યાત પાત્ર 'માઇકલ કોર્લિયોની'નું એક અત્યંત સુંદર અને અદભુત સ્ટેચ્યુ તૈયાર કર્યું છે.|url=https://www.divyabhaskar.co.in/news/ajab-artist-tomislav-horvat-created-a-sculpture-of-al-pacino-with-matchboxes-in19-mon-4468137-pho.html|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Divya Bhaskar|language=gu}}&lt;/ref&gt;

લાંબા સમય સુધી એવી અફવાઓ હતી કે પચિનોએ તે વર્ષના ઓસ્કાર એવોર્ડ સમારોહનો બહિષ્કાર કર્યો હતો. અફવા મુજબ તેઓ શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતાની શ્રેણીમાં નામાંકિત થવાથી નારાજ હતા, કારણ કે ફિલ્મમાં મુખ્ય અભિનેતાનો ઓસ્કાર જીતનાર સહ-કલાકાર માર્લોન બ્રાન્ડો કરતાં અલ પચિનોનો સ્ક્રીન પર દેખાવાનો સમય વધુ હતો. જોકે, વર્ષ ૨૦૨૪માં પ્રકાશિત થયેલી પોતાની આત્મકથામાં અલ પચિનોએ આ અફવાઓનું સંપૂર્ણ ખંડન કર્યું છે. તેમણે સ્પષ્ટતા કરી છે કે તે સમયે અચાનક મળેલી વૈશ્વિક લોકપ્રિયતા અને પ્રખ્યાતિના કારણે તેઓ ખૂબ ડરી ગયા હતા અને માનસિક રીતે સંઘર્ષ કરી રહ્યા હતા. આ અતિશય ભયના કારણે અને તે જ સમયે બોસ્ટનમાં થિયેટરના કામમાં વ્યસ્ત હોવાને લીધે તેઓ તે ઓસ્કાર સમારોહમાં હાજર રહી શક્યા નહોતા.

૧૯૭૩માં, પચિનોએ જીન હેકમેન સાથે સ્કેરક્રો ફિલ્મમાં કામ કર્યું હતું, જેને કાન્સ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પ્રતિષ્ઠિત પામ ડી ઓર એવોર્ડ મળ્યો હતો. એ જ વર્ષે, ન્યૂ યોર્ક સિટીના પોલીસ ઓફિસર ફ્રેન્ક સેર્પિકોની સાચી વાર્તા પર આધારિત સેર્પિકો ફિલ્મમાં શાનદાર એક્ટિંગ કરવા બદલ પચીનોને બેસ્ટ એક્ટરના ઓસ્કાર એવોર્ડ માટે નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ ફિલ્મમાં તેમણે સાથી પોલીસ અધિકારીઓનો ભ્રષ્ટાચાર ખુલ્લો પાડવા માટે અંડરકવર ઓપરેશન કર્યું હતું. 

[[File:Pacino as Serpico in 1973.jpg|thumb|upright|૧૯૭૩માં સેર્પિકો ફિલ્મના પાત્રમાં પચીનો]]

ત્યારબાદ ૧૯૭૪માં, ઓલ-ટાઇમ બ્લોકબસ્ટર ફિલ્મ 'ધ ગોડફાધર'ની સિક્વલ મૂવીમાં પચિનોએ ફરી એકવાર માઇકલ કોર્લિયોનીનું પાત્ર ભજવ્યું હતું. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર સુપર હિટ રહી અને સાથે બેસ્ટ પિક્ચરનો ઓસ્કાર જીતનારી ઇતિહાસની પહેલી સિક્વલ બની હતી. આ રોલ માટે પચીનોને ત્રીજી વખત ઓસ્કાર નોમિનેશન મળ્યું હતું, જે માઇકલ કોર્લિયોનીના પાત્ર માટે તેમનું લીડ કેટેગરીમાં બીજું નોમિનેશન હતું. પ્રખ્યાત મેગેઝિન ન્યૂઝવીકે ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨ માં તેમના પરફોર્મન્સને સિનેમાના ઇતિહાસમાં કોઈ વ્યક્તિના હૃદયના કઠોર થવાની પ્રક્રિયાનું સૌથી શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન ગણાવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-08-01|title=અમદાવાદના આશ્રમ રોડ પર આવેલા પ્રયોગશાળા હોલ ખાતે અલ પચિનોની સુપરહિટ ક્લાસિક ફિલ્મ સર્પિકો નું ખાસ સ્ક્રીનિંગ યોજાયું|url=https://english.gujaratsamachar.com/news/lifestyle-fashion/have-a-leisurely-weekend-with-drama-laughter-and-more-in-ahmedabad-65361255554|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Gujarat Samachar|language=en}}&lt;/ref&gt;

૧૯૭૫માં, પચિનોને બેંક લૂંટારા જોન વોજટોવિચની સાચી વાર્તા પર આધારિત 'ડોગ ડે આફ્ટરનૂન' ફિલ્મથી વધુ એક મોટી બોક્સ ઓફિસ પર બ્લોકબસ્ટર સફળતા મળી, આ ફિલ્મનું નિર્દેશન સિડની લુમેટ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું, જેમણે થોડા વર્ષો પહેલા 'સેર્પિકો' ફિલ્મમાં પણ તેમની સાથે કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મ માટે પચિનોને ફરી એકવાર ઓસ્કારમાં બેસ્ટ એક્ટરનું નામાંકન મળ્યું હતું. 

[[File:Al Pacino Penelope Allen in Dog Day Afternoon.jpg|thumb|upright|૧૯૭૫માં આવેલી ડોગ ડે આફ્ટરનૂન ફિલ્મના એક દ્રશ્યમાં પચિનો]]

ત્યારબાદ ૧૯૭૭માં, સિડની પોલેક દ્વારા નિર્દેશિત 'બોબી ડીયરફિલ્ડ' ફિલ્મમાં પચિનોએ એક રેસ-કાર ડ્રાઇવરની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી, આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લૉપ થઈ હતી, પરંતું આ શાનદાર રોલ માટે તેમને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ્સમાં બેસ્ટ એક્ટરનું નામાંકન મળ્યું હતું. તેમની આના પછીની ફિલ્મ કોર્ટરૂમ ડ્રામા આધારિત 'એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ' હતી. જે સુપર હિટ બની સાથે આ ફિલ્મમાં પચિનોની અદ્ભુત એક્ટિંગ રેન્જના ફિલ્મ વિવેચકોએ ખૂબ વખાણ કર્યા અને તેમને ચોથી વખત બેસ્ટ એક્ટરના ઓસ્કાર એવોર્ડ માટે નોમિનેશન મળ્યું. જોકે, તે વર્ષે આ એવોર્ડ 'ક્રેમર વર્સિસ ક્રેમર' ફિલ્મ માટે ડસ્ટિન હોફમેનને મળ્યો હતો, રસપ્રદ વાત એ છે કે આ ફિલ્મની ઓફર પહેલા પચિનોને થઈ હતી પણ તેમણે આ રોલ કરવાની ના પાડી દીધી હતી. 

૧૯૭૦ના દાયકા દરમિયાન, પચિનોને કુલ પાંચ ઓસ્કાર નામાંકન મળ્યા હતા, જેમાં સેર્પિકો, ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨, ડોગ ડે આફ્ટરનૂન અને એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ ફિલ્મો માટે બેસ્ટ એક્ટરના ચાર નામાંકન સામેલ હતા.

૧૯૮૦ના દાયકાની શરૂઆતમાં પચિનોની કારકિર્દીમાં થોડો ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો. ન્યૂ યોર્કના ગે સમુદાયના વિરોધનો સામનો કરનારી તેમની વિવાદાસ્પદ ફિલ્મ 'ક્રૂઝિંગ' અને કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'ઓથર! ઓથર!' બોક્સ ઓફિસ પર ખાસ સફળ ન રહી અને ફિલ્મ વિવેચકોએ પણ તેના નકારાત્મક રિવ્યૂ આપ્યા હતા. જોકે, ૧૯૮૩માં બ્રાયન ડી પાલ્મા દ્વારા નિર્દેશિત ગેંગસ્ટર ક્રાઇમ એક્શન ડ્રામા ફિલ્મ 'સ્કારફેસ'માં તેમનું પરફોર્મન્સ તેમની કારકિર્દીનું સૌથી મોટું હાઇલાઇટ અને યાદગાર પાત્ર સાબિત થયું. શરૂઆતમાં આ ફિલ્મમાં બતાવેલી અતિશય હિંસાના કારણે વિવેચકોએ તેની આકરી ટીકા કરી હતી, પરંતુ સમય જતાં આ ફિલ્મને સિનેમા જગતમાં ભારે પ્રશંસા મળી. આ ફિલ્મે બોક્સ ઓફિસ પર ઘણું સારું પ્રદર્શન કર્યું,તેમજ ફિલ્મમાં ક્યુબન ડ્રગ લોર્ડ 'ટોની મોન્ટાના' નો દમદાર રોલ ભજવવા બદલ પચિનોને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડનું નામાંકન મળ્યું હતું. પચિનોએ ભજવેલું ટોની મોન્ટાનાનું આ પાત્ર આજે પણ સિનેમાના ઇતિહાસમાં એક આઇકોનિક ગેંગસ્ટર પાત્ર તરીકે જોવામાં આવે છે.

=== ૧૯૮૪–૧૯૯૯: ૪ વર્ષનો બ્રેક અને જબરદસ્ત વાપસી ===

અમેરિકન ક્રાંતિ દરમિયાન એક શિકારીની વાર્તા પર આધારિત તેમની ૧૯૮૫ની ફિલ્મ 'રેવલ્યુશન' કમાણી અને વિવેચકો બંને દ્રષ્ટિએ નિષ્ફળ રહી હતી. પચિનોએ આ નિષ્ફળતા માટે ફિલ્મના ઉતાવળિયા પ્રોડક્શનને જવાબદાર ગણાવ્યું હતું, જેના કારણે તેમણે ફિલ્મોમાંથી ચાર વર્ષનો બ્રેક લીધો હતો. આ સમય દરમિયાન પચિનો ફરી રંગમંચ તરફ વળ્યા. તેમણે 'ક્રિસ્ટલ ક્લિયર', 'નેશનલ એન્થમ્સ' અને અન્ય નાટકોના વર્કશોપ પ્રોડક્શન્સ તૈયાર કર્યા; તેમજ ૧૯૮૮માં પ્રોડ્યુસર જોસેફ પેપના 'ન્યૂ યોર્ક શેક્સપિયર ફેસ્ટિવલ'માં 'જુલિયસ સીઝર' નાટકમાં પણ અભિનય કર્યો. 

ફિલ્મોમાંથી લીધેલા આ બ્રેક વિશે પચિનોએ જણાવ્યું હતું કે: &quot;મને યાદ છે જ્યારે ૧૯૭૪-૭૫માં બધું બરાબર ચાલી રહ્યું હતું, ત્યારે હું સ્ટેજ પર 'ધ રેઝિસ્ટિબલ રાઇઝ ઓફ આર્ટુરો ઉઇ' નાટક કરી રહ્યો હતો. તે સમયે મેં ક્યાંક વાંચ્યું કે હું સ્ટેજ પર એટલે પાછો ફર્યો છું કારણ કે મારું ફિલ્મી કરિયર ડૂબી રહ્યું છે! થિયેટર પ્રત્યે લોકોની આવી નકારાત્મક વિચારસરણી રહી છે, જે કમનસીબ છે.&quot;

પચિનોએ ૧૯૮૯માં 'સી ઓફ લવ' ફિલ્મથી ફરી મોટા પડદા પર વાપસી કરી, જેમાં તેમણે એક એવા ડિટેક્ટિવની ભૂમિકા ભજવી હતી જે અખબારની સિંગલ્સ કોલમ દ્વારા શિકાર શોધતા સિરિયલ કિલરની શોધ કરે છે. આ ફિલ્મને વિવેચકો તરફથી ખૂબ જ સારા રિવ્યૂઝ મળ્યા હતા, અને બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી સુપરહિટ ફિલ્મ સાબિત થઈ હતી.

૧૯૯૦માં આવેલી 'ડિક ટ્રેસી' ફિલ્મ પણ બોક્સ ઓફિસ પર વ્યાવસાયિક રીતે સફળ રહી હતી. આ ફિલ્મમાં 'બિગ બોય કેપ્રિસ'ની ભૂમિકા ભજવવા માટે પચિનોને એકેડેમી એવોર્ડ એટલે કે ઓસ્કારનું નોમિનેશન મળ્યું હતું. પ્રખ્યાત ફિલ્મ વિવેચક રોજર એબર્ટે પચિનોના વખાણ કરતા તેમને આખી ફિલ્મમાં આકર્ષણનું કેન્દ્ર ગણાવ્યા હતા.આ જ વર્ષમાં આગળ જતાં, તેમણે ગોડફાધર સિરીઝના ત્રીજા ભાગ 'ધ ગોડફાધર ૩' માં તેમના સૌથી પ્રખ્યાત પાત્રોમાંના એક, માઈકલ કોર્લિયોન તરીકે પુનરાગમન કર્યું હતું. જોકે આ ફિલ્મ આર્થિક રીતે સફળ હિટ સાબિત થઈ હતી, પરંતુ તે તેના અગાઉના બંને ભાગો જેટલી મોટી સફળતા મેળવી શકી નહોતી, અને પચીનોના પરિપક્વ અને લાગણીસભર અભિનયના વિવેચકો દ્વારા વ્યાપક વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. આ શાનદાર અભિનય માટે તેમને મોશન પિક્ચર ડ્રામા શ્રેણીમાં 'બેસ્ટ એક્ટર' (શ્રેષ્ઠ અભિનેતા) તરીકે પ્રતિષ્ઠિત ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડનું નોમિનેશન પણ મળ્યું હતું.

૧૯૯૧માં પચિનોએ 'ફ્રેન્કી અને જોની' ફિલ્મમાં મિશેલ ફીફર સાથે અભિનય કર્યો, જેમણે અગાઉ 'સ્કારફેસ' ફિલ્મમાં પણ તેમની સાથે કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ જેલમાંથી મુક્ત થયેલા એક રસોઈયાની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે પોતાની સાથે રેસ્ટોરન્ટમાં કામ કરતી એક વેઈટ્રેસ સાથે સંબંધની શરૂઆત કરે છે. આ ફિલ્મ ટેરેન્સ મેકનેલીના ૧૯૮૭ના પ્રખ્યાત નાટક પરથી બનાવવામાં આવી હતી. વિવેચકો તરફથી આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ એવરેજ સાબિત થઈ હતી, જોકે પચિનોએ પાછળથી જણાવ્યું હતું કે તેમને આ પાત્ર ભજવવાની ખૂબ મજા આવી હતી. ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઈમ્સના વિવેચક જેનેટ મેસ્લિને પચિનોના વખાણ કરતા લખ્યું હતું કે, પચિનો આટલા સરળ અને આકર્ષક અગાઉ ક્યારેય દેખાયા નથી અને મિશેલ સાથેના તેમના દ્રશ્યો ખૂબ જ સચોટ અને પ્રમાણિક છે.

૧૯૯૨માં આવેલી માર્ટિન બ્રેસ્ટની ફિલ્મ 'સેન્ટ ઓફ અ વુમન'માં એક ગુસ્સાવાળા અને અંધ યુએસ આર્મી લેફ્ટનન્ટ કર્નલ ફ્રેન્ક સ્લેડની યાદગાર ભૂમિકા ભજવવા માટે પચિનોને તેના પછીના વર્ષે શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો એકેડેમી એવોર્ડ એટલે કે ઓસ્કાર મળ્યો હતો. આ જ વર્ષે તેમને 'ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ' ફિલ્મ માટે શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતા તરીકે પણ નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ સાથે જ પચિનો એક જ વર્ષમાં બે અલગ-અલગ ફિલ્મો માટે બે એક્ટિંગ નોમિનેશન મેળવનારા અને મુખ્ય ભૂમિકા માટે ઓસ્કાર જીતનારા ઇતિહાસના પ્રથમ પુરુષ અભિનેતા બન્યા હતા.

૧૯૯૩માં પચિનોએ ગુનાહિત ડ્રામા ફિલ્મ 'કાર્લિટોઝ વે' માં સીન પેન સાથે અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મ ન્યૂયોર્ક સ્ટેટ સુપ્રીમ કોર્ટના જજ એડવિન ટોરેસ દ્વારા લખાયેલી નવલકથાઓ 'કાર્લિટોઝ વે' (૧૯૭૫) અને 'આફ્ટર અવર્સ' (૧૯૭૯) પર આધારિત હતી. આ ફિલ્મનું દિગ્દર્શન જાણીતા ડાયરેક્ટર બ્રાયન ડી પાલ્માએ કર્યું, જેમની સાથે પચિનોએ અગાઉ ૧૯૮૩ની તેમની હિટ, આઇકોનિક ક્લ્ટ ક્લાસિક ફિલ્મ 'સ્કારફેસ' માં કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ કાર્લિટો બ્રિગાન્તે નામના એક એવા ગેંગસ્ટરની ભૂમિકા ભજવી હતી જે પોતાના ભ્રષ્ટ વકીલની મદદથી જેલમાંથી મુક્ત થાય છે અને હવે સુધરી જવાની પ્રતિજ્ઞા લે છે. રિલીઝ સમયે બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ સરેરાશ સફળ રહી હતી, અને તેને મિશ્ર પ્રતિભાવો મળ્યા હતા, પરંતુ પાછળથી તે સિનેમા જગતમાં એક 'કલ્ટ ક્લાસિક' ગેંગસ્ટર ફિલ્મ તરીકે પ્રખ્યાત થઈ હતી.

ત્યારબાદ ૧૯૯૫માં પચિનોએ માઈકલ મેનની પ્રખ્યાત એક્શન ક્રાઈમ થ્રિલર ફિલ્મ 'હીટ' માં કામ કર્યું, જેમાં તેઓ અને રોબર્ટ ડી નિરો પ્રથમ વખત મોટા પડદા પર એકસાથે જોવા મળ્યા હતા (જોકે આ બંને કલાકારો અગાઉ 'ધ ગોડફાધર ભાગ ૨' માં પણ હતા, પરંતુ તેમાં બંનેનો એક પણ સીન સાથે નહોતો). આ ફિલ્મને વિવેચકોએ ખૂબ વખાણી હતી અને તે બોક્સ ઓફિસ પર સુપરહીટ ફિલ્મ સાબિત થઈ હતી. આજે પણ આ ફિલ્મને સિનેમા જગતની એક માસ્ટરપીસ સિનેમેટિક અને ઇતિહાસની સૌથી પ્રભાવશાળી 'હીસ્ટ' ફિલ્મોમાંની એક ગણવામાં આવે છે.૧૯૯૬માં પચિનોએ તેમના પોતાના દિગ્દર્શનમાં બનેલી થિયેટ્રિકલ ડોક્યુડ્રામા ફિલ્મ 'લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ' માં અભિનય કર્યો હતો, જેમાં વિલિયમ શેક્સપિયરના નાટકના દ્રશ્યો અને લોકપ્રિય સંસ્કૃતિમાં શેક્સપિયરની પ્રાસંગિકતા દર્શાવવામાં આવી હતી. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લોપ રહી હતી પરંતુ વિવેચકો તરફથી તેને સારો પ્રતિસાદ મળ્યો હતો.

૧૯૯૭માં આવેલી રહસ્યમય થ્રિલર ફિલ્મ 'ધ ડેવિલ્સ એડવોકેટ' માં પચિનોએ શેતાનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેમાં કીઆનુ રીવ્સ પણ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતા. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. જાણીતા વિવેચક રોજર એબર્ટે લખ્યું હતું કે, પચિનોએ શેતાનનું આ પાત્ર અદભુત ઉત્સાહ અને આનંદ સાથે ભજવ્યું છે.તે જ વર્ષે આવેલી બાયોગ્રાફીકલ ગેંગસ્ટર ડ્રામા  ફિલ્મ 'ડોની બ્રાસ્કો' પણ બોક્સ ઓફિસ પર સુપરહીટ રહી હતી. આ ફિલ્મ ૧૯૭૦ના દાયકામાં ન્યૂયોર્કના કુખ્યાત 'બોનાનો માફિયા પરિવાર' ની અંદર ઘૂસણખોરી કરનાર અંડરકવર એફબીઆઈ એજન્ટ જોસેફ પિસ્ટોન (ડોની બ્રાસ્કો) ના વાસ્તવિક ઓપરેશન પર આધારિત હતી. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ ન્યૂયોર્કના વાસ્તવિક ગેંગસ્ટર 'લેફ્ટી રુગિએરો ની જીવંત ભૂમિકા ભજવી હતી, જેઓ અજાણતામાં એફબીઆઈ એજન્ટ (જોની ડેપ) ને પોતાના માફિયા સામ્રાજ્યની અંદર લાવે છે જે બાદમાં આખા ગેંગનો સફાયો કરે છે.

૧૯૯૯માં પચિનોએ ઓસ્કારમાં મલ્ટિપલ નોમિનેશન મેળવનારી ફિલ્મ 'ધ ઇન્સાઇડર' માં રસેલ ક્રો સાથે એક ટીવી પ્રોડ્યુસરની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેને વિવેચકોએ ખૂબ જ વખાણી હોવા છતાં ઊંચા બજેટને કારણે બોક્સ ઓફિસ પર તે 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. આ જ વર્ષે તેઓ ઓલિવર સ્ટોનની ફિલ્મ 'એની ગિવન સન્ડે' માં પણ જોવા મળ્યા હતા, જે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી.

=== ૨૦૦૦–૨૦૧૮: ટેલિવિઝન ભૂમિકાઓ અને રંગમંચ પર વાપસી ===

૨૦૦૦ની સાલથી પચિનોએ ત્રણ ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યા હતા; જેમાં પ્રથમ એવોર્ડ ૨૦૦૧માં સિનેમા જગતમાં તેમના આજીવન યોગદાન બદલ સેસિલ બી ડીમિલ એવોર્ડ તરીકે આપવામાં આવ્યો હતો. ૨૦૦૦માં પચિનોએ જેરી ઓરબેક સાથે ઇરા લેવિસના નાટક પર આધારિત ઓછા બજેટની ફિલ્મ 'ચાઇનીઝ કોફી' માં અભિનય કર્યો હતો, જેને વિવિધ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પ્રદર્શિત કરવામાં આવી હતી. મુખ્યત્વે બે મુખ્ય પાત્રો વચ્ચેની વન-ઓન-વન વાતચીત પર આધારિત આ ફિલ્મને પૂર્ણ કરવામાં લગભગ ત્રણ વર્ષનો સમય લાગ્યો હતો અને તેનું સંપૂર્ણ ભંડોળ પચિનોએ પોતે પૂરું પાડ્યું હતું.

'ચાઇનીઝ કોફી' ફિલ્મને પચિનો દ્વારા પ્રોડ્યુસ કરવામાં આવેલી અન્ય બે દુર્લભ ફિલ્મો 'ધ લોકલ સ્ટિગ્મેટિક' અને 'લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ' ની સાથે 'પચિનો: એન એક્ટર્સ વિઝન' નામના એક ખાસ ડીવીડી બોક્સ સેટમાં સામેલ કરવામાં આવી હતી, જે ૨૦૦૭માં રિલીઝ થઈ હતી. પચિનોએ આ ફિલ્મો ધરાવતી ડિસ્ક માટે પ્રસ્તાવના અને ઉપસંહાર પણ તૈયાર કર્યા હતા.

[[File:Al Pacino.jpg|thumb|left|upright|૨૦૦૪ના વેનિસ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પચિનો]]
૨૦૦૨માં પચિનોએ પ્રખ્યાત દિગ્દર્શક ક્રિસ્ટોફર નોલાનની મનોવૈજ્ઞાનિક થ્રિલર ફિલ્મ 'ઇન્સોમ્નિયા' માં અભિનય કર્યો હતો, જે આ જ નામની એક નોર્વેજીયન ફિલ્મની રિમેક હતી. આ ફિલ્મમાં તેમણે વિલિયમ્સ અને હિલેરી સ્વાન્ક જેવા કલાકારો સાથે કામ કર્યું હતું, જેમાં પચિનોએ અલાસ્કાના એક નાના શહેરમાં હત્યાની તપાસ કરવા આવેલા લોસ એન્જલસના એક અનુભવી ડિટેક્ટિવની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. વિવેચકો તરફથી પચિનો અને રોબિન વિલિયમ્સ બંનેના અભિનયના ખૂબ જ વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. સાથે આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર હિટ સાબિત થઈ હતી.

ત્યારબાદ આવેલી તેમની આગામી ફિલ્મ 'સિમોન' ને વિવેચકો તરફથી ખાસ પ્રશંસા ન મળી અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૦૨માં તેમણે 'પીપલ આઈ નો' ફિલ્મમાં એક પબ્લિસિસ્ટની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેમાં પચિનોના અભિનયના વખાણ થયા હોવા છતાં આ નાની ફિલ્મ પર લોકોનું ખાસ ધ્યાન ગયું નહોતું અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' રહી હતી.

પોતાની વ્યાવસાયિક સફળતા પછી ભાગ્યે જ સહાયક ભૂમિકા ભજવનારા પચિનોએ, ૨૦૦૩માં વિવેચકો અને બોક્સ ઓફિસ પર ભારે 'ડિઝાસ્ટર' સાબિત થયેલી ફિલ્મ 'ગીગ્લી' માં દિગ્દર્શક માર્ટિન બ્રેસ્ટના આગ્રહ ખાતર એક નાની ભૂમિકા સ્વીકારી હતી. ૨૦૦૩માં રિલીઝ થયેલી ફિલ્મ 'ધ રિક્રુટ' માં પચિનો એક સીઆઈએ રિક્રુટર તરીકે જોવા મળ્યા હતા અને તેમની સાથે કોલિન ફેરેલ પણ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતા. આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી, જોકે પચિનોએ આ ફિલ્મ વિશે જણાવ્યું હતું કે આ એવી ફિલ્મ હતી જેને તેઓ વ્યક્તિગત રીતે સમજી શક્યા નહોતા. ત્યારબાદ પચિનોએ ૨૦૦૩ની એચબીઓ મિની-સિરીઝ 'એન્જલ્સ ઇન અમેરિકા' માં વકીલ રોય કોનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે ટોની કુશ્નરના પુલિત્ઝર પ્રાઈઝ વિજેતા નાટક પર આધારિત હતી. આ શાનદાર અભિનય માટે પચિનોએ ૨૦૦૪માં તેમનો ત્રીજો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યો હતો.

૨૦૦૪માં આવેલી ફિલ્મ 'ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ' માં પચિનોએ શાયલોકની ભૂમિકા ભજવી હતી. વિવેચકોએ પરંપરાગત રીતે એક વિલન તરીકે દર્શાવવામાં આવતા આ પાત્રમાં સંવેદનશીલતા અને ઊંડાણ લાવવા બદલ તેમના ખૂબ વખાણ કર્યા હતા. ૨૦૦૫માં આવેલી 'ટુ ફોર ધ મની' ફિલ્મમાં પચિનોએ એક સ્પોર્ટ્સ ગેમ્બલિંગ એજન્ટ અને મેથ્યુ મેકોનહીના માર્ગદર્શકની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને ઊંચા બજેટના કારણે તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. ધ વોશિંગ્ટન પોસ્ટના વિવેચકે લખ્યું હતું કે, પચિનોએ એટલી બધી વખત માર્ગદર્શકની ભૂમિકા ભજવી છે કે હવે તેમને કિંગમેકરનો એવોર્ડ મળવો જોઈએ. પચિનોએ તેમની મહાન ગેંગસ્ટર સીરીઝ ફિલ્મ 'ધ ગોડફાધર' ના આધારે વર્ષ ૨૦૦૬માં બનેલી વિડીયો ગેમ 'ધ ગોડફાધર: ધ ગેમ' માં માઈકલ કોર્લિયોનના પાત્ર માટે પોતાનો અવાજ કે ચહેરો આપવાની સાફ ના પાડી દીધી હતી, જેના કારણે ઇલેક્ટ્રોનિક આર્ટસ નામની ગેમ કંપનીને તેમનો ચહેરો કે અવાજ વાપરવાની કાનૂની મંજૂરી મળી નહોતી. વાસ્તવમાં, તેમણે આ રમત માટે એટલા માટે ના પાડી હતી કારણ કે તે જ વર્ષે તેઓ પહેલેથી જ અન્ય એક હરીફ ગેમિંગ કંપની વિવેન્ડી ગેમ્સ સાથે પોતાની જ પ્રખ્યાત ક્લ્ટ ક્લાસિક ગેંગસ્ટર ફિલ્મ સ્કારફેસ (૧૯૮૩) પર આધારિત વિડીયો ગેમ 'સ્કારફેસ: ધ વર્લ્ડ ઇઝ યોર્સ' માટે કરારબદ્ધ થઈ ચૂક્યા હતા. તે કરારની શરતો મુજબ તેઓ એકસાથે બે મોટી વિડીયો ગેમ્સને પોતાની મંજૂરી આપી શકે તેમ નહોતા. જોકે, તેમણે 'સ્કારફેસ' ગેમમાં પોતાનો ચહેરો વાપરવાની સંપૂર્ણ મંજૂરી આપી હતી, પરંતુ ઉંમરના કારણે બદલાતા અવાજને લીધે ટોની મોન્ટાનાના પાત્રના અવાજ માટે તેમણે પોતે જ અલ્ પચિનો જેવો જ અવાજ ધરાવતા એક અન્ય ડબિંગ કલાકારની પસંદગી કરી આપી હતી.

૨૦૦૬માં અમેરિકન ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ દ્વારા પચિનોને ૩૫મા લાઈફ એચીવમેન્ટ એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા અને આ જ વર્ષે ટ્રિનિટી કોલેજ ડબલિનની યુનિવર્સિટી ફિલોસોફિકલ સોસાયટીએ તેમને માનદ સભ્યપદ એનાયત કર્યું હતું.

૨૦૦૭માં પચિનોએ જોર્જ ક્લૂની અને બ્રેડ પિટ જેવા સ્ટાર્સ સાથે 'ઓશન્સ થર્ટીન' ફિલ્મમાં વિલન અને કેસિનો માલિક વિલી બેન્કની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે બોક્સ ઓફિસ પર વૈશ્વિક સ્તરે ૩૧ કરોડ ડોલરની કમાણી કરીને મોટી 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૦૮માં આવેલી તેમની રોમાંચક ફિલ્મ '૮૮ મિનિટ્સ' વિવેચકોને પસંદ ન આવી છતાં પચિનોના અભિનયના વખાણ થયા હતા, અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી. આ જ વર્ષે તેઓ રોબર્ટ ડી નિરો સાથે 'રાઇટિયસ કિલ' ફિલ્મમાં ન્યૂ યોર્કના ડિટેક્ટિવ તરીકે જોવા મળ્યા હતા, જેને નકારાત્મક રિવ્યૂઝ મળ્યા હોવા છતાં તે બોક્સ ઓફિસ પર પોતાની પડતર કિંમત વસૂલ કરીને 'એવરેજ' હિટ સાબિત થઈ હતી.

૨૦૧૦માં પચિનોએ રંગમંચ પર વાપસી કરીને 'ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ' નાટકમાં શાયલોકનું પાત્ર ભજવ્યું હતું, જેના માટે તેમને ટોની એવોર્ડનું નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ જ વર્ષે તેમણે એચબીઓ કંપનીની બાયોપિક ફિલ્મ 'યૂ ડોન્ટ નો જેક' માં ડૉ. જેક કેવોર્કિયનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેના માટે પચિનોએ તેમનો બીજો એમી એવોર્ડ અને ચોથો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યો હતો. ૨૦૧૧માં તેઓ 'જેક એન્ડ જીલ' નામની કોમેડી ફિલ્મમાં જોવા મળ્યા હતા. આ ફિલ્મને વિવેચકોએ ખૂબ જ ખરાબ ગણાવી હતી અને પચિનોને તેના માટે સૌથી ખરાબ સહાયક અભિનેતાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો. જોકે, બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ ૧૪.૯ કરોડ ડોલરની કમાણી સાથે 'એવરેજ' હિટ રહી હતી. પચિનોએ પાછળથી ખુલાસો કર્યો હતો કે તેમના એકાઉન્ટન્ટની જેલ થવાને કારણે તેઓ આર્થિક મુશ્કેલીમાં હતા, તેથી પૈસાની તાત્કાલિક જરૂરિયાત પૂરી કરવા માટે તેમણે આ ફિલ્મ સ્વીકારી હતી.

૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૧ના રોજ પચિનોને તેમના દ્વારા દિગ્દર્શિત અને અભિનીત ડોક્યુમેન્ટ્રી-ડ્રામા ફિલ્મ 'વાઇલ્ડ સાલોમે' ના પ્રીમિયર પહેલાં પ્રતિષ્ઠિત 'ગ્લોરી ટુ ધ ફિલ્મમેકર' એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. આ ફિલ્મમાં હેરોદની ભૂમિકા ભજવનારા પચિનોએ આ ફિલ્મને પોતાની કારકિર્દીનો સૌથી વ્યક્તિગત પ્રોજેક્ટ ગણાવ્યો હતો. ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૨માં અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ બરાક ઓબામાએ પચિનોને દેશના સર્વોચ્ચ કલા સન્માન 'નેશનલ મેડલ ઓફ આર્ટસ' થી નવાજ્યા હતા. આ જ સમયગાળા દરમિયાન પચિનોએ રંગમંચ પર વાપસી કરીને 'ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ' નાટકની ૩૦મી વર્ષગાંઠના વિશેષ શો કર્યા હતા. ૨૦૧૩માં તેઓ મ્યુઝિક પ્રોડ્યુસરના જીવન પર આધારિત એચબીઓ કંપનીની બાયોપિક ફિલ્મ 'ફિલ સ્પેક્ટર' માં મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળ્યા હતા.

[[File:Manglehorn 03 (15272211442).jpg|thumb|૨૦૧૪ના ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પચિનો]]


૨૦૧૫માં પચિનોએ કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'ડેની કોલિન્સ' માં એક ઘરડા રોક સ્ટારની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. આ અદભુત અભિનય માટે તેમને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનું નોમિનેશન મળ્યું હતું અને બોક્સ ઓફિસ પર આ નાની ફિલ્મને 'એવરેજ' સફળતા મળી હતી. આ જ વર્ષના અંતમાં તેમણે ખાસ તેમના માટે જ લખાયેલા નાટક 'ચાઇના ડોલ' ના સતત ૯૭ શો કરીને રંગમંચ પર ઇતિહાસ રચ્યો હતો. ૨૦૧૬માં કલા જગતમાં તેમના અતુલ્ય યોગદાન બદલ પ્રતિષ્ઠિત 'કેનેડી સેન્ટર ઓનર' એવોર્ડથી તેમનું સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું. નિવૃત્તિ લેવા અંગે પચિનોએ ખુલાસો કર્યો હતો કે અભિનય હવે તેમના સ્વભાવનો એક એવો ભાગ બની ગયો છે કે તેઓ ક્યારેય કામ છોડવા વિશે વિચારી પણ શકતા નથી. ત્યારબાદ ૭ એપ્રિલ ૨૦૧૮ના રોજ રિલીઝ થયેલી એચબીઓની ટેલિવિઝન ફિલ્મ 'પાટેર્નો' માં તેમણે ફૂટબોલ કોચ જો પાટેર્નોની યાદગાર ભૂમિકા ભજવી હતી.

=== ૨૦૧૯–વર્તમાન ===

૨૦૧૯માં પચિનોએ હોલિવૂડના સુપરસ્ટારસ બ્રેડ પિટ અને લિયોનાર્ડો ડીકેપ્રીયો સાથે ક્વેન્ટિન ટેરેન્ટિનોની કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'વન્સ અપોન અ ટાઇમ ઇન હોલીવુડ' માં અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૧૯ના અંતમાં પચિનોએ માર્ટિન સ્કોર્સેઝની પ્રખ્યાત ગેંગસ્ટર નેટફ્લિક્સ ફિલ્મ 'ધ આઇરિશમેન' માં રોબર્ટ ડી નિરો અને જો પેસી સાથે અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મમાં તેમણે અમેરિકાના ઇતિહાસના પ્રખ્યાત અને વાસ્તવિક વ્યક્તિ જીમી હોફાની જીવંત ભૂમિકા ભજવી હતી, જેઓ 'ઇન્ટરનેશનલ બ્રધરહુડ ઓફ ટીમસ્ટર્સ' નામના શક્તિશાળી લેબર યુનિયનના પ્રમુખ હતા. ૧૯૭૫માં તેમના રહસ્યમય રીતે ગુમ થવાની અને અમેરિકન માફિયાઓ સાથેના તેમના સંબંધોની સત્ય ઘટના પર આધારિત આ ફિલ્મમાં પચિનોના પર્ફોર્મન્સને ભારે પ્રશંસા મળી હતી. આ પ્રથમ વખત હતું જ્યારે પચિનોએ સ્કોર્સેઝ સાથે કામ કર્યું હોય. પચીનોના શાનદાર અભિનય માટે તેમને ઓસ્કાર એવોર્ડ્સમાં બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર (શ્રેષ્ઠ સહ-અભિનેતા) તરીકેનું નોમિનેશન પણ મળ્યું હતું, અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ રિલીઝ હોવા છતાં ઓનલાઇન મીડિયામાં આ ફિલ્મને પ્રચંડ સફળતા રહી હતી.

ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૦માં પચિનોએ એમેઝોન પ્રાઇમ વીડિયોની સિરીઝ 'હન્ટર્સ' માં મેયર ઓફરમેન નામના કાલ્પનિક નાઝી શિકારીની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે ૨૦૦૩ પછી તેમની પ્રથમ ટેલિવિઝન સિરીઝ હતી અને તે પ્રેક્ષકોમાં ખૂબ જ લોકપ્રિય થઈ હતી. ૨૦૨૧માં પચિનોએ રિડલી સ્કોટની ફિલ્મ 'હાઉસ ઓફ ગુચી' માં એલ્ડો ગુચીની યાદગાર ભૂમિકા ભજવી હતી. આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હોવા છતાં પચિનો, લેડી ગાગા અને જેરેડ લેટોના અભિનયને ખાસ હાઇલાઇટ કરવામાં આવ્યો હતો. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ 'એવરેજ' રહી હતી. આ જ વર્ષે તેઓ 'અમેરિકન ટ્રેઇટર' ફિલ્મમાં મુખ્ય બચાવ પક્ષના વકીલ તરીકે જોવા મળ્યા હતા. ત્યારબાદ ૨૦૨૩માં પચિનોએ માઇકલ કીટનની ફિલ્મ 'નોક્સ ગોઝ અવે' માં જેવિયર ક્રેન નામના ચોર અને ફિક્સરની સહાયક ભૂમિકા ભજવીને મોટા પડદા પર વાપસી કરી હતી, જેનું પ્રીમિયર ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું.

૨૦૨૪માં પચિનોએ વિખ્યાત કલાકાર અમેદેઓ મોદિગ્લિઆનીના જીવન પર આધારિત ફિલ્મ 'મોદી, થ્રી ડેઝ ઓન ધ વિંગ ઓફ મેડનેસ' માં અભિનય કર્યો હતો, જેનું નિર્માણ તેમણે જોની ડેપ અને બેરી નવીદી સાથે મળીને કર્યું હતું. આ ફિલ્મ ડેનિસ મેકઇન્ટાયરના એક પ્રખ્યાત નાટક પર આધારિત હતી. 

૨૦૨૫માં પચિનો પાંચ સ્વતંત્ર (ઇન્ડિપેન્ડન્ટ) ફિલ્મોમાં જોવા મળ્યા હતા. તેમની પ્રથમ ફિલ્મ એક હોરર ફિલ્મ 'ધ રિચ્યુઅલ' હતી, જેમાં તેમણે ડેન સ્ટીવન્સ સાથે પાદરી થિયોફિલસ રીસિન્જરની ભૂમિકા ભજવી હતી; જોકે આ ફિલ્મને વિવેચકો તરફથી નકારાત્મક સમીક્ષાઓ મળી હતી. તેમની બીજી ફિલ્મ 'બિલી નાઈટ' હતી, જે યુવા ફિલ્મ નિર્માતાઓની મહત્વાકાંક્ષા અને કલાત્મક સફર પર આધારિત એક ડ્રામા ફિલ્મ હતી. આ ફિલ્મનું પ્રીમિયર રોડ આઇલેન્ડ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું. સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫માં તેઓ અન્ય બે ફિલ્મો 'ડેડ મેન્સ વાયર' અને 'ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે' માં નાની ભૂમિકાઓમાં જોવા મળ્યા હતા, જે બંને ફિલ્મોનું વર્લ્ડ પ્રીમિયર વેનિસ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું. 'ડેડ મેન્સ વાયર' માં તેમણે એક અમીર મોર્ટગેજ બ્રોકરની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે તેમના ભૂતકાળના પ્રખ્યાત અભિનયની યાદ અપાવે છે. જ્યારે નેટફ્લિક્સની ફિલ્મ 'ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે' માં તેમની ટૂંકી ભૂમિકાના વિવેચકો દ્વારા ખૂબ જ વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. ૨૦૨૫ની તેમની છેલ્લી ફિલ્મ નિક પિઝોલેટોની 'ઇઝીઝ વોલ્ટ્ઝ' હતી, જેમાં તેઓ વિન્સ વોન સાથે જોવા મળ્યા હતા અને તેનું પ્રીમિયર ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં વિશેષ પ્રસ્તુતિ તરીકે કરવામાં આવ્યું હતું.

૨૦૨૬માં પચિનોની જૂની ફિલ્મ 'એની ગિવન સન્ડે' ના એક પ્રખ્યાત લોકર રૂમ મોનોલોગ (ભાષણ)નો ઉપયોગ ફાઈઝર કંપનીના એક રાષ્ટ્રીય વિજ્ઞાપન અભિયાન (જાહેરાત) માટે કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ જૂન ૨૦૨૬માં તેઓ 'કિલિંગ કાસ્ટ્રો' ફિલ્મમાં સીઆઈએ એજન્ટ રોબર્ટ માહ્યુની મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળ્યા હતા, જેનું ભવ્ય પ્રીમિયર ટ્રાઇબેકા ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું.

== પ્રતિભાવ અને વારસો ==
અલ પચિનોને અવારનવાર સિનેમા અને થિયેટર જગતના સૌથી મહાન અને પ્રભાવશાળી અભિનેતાઓમાંથી એક માનવામાં આવે છે. તેમના ખાસ પ્રકારના તીવ્ર, સચોટ અને ગંભીર તેમજ વિસ્ફોટક અભિનય માટે જાણીતા પચિનોએ ન્યૂ હોલીવુડ યુગના એક દિગ્ગજ તરીકે નામના મેળવી હતી. ધ ગ્લોબ એન્ડ મેલ અખબારે તેમને ૧૯૭૦ના દાયકાની શરૂઆતની કાઉન્ટર-કલ્ચર પેઢીના આઇકોન તરીકે વર્ણવ્યા હતા. રોન રોઝનબૌમે તેમને હોલીવુડના હેમ્લેટ કહ્યા હતા, જ્યારે ઓલિવર સ્ટોને તેમને સ્ટ્રીટ હેમ્લેટ તરીકે ઓળખાવ્યા હતા, જે વિલિયમ શેક્સપિયરની કૃતિઓ પ્રત્યે પચિનોના ઊંડા આદર અને તેમના પાત્રોમાં શેક્સપિયરન શૈલીની ગંભીર કરુણતા લાવવાની તેમની ક્ષમતાને દર્શાવે છે.

વર્ષ ૨૦૦૩માં, બ્રિટિશ ટેલિવિઝન દર્શકોએ ચેનલ ૪ ના એક સર્વેક્ષણમાં પચિનોને સર્વકાલીન મહાન મૂવી સ્ટાર તરીકે ચૂંટ્યા હતા, અને તેમનો સમાવેશ વીએચ૧ ની સર્વકાલીન ૨૦૦ મહાન પૉપ કલ્ચર આઇકોન્સની યાદીમાં પણ કરવામાં આવ્યો છે. વર્ષ ૨૦૨૨માં, એસ્કવાયર મેગેઝિનની સિનેમા ઇતિહાસના ૧૦૦ સૌથી મહાન અભિનેતાઓની યાદીમાં પચિનોને છઠ્ઠા ક્રમે રાખવામાં આવ્યા હતા. તેના પછીના વર્ષે, એસ્કવાયર મેગેઝિને તેમનો સમાવેશ ૧૦ શ્રેષ્ઠ જીવંત અભિનેતાઓની યાદીમાં પણ કર્યો હતો.

લી સ્ટ્રાસ્બર્ગના માર્ગદર્શન હેઠળ તેઓ 'મેથડ એક્ટિંગ' શૈલી શીખ્યા હતા. સ્ટ્રાસ્બર્ગે તેમના વિશે કહ્યું હતું કે, કેટલાક કલાકારો પાત્રો ભજવે છે, જ્યારે અલ પચિનો પોતે તે પાત્ર બની જાય છે. તેઓ પાત્રની ઓળખ એટલી હદ સુધી અપનાવી લે છે કે નાટક કે ફિલ્મ પૂરી થયા પછી પણ લાંબા સમય સુધી તે જ પાત્રમાં જીવતા રહે છે. જોકે, પચિનો પોતે એવું માને છે કે તેઓ સંપૂર્ણપણે માત્ર મેથડ એક્ટર નથી, પરંતુ તેમના મતે શબ્દો એ તેમની ભાવનાત્મક સ્થિતિનો જ એક ભાગ હોવા જોઈએ અને તેઓ સ્ક્રિપ્ટ વગર પણ દ્રશ્યો સુધારવાની કસરતો કરે છે. 'શિકાગો રીડર' અખબારે આ બાબતની પ્રશંસા કરતા લખ્યું હતું કે, તેઓ એક એવા અદ્ભુત મેથડ એક્ટર છે જેઓ સહજ અભિવ્યક્તિ મેળવવા માટે ક્યારેય અચકાતા નથી.

'ડોગ ડે આફ્ટરનૂન' અને 'સર્પિકો' ફિલ્મોના દિગ્દર્શક સિડની લ્યુમેટે કહ્યું હતું કે, બધું જ તેમના અંદરના એક અદ્ભુત કેન્દ્રમાંથી બહાર આવે છે. હું તેની નજીક જવાનું પણ ન વિચારી શકું, કારણ કે તે પૃથ્વીના કેન્દ્રની નજીક જવા જેવું હશે. તેમના અંદરથી જે બહાર આવે છે તે માત્ર અને માત્ર તેમનું પોતાનું જ છે. 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મોના ડાયરેક્ટર ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ જણાવ્યું હતું કે, મેં સૌથી પહેલા તેમની બુદ્ધિમત્તા નોંધી હતી. તેઓ પોતાની આવડતનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો તે સારી રીતે જાણે છે. તેમની પાસે જે આકર્ષક ગુણ અને એક ખાસ પ્રકારનો અંદાજ છે, તેનો તેઓ ભરપૂર ઉપયોગ કરે છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Al Pacino was nearly fired from ‘The Godfather.’ The rest is history.|url=https://www.washingtonpost.com/entertainment/al-pacino-was-nearly-fired-from-the-godfather-the-rest-is-history/2016/11/29/9e3f6ac6-aa86-11e6-977a-1030f822fc35_story.html|newspaper=The Washington Post|date=2016-11-29|access-date=2026-08-13|issn=0190-8286|language=en-US|first=Karen|last=Heller}}&lt;/ref&gt; આ સિવાય, ફિલ્મના સ્ક્રીન ટેસ્ટના એડિટિંગનું કામ સંભાળતા માર્સિયા લુકાસે નોંધ્યું હતું કે, પચિનોની આંખોમાં સામેની વ્યક્તિને એકદમ ઝંઝેડી નાખવાનું આકર્ષણ છે.&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Anniversary You Can't Refuse: 40 Things You Didn't Know About The Godfather|date=March 14, 2012|website=Time|url=https://entertainment.time.com/2012/03/15/the-anniversary-you-cant-refuse-40-things-you-didnt-know-about-the-godfather/slide/very-few-people-wanted-al-pacino-for-michael/|accessdate=August 14, 2026|archive-date=January 2, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140102144248/http://entertainment.time.com/2012/03/15/the-anniversary-you-cant-refuse-40-things-you-didnt-know-about-the-godfather/slide/very-few-people-wanted-al-pacino-for-michael/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

પચિનો ની ઘણી ફિલ્મો અમેરિકન સિનેમામાં ક્લાસિક એટલે કે સર્વકાલીન શ્રેષ્ઠ બની ચૂકી છે, જેમાંની તેમની ચાર ફિલ્મો ''ધ ગોડફાધર'', ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ટુ'', ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન'' અને ''સ્કારફેસ'' ને યુ.એસ. લાઇબ્રેરી ઓફ કોંગ્રેસની નેશનલ ફિલ્મ રજિસ્ટ્રી માં સાચવવા માટે પસંદ કરવામાં આવી છે. ફિલ્મ ઉદ્યોગના કલાકારો દ્વારા પસંદ કરાયેલી ટાઇમ આઉટ મેગેઝિનની ૧૦૦ સર્વશ્રેષ્ઠ ફિલ્મોની યાદીમાં પણ પચિનોની ત્રણ ફિલ્મોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.

=== લોકપ્રિય સંસ્કૃતિમાં ===
{{multiple image
 |perrow = 1
 |total_width=200
 | align = left
 | direction = 
 | image1 = 
 | image2 = Tony Montana - Scarface - Graffiti.jpg
 | image3 = 112 Mural al passeig de Circumval·lació (Barcelona), Al Pacino.jpg
 | footer = ૨૦૧૨માં વિનવુડ અને ૨૦૨૫માં બાર્સિલોના ખાતે પચિનોના &quot;ટોની મોન્ટાના&quot; પાત્રના ભીંતચિત્રો (મ્યુરલ્સ)
 | footer_align = left
}}
પચિનો નો ટેલિવિઝન, સંગીત, ફિલ્મો અને વ્યાપક લોકપ્રિય સંસ્કૃતિ (પોપ કલ્ચર) માં ઘણો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. આનું મુખ્ય કારણ તેમની ફિલ્મોની ભૂમિકાઓ છે, જેણે તેમને હિંમત, મક્કમતા અને શક્તિના એક કાયમી સાંસ્કૃતિક પ્રતીક બનાવ્યા છે. વલ્ચર મેગેઝિને ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, &quot;તેમને 'અનન્ય અલ પચિનો' કહેવાનું મન થાય, ભલે તેઓ વિશ્વમાં સૌથી વધુ નકલ (નકલ ઉતારવામાં) કરવામાં આવતા અભિનેતા છે.&quot; એન્ટરટેઇનમેન્ટ વીકલીએ જણાવ્યું હતું કે તેમની અભિનયની આગવી શૈલીએ &quot;કોમેડી કલાકારોની આખી પેઢીઓને રોજગારી પૂરી પાડી છે.&quot; તેમની સૌથી વધુ નકલ કરનારા પ્રખ્યાત કલાકારોમાં કેવિન સ્પેસી અને એલેક બાલ્ડવિનનો સમાવેશ થાય છે. સ્પેસીએ કહ્યું હતું કે, &quot;આપણે બધા અલ પચિનોની નકલ કરવાનું પસંદ કરીએ છીએ તેનું કારણ એ છે કે તેમણે એવા પાત્રો ભજવ્યા છે જે અવિસ્મરણીય છે, અને અલ પચિનો માટે આ માત્ર એક વ્યવસાય નથી, પણ એક કળા છે.&quot;

તેમના અદ્ભુત પાત્રાલેખનો અમેરિકન ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટની ૧૦૦ યર્સ... શ્રેણીમાં સ્થાન પામ્યા છે, જેમાં ૧૦૦ મહાન ફિલ્મી પાત્રોની યાદીમાં તેમના બે પાત્રો (નાયક તરીકે ફ્રેન્ક સેર્પિકો અને ખલનાયક તરીકે માઇકલ કોર્લિયોન) નો સમાવેશ થાય છે. અમેરિકન સિનેમાના ટોચના ૧૦૦ સંવાદો ની યાદીમાં તેમના ત્રણ સંવાદો સામેલ છે: માઇકલ કોર્લિયોનનો &quot;તમારા મિત્રોને નજીક રાખો, પણ તમારા દુશ્મનોને વધુ નજીક રાખો&quot;; ટોની મોન્ટાનાનો &quot;સે હેલો ટુ માય લીટલ ફ્રેન્ડ!&quot;; અને સોની વોર્ટકિકનો &quot;એટિકા! એટિકા!&quot;. મોટા પડદાથી આગળ વધીને લોકપ્રિય બનેલા અન્ય સંવાદોમાં ...એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ ફિલ્મનો &quot;આખી ટ્રાયલ જ નિયમ વિરુદ્ધ છે!&quot;, સેન્ટ ઓફ અ વુમન ફિલ્મનો &quot;હૂ-આહ!&quot;, અને ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩ ફિલ્મનો &quot;જેમ મેં વિચાર્યું કે હું બહાર નીકળી ગયો છું, તેઓ મને પાછો અંદર ખેંચી લે છે&quot; નો સમાવેશ થાય છે. ધ વોશિંગ્ટન પોસ્ટે જણાવ્યું હતું કે, &quot;અન્ય લગભગ કોઈપણ અભિનેતા કરતાં તેમની સાથે સંવાદોની વધુ અમીટ રેખાઓ જોડાયેલી છે, જે માત્ર પાત્રો કેવી રીતે લખાયા હતા તેનો જ નહીં પરંતુ તેમણે કેવી રીતે તે પાત્રોને પોતાના બનાવી લીધા તેનો પુરાવો છે.&quot; એમ્પાયર મેગેઝિને વિશ્વભરના વાચકોના મતદાન દ્વારા માઇકલ કોર્લિયોન અને ટોની મોન્ટાનાને અત્યાર સુધીના સૌથી મહાન ફિલ્મી પાત્રો તરીકે પસંદ કર્યા હતા. એન્ટરટેઇનમેન્ટ વીકલીએ ડોની બ્રાસ્કો ફિલ્મમાં તેમની લેફ્ટી રુગિએરોની ભૂમિકાને &quot;૧૦૦ સૌથી મહાન અભિનય જેમને ઓસ્કાર મળવો જોઈતો હતો પણ મળ્યો નથી&quot; ની યાદીમાં સામેલ કરી હતી.

પચિનોએ મનોરંજન ઉદ્યોગની અસંખ્ય હસ્તીઓને પ્રભાવિત કર્યા છે અને તેમના દ્વારા તેઓ પ્રશંસા પામ્યા છે, જેમાં સ્ટીવ બુસેમી, જેફ્રી રાઈટ, બોબી કેનાવાલે, જેવિયર બાર્ડેમ, માઈકલ ઈમ્પેરિઓલી અને જેમી ફોક્સ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. જોન કુસાક, રસેલ ક્રો, જોની ડેપ, કોલિન ફેરેલ અને મેથ્યુ મેકકોનાઘી સહિતના તેમના કેટલાક સહ-કલાકારોએ (કો-સ્ટાર્સ) પણ સ્વીકાર્યું હતું કે પચિનો આ પ્રોજેક્ટ્સમાં સામેલ હોવાની ખાતરી થયા પછી જ તેઓ તેમાં જોડાવા માટે સહમત થયા હતા.

=== બોલિવૂડ પર અલ પચીનોનો પ્રભાવ ===
હોલીવુડના દિગ્ગજ અભિનેતા અલ પચીનો ની અભિનય શૈલી, સંવાદોની રજૂઆત અને તેમના આઇકોનિક પાત્રોએ ભારતીય સિનેમા એટલે કે બોલિવૂડ જગત પર એક ઊંડી અને કાયમી છાપ છોડી છે. બોલિવૂડના મહાનાયક [[અમિતાભ બચ્ચન]] ની પ્રખ્યાત ફિલ્મ અગ્નિપથ માં વિજય દીનાનાથ ચૌહાણનું પાત્ર, તેમની વૉઇસ એક્ટિંગ અને ડાયલોગ બોલવાનો વિશિષ્ટ લહેકો પણ અલ પચીનોએ સ્કારફેસ ફિલ્મમાં અપનાવેલી અવાજની શૈલીથી ભારે પ્રેરિત હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2020-02-16|title=Film of the Month: Amitabh’s Agneepath is more than mere Scarface, maloom?|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/film-of-the-month-agneepath-amitabh-bachchan-6270570/|access-date=2026-08-13|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;

બોલિવૂડના પ્રખ્યાત અભિનેતા સંજય દત્ત એ પોતે એક ઈન્ટરવ્યુમાં ખુલાસો કર્યો હતો કે તેઓ અલ પચીનોની સુપ્રસિદ્ધ ફિલ્મ સ્કારફેસ માં તેમના અભિનયથી એટલા પ્રભાવિત થયા હતા કે તેઓ તે પાત્રને બોલિવૂડમાં પોતાની રીતે જીવંત કરવા માંગતા હતા. આ જ પ્રેરણાના પરિણામે તેમણે પોતાની કરિયરની સૌથી યાદગાર ફિલ્મ વાસ્તવ કરી, જેમાં પચીનોના ટોની મોન્ટાના પાત્રની ઝલક તેમના રઘુ ના આઇકોનિક પાત્રમાં સ્પષ્ટ જોવા મળી હતી. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sandesh|title=અલ પચિનોની સ્કારફેસ જોઈને વાસ્તવમાં રોલ નિભાવ્યો : સંજય દત્ત|url=https://sandesh.com/supplement/after-seeing-al-pacino-39-s-scarface-played-the-real-role-sanjay|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Sandesh|language=gu}}&lt;/ref&gt;

આ સિવાય ભારતીય ફિલ્મ નિર્માતાઓએ અલ પચીનોની ફિલ્મોની વાર્તા અને પાત્રોને દેશી રંગમાં ઢાળીને ઘણી હિટ ફિલ્મો આપી છે. અભિનેતા મિથુન ચક્રવર્તી ની ૧૯૮૯માં આવેલી ફિલ્મ મુજરીમ પણ અલ પચીનોની સ્કારફેસ ફિલ્મનું જ એક શાનદાર ભારતીય રૂપાંતરણ હતું, જેમાં મિથુનદાએ પચીનોની એક્ટિંગ સ્ટાઇલને પોતાની આગવી રીતે પડદા પર ઉતારી હતી. આ ઉપરાંત રામ ગોપાલ વર્માની ફિલ્મ સરકાર (પચિનો ની ગોડફાધર ફિલ્મ થી પ્રેરિત) માં અભિષેક બચ્ચન નું પાત્ર અને પ્રકાશ ઝા ની ફિલ્મ રાજનીતિ માં રણબીર કપૂર નું પાત્ર પણ માઇકલ કોર્લિયોન પાત્રની ભારતીય આવૃત્તિ સમાન હતું. રણબીર કપૂરના આ જ અભિનય કૌશલ્યને જોઈને પ્રખ્યાત ફિલ્મ ડિરેક્ટર સંદીપ રેડ્ડી વંગાએ એક ઈન્ટરવ્યુમાં કહ્યું હતું કે, રણબીર કપૂર એ રૉબર્ટ ડી નીરો, અલ પચીનો અને કમલ હાસનનું અદભુત મિશ્રણ છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-11-24|title=રૉબર્ટ દ નીરો, અલ પચીનો અને કમલ હાસનનું મિશ્રણ છે રણબીર : સંદીપ રેડ્ડી વંગા|url=https://www.gujaratimidday.com/entertainment-news/bollywood-news/article/animal-sandeep-reddy-vanga-says-ranbir-kapoor-is-a-fusion-of-robert-de-niro-al-pacino-and-kamal-haasan-207204|url-status=live|access-date=2026-08-13|website=www.gujaratimidday.com|language=gu}}&lt;/ref&gt; ખાસ વાત એ છે કે રણબીર કપૂરે ન્યૂ યોર્કની લી સ્ટ્રાબર્ગ થિયેટર એન્ડ ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટમાંથી અભિનયની સત્તાવાર તાલીમ લીધી છે, જ્યાંથી ભૂતકાળમાં ખુદ અલ પચીનોએ પણ એક્ટિંગ શીખી હતી. રણબીરે તાજેતરમાં આપેલા એક ઇન્ટરવ્યુમાં ખુલાસો કર્યો હતો કે જ્યારે તેઓ ન્યૂ યોર્કમાં વિદ્યાર્થી (સ્ટુડન્ટ) તરીકે અભ્યાસ કરી રહ્યા હતા, ત્યારે અલ પચીનો બ્રોડવે થિયેટર પર સલોમી નાટક નું રીડિંગ કરી રહ્યા હતા. તે સમયે પચીનો તરફથી માત્ર એક નાની પ્રશંસા કે ઝલક મેળવવા માટે રણબીર સતત ત્રણ કલાક સુધી બહાર લાઈનમાં ઊભા રહ્યા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=શર્મા,|first=રિયા|date=2026-04-05|title=રણબીર કપૂરે અલ પચીનોને મળવા માટે ત્રણ કલાક સુધી રાહ જોવાની ક્ષણો યાદ કરી, કહ્યું કે ક્વેન્ટિન ટેરેન્ટિનોએ 'મને આંગળી બતાવી હતી. - હિન્દુસ્તાન ટાઇમ્સ.|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/ranbir-kapoor-recalls-waiting-3-hours-to-meet-al-pacino-says-quentin-tarantino-ramayana-natalie-portman-101775385855089.html|url-status=live|access-date=2026-08-13|website=Hindustan Times|language=en}}&lt;/ref&gt;

નવા યુગના સિનેમાની વાત કરીએ તો, નવાઝુદ્દીન સિદ્દીકી એ ગેંગ્સ ઓફ વાસેપુર ફિલ્મમાં ભજવેલું ફેઝલ ખાનનું પાત્ર પણ પચીનોની છાપ ધરાવતું હતું. બોલિવૂડના જાણીતા અભિનેતા અલી ફઝલ બાળપણથી જ અલ પચીનોના ખૂબ મોટા ફેન રહ્યા છે. લંડનમાં એક નાટક દરમિયાન ફઝલને ખુદ પચીનોને રૂબરૂ મળવાની અને તેમની સાથે વાતચીત કરવાની સુવર્ણ તક મળી હતી, જેને તેઓ પોતાના જીવનની સૌથી યાદગાર ક્ષણ ગણાવે છે. &lt;ref&gt;{{Cite news|title='Raakh' star Ali Fazal shares how his childhood obsession with Al Pacino led to an unforgettable encounter: 'First time I was really starstruck'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/raakh-star-ali-fazal-shares-how-his-childhood-obsession-with-al-pacino-led-to-an-unforgettable-encounter-first-time-i-was-really-starstruck/articleshow/132066608.cms|newspaper=The Times of India|date=2026-06-29|access-date=2026-08-13|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; ફઝલ સહિત બોલિવૂડના અસંખ્ય કલાકારોએ જાહેરમાં સ્વીકાર્યું છે કે અલ પચીનોના અભિનેત્વે સિનેમા પ્રત્યેની તેમની સમજને સંપૂર્ણપણે બદલી નાખી છે.

== ફિલ્મોગ્રાફી ==
''અલ પચિનો ફિલ્મોગ્રાફી પણ જુઓ.''
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| વર્ષ
! rowspan=&quot;2&quot;| ફિલ્મ
! colspan=&quot;4&quot;| યોગદાન
! rowspan=&quot;2&quot;| ભૂમિકા
! rowspan=&quot;2&quot;| નોંધ
|-
! width=&quot;65&quot;| નિર્દેશક
! width=&quot;65&quot;| નિર્માતા
! width=&quot;65&quot;| લેખક
! width=&quot;65&quot;| અભિનેતા
|-
| ૧૯૬૯
| ''મી, નેટલી''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની
| મુખ્ય ભૂમિકા — પ્રથમ ફિલ્મ
|-
| ૧૯૭૧
| ''ધ પેનિક ઇન નીડલ પાર્ક''
|
|
|
| {{Yes}}
| બોબી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૨
| ''ધ ગોડફાધર''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| સહ અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૩
| ''સ્કેરક્રો''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફ્રાન્સિસ લાયનલ ડેલ્બુચી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૩
| ''સેર્પિકો''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફ્રેન્ક સેર્પિકો
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૪
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૫
| ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન''
|
|
|
| {{Yes}}
| સોની વોર્ટઝિક
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૭
| ''બોબી ડીયરફિલ્ડ''
|
|
|
| {{Yes}}
| બોબી ડીયરફિલ્ડ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૯
| ''એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| આર્થર કિરકલેન્ડ
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૮૦
| ''ક્રૂઝિંગ''
|
|
|
| {{Yes}}
| સ્ટીવ બર્ન્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૨
| ''ઓથર! ઓથર!''
|
|
|
| {{Yes}}
| ઇવાન ટ્રેવલિયન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૩
| ''સ્કારફેસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની મોન્ટાના
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૫
| ''રેવલ્યુશન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોમ ડોબ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૯
| ''સી ઓફ લવ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ફ્રેન્ક કેલર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૦
| ''ડિક ટ્રેસી''
|
|
|
| {{Yes}}
| અલ્ફોન્સ બિગ બોય કેપ્રિસ
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૯૦
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૧
| ''ફ્રેન્કી એન્ડ જોની''
|
|
|
| {{Yes}}
| જોની
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૨
| ''ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| રિચાર્ડ રોમા
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૯૨
| ''સેન્ટ ઓફ અ વુમન''
|
|
|
| {{Yes}}
| લેફ્ટનન્ટ કર્નલ ફ્રેન્ક સ્લેડ
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર વિજય
|-
| ૧૯૯૩
| ''કાર્લિટોઝ વે''
|
|
|
| {{Yes}}
| કાર્લિટો બ્રિગાન્ટે
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૫
| ''હીટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| લેફ્ટનન્ટ વિન્સન્ટ હેના
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૬
| ''સિટી હોલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| મેયર જોન પેપાસ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૭
| ''ડોની બ્રાસ્કો''
|
|
|
| {{Yes}}
| બેન્જામિન લેફ્ટી રુગિરો
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૭
| ''ધ ડેવિલ્સ એડવોકેટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| જોન મિલ્ટન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૯
| ''ધ ઇન્સાઇડર''
|
|
|
| {{Yes}}
| લોવેલ બર્ગમેન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૯
| ''એની ગિવન સન્ડે''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની ડી અમાટો
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૨
| ''ઇન્સોમ્નિયા''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિલ ડોર્મર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૨
| ''સિમોન''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિક્ટર ટેરેન્સકી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૩
| ''ધ રિક્રુટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| વોલ્ટર બર્ક
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૪
| ''ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| શાયલોક
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૫
| ''ટુ ફોર ધ મની''
|
|
|
| {{Yes}}
| વોલ્ટર અબ્રામ્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૭
| ''ઓશન્સ થર્ટીન''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિલી બેન્ક
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૭
| ''૮૮ મિનિટ્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડોક્ટર જેક ગ્રેમ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૮
| ''રાઇટિયસ કિલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ડેવિડ ફિસ્ક
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૦
| ''યૂ ડોન્ટ નો જેક''
|
|
|
| {{Yes}}
| જેક કેવોર્કિયન
| મુખ્ય ભૂમિકા — ટેલિવિઝન ફિલ્મ
|-
| ૨૦૧૧
| ''ધ સન ઓફ નો વન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ચાર્લ્સ સ્ટેનફોર્ડ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૧
| ''જેક એન્ડ જીલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| તેઓ પોતે
| મહેમાન ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૨
| ''સ્ટેન્ડ અપ ગાઇઝ''
|
|
|
| {{Yes}}
| વેલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૩
| ''સાલોમે''
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| {{Yes}}
| કિંગ હેરોડ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ۲۰۱۴
| ''મેંગલહોર્ન''
|
|
|
| {{Yes}}
| એ જે મેંગલહોર્ન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૪
| ''ધ હમ્બલિંગ''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| સાયમન એક્સલર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૫
| ''ડેની કોલિન્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડેની કોલિન્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૬
| ''મિસકન્ડક્ટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ચાર્લ્સ અબ્રામ્સ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૭
| ''હેંગમેન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ રે આર્ચર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૯
| ''વન્સ અપોન અ ટાઇમ ઇન હોલીવુડ''
|
|
|
| {{Yes}}
| માર્વિન શ્વાર્ઝ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૯
| ''ધ આઇરિશમેન''
|
|
|
| {{Yes}}
| જીમી હોફા
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૨૦૨૧
| ''હાઉસ ઓફ ગુચી''
|
|
|
| {{Yes}}
| આલ્ડો ગુચી
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૩
| ''નોક્સ ગોઝ અવે''
|
|
|
| {{Yes}}
| ઝેવિયર ક્રેન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૪
| ''મોડી''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| મોરિસ ગેંગનેટ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ડેડ મેન્સ વાયર''
|
|
|
| {{Yes}}
| એમ એલ હોલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે''
|
|
|
| {{Yes}}
| અંકલ કાર્માઇન
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ધ રિચ્યુઅલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફાધર થિયોફિલસ રીસિંગર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|}

=== નિર્દેશક અને નિર્માતા તરીકે વિશેષ ફિલ્મો ===
અલ પચિનોએ અભિનેતા સિવાય ડિરેક્ટર (નિર્દેશક) અને પ્રોડ્યુસર (નિર્માતા) તરીકે પણ કેટલીક ખૂબ જ પ્રખ્યાત પ્રાયોગિક અને ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મો બનાવી છે, જેની યાદી નીચે મુજબ છે:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! વર્ષ !! ફિલ્મ !! ભૂમિકા !! નોંધ
|-

| ૧૯૮૯ || ''ધ લોકલ સ્ટિગ્મેટિક'' || નિર્માતા અને અભિનેતા || આ એક પ્રાયોગિક ફિલ્મ હતી જેને થિયેટરમાં રિલીઝ કરવાને બદલે માત્ર ખાસ સ્ક્રીનિંગ માટે જ રાખવામાં આવી હતી.
|-

| ૧૯૯૬ || ''લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ'' || નિર્દેશક, નિર્માતા અને લેખક || પચિનોની નિર્દેશક તરીકેની આ પ્રથમ સત્તાવાર ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ હતી, જેના માટે તેમને ડિરેક્ટર્સ ગિલ્ડ ઓફ અમેરિકાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો.
|-

| ૨૦૦૦ || ''ચાઇનીઝ કોફી'' || નિર્દેશક અને અભિનેતા || આ એક અનોખી ડ્રામા ફિલ્મ હતી જે સંપૂર્ણ રીતે બે પાત્રો વચ્ચેની વાતચીત પર આધારિત હતી.
|-

| ૨૦૧૧ || ''વાઇલ્ડ સાલોમે'' || નિર્દેશક અને લેખક || ઓસ્કાર વાઇલ્ડના નાટક પર આધારિત આ એક અર્ધ-ડોક્યુમેન્ટરી (Docudrama) ફિલ્મ હતી.
|}

== પુરસ્કારો ==

=== એકેડમી (ઓસ્કર) એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:26em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:25em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૪૫મો એકેડમી એવોર્ડ (૧૯૭૩)
| બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર
| ''ધ ગોડફાધર''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૪૬મો એકેડમી એવોર્ડ (૧૯૭૪)
| rowspan=4 | બેસ્ટ એક્ટર
| ''સર્પિકો''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૪૭મો એકેડમી એવોર્ડ (૧૯૭૫)
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૪૮મો એકેડમી એવોર્ડ (૧૯૭૬)
| ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૫૨મો એકેડમી એવોર્ડ (૧૯૮૦)
| ''...એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૬૩મો એકેડમી એવોર્ડ (૧૯૯૧)
| rowspan=2 | બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર
| ''ડિક ટ્રેસી''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૬૫મો એકેડમી એવોર્ડ (૧૯૯૩)
| ''ગ્લેન્ગેરી ગ્લેન રોસ''
| નામાંકિત
|
|-
| ૧૯૯૪
|બેસ્ટ એક્ટર 
| ''સેન્ટ ઓફ અ વુમન''
| વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૯૨મો એકેડમી એવોર્ડ (૨૦૨૦)
| બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર
| ''ધ આઇરિશમેન''
| નામાંકિત
|
|-
|}

=== બાફ્ટા એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:26em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:25em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૬મો બાફ્ટા એવોર્ડ (૧૯૭૩)
| મોસ્ટ પ્રોમિસિંગ ન્યૂકમર ટુ લીડિંગ ફિલ્મ રોલ્સ
| ''ધ ગોડફાધર''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૮મો બાફ્ટા એવોર્ડ (૧૯૭૫)
| rowspan=2 | બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ લીડિંગ રોલ
| ''સર્પિકો''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૯મો બાફ્ટા એવોર્ડ (૧૯૭૬)
| ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન'' / ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨''
| વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૪૪મો બાફ્ટા એવોર્ડ (૧૯૯૧)
| rowspan=2 | બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ સપોર્ટિંગ રોલ
| ''ડિક ટ્રેસી''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૭૩મો બાફ્ટા એવોર્ડ (૨૦૨૦)
| ''ધ આઇરિશમેન''
| નામાંકિત
|
|-
|}

=== એમી એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:26em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:25em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
! colspan=5 | પ્રાઇમટાઇમ એમી એવોર્ડ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૫૬મો પ્રાઇમટાઇમ એમી એવોર્ડ (૨૦૦૪)
| rowspan=3 | આઉટસ્ટેન્ડિંગ લીડ એક્ટર ઇન અ મિનિસિરીઝ ઓર મૂવી
| ''એન્જલ્સ ઇન અમેરિકા''
| વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૬૨મો પ્રાઇમટાઇમ એમી એવોર્ડ (૨૦૧૦)
| ''યુ ડોન્ટ નો જેક''
| વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૬૫મો પ્રાઇમટાઇમ એમી એવોર્ડ (૨૦૧૩)
| ''ફિલ સ્પેક્ટર''
| નામાંકિત
|
|-
|}

=== ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:26em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:25em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૩૦મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૧૯૭૩)
| rowspan=6 | બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ મોશન પિક્ચર – ડ્રામા
| ''ધ ગોડફાધર''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૩૧મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૧૯૭૪)
| ''સર્પિકો''
| વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૩૨મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૧૯૭૫)
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૩૩મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૧૯૭૬)
| ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૩૫મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૧૯૭૮)
| ''બોબી ડિયરફિલ્ડ''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૩૭મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૧૯૮૦)
| ''...એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૪૦મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૧૯૮૩)
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ મોશન પિક્ચર – મ્યુઝિકલ ઓર કોમેડી
| ''ઑથર! ઑથર!''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૪૧મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૧૯૮૪)
| rowspan=2 | બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ મોશન પિક્ચર – ડ્રામા
| ''સ્કારફેસ''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૪૭મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૧૯૯૦)
| ''સી ઓફ લવ''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૪૮મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૧૯૯૧)
| બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર – મોશન પિક્ચર
| ''ડિક ટ્રેસી''
| નામાંકિત
|
|-
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ મોશન પિક્ચર – ડ્રામા
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | rowspan = 2&quot; | ૫૦મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૧૯૯૩)
| બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર – મોશન પિક્ચર
| ''ગ્લેન્ગેરી ગ્લેન રોસ''
| નામાંકિત
|
|-
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ મોશન પિક્ચર – ડ્રામા
| ''સેન્ટ ઓફ અ વુમન''
| વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૫૮મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૨૦૦૧)
| colspan=2 | સેસિલ બી. ડીમિલ એવોર્ડ
| વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૬૧મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૨૦૦૪)
| rowspan=3 | બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ મિનિસિરીઝ ઓર મોશન પિક્ચર – ટેલિવિઝન
| ''એન્જલ્સ ઇન અમેરિકા''
| વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૬૮મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૨૦૧૧)
| ''યુ ડોન્ટ નો જેક''
| વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૭૧મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૨૦૧૪)
| ''ફિલ સ્પેક્ટર''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૭૩મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૨૦૧૬)
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ મોશન પિક્ચર – મ્યુઝિકલ ઓર કોમેડી
| ''ડેની કોલિન્સ''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૭૭મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૨૦૨૦)
| બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર – મોશન પિક્ચર
| ''ધ આઇરિશમેન''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૭૮મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૨૦૨૧)
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ ટેલિવિઝન સિરીઝ – ડ્રામા
| ''હન્ટર્સ''
| નામાંકિત
|
|-
|}

=== ગ્રેમી એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:26em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:25em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૪૩મો ગ્રેમી એવોર્ડ (૨૦૦૧)
| બેસ્ટ સ્પોકન વર્ડ આલ્બમ
| ''ધ કમ્પ્લીટ શેક્સપિયર સોનેટ્સ''
| નામાંકિત
|
|-
|}

=== સ્ક્રીન એક્ટર્સ ગિલ્ડ એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:26em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:25em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૧૦મો સ્ક્રીન એક્ટર્સ ગિલ્ડ એવોર્ડ (૨૦૦૪)
| rowspan=3 | આઉટસ્ટેન્ડિંગ મેલ એક્ટર ઇન અ મિનિસિરીઝ ઓર ટેલિવિઝન મૂવી
| ''એન્જલ્સ ઇન અમેરિકા''
| વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૧૭મો સ્ક્રીન એક્ટર્સ ગિલ્ડ એવોર્ડ (૨૦૧૧)
| ''યુ ડોન્ટ નો જેક''
| વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦મો સ્ક્રીન એક્ટર્સ ગિલ્ડ એવોર્ડ (૨૦૧૪)
| ''ફિલ સ્પેક્ટર''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૬મો સ્ક્રીન એક્ટર્સ ગિલ્ડ એવોર્ડ (૨૦૨૦)
| આઉટસ્ટેન્ડિંગ મેલ એક્ટર ઇન અ સપોર્ટિંગ રોલ
| ''ધ આઇરિશમેન''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૬મો સ્ક્રીન એક્ટર્સ ગિલ્ડ એવોર્ડ (૨૦૨૦)
| આઉટસ્ટેન્ડિંગ કાસ્ટ ઇન અ મોશન પિક્ચર
| ''ધ આઇરિશમેન''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૬મો સ્ક્રીન એક્ટર્સ ગિલ્ડ એવોર્ડ (૨૦૨૦)
| આઉટસ્ટેન્ડિંગ કાસ્ટ ઇન અ મોશન પિક્ચર
| ''વન્સ અપોન અ ટાઇમ ઇન હોલીવુડ''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૮મો સ્ક્રીન એક્ટર્સ ગિલ્ડ એવોર્ડ (૨૦૨૨)
| આઉટસ્ટેન્ડિંગ કાસ્ટ ઇન અ મોશન પિક્ચર
| ''હાઉસ ઓફ ગુચી''
| નામાંકિત
|
|-
|}

=== ટોની એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:26em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:25em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૩મો ટોની એવોર્ડ (૧૯૬૯)
| બેસ્ટ સપોર્ટિંગ ઓર ફીચર્ડ એક્ટર ઇન અ પ્લે
| ''ડઝ અ ટાઇગર વેર અ નેકટાઇ?''
| વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૩૧મો ટોની એવોર્ડ (૧૯૭૭)
| rowspan=2 | બેસ્ટ લીડિંગ એક્ટર ઇન અ પ્લે
| ''ધ બેઝિક ટ્રેનિંગ ઓફ પાવલો હમેલ''
| વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૬૫મો ટોની એવોર્ડ (૨૦૧૧)
| ''ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ''
| નામાંકિત
|
|-
|}

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
{{wikiquote}}
{{Commons category}}
* {{imdb name|0000199|અલ પચિનો}}

[[શ્રેણી:અમેરિકન ફિલ્મ અભિનેતાઓ]]
[[શ્રેણી:ઓસ્કાર વિજેતા અભિનેતાઓ]]
[[શ્રેણી:જીવિત લોકો]]</text>
      <sha1>mgalq7ioqc5qlfnoyr9s19mb6xf8tx4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>904367</id>
      <parentid>904366</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T16:51:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MichealBVN</username>
        <id>88262</id>
      </contributor>
      <origin>904367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="131660" sha1="tt15pqs5g3jcxxhhr6thae1leytuql9" xml:space="preserve">{{cleanup}}
{{infobox person/Wikidata
 | fetchwikidata = ALL
 | onlysourced = no
}}
'''અલ પચિનો''' નું હુલામણુ નામ ધરાવતા '''આલ્ફ્રેડો જેમ્સ પચિનો''' (જન્મ એપ્રિલ ૨૫, ૧૯૪૦), એક અમેરિકન અભિનેતા અને ફિલ્મ નિર્માતા છે. ૨૦મી સદીના સૌથી પ્રભાવશાળી અને મહાન કલાકારોમાંના એક ગણાતા અલ પચિનોએ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Pacino named 'greatest film star'|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3001463.stm|date=2003-05-05|access-date=2026-08-12|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; પાંચ દાયકાથી વધુ લાંબી કારકિર્દીમાં અસંખ્ય યાદગાર ભૂમિકાઓ ભજવી છે. તેઓ અભિનયનો &quot;ટ્રિપલ ક્રાઉન&quot; (ઓસ્કાર, એમી અને ટોની એવોર્ડ) મેળવનારા જૂજ વૈશ્વિક કલાકારોમાં સામેલ છે.

== પ્રારંભિક જીવન ==
આલ્ફ્રેડો જેમ્સ પચિનોનો જન્મ અમેરિકા ના ન્યૂયોર્ક શહેરના મેનહટન વિસ્તારમાં આવેલા ઈસ્ટ હાર્લેમમાં ૨૫ એપ્રિલ, ૧૯૪૦ના રોજ થયો હતો. તેઓ તેમના સિસિલિયન અમેરિકન માતા રોઝ અને પિતા સાલ્વાટોર પચિનોનું એકમાત્ર સંતાન હતા. તેમના પિતા ઇટાલીના સેન ફ્રાટેલોથી આવીને અમેરિકામાં વસ્યા હતા. જ્યારે અલ પચિનો માત્ર બે વર્ષના હતા ત્યારે તેમના માતા-પિતાના છૂટાછેડા થઈ ગયા હતા. 

માતા-પિતા અલગ થયા પછી, તેમના માતા તેમને સાઉથ બ્રોન્ક્સ વિસ્તારમાં લઈ ગયા હતા. ત્યાં તેઓ તેમના નાના-નાની કેટ અને જેમ્સ ગેરાર્ડી સાથે રહેતા હતા. તેમના નાના-નાની નાની ઉંમરે ઇટાલીના પ્રખ્યાત કોર્લિયોન ગામમાંથી આવીને અમેરિકામાં વસ્યા હતા. અલગ થયા પછી અલ પચિનોના પિતા કેલિફોર્નિયા જતા રહ્યા હતા, જ્યાં તેમણે વીમા વેચાણકર્તા અને રેસ્ટોરન્ટના માલિક તરીકે કામ શરૂ કર્યું હતું.

જ્યારે અલ પચિનો ત્રણ-ચાર વર્ષના હતા, ત્યારથી જ તેમના માતા તેમને નિયમિત રીતે સિનેમા હોલમાં ફિલ્મો જોવા લઈ જતા હતા. ફિલ્મો જોયા પછી તેઓ મનમાં જ તે પાત્રોના સંવાદો વાગોળવાનું શરૂ કરી દેતા હતા. અલ પચિનોનું હુલામણું નામ સોની બોય હતું, જે તેમની માતાએ તે સમયના પ્રખ્યાત ગાયક અલ જોલ્સનના એક લોકપ્રિય ગીત પરથી રાખ્યું હતું, જે તેઓ અવારનવાર અલ પચિનો માટે ગાતા હતા.

પચિનો એ હર્મન રિડર જુનિયર હાઈસ્કૂલમાં અભ્યાસ કર્યો હતો, પરંતુ ટૂંક સમયમાં જ તેમણે અંગ્રેજી સિવાયના મોટાભાગના વિષયોના વર્ગો છોડી દીધા હતા. તેમના જુનિયર હાઈસ્કૂલના શિક્ષિકા બ્લેન્ચ રોથસ્ટીને નાની ઉંમરે જ તેમની અભિનય ક્ષમતા ઓળખી લીધી હતી. તેમણે અલ પચિનોને શાળાના નાટકોમાં ભૂમિકાઓ આપી અને વિદ્યાર્થીઓની સભાઓમાં બાઇબલના પાઠ વાંચવાનું કામ સોંપ્યું. તે શિક્ષિકાએ તેમના પરિવારના એપાર્ટમેન્ટની મુલાકાત લીધી અને તેમની નાનીને ખાસ કહ્યું કે આ બાળક આ જ કામ માટે બન્યો છે, જેને અલ પચિનો પોતાના જીવનનો સૌથી મોટો વળાંક માને છે. ત્યારબાદ ઓડિશન આપીને તેમણે હાઈસ્કૂલ ઓફ પરફોર્મિંગ આર્ટ્સમાં પ્રવેશ મેળવ્યો. જોકે તેમની માતા તેમના આ નિર્ણયથી અસંમત હતા, કારણ કે તેઓ માનતા હતા કે ગરીબ લોકો અભિનય ન કરે. આ બાબતે ઘરમાં ઝઘડો થતાં તેમણે ઘર છોડી દીધું હતું.

પચિનો એ પોતાના સપના પૂરા કરવા અને ખર્ચ ઉઠાવવા માટે સંદેશવાહક, હોટેલમાં વાસણ સાફ કરવાના સહાયક, સફાઈ કામદાર, ટેલિફોન ઓપરેટર અને ટપાલ ક્લાર્ક જેવી ઓછી આવક વાળી નોકરીઓ કરી હતી. આ સમય દરમિયાન તેઓ ન્યૂયોર્કના અંડરગ્રાઉન્ડ થિયેટરોમાં બેઝમેન્ટ નાટકોમાં અભિનય કરતા હતા. કિશોરાવસ્થામાં તેમણે એક્ટર્સ સ્ટુડિયો નામની સંસ્થામાં જોડાવાનો પ્રયાસ કર્યો પરંતુ તેઓ રિજેક્ટ થયા. ત્યારબાદ તેઓ એચબી સ્ટુડિયોમાં જોડાયા, જ્યાં તેમની મુલાકાત અભિનયના શિક્ષક ચાર્લી લોટન સાથે થઈ, જેઓ પાછળથી તેમના માર્ગદર્શક અને શ્રેષ્ઠ મિત્ર બન્યા. આ સ્ટુડિયોના હોલ અને ડાન્સ રૂમ સાફ કરવાના બદલામાં સંસ્થાએ તેમને મફતમાં ક્લાસ કરવાની મંજૂરી આપી હતી. રાત્રિના સમયે અલ પચિનો શેરીઓમાં ફરતા ફરતા શેક્સપિયરના સંવાદોની પ્રેક્ટિસ કરતા હતા. આ સમયગાળામાં તેઓ ઘણીવાર બેરોજગાર અથવા બેઘર રહ્યા હતા, અને ક્યારેક શેરીઓમાં, થિયેટરોમાં અથવા મિત્રના ઘરે સૂઈ જતા હતા.

વર્ષ ૧૯૬૨માં પચિનોના માતાનું ત્રેતાલીસ વર્ષની નાની ઉંમરે અવસાન થયું હતું. તેના પછીના જ વર્ષે તેમના નાનાનું પણ અવસાન થયું. અલ પચિનો આ સમયને પોતાના જીવનનો સૌથી મુશ્કેલ તબક્કો માને છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે તેઓ તે સમયે બાવીસ વર્ષના હતા અને તેમના જીવનના સૌથી પ્રભાવશાળી બે લોકો ચાલ્યા ગયા હતા, જેના કારણે તેઓ સંપૂર્ણપણે ભાંગી પડ્યા હતા.

એચબી સ્ટુડિયોમાં ચાર વર્ષ વિતાવ્યા પછી, અલ પચિનોએ એક્ટર્સ સ્ટુડિયો માટે સફળતાપૂર્વક ઓડિશન આપ્યું. ત્યાં તેમણે અભિનયના પ્રખ્યાત કોચ લી સ્ટ્રાસબર્ગ હેઠળ પદ્ધતિસરના અભિનયનો અભ્યાસ કર્યો. આ જ લી સ્ટ્રાસબર્ગ પાછળથી અલ પચિનો સાથે ધ ગોડફાધર ભાગ બે ફિલ્મમાં પણ જોવા મળ્યા હતા. પાછળથી આપેલા ઇન્ટરવ્યુમાં તેમણે સ્ટ્રાસબર્ગ અને આ સંસ્થાની તેમના જીવન પર પડેલી અસર વિશે વાત કરી હતી કે એક્ટર્સ સ્ટુડિયોનું તેમના જીવનમાં ખૂબ મોટું સ્થાન છે અને લી સ્ટ્રાસબર્ગને જેટલું સન્માન મળવું જોઈતું હતું તેટલું નથી મળ્યું. ચાર્લી લોટન પછી આ સંસ્થાએ જ તેમની કારકિર્દીને એક નવી દિશા આપી હતી, જેના કારણે તેઓ અન્ય નાની-મોટી નોકરીઓ છોડીને સંપૂર્ણપણે અભિનય તરફ વળી શક્યા હતા. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે લી સ્ટ્રાસબર્ગ સાથે કામ કરવું ખૂબ જ ઉત્સાહજનક હતું કારણ કે તેઓ જ્યારે કોઈ દ્રશ્ય કે લોકો વિશે વાત કરતા ત્યારે એટલા રસપ્રદ લાગતા કે બસ તેમને સાંભળતા જ રહેવાનું મન થાય. તેઓ અભિનેતાઓને ખૂબ પ્રેમ કરતા અને અભિનયની અદ્ભુત સમજ ધરાવતા હતા.

== અંગત જીવન ==
=== સંબંધો અને બાળકો ===
પચિનોનો તેમની 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મના સહ-અભિનેત્રી ડાયેન કીટન સાથે લાંબો સંબંધ રહ્યો હતો. તેમનો આ ઉતાર-ચઢાવવાળો સંબંધ 'ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩' ના શૂટિંગ પછી પૂરો થયો હતો. આ સિવાય તેઓ જીલ ક્લેબર્ગ, ટ્યુઝડે વેલ્ડ, માર્થે કેલર, વેરુસ્કા વોન લેહન્દોર્ફ, કેથલીન ક્વિનલાન, લિન્ડાલ હોબ્સ અને પેનેલોપ એન મિલર સાથે પણ સંબંધોમાં રહ્યા હતા. પચિનોનો આર્જેન્ટિનાની અભિનેત્રી લ્યુસિલા પોલાક સાથે ૨૦૦૮ થી ૨૦૧૮ સુધી ૧૦ વર્ષ લાંબો સંબંધ રહ્યો હતો.

પચિનોને ચાર બાળકો છે. તેમની સૌથી મોટી દીકરી જૂલી મેરીનો જન્મ ૧૬ ઓક્ટોબર ૧૯૮૯ના રોજ થયો હતો, જે તેમની અને એક્ટિંગ કોચ જેન ટેરન્ટની દીકરી છે. આ સિવાય ૨૫ જાન્યુઆરી ૨૦૦૧ના રોજ આઈવીએફ પદ્ધતિ દ્વારા તેમને બે જોડિયા બાળકો થયા હતા, જેમની માતા અભિનેત્રી બેવર્લી ડી એન્જેલો છે, જેમની સાથે પચિનો ૧૯૯૭ થી ૨૦૦૩ સુધી સંબંધમાં રહ્યા હતા. ત્યારબાદ ૨૦૨૨ થી ૨૦૨૪ દરમિયાન ફિલ્મ નિર્માતા નૂર અલ્ફલ્લાહ સાથેના સંબંધોથી ૧૫ જૂન ૨૦૨૩ના રોજ તેમને એક દીકરો થયો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Gujarati|first=TV9|date=2023-05-31|title=Al Pacinoની 53 વર્ષ નાની ગર્લફ્રેન્ડ બનશે માતા, 82 વર્ષની ઉંમરે ચોથી વખત પિતા બનશે એક્ટર|url=https://tv9gujarati.com/entertainment/hollywood-actor-al-pacino-is-going-to-be-a-father-for-the-fourth-time-at-the-age-of-82-with-53-year-younger-girlfriend-768236.html|access-date=2026-08-12|website=TV9 Gujarati|language=gu}}&lt;/ref&gt;૮૩ વર્ષની ઉંમરે પચિનો દુનિયાના સૌથી મોટી ઉંમરે પિતા બનનારા વ્યક્તિઓમાંથી એક બન્યા છે,  કોરોના લોકડાઉન બાદ ૨૦૨૨માં શરૂ થયેલો આ સંબંધ ઓક્ટોબર ૨૦૨૪માં સત્તાવાર રીતે પૂરો થયો હતો અને બંને અલગ થઈ ગયા હતા&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-09-07|title=પીઢ અભિનેતા અલ પચિનો અને નૂર અલફલ્લાહ અલગ થયા: બાળકનો જન્મ ત્રણ મહિના પહેલા થયો હતો, નૂરે કસ્ટડી અને પૈસા માંગ્યા|url=https://www.divyabhaskar.co.in/entertainment/bollywood/news/veteran-actors-al-pacino-and-noor-alfallah-split-131802804.html|access-date=2026-08-12|website=Divya Bhaskar|language=gu}}&lt;/ref&gt;, પચીનો એ ક્યારેય લગ્ન કર્યા નથી.

== કારકિર્દી ==

=== ૧૯૬૭–૧૯૭૧: થિયેટર ભૂમિકાઓ અને ફિલ્મ સફરની શરૂઆત ===
[[File:Al Pacino - Hummel.jpg|thumb|upright|અલ પચિનો ૧૯૭૭માં ધ બેઝિક ટ્રેનિંગ ઑફ પાવ્લો હમેલ નાટકમાં અભિનય કરતા.]] ૧૯૬૭માં અલ પચિનોએ બોસ્ટનના ચાર્લ્સ પ્લેહાઉસમાં અવેક એન્ડ સિંગ નાટકથી વ્યાવસાયિક રંગમંચ કારકિર્દીની શરૂઆત કરી. ત્યારબાદ અમેરિકા હુર્રા નાટકમાં કામ દરમિયાન તેમની મુલાકાત અભિનેત્રી જીલ ક્લેબર્ગ સાથે થઈ, બંને વચ્ચે પાંચ વર્ષ સુધી પ્રેમસંબંધ રહ્યો, અને ત્યારબાદ તેઓ ન્યૂયોર્ક શહેરમાં પાછા ફર્યા હતા.

વર્ષ ૧૯૬૮માં પચિનોએ એસ્ટોર પ્લેસ થિયેટરમાં ઇઝરાયેલ હોરોવિટ્ઝના ધ ઇન્ડિયન વોન્ટ્સ ધ બ્રોન્ક્સ નામના નાટકમાં મર્ફ નામના શેરી ગુંડાની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. આ નાટક ૧૭ જાન્યુઆરી, ૧૯૬૮ના રોજ શરૂ થયું હતું અને તેના કુલ એકસો સિત્યોતેર શો થયા હતા. આ નાટકની સાથે જ હોરોવિટ્ઝનું બીજું નાટક ઈટ્સ કોલ્ડ ધ સુગર પ્લમ પણ દર્શાવવામાં આવતું હતું, જેમાં જીલ ક્લેબર્ગ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતી. આ નાટકમાં શાનદાર અભિનય માટે  પચિનોને શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો ઓબી એવોર્ડ મળ્યો હતો, જ્યારે જોન કાઝલેને શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો. માર્ટિન બ્રેગમેને આ નાટક જોયું અને તેઓ પચિનોના મેનેજર બન્યા હતા. આ ભાગીદારી આવનારા વર્ષોમાં ખૂબ જ સફળ સાબિત થઈ, કારણ કે બ્રેગમેને જ પચિનોને ધ ગોડફાધર, સેર્પીકો અને ડોગ ડે આફ્ટરનૂન જેવી મહાન ફિલ્મો કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા. પોતાની સ્ટેજ કારકિર્દી વિશે પચિનોએ જણાવ્યું હતું કે માર્ટિન બ્રેગમેને જ મારી શોધ કરી હતી જ્યારે હું પચીસ-છવ્વીસ વર્ષનો હતો અને તેઓ મારા મેનેજર બન્યા હતા. હું આજે જે પણ સ્થાને છું તે માર્ટીના કારણે જ છું અને હું ખરેખર તેમનો ઋણી છું.

૨૫ ફેબ્રુઆરી, ૧૯૬૯ના રોજ પચિનોએ બેલાસ્કો થિયેટર ખાતે ડોન પીટરસનના ડઝ અ ટાઈગર વેર અ નેકટાઈ નામના નાટકથી બ્રોડવે થિયેટરમાં પ્રવેશ કર્યો હતો. આ નાટક ઓગણચાળીસ શો પછી ૨૯ માર્ચ, ૧૯૬૯ના રોજ બંધ થઈ ગયું હતું, પરંતુ પચિનોના અભિનયના ખૂબ જ વખાણ થયા હતા અને ૨૦ એપ્રિલ, ૧૯૬૯ના રોજ તેમને આ ભૂમિકા માટે પ્રતિષ્ઠિત ટોની એવોર્ડ મળ્યો હતો.  પચિનોએ ૧૯૭૦ના દાયકામાં પણ સ્ટેજ પર અભિનય ચાલુ રાખ્યો હતો અને ધ બેઝિક ટ્રેનિંગ ઓફ પાવલો હમેલ નામના નાટક માટે પોતાનો બીજો ટોની એવોર્ડ જીત્યો હતો. આ સિવાય તેમણે રિચાર્ડ ધ થર્ડ નામના નાટકમાં મુખ્ય શીર્ષક ભૂમિકા ભજવી હતી. ૧૯૮૦ના દાયકા મા ડેવિડ મેમેટના અમેરિકન બફેલો નામના નાટકમાં દેખાયા પછી પચિનોએ ફરીથી સ્ટેજ પર મોટી સફળતા મેળવી હતી, જેના માટે તેમને ડ્રામા ડેસ્ક એવોર્ડ માટે નામાંકિત કરવામાં આવ્યા હતા. વર્ષ ૧૯૯૦ પછી પચીનો સ્ટેજ કાર્યોમાં યુજેન ઓ નીલના હ્યુગી, ઓસ્કાર વાઈલ્ડના સાલોમે અને વર્ષ ૨૦૦૫માં લાઈલ કેસ્લરના ઓર્ફન્સ નામના નાટકોના પુનઃપ્રસારણનો સમાવેશ થાય છે. એક્ટર્સ સ્ટુડિયોમાં અભ્યાસ કરતી વખતે પચીનોને સમજાયું હતું કે તેમની પાસે અભિનયની એક અદ્ભુત ભેટ છે અને તેમને આ કામમાં ખૂબ આનંદ આવતો હતો, જોકે તેમના શરૂઆતના કામો આર્થિક રીતે બહુ ફાયદાકારક નહોતા. 

સ્ટેજ પર સફળતા મેળવ્યા પછી પચિનોએ વર્ષ ૧૯૬૯માં પેટ્ટી ડ્યુક અભિનીત એક સ્વતંત્ર ફિલ્મ મી, નેટલીમાં ટૂંકી ભૂમિકા ભજવીને ફિલ્મી દુનિયામાં પ્રવેશ કર્યો હતો. વર્ષ ૧૯૭૦માં પચિનોએ ક્રિએટિવ મેનેજમેન્ટ એસોસિએટ્સ નામની ટેલેન્ટ એજન્સી સાથે કરાર કર્યા હતા. ત્યારબાદ વર્ષ ૧૯૭૧માં આવેલી ફિલ્મ ધ પેનિક ઇન નીડલ પાર્કમાં એક હેરોઈનના બંધાણી યુવકની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવીને તેમણે ફીચર ફિલ્મમાં મુખ્ય અભિનેતા તરીકે સત્તાવાર શરૂઆત કરી હતી.

=== ૧૯૭૨–૧૯૮૩: વૈશ્વિક લોકપ્રિયતા અને સફળતા ===
[[File:Al Pacino with James Caan.jpg|thumb|upright|left|વર્ષ ૧૯૭૨ની આસપાસ જેમ્સ કાન સાથે અલ પચિનો]]
ડિરેક્ટર ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ પચિનોને મારીયો પુઝો ની ૧૯૬૯ માં પ્રકાશિત થયેલી સુપર હિટ માફિયા નવલકથા [[ધ ગોડફાધર (નવલકથા)|ધ ગોડફાધર]] પર આધારિત ફિલ્મ માં માઈકલ કોર્લિયોનની મુખ્ય ભૂમિકા માટે પસંદ કર્યા હતા, જે વર્ષ ૧૯૭૨ રિલીઝ થઈ હતી. જોકે આ ભૂમિકા મેળવવા માટે જેક નિકોલસન, રોબર્ટ રેડફોર્ડ, વોરેન બીટી અને તે સમયે ખૂબ જ ઓછા જાણીતા એવા રોબર્ટ ડી નિરોએ પણ પ્રયાસો કર્યા હતા. તેમ છતાં દિગ્દર્શક ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ '''અલ પચિનો'''ની જ પસંદગી કરી હતી; કારણ કે પચિનો પોતે ઇટાલિયન મૂળના હતા અને તેમની એકટિંગ માં એક ખાસ તીવ્રતા હતી જે કોપોલાને 'માઇકલ કોર્લિયોની'ના પાત્ર માટે જોઈતી હતી.

શરૂઆતમાં પેરામાઉન્ટ પિક્ચર્સ ફિલ્મ સ્ટુડિયોના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ આ પસંદગીથી નારાજ થયા હતા, કારણ કે તેઓ આ ભૂમિકા માટે કોઈ વધુ પ્રખ્યાત અભિનેતાને લેવા માંગતા હતા. જોકે, ફિલ્મમાં પચીનોના પ્રખ્યાત 'રેસ્ટોરન્ટ શૂટઆઉટ દ્રશ્ય'ના શૂટિંગ પછી તેઓ માની ગયા હતા.

આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર તમામ રેકોર્ડ તોડીને '''ઓલ-ટાઇમ બ્લોકબસ્ટર''' સાબિત થઈ અને તે વર્ષની સૌથી વધુ કમાણી કરનારી ફિલ્મ બની. આ ફિલ્મમાં પચિનોના અદ્ભુત અભિનયને કારણે તેમને '''ઓસ્કાર એવોર્ડ'''નું નામાંકન મળ્યું હતું. તેમના આ પરફોર્મન્સને ફિલ્મ જગતમાં એક અત્યંત તીવ્ર અને પ્રભાવશાળી એક્ટિંગના સૌથી શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ તરીકે જોવામાં આવે છે. આ સાથે જ, માઇકલ કોર્લિયોનીનું આ પાત્ર આજે પણ સિનેમાના ઇતિહાસમાં એક અત્યંત પ્રખ્યાત અને આઇકોનિક પાત્ર માનવામાં આવે છે. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2013-12-18|title=અલ પચિનોના એક ફેન એ બાકસની ૧ લાખ દીવાસળીઓમાંથી 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મના તેમના પ્રખ્યાત પાત્ર 'માઇકલ કોર્લિયોની'નું એક અત્યંત સુંદર અને અદભુત સ્ટેચ્યુ તૈયાર કર્યું છે.|url=https://www.divyabhaskar.co.in/news/ajab-artist-tomislav-horvat-created-a-sculpture-of-al-pacino-with-matchboxes-in19-mon-4468137-pho.html|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Divya Bhaskar|language=gu}}&lt;/ref&gt;

લાંબા સમય સુધી એવી અફવાઓ હતી કે પચિનોએ તે વર્ષના ઓસ્કાર એવોર્ડ સમારોહનો બહિષ્કાર કર્યો હતો. અફવા મુજબ તેઓ શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતાની શ્રેણીમાં નામાંકિત થવાથી નારાજ હતા, કારણ કે ફિલ્મમાં મુખ્ય અભિનેતાનો ઓસ્કાર જીતનાર સહ-કલાકાર માર્લોન બ્રાન્ડો કરતાં અલ પચિનોનો સ્ક્રીન પર દેખાવાનો સમય વધુ હતો. જોકે, વર્ષ ૨૦૨૪માં પ્રકાશિત થયેલી પોતાની આત્મકથામાં અલ પચિનોએ આ અફવાઓનું સંપૂર્ણ ખંડન કર્યું છે. તેમણે સ્પષ્ટતા કરી છે કે તે સમયે અચાનક મળેલી વૈશ્વિક લોકપ્રિયતા અને પ્રખ્યાતિના કારણે તેઓ ખૂબ ડરી ગયા હતા અને માનસિક રીતે સંઘર્ષ કરી રહ્યા હતા. આ અતિશય ભયના કારણે અને તે જ સમયે બોસ્ટનમાં થિયેટરના કામમાં વ્યસ્ત હોવાને લીધે તેઓ તે ઓસ્કાર સમારોહમાં હાજર રહી શક્યા નહોતા.

૧૯૭૩માં, પચિનોએ જીન હેકમેન સાથે સ્કેરક્રો ફિલ્મમાં કામ કર્યું હતું, જેને કાન્સ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પ્રતિષ્ઠિત પામ ડી ઓર એવોર્ડ મળ્યો હતો. એ જ વર્ષે, ન્યૂ યોર્ક સિટીના પોલીસ ઓફિસર ફ્રેન્ક સેર્પિકોની સાચી વાર્તા પર આધારિત સેર્પિકો ફિલ્મમાં શાનદાર એક્ટિંગ કરવા બદલ પચીનોને બેસ્ટ એક્ટરના ઓસ્કાર એવોર્ડ માટે નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ ફિલ્મમાં તેમણે સાથી પોલીસ અધિકારીઓનો ભ્રષ્ટાચાર ખુલ્લો પાડવા માટે અંડરકવર ઓપરેશન કર્યું હતું. 

[[File:Pacino as Serpico in 1973.jpg|thumb|upright|૧૯૭૩માં સેર્પિકો ફિલ્મના પાત્રમાં પચીનો]]

ત્યારબાદ ૧૯૭૪માં, ઓલ-ટાઇમ બ્લોકબસ્ટર ફિલ્મ 'ધ ગોડફાધર'ની સિક્વલ મૂવીમાં પચિનોએ ફરી એકવાર માઇકલ કોર્લિયોનીનું પાત્ર ભજવ્યું હતું. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર સુપર હિટ રહી અને સાથે બેસ્ટ પિક્ચરનો ઓસ્કાર જીતનારી ઇતિહાસની પહેલી સિક્વલ બની હતી. આ રોલ માટે પચીનોને ત્રીજી વખત ઓસ્કાર નોમિનેશન મળ્યું હતું, જે માઇકલ કોર્લિયોનીના પાત્ર માટે તેમનું લીડ કેટેગરીમાં બીજું નોમિનેશન હતું. પ્રખ્યાત મેગેઝિન ન્યૂઝવીકે ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨ માં તેમના પરફોર્મન્સને સિનેમાના ઇતિહાસમાં કોઈ વ્યક્તિના હૃદયના કઠોર થવાની પ્રક્રિયાનું સૌથી શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન ગણાવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-08-01|title=અમદાવાદના આશ્રમ રોડ પર આવેલા પ્રયોગશાળા હોલ ખાતે અલ પચિનોની સુપરહિટ ક્લાસિક ફિલ્મ સર્પિકો નું ખાસ સ્ક્રીનિંગ યોજાયું|url=https://english.gujaratsamachar.com/news/lifestyle-fashion/have-a-leisurely-weekend-with-drama-laughter-and-more-in-ahmedabad-65361255554|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Gujarat Samachar|language=en}}&lt;/ref&gt;

૧૯૭૫માં, પચિનોને બેંક લૂંટારા જોન વોજટોવિચની સાચી વાર્તા પર આધારિત 'ડોગ ડે આફ્ટરનૂન' ફિલ્મથી વધુ એક મોટી બોક્સ ઓફિસ પર બ્લોકબસ્ટર સફળતા મળી, આ ફિલ્મનું નિર્દેશન સિડની લુમેટ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું, જેમણે થોડા વર્ષો પહેલા 'સેર્પિકો' ફિલ્મમાં પણ તેમની સાથે કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મ માટે પચિનોને ફરી એકવાર ઓસ્કારમાં બેસ્ટ એક્ટરનું નામાંકન મળ્યું હતું. 

[[File:Al Pacino Penelope Allen in Dog Day Afternoon.jpg|thumb|upright|૧૯૭૫માં આવેલી ડોગ ડે આફ્ટરનૂન ફિલ્મના એક દ્રશ્યમાં પચિનો]]

ત્યારબાદ ૧૯૭૭માં, સિડની પોલેક દ્વારા નિર્દેશિત 'બોબી ડીયરફિલ્ડ' ફિલ્મમાં પચિનોએ એક રેસ-કાર ડ્રાઇવરની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી, આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લૉપ થઈ હતી, પરંતું આ શાનદાર રોલ માટે તેમને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ્સમાં બેસ્ટ એક્ટરનું નામાંકન મળ્યું હતું. તેમની આના પછીની ફિલ્મ કોર્ટરૂમ ડ્રામા આધારિત 'એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ' હતી. જે સુપર હિટ બની સાથે આ ફિલ્મમાં પચિનોની અદ્ભુત એક્ટિંગ રેન્જના ફિલ્મ વિવેચકોએ ખૂબ વખાણ કર્યા અને તેમને ચોથી વખત બેસ્ટ એક્ટરના ઓસ્કાર એવોર્ડ માટે નોમિનેશન મળ્યું. જોકે, તે વર્ષે આ એવોર્ડ 'ક્રેમર વર્સિસ ક્રેમર' ફિલ્મ માટે ડસ્ટિન હોફમેનને મળ્યો હતો, રસપ્રદ વાત એ છે કે આ ફિલ્મની ઓફર પહેલા પચિનોને થઈ હતી પણ તેમણે આ રોલ કરવાની ના પાડી દીધી હતી. 

૧૯૭૦ના દાયકા દરમિયાન, પચિનોને કુલ પાંચ ઓસ્કાર નામાંકન મળ્યા હતા, જેમાં સેર્પિકો, ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨, ડોગ ડે આફ્ટરનૂન અને એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ ફિલ્મો માટે બેસ્ટ એક્ટરના ચાર નામાંકન સામેલ હતા.

૧૯૮૦ના દાયકાની શરૂઆતમાં પચિનોની કારકિર્દીમાં થોડો ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો. ન્યૂ યોર્કના ગે સમુદાયના વિરોધનો સામનો કરનારી તેમની વિવાદાસ્પદ ફિલ્મ 'ક્રૂઝિંગ' અને કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'ઓથર! ઓથર!' બોક્સ ઓફિસ પર ખાસ સફળ ન રહી અને ફિલ્મ વિવેચકોએ પણ તેના નકારાત્મક રિવ્યૂ આપ્યા હતા. જોકે, ૧૯૮૩માં બ્રાયન ડી પાલ્મા દ્વારા નિર્દેશિત ગેંગસ્ટર ક્રાઇમ એક્શન ડ્રામા ફિલ્મ 'સ્કારફેસ'માં તેમનું પરફોર્મન્સ તેમની કારકિર્દીનું સૌથી મોટું હાઇલાઇટ અને યાદગાર પાત્ર સાબિત થયું. શરૂઆતમાં આ ફિલ્મમાં બતાવેલી અતિશય હિંસાના કારણે વિવેચકોએ તેની આકરી ટીકા કરી હતી, પરંતુ સમય જતાં આ ફિલ્મને સિનેમા જગતમાં ભારે પ્રશંસા મળી. આ ફિલ્મે બોક્સ ઓફિસ પર ઘણું સારું પ્રદર્શન કર્યું,તેમજ ફિલ્મમાં ક્યુબન ડ્રગ લોર્ડ 'ટોની મોન્ટાના' નો દમદાર રોલ ભજવવા બદલ પચિનોને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડનું નામાંકન મળ્યું હતું. પચિનોએ ભજવેલું ટોની મોન્ટાનાનું આ પાત્ર આજે પણ સિનેમાના ઇતિહાસમાં એક આઇકોનિક ગેંગસ્ટર પાત્ર તરીકે જોવામાં આવે છે.

=== ૧૯૮૪–૧૯૯૯: ૪ વર્ષનો બ્રેક અને જબરદસ્ત વાપસી ===

અમેરિકન ક્રાંતિ દરમિયાન એક શિકારીની વાર્તા પર આધારિત તેમની ૧૯૮૫ની ફિલ્મ 'રેવલ્યુશન' કમાણી અને વિવેચકો બંને દ્રષ્ટિએ નિષ્ફળ રહી હતી. પચિનોએ આ નિષ્ફળતા માટે ફિલ્મના ઉતાવળિયા પ્રોડક્શનને જવાબદાર ગણાવ્યું હતું, જેના કારણે તેમણે ફિલ્મોમાંથી ચાર વર્ષનો બ્રેક લીધો હતો. આ સમય દરમિયાન પચિનો ફરી રંગમંચ તરફ વળ્યા. તેમણે 'ક્રિસ્ટલ ક્લિયર', 'નેશનલ એન્થમ્સ' અને અન્ય નાટકોના વર્કશોપ પ્રોડક્શન્સ તૈયાર કર્યા; તેમજ ૧૯૮૮માં પ્રોડ્યુસર જોસેફ પેપના 'ન્યૂ યોર્ક શેક્સપિયર ફેસ્ટિવલ'માં 'જુલિયસ સીઝર' નાટકમાં પણ અભિનય કર્યો. 

ફિલ્મોમાંથી લીધેલા આ બ્રેક વિશે પચિનોએ જણાવ્યું હતું કે: &quot;મને યાદ છે જ્યારે ૧૯૭૪-૭૫માં બધું બરાબર ચાલી રહ્યું હતું, ત્યારે હું સ્ટેજ પર 'ધ રેઝિસ્ટિબલ રાઇઝ ઓફ આર્ટુરો ઉઇ' નાટક કરી રહ્યો હતો. તે સમયે મેં ક્યાંક વાંચ્યું કે હું સ્ટેજ પર એટલે પાછો ફર્યો છું કારણ કે મારું ફિલ્મી કરિયર ડૂબી રહ્યું છે! થિયેટર પ્રત્યે લોકોની આવી નકારાત્મક વિચારસરણી રહી છે, જે કમનસીબ છે.&quot;

પચિનોએ ૧૯૮૯માં 'સી ઓફ લવ' ફિલ્મથી ફરી મોટા પડદા પર વાપસી કરી, જેમાં તેમણે એક એવા ડિટેક્ટિવની ભૂમિકા ભજવી હતી જે અખબારની સિંગલ્સ કોલમ દ્વારા શિકાર શોધતા સિરિયલ કિલરની શોધ કરે છે. આ ફિલ્મને વિવેચકો તરફથી ખૂબ જ સારા રિવ્યૂઝ મળ્યા હતા, અને બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી સુપરહિટ ફિલ્મ સાબિત થઈ હતી.

૧૯૯૦માં આવેલી 'ડિક ટ્રેસી' ફિલ્મ પણ બોક્સ ઓફિસ પર વ્યાવસાયિક રીતે સફળ રહી હતી. આ ફિલ્મમાં 'બિગ બોય કેપ્રિસ'ની ભૂમિકા ભજવવા માટે પચિનોને એકેડેમી એવોર્ડ એટલે કે ઓસ્કારનું નોમિનેશન મળ્યું હતું. પ્રખ્યાત ફિલ્મ વિવેચક રોજર એબર્ટે પચિનોના વખાણ કરતા તેમને આખી ફિલ્મમાં આકર્ષણનું કેન્દ્ર ગણાવ્યા હતા.આ જ વર્ષમાં આગળ જતાં, તેમણે ગોડફાધર સિરીઝના ત્રીજા ભાગ 'ધ ગોડફાધર ૩' માં તેમના સૌથી પ્રખ્યાત પાત્રોમાંના એક, માઈકલ કોર્લિયોન તરીકે પુનરાગમન કર્યું હતું. જોકે આ ફિલ્મ આર્થિક રીતે સફળ હિટ સાબિત થઈ હતી, પરંતુ તે તેના અગાઉના બંને ભાગો જેટલી મોટી સફળતા મેળવી શકી નહોતી, અને પચીનોના પરિપક્વ અને લાગણીસભર અભિનયના વિવેચકો દ્વારા વ્યાપક વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. આ શાનદાર અભિનય માટે તેમને મોશન પિક્ચર ડ્રામા શ્રેણીમાં 'બેસ્ટ એક્ટર' (શ્રેષ્ઠ અભિનેતા) તરીકે પ્રતિષ્ઠિત ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડનું નોમિનેશન પણ મળ્યું હતું.

૧૯૯૧માં પચિનોએ 'ફ્રેન્કી અને જોની' ફિલ્મમાં મિશેલ ફીફર સાથે અભિનય કર્યો, જેમણે અગાઉ 'સ્કારફેસ' ફિલ્મમાં પણ તેમની સાથે કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ જેલમાંથી મુક્ત થયેલા એક રસોઈયાની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે પોતાની સાથે રેસ્ટોરન્ટમાં કામ કરતી એક વેઈટ્રેસ સાથે સંબંધની શરૂઆત કરે છે. આ ફિલ્મ ટેરેન્સ મેકનેલીના ૧૯૮૭ના પ્રખ્યાત નાટક પરથી બનાવવામાં આવી હતી. વિવેચકો તરફથી આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ એવરેજ સાબિત થઈ હતી, જોકે પચિનોએ પાછળથી જણાવ્યું હતું કે તેમને આ પાત્ર ભજવવાની ખૂબ મજા આવી હતી. ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઈમ્સના વિવેચક જેનેટ મેસ્લિને પચિનોના વખાણ કરતા લખ્યું હતું કે, પચિનો આટલા સરળ અને આકર્ષક અગાઉ ક્યારેય દેખાયા નથી અને મિશેલ સાથેના તેમના દ્રશ્યો ખૂબ જ સચોટ અને પ્રમાણિક છે.

૧૯૯૨માં આવેલી માર્ટિન બ્રેસ્ટની ફિલ્મ 'સેન્ટ ઓફ અ વુમન'માં એક ગુસ્સાવાળા અને અંધ યુએસ આર્મી લેફ્ટનન્ટ કર્નલ ફ્રેન્ક સ્લેડની યાદગાર ભૂમિકા ભજવવા માટે પચિનોને તેના પછીના વર્ષે શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો એકેડેમી એવોર્ડ એટલે કે ઓસ્કાર મળ્યો હતો. આ જ વર્ષે તેમને 'ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ' ફિલ્મ માટે શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતા તરીકે પણ નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ સાથે જ પચિનો એક જ વર્ષમાં બે અલગ-અલગ ફિલ્મો માટે બે એક્ટિંગ નોમિનેશન મેળવનારા અને મુખ્ય ભૂમિકા માટે ઓસ્કાર જીતનારા ઇતિહાસના પ્રથમ પુરુષ અભિનેતા બન્યા હતા.

૧૯૯૩માં પચિનોએ ગુનાહિત ડ્રામા ફિલ્મ 'કાર્લિટોઝ વે' માં સીન પેન સાથે અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મ ન્યૂયોર્ક સ્ટેટ સુપ્રીમ કોર્ટના જજ એડવિન ટોરેસ દ્વારા લખાયેલી નવલકથાઓ 'કાર્લિટોઝ વે' (૧૯૭૫) અને 'આફ્ટર અવર્સ' (૧૯૭૯) પર આધારિત હતી. આ ફિલ્મનું દિગ્દર્શન જાણીતા ડાયરેક્ટર બ્રાયન ડી પાલ્માએ કર્યું, જેમની સાથે પચિનોએ અગાઉ ૧૯૮૩ની તેમની હિટ, આઇકોનિક ક્લ્ટ ક્લાસિક ફિલ્મ 'સ્કારફેસ' માં કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ કાર્લિટો બ્રિગાન્તે નામના એક એવા ગેંગસ્ટરની ભૂમિકા ભજવી હતી જે પોતાના ભ્રષ્ટ વકીલની મદદથી જેલમાંથી મુક્ત થાય છે અને હવે સુધરી જવાની પ્રતિજ્ઞા લે છે. રિલીઝ સમયે બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ સરેરાશ સફળ રહી હતી, અને તેને મિશ્ર પ્રતિભાવો મળ્યા હતા, પરંતુ પાછળથી તે સિનેમા જગતમાં એક 'કલ્ટ ક્લાસિક' ગેંગસ્ટર ફિલ્મ તરીકે પ્રખ્યાત થઈ હતી.

ત્યારબાદ ૧૯૯૫માં પચિનોએ માઈકલ મેનની પ્રખ્યાત એક્શન ક્રાઈમ થ્રિલર ફિલ્મ 'હીટ' માં કામ કર્યું, જેમાં તેઓ અને રોબર્ટ ડી નિરો પ્રથમ વખત મોટા પડદા પર એકસાથે જોવા મળ્યા હતા (જોકે આ બંને કલાકારો અગાઉ 'ધ ગોડફાધર ભાગ ૨' માં પણ હતા, પરંતુ તેમાં બંનેનો એક પણ સીન સાથે નહોતો). આ ફિલ્મને વિવેચકોએ ખૂબ વખાણી હતી અને તે બોક્સ ઓફિસ પર સુપરહીટ ફિલ્મ સાબિત થઈ હતી. આજે પણ આ ફિલ્મને સિનેમા જગતની એક માસ્ટરપીસ સિનેમેટિક અને ઇતિહાસની સૌથી પ્રભાવશાળી 'હીસ્ટ' ફિલ્મોમાંની એક ગણવામાં આવે છે.૧૯૯૬માં પચિનોએ તેમના પોતાના દિગ્દર્શનમાં બનેલી થિયેટ્રિકલ ડોક્યુડ્રામા ફિલ્મ 'લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ' માં અભિનય કર્યો હતો, જેમાં વિલિયમ શેક્સપિયરના નાટકના દ્રશ્યો અને લોકપ્રિય સંસ્કૃતિમાં શેક્સપિયરની પ્રાસંગિકતા દર્શાવવામાં આવી હતી. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લોપ રહી હતી પરંતુ વિવેચકો તરફથી તેને સારો પ્રતિસાદ મળ્યો હતો.

૧૯૯૭માં આવેલી રહસ્યમય થ્રિલર ફિલ્મ 'ધ ડેવિલ્સ એડવોકેટ' માં પચિનોએ શેતાનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેમાં કીઆનુ રીવ્સ પણ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતા. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. જાણીતા વિવેચક રોજર એબર્ટે લખ્યું હતું કે, પચિનોએ શેતાનનું આ પાત્ર અદભુત ઉત્સાહ અને આનંદ સાથે ભજવ્યું છે.તે જ વર્ષે આવેલી બાયોગ્રાફીકલ ગેંગસ્ટર ડ્રામા  ફિલ્મ 'ડોની બ્રાસ્કો' પણ બોક્સ ઓફિસ પર સુપરહીટ રહી હતી. આ ફિલ્મ ૧૯૭૦ના દાયકામાં ન્યૂયોર્કના કુખ્યાત 'બોનાનો માફિયા પરિવાર' ની અંદર ઘૂસણખોરી કરનાર અંડરકવર એફબીઆઈ એજન્ટ જોસેફ પિસ્ટોન (ડોની બ્રાસ્કો) ના વાસ્તવિક ઓપરેશન પર આધારિત હતી. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ ન્યૂયોર્કના વાસ્તવિક ગેંગસ્ટર 'લેફ્ટી રુગિએરો ની જીવંત ભૂમિકા ભજવી હતી, જેઓ અજાણતામાં એફબીઆઈ એજન્ટ (જોની ડેપ) ને પોતાના માફિયા સામ્રાજ્યની અંદર લાવે છે જે બાદમાં આખા ગેંગનો સફાયો કરે છે.

૧૯૯૯માં પચિનોએ ઓસ્કારમાં મલ્ટિપલ નોમિનેશન મેળવનારી ફિલ્મ 'ધ ઇન્સાઇડર' માં રસેલ ક્રો સાથે એક ટીવી પ્રોડ્યુસરની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેને વિવેચકોએ ખૂબ જ વખાણી હોવા છતાં ઊંચા બજેટને કારણે બોક્સ ઓફિસ પર તે 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. આ જ વર્ષે તેઓ ઓલિવર સ્ટોનની ફિલ્મ 'એની ગિવન સન્ડે' માં પણ જોવા મળ્યા હતા, જે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી.

=== ૨૦૦૦–૨૦૧૮: ટેલિવિઝન ભૂમિકાઓ અને રંગમંચ પર વાપસી ===

૨૦૦૦ની સાલથી પચિનોએ ત્રણ ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યા હતા; જેમાં પ્રથમ એવોર્ડ ૨૦૦૧માં સિનેમા જગતમાં તેમના આજીવન યોગદાન બદલ સેસિલ બી ડીમિલ એવોર્ડ તરીકે આપવામાં આવ્યો હતો. ૨૦૦૦માં પચિનોએ જેરી ઓરબેક સાથે ઇરા લેવિસના નાટક પર આધારિત ઓછા બજેટની ફિલ્મ 'ચાઇનીઝ કોફી' માં અભિનય કર્યો હતો, જેને વિવિધ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પ્રદર્શિત કરવામાં આવી હતી. મુખ્યત્વે બે મુખ્ય પાત્રો વચ્ચેની વન-ઓન-વન વાતચીત પર આધારિત આ ફિલ્મને પૂર્ણ કરવામાં લગભગ ત્રણ વર્ષનો સમય લાગ્યો હતો અને તેનું સંપૂર્ણ ભંડોળ પચિનોએ પોતે પૂરું પાડ્યું હતું.

'ચાઇનીઝ કોફી' ફિલ્મને પચિનો દ્વારા પ્રોડ્યુસ કરવામાં આવેલી અન્ય બે દુર્લભ ફિલ્મો 'ધ લોકલ સ્ટિગ્મેટિક' અને 'લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ' ની સાથે 'પચિનો: એન એક્ટર્સ વિઝન' નામના એક ખાસ ડીવીડી બોક્સ સેટમાં સામેલ કરવામાં આવી હતી, જે ૨૦૦૭માં રિલીઝ થઈ હતી. પચિનોએ આ ફિલ્મો ધરાવતી ડિસ્ક માટે પ્રસ્તાવના અને ઉપસંહાર પણ તૈયાર કર્યા હતા.

[[File:Al Pacino.jpg|thumb|left|upright|૨૦૦૪ના વેનિસ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પચિનો]]
૨૦૦૨માં પચિનોએ પ્રખ્યાત દિગ્દર્શક ક્રિસ્ટોફર નોલાનની મનોવૈજ્ઞાનિક થ્રિલર ફિલ્મ 'ઇન્સોમ્નિયા' માં અભિનય કર્યો હતો, જે આ જ નામની એક નોર્વેજીયન ફિલ્મની રિમેક હતી. આ ફિલ્મમાં તેમણે વિલિયમ્સ અને હિલેરી સ્વાન્ક જેવા કલાકારો સાથે કામ કર્યું હતું, જેમાં પચિનોએ અલાસ્કાના એક નાના શહેરમાં હત્યાની તપાસ કરવા આવેલા લોસ એન્જલસના એક અનુભવી ડિટેક્ટિવની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. વિવેચકો તરફથી પચિનો અને રોબિન વિલિયમ્સ બંનેના અભિનયના ખૂબ જ વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. સાથે આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર હિટ સાબિત થઈ હતી.

ત્યારબાદ આવેલી તેમની આગામી ફિલ્મ 'સિમોન' ને વિવેચકો તરફથી ખાસ પ્રશંસા ન મળી અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૦૨માં તેમણે 'પીપલ આઈ નો' ફિલ્મમાં એક પબ્લિસિસ્ટની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેમાં પચિનોના અભિનયના વખાણ થયા હોવા છતાં આ નાની ફિલ્મ પર લોકોનું ખાસ ધ્યાન ગયું નહોતું અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' રહી હતી.

પોતાની વ્યાવસાયિક સફળતા પછી ભાગ્યે જ સહાયક ભૂમિકા ભજવનારા પચિનોએ, ૨૦૦૩માં વિવેચકો અને બોક્સ ઓફિસ પર ભારે 'ડિઝાસ્ટર' સાબિત થયેલી ફિલ્મ 'ગીગ્લી' માં દિગ્દર્શક માર્ટિન બ્રેસ્ટના આગ્રહ ખાતર એક નાની ભૂમિકા સ્વીકારી હતી. ૨૦૦૩માં રિલીઝ થયેલી ફિલ્મ 'ધ રિક્રુટ' માં પચિનો એક સીઆઈએ રિક્રુટર તરીકે જોવા મળ્યા હતા અને તેમની સાથે કોલિન ફેરેલ પણ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતા. આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી, જોકે પચિનોએ આ ફિલ્મ વિશે જણાવ્યું હતું કે આ એવી ફિલ્મ હતી જેને તેઓ વ્યક્તિગત રીતે સમજી શક્યા નહોતા. ત્યારબાદ પચિનોએ ૨૦૦૩ની એચબીઓ મિની-સિરીઝ 'એન્જલ્સ ઇન અમેરિકા' માં વકીલ રોય કોનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે ટોની કુશ્નરના પુલિત્ઝર પ્રાઈઝ વિજેતા નાટક પર આધારિત હતી. આ શાનદાર અભિનય માટે પચિનોએ ૨૦૦૪માં તેમનો ત્રીજો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યો હતો.

૨૦૦૪માં આવેલી ફિલ્મ 'ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ' માં પચિનોએ શાયલોકની ભૂમિકા ભજવી હતી. વિવેચકોએ પરંપરાગત રીતે એક વિલન તરીકે દર્શાવવામાં આવતા આ પાત્રમાં સંવેદનશીલતા અને ઊંડાણ લાવવા બદલ તેમના ખૂબ વખાણ કર્યા હતા. ૨૦૦૫માં આવેલી 'ટુ ફોર ધ મની' ફિલ્મમાં પચિનોએ એક સ્પોર્ટ્સ ગેમ્બલિંગ એજન્ટ અને મેથ્યુ મેકોનહીના માર્ગદર્શકની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને ઊંચા બજેટના કારણે તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. ધ વોશિંગ્ટન પોસ્ટના વિવેચકે લખ્યું હતું કે, પચિનોએ એટલી બધી વખત માર્ગદર્શકની ભૂમિકા ભજવી છે કે હવે તેમને કિંગમેકરનો એવોર્ડ મળવો જોઈએ. પચિનોએ તેમની મહાન ગેંગસ્ટર સીરીઝ ફિલ્મ 'ધ ગોડફાધર' ના આધારે વર્ષ ૨૦૦૬માં બનેલી વિડીયો ગેમ 'ધ ગોડફાધર: ધ ગેમ' માં માઈકલ કોર્લિયોનના પાત્ર માટે પોતાનો અવાજ કે ચહેરો આપવાની સાફ ના પાડી દીધી હતી, જેના કારણે ઇલેક્ટ્રોનિક આર્ટસ નામની ગેમ કંપનીને તેમનો ચહેરો કે અવાજ વાપરવાની કાનૂની મંજૂરી મળી નહોતી. વાસ્તવમાં, તેમણે આ રમત માટે એટલા માટે ના પાડી હતી કારણ કે તે જ વર્ષે તેઓ પહેલેથી જ અન્ય એક હરીફ ગેમિંગ કંપની વિવેન્ડી ગેમ્સ સાથે પોતાની જ પ્રખ્યાત ક્લ્ટ ક્લાસિક ગેંગસ્ટર ફિલ્મ સ્કારફેસ (૧૯૮૩) પર આધારિત વિડીયો ગેમ 'સ્કારફેસ: ધ વર્લ્ડ ઇઝ યોર્સ' માટે કરારબદ્ધ થઈ ચૂક્યા હતા. તે કરારની શરતો મુજબ તેઓ એકસાથે બે મોટી વિડીયો ગેમ્સને પોતાની મંજૂરી આપી શકે તેમ નહોતા. જોકે, તેમણે 'સ્કારફેસ' ગેમમાં પોતાનો ચહેરો વાપરવાની સંપૂર્ણ મંજૂરી આપી હતી, પરંતુ ઉંમરના કારણે બદલાતા અવાજને લીધે ટોની મોન્ટાનાના પાત્રના અવાજ માટે તેમણે પોતે જ અલ્ પચિનો જેવો જ અવાજ ધરાવતા એક અન્ય ડબિંગ કલાકારની પસંદગી કરી આપી હતી.

૨૦૦૬માં અમેરિકન ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ દ્વારા પચિનોને ૩૫મા લાઈફ એચીવમેન્ટ એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા અને આ જ વર્ષે ટ્રિનિટી કોલેજ ડબલિનની યુનિવર્સિટી ફિલોસોફિકલ સોસાયટીએ તેમને માનદ સભ્યપદ એનાયત કર્યું હતું.

૨૦૦૭માં પચિનોએ જોર્જ ક્લૂની અને બ્રેડ પિટ જેવા સ્ટાર્સ સાથે 'ઓશન્સ થર્ટીન' ફિલ્મમાં વિલન અને કેસિનો માલિક વિલી બેન્કની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે બોક્સ ઓફિસ પર વૈશ્વિક સ્તરે ૩૧ કરોડ ડોલરની કમાણી કરીને મોટી 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૦૮માં આવેલી તેમની રોમાંચક ફિલ્મ '૮૮ મિનિટ્સ' વિવેચકોને પસંદ ન આવી છતાં પચિનોના અભિનયના વખાણ થયા હતા, અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી. આ જ વર્ષે તેઓ રોબર્ટ ડી નિરો સાથે 'રાઇટિયસ કિલ' ફિલ્મમાં ન્યૂ યોર્કના ડિટેક્ટિવ તરીકે જોવા મળ્યા હતા, જેને નકારાત્મક રિવ્યૂઝ મળ્યા હોવા છતાં તે બોક્સ ઓફિસ પર પોતાની પડતર કિંમત વસૂલ કરીને 'એવરેજ' હિટ સાબિત થઈ હતી.

૨૦૧૦માં પચિનોએ રંગમંચ પર વાપસી કરીને 'ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ' નાટકમાં શાયલોકનું પાત્ર ભજવ્યું હતું, જેના માટે તેમને ટોની એવોર્ડનું નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ જ વર્ષે તેમણે એચબીઓ કંપનીની બાયોપિક ફિલ્મ 'યૂ ડોન્ટ નો જેક' માં ડૉ. જેક કેવોર્કિયનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેના માટે પચિનોએ તેમનો બીજો એમી એવોર્ડ અને ચોથો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યો હતો. ૨૦૧૧માં તેઓ 'જેક એન્ડ જીલ' નામની કોમેડી ફિલ્મમાં જોવા મળ્યા હતા. આ ફિલ્મને વિવેચકોએ ખૂબ જ ખરાબ ગણાવી હતી અને પચિનોને તેના માટે સૌથી ખરાબ સહાયક અભિનેતાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો. જોકે, બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ ૧૪.૯ કરોડ ડોલરની કમાણી સાથે 'એવરેજ' હિટ રહી હતી. પચિનોએ પાછળથી ખુલાસો કર્યો હતો કે તેમના એકાઉન્ટન્ટની જેલ થવાને કારણે તેઓ આર્થિક મુશ્કેલીમાં હતા, તેથી પૈસાની તાત્કાલિક જરૂરિયાત પૂરી કરવા માટે તેમણે આ ફિલ્મ સ્વીકારી હતી.

૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૧ના રોજ પચિનોને તેમના દ્વારા દિગ્દર્શિત અને અભિનીત ડોક્યુમેન્ટ્રી-ડ્રામા ફિલ્મ 'વાઇલ્ડ સાલોમે' ના પ્રીમિયર પહેલાં પ્રતિષ્ઠિત 'ગ્લોરી ટુ ધ ફિલ્મમેકર' એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. આ ફિલ્મમાં હેરોદની ભૂમિકા ભજવનારા પચિનોએ આ ફિલ્મને પોતાની કારકિર્દીનો સૌથી વ્યક્તિગત પ્રોજેક્ટ ગણાવ્યો હતો. ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૨માં અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ બરાક ઓબામાએ પચિનોને દેશના સર્વોચ્ચ કલા સન્માન 'નેશનલ મેડલ ઓફ આર્ટસ' થી નવાજ્યા હતા. આ જ સમયગાળા દરમિયાન પચિનોએ રંગમંચ પર વાપસી કરીને 'ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ' નાટકની ૩૦મી વર્ષગાંઠના વિશેષ શો કર્યા હતા. ૨૦૧૩માં તેઓ મ્યુઝિક પ્રોડ્યુસરના જીવન પર આધારિત એચબીઓ કંપનીની બાયોપિક ફિલ્મ 'ફિલ સ્પેક્ટર' માં મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળ્યા હતા.

[[File:Manglehorn 03 (15272211442).jpg|thumb|૨૦૧૪ના ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પચિનો]]


૨૦૧૫માં પચિનોએ કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'ડેની કોલિન્સ' માં એક ઘરડા રોક સ્ટારની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. આ અદભુત અભિનય માટે તેમને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનું નોમિનેશન મળ્યું હતું અને બોક્સ ઓફિસ પર આ નાની ફિલ્મને 'એવરેજ' સફળતા મળી હતી. આ જ વર્ષના અંતમાં તેમણે ખાસ તેમના માટે જ લખાયેલા નાટક 'ચાઇના ડોલ' ના સતત ૯૭ શો કરીને રંગમંચ પર ઇતિહાસ રચ્યો હતો. ૨૦૧૬માં કલા જગતમાં તેમના અતુલ્ય યોગદાન બદલ પ્રતિષ્ઠિત 'કેનેડી સેન્ટર ઓનર' એવોર્ડથી તેમનું સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું. નિવૃત્તિ લેવા અંગે પચિનોએ ખુલાસો કર્યો હતો કે અભિનય હવે તેમના સ્વભાવનો એક એવો ભાગ બની ગયો છે કે તેઓ ક્યારેય કામ છોડવા વિશે વિચારી પણ શકતા નથી. ત્યારબાદ ૭ એપ્રિલ ૨૦૧૮ના રોજ રિલીઝ થયેલી એચબીઓની ટેલિવિઝન ફિલ્મ 'પાટેર્નો' માં તેમણે ફૂટબોલ કોચ જો પાટેર્નોની યાદગાર ભૂમિકા ભજવી હતી.

=== ૨૦૧૯–વર્તમાન ===

૨૦૧૯માં પચિનોએ હોલિવૂડના સુપરસ્ટારસ બ્રેડ પિટ અને લિયોનાર્ડો ડીકેપ્રીયો સાથે ક્વેન્ટિન ટેરેન્ટિનોની કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'વન્સ અપોન અ ટાઇમ ઇન હોલીવુડ' માં અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૧૯ના અંતમાં પચિનોએ માર્ટિન સ્કોર્સેઝની પ્રખ્યાત ગેંગસ્ટર નેટફ્લિક્સ ફિલ્મ 'ધ આઇરિશમેન' માં રોબર્ટ ડી નિરો અને જો પેસી સાથે અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મમાં તેમણે અમેરિકાના ઇતિહાસના પ્રખ્યાત અને વાસ્તવિક વ્યક્તિ જીમી હોફાની જીવંત ભૂમિકા ભજવી હતી, જેઓ 'ઇન્ટરનેશનલ બ્રધરહુડ ઓફ ટીમસ્ટર્સ' નામના શક્તિશાળી લેબર યુનિયનના પ્રમુખ હતા. ૧૯૭૫માં તેમના રહસ્યમય રીતે ગુમ થવાની અને અમેરિકન માફિયાઓ સાથેના તેમના સંબંધોની સત્ય ઘટના પર આધારિત આ ફિલ્મમાં પચિનોના પર્ફોર્મન્સને ભારે પ્રશંસા મળી હતી. આ પ્રથમ વખત હતું જ્યારે પચિનોએ સ્કોર્સેઝ સાથે કામ કર્યું હોય. પચીનોના શાનદાર અભિનય માટે તેમને ઓસ્કાર એવોર્ડ્સમાં બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર (શ્રેષ્ઠ સહ-અભિનેતા) તરીકેનું નોમિનેશન પણ મળ્યું હતું, અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ રિલીઝ હોવા છતાં ઓનલાઇન મીડિયામાં આ ફિલ્મને પ્રચંડ સફળતા રહી હતી.

ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૦માં પચિનોએ એમેઝોન પ્રાઇમ વીડિયોની સિરીઝ 'હન્ટર્સ' માં મેયર ઓફરમેન નામના કાલ્પનિક નાઝી શિકારીની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે ૨૦૦૩ પછી તેમની પ્રથમ ટેલિવિઝન સિરીઝ હતી અને તે પ્રેક્ષકોમાં ખૂબ જ લોકપ્રિય થઈ હતી. ૨૦૨૧માં પચિનોએ રિડલી સ્કોટની ફિલ્મ 'હાઉસ ઓફ ગુચી' માં એલ્ડો ગુચીની યાદગાર ભૂમિકા ભજવી હતી. આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હોવા છતાં પચિનો, લેડી ગાગા અને જેરેડ લેટોના અભિનયને ખાસ હાઇલાઇટ કરવામાં આવ્યો હતો. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ 'એવરેજ' રહી હતી. આ જ વર્ષે તેઓ 'અમેરિકન ટ્રેઇટર' ફિલ્મમાં મુખ્ય બચાવ પક્ષના વકીલ તરીકે જોવા મળ્યા હતા. ત્યારબાદ ૨૦૨૩માં પચિનોએ માઇકલ કીટનની ફિલ્મ 'નોક્સ ગોઝ અવે' માં જેવિયર ક્રેન નામના ચોર અને ફિક્સરની સહાયક ભૂમિકા ભજવીને મોટા પડદા પર વાપસી કરી હતી, જેનું પ્રીમિયર ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું.

૨૦૨૪માં પચિનોએ વિખ્યાત કલાકાર અમેદેઓ મોદિગ્લિઆનીના જીવન પર આધારિત ફિલ્મ 'મોદી, થ્રી ડેઝ ઓન ધ વિંગ ઓફ મેડનેસ' માં અભિનય કર્યો હતો, જેનું નિર્માણ તેમણે જોની ડેપ અને બેરી નવીદી સાથે મળીને કર્યું હતું. આ ફિલ્મ ડેનિસ મેકઇન્ટાયરના એક પ્રખ્યાત નાટક પર આધારિત હતી. 

૨૦૨૫માં પચિનો પાંચ સ્વતંત્ર (ઇન્ડિપેન્ડન્ટ) ફિલ્મોમાં જોવા મળ્યા હતા. તેમની પ્રથમ ફિલ્મ એક હોરર ફિલ્મ 'ધ રિચ્યુઅલ' હતી, જેમાં તેમણે ડેન સ્ટીવન્સ સાથે પાદરી થિયોફિલસ રીસિન્જરની ભૂમિકા ભજવી હતી; જોકે આ ફિલ્મને વિવેચકો તરફથી નકારાત્મક સમીક્ષાઓ મળી હતી. તેમની બીજી ફિલ્મ 'બિલી નાઈટ' હતી, જે યુવા ફિલ્મ નિર્માતાઓની મહત્વાકાંક્ષા અને કલાત્મક સફર પર આધારિત એક ડ્રામા ફિલ્મ હતી. આ ફિલ્મનું પ્રીમિયર રોડ આઇલેન્ડ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું. સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫માં તેઓ અન્ય બે ફિલ્મો 'ડેડ મેન્સ વાયર' અને 'ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે' માં નાની ભૂમિકાઓમાં જોવા મળ્યા હતા, જે બંને ફિલ્મોનું વર્લ્ડ પ્રીમિયર વેનિસ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું. 'ડેડ મેન્સ વાયર' માં તેમણે એક અમીર મોર્ટગેજ બ્રોકરની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે તેમના ભૂતકાળના પ્રખ્યાત અભિનયની યાદ અપાવે છે. જ્યારે નેટફ્લિક્સની ફિલ્મ 'ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે' માં તેમની ટૂંકી ભૂમિકાના વિવેચકો દ્વારા ખૂબ જ વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. ૨૦૨૫ની તેમની છેલ્લી ફિલ્મ નિક પિઝોલેટોની 'ઇઝીઝ વોલ્ટ્ઝ' હતી, જેમાં તેઓ વિન્સ વોન સાથે જોવા મળ્યા હતા અને તેનું પ્રીમિયર ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં વિશેષ પ્રસ્તુતિ તરીકે કરવામાં આવ્યું હતું.

૨૦૨૬માં પચિનોની જૂની ફિલ્મ 'એની ગિવન સન્ડે' ના એક પ્રખ્યાત લોકર રૂમ મોનોલોગ (ભાષણ)નો ઉપયોગ ફાઈઝર કંપનીના એક રાષ્ટ્રીય વિજ્ઞાપન અભિયાન (જાહેરાત) માટે કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ જૂન ૨૦૨૬માં તેઓ 'કિલિંગ કાસ્ટ્રો' ફિલ્મમાં સીઆઈએ એજન્ટ રોબર્ટ માહ્યુની મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળ્યા હતા, જેનું ભવ્ય પ્રીમિયર ટ્રાઇબેકા ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું.

== પ્રતિભાવ અને વારસો ==
અલ પચિનોને અવારનવાર સિનેમા અને થિયેટર જગતના સૌથી મહાન અને પ્રભાવશાળી અભિનેતાઓમાંથી એક માનવામાં આવે છે. તેમના ખાસ પ્રકારના તીવ્ર, સચોટ અને ગંભીર તેમજ વિસ્ફોટક અભિનય માટે જાણીતા પચિનોએ ન્યૂ હોલીવુડ યુગના એક દિગ્ગજ તરીકે નામના મેળવી હતી. ધ ગ્લોબ એન્ડ મેલ અખબારે તેમને ૧૯૭૦ના દાયકાની શરૂઆતની કાઉન્ટર-કલ્ચર પેઢીના આઇકોન તરીકે વર્ણવ્યા હતા. રોન રોઝનબૌમે તેમને હોલીવુડના હેમ્લેટ કહ્યા હતા, જ્યારે ઓલિવર સ્ટોને તેમને સ્ટ્રીટ હેમ્લેટ તરીકે ઓળખાવ્યા હતા, જે વિલિયમ શેક્સપિયરની કૃતિઓ પ્રત્યે પચિનોના ઊંડા આદર અને તેમના પાત્રોમાં શેક્સપિયરન શૈલીની ગંભીર કરુણતા લાવવાની તેમની ક્ષમતાને દર્શાવે છે.

વર્ષ ૨૦૦૩માં, બ્રિટિશ ટેલિવિઝન દર્શકોએ ચેનલ ૪ ના એક સર્વેક્ષણમાં પચિનોને સર્વકાલીન મહાન મૂવી સ્ટાર તરીકે ચૂંટ્યા હતા, અને તેમનો સમાવેશ વીએચ૧ ની સર્વકાલીન ૨૦૦ મહાન પૉપ કલ્ચર આઇકોન્સની યાદીમાં પણ કરવામાં આવ્યો છે. વર્ષ ૨૦૨૨માં, એસ્કવાયર મેગેઝિનની સિનેમા ઇતિહાસના ૧૦૦ સૌથી મહાન અભિનેતાઓની યાદીમાં પચિનોને છઠ્ઠા ક્રમે રાખવામાં આવ્યા હતા. તેના પછીના વર્ષે, એસ્કવાયર મેગેઝિને તેમનો સમાવેશ ૧૦ શ્રેષ્ઠ જીવંત અભિનેતાઓની યાદીમાં પણ કર્યો હતો.

લી સ્ટ્રાસ્બર્ગના માર્ગદર્શન હેઠળ તેઓ 'મેથડ એક્ટિંગ' શૈલી શીખ્યા હતા. સ્ટ્રાસ્બર્ગે તેમના વિશે કહ્યું હતું કે, કેટલાક કલાકારો પાત્રો ભજવે છે, જ્યારે અલ પચિનો પોતે તે પાત્ર બની જાય છે. તેઓ પાત્રની ઓળખ એટલી હદ સુધી અપનાવી લે છે કે નાટક કે ફિલ્મ પૂરી થયા પછી પણ લાંબા સમય સુધી તે જ પાત્રમાં જીવતા રહે છે. જોકે, પચિનો પોતે એવું માને છે કે તેઓ સંપૂર્ણપણે માત્ર મેથડ એક્ટર નથી, પરંતુ તેમના મતે શબ્દો એ તેમની ભાવનાત્મક સ્થિતિનો જ એક ભાગ હોવા જોઈએ અને તેઓ સ્ક્રિપ્ટ વગર પણ દ્રશ્યો સુધારવાની કસરતો કરે છે. 'શિકાગો રીડર' અખબારે આ બાબતની પ્રશંસા કરતા લખ્યું હતું કે, તેઓ એક એવા અદ્ભુત મેથડ એક્ટર છે જેઓ સહજ અભિવ્યક્તિ મેળવવા માટે ક્યારેય અચકાતા નથી.

'ડોગ ડે આફ્ટરનૂન' અને 'સર્પિકો' ફિલ્મોના દિગ્દર્શક સિડની લ્યુમેટે કહ્યું હતું કે, બધું જ તેમના અંદરના એક અદ્ભુત કેન્દ્રમાંથી બહાર આવે છે. હું તેની નજીક જવાનું પણ ન વિચારી શકું, કારણ કે તે પૃથ્વીના કેન્દ્રની નજીક જવા જેવું હશે. તેમના અંદરથી જે બહાર આવે છે તે માત્ર અને માત્ર તેમનું પોતાનું જ છે. 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મોના ડાયરેક્ટર ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ જણાવ્યું હતું કે, મેં સૌથી પહેલા તેમની બુદ્ધિમત્તા નોંધી હતી. તેઓ પોતાની આવડતનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો તે સારી રીતે જાણે છે. તેમની પાસે જે આકર્ષક ગુણ અને એક ખાસ પ્રકારનો અંદાજ છે, તેનો તેઓ ભરપૂર ઉપયોગ કરે છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Al Pacino was nearly fired from ‘The Godfather.’ The rest is history.|url=https://www.washingtonpost.com/entertainment/al-pacino-was-nearly-fired-from-the-godfather-the-rest-is-history/2016/11/29/9e3f6ac6-aa86-11e6-977a-1030f822fc35_story.html|newspaper=The Washington Post|date=2016-11-29|access-date=2026-08-13|issn=0190-8286|language=en-US|first=Karen|last=Heller}}&lt;/ref&gt; આ સિવાય, ફિલ્મના સ્ક્રીન ટેસ્ટના એડિટિંગનું કામ સંભાળતા માર્સિયા લુકાસે નોંધ્યું હતું કે, પચિનોની આંખોમાં સામેની વ્યક્તિને એકદમ ઝંઝેડી નાખવાનું આકર્ષણ છે.&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Anniversary You Can't Refuse: 40 Things You Didn't Know About The Godfather|date=March 14, 2012|website=Time|url=https://entertainment.time.com/2012/03/15/the-anniversary-you-cant-refuse-40-things-you-didnt-know-about-the-godfather/slide/very-few-people-wanted-al-pacino-for-michael/|accessdate=August 14, 2026|archive-date=January 2, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140102144248/http://entertainment.time.com/2012/03/15/the-anniversary-you-cant-refuse-40-things-you-didnt-know-about-the-godfather/slide/very-few-people-wanted-al-pacino-for-michael/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

પચિનો ની ઘણી ફિલ્મો અમેરિકન સિનેમામાં ક્લાસિક એટલે કે સર્વકાલીન શ્રેષ્ઠ બની ચૂકી છે, જેમાંની તેમની ચાર ફિલ્મો ''ધ ગોડફાધર'', ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ટુ'', ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન'' અને ''સ્કારફેસ'' ને યુ.એસ. લાઇબ્રેરી ઓફ કોંગ્રેસની નેશનલ ફિલ્મ રજિસ્ટ્રી માં સાચવવા માટે પસંદ કરવામાં આવી છે. ફિલ્મ ઉદ્યોગના કલાકારો દ્વારા પસંદ કરાયેલી ટાઇમ આઉટ મેગેઝિનની ૧૦૦ સર્વશ્રેષ્ઠ ફિલ્મોની યાદીમાં પણ પચિનોની ત્રણ ફિલ્મોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.

=== લોકપ્રિય સંસ્કૃતિમાં ===
{{multiple image
 |perrow = 1
 |total_width=200
 | align = left
 | direction = 
 | image1 = 
 | image2 = Tony Montana - Scarface - Graffiti.jpg
 | image3 = 112 Mural al passeig de Circumval·lació (Barcelona), Al Pacino.jpg
 | footer = ૨૦૧૨માં વિનવુડ અને ૨૦૨૫માં બાર્સિલોના ખાતે પચિનોના &quot;ટોની મોન્ટાના&quot; પાત્રના ભીંતચિત્રો (મ્યુરલ્સ)
 | footer_align = left
}}
પચિનો નો ટેલિવિઝન, સંગીત, ફિલ્મો અને વ્યાપક લોકપ્રિય સંસ્કૃતિ (પોપ કલ્ચર) માં ઘણો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. આનું મુખ્ય કારણ તેમની ફિલ્મોની ભૂમિકાઓ છે, જેણે તેમને હિંમત, મક્કમતા અને શક્તિના એક કાયમી સાંસ્કૃતિક પ્રતીક બનાવ્યા છે. વલ્ચર મેગેઝિને ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, &quot;તેમને 'અનન્ય અલ પચિનો' કહેવાનું મન થાય, ભલે તેઓ વિશ્વમાં સૌથી વધુ નકલ (નકલ ઉતારવામાં) કરવામાં આવતા અભિનેતા છે.&quot; એન્ટરટેઇનમેન્ટ વીકલીએ જણાવ્યું હતું કે તેમની અભિનયની આગવી શૈલીએ &quot;કોમેડી કલાકારોની આખી પેઢીઓને રોજગારી પૂરી પાડી છે.&quot; તેમની સૌથી વધુ નકલ કરનારા પ્રખ્યાત કલાકારોમાં કેવિન સ્પેસી અને એલેક બાલ્ડવિનનો સમાવેશ થાય છે. સ્પેસીએ કહ્યું હતું કે, &quot;આપણે બધા અલ પચિનોની નકલ કરવાનું પસંદ કરીએ છીએ તેનું કારણ એ છે કે તેમણે એવા પાત્રો ભજવ્યા છે જે અવિસ્મરણીય છે, અને અલ પચિનો માટે આ માત્ર એક વ્યવસાય નથી, પણ એક કળા છે.&quot;

તેમના અદ્ભુત પાત્રાલેખનો અમેરિકન ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટની ૧૦૦ યર્સ... શ્રેણીમાં સ્થાન પામ્યા છે, જેમાં ૧૦૦ મહાન ફિલ્મી પાત્રોની યાદીમાં તેમના બે પાત્રો (નાયક તરીકે ફ્રેન્ક સેર્પિકો અને ખલનાયક તરીકે માઇકલ કોર્લિયોન) નો સમાવેશ થાય છે. અમેરિકન સિનેમાના ટોચના ૧૦૦ સંવાદો ની યાદીમાં તેમના ત્રણ સંવાદો સામેલ છે: માઇકલ કોર્લિયોનનો &quot;તમારા મિત્રોને નજીક રાખો, પણ તમારા દુશ્મનોને વધુ નજીક રાખો&quot;; ટોની મોન્ટાનાનો &quot;સે હેલો ટુ માય લીટલ ફ્રેન્ડ!&quot;; અને સોની વોર્ટકિકનો &quot;એટિકા! એટિકા!&quot;. મોટા પડદાથી આગળ વધીને લોકપ્રિય બનેલા અન્ય સંવાદોમાં ...એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ ફિલ્મનો &quot;આખી ટ્રાયલ જ નિયમ વિરુદ્ધ છે!&quot;, સેન્ટ ઓફ અ વુમન ફિલ્મનો &quot;હૂ-આહ!&quot;, અને ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩ ફિલ્મનો &quot;જેમ મેં વિચાર્યું કે હું બહાર નીકળી ગયો છું, તેઓ મને પાછો અંદર ખેંચી લે છે&quot; નો સમાવેશ થાય છે. ધ વોશિંગ્ટન પોસ્ટે જણાવ્યું હતું કે, &quot;અન્ય લગભગ કોઈપણ અભિનેતા કરતાં તેમની સાથે સંવાદોની વધુ અમીટ રેખાઓ જોડાયેલી છે, જે માત્ર પાત્રો કેવી રીતે લખાયા હતા તેનો જ નહીં પરંતુ તેમણે કેવી રીતે તે પાત્રોને પોતાના બનાવી લીધા તેનો પુરાવો છે.&quot; એમ્પાયર મેગેઝિને વિશ્વભરના વાચકોના મતદાન દ્વારા માઇકલ કોર્લિયોન અને ટોની મોન્ટાનાને અત્યાર સુધીના સૌથી મહાન ફિલ્મી પાત્રો તરીકે પસંદ કર્યા હતા. એન્ટરટેઇનમેન્ટ વીકલીએ ડોની બ્રાસ્કો ફિલ્મમાં તેમની લેફ્ટી રુગિએરોની ભૂમિકાને &quot;૧૦૦ સૌથી મહાન અભિનય જેમને ઓસ્કાર મળવો જોઈતો હતો પણ મળ્યો નથી&quot; ની યાદીમાં સામેલ કરી હતી.

પચિનોએ મનોરંજન ઉદ્યોગની અસંખ્ય હસ્તીઓને પ્રભાવિત કર્યા છે અને તેમના દ્વારા તેઓ પ્રશંસા પામ્યા છે, જેમાં સ્ટીવ બુસેમી, જેફ્રી રાઈટ, બોબી કેનાવાલે, જેવિયર બાર્ડેમ, માઈકલ ઈમ્પેરિઓલી અને જેમી ફોક્સ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. જોન કુસાક, રસેલ ક્રો, જોની ડેપ, કોલિન ફેરેલ અને મેથ્યુ મેકકોનાઘી સહિતના તેમના કેટલાક સહ-કલાકારોએ (કો-સ્ટાર્સ) પણ સ્વીકાર્યું હતું કે પચિનો આ પ્રોજેક્ટ્સમાં સામેલ હોવાની ખાતરી થયા પછી જ તેઓ તેમાં જોડાવા માટે સહમત થયા હતા.

=== બોલિવૂડ પર અલ પચીનોનો પ્રભાવ ===
હોલીવુડના દિગ્ગજ અભિનેતા અલ પચીનો ની અભિનય શૈલી, સંવાદોની રજૂઆત અને તેમના આઇકોનિક પાત્રોએ ભારતીય સિનેમા એટલે કે બોલિવૂડ જગત પર એક ઊંડી અને કાયમી છાપ છોડી છે. બોલિવૂડના મહાનાયક [[અમિતાભ બચ્ચન]] ની પ્રખ્યાત ફિલ્મ અગ્નિપથ માં વિજય દીનાનાથ ચૌહાણનું પાત્ર, તેમની વૉઇસ એક્ટિંગ અને ડાયલોગ બોલવાનો વિશિષ્ટ લહેકો પણ અલ પચીનોએ સ્કારફેસ ફિલ્મમાં અપનાવેલી અવાજની શૈલીથી ભારે પ્રેરિત હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2020-02-16|title=Film of the Month: Amitabh’s Agneepath is more than mere Scarface, maloom?|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/film-of-the-month-agneepath-amitabh-bachchan-6270570/|access-date=2026-08-13|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;

બોલિવૂડના પ્રખ્યાત અભિનેતા સંજય દત્ત એ પોતે એક ઈન્ટરવ્યુમાં ખુલાસો કર્યો હતો કે તેઓ અલ પચીનોની સુપ્રસિદ્ધ ફિલ્મ સ્કારફેસ માં તેમના અભિનયથી એટલા પ્રભાવિત થયા હતા કે તેઓ તે પાત્રને બોલિવૂડમાં પોતાની રીતે જીવંત કરવા માંગતા હતા. આ જ પ્રેરણાના પરિણામે તેમણે પોતાની કરિયરની સૌથી યાદગાર ફિલ્મ વાસ્તવ કરી, જેમાં પચીનોના ટોની મોન્ટાના પાત્રની ઝલક તેમના રઘુ ના આઇકોનિક પાત્રમાં સ્પષ્ટ જોવા મળી હતી. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sandesh|title=અલ પચિનોની સ્કારફેસ જોઈને વાસ્તવમાં રોલ નિભાવ્યો : સંજય દત્ત|url=https://sandesh.com/supplement/after-seeing-al-pacino-39-s-scarface-played-the-real-role-sanjay|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Sandesh|language=gu}}&lt;/ref&gt;

આ સિવાય ભારતીય ફિલ્મ નિર્માતાઓએ અલ પચીનોની ફિલ્મોની વાર્તા અને પાત્રોને દેશી રંગમાં ઢાળીને ઘણી હિટ ફિલ્મો આપી છે. અભિનેતા મિથુન ચક્રવર્તી ની ૧૯૮૯માં આવેલી ફિલ્મ મુજરીમ પણ અલ પચીનોની સ્કારફેસ ફિલ્મનું જ એક શાનદાર ભારતીય રૂપાંતરણ હતું, જેમાં મિથુનદાએ પચીનોની એક્ટિંગ સ્ટાઇલને પોતાની આગવી રીતે પડદા પર ઉતારી હતી. આ ઉપરાંત રામ ગોપાલ વર્માની ફિલ્મ સરકાર (પચિનો ની ગોડફાધર ફિલ્મ થી પ્રેરિત) માં અભિષેક બચ્ચન નું પાત્ર અને પ્રકાશ ઝા ની ફિલ્મ રાજનીતિ માં રણબીર કપૂર નું પાત્ર પણ માઇકલ કોર્લિયોન પાત્રની ભારતીય આવૃત્તિ સમાન હતું. રણબીર કપૂરના આ જ અભિનય કૌશલ્યને જોઈને પ્રખ્યાત ફિલ્મ ડિરેક્ટર સંદીપ રેડ્ડી વંગાએ એક ઈન્ટરવ્યુમાં કહ્યું હતું કે, રણબીર કપૂર એ રૉબર્ટ ડી નીરો, અલ પચીનો અને કમલ હાસનનું અદભુત મિશ્રણ છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-11-24|title=રૉબર્ટ દ નીરો, અલ પચીનો અને કમલ હાસનનું મિશ્રણ છે રણબીર : સંદીપ રેડ્ડી વંગા|url=https://www.gujaratimidday.com/entertainment-news/bollywood-news/article/animal-sandeep-reddy-vanga-says-ranbir-kapoor-is-a-fusion-of-robert-de-niro-al-pacino-and-kamal-haasan-207204|url-status=live|access-date=2026-08-13|website=www.gujaratimidday.com|language=gu}}&lt;/ref&gt; ખાસ વાત એ છે કે રણબીર કપૂરે ન્યૂ યોર્કની લી સ્ટ્રાબર્ગ થિયેટર એન્ડ ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટમાંથી અભિનયની સત્તાવાર તાલીમ લીધી છે, જ્યાંથી ભૂતકાળમાં ખુદ અલ પચીનોએ પણ એક્ટિંગ શીખી હતી. રણબીરે તાજેતરમાં આપેલા એક ઇન્ટરવ્યુમાં ખુલાસો કર્યો હતો કે જ્યારે તેઓ ન્યૂ યોર્કમાં વિદ્યાર્થી (સ્ટુડન્ટ) તરીકે અભ્યાસ કરી રહ્યા હતા, ત્યારે અલ પચીનો બ્રોડવે થિયેટર પર સલોમી નાટક નું રીડિંગ કરી રહ્યા હતા. તે સમયે પચીનો તરફથી માત્ર એક નાની પ્રશંસા કે ઝલક મેળવવા માટે રણબીર સતત ત્રણ કલાક સુધી બહાર લાઈનમાં ઊભા રહ્યા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=શર્મા,|first=રિયા|date=2026-04-05|title=રણબીર કપૂરે અલ પચીનોને મળવા માટે ત્રણ કલાક સુધી રાહ જોવાની ક્ષણો યાદ કરી, કહ્યું કે ક્વેન્ટિન ટેરેન્ટિનોએ 'મને આંગળી બતાવી હતી. - હિન્દુસ્તાન ટાઇમ્સ.|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/ranbir-kapoor-recalls-waiting-3-hours-to-meet-al-pacino-says-quentin-tarantino-ramayana-natalie-portman-101775385855089.html|url-status=live|access-date=2026-08-13|website=Hindustan Times|language=en}}&lt;/ref&gt;

નવા યુગના સિનેમાની વાત કરીએ તો, નવાઝુદ્દીન સિદ્દીકી એ ગેંગ્સ ઓફ વાસેપુર ફિલ્મમાં ભજવેલું ફેઝલ ખાનનું પાત્ર પણ પચીનોની છાપ ધરાવતું હતું. બોલિવૂડના જાણીતા અભિનેતા અલી ફઝલ બાળપણથી જ અલ પચીનોના ખૂબ મોટા ફેન રહ્યા છે. લંડનમાં એક નાટક દરમિયાન ફઝલને ખુદ પચીનોને રૂબરૂ મળવાની અને તેમની સાથે વાતચીત કરવાની સુવર્ણ તક મળી હતી, જેને તેઓ પોતાના જીવનની સૌથી યાદગાર ક્ષણ ગણાવે છે. &lt;ref&gt;{{Cite news|title='Raakh' star Ali Fazal shares how his childhood obsession with Al Pacino led to an unforgettable encounter: 'First time I was really starstruck'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/raakh-star-ali-fazal-shares-how-his-childhood-obsession-with-al-pacino-led-to-an-unforgettable-encounter-first-time-i-was-really-starstruck/articleshow/132066608.cms|newspaper=The Times of India|date=2026-06-29|access-date=2026-08-13|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; ફઝલ સહિત બોલિવૂડના અસંખ્ય કલાકારોએ જાહેરમાં સ્વીકાર્યું છે કે અલ પચીનોના અભિનેત્વે સિનેમા પ્રત્યેની તેમની સમજને સંપૂર્ણપણે બદલી નાખી છે.

== ફિલ્મોગ્રાફી ==
''અલ પચિનો ફિલ્મોગ્રાફી પણ જુઓ.''
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| વર્ષ
! rowspan=&quot;2&quot;| ફિલ્મ
! colspan=&quot;4&quot;| યોગદાન
! rowspan=&quot;2&quot;| ભૂમિકા
! rowspan=&quot;2&quot;| નોંધ
|-
! width=&quot;65&quot;| નિર્દેશક
! width=&quot;65&quot;| નિર્માતા
! width=&quot;65&quot;| લેખક
! width=&quot;65&quot;| અભિનેતા
|-
| ૧૯૬૯
| ''મી, નેટલી''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની
| મુખ્ય ભૂમિકા — પ્રથમ ફિલ્મ
|-
| ૧૯૭૧
| ''ધ પેનિક ઇન નીડલ પાર્ક''
|
|
|
| {{Yes}}
| બોબી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૨
| ''ધ ગોડફાધર''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| સહ અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૩
| ''સ્કેરક્રો''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફ્રાન્સિસ લાયનલ ડેલ્બુચી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૩
| ''સેર્પિકો''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફ્રેન્ક સેર્પિકો
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૪
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૫
| ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન''
|
|
|
| {{Yes}}
| સોની વોર્ટઝિક
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૭
| ''બોબી ડીયરફિલ્ડ''
|
|
|
| {{Yes}}
| બોબી ડીયરફિલ્ડ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૯
| ''એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| આર્થર કિરકલેન્ડ
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૮૦
| ''ક્રૂઝિંગ''
|
|
|
| {{Yes}}
| સ્ટીવ બર્ન્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૨
| ''ઓથર! ઓથર!''
|
|
|
| {{Yes}}
| ઇવાન ટ્રેવલિયન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૩
| ''સ્કારફેસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની મોન્ટાના
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૫
| ''રેવલ્યુશન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોમ ડોબ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૯
| ''સી ઓફ લવ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ફ્રેન્ક કેલર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૦
| ''ડિક ટ્રેસી''
|
|
|
| {{Yes}}
| અલ્ફોન્સ બિગ બોય કેપ્રિસ
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૯૦
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૧
| ''ફ્રેન્કી એન્ડ જોની''
|
|
|
| {{Yes}}
| જોની
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૨
| ''ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| રિચાર્ડ રોમા
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૯૨
| ''સેન્ટ ઓફ અ વુમન''
|
|
|
| {{Yes}}
| લેફ્ટનન્ટ કર્નલ ફ્રેન્ક સ્લેડ
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર વિજય
|-
| ૧૯૯૩
| ''કાર્લિટોઝ વે''
|
|
|
| {{Yes}}
| કાર્લિટો બ્રિગાન્ટે
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૫
| ''હીટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| લેફ્ટનન્ટ વિન્સન્ટ હેના
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૬
| ''સિટી હોલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| મેયર જોન પેપાસ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૭
| ''ડોની બ્રાસ્કો''
|
|
|
| {{Yes}}
| બેન્જામિન લેફ્ટી રુગિરો
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૭
| ''ધ ડેવિલ્સ એડવોકેટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| જોન મિલ્ટન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૯
| ''ધ ઇન્સાઇડર''
|
|
|
| {{Yes}}
| લોવેલ બર્ગમેન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૯
| ''એની ગિવન સન્ડે''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની ડી અમાટો
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૨
| ''ઇન્સોમ્નિયા''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિલ ડોર્મર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૨
| ''સિમોન''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિક્ટર ટેરેન્સકી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૩
| ''ધ રિક્રુટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| વોલ્ટર બર્ક
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૪
| ''ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| શાયલોક
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૫
| ''ટુ ફોર ધ મની''
|
|
|
| {{Yes}}
| વોલ્ટર અબ્રામ્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૭
| ''ઓશન્સ થર્ટીન''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિલી બેન્ક
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૭
| ''૮૮ મિનિટ્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડોક્ટર જેક ગ્રેમ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૮
| ''રાઇટિયસ કિલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ડેવિડ ફિસ્ક
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૦
| ''યૂ ડોન્ટ નો જેક''
|
|
|
| {{Yes}}
| જેક કેવોર્કિયન
| મુખ્ય ભૂમિકા — ટેલિવિઝન ફિલ્મ
|-
| ૨૦૧૧
| ''ધ સન ઓફ નો વન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ચાર્લ્સ સ્ટેનફોર્ડ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૧
| ''જેક એન્ડ જીલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| તેઓ પોતે
| મહેમાન ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૨
| ''સ્ટેન્ડ અપ ગાઇઝ''
|
|
|
| {{Yes}}
| વેલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૩
| ''સાલોમે''
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| {{Yes}}
| કિંગ હેરોડ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ۲۰۱۴
| ''મેંગલહોર્ન''
|
|
|
| {{Yes}}
| એ જે મેંગલહોર્ન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૪
| ''ધ હમ્બલિંગ''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| સાયમન એક્સલર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૫
| ''ડેની કોલિન્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડેની કોલિન્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૬
| ''મિસકન્ડક્ટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ચાર્લ્સ અબ્રામ્સ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૭
| ''હેંગમેન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ રે આર્ચર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૯
| ''વન્સ અપોન અ ટાઇમ ઇન હોલીવુડ''
|
|
|
| {{Yes}}
| માર્વિન શ્વાર્ઝ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૯
| ''ધ આઇરિશમેન''
|
|
|
| {{Yes}}
| જીમી હોફા
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૨૦૨૧
| ''હાઉસ ઓફ ગુચી''
|
|
|
| {{Yes}}
| આલ્ડો ગુચી
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૩
| ''નોક્સ ગોઝ અવે''
|
|
|
| {{Yes}}
| ઝેવિયર ક્રેન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૪
| ''મોડી''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| મોરિસ ગેંગનેટ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ડેડ મેન્સ વાયર''
|
|
|
| {{Yes}}
| એમ એલ હોલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે''
|
|
|
| {{Yes}}
| અંકલ કાર્માઇન
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ધ રિચ્યુઅલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફાધર થિયોફિલસ રીસિંગર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|}

=== નિર્દેશક અને નિર્માતા તરીકે વિશેષ ફિલ્મો ===
અલ પચિનોએ અભિનેતા સિવાય ડિરેક્ટર (નિર્દેશક) અને પ્રોડ્યુસર (નિર્માતા) તરીકે પણ કેટલીક ખૂબ જ પ્રખ્યાત પ્રાયોગિક અને ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મો બનાવી છે, જેની યાદી નીચે મુજબ છે:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! વર્ષ !! ફિલ્મ !! ભૂમિકા !! નોંધ
|-

| ૧૯૮૯ || ''ધ લોકલ સ્ટિગ્મેટિક'' || નિર્માતા અને અભિનેતા || આ એક પ્રાયોગિક ફિલ્મ હતી જેને થિયેટરમાં રિલીઝ કરવાને બદલે માત્ર ખાસ સ્ક્રીનિંગ માટે જ રાખવામાં આવી હતી.
|-

| ૧૯૯૬ || ''લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ'' || નિર્દેશક, નિર્માતા અને લેખક || પચિનોની નિર્દેશક તરીકેની આ પ્રથમ સત્તાવાર ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ હતી, જેના માટે તેમને ડિરેક્ટર્સ ગિલ્ડ ઓફ અમેરિકાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો.
|-

| ૨૦૦૦ || ''ચાઇનીઝ કોફી'' || નિર્દેશક અને અભિનેતા || આ એક અનોખી ડ્રામા ફિલ્મ હતી જે સંપૂર્ણ રીતે બે પાત્રો વચ્ચેની વાતચીત પર આધારિત હતી.
|-

| ૨૦૧૧ || ''વાઇલ્ડ સાલોમે'' || નિર્દેશક અને લેખક || ઓસ્કાર વાઇલ્ડના નાટક પર આધારિત આ એક અર્ધ-ડોક્યુમેન્ટરી (Docudrama) ફિલ્મ હતી.
|}

== પુરસ્કારો ==

=== એકેડમી (ઓસ્કર) એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:26em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:25em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૪૫મો એકેડમી એવોર્ડ (૧૯૭૩)
| બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર
| ''ધ ગોડફાધર''
| style=&quot;background:#F2F2F2;&quot; | નામાંકિત
|&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2014-10-04|title=The 46th Academy Awards {{!}} 1974|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1974|access-date=2026-08-18|website=www.oscars.org|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૪૬મો એકેડમી એવોર્ડ (૧૯૭૪)
| rowspan=4 | બેસ્ટ એક્ટર
| ''સર્પિકો''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૪૭મો એકેડમી એવોર્ડ (૧૯૭૫)
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૪૮મો એકેડમી એવોર્ડ (૧૯૭૬)
| ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૫૨મો એકેડમી એવોર્ડ (૧૯૮૦)
| ''...એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૬૩મો એકેડમી એવોર્ડ (૧૯૯૧)
| rowspan=2 | બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર
| ''ડિક ટ્રેસી''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૬૫મો એકેડમી એવોર્ડ (૧૯૯૩)
| ''ગ્લેન્ગેરી ગ્લેન રોસ''
| નામાંકિત
|
|-
| ૧૯૯૪
|બેસ્ટ એક્ટર 
| ''સેન્ટ ઓફ અ વુમન''
| વિજેતા
|&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2014-10-04|title=The 66th Academy Awards {{!}} 1994|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1994|access-date=2026-08-18|website=www.oscars.org|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૯૨મો એકેડમી એવોર્ડ (૨૦૨૦)
| બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર
| ''ધ આઇરિશમેન''
| નામાંકિત
|
|-
|}

=== બાફ્ટા એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:26em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:25em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૬મો બાફ્ટા એવોર્ડ (૧૯૭૩)
| મોસ્ટ પ્રોમિસિંગ ન્યૂકમર ટુ લીડિંગ ફિલ્મ રોલ્સ
| ''ધ ગોડફાધર''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૮મો બાફ્ટા એવોર્ડ (૧૯૭૫)
| rowspan=2 | બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ લીડિંગ રોલ
| ''સર્પિકો''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૯મો બાફ્ટા એવોર્ડ (૧૯૭૬)
| ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન'' / ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨''
| વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૪૪મો બાફ્ટા એવોર્ડ (૧૯૯૧)
| rowspan=2 | બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ સપોર્ટિંગ રોલ
| ''ડિક ટ્રેસી''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૭૩મો બાફ્ટા એવોર્ડ (૨૦૨૦)
| ''ધ આઇરિશમેન''
| નામાંકિત
|
|-
|}

=== એમી એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:26em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:25em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
! colspan=5 | પ્રાઇમટાઇમ એમી એવોર્ડ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૫૬મો પ્રાઇમટાઇમ એમી એવોર્ડ (૨૦૦૪)
| rowspan=3 | આઉટસ્ટેન્ડિંગ લીડ એક્ટર ઇન અ મિનિસિરીઝ ઓર મૂવી
| ''એન્જલ્સ ઇન અમેરિકા''
| વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૬૨મો પ્રાઇમટાઇમ એમી એવોર્ડ (૨૦૧૦)
| ''યુ ડોન્ટ નો જેક''
| વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૬૫મો પ્રાઇમટાઇમ એમી એવોર્ડ (૨૦૧૩)
| ''ફિલ સ્પેક્ટર''
| નામાંકિત
|
|-
|}

=== ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:26em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:25em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૩૦મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૧૯૭૩)
| rowspan=6 | બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ મોશન પિક્ચર – ડ્રામા
| ''ધ ગોડફાધર''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૩૧મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૧૯૭૪)
| ''સર્પિકો''
| વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૩૨મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૧૯૭૫)
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૩૩મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૧૯૭૬)
| ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૩૫મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૧૯૭૮)
| ''બોબી ડિયરફિલ્ડ''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૩૭મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૧૯૮૦)
| ''...એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૪૦મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૧૯૮૩)
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ મોશન પિક્ચર – મ્યુઝિકલ ઓર કોમેડી
| ''ઑથર! ઑથર!''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૪૧મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૧૯૮૪)
| rowspan=2 | બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ મોશન પિક્ચર – ડ્રામા
| ''સ્કારફેસ''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૪૭મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૧૯૯૦)
| ''સી ઓફ લવ''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૪૮મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૧૯૯૧)
| બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર – મોશન પિક્ચર
| ''ડિક ટ્રેસી''
| નામાંકિત
|
|-
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ મોશન પિક્ચર – ડ્રામા
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | rowspan = 2&quot; | ૫૦મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૧૯૯૩)
| બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર – મોશન પિક્ચર
| ''ગ્લેન્ગેરી ગ્લેન રોસ''
| નામાંકિત
|
|-
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ મોશન પિક્ચર – ડ્રામા
| ''સેન્ટ ઓફ અ વુમન''
| વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૫૮મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૨૦૦૧)
| colspan=2 | સેસિલ બી. ડીમિલ એવોર્ડ
| વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૬૧મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૨૦૦૪)
| rowspan=3 | બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ મિનિસિરીઝ ઓર મોશન પિક્ચર – ટેલિવિઝન
| ''એન્જલ્સ ઇન અમેરિકા''
| વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૬૮મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૨૦૧૧)
| ''યુ ડોન્ટ નો જેક''
| વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૭૧મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૨૦૧૪)
| ''ફિલ સ્પેક્ટર''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૭૩મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૨૦૧૬)
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ મોશન પિક્ચર – મ્યુઝિકલ ઓર કોમેડી
| ''ડેની કોલિન્સ''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૭૭મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૨૦૨૦)
| બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર – મોશન પિક્ચર
| ''ધ આઇરિશમેન''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૭૮મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૨૦૨૧)
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ ટેલિવિઝન સિરીઝ – ડ્રામા
| ''હન્ટર્સ''
| નામાંકિત
|
|-
|}

=== ગ્રેમી એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:26em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:25em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૪૩મો ગ્રેમી એવોર્ડ (૨૦૦૧)
| બેસ્ટ સ્પોકન વર્ડ આલ્બમ
| ''ધ કમ્પ્લીટ શેક્સપિયર સોનેટ્સ''
| નામાંકિત
|
|-
|}

=== સ્ક્રીન એક્ટર્સ ગિલ્ડ એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:26em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:25em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૧૦મો સ્ક્રીન એક્ટર્સ ગિલ્ડ એવોર્ડ (૨૦૦૪)
| rowspan=3 | આઉટસ્ટેન્ડિંગ મેલ એક્ટર ઇન અ મિનિસિરીઝ ઓર ટેલિવિઝન મૂવી
| ''એન્જલ્સ ઇન અમેરિકા''
| વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૧૭મો સ્ક્રીન એક્ટર્સ ગિલ્ડ એવોર્ડ (૨૦૧૧)
| ''યુ ડોન્ટ નો જેક''
| વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦મો સ્ક્રીન એક્ટર્સ ગિલ્ડ એવોર્ડ (૨૦૧૪)
| ''ફિલ સ્પેક્ટર''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૬મો સ્ક્રીન એક્ટર્સ ગિલ્ડ એવોર્ડ (૨૦૨૦)
| આઉટસ્ટેન્ડિંગ મેલ એક્ટર ઇન અ સપોર્ટિંગ રોલ
| ''ધ આઇરિશમેન''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૬મો સ્ક્રીન એક્ટર્સ ગિલ્ડ એવોર્ડ (૨૦૨૦)
| આઉટસ્ટેન્ડિંગ કાસ્ટ ઇન અ મોશન પિક્ચર
| ''ધ આઇરિશમેન''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૬મો સ્ક્રીન એક્ટર્સ ગિલ્ડ એવોર્ડ (૨૦૨૦)
| આઉટસ્ટેન્ડિંગ કાસ્ટ ઇન અ મોશન પિક્ચર
| ''વન્સ અપોન અ ટાઇમ ઇન હોલીવુડ''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૮મો સ્ક્રીન એક્ટર્સ ગિલ્ડ એવોર્ડ (૨૦૨૨)
| આઉટસ્ટેન્ડિંગ કાસ્ટ ઇન અ મોશન પિક્ચર
| ''હાઉસ ઓફ ગુચી''
| નામાંકિત
|
|-
|}

=== ટોની એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:26em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:25em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૩મો ટોની એવોર્ડ (૧૯૬૯)
| બેસ્ટ સપોર્ટિંગ ઓર ફીચર્ડ એક્ટર ઇન અ પ્લે
| ''ડઝ અ ટાઇગર વેર અ નેકટાઇ?''
| વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૩૧મો ટોની એવોર્ડ (૧૯૭૭)
| rowspan=2 | બેસ્ટ લીડિંગ એક્ટર ઇન અ પ્લે
| ''ધ બેઝિક ટ્રેનિંગ ઓફ પાવલો હમેલ''
| વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૬૫મો ટોની એવોર્ડ (૨૦૧૧)
| ''ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ''
| નામાંકિત
|
|-
|}

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
{{wikiquote}}
{{Commons category}}
* {{imdb name|0000199|અલ પચિનો}}

[[શ્રેણી:અમેરિકન ફિલ્મ અભિનેતાઓ]]
[[શ્રેણી:ઓસ્કાર વિજેતા અભિનેતાઓ]]
[[શ્રેણી:જીવિત લોકો]]</text>
      <sha1>tt15pqs5g3jcxxhhr6thae1leytuql9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>904369</id>
      <parentid>904367</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T17:01:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MichealBVN</username>
        <id>88262</id>
      </contributor>
      <comment>/* એકેડમી (ઓસ્કર) એવોર્ડ્સ */</comment>
      <origin>904369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="132157" sha1="2imq0qgqji75ghkfgecupv5ibgdxplf" xml:space="preserve">{{cleanup}}
{{infobox person/Wikidata
 | fetchwikidata = ALL
 | onlysourced = no
}}
'''અલ પચિનો''' નું હુલામણુ નામ ધરાવતા '''આલ્ફ્રેડો જેમ્સ પચિનો''' (જન્મ એપ્રિલ ૨૫, ૧૯૪૦), એક અમેરિકન અભિનેતા અને ફિલ્મ નિર્માતા છે. ૨૦મી સદીના સૌથી પ્રભાવશાળી અને મહાન કલાકારોમાંના એક ગણાતા અલ પચિનોએ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Pacino named 'greatest film star'|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3001463.stm|date=2003-05-05|access-date=2026-08-12|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; પાંચ દાયકાથી વધુ લાંબી કારકિર્દીમાં અસંખ્ય યાદગાર ભૂમિકાઓ ભજવી છે. તેઓ અભિનયનો &quot;ટ્રિપલ ક્રાઉન&quot; (ઓસ્કાર, એમી અને ટોની એવોર્ડ) મેળવનારા જૂજ વૈશ્વિક કલાકારોમાં સામેલ છે.

== પ્રારંભિક જીવન ==
આલ્ફ્રેડો જેમ્સ પચિનોનો જન્મ અમેરિકા ના ન્યૂયોર્ક શહેરના મેનહટન વિસ્તારમાં આવેલા ઈસ્ટ હાર્લેમમાં ૨૫ એપ્રિલ, ૧૯૪૦ના રોજ થયો હતો. તેઓ તેમના સિસિલિયન અમેરિકન માતા રોઝ અને પિતા સાલ્વાટોર પચિનોનું એકમાત્ર સંતાન હતા. તેમના પિતા ઇટાલીના સેન ફ્રાટેલોથી આવીને અમેરિકામાં વસ્યા હતા. જ્યારે અલ પચિનો માત્ર બે વર્ષના હતા ત્યારે તેમના માતા-પિતાના છૂટાછેડા થઈ ગયા હતા. 

માતા-પિતા અલગ થયા પછી, તેમના માતા તેમને સાઉથ બ્રોન્ક્સ વિસ્તારમાં લઈ ગયા હતા. ત્યાં તેઓ તેમના નાના-નાની કેટ અને જેમ્સ ગેરાર્ડી સાથે રહેતા હતા. તેમના નાના-નાની નાની ઉંમરે ઇટાલીના પ્રખ્યાત કોર્લિયોન ગામમાંથી આવીને અમેરિકામાં વસ્યા હતા. અલગ થયા પછી અલ પચિનોના પિતા કેલિફોર્નિયા જતા રહ્યા હતા, જ્યાં તેમણે વીમા વેચાણકર્તા અને રેસ્ટોરન્ટના માલિક તરીકે કામ શરૂ કર્યું હતું.

જ્યારે અલ પચિનો ત્રણ-ચાર વર્ષના હતા, ત્યારથી જ તેમના માતા તેમને નિયમિત રીતે સિનેમા હોલમાં ફિલ્મો જોવા લઈ જતા હતા. ફિલ્મો જોયા પછી તેઓ મનમાં જ તે પાત્રોના સંવાદો વાગોળવાનું શરૂ કરી દેતા હતા. અલ પચિનોનું હુલામણું નામ સોની બોય હતું, જે તેમની માતાએ તે સમયના પ્રખ્યાત ગાયક અલ જોલ્સનના એક લોકપ્રિય ગીત પરથી રાખ્યું હતું, જે તેઓ અવારનવાર અલ પચિનો માટે ગાતા હતા.

પચિનો એ હર્મન રિડર જુનિયર હાઈસ્કૂલમાં અભ્યાસ કર્યો હતો, પરંતુ ટૂંક સમયમાં જ તેમણે અંગ્રેજી સિવાયના મોટાભાગના વિષયોના વર્ગો છોડી દીધા હતા. તેમના જુનિયર હાઈસ્કૂલના શિક્ષિકા બ્લેન્ચ રોથસ્ટીને નાની ઉંમરે જ તેમની અભિનય ક્ષમતા ઓળખી લીધી હતી. તેમણે અલ પચિનોને શાળાના નાટકોમાં ભૂમિકાઓ આપી અને વિદ્યાર્થીઓની સભાઓમાં બાઇબલના પાઠ વાંચવાનું કામ સોંપ્યું. તે શિક્ષિકાએ તેમના પરિવારના એપાર્ટમેન્ટની મુલાકાત લીધી અને તેમની નાનીને ખાસ કહ્યું કે આ બાળક આ જ કામ માટે બન્યો છે, જેને અલ પચિનો પોતાના જીવનનો સૌથી મોટો વળાંક માને છે. ત્યારબાદ ઓડિશન આપીને તેમણે હાઈસ્કૂલ ઓફ પરફોર્મિંગ આર્ટ્સમાં પ્રવેશ મેળવ્યો. જોકે તેમની માતા તેમના આ નિર્ણયથી અસંમત હતા, કારણ કે તેઓ માનતા હતા કે ગરીબ લોકો અભિનય ન કરે. આ બાબતે ઘરમાં ઝઘડો થતાં તેમણે ઘર છોડી દીધું હતું.

પચિનો એ પોતાના સપના પૂરા કરવા અને ખર્ચ ઉઠાવવા માટે સંદેશવાહક, હોટેલમાં વાસણ સાફ કરવાના સહાયક, સફાઈ કામદાર, ટેલિફોન ઓપરેટર અને ટપાલ ક્લાર્ક જેવી ઓછી આવક વાળી નોકરીઓ કરી હતી. આ સમય દરમિયાન તેઓ ન્યૂયોર્કના અંડરગ્રાઉન્ડ થિયેટરોમાં બેઝમેન્ટ નાટકોમાં અભિનય કરતા હતા. કિશોરાવસ્થામાં તેમણે એક્ટર્સ સ્ટુડિયો નામની સંસ્થામાં જોડાવાનો પ્રયાસ કર્યો પરંતુ તેઓ રિજેક્ટ થયા. ત્યારબાદ તેઓ એચબી સ્ટુડિયોમાં જોડાયા, જ્યાં તેમની મુલાકાત અભિનયના શિક્ષક ચાર્લી લોટન સાથે થઈ, જેઓ પાછળથી તેમના માર્ગદર્શક અને શ્રેષ્ઠ મિત્ર બન્યા. આ સ્ટુડિયોના હોલ અને ડાન્સ રૂમ સાફ કરવાના બદલામાં સંસ્થાએ તેમને મફતમાં ક્લાસ કરવાની મંજૂરી આપી હતી. રાત્રિના સમયે અલ પચિનો શેરીઓમાં ફરતા ફરતા શેક્સપિયરના સંવાદોની પ્રેક્ટિસ કરતા હતા. આ સમયગાળામાં તેઓ ઘણીવાર બેરોજગાર અથવા બેઘર રહ્યા હતા, અને ક્યારેક શેરીઓમાં, થિયેટરોમાં અથવા મિત્રના ઘરે સૂઈ જતા હતા.

વર્ષ ૧૯૬૨માં પચિનોના માતાનું ત્રેતાલીસ વર્ષની નાની ઉંમરે અવસાન થયું હતું. તેના પછીના જ વર્ષે તેમના નાનાનું પણ અવસાન થયું. અલ પચિનો આ સમયને પોતાના જીવનનો સૌથી મુશ્કેલ તબક્કો માને છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે તેઓ તે સમયે બાવીસ વર્ષના હતા અને તેમના જીવનના સૌથી પ્રભાવશાળી બે લોકો ચાલ્યા ગયા હતા, જેના કારણે તેઓ સંપૂર્ણપણે ભાંગી પડ્યા હતા.

એચબી સ્ટુડિયોમાં ચાર વર્ષ વિતાવ્યા પછી, અલ પચિનોએ એક્ટર્સ સ્ટુડિયો માટે સફળતાપૂર્વક ઓડિશન આપ્યું. ત્યાં તેમણે અભિનયના પ્રખ્યાત કોચ લી સ્ટ્રાસબર્ગ હેઠળ પદ્ધતિસરના અભિનયનો અભ્યાસ કર્યો. આ જ લી સ્ટ્રાસબર્ગ પાછળથી અલ પચિનો સાથે ધ ગોડફાધર ભાગ બે ફિલ્મમાં પણ જોવા મળ્યા હતા. પાછળથી આપેલા ઇન્ટરવ્યુમાં તેમણે સ્ટ્રાસબર્ગ અને આ સંસ્થાની તેમના જીવન પર પડેલી અસર વિશે વાત કરી હતી કે એક્ટર્સ સ્ટુડિયોનું તેમના જીવનમાં ખૂબ મોટું સ્થાન છે અને લી સ્ટ્રાસબર્ગને જેટલું સન્માન મળવું જોઈતું હતું તેટલું નથી મળ્યું. ચાર્લી લોટન પછી આ સંસ્થાએ જ તેમની કારકિર્દીને એક નવી દિશા આપી હતી, જેના કારણે તેઓ અન્ય નાની-મોટી નોકરીઓ છોડીને સંપૂર્ણપણે અભિનય તરફ વળી શક્યા હતા. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે લી સ્ટ્રાસબર્ગ સાથે કામ કરવું ખૂબ જ ઉત્સાહજનક હતું કારણ કે તેઓ જ્યારે કોઈ દ્રશ્ય કે લોકો વિશે વાત કરતા ત્યારે એટલા રસપ્રદ લાગતા કે બસ તેમને સાંભળતા જ રહેવાનું મન થાય. તેઓ અભિનેતાઓને ખૂબ પ્રેમ કરતા અને અભિનયની અદ્ભુત સમજ ધરાવતા હતા.

== અંગત જીવન ==
=== સંબંધો અને બાળકો ===
પચિનોનો તેમની 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મના સહ-અભિનેત્રી ડાયેન કીટન સાથે લાંબો સંબંધ રહ્યો હતો. તેમનો આ ઉતાર-ચઢાવવાળો સંબંધ 'ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩' ના શૂટિંગ પછી પૂરો થયો હતો. આ સિવાય તેઓ જીલ ક્લેબર્ગ, ટ્યુઝડે વેલ્ડ, માર્થે કેલર, વેરુસ્કા વોન લેહન્દોર્ફ, કેથલીન ક્વિનલાન, લિન્ડાલ હોબ્સ અને પેનેલોપ એન મિલર સાથે પણ સંબંધોમાં રહ્યા હતા. પચિનોનો આર્જેન્ટિનાની અભિનેત્રી લ્યુસિલા પોલાક સાથે ૨૦૦૮ થી ૨૦૧૮ સુધી ૧૦ વર્ષ લાંબો સંબંધ રહ્યો હતો.

પચિનોને ચાર બાળકો છે. તેમની સૌથી મોટી દીકરી જૂલી મેરીનો જન્મ ૧૬ ઓક્ટોબર ૧૯૮૯ના રોજ થયો હતો, જે તેમની અને એક્ટિંગ કોચ જેન ટેરન્ટની દીકરી છે. આ સિવાય ૨૫ જાન્યુઆરી ૨૦૦૧ના રોજ આઈવીએફ પદ્ધતિ દ્વારા તેમને બે જોડિયા બાળકો થયા હતા, જેમની માતા અભિનેત્રી બેવર્લી ડી એન્જેલો છે, જેમની સાથે પચિનો ૧૯૯૭ થી ૨૦૦૩ સુધી સંબંધમાં રહ્યા હતા. ત્યારબાદ ૨૦૨૨ થી ૨૦૨૪ દરમિયાન ફિલ્મ નિર્માતા નૂર અલ્ફલ્લાહ સાથેના સંબંધોથી ૧૫ જૂન ૨૦૨૩ના રોજ તેમને એક દીકરો થયો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Gujarati|first=TV9|date=2023-05-31|title=Al Pacinoની 53 વર્ષ નાની ગર્લફ્રેન્ડ બનશે માતા, 82 વર્ષની ઉંમરે ચોથી વખત પિતા બનશે એક્ટર|url=https://tv9gujarati.com/entertainment/hollywood-actor-al-pacino-is-going-to-be-a-father-for-the-fourth-time-at-the-age-of-82-with-53-year-younger-girlfriend-768236.html|access-date=2026-08-12|website=TV9 Gujarati|language=gu}}&lt;/ref&gt;૮૩ વર્ષની ઉંમરે પચિનો દુનિયાના સૌથી મોટી ઉંમરે પિતા બનનારા વ્યક્તિઓમાંથી એક બન્યા છે,  કોરોના લોકડાઉન બાદ ૨૦૨૨માં શરૂ થયેલો આ સંબંધ ઓક્ટોબર ૨૦૨૪માં સત્તાવાર રીતે પૂરો થયો હતો અને બંને અલગ થઈ ગયા હતા&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-09-07|title=પીઢ અભિનેતા અલ પચિનો અને નૂર અલફલ્લાહ અલગ થયા: બાળકનો જન્મ ત્રણ મહિના પહેલા થયો હતો, નૂરે કસ્ટડી અને પૈસા માંગ્યા|url=https://www.divyabhaskar.co.in/entertainment/bollywood/news/veteran-actors-al-pacino-and-noor-alfallah-split-131802804.html|access-date=2026-08-12|website=Divya Bhaskar|language=gu}}&lt;/ref&gt;, પચીનો એ ક્યારેય લગ્ન કર્યા નથી.

== કારકિર્દી ==

=== ૧૯૬૭–૧૯૭૧: થિયેટર ભૂમિકાઓ અને ફિલ્મ સફરની શરૂઆત ===
[[File:Al Pacino - Hummel.jpg|thumb|upright|અલ પચિનો ૧૯૭૭માં ધ બેઝિક ટ્રેનિંગ ઑફ પાવ્લો હમેલ નાટકમાં અભિનય કરતા.]] ૧૯૬૭માં અલ પચિનોએ બોસ્ટનના ચાર્લ્સ પ્લેહાઉસમાં અવેક એન્ડ સિંગ નાટકથી વ્યાવસાયિક રંગમંચ કારકિર્દીની શરૂઆત કરી. ત્યારબાદ અમેરિકા હુર્રા નાટકમાં કામ દરમિયાન તેમની મુલાકાત અભિનેત્રી જીલ ક્લેબર્ગ સાથે થઈ, બંને વચ્ચે પાંચ વર્ષ સુધી પ્રેમસંબંધ રહ્યો, અને ત્યારબાદ તેઓ ન્યૂયોર્ક શહેરમાં પાછા ફર્યા હતા.

વર્ષ ૧૯૬૮માં પચિનોએ એસ્ટોર પ્લેસ થિયેટરમાં ઇઝરાયેલ હોરોવિટ્ઝના ધ ઇન્ડિયન વોન્ટ્સ ધ બ્રોન્ક્સ નામના નાટકમાં મર્ફ નામના શેરી ગુંડાની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. આ નાટક ૧૭ જાન્યુઆરી, ૧૯૬૮ના રોજ શરૂ થયું હતું અને તેના કુલ એકસો સિત્યોતેર શો થયા હતા. આ નાટકની સાથે જ હોરોવિટ્ઝનું બીજું નાટક ઈટ્સ કોલ્ડ ધ સુગર પ્લમ પણ દર્શાવવામાં આવતું હતું, જેમાં જીલ ક્લેબર્ગ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતી. આ નાટકમાં શાનદાર અભિનય માટે  પચિનોને શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો ઓબી એવોર્ડ મળ્યો હતો, જ્યારે જોન કાઝલેને શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો. માર્ટિન બ્રેગમેને આ નાટક જોયું અને તેઓ પચિનોના મેનેજર બન્યા હતા. આ ભાગીદારી આવનારા વર્ષોમાં ખૂબ જ સફળ સાબિત થઈ, કારણ કે બ્રેગમેને જ પચિનોને ધ ગોડફાધર, સેર્પીકો અને ડોગ ડે આફ્ટરનૂન જેવી મહાન ફિલ્મો કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા. પોતાની સ્ટેજ કારકિર્દી વિશે પચિનોએ જણાવ્યું હતું કે માર્ટિન બ્રેગમેને જ મારી શોધ કરી હતી જ્યારે હું પચીસ-છવ્વીસ વર્ષનો હતો અને તેઓ મારા મેનેજર બન્યા હતા. હું આજે જે પણ સ્થાને છું તે માર્ટીના કારણે જ છું અને હું ખરેખર તેમનો ઋણી છું.

૨૫ ફેબ્રુઆરી, ૧૯૬૯ના રોજ પચિનોએ બેલાસ્કો થિયેટર ખાતે ડોન પીટરસનના ડઝ અ ટાઈગર વેર અ નેકટાઈ નામના નાટકથી બ્રોડવે થિયેટરમાં પ્રવેશ કર્યો હતો. આ નાટક ઓગણચાળીસ શો પછી ૨૯ માર્ચ, ૧૯૬૯ના રોજ બંધ થઈ ગયું હતું, પરંતુ પચિનોના અભિનયના ખૂબ જ વખાણ થયા હતા અને ૨૦ એપ્રિલ, ૧૯૬૯ના રોજ તેમને આ ભૂમિકા માટે પ્રતિષ્ઠિત ટોની એવોર્ડ મળ્યો હતો.  પચિનોએ ૧૯૭૦ના દાયકામાં પણ સ્ટેજ પર અભિનય ચાલુ રાખ્યો હતો અને ધ બેઝિક ટ્રેનિંગ ઓફ પાવલો હમેલ નામના નાટક માટે પોતાનો બીજો ટોની એવોર્ડ જીત્યો હતો. આ સિવાય તેમણે રિચાર્ડ ધ થર્ડ નામના નાટકમાં મુખ્ય શીર્ષક ભૂમિકા ભજવી હતી. ૧૯૮૦ના દાયકા મા ડેવિડ મેમેટના અમેરિકન બફેલો નામના નાટકમાં દેખાયા પછી પચિનોએ ફરીથી સ્ટેજ પર મોટી સફળતા મેળવી હતી, જેના માટે તેમને ડ્રામા ડેસ્ક એવોર્ડ માટે નામાંકિત કરવામાં આવ્યા હતા. વર્ષ ૧૯૯૦ પછી પચીનો સ્ટેજ કાર્યોમાં યુજેન ઓ નીલના હ્યુગી, ઓસ્કાર વાઈલ્ડના સાલોમે અને વર્ષ ૨૦૦૫માં લાઈલ કેસ્લરના ઓર્ફન્સ નામના નાટકોના પુનઃપ્રસારણનો સમાવેશ થાય છે. એક્ટર્સ સ્ટુડિયોમાં અભ્યાસ કરતી વખતે પચીનોને સમજાયું હતું કે તેમની પાસે અભિનયની એક અદ્ભુત ભેટ છે અને તેમને આ કામમાં ખૂબ આનંદ આવતો હતો, જોકે તેમના શરૂઆતના કામો આર્થિક રીતે બહુ ફાયદાકારક નહોતા. 

સ્ટેજ પર સફળતા મેળવ્યા પછી પચિનોએ વર્ષ ૧૯૬૯માં પેટ્ટી ડ્યુક અભિનીત એક સ્વતંત્ર ફિલ્મ મી, નેટલીમાં ટૂંકી ભૂમિકા ભજવીને ફિલ્મી દુનિયામાં પ્રવેશ કર્યો હતો. વર્ષ ૧૯૭૦માં પચિનોએ ક્રિએટિવ મેનેજમેન્ટ એસોસિએટ્સ નામની ટેલેન્ટ એજન્સી સાથે કરાર કર્યા હતા. ત્યારબાદ વર્ષ ૧૯૭૧માં આવેલી ફિલ્મ ધ પેનિક ઇન નીડલ પાર્કમાં એક હેરોઈનના બંધાણી યુવકની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવીને તેમણે ફીચર ફિલ્મમાં મુખ્ય અભિનેતા તરીકે સત્તાવાર શરૂઆત કરી હતી.

=== ૧૯૭૨–૧૯૮૩: વૈશ્વિક લોકપ્રિયતા અને સફળતા ===
[[File:Al Pacino with James Caan.jpg|thumb|upright|left|વર્ષ ૧૯૭૨ની આસપાસ જેમ્સ કાન સાથે અલ પચિનો]]
ડિરેક્ટર ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ પચિનોને મારીયો પુઝો ની ૧૯૬૯ માં પ્રકાશિત થયેલી સુપર હિટ માફિયા નવલકથા [[ધ ગોડફાધર (નવલકથા)|ધ ગોડફાધર]] પર આધારિત ફિલ્મ માં માઈકલ કોર્લિયોનની મુખ્ય ભૂમિકા માટે પસંદ કર્યા હતા, જે વર્ષ ૧૯૭૨ રિલીઝ થઈ હતી. જોકે આ ભૂમિકા મેળવવા માટે જેક નિકોલસન, રોબર્ટ રેડફોર્ડ, વોરેન બીટી અને તે સમયે ખૂબ જ ઓછા જાણીતા એવા રોબર્ટ ડી નિરોએ પણ પ્રયાસો કર્યા હતા. તેમ છતાં દિગ્દર્શક ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ '''અલ પચિનો'''ની જ પસંદગી કરી હતી; કારણ કે પચિનો પોતે ઇટાલિયન મૂળના હતા અને તેમની એકટિંગ માં એક ખાસ તીવ્રતા હતી જે કોપોલાને 'માઇકલ કોર્લિયોની'ના પાત્ર માટે જોઈતી હતી.

શરૂઆતમાં પેરામાઉન્ટ પિક્ચર્સ ફિલ્મ સ્ટુડિયોના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ આ પસંદગીથી નારાજ થયા હતા, કારણ કે તેઓ આ ભૂમિકા માટે કોઈ વધુ પ્રખ્યાત અભિનેતાને લેવા માંગતા હતા. જોકે, ફિલ્મમાં પચીનોના પ્રખ્યાત 'રેસ્ટોરન્ટ શૂટઆઉટ દ્રશ્ય'ના શૂટિંગ પછી તેઓ માની ગયા હતા.

આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર તમામ રેકોર્ડ તોડીને '''ઓલ-ટાઇમ બ્લોકબસ્ટર''' સાબિત થઈ અને તે વર્ષની સૌથી વધુ કમાણી કરનારી ફિલ્મ બની. આ ફિલ્મમાં પચિનોના અદ્ભુત અભિનયને કારણે તેમને '''ઓસ્કાર એવોર્ડ'''નું નામાંકન મળ્યું હતું. તેમના આ પરફોર્મન્સને ફિલ્મ જગતમાં એક અત્યંત તીવ્ર અને પ્રભાવશાળી એક્ટિંગના સૌથી શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ તરીકે જોવામાં આવે છે. આ સાથે જ, માઇકલ કોર્લિયોનીનું આ પાત્ર આજે પણ સિનેમાના ઇતિહાસમાં એક અત્યંત પ્રખ્યાત અને આઇકોનિક પાત્ર માનવામાં આવે છે. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2013-12-18|title=અલ પચિનોના એક ફેન એ બાકસની ૧ લાખ દીવાસળીઓમાંથી 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મના તેમના પ્રખ્યાત પાત્ર 'માઇકલ કોર્લિયોની'નું એક અત્યંત સુંદર અને અદભુત સ્ટેચ્યુ તૈયાર કર્યું છે.|url=https://www.divyabhaskar.co.in/news/ajab-artist-tomislav-horvat-created-a-sculpture-of-al-pacino-with-matchboxes-in19-mon-4468137-pho.html|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Divya Bhaskar|language=gu}}&lt;/ref&gt;

લાંબા સમય સુધી એવી અફવાઓ હતી કે પચિનોએ તે વર્ષના ઓસ્કાર એવોર્ડ સમારોહનો બહિષ્કાર કર્યો હતો. અફવા મુજબ તેઓ શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતાની શ્રેણીમાં નામાંકિત થવાથી નારાજ હતા, કારણ કે ફિલ્મમાં મુખ્ય અભિનેતાનો ઓસ્કાર જીતનાર સહ-કલાકાર માર્લોન બ્રાન્ડો કરતાં અલ પચિનોનો સ્ક્રીન પર દેખાવાનો સમય વધુ હતો. જોકે, વર્ષ ૨૦૨૪માં પ્રકાશિત થયેલી પોતાની આત્મકથામાં અલ પચિનોએ આ અફવાઓનું સંપૂર્ણ ખંડન કર્યું છે. તેમણે સ્પષ્ટતા કરી છે કે તે સમયે અચાનક મળેલી વૈશ્વિક લોકપ્રિયતા અને પ્રખ્યાતિના કારણે તેઓ ખૂબ ડરી ગયા હતા અને માનસિક રીતે સંઘર્ષ કરી રહ્યા હતા. આ અતિશય ભયના કારણે અને તે જ સમયે બોસ્ટનમાં થિયેટરના કામમાં વ્યસ્ત હોવાને લીધે તેઓ તે ઓસ્કાર સમારોહમાં હાજર રહી શક્યા નહોતા.

૧૯૭૩માં, પચિનોએ જીન હેકમેન સાથે સ્કેરક્રો ફિલ્મમાં કામ કર્યું હતું, જેને કાન્સ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પ્રતિષ્ઠિત પામ ડી ઓર એવોર્ડ મળ્યો હતો. એ જ વર્ષે, ન્યૂ યોર્ક સિટીના પોલીસ ઓફિસર ફ્રેન્ક સેર્પિકોની સાચી વાર્તા પર આધારિત સેર્પિકો ફિલ્મમાં શાનદાર એક્ટિંગ કરવા બદલ પચીનોને બેસ્ટ એક્ટરના ઓસ્કાર એવોર્ડ માટે નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ ફિલ્મમાં તેમણે સાથી પોલીસ અધિકારીઓનો ભ્રષ્ટાચાર ખુલ્લો પાડવા માટે અંડરકવર ઓપરેશન કર્યું હતું. 

[[File:Pacino as Serpico in 1973.jpg|thumb|upright|૧૯૭૩માં સેર્પિકો ફિલ્મના પાત્રમાં પચીનો]]

ત્યારબાદ ૧૯૭૪માં, ઓલ-ટાઇમ બ્લોકબસ્ટર ફિલ્મ 'ધ ગોડફાધર'ની સિક્વલ મૂવીમાં પચિનોએ ફરી એકવાર માઇકલ કોર્લિયોનીનું પાત્ર ભજવ્યું હતું. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર સુપર હિટ રહી અને સાથે બેસ્ટ પિક્ચરનો ઓસ્કાર જીતનારી ઇતિહાસની પહેલી સિક્વલ બની હતી. આ રોલ માટે પચીનોને ત્રીજી વખત ઓસ્કાર નોમિનેશન મળ્યું હતું, જે માઇકલ કોર્લિયોનીના પાત્ર માટે તેમનું લીડ કેટેગરીમાં બીજું નોમિનેશન હતું. પ્રખ્યાત મેગેઝિન ન્યૂઝવીકે ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨ માં તેમના પરફોર્મન્સને સિનેમાના ઇતિહાસમાં કોઈ વ્યક્તિના હૃદયના કઠોર થવાની પ્રક્રિયાનું સૌથી શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન ગણાવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-08-01|title=અમદાવાદના આશ્રમ રોડ પર આવેલા પ્રયોગશાળા હોલ ખાતે અલ પચિનોની સુપરહિટ ક્લાસિક ફિલ્મ સર્પિકો નું ખાસ સ્ક્રીનિંગ યોજાયું|url=https://english.gujaratsamachar.com/news/lifestyle-fashion/have-a-leisurely-weekend-with-drama-laughter-and-more-in-ahmedabad-65361255554|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Gujarat Samachar|language=en}}&lt;/ref&gt;

૧૯૭૫માં, પચિનોને બેંક લૂંટારા જોન વોજટોવિચની સાચી વાર્તા પર આધારિત 'ડોગ ડે આફ્ટરનૂન' ફિલ્મથી વધુ એક મોટી બોક્સ ઓફિસ પર બ્લોકબસ્ટર સફળતા મળી, આ ફિલ્મનું નિર્દેશન સિડની લુમેટ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું, જેમણે થોડા વર્ષો પહેલા 'સેર્પિકો' ફિલ્મમાં પણ તેમની સાથે કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મ માટે પચિનોને ફરી એકવાર ઓસ્કારમાં બેસ્ટ એક્ટરનું નામાંકન મળ્યું હતું. 

[[File:Al Pacino Penelope Allen in Dog Day Afternoon.jpg|thumb|upright|૧૯૭૫માં આવેલી ડોગ ડે આફ્ટરનૂન ફિલ્મના એક દ્રશ્યમાં પચિનો]]

ત્યારબાદ ૧૯૭૭માં, સિડની પોલેક દ્વારા નિર્દેશિત 'બોબી ડીયરફિલ્ડ' ફિલ્મમાં પચિનોએ એક રેસ-કાર ડ્રાઇવરની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી, આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લૉપ થઈ હતી, પરંતું આ શાનદાર રોલ માટે તેમને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ્સમાં બેસ્ટ એક્ટરનું નામાંકન મળ્યું હતું. તેમની આના પછીની ફિલ્મ કોર્ટરૂમ ડ્રામા આધારિત 'એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ' હતી. જે સુપર હિટ બની સાથે આ ફિલ્મમાં પચિનોની અદ્ભુત એક્ટિંગ રેન્જના ફિલ્મ વિવેચકોએ ખૂબ વખાણ કર્યા અને તેમને ચોથી વખત બેસ્ટ એક્ટરના ઓસ્કાર એવોર્ડ માટે નોમિનેશન મળ્યું. જોકે, તે વર્ષે આ એવોર્ડ 'ક્રેમર વર્સિસ ક્રેમર' ફિલ્મ માટે ડસ્ટિન હોફમેનને મળ્યો હતો, રસપ્રદ વાત એ છે કે આ ફિલ્મની ઓફર પહેલા પચિનોને થઈ હતી પણ તેમણે આ રોલ કરવાની ના પાડી દીધી હતી. 

૧૯૭૦ના દાયકા દરમિયાન, પચિનોને કુલ પાંચ ઓસ્કાર નામાંકન મળ્યા હતા, જેમાં સેર્પિકો, ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨, ડોગ ડે આફ્ટરનૂન અને એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ ફિલ્મો માટે બેસ્ટ એક્ટરના ચાર નામાંકન સામેલ હતા.

૧૯૮૦ના દાયકાની શરૂઆતમાં પચિનોની કારકિર્દીમાં થોડો ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો. ન્યૂ યોર્કના ગે સમુદાયના વિરોધનો સામનો કરનારી તેમની વિવાદાસ્પદ ફિલ્મ 'ક્રૂઝિંગ' અને કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'ઓથર! ઓથર!' બોક્સ ઓફિસ પર ખાસ સફળ ન રહી અને ફિલ્મ વિવેચકોએ પણ તેના નકારાત્મક રિવ્યૂ આપ્યા હતા. જોકે, ૧૯૮૩માં બ્રાયન ડી પાલ્મા દ્વારા નિર્દેશિત ગેંગસ્ટર ક્રાઇમ એક્શન ડ્રામા ફિલ્મ 'સ્કારફેસ'માં તેમનું પરફોર્મન્સ તેમની કારકિર્દીનું સૌથી મોટું હાઇલાઇટ અને યાદગાર પાત્ર સાબિત થયું. શરૂઆતમાં આ ફિલ્મમાં બતાવેલી અતિશય હિંસાના કારણે વિવેચકોએ તેની આકરી ટીકા કરી હતી, પરંતુ સમય જતાં આ ફિલ્મને સિનેમા જગતમાં ભારે પ્રશંસા મળી. આ ફિલ્મે બોક્સ ઓફિસ પર ઘણું સારું પ્રદર્શન કર્યું,તેમજ ફિલ્મમાં ક્યુબન ડ્રગ લોર્ડ 'ટોની મોન્ટાના' નો દમદાર રોલ ભજવવા બદલ પચિનોને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડનું નામાંકન મળ્યું હતું. પચિનોએ ભજવેલું ટોની મોન્ટાનાનું આ પાત્ર આજે પણ સિનેમાના ઇતિહાસમાં એક આઇકોનિક ગેંગસ્ટર પાત્ર તરીકે જોવામાં આવે છે.

=== ૧૯૮૪–૧૯૯૯: ૪ વર્ષનો બ્રેક અને જબરદસ્ત વાપસી ===

અમેરિકન ક્રાંતિ દરમિયાન એક શિકારીની વાર્તા પર આધારિત તેમની ૧૯૮૫ની ફિલ્મ 'રેવલ્યુશન' કમાણી અને વિવેચકો બંને દ્રષ્ટિએ નિષ્ફળ રહી હતી. પચિનોએ આ નિષ્ફળતા માટે ફિલ્મના ઉતાવળિયા પ્રોડક્શનને જવાબદાર ગણાવ્યું હતું, જેના કારણે તેમણે ફિલ્મોમાંથી ચાર વર્ષનો બ્રેક લીધો હતો. આ સમય દરમિયાન પચિનો ફરી રંગમંચ તરફ વળ્યા. તેમણે 'ક્રિસ્ટલ ક્લિયર', 'નેશનલ એન્થમ્સ' અને અન્ય નાટકોના વર્કશોપ પ્રોડક્શન્સ તૈયાર કર્યા; તેમજ ૧૯૮૮માં પ્રોડ્યુસર જોસેફ પેપના 'ન્યૂ યોર્ક શેક્સપિયર ફેસ્ટિવલ'માં 'જુલિયસ સીઝર' નાટકમાં પણ અભિનય કર્યો. 

ફિલ્મોમાંથી લીધેલા આ બ્રેક વિશે પચિનોએ જણાવ્યું હતું કે: &quot;મને યાદ છે જ્યારે ૧૯૭૪-૭૫માં બધું બરાબર ચાલી રહ્યું હતું, ત્યારે હું સ્ટેજ પર 'ધ રેઝિસ્ટિબલ રાઇઝ ઓફ આર્ટુરો ઉઇ' નાટક કરી રહ્યો હતો. તે સમયે મેં ક્યાંક વાંચ્યું કે હું સ્ટેજ પર એટલે પાછો ફર્યો છું કારણ કે મારું ફિલ્મી કરિયર ડૂબી રહ્યું છે! થિયેટર પ્રત્યે લોકોની આવી નકારાત્મક વિચારસરણી રહી છે, જે કમનસીબ છે.&quot;

પચિનોએ ૧૯૮૯માં 'સી ઓફ લવ' ફિલ્મથી ફરી મોટા પડદા પર વાપસી કરી, જેમાં તેમણે એક એવા ડિટેક્ટિવની ભૂમિકા ભજવી હતી જે અખબારની સિંગલ્સ કોલમ દ્વારા શિકાર શોધતા સિરિયલ કિલરની શોધ કરે છે. આ ફિલ્મને વિવેચકો તરફથી ખૂબ જ સારા રિવ્યૂઝ મળ્યા હતા, અને બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી સુપરહિટ ફિલ્મ સાબિત થઈ હતી.

૧૯૯૦માં આવેલી 'ડિક ટ્રેસી' ફિલ્મ પણ બોક્સ ઓફિસ પર વ્યાવસાયિક રીતે સફળ રહી હતી. આ ફિલ્મમાં 'બિગ બોય કેપ્રિસ'ની ભૂમિકા ભજવવા માટે પચિનોને એકેડેમી એવોર્ડ એટલે કે ઓસ્કારનું નોમિનેશન મળ્યું હતું. પ્રખ્યાત ફિલ્મ વિવેચક રોજર એબર્ટે પચિનોના વખાણ કરતા તેમને આખી ફિલ્મમાં આકર્ષણનું કેન્દ્ર ગણાવ્યા હતા.આ જ વર્ષમાં આગળ જતાં, તેમણે ગોડફાધર સિરીઝના ત્રીજા ભાગ 'ધ ગોડફાધર ૩' માં તેમના સૌથી પ્રખ્યાત પાત્રોમાંના એક, માઈકલ કોર્લિયોન તરીકે પુનરાગમન કર્યું હતું. જોકે આ ફિલ્મ આર્થિક રીતે સફળ હિટ સાબિત થઈ હતી, પરંતુ તે તેના અગાઉના બંને ભાગો જેટલી મોટી સફળતા મેળવી શકી નહોતી, અને પચીનોના પરિપક્વ અને લાગણીસભર અભિનયના વિવેચકો દ્વારા વ્યાપક વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. આ શાનદાર અભિનય માટે તેમને મોશન પિક્ચર ડ્રામા શ્રેણીમાં 'બેસ્ટ એક્ટર' (શ્રેષ્ઠ અભિનેતા) તરીકે પ્રતિષ્ઠિત ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડનું નોમિનેશન પણ મળ્યું હતું.

૧૯૯૧માં પચિનોએ 'ફ્રેન્કી અને જોની' ફિલ્મમાં મિશેલ ફીફર સાથે અભિનય કર્યો, જેમણે અગાઉ 'સ્કારફેસ' ફિલ્મમાં પણ તેમની સાથે કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ જેલમાંથી મુક્ત થયેલા એક રસોઈયાની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે પોતાની સાથે રેસ્ટોરન્ટમાં કામ કરતી એક વેઈટ્રેસ સાથે સંબંધની શરૂઆત કરે છે. આ ફિલ્મ ટેરેન્સ મેકનેલીના ૧૯૮૭ના પ્રખ્યાત નાટક પરથી બનાવવામાં આવી હતી. વિવેચકો તરફથી આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ એવરેજ સાબિત થઈ હતી, જોકે પચિનોએ પાછળથી જણાવ્યું હતું કે તેમને આ પાત્ર ભજવવાની ખૂબ મજા આવી હતી. ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઈમ્સના વિવેચક જેનેટ મેસ્લિને પચિનોના વખાણ કરતા લખ્યું હતું કે, પચિનો આટલા સરળ અને આકર્ષક અગાઉ ક્યારેય દેખાયા નથી અને મિશેલ સાથેના તેમના દ્રશ્યો ખૂબ જ સચોટ અને પ્રમાણિક છે.

૧૯૯૨માં આવેલી માર્ટિન બ્રેસ્ટની ફિલ્મ 'સેન્ટ ઓફ અ વુમન'માં એક ગુસ્સાવાળા અને અંધ યુએસ આર્મી લેફ્ટનન્ટ કર્નલ ફ્રેન્ક સ્લેડની યાદગાર ભૂમિકા ભજવવા માટે પચિનોને તેના પછીના વર્ષે શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો એકેડેમી એવોર્ડ એટલે કે ઓસ્કાર મળ્યો હતો. આ જ વર્ષે તેમને 'ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ' ફિલ્મ માટે શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતા તરીકે પણ નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ સાથે જ પચિનો એક જ વર્ષમાં બે અલગ-અલગ ફિલ્મો માટે બે એક્ટિંગ નોમિનેશન મેળવનારા અને મુખ્ય ભૂમિકા માટે ઓસ્કાર જીતનારા ઇતિહાસના પ્રથમ પુરુષ અભિનેતા બન્યા હતા.

૧૯૯૩માં પચિનોએ ગુનાહિત ડ્રામા ફિલ્મ 'કાર્લિટોઝ વે' માં સીન પેન સાથે અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મ ન્યૂયોર્ક સ્ટેટ સુપ્રીમ કોર્ટના જજ એડવિન ટોરેસ દ્વારા લખાયેલી નવલકથાઓ 'કાર્લિટોઝ વે' (૧૯૭૫) અને 'આફ્ટર અવર્સ' (૧૯૭૯) પર આધારિત હતી. આ ફિલ્મનું દિગ્દર્શન જાણીતા ડાયરેક્ટર બ્રાયન ડી પાલ્માએ કર્યું, જેમની સાથે પચિનોએ અગાઉ ૧૯૮૩ની તેમની હિટ, આઇકોનિક ક્લ્ટ ક્લાસિક ફિલ્મ 'સ્કારફેસ' માં કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ કાર્લિટો બ્રિગાન્તે નામના એક એવા ગેંગસ્ટરની ભૂમિકા ભજવી હતી જે પોતાના ભ્રષ્ટ વકીલની મદદથી જેલમાંથી મુક્ત થાય છે અને હવે સુધરી જવાની પ્રતિજ્ઞા લે છે. રિલીઝ સમયે બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ સરેરાશ સફળ રહી હતી, અને તેને મિશ્ર પ્રતિભાવો મળ્યા હતા, પરંતુ પાછળથી તે સિનેમા જગતમાં એક 'કલ્ટ ક્લાસિક' ગેંગસ્ટર ફિલ્મ તરીકે પ્રખ્યાત થઈ હતી.

ત્યારબાદ ૧૯૯૫માં પચિનોએ માઈકલ મેનની પ્રખ્યાત એક્શન ક્રાઈમ થ્રિલર ફિલ્મ 'હીટ' માં કામ કર્યું, જેમાં તેઓ અને રોબર્ટ ડી નિરો પ્રથમ વખત મોટા પડદા પર એકસાથે જોવા મળ્યા હતા (જોકે આ બંને કલાકારો અગાઉ 'ધ ગોડફાધર ભાગ ૨' માં પણ હતા, પરંતુ તેમાં બંનેનો એક પણ સીન સાથે નહોતો). આ ફિલ્મને વિવેચકોએ ખૂબ વખાણી હતી અને તે બોક્સ ઓફિસ પર સુપરહીટ ફિલ્મ સાબિત થઈ હતી. આજે પણ આ ફિલ્મને સિનેમા જગતની એક માસ્ટરપીસ સિનેમેટિક અને ઇતિહાસની સૌથી પ્રભાવશાળી 'હીસ્ટ' ફિલ્મોમાંની એક ગણવામાં આવે છે.૧૯૯૬માં પચિનોએ તેમના પોતાના દિગ્દર્શનમાં બનેલી થિયેટ્રિકલ ડોક્યુડ્રામા ફિલ્મ 'લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ' માં અભિનય કર્યો હતો, જેમાં વિલિયમ શેક્સપિયરના નાટકના દ્રશ્યો અને લોકપ્રિય સંસ્કૃતિમાં શેક્સપિયરની પ્રાસંગિકતા દર્શાવવામાં આવી હતી. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લોપ રહી હતી પરંતુ વિવેચકો તરફથી તેને સારો પ્રતિસાદ મળ્યો હતો.

૧૯૯૭માં આવેલી રહસ્યમય થ્રિલર ફિલ્મ 'ધ ડેવિલ્સ એડવોકેટ' માં પચિનોએ શેતાનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેમાં કીઆનુ રીવ્સ પણ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતા. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. જાણીતા વિવેચક રોજર એબર્ટે લખ્યું હતું કે, પચિનોએ શેતાનનું આ પાત્ર અદભુત ઉત્સાહ અને આનંદ સાથે ભજવ્યું છે.તે જ વર્ષે આવેલી બાયોગ્રાફીકલ ગેંગસ્ટર ડ્રામા  ફિલ્મ 'ડોની બ્રાસ્કો' પણ બોક્સ ઓફિસ પર સુપરહીટ રહી હતી. આ ફિલ્મ ૧૯૭૦ના દાયકામાં ન્યૂયોર્કના કુખ્યાત 'બોનાનો માફિયા પરિવાર' ની અંદર ઘૂસણખોરી કરનાર અંડરકવર એફબીઆઈ એજન્ટ જોસેફ પિસ્ટોન (ડોની બ્રાસ્કો) ના વાસ્તવિક ઓપરેશન પર આધારિત હતી. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ ન્યૂયોર્કના વાસ્તવિક ગેંગસ્ટર 'લેફ્ટી રુગિએરો ની જીવંત ભૂમિકા ભજવી હતી, જેઓ અજાણતામાં એફબીઆઈ એજન્ટ (જોની ડેપ) ને પોતાના માફિયા સામ્રાજ્યની અંદર લાવે છે જે બાદમાં આખા ગેંગનો સફાયો કરે છે.

૧૯૯૯માં પચિનોએ ઓસ્કારમાં મલ્ટિપલ નોમિનેશન મેળવનારી ફિલ્મ 'ધ ઇન્સાઇડર' માં રસેલ ક્રો સાથે એક ટીવી પ્રોડ્યુસરની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેને વિવેચકોએ ખૂબ જ વખાણી હોવા છતાં ઊંચા બજેટને કારણે બોક્સ ઓફિસ પર તે 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. આ જ વર્ષે તેઓ ઓલિવર સ્ટોનની ફિલ્મ 'એની ગિવન સન્ડે' માં પણ જોવા મળ્યા હતા, જે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી.

=== ૨૦૦૦–૨૦૧૮: ટેલિવિઝન ભૂમિકાઓ અને રંગમંચ પર વાપસી ===

૨૦૦૦ની સાલથી પચિનોએ ત્રણ ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યા હતા; જેમાં પ્રથમ એવોર્ડ ૨૦૦૧માં સિનેમા જગતમાં તેમના આજીવન યોગદાન બદલ સેસિલ બી ડીમિલ એવોર્ડ તરીકે આપવામાં આવ્યો હતો. ૨૦૦૦માં પચિનોએ જેરી ઓરબેક સાથે ઇરા લેવિસના નાટક પર આધારિત ઓછા બજેટની ફિલ્મ 'ચાઇનીઝ કોફી' માં અભિનય કર્યો હતો, જેને વિવિધ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પ્રદર્શિત કરવામાં આવી હતી. મુખ્યત્વે બે મુખ્ય પાત્રો વચ્ચેની વન-ઓન-વન વાતચીત પર આધારિત આ ફિલ્મને પૂર્ણ કરવામાં લગભગ ત્રણ વર્ષનો સમય લાગ્યો હતો અને તેનું સંપૂર્ણ ભંડોળ પચિનોએ પોતે પૂરું પાડ્યું હતું.

'ચાઇનીઝ કોફી' ફિલ્મને પચિનો દ્વારા પ્રોડ્યુસ કરવામાં આવેલી અન્ય બે દુર્લભ ફિલ્મો 'ધ લોકલ સ્ટિગ્મેટિક' અને 'લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ' ની સાથે 'પચિનો: એન એક્ટર્સ વિઝન' નામના એક ખાસ ડીવીડી બોક્સ સેટમાં સામેલ કરવામાં આવી હતી, જે ૨૦૦૭માં રિલીઝ થઈ હતી. પચિનોએ આ ફિલ્મો ધરાવતી ડિસ્ક માટે પ્રસ્તાવના અને ઉપસંહાર પણ તૈયાર કર્યા હતા.

[[File:Al Pacino.jpg|thumb|left|upright|૨૦૦૪ના વેનિસ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પચિનો]]
૨૦૦૨માં પચિનોએ પ્રખ્યાત દિગ્દર્શક ક્રિસ્ટોફર નોલાનની મનોવૈજ્ઞાનિક થ્રિલર ફિલ્મ 'ઇન્સોમ્નિયા' માં અભિનય કર્યો હતો, જે આ જ નામની એક નોર્વેજીયન ફિલ્મની રિમેક હતી. આ ફિલ્મમાં તેમણે વિલિયમ્સ અને હિલેરી સ્વાન્ક જેવા કલાકારો સાથે કામ કર્યું હતું, જેમાં પચિનોએ અલાસ્કાના એક નાના શહેરમાં હત્યાની તપાસ કરવા આવેલા લોસ એન્જલસના એક અનુભવી ડિટેક્ટિવની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. વિવેચકો તરફથી પચિનો અને રોબિન વિલિયમ્સ બંનેના અભિનયના ખૂબ જ વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. સાથે આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર હિટ સાબિત થઈ હતી.

ત્યારબાદ આવેલી તેમની આગામી ફિલ્મ 'સિમોન' ને વિવેચકો તરફથી ખાસ પ્રશંસા ન મળી અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૦૨માં તેમણે 'પીપલ આઈ નો' ફિલ્મમાં એક પબ્લિસિસ્ટની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેમાં પચિનોના અભિનયના વખાણ થયા હોવા છતાં આ નાની ફિલ્મ પર લોકોનું ખાસ ધ્યાન ગયું નહોતું અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' રહી હતી.

પોતાની વ્યાવસાયિક સફળતા પછી ભાગ્યે જ સહાયક ભૂમિકા ભજવનારા પચિનોએ, ૨૦૦૩માં વિવેચકો અને બોક્સ ઓફિસ પર ભારે 'ડિઝાસ્ટર' સાબિત થયેલી ફિલ્મ 'ગીગ્લી' માં દિગ્દર્શક માર્ટિન બ્રેસ્ટના આગ્રહ ખાતર એક નાની ભૂમિકા સ્વીકારી હતી. ૨૦૦૩માં રિલીઝ થયેલી ફિલ્મ 'ધ રિક્રુટ' માં પચિનો એક સીઆઈએ રિક્રુટર તરીકે જોવા મળ્યા હતા અને તેમની સાથે કોલિન ફેરેલ પણ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતા. આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી, જોકે પચિનોએ આ ફિલ્મ વિશે જણાવ્યું હતું કે આ એવી ફિલ્મ હતી જેને તેઓ વ્યક્તિગત રીતે સમજી શક્યા નહોતા. ત્યારબાદ પચિનોએ ૨૦૦૩ની એચબીઓ મિની-સિરીઝ 'એન્જલ્સ ઇન અમેરિકા' માં વકીલ રોય કોનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે ટોની કુશ્નરના પુલિત્ઝર પ્રાઈઝ વિજેતા નાટક પર આધારિત હતી. આ શાનદાર અભિનય માટે પચિનોએ ૨૦૦૪માં તેમનો ત્રીજો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યો હતો.

૨૦૦૪માં આવેલી ફિલ્મ 'ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ' માં પચિનોએ શાયલોકની ભૂમિકા ભજવી હતી. વિવેચકોએ પરંપરાગત રીતે એક વિલન તરીકે દર્શાવવામાં આવતા આ પાત્રમાં સંવેદનશીલતા અને ઊંડાણ લાવવા બદલ તેમના ખૂબ વખાણ કર્યા હતા. ૨૦૦૫માં આવેલી 'ટુ ફોર ધ મની' ફિલ્મમાં પચિનોએ એક સ્પોર્ટ્સ ગેમ્બલિંગ એજન્ટ અને મેથ્યુ મેકોનહીના માર્ગદર્શકની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને ઊંચા બજેટના કારણે તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. ધ વોશિંગ્ટન પોસ્ટના વિવેચકે લખ્યું હતું કે, પચિનોએ એટલી બધી વખત માર્ગદર્શકની ભૂમિકા ભજવી છે કે હવે તેમને કિંગમેકરનો એવોર્ડ મળવો જોઈએ. પચિનોએ તેમની મહાન ગેંગસ્ટર સીરીઝ ફિલ્મ 'ધ ગોડફાધર' ના આધારે વર્ષ ૨૦૦૬માં બનેલી વિડીયો ગેમ 'ધ ગોડફાધર: ધ ગેમ' માં માઈકલ કોર્લિયોનના પાત્ર માટે પોતાનો અવાજ કે ચહેરો આપવાની સાફ ના પાડી દીધી હતી, જેના કારણે ઇલેક્ટ્રોનિક આર્ટસ નામની ગેમ કંપનીને તેમનો ચહેરો કે અવાજ વાપરવાની કાનૂની મંજૂરી મળી નહોતી. વાસ્તવમાં, તેમણે આ રમત માટે એટલા માટે ના પાડી હતી કારણ કે તે જ વર્ષે તેઓ પહેલેથી જ અન્ય એક હરીફ ગેમિંગ કંપની વિવેન્ડી ગેમ્સ સાથે પોતાની જ પ્રખ્યાત ક્લ્ટ ક્લાસિક ગેંગસ્ટર ફિલ્મ સ્કારફેસ (૧૯૮૩) પર આધારિત વિડીયો ગેમ 'સ્કારફેસ: ધ વર્લ્ડ ઇઝ યોર્સ' માટે કરારબદ્ધ થઈ ચૂક્યા હતા. તે કરારની શરતો મુજબ તેઓ એકસાથે બે મોટી વિડીયો ગેમ્સને પોતાની મંજૂરી આપી શકે તેમ નહોતા. જોકે, તેમણે 'સ્કારફેસ' ગેમમાં પોતાનો ચહેરો વાપરવાની સંપૂર્ણ મંજૂરી આપી હતી, પરંતુ ઉંમરના કારણે બદલાતા અવાજને લીધે ટોની મોન્ટાનાના પાત્રના અવાજ માટે તેમણે પોતે જ અલ્ પચિનો જેવો જ અવાજ ધરાવતા એક અન્ય ડબિંગ કલાકારની પસંદગી કરી આપી હતી.

૨૦૦૬માં અમેરિકન ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ દ્વારા પચિનોને ૩૫મા લાઈફ એચીવમેન્ટ એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા અને આ જ વર્ષે ટ્રિનિટી કોલેજ ડબલિનની યુનિવર્સિટી ફિલોસોફિકલ સોસાયટીએ તેમને માનદ સભ્યપદ એનાયત કર્યું હતું.

૨૦૦૭માં પચિનોએ જોર્જ ક્લૂની અને બ્રેડ પિટ જેવા સ્ટાર્સ સાથે 'ઓશન્સ થર્ટીન' ફિલ્મમાં વિલન અને કેસિનો માલિક વિલી બેન્કની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે બોક્સ ઓફિસ પર વૈશ્વિક સ્તરે ૩૧ કરોડ ડોલરની કમાણી કરીને મોટી 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૦૮માં આવેલી તેમની રોમાંચક ફિલ્મ '૮૮ મિનિટ્સ' વિવેચકોને પસંદ ન આવી છતાં પચિનોના અભિનયના વખાણ થયા હતા, અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી. આ જ વર્ષે તેઓ રોબર્ટ ડી નિરો સાથે 'રાઇટિયસ કિલ' ફિલ્મમાં ન્યૂ યોર્કના ડિટેક્ટિવ તરીકે જોવા મળ્યા હતા, જેને નકારાત્મક રિવ્યૂઝ મળ્યા હોવા છતાં તે બોક્સ ઓફિસ પર પોતાની પડતર કિંમત વસૂલ કરીને 'એવરેજ' હિટ સાબિત થઈ હતી.

૨૦૧૦માં પચિનોએ રંગમંચ પર વાપસી કરીને 'ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ' નાટકમાં શાયલોકનું પાત્ર ભજવ્યું હતું, જેના માટે તેમને ટોની એવોર્ડનું નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ જ વર્ષે તેમણે એચબીઓ કંપનીની બાયોપિક ફિલ્મ 'યૂ ડોન્ટ નો જેક' માં ડૉ. જેક કેવોર્કિયનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેના માટે પચિનોએ તેમનો બીજો એમી એવોર્ડ અને ચોથો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યો હતો. ૨૦૧૧માં તેઓ 'જેક એન્ડ જીલ' નામની કોમેડી ફિલ્મમાં જોવા મળ્યા હતા. આ ફિલ્મને વિવેચકોએ ખૂબ જ ખરાબ ગણાવી હતી અને પચિનોને તેના માટે સૌથી ખરાબ સહાયક અભિનેતાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો. જોકે, બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ ૧૪.૯ કરોડ ડોલરની કમાણી સાથે 'એવરેજ' હિટ રહી હતી. પચિનોએ પાછળથી ખુલાસો કર્યો હતો કે તેમના એકાઉન્ટન્ટની જેલ થવાને કારણે તેઓ આર્થિક મુશ્કેલીમાં હતા, તેથી પૈસાની તાત્કાલિક જરૂરિયાત પૂરી કરવા માટે તેમણે આ ફિલ્મ સ્વીકારી હતી.

૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૧ના રોજ પચિનોને તેમના દ્વારા દિગ્દર્શિત અને અભિનીત ડોક્યુમેન્ટ્રી-ડ્રામા ફિલ્મ 'વાઇલ્ડ સાલોમે' ના પ્રીમિયર પહેલાં પ્રતિષ્ઠિત 'ગ્લોરી ટુ ધ ફિલ્મમેકર' એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. આ ફિલ્મમાં હેરોદની ભૂમિકા ભજવનારા પચિનોએ આ ફિલ્મને પોતાની કારકિર્દીનો સૌથી વ્યક્તિગત પ્રોજેક્ટ ગણાવ્યો હતો. ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૨માં અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ બરાક ઓબામાએ પચિનોને દેશના સર્વોચ્ચ કલા સન્માન 'નેશનલ મેડલ ઓફ આર્ટસ' થી નવાજ્યા હતા. આ જ સમયગાળા દરમિયાન પચિનોએ રંગમંચ પર વાપસી કરીને 'ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ' નાટકની ૩૦મી વર્ષગાંઠના વિશેષ શો કર્યા હતા. ૨૦૧૩માં તેઓ મ્યુઝિક પ્રોડ્યુસરના જીવન પર આધારિત એચબીઓ કંપનીની બાયોપિક ફિલ્મ 'ફિલ સ્પેક્ટર' માં મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળ્યા હતા.

[[File:Manglehorn 03 (15272211442).jpg|thumb|૨૦૧૪ના ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પચિનો]]


૨૦૧૫માં પચિનોએ કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'ડેની કોલિન્સ' માં એક ઘરડા રોક સ્ટારની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. આ અદભુત અભિનય માટે તેમને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનું નોમિનેશન મળ્યું હતું અને બોક્સ ઓફિસ પર આ નાની ફિલ્મને 'એવરેજ' સફળતા મળી હતી. આ જ વર્ષના અંતમાં તેમણે ખાસ તેમના માટે જ લખાયેલા નાટક 'ચાઇના ડોલ' ના સતત ૯૭ શો કરીને રંગમંચ પર ઇતિહાસ રચ્યો હતો. ૨૦૧૬માં કલા જગતમાં તેમના અતુલ્ય યોગદાન બદલ પ્રતિષ્ઠિત 'કેનેડી સેન્ટર ઓનર' એવોર્ડથી તેમનું સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું. નિવૃત્તિ લેવા અંગે પચિનોએ ખુલાસો કર્યો હતો કે અભિનય હવે તેમના સ્વભાવનો એક એવો ભાગ બની ગયો છે કે તેઓ ક્યારેય કામ છોડવા વિશે વિચારી પણ શકતા નથી. ત્યારબાદ ૭ એપ્રિલ ૨૦૧૮ના રોજ રિલીઝ થયેલી એચબીઓની ટેલિવિઝન ફિલ્મ 'પાટેર્નો' માં તેમણે ફૂટબોલ કોચ જો પાટેર્નોની યાદગાર ભૂમિકા ભજવી હતી.

=== ૨૦૧૯–વર્તમાન ===

૨૦૧૯માં પચિનોએ હોલિવૂડના સુપરસ્ટારસ બ્રેડ પિટ અને લિયોનાર્ડો ડીકેપ્રીયો સાથે ક્વેન્ટિન ટેરેન્ટિનોની કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'વન્સ અપોન અ ટાઇમ ઇન હોલીવુડ' માં અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૧૯ના અંતમાં પચિનોએ માર્ટિન સ્કોર્સેઝની પ્રખ્યાત ગેંગસ્ટર નેટફ્લિક્સ ફિલ્મ 'ધ આઇરિશમેન' માં રોબર્ટ ડી નિરો અને જો પેસી સાથે અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મમાં તેમણે અમેરિકાના ઇતિહાસના પ્રખ્યાત અને વાસ્તવિક વ્યક્તિ જીમી હોફાની જીવંત ભૂમિકા ભજવી હતી, જેઓ 'ઇન્ટરનેશનલ બ્રધરહુડ ઓફ ટીમસ્ટર્સ' નામના શક્તિશાળી લેબર યુનિયનના પ્રમુખ હતા. ૧૯૭૫માં તેમના રહસ્યમય રીતે ગુમ થવાની અને અમેરિકન માફિયાઓ સાથેના તેમના સંબંધોની સત્ય ઘટના પર આધારિત આ ફિલ્મમાં પચિનોના પર્ફોર્મન્સને ભારે પ્રશંસા મળી હતી. આ પ્રથમ વખત હતું જ્યારે પચિનોએ સ્કોર્સેઝ સાથે કામ કર્યું હોય. પચીનોના શાનદાર અભિનય માટે તેમને ઓસ્કાર એવોર્ડ્સમાં બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર (શ્રેષ્ઠ સહ-અભિનેતા) તરીકેનું નોમિનેશન પણ મળ્યું હતું, અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ રિલીઝ હોવા છતાં ઓનલાઇન મીડિયામાં આ ફિલ્મને પ્રચંડ સફળતા રહી હતી.

ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૦માં પચિનોએ એમેઝોન પ્રાઇમ વીડિયોની સિરીઝ 'હન્ટર્સ' માં મેયર ઓફરમેન નામના કાલ્પનિક નાઝી શિકારીની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે ૨૦૦૩ પછી તેમની પ્રથમ ટેલિવિઝન સિરીઝ હતી અને તે પ્રેક્ષકોમાં ખૂબ જ લોકપ્રિય થઈ હતી. ૨૦૨૧માં પચિનોએ રિડલી સ્કોટની ફિલ્મ 'હાઉસ ઓફ ગુચી' માં એલ્ડો ગુચીની યાદગાર ભૂમિકા ભજવી હતી. આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હોવા છતાં પચિનો, લેડી ગાગા અને જેરેડ લેટોના અભિનયને ખાસ હાઇલાઇટ કરવામાં આવ્યો હતો. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ 'એવરેજ' રહી હતી. આ જ વર્ષે તેઓ 'અમેરિકન ટ્રેઇટર' ફિલ્મમાં મુખ્ય બચાવ પક્ષના વકીલ તરીકે જોવા મળ્યા હતા. ત્યારબાદ ૨૦૨૩માં પચિનોએ માઇકલ કીટનની ફિલ્મ 'નોક્સ ગોઝ અવે' માં જેવિયર ક્રેન નામના ચોર અને ફિક્સરની સહાયક ભૂમિકા ભજવીને મોટા પડદા પર વાપસી કરી હતી, જેનું પ્રીમિયર ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું.

૨૦૨૪માં પચિનોએ વિખ્યાત કલાકાર અમેદેઓ મોદિગ્લિઆનીના જીવન પર આધારિત ફિલ્મ 'મોદી, થ્રી ડેઝ ઓન ધ વિંગ ઓફ મેડનેસ' માં અભિનય કર્યો હતો, જેનું નિર્માણ તેમણે જોની ડેપ અને બેરી નવીદી સાથે મળીને કર્યું હતું. આ ફિલ્મ ડેનિસ મેકઇન્ટાયરના એક પ્રખ્યાત નાટક પર આધારિત હતી. 

૨૦૨૫માં પચિનો પાંચ સ્વતંત્ર (ઇન્ડિપેન્ડન્ટ) ફિલ્મોમાં જોવા મળ્યા હતા. તેમની પ્રથમ ફિલ્મ એક હોરર ફિલ્મ 'ધ રિચ્યુઅલ' હતી, જેમાં તેમણે ડેન સ્ટીવન્સ સાથે પાદરી થિયોફિલસ રીસિન્જરની ભૂમિકા ભજવી હતી; જોકે આ ફિલ્મને વિવેચકો તરફથી નકારાત્મક સમીક્ષાઓ મળી હતી. તેમની બીજી ફિલ્મ 'બિલી નાઈટ' હતી, જે યુવા ફિલ્મ નિર્માતાઓની મહત્વાકાંક્ષા અને કલાત્મક સફર પર આધારિત એક ડ્રામા ફિલ્મ હતી. આ ફિલ્મનું પ્રીમિયર રોડ આઇલેન્ડ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું. સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫માં તેઓ અન્ય બે ફિલ્મો 'ડેડ મેન્સ વાયર' અને 'ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે' માં નાની ભૂમિકાઓમાં જોવા મળ્યા હતા, જે બંને ફિલ્મોનું વર્લ્ડ પ્રીમિયર વેનિસ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું. 'ડેડ મેન્સ વાયર' માં તેમણે એક અમીર મોર્ટગેજ બ્રોકરની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે તેમના ભૂતકાળના પ્રખ્યાત અભિનયની યાદ અપાવે છે. જ્યારે નેટફ્લિક્સની ફિલ્મ 'ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે' માં તેમની ટૂંકી ભૂમિકાના વિવેચકો દ્વારા ખૂબ જ વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. ૨૦૨૫ની તેમની છેલ્લી ફિલ્મ નિક પિઝોલેટોની 'ઇઝીઝ વોલ્ટ્ઝ' હતી, જેમાં તેઓ વિન્સ વોન સાથે જોવા મળ્યા હતા અને તેનું પ્રીમિયર ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં વિશેષ પ્રસ્તુતિ તરીકે કરવામાં આવ્યું હતું.

૨૦૨૬માં પચિનોની જૂની ફિલ્મ 'એની ગિવન સન્ડે' ના એક પ્રખ્યાત લોકર રૂમ મોનોલોગ (ભાષણ)નો ઉપયોગ ફાઈઝર કંપનીના એક રાષ્ટ્રીય વિજ્ઞાપન અભિયાન (જાહેરાત) માટે કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ જૂન ૨૦૨૬માં તેઓ 'કિલિંગ કાસ્ટ્રો' ફિલ્મમાં સીઆઈએ એજન્ટ રોબર્ટ માહ્યુની મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળ્યા હતા, જેનું ભવ્ય પ્રીમિયર ટ્રાઇબેકા ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું.

== પ્રતિભાવ અને વારસો ==
અલ પચિનોને અવારનવાર સિનેમા અને થિયેટર જગતના સૌથી મહાન અને પ્રભાવશાળી અભિનેતાઓમાંથી એક માનવામાં આવે છે. તેમના ખાસ પ્રકારના તીવ્ર, સચોટ અને ગંભીર તેમજ વિસ્ફોટક અભિનય માટે જાણીતા પચિનોએ ન્યૂ હોલીવુડ યુગના એક દિગ્ગજ તરીકે નામના મેળવી હતી. ધ ગ્લોબ એન્ડ મેલ અખબારે તેમને ૧૯૭૦ના દાયકાની શરૂઆતની કાઉન્ટર-કલ્ચર પેઢીના આઇકોન તરીકે વર્ણવ્યા હતા. રોન રોઝનબૌમે તેમને હોલીવુડના હેમ્લેટ કહ્યા હતા, જ્યારે ઓલિવર સ્ટોને તેમને સ્ટ્રીટ હેમ્લેટ તરીકે ઓળખાવ્યા હતા, જે વિલિયમ શેક્સપિયરની કૃતિઓ પ્રત્યે પચિનોના ઊંડા આદર અને તેમના પાત્રોમાં શેક્સપિયરન શૈલીની ગંભીર કરુણતા લાવવાની તેમની ક્ષમતાને દર્શાવે છે.

વર્ષ ૨૦૦૩માં, બ્રિટિશ ટેલિવિઝન દર્શકોએ ચેનલ ૪ ના એક સર્વેક્ષણમાં પચિનોને સર્વકાલીન મહાન મૂવી સ્ટાર તરીકે ચૂંટ્યા હતા, અને તેમનો સમાવેશ વીએચ૧ ની સર્વકાલીન ૨૦૦ મહાન પૉપ કલ્ચર આઇકોન્સની યાદીમાં પણ કરવામાં આવ્યો છે. વર્ષ ૨૦૨૨માં, એસ્કવાયર મેગેઝિનની સિનેમા ઇતિહાસના ૧૦૦ સૌથી મહાન અભિનેતાઓની યાદીમાં પચિનોને છઠ્ઠા ક્રમે રાખવામાં આવ્યા હતા. તેના પછીના વર્ષે, એસ્કવાયર મેગેઝિને તેમનો સમાવેશ ૧૦ શ્રેષ્ઠ જીવંત અભિનેતાઓની યાદીમાં પણ કર્યો હતો.

લી સ્ટ્રાસ્બર્ગના માર્ગદર્શન હેઠળ તેઓ 'મેથડ એક્ટિંગ' શૈલી શીખ્યા હતા. સ્ટ્રાસ્બર્ગે તેમના વિશે કહ્યું હતું કે, કેટલાક કલાકારો પાત્રો ભજવે છે, જ્યારે અલ પચિનો પોતે તે પાત્ર બની જાય છે. તેઓ પાત્રની ઓળખ એટલી હદ સુધી અપનાવી લે છે કે નાટક કે ફિલ્મ પૂરી થયા પછી પણ લાંબા સમય સુધી તે જ પાત્રમાં જીવતા રહે છે. જોકે, પચિનો પોતે એવું માને છે કે તેઓ સંપૂર્ણપણે માત્ર મેથડ એક્ટર નથી, પરંતુ તેમના મતે શબ્દો એ તેમની ભાવનાત્મક સ્થિતિનો જ એક ભાગ હોવા જોઈએ અને તેઓ સ્ક્રિપ્ટ વગર પણ દ્રશ્યો સુધારવાની કસરતો કરે છે. 'શિકાગો રીડર' અખબારે આ બાબતની પ્રશંસા કરતા લખ્યું હતું કે, તેઓ એક એવા અદ્ભુત મેથડ એક્ટર છે જેઓ સહજ અભિવ્યક્તિ મેળવવા માટે ક્યારેય અચકાતા નથી.

'ડોગ ડે આફ્ટરનૂન' અને 'સર્પિકો' ફિલ્મોના દિગ્દર્શક સિડની લ્યુમેટે કહ્યું હતું કે, બધું જ તેમના અંદરના એક અદ્ભુત કેન્દ્રમાંથી બહાર આવે છે. હું તેની નજીક જવાનું પણ ન વિચારી શકું, કારણ કે તે પૃથ્વીના કેન્દ્રની નજીક જવા જેવું હશે. તેમના અંદરથી જે બહાર આવે છે તે માત્ર અને માત્ર તેમનું પોતાનું જ છે. 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મોના ડાયરેક્ટર ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ જણાવ્યું હતું કે, મેં સૌથી પહેલા તેમની બુદ્ધિમત્તા નોંધી હતી. તેઓ પોતાની આવડતનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો તે સારી રીતે જાણે છે. તેમની પાસે જે આકર્ષક ગુણ અને એક ખાસ પ્રકારનો અંદાજ છે, તેનો તેઓ ભરપૂર ઉપયોગ કરે છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Al Pacino was nearly fired from ‘The Godfather.’ The rest is history.|url=https://www.washingtonpost.com/entertainment/al-pacino-was-nearly-fired-from-the-godfather-the-rest-is-history/2016/11/29/9e3f6ac6-aa86-11e6-977a-1030f822fc35_story.html|newspaper=The Washington Post|date=2016-11-29|access-date=2026-08-13|issn=0190-8286|language=en-US|first=Karen|last=Heller}}&lt;/ref&gt; આ સિવાય, ફિલ્મના સ્ક્રીન ટેસ્ટના એડિટિંગનું કામ સંભાળતા માર્સિયા લુકાસે નોંધ્યું હતું કે, પચિનોની આંખોમાં સામેની વ્યક્તિને એકદમ ઝંઝેડી નાખવાનું આકર્ષણ છે.&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Anniversary You Can't Refuse: 40 Things You Didn't Know About The Godfather|date=March 14, 2012|website=Time|url=https://entertainment.time.com/2012/03/15/the-anniversary-you-cant-refuse-40-things-you-didnt-know-about-the-godfather/slide/very-few-people-wanted-al-pacino-for-michael/|accessdate=August 14, 2026|archive-date=January 2, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140102144248/http://entertainment.time.com/2012/03/15/the-anniversary-you-cant-refuse-40-things-you-didnt-know-about-the-godfather/slide/very-few-people-wanted-al-pacino-for-michael/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

પચિનો ની ઘણી ફિલ્મો અમેરિકન સિનેમામાં ક્લાસિક એટલે કે સર્વકાલીન શ્રેષ્ઠ બની ચૂકી છે, જેમાંની તેમની ચાર ફિલ્મો ''ધ ગોડફાધર'', ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ટુ'', ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન'' અને ''સ્કારફેસ'' ને યુ.એસ. લાઇબ્રેરી ઓફ કોંગ્રેસની નેશનલ ફિલ્મ રજિસ્ટ્રી માં સાચવવા માટે પસંદ કરવામાં આવી છે. ફિલ્મ ઉદ્યોગના કલાકારો દ્વારા પસંદ કરાયેલી ટાઇમ આઉટ મેગેઝિનની ૧૦૦ સર્વશ્રેષ્ઠ ફિલ્મોની યાદીમાં પણ પચિનોની ત્રણ ફિલ્મોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.

=== લોકપ્રિય સંસ્કૃતિમાં ===
{{multiple image
 |perrow = 1
 |total_width=200
 | align = left
 | direction = 
 | image1 = 
 | image2 = Tony Montana - Scarface - Graffiti.jpg
 | image3 = 112 Mural al passeig de Circumval·lació (Barcelona), Al Pacino.jpg
 | footer = ૨૦૧૨માં વિનવુડ અને ૨૦૨૫માં બાર્સિલોના ખાતે પચિનોના &quot;ટોની મોન્ટાના&quot; પાત્રના ભીંતચિત્રો (મ્યુરલ્સ)
 | footer_align = left
}}
પચિનો નો ટેલિવિઝન, સંગીત, ફિલ્મો અને વ્યાપક લોકપ્રિય સંસ્કૃતિ (પોપ કલ્ચર) માં ઘણો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. આનું મુખ્ય કારણ તેમની ફિલ્મોની ભૂમિકાઓ છે, જેણે તેમને હિંમત, મક્કમતા અને શક્તિના એક કાયમી સાંસ્કૃતિક પ્રતીક બનાવ્યા છે. વલ્ચર મેગેઝિને ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, &quot;તેમને 'અનન્ય અલ પચિનો' કહેવાનું મન થાય, ભલે તેઓ વિશ્વમાં સૌથી વધુ નકલ (નકલ ઉતારવામાં) કરવામાં આવતા અભિનેતા છે.&quot; એન્ટરટેઇનમેન્ટ વીકલીએ જણાવ્યું હતું કે તેમની અભિનયની આગવી શૈલીએ &quot;કોમેડી કલાકારોની આખી પેઢીઓને રોજગારી પૂરી પાડી છે.&quot; તેમની સૌથી વધુ નકલ કરનારા પ્રખ્યાત કલાકારોમાં કેવિન સ્પેસી અને એલેક બાલ્ડવિનનો સમાવેશ થાય છે. સ્પેસીએ કહ્યું હતું કે, &quot;આપણે બધા અલ પચિનોની નકલ કરવાનું પસંદ કરીએ છીએ તેનું કારણ એ છે કે તેમણે એવા પાત્રો ભજવ્યા છે જે અવિસ્મરણીય છે, અને અલ પચિનો માટે આ માત્ર એક વ્યવસાય નથી, પણ એક કળા છે.&quot;

તેમના અદ્ભુત પાત્રાલેખનો અમેરિકન ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટની ૧૦૦ યર્સ... શ્રેણીમાં સ્થાન પામ્યા છે, જેમાં ૧૦૦ મહાન ફિલ્મી પાત્રોની યાદીમાં તેમના બે પાત્રો (નાયક તરીકે ફ્રેન્ક સેર્પિકો અને ખલનાયક તરીકે માઇકલ કોર્લિયોન) નો સમાવેશ થાય છે. અમેરિકન સિનેમાના ટોચના ૧૦૦ સંવાદો ની યાદીમાં તેમના ત્રણ સંવાદો સામેલ છે: માઇકલ કોર્લિયોનનો &quot;તમારા મિત્રોને નજીક રાખો, પણ તમારા દુશ્મનોને વધુ નજીક રાખો&quot;; ટોની મોન્ટાનાનો &quot;સે હેલો ટુ માય લીટલ ફ્રેન્ડ!&quot;; અને સોની વોર્ટકિકનો &quot;એટિકા! એટિકા!&quot;. મોટા પડદાથી આગળ વધીને લોકપ્રિય બનેલા અન્ય સંવાદોમાં ...એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ ફિલ્મનો &quot;આખી ટ્રાયલ જ નિયમ વિરુદ્ધ છે!&quot;, સેન્ટ ઓફ અ વુમન ફિલ્મનો &quot;હૂ-આહ!&quot;, અને ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩ ફિલ્મનો &quot;જેમ મેં વિચાર્યું કે હું બહાર નીકળી ગયો છું, તેઓ મને પાછો અંદર ખેંચી લે છે&quot; નો સમાવેશ થાય છે. ધ વોશિંગ્ટન પોસ્ટે જણાવ્યું હતું કે, &quot;અન્ય લગભગ કોઈપણ અભિનેતા કરતાં તેમની સાથે સંવાદોની વધુ અમીટ રેખાઓ જોડાયેલી છે, જે માત્ર પાત્રો કેવી રીતે લખાયા હતા તેનો જ નહીં પરંતુ તેમણે કેવી રીતે તે પાત્રોને પોતાના બનાવી લીધા તેનો પુરાવો છે.&quot; એમ્પાયર મેગેઝિને વિશ્વભરના વાચકોના મતદાન દ્વારા માઇકલ કોર્લિયોન અને ટોની મોન્ટાનાને અત્યાર સુધીના સૌથી મહાન ફિલ્મી પાત્રો તરીકે પસંદ કર્યા હતા. એન્ટરટેઇનમેન્ટ વીકલીએ ડોની બ્રાસ્કો ફિલ્મમાં તેમની લેફ્ટી રુગિએરોની ભૂમિકાને &quot;૧૦૦ સૌથી મહાન અભિનય જેમને ઓસ્કાર મળવો જોઈતો હતો પણ મળ્યો નથી&quot; ની યાદીમાં સામેલ કરી હતી.

પચિનોએ મનોરંજન ઉદ્યોગની અસંખ્ય હસ્તીઓને પ્રભાવિત કર્યા છે અને તેમના દ્વારા તેઓ પ્રશંસા પામ્યા છે, જેમાં સ્ટીવ બુસેમી, જેફ્રી રાઈટ, બોબી કેનાવાલે, જેવિયર બાર્ડેમ, માઈકલ ઈમ્પેરિઓલી અને જેમી ફોક્સ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. જોન કુસાક, રસેલ ક્રો, જોની ડેપ, કોલિન ફેરેલ અને મેથ્યુ મેકકોનાઘી સહિતના તેમના કેટલાક સહ-કલાકારોએ (કો-સ્ટાર્સ) પણ સ્વીકાર્યું હતું કે પચિનો આ પ્રોજેક્ટ્સમાં સામેલ હોવાની ખાતરી થયા પછી જ તેઓ તેમાં જોડાવા માટે સહમત થયા હતા.

=== બોલિવૂડ પર અલ પચીનોનો પ્રભાવ ===
હોલીવુડના દિગ્ગજ અભિનેતા અલ પચીનો ની અભિનય શૈલી, સંવાદોની રજૂઆત અને તેમના આઇકોનિક પાત્રોએ ભારતીય સિનેમા એટલે કે બોલિવૂડ જગત પર એક ઊંડી અને કાયમી છાપ છોડી છે. બોલિવૂડના મહાનાયક [[અમિતાભ બચ્ચન]] ની પ્રખ્યાત ફિલ્મ અગ્નિપથ માં વિજય દીનાનાથ ચૌહાણનું પાત્ર, તેમની વૉઇસ એક્ટિંગ અને ડાયલોગ બોલવાનો વિશિષ્ટ લહેકો પણ અલ પચીનોએ સ્કારફેસ ફિલ્મમાં અપનાવેલી અવાજની શૈલીથી ભારે પ્રેરિત હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2020-02-16|title=Film of the Month: Amitabh’s Agneepath is more than mere Scarface, maloom?|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/film-of-the-month-agneepath-amitabh-bachchan-6270570/|access-date=2026-08-13|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;

બોલિવૂડના પ્રખ્યાત અભિનેતા સંજય દત્ત એ પોતે એક ઈન્ટરવ્યુમાં ખુલાસો કર્યો હતો કે તેઓ અલ પચીનોની સુપ્રસિદ્ધ ફિલ્મ સ્કારફેસ માં તેમના અભિનયથી એટલા પ્રભાવિત થયા હતા કે તેઓ તે પાત્રને બોલિવૂડમાં પોતાની રીતે જીવંત કરવા માંગતા હતા. આ જ પ્રેરણાના પરિણામે તેમણે પોતાની કરિયરની સૌથી યાદગાર ફિલ્મ વાસ્તવ કરી, જેમાં પચીનોના ટોની મોન્ટાના પાત્રની ઝલક તેમના રઘુ ના આઇકોનિક પાત્રમાં સ્પષ્ટ જોવા મળી હતી. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sandesh|title=અલ પચિનોની સ્કારફેસ જોઈને વાસ્તવમાં રોલ નિભાવ્યો : સંજય દત્ત|url=https://sandesh.com/supplement/after-seeing-al-pacino-39-s-scarface-played-the-real-role-sanjay|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Sandesh|language=gu}}&lt;/ref&gt;

આ સિવાય ભારતીય ફિલ્મ નિર્માતાઓએ અલ પચીનોની ફિલ્મોની વાર્તા અને પાત્રોને દેશી રંગમાં ઢાળીને ઘણી હિટ ફિલ્મો આપી છે. અભિનેતા મિથુન ચક્રવર્તી ની ૧૯૮૯માં આવેલી ફિલ્મ મુજરીમ પણ અલ પચીનોની સ્કારફેસ ફિલ્મનું જ એક શાનદાર ભારતીય રૂપાંતરણ હતું, જેમાં મિથુનદાએ પચીનોની એક્ટિંગ સ્ટાઇલને પોતાની આગવી રીતે પડદા પર ઉતારી હતી. આ ઉપરાંત રામ ગોપાલ વર્માની ફિલ્મ સરકાર (પચિનો ની ગોડફાધર ફિલ્મ થી પ્રેરિત) માં અભિષેક બચ્ચન નું પાત્ર અને પ્રકાશ ઝા ની ફિલ્મ રાજનીતિ માં રણબીર કપૂર નું પાત્ર પણ માઇકલ કોર્લિયોન પાત્રની ભારતીય આવૃત્તિ સમાન હતું. રણબીર કપૂરના આ જ અભિનય કૌશલ્યને જોઈને પ્રખ્યાત ફિલ્મ ડિરેક્ટર સંદીપ રેડ્ડી વંગાએ એક ઈન્ટરવ્યુમાં કહ્યું હતું કે, રણબીર કપૂર એ રૉબર્ટ ડી નીરો, અલ પચીનો અને કમલ હાસનનું અદભુત મિશ્રણ છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-11-24|title=રૉબર્ટ દ નીરો, અલ પચીનો અને કમલ હાસનનું મિશ્રણ છે રણબીર : સંદીપ રેડ્ડી વંગા|url=https://www.gujaratimidday.com/entertainment-news/bollywood-news/article/animal-sandeep-reddy-vanga-says-ranbir-kapoor-is-a-fusion-of-robert-de-niro-al-pacino-and-kamal-haasan-207204|url-status=live|access-date=2026-08-13|website=www.gujaratimidday.com|language=gu}}&lt;/ref&gt; ખાસ વાત એ છે કે રણબીર કપૂરે ન્યૂ યોર્કની લી સ્ટ્રાબર્ગ થિયેટર એન્ડ ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટમાંથી અભિનયની સત્તાવાર તાલીમ લીધી છે, જ્યાંથી ભૂતકાળમાં ખુદ અલ પચીનોએ પણ એક્ટિંગ શીખી હતી. રણબીરે તાજેતરમાં આપેલા એક ઇન્ટરવ્યુમાં ખુલાસો કર્યો હતો કે જ્યારે તેઓ ન્યૂ યોર્કમાં વિદ્યાર્થી (સ્ટુડન્ટ) તરીકે અભ્યાસ કરી રહ્યા હતા, ત્યારે અલ પચીનો બ્રોડવે થિયેટર પર સલોમી નાટક નું રીડિંગ કરી રહ્યા હતા. તે સમયે પચીનો તરફથી માત્ર એક નાની પ્રશંસા કે ઝલક મેળવવા માટે રણબીર સતત ત્રણ કલાક સુધી બહાર લાઈનમાં ઊભા રહ્યા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=શર્મા,|first=રિયા|date=2026-04-05|title=રણબીર કપૂરે અલ પચીનોને મળવા માટે ત્રણ કલાક સુધી રાહ જોવાની ક્ષણો યાદ કરી, કહ્યું કે ક્વેન્ટિન ટેરેન્ટિનોએ 'મને આંગળી બતાવી હતી. - હિન્દુસ્તાન ટાઇમ્સ.|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/ranbir-kapoor-recalls-waiting-3-hours-to-meet-al-pacino-says-quentin-tarantino-ramayana-natalie-portman-101775385855089.html|url-status=live|access-date=2026-08-13|website=Hindustan Times|language=en}}&lt;/ref&gt;

નવા યુગના સિનેમાની વાત કરીએ તો, નવાઝુદ્દીન સિદ્દીકી એ ગેંગ્સ ઓફ વાસેપુર ફિલ્મમાં ભજવેલું ફેઝલ ખાનનું પાત્ર પણ પચીનોની છાપ ધરાવતું હતું. બોલિવૂડના જાણીતા અભિનેતા અલી ફઝલ બાળપણથી જ અલ પચીનોના ખૂબ મોટા ફેન રહ્યા છે. લંડનમાં એક નાટક દરમિયાન ફઝલને ખુદ પચીનોને રૂબરૂ મળવાની અને તેમની સાથે વાતચીત કરવાની સુવર્ણ તક મળી હતી, જેને તેઓ પોતાના જીવનની સૌથી યાદગાર ક્ષણ ગણાવે છે. &lt;ref&gt;{{Cite news|title='Raakh' star Ali Fazal shares how his childhood obsession with Al Pacino led to an unforgettable encounter: 'First time I was really starstruck'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/raakh-star-ali-fazal-shares-how-his-childhood-obsession-with-al-pacino-led-to-an-unforgettable-encounter-first-time-i-was-really-starstruck/articleshow/132066608.cms|newspaper=The Times of India|date=2026-06-29|access-date=2026-08-13|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; ફઝલ સહિત બોલિવૂડના અસંખ્ય કલાકારોએ જાહેરમાં સ્વીકાર્યું છે કે અલ પચીનોના અભિનેત્વે સિનેમા પ્રત્યેની તેમની સમજને સંપૂર્ણપણે બદલી નાખી છે.

== ફિલ્મોગ્રાફી ==
''અલ પચિનો ફિલ્મોગ્રાફી પણ જુઓ.''
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| વર્ષ
! rowspan=&quot;2&quot;| ફિલ્મ
! colspan=&quot;4&quot;| યોગદાન
! rowspan=&quot;2&quot;| ભૂમિકા
! rowspan=&quot;2&quot;| નોંધ
|-
! width=&quot;65&quot;| નિર્દેશક
! width=&quot;65&quot;| નિર્માતા
! width=&quot;65&quot;| લેખક
! width=&quot;65&quot;| અભિનેતા
|-
| ૧૯૬૯
| ''મી, નેટલી''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની
| મુખ્ય ભૂમિકા — પ્રથમ ફિલ્મ
|-
| ૧૯૭૧
| ''ધ પેનિક ઇન નીડલ પાર્ક''
|
|
|
| {{Yes}}
| બોબી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૨
| ''ધ ગોડફાધર''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| સહ અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૩
| ''સ્કેરક્રો''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફ્રાન્સિસ લાયનલ ડેલ્બુચી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૩
| ''સેર્પિકો''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફ્રેન્ક સેર્પિકો
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૪
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૫
| ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન''
|
|
|
| {{Yes}}
| સોની વોર્ટઝિક
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૭
| ''બોબી ડીયરફિલ્ડ''
|
|
|
| {{Yes}}
| બોબી ડીયરફિલ્ડ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૯
| ''એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| આર્થર કિરકલેન્ડ
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૮૦
| ''ક્રૂઝિંગ''
|
|
|
| {{Yes}}
| સ્ટીવ બર્ન્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૨
| ''ઓથર! ઓથર!''
|
|
|
| {{Yes}}
| ઇવાન ટ્રેવલિયન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૩
| ''સ્કારફેસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની મોન્ટાના
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૫
| ''રેવલ્યુશન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોમ ડોબ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૯
| ''સી ઓફ લવ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ફ્રેન્ક કેલર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૦
| ''ડિક ટ્રેસી''
|
|
|
| {{Yes}}
| અલ્ફોન્સ બિગ બોય કેપ્રિસ
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૯૦
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૧
| ''ફ્રેન્કી એન્ડ જોની''
|
|
|
| {{Yes}}
| જોની
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૨
| ''ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| રિચાર્ડ રોમા
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૯૨
| ''સેન્ટ ઓફ અ વુમન''
|
|
|
| {{Yes}}
| લેફ્ટનન્ટ કર્નલ ફ્રેન્ક સ્લેડ
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર વિજય
|-
| ૧૯૯૩
| ''કાર્લિટોઝ વે''
|
|
|
| {{Yes}}
| કાર્લિટો બ્રિગાન્ટે
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૫
| ''હીટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| લેફ્ટનન્ટ વિન્સન્ટ હેના
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૬
| ''સિટી હોલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| મેયર જોન પેપાસ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૭
| ''ડોની બ્રાસ્કો''
|
|
|
| {{Yes}}
| બેન્જામિન લેફ્ટી રુગિરો
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૭
| ''ધ ડેવિલ્સ એડવોકેટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| જોન મિલ્ટન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૯
| ''ધ ઇન્સાઇડર''
|
|
|
| {{Yes}}
| લોવેલ બર્ગમેન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૯
| ''એની ગિવન સન્ડે''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની ડી અમાટો
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૨
| ''ઇન્સોમ્નિયા''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિલ ડોર્મર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૨
| ''સિમોન''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિક્ટર ટેરેન્સકી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૩
| ''ધ રિક્રુટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| વોલ્ટર બર્ક
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૪
| ''ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| શાયલોક
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૫
| ''ટુ ફોર ધ મની''
|
|
|
| {{Yes}}
| વોલ્ટર અબ્રામ્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૭
| ''ઓશન્સ થર્ટીન''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિલી બેન્ક
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૭
| ''૮૮ મિનિટ્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડોક્ટર જેક ગ્રેમ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૮
| ''રાઇટિયસ કિલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ડેવિડ ફિસ્ક
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૦
| ''યૂ ડોન્ટ નો જેક''
|
|
|
| {{Yes}}
| જેક કેવોર્કિયન
| મુખ્ય ભૂમિકા — ટેલિવિઝન ફિલ્મ
|-
| ૨૦૧૧
| ''ધ સન ઓફ નો વન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ચાર્લ્સ સ્ટેનફોર્ડ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૧
| ''જેક એન્ડ જીલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| તેઓ પોતે
| મહેમાન ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૨
| ''સ્ટેન્ડ અપ ગાઇઝ''
|
|
|
| {{Yes}}
| વેલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૩
| ''સાલોમે''
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| {{Yes}}
| કિંગ હેરોડ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ۲۰۱۴
| ''મેંગલહોર્ન''
|
|
|
| {{Yes}}
| એ જે મેંગલહોર્ન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૪
| ''ધ હમ્બલિંગ''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| સાયમન એક્સલર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૫
| ''ડેની કોલિન્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડેની કોલિન્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૬
| ''મિસકન્ડક્ટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ચાર્લ્સ અબ્રામ્સ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૭
| ''હેંગમેન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ રે આર્ચર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૯
| ''વન્સ અપોન અ ટાઇમ ઇન હોલીવુડ''
|
|
|
| {{Yes}}
| માર્વિન શ્વાર્ઝ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૯
| ''ધ આઇરિશમેન''
|
|
|
| {{Yes}}
| જીમી હોફા
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૨૦૨૧
| ''હાઉસ ઓફ ગુચી''
|
|
|
| {{Yes}}
| આલ્ડો ગુચી
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૩
| ''નોક્સ ગોઝ અવે''
|
|
|
| {{Yes}}
| ઝેવિયર ક્રેન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૪
| ''મોડી''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| મોરિસ ગેંગનેટ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ડેડ મેન્સ વાયર''
|
|
|
| {{Yes}}
| એમ એલ હોલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે''
|
|
|
| {{Yes}}
| અંકલ કાર્માઇન
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ધ રિચ્યુઅલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફાધર થિયોફિલસ રીસિંગર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|}

=== નિર્દેશક અને નિર્માતા તરીકે વિશેષ ફિલ્મો ===
અલ પચિનોએ અભિનેતા સિવાય ડિરેક્ટર (નિર્દેશક) અને પ્રોડ્યુસર (નિર્માતા) તરીકે પણ કેટલીક ખૂબ જ પ્રખ્યાત પ્રાયોગિક અને ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મો બનાવી છે, જેની યાદી નીચે મુજબ છે:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! વર્ષ !! ફિલ્મ !! ભૂમિકા !! નોંધ
|-

| ૧૯૮૯ || ''ધ લોકલ સ્ટિગ્મેટિક'' || નિર્માતા અને અભિનેતા || આ એક પ્રાયોગિક ફિલ્મ હતી જેને થિયેટરમાં રિલીઝ કરવાને બદલે માત્ર ખાસ સ્ક્રીનિંગ માટે જ રાખવામાં આવી હતી.
|-

| ૧૯૯૬ || ''લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ'' || નિર્દેશક, નિર્માતા અને લેખક || પચિનોની નિર્દેશક તરીકેની આ પ્રથમ સત્તાવાર ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ હતી, જેના માટે તેમને ડિરેક્ટર્સ ગિલ્ડ ઓફ અમેરિકાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો.
|-

| ૨૦૦૦ || ''ચાઇનીઝ કોફી'' || નિર્દેશક અને અભિનેતા || આ એક અનોખી ડ્રામા ફિલ્મ હતી જે સંપૂર્ણ રીતે બે પાત્રો વચ્ચેની વાતચીત પર આધારિત હતી.
|-

| ૨૦૧૧ || ''વાઇલ્ડ સાલોમે'' || નિર્દેશક અને લેખક || ઓસ્કાર વાઇલ્ડના નાટક પર આધારિત આ એક અર્ધ-ડોક્યુમેન્ટરી (Docudrama) ફિલ્મ હતી.
|}

== પુરસ્કારો ==

=== એકેડમી (ઓસ્કર) એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:26em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:25em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૪૫મો એકેડમી એવોર્ડ (૧૯૭૩)
| બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર
| ''ધ ગોડફાધર''
| style=&quot;background:#F06292;&quot; | નામાંકિત
| &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2014-10-04|title=The 45th Academy Awards {{!}} 1973|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1974|access-date=2026-08-18|website=www.oscars.org|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૪૬મો એકેડમી એવોર્ડ (૧૯૭૪)
| rowspan=4 | બેસ્ટ એક્ટર
| ''સર્પિકો''
| style=&quot;background:#F06292;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૪૭મો એકેડમી એવોર્ડ (૧૯૭૫)
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨''
| style=&quot;background:#F06292;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૪૮મો એકેડમી એવોર્ડ (૧૯૭૬)
| ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન''
| style=&quot;background:#F06292;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૫૨મો એકેડમી એવોર્ડ (૧૯૮૦)
| ''...એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ''
| style=&quot;background:#F06292;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૬૩મો એકેડમી એવોર્ડ (૧૯૯૧)
| rowspan=2 | બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર
| ''ડિક ટ્રેસી''
| style=&quot;background:#F06292;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૬૫મો એકેડમી એવોર્ડ (૧૯૯૩)
| ''ગ્લેન્ગેરી ગ્લેન રોસ''
| style=&quot;background:#F06292;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૬૫મો એકેડમી એવોર્ડ (૧૯૯૩)
| બેસ્ટ એક્ટર
| ''સેન્ટ ઓફ અ વુમન''
| style=&quot;background:#66BB6A;&quot; | વિજેતા
| &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2014-10-04|title=The 65th Academy Awards {{!}} 1993|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1994|access-date=2026-08-18|website=www.oscars.org|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૯૨મો એકેડમી એવોર્ડ (૨૦૨૦)
| બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર
| ''ધ આઇરિશમેન''
| style=&quot;background:#F06292;&quot; | નામાંકિત
| &lt;ref&gt;{{Cite web|title=The 92nd Academy Awards {{!}} 2020|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2020|access-date=2026-08-18|website=www.oscars.org|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

=== બાફ્ટા એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:26em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:25em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૬મો બાફ્ટા એવોર્ડ (૧૯૭૩)
| મોસ્ટ પ્રોમિસિંગ ન્યૂકમર ટુ લીડિંગ ફિલ્મ રોલ્સ
| ''ધ ગોડફાધર''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૮મો બાફ્ટા એવોર્ડ (૧૯૭૫)
| rowspan=2 | બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ લીડિંગ રોલ
| ''સર્પિકો''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૯મો બાફ્ટા એવોર્ડ (૧૯૭૬)
| ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન'' / ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨''
| વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૪૪મો બાફ્ટા એવોર્ડ (૧૯૯૧)
| rowspan=2 | બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ સપોર્ટિંગ રોલ
| ''ડિક ટ્રેસી''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૭૩મો બાફ્ટા એવોર્ડ (૨૦૨૦)
| ''ધ આઇરિશમેન''
| નામાંકિત
|
|-
|}

=== એમી એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:26em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:25em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
! colspan=5 | પ્રાઇમટાઇમ એમી એવોર્ડ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૫૬મો પ્રાઇમટાઇમ એમી એવોર્ડ (૨૦૦૪)
| rowspan=3 | આઉટસ્ટેન્ડિંગ લીડ એક્ટર ઇન અ મિનિસિરીઝ ઓર મૂવી
| ''એન્જલ્સ ઇન અમેરિકા''
| વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૬૨મો પ્રાઇમટાઇમ એમી એવોર્ડ (૨૦૧૦)
| ''યુ ડોન્ટ નો જેક''
| વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૬૫મો પ્રાઇમટાઇમ એમી એવોર્ડ (૨૦૧૩)
| ''ફિલ સ્પેક્ટર''
| નામાંકિત
|
|-
|}

=== ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:26em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:25em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૩૦મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૧૯૭૩)
| rowspan=6 | બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ મોશન પિક્ચર – ડ્રામા
| ''ધ ગોડફાધર''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૩૧મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૧૯૭૪)
| ''સર્પિકો''
| વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૩૨મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૧૯૭૫)
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૩૩મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૧૯૭૬)
| ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૩૫મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૧૯૭૮)
| ''બોબી ડિયરફિલ્ડ''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૩૭મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૧૯૮૦)
| ''...એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૪૦મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૧૯૮૩)
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ મોશન પિક્ચર – મ્યુઝિકલ ઓર કોમેડી
| ''ઑથર! ઑથર!''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૪૧મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૧૯૮૪)
| rowspan=2 | બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ મોશન પિક્ચર – ડ્રામા
| ''સ્કારફેસ''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૪૭મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૧૯૯૦)
| ''સી ઓફ લવ''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૪૮મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૧૯૯૧)
| બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર – મોશન પિક્ચર
| ''ડિક ટ્રેસી''
| નામાંકિત
|
|-
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ મોશન પિક્ચર – ડ્રામા
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | rowspan = 2&quot; | ૫૦મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૧૯૯૩)
| બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર – મોશન પિક્ચર
| ''ગ્લેન્ગેરી ગ્લેન રોસ''
| નામાંકિત
|
|-
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ મોશન પિક્ચર – ડ્રામા
| ''સેન્ટ ઓફ અ વુમન''
| વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૫૮મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૨૦૦૧)
| colspan=2 | સેસિલ બી. ડીમિલ એવોર્ડ
| વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૬૧મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૨૦૦૪)
| rowspan=3 | બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ મિનિસિરીઝ ઓર મોશન પિક્ચર – ટેલિવિઝન
| ''એન્જલ્સ ઇન અમેરિકા''
| વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૬૮મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૨૦૧૧)
| ''યુ ડોન્ટ નો જેક''
| વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૭૧મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૨૦૧૪)
| ''ફિલ સ્પેક્ટર''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૭૩મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૨૦૧૬)
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ મોશન પિક્ચર – મ્યુઝિકલ ઓર કોમેડી
| ''ડેની કોલિન્સ''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૭૭મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૨૦૨૦)
| બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર – મોશન પિક્ચર
| ''ધ આઇરિશમેન''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૭૮મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૨૦૨૧)
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ ટેલિવિઝન સિરીઝ – ડ્રામા
| ''હન્ટર્સ''
| નામાંકિત
|
|-
|}

=== ગ્રેમી એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:26em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:25em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૪૩મો ગ્રેમી એવોર્ડ (૨૦૦૧)
| બેસ્ટ સ્પોકન વર્ડ આલ્બમ
| ''ધ કમ્પ્લીટ શેક્સપિયર સોનેટ્સ''
| નામાંકિત
|
|-
|}

=== સ્ક્રીન એક્ટર્સ ગિલ્ડ એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:26em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:25em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૧૦મો સ્ક્રીન એક્ટર્સ ગિલ્ડ એવોર્ડ (૨૦૦૪)
| rowspan=3 | આઉટસ્ટેન્ડિંગ મેલ એક્ટર ઇન અ મિનિસિરીઝ ઓર ટેલિવિઝન મૂવી
| ''એન્જલ્સ ઇન અમેરિકા''
| વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૧૭મો સ્ક્રીન એક્ટર્સ ગિલ્ડ એવોર્ડ (૨૦૧૧)
| ''યુ ડોન્ટ નો જેક''
| વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦મો સ્ક્રીન એક્ટર્સ ગિલ્ડ એવોર્ડ (૨૦૧૪)
| ''ફિલ સ્પેક્ટર''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૬મો સ્ક્રીન એક્ટર્સ ગિલ્ડ એવોર્ડ (૨૦૨૦)
| આઉટસ્ટેન્ડિંગ મેલ એક્ટર ઇન અ સપોર્ટિંગ રોલ
| ''ધ આઇરિશમેન''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૬મો સ્ક્રીન એક્ટર્સ ગિલ્ડ એવોર્ડ (૨૦૨૦)
| આઉટસ્ટેન્ડિંગ કાસ્ટ ઇન અ મોશન પિક્ચર
| ''ધ આઇરિશમેન''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૬મો સ્ક્રીન એક્ટર્સ ગિલ્ડ એવોર્ડ (૨૦૨૦)
| આઉટસ્ટેન્ડિંગ કાસ્ટ ઇન અ મોશન પિક્ચર
| ''વન્સ અપોન અ ટાઇમ ઇન હોલીવુડ''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૮મો સ્ક્રીન એક્ટર્સ ગિલ્ડ એવોર્ડ (૨૦૨૨)
| આઉટસ્ટેન્ડિંગ કાસ્ટ ઇન અ મોશન પિક્ચર
| ''હાઉસ ઓફ ગુચી''
| નામાંકિત
|
|-
|}

=== ટોની એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:26em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:25em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૩મો ટોની એવોર્ડ (૧૯૬૯)
| બેસ્ટ સપોર્ટિંગ ઓર ફીચર્ડ એક્ટર ઇન અ પ્લે
| ''ડઝ અ ટાઇગર વેર અ નેકટાઇ?''
| વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૩૧મો ટોની એવોર્ડ (૧૯૭૭)
| rowspan=2 | બેસ્ટ લીડિંગ એક્ટર ઇન અ પ્લે
| ''ધ બેઝિક ટ્રેનિંગ ઓફ પાવલો હમેલ''
| વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૬૫મો ટોની એવોર્ડ (૨૦૧૧)
| ''ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ''
| નામાંકિત
|
|-
|}

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
{{wikiquote}}
{{Commons category}}
* {{imdb name|0000199|અલ પચિનો}}

[[શ્રેણી:અમેરિકન ફિલ્મ અભિનેતાઓ]]
[[શ્રેણી:ઓસ્કાર વિજેતા અભિનેતાઓ]]
[[શ્રેણી:જીવિત લોકો]]</text>
      <sha1>2imq0qgqji75ghkfgecupv5ibgdxplf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>904370</id>
      <parentid>904369</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T17:02:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MichealBVN</username>
        <id>88262</id>
      </contributor>
      <comment>/* બાફ્ટા એવોર્ડ્સ */</comment>
      <origin>904370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="132402" sha1="42ecpamvaryrcy5wt95nesm4oj5q7os" xml:space="preserve">{{cleanup}}
{{infobox person/Wikidata
 | fetchwikidata = ALL
 | onlysourced = no
}}
'''અલ પચિનો''' નું હુલામણુ નામ ધરાવતા '''આલ્ફ્રેડો જેમ્સ પચિનો''' (જન્મ એપ્રિલ ૨૫, ૧૯૪૦), એક અમેરિકન અભિનેતા અને ફિલ્મ નિર્માતા છે. ૨૦મી સદીના સૌથી પ્રભાવશાળી અને મહાન કલાકારોમાંના એક ગણાતા અલ પચિનોએ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Pacino named 'greatest film star'|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3001463.stm|date=2003-05-05|access-date=2026-08-12|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; પાંચ દાયકાથી વધુ લાંબી કારકિર્દીમાં અસંખ્ય યાદગાર ભૂમિકાઓ ભજવી છે. તેઓ અભિનયનો &quot;ટ્રિપલ ક્રાઉન&quot; (ઓસ્કાર, એમી અને ટોની એવોર્ડ) મેળવનારા જૂજ વૈશ્વિક કલાકારોમાં સામેલ છે.

== પ્રારંભિક જીવન ==
આલ્ફ્રેડો જેમ્સ પચિનોનો જન્મ અમેરિકા ના ન્યૂયોર્ક શહેરના મેનહટન વિસ્તારમાં આવેલા ઈસ્ટ હાર્લેમમાં ૨૫ એપ્રિલ, ૧૯૪૦ના રોજ થયો હતો. તેઓ તેમના સિસિલિયન અમેરિકન માતા રોઝ અને પિતા સાલ્વાટોર પચિનોનું એકમાત્ર સંતાન હતા. તેમના પિતા ઇટાલીના સેન ફ્રાટેલોથી આવીને અમેરિકામાં વસ્યા હતા. જ્યારે અલ પચિનો માત્ર બે વર્ષના હતા ત્યારે તેમના માતા-પિતાના છૂટાછેડા થઈ ગયા હતા. 

માતા-પિતા અલગ થયા પછી, તેમના માતા તેમને સાઉથ બ્રોન્ક્સ વિસ્તારમાં લઈ ગયા હતા. ત્યાં તેઓ તેમના નાના-નાની કેટ અને જેમ્સ ગેરાર્ડી સાથે રહેતા હતા. તેમના નાના-નાની નાની ઉંમરે ઇટાલીના પ્રખ્યાત કોર્લિયોન ગામમાંથી આવીને અમેરિકામાં વસ્યા હતા. અલગ થયા પછી અલ પચિનોના પિતા કેલિફોર્નિયા જતા રહ્યા હતા, જ્યાં તેમણે વીમા વેચાણકર્તા અને રેસ્ટોરન્ટના માલિક તરીકે કામ શરૂ કર્યું હતું.

જ્યારે અલ પચિનો ત્રણ-ચાર વર્ષના હતા, ત્યારથી જ તેમના માતા તેમને નિયમિત રીતે સિનેમા હોલમાં ફિલ્મો જોવા લઈ જતા હતા. ફિલ્મો જોયા પછી તેઓ મનમાં જ તે પાત્રોના સંવાદો વાગોળવાનું શરૂ કરી દેતા હતા. અલ પચિનોનું હુલામણું નામ સોની બોય હતું, જે તેમની માતાએ તે સમયના પ્રખ્યાત ગાયક અલ જોલ્સનના એક લોકપ્રિય ગીત પરથી રાખ્યું હતું, જે તેઓ અવારનવાર અલ પચિનો માટે ગાતા હતા.

પચિનો એ હર્મન રિડર જુનિયર હાઈસ્કૂલમાં અભ્યાસ કર્યો હતો, પરંતુ ટૂંક સમયમાં જ તેમણે અંગ્રેજી સિવાયના મોટાભાગના વિષયોના વર્ગો છોડી દીધા હતા. તેમના જુનિયર હાઈસ્કૂલના શિક્ષિકા બ્લેન્ચ રોથસ્ટીને નાની ઉંમરે જ તેમની અભિનય ક્ષમતા ઓળખી લીધી હતી. તેમણે અલ પચિનોને શાળાના નાટકોમાં ભૂમિકાઓ આપી અને વિદ્યાર્થીઓની સભાઓમાં બાઇબલના પાઠ વાંચવાનું કામ સોંપ્યું. તે શિક્ષિકાએ તેમના પરિવારના એપાર્ટમેન્ટની મુલાકાત લીધી અને તેમની નાનીને ખાસ કહ્યું કે આ બાળક આ જ કામ માટે બન્યો છે, જેને અલ પચિનો પોતાના જીવનનો સૌથી મોટો વળાંક માને છે. ત્યારબાદ ઓડિશન આપીને તેમણે હાઈસ્કૂલ ઓફ પરફોર્મિંગ આર્ટ્સમાં પ્રવેશ મેળવ્યો. જોકે તેમની માતા તેમના આ નિર્ણયથી અસંમત હતા, કારણ કે તેઓ માનતા હતા કે ગરીબ લોકો અભિનય ન કરે. આ બાબતે ઘરમાં ઝઘડો થતાં તેમણે ઘર છોડી દીધું હતું.

પચિનો એ પોતાના સપના પૂરા કરવા અને ખર્ચ ઉઠાવવા માટે સંદેશવાહક, હોટેલમાં વાસણ સાફ કરવાના સહાયક, સફાઈ કામદાર, ટેલિફોન ઓપરેટર અને ટપાલ ક્લાર્ક જેવી ઓછી આવક વાળી નોકરીઓ કરી હતી. આ સમય દરમિયાન તેઓ ન્યૂયોર્કના અંડરગ્રાઉન્ડ થિયેટરોમાં બેઝમેન્ટ નાટકોમાં અભિનય કરતા હતા. કિશોરાવસ્થામાં તેમણે એક્ટર્સ સ્ટુડિયો નામની સંસ્થામાં જોડાવાનો પ્રયાસ કર્યો પરંતુ તેઓ રિજેક્ટ થયા. ત્યારબાદ તેઓ એચબી સ્ટુડિયોમાં જોડાયા, જ્યાં તેમની મુલાકાત અભિનયના શિક્ષક ચાર્લી લોટન સાથે થઈ, જેઓ પાછળથી તેમના માર્ગદર્શક અને શ્રેષ્ઠ મિત્ર બન્યા. આ સ્ટુડિયોના હોલ અને ડાન્સ રૂમ સાફ કરવાના બદલામાં સંસ્થાએ તેમને મફતમાં ક્લાસ કરવાની મંજૂરી આપી હતી. રાત્રિના સમયે અલ પચિનો શેરીઓમાં ફરતા ફરતા શેક્સપિયરના સંવાદોની પ્રેક્ટિસ કરતા હતા. આ સમયગાળામાં તેઓ ઘણીવાર બેરોજગાર અથવા બેઘર રહ્યા હતા, અને ક્યારેક શેરીઓમાં, થિયેટરોમાં અથવા મિત્રના ઘરે સૂઈ જતા હતા.

વર્ષ ૧૯૬૨માં પચિનોના માતાનું ત્રેતાલીસ વર્ષની નાની ઉંમરે અવસાન થયું હતું. તેના પછીના જ વર્ષે તેમના નાનાનું પણ અવસાન થયું. અલ પચિનો આ સમયને પોતાના જીવનનો સૌથી મુશ્કેલ તબક્કો માને છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે તેઓ તે સમયે બાવીસ વર્ષના હતા અને તેમના જીવનના સૌથી પ્રભાવશાળી બે લોકો ચાલ્યા ગયા હતા, જેના કારણે તેઓ સંપૂર્ણપણે ભાંગી પડ્યા હતા.

એચબી સ્ટુડિયોમાં ચાર વર્ષ વિતાવ્યા પછી, અલ પચિનોએ એક્ટર્સ સ્ટુડિયો માટે સફળતાપૂર્વક ઓડિશન આપ્યું. ત્યાં તેમણે અભિનયના પ્રખ્યાત કોચ લી સ્ટ્રાસબર્ગ હેઠળ પદ્ધતિસરના અભિનયનો અભ્યાસ કર્યો. આ જ લી સ્ટ્રાસબર્ગ પાછળથી અલ પચિનો સાથે ધ ગોડફાધર ભાગ બે ફિલ્મમાં પણ જોવા મળ્યા હતા. પાછળથી આપેલા ઇન્ટરવ્યુમાં તેમણે સ્ટ્રાસબર્ગ અને આ સંસ્થાની તેમના જીવન પર પડેલી અસર વિશે વાત કરી હતી કે એક્ટર્સ સ્ટુડિયોનું તેમના જીવનમાં ખૂબ મોટું સ્થાન છે અને લી સ્ટ્રાસબર્ગને જેટલું સન્માન મળવું જોઈતું હતું તેટલું નથી મળ્યું. ચાર્લી લોટન પછી આ સંસ્થાએ જ તેમની કારકિર્દીને એક નવી દિશા આપી હતી, જેના કારણે તેઓ અન્ય નાની-મોટી નોકરીઓ છોડીને સંપૂર્ણપણે અભિનય તરફ વળી શક્યા હતા. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે લી સ્ટ્રાસબર્ગ સાથે કામ કરવું ખૂબ જ ઉત્સાહજનક હતું કારણ કે તેઓ જ્યારે કોઈ દ્રશ્ય કે લોકો વિશે વાત કરતા ત્યારે એટલા રસપ્રદ લાગતા કે બસ તેમને સાંભળતા જ રહેવાનું મન થાય. તેઓ અભિનેતાઓને ખૂબ પ્રેમ કરતા અને અભિનયની અદ્ભુત સમજ ધરાવતા હતા.

== અંગત જીવન ==
=== સંબંધો અને બાળકો ===
પચિનોનો તેમની 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મના સહ-અભિનેત્રી ડાયેન કીટન સાથે લાંબો સંબંધ રહ્યો હતો. તેમનો આ ઉતાર-ચઢાવવાળો સંબંધ 'ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩' ના શૂટિંગ પછી પૂરો થયો હતો. આ સિવાય તેઓ જીલ ક્લેબર્ગ, ટ્યુઝડે વેલ્ડ, માર્થે કેલર, વેરુસ્કા વોન લેહન્દોર્ફ, કેથલીન ક્વિનલાન, લિન્ડાલ હોબ્સ અને પેનેલોપ એન મિલર સાથે પણ સંબંધોમાં રહ્યા હતા. પચિનોનો આર્જેન્ટિનાની અભિનેત્રી લ્યુસિલા પોલાક સાથે ૨૦૦૮ થી ૨૦૧૮ સુધી ૧૦ વર્ષ લાંબો સંબંધ રહ્યો હતો.

પચિનોને ચાર બાળકો છે. તેમની સૌથી મોટી દીકરી જૂલી મેરીનો જન્મ ૧૬ ઓક્ટોબર ૧૯૮૯ના રોજ થયો હતો, જે તેમની અને એક્ટિંગ કોચ જેન ટેરન્ટની દીકરી છે. આ સિવાય ૨૫ જાન્યુઆરી ૨૦૦૧ના રોજ આઈવીએફ પદ્ધતિ દ્વારા તેમને બે જોડિયા બાળકો થયા હતા, જેમની માતા અભિનેત્રી બેવર્લી ડી એન્જેલો છે, જેમની સાથે પચિનો ૧૯૯૭ થી ૨૦૦૩ સુધી સંબંધમાં રહ્યા હતા. ત્યારબાદ ૨૦૨૨ થી ૨૦૨૪ દરમિયાન ફિલ્મ નિર્માતા નૂર અલ્ફલ્લાહ સાથેના સંબંધોથી ૧૫ જૂન ૨૦૨૩ના રોજ તેમને એક દીકરો થયો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Gujarati|first=TV9|date=2023-05-31|title=Al Pacinoની 53 વર્ષ નાની ગર્લફ્રેન્ડ બનશે માતા, 82 વર્ષની ઉંમરે ચોથી વખત પિતા બનશે એક્ટર|url=https://tv9gujarati.com/entertainment/hollywood-actor-al-pacino-is-going-to-be-a-father-for-the-fourth-time-at-the-age-of-82-with-53-year-younger-girlfriend-768236.html|access-date=2026-08-12|website=TV9 Gujarati|language=gu}}&lt;/ref&gt;૮૩ વર્ષની ઉંમરે પચિનો દુનિયાના સૌથી મોટી ઉંમરે પિતા બનનારા વ્યક્તિઓમાંથી એક બન્યા છે,  કોરોના લોકડાઉન બાદ ૨૦૨૨માં શરૂ થયેલો આ સંબંધ ઓક્ટોબર ૨૦૨૪માં સત્તાવાર રીતે પૂરો થયો હતો અને બંને અલગ થઈ ગયા હતા&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-09-07|title=પીઢ અભિનેતા અલ પચિનો અને નૂર અલફલ્લાહ અલગ થયા: બાળકનો જન્મ ત્રણ મહિના પહેલા થયો હતો, નૂરે કસ્ટડી અને પૈસા માંગ્યા|url=https://www.divyabhaskar.co.in/entertainment/bollywood/news/veteran-actors-al-pacino-and-noor-alfallah-split-131802804.html|access-date=2026-08-12|website=Divya Bhaskar|language=gu}}&lt;/ref&gt;, પચીનો એ ક્યારેય લગ્ન કર્યા નથી.

== કારકિર્દી ==

=== ૧૯૬૭–૧૯૭૧: થિયેટર ભૂમિકાઓ અને ફિલ્મ સફરની શરૂઆત ===
[[File:Al Pacino - Hummel.jpg|thumb|upright|અલ પચિનો ૧૯૭૭માં ધ બેઝિક ટ્રેનિંગ ઑફ પાવ્લો હમેલ નાટકમાં અભિનય કરતા.]] ૧૯૬૭માં અલ પચિનોએ બોસ્ટનના ચાર્લ્સ પ્લેહાઉસમાં અવેક એન્ડ સિંગ નાટકથી વ્યાવસાયિક રંગમંચ કારકિર્દીની શરૂઆત કરી. ત્યારબાદ અમેરિકા હુર્રા નાટકમાં કામ દરમિયાન તેમની મુલાકાત અભિનેત્રી જીલ ક્લેબર્ગ સાથે થઈ, બંને વચ્ચે પાંચ વર્ષ સુધી પ્રેમસંબંધ રહ્યો, અને ત્યારબાદ તેઓ ન્યૂયોર્ક શહેરમાં પાછા ફર્યા હતા.

વર્ષ ૧૯૬૮માં પચિનોએ એસ્ટોર પ્લેસ થિયેટરમાં ઇઝરાયેલ હોરોવિટ્ઝના ધ ઇન્ડિયન વોન્ટ્સ ધ બ્રોન્ક્સ નામના નાટકમાં મર્ફ નામના શેરી ગુંડાની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. આ નાટક ૧૭ જાન્યુઆરી, ૧૯૬૮ના રોજ શરૂ થયું હતું અને તેના કુલ એકસો સિત્યોતેર શો થયા હતા. આ નાટકની સાથે જ હોરોવિટ્ઝનું બીજું નાટક ઈટ્સ કોલ્ડ ધ સુગર પ્લમ પણ દર્શાવવામાં આવતું હતું, જેમાં જીલ ક્લેબર્ગ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતી. આ નાટકમાં શાનદાર અભિનય માટે  પચિનોને શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો ઓબી એવોર્ડ મળ્યો હતો, જ્યારે જોન કાઝલેને શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો. માર્ટિન બ્રેગમેને આ નાટક જોયું અને તેઓ પચિનોના મેનેજર બન્યા હતા. આ ભાગીદારી આવનારા વર્ષોમાં ખૂબ જ સફળ સાબિત થઈ, કારણ કે બ્રેગમેને જ પચિનોને ધ ગોડફાધર, સેર્પીકો અને ડોગ ડે આફ્ટરનૂન જેવી મહાન ફિલ્મો કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા. પોતાની સ્ટેજ કારકિર્દી વિશે પચિનોએ જણાવ્યું હતું કે માર્ટિન બ્રેગમેને જ મારી શોધ કરી હતી જ્યારે હું પચીસ-છવ્વીસ વર્ષનો હતો અને તેઓ મારા મેનેજર બન્યા હતા. હું આજે જે પણ સ્થાને છું તે માર્ટીના કારણે જ છું અને હું ખરેખર તેમનો ઋણી છું.

૨૫ ફેબ્રુઆરી, ૧૯૬૯ના રોજ પચિનોએ બેલાસ્કો થિયેટર ખાતે ડોન પીટરસનના ડઝ અ ટાઈગર વેર અ નેકટાઈ નામના નાટકથી બ્રોડવે થિયેટરમાં પ્રવેશ કર્યો હતો. આ નાટક ઓગણચાળીસ શો પછી ૨૯ માર્ચ, ૧૯૬૯ના રોજ બંધ થઈ ગયું હતું, પરંતુ પચિનોના અભિનયના ખૂબ જ વખાણ થયા હતા અને ૨૦ એપ્રિલ, ૧૯૬૯ના રોજ તેમને આ ભૂમિકા માટે પ્રતિષ્ઠિત ટોની એવોર્ડ મળ્યો હતો.  પચિનોએ ૧૯૭૦ના દાયકામાં પણ સ્ટેજ પર અભિનય ચાલુ રાખ્યો હતો અને ધ બેઝિક ટ્રેનિંગ ઓફ પાવલો હમેલ નામના નાટક માટે પોતાનો બીજો ટોની એવોર્ડ જીત્યો હતો. આ સિવાય તેમણે રિચાર્ડ ધ થર્ડ નામના નાટકમાં મુખ્ય શીર્ષક ભૂમિકા ભજવી હતી. ૧૯૮૦ના દાયકા મા ડેવિડ મેમેટના અમેરિકન બફેલો નામના નાટકમાં દેખાયા પછી પચિનોએ ફરીથી સ્ટેજ પર મોટી સફળતા મેળવી હતી, જેના માટે તેમને ડ્રામા ડેસ્ક એવોર્ડ માટે નામાંકિત કરવામાં આવ્યા હતા. વર્ષ ૧૯૯૦ પછી પચીનો સ્ટેજ કાર્યોમાં યુજેન ઓ નીલના હ્યુગી, ઓસ્કાર વાઈલ્ડના સાલોમે અને વર્ષ ૨૦૦૫માં લાઈલ કેસ્લરના ઓર્ફન્સ નામના નાટકોના પુનઃપ્રસારણનો સમાવેશ થાય છે. એક્ટર્સ સ્ટુડિયોમાં અભ્યાસ કરતી વખતે પચીનોને સમજાયું હતું કે તેમની પાસે અભિનયની એક અદ્ભુત ભેટ છે અને તેમને આ કામમાં ખૂબ આનંદ આવતો હતો, જોકે તેમના શરૂઆતના કામો આર્થિક રીતે બહુ ફાયદાકારક નહોતા. 

સ્ટેજ પર સફળતા મેળવ્યા પછી પચિનોએ વર્ષ ૧૯૬૯માં પેટ્ટી ડ્યુક અભિનીત એક સ્વતંત્ર ફિલ્મ મી, નેટલીમાં ટૂંકી ભૂમિકા ભજવીને ફિલ્મી દુનિયામાં પ્રવેશ કર્યો હતો. વર્ષ ૧૯૭૦માં પચિનોએ ક્રિએટિવ મેનેજમેન્ટ એસોસિએટ્સ નામની ટેલેન્ટ એજન્સી સાથે કરાર કર્યા હતા. ત્યારબાદ વર્ષ ૧૯૭૧માં આવેલી ફિલ્મ ધ પેનિક ઇન નીડલ પાર્કમાં એક હેરોઈનના બંધાણી યુવકની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવીને તેમણે ફીચર ફિલ્મમાં મુખ્ય અભિનેતા તરીકે સત્તાવાર શરૂઆત કરી હતી.

=== ૧૯૭૨–૧૯૮૩: વૈશ્વિક લોકપ્રિયતા અને સફળતા ===
[[File:Al Pacino with James Caan.jpg|thumb|upright|left|વર્ષ ૧૯૭૨ની આસપાસ જેમ્સ કાન સાથે અલ પચિનો]]
ડિરેક્ટર ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ પચિનોને મારીયો પુઝો ની ૧૯૬૯ માં પ્રકાશિત થયેલી સુપર હિટ માફિયા નવલકથા [[ધ ગોડફાધર (નવલકથા)|ધ ગોડફાધર]] પર આધારિત ફિલ્મ માં માઈકલ કોર્લિયોનની મુખ્ય ભૂમિકા માટે પસંદ કર્યા હતા, જે વર્ષ ૧૯૭૨ રિલીઝ થઈ હતી. જોકે આ ભૂમિકા મેળવવા માટે જેક નિકોલસન, રોબર્ટ રેડફોર્ડ, વોરેન બીટી અને તે સમયે ખૂબ જ ઓછા જાણીતા એવા રોબર્ટ ડી નિરોએ પણ પ્રયાસો કર્યા હતા. તેમ છતાં દિગ્દર્શક ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ '''અલ પચિનો'''ની જ પસંદગી કરી હતી; કારણ કે પચિનો પોતે ઇટાલિયન મૂળના હતા અને તેમની એકટિંગ માં એક ખાસ તીવ્રતા હતી જે કોપોલાને 'માઇકલ કોર્લિયોની'ના પાત્ર માટે જોઈતી હતી.

શરૂઆતમાં પેરામાઉન્ટ પિક્ચર્સ ફિલ્મ સ્ટુડિયોના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ આ પસંદગીથી નારાજ થયા હતા, કારણ કે તેઓ આ ભૂમિકા માટે કોઈ વધુ પ્રખ્યાત અભિનેતાને લેવા માંગતા હતા. જોકે, ફિલ્મમાં પચીનોના પ્રખ્યાત 'રેસ્ટોરન્ટ શૂટઆઉટ દ્રશ્ય'ના શૂટિંગ પછી તેઓ માની ગયા હતા.

આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર તમામ રેકોર્ડ તોડીને '''ઓલ-ટાઇમ બ્લોકબસ્ટર''' સાબિત થઈ અને તે વર્ષની સૌથી વધુ કમાણી કરનારી ફિલ્મ બની. આ ફિલ્મમાં પચિનોના અદ્ભુત અભિનયને કારણે તેમને '''ઓસ્કાર એવોર્ડ'''નું નામાંકન મળ્યું હતું. તેમના આ પરફોર્મન્સને ફિલ્મ જગતમાં એક અત્યંત તીવ્ર અને પ્રભાવશાળી એક્ટિંગના સૌથી શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ તરીકે જોવામાં આવે છે. આ સાથે જ, માઇકલ કોર્લિયોનીનું આ પાત્ર આજે પણ સિનેમાના ઇતિહાસમાં એક અત્યંત પ્રખ્યાત અને આઇકોનિક પાત્ર માનવામાં આવે છે. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2013-12-18|title=અલ પચિનોના એક ફેન એ બાકસની ૧ લાખ દીવાસળીઓમાંથી 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મના તેમના પ્રખ્યાત પાત્ર 'માઇકલ કોર્લિયોની'નું એક અત્યંત સુંદર અને અદભુત સ્ટેચ્યુ તૈયાર કર્યું છે.|url=https://www.divyabhaskar.co.in/news/ajab-artist-tomislav-horvat-created-a-sculpture-of-al-pacino-with-matchboxes-in19-mon-4468137-pho.html|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Divya Bhaskar|language=gu}}&lt;/ref&gt;

લાંબા સમય સુધી એવી અફવાઓ હતી કે પચિનોએ તે વર્ષના ઓસ્કાર એવોર્ડ સમારોહનો બહિષ્કાર કર્યો હતો. અફવા મુજબ તેઓ શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતાની શ્રેણીમાં નામાંકિત થવાથી નારાજ હતા, કારણ કે ફિલ્મમાં મુખ્ય અભિનેતાનો ઓસ્કાર જીતનાર સહ-કલાકાર માર્લોન બ્રાન્ડો કરતાં અલ પચિનોનો સ્ક્રીન પર દેખાવાનો સમય વધુ હતો. જોકે, વર્ષ ૨૦૨૪માં પ્રકાશિત થયેલી પોતાની આત્મકથામાં અલ પચિનોએ આ અફવાઓનું સંપૂર્ણ ખંડન કર્યું છે. તેમણે સ્પષ્ટતા કરી છે કે તે સમયે અચાનક મળેલી વૈશ્વિક લોકપ્રિયતા અને પ્રખ્યાતિના કારણે તેઓ ખૂબ ડરી ગયા હતા અને માનસિક રીતે સંઘર્ષ કરી રહ્યા હતા. આ અતિશય ભયના કારણે અને તે જ સમયે બોસ્ટનમાં થિયેટરના કામમાં વ્યસ્ત હોવાને લીધે તેઓ તે ઓસ્કાર સમારોહમાં હાજર રહી શક્યા નહોતા.

૧૯૭૩માં, પચિનોએ જીન હેકમેન સાથે સ્કેરક્રો ફિલ્મમાં કામ કર્યું હતું, જેને કાન્સ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પ્રતિષ્ઠિત પામ ડી ઓર એવોર્ડ મળ્યો હતો. એ જ વર્ષે, ન્યૂ યોર્ક સિટીના પોલીસ ઓફિસર ફ્રેન્ક સેર્પિકોની સાચી વાર્તા પર આધારિત સેર્પિકો ફિલ્મમાં શાનદાર એક્ટિંગ કરવા બદલ પચીનોને બેસ્ટ એક્ટરના ઓસ્કાર એવોર્ડ માટે નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ ફિલ્મમાં તેમણે સાથી પોલીસ અધિકારીઓનો ભ્રષ્ટાચાર ખુલ્લો પાડવા માટે અંડરકવર ઓપરેશન કર્યું હતું. 

[[File:Pacino as Serpico in 1973.jpg|thumb|upright|૧૯૭૩માં સેર્પિકો ફિલ્મના પાત્રમાં પચીનો]]

ત્યારબાદ ૧૯૭૪માં, ઓલ-ટાઇમ બ્લોકબસ્ટર ફિલ્મ 'ધ ગોડફાધર'ની સિક્વલ મૂવીમાં પચિનોએ ફરી એકવાર માઇકલ કોર્લિયોનીનું પાત્ર ભજવ્યું હતું. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર સુપર હિટ રહી અને સાથે બેસ્ટ પિક્ચરનો ઓસ્કાર જીતનારી ઇતિહાસની પહેલી સિક્વલ બની હતી. આ રોલ માટે પચીનોને ત્રીજી વખત ઓસ્કાર નોમિનેશન મળ્યું હતું, જે માઇકલ કોર્લિયોનીના પાત્ર માટે તેમનું લીડ કેટેગરીમાં બીજું નોમિનેશન હતું. પ્રખ્યાત મેગેઝિન ન્યૂઝવીકે ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨ માં તેમના પરફોર્મન્સને સિનેમાના ઇતિહાસમાં કોઈ વ્યક્તિના હૃદયના કઠોર થવાની પ્રક્રિયાનું સૌથી શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન ગણાવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-08-01|title=અમદાવાદના આશ્રમ રોડ પર આવેલા પ્રયોગશાળા હોલ ખાતે અલ પચિનોની સુપરહિટ ક્લાસિક ફિલ્મ સર્પિકો નું ખાસ સ્ક્રીનિંગ યોજાયું|url=https://english.gujaratsamachar.com/news/lifestyle-fashion/have-a-leisurely-weekend-with-drama-laughter-and-more-in-ahmedabad-65361255554|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Gujarat Samachar|language=en}}&lt;/ref&gt;

૧૯૭૫માં, પચિનોને બેંક લૂંટારા જોન વોજટોવિચની સાચી વાર્તા પર આધારિત 'ડોગ ડે આફ્ટરનૂન' ફિલ્મથી વધુ એક મોટી બોક્સ ઓફિસ પર બ્લોકબસ્ટર સફળતા મળી, આ ફિલ્મનું નિર્દેશન સિડની લુમેટ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું, જેમણે થોડા વર્ષો પહેલા 'સેર્પિકો' ફિલ્મમાં પણ તેમની સાથે કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મ માટે પચિનોને ફરી એકવાર ઓસ્કારમાં બેસ્ટ એક્ટરનું નામાંકન મળ્યું હતું. 

[[File:Al Pacino Penelope Allen in Dog Day Afternoon.jpg|thumb|upright|૧૯૭૫માં આવેલી ડોગ ડે આફ્ટરનૂન ફિલ્મના એક દ્રશ્યમાં પચિનો]]

ત્યારબાદ ૧૯૭૭માં, સિડની પોલેક દ્વારા નિર્દેશિત 'બોબી ડીયરફિલ્ડ' ફિલ્મમાં પચિનોએ એક રેસ-કાર ડ્રાઇવરની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી, આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લૉપ થઈ હતી, પરંતું આ શાનદાર રોલ માટે તેમને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ્સમાં બેસ્ટ એક્ટરનું નામાંકન મળ્યું હતું. તેમની આના પછીની ફિલ્મ કોર્ટરૂમ ડ્રામા આધારિત 'એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ' હતી. જે સુપર હિટ બની સાથે આ ફિલ્મમાં પચિનોની અદ્ભુત એક્ટિંગ રેન્જના ફિલ્મ વિવેચકોએ ખૂબ વખાણ કર્યા અને તેમને ચોથી વખત બેસ્ટ એક્ટરના ઓસ્કાર એવોર્ડ માટે નોમિનેશન મળ્યું. જોકે, તે વર્ષે આ એવોર્ડ 'ક્રેમર વર્સિસ ક્રેમર' ફિલ્મ માટે ડસ્ટિન હોફમેનને મળ્યો હતો, રસપ્રદ વાત એ છે કે આ ફિલ્મની ઓફર પહેલા પચિનોને થઈ હતી પણ તેમણે આ રોલ કરવાની ના પાડી દીધી હતી. 

૧૯૭૦ના દાયકા દરમિયાન, પચિનોને કુલ પાંચ ઓસ્કાર નામાંકન મળ્યા હતા, જેમાં સેર્પિકો, ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨, ડોગ ડે આફ્ટરનૂન અને એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ ફિલ્મો માટે બેસ્ટ એક્ટરના ચાર નામાંકન સામેલ હતા.

૧૯૮૦ના દાયકાની શરૂઆતમાં પચિનોની કારકિર્દીમાં થોડો ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો. ન્યૂ યોર્કના ગે સમુદાયના વિરોધનો સામનો કરનારી તેમની વિવાદાસ્પદ ફિલ્મ 'ક્રૂઝિંગ' અને કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'ઓથર! ઓથર!' બોક્સ ઓફિસ પર ખાસ સફળ ન રહી અને ફિલ્મ વિવેચકોએ પણ તેના નકારાત્મક રિવ્યૂ આપ્યા હતા. જોકે, ૧૯૮૩માં બ્રાયન ડી પાલ્મા દ્વારા નિર્દેશિત ગેંગસ્ટર ક્રાઇમ એક્શન ડ્રામા ફિલ્મ 'સ્કારફેસ'માં તેમનું પરફોર્મન્સ તેમની કારકિર્દીનું સૌથી મોટું હાઇલાઇટ અને યાદગાર પાત્ર સાબિત થયું. શરૂઆતમાં આ ફિલ્મમાં બતાવેલી અતિશય હિંસાના કારણે વિવેચકોએ તેની આકરી ટીકા કરી હતી, પરંતુ સમય જતાં આ ફિલ્મને સિનેમા જગતમાં ભારે પ્રશંસા મળી. આ ફિલ્મે બોક્સ ઓફિસ પર ઘણું સારું પ્રદર્શન કર્યું,તેમજ ફિલ્મમાં ક્યુબન ડ્રગ લોર્ડ 'ટોની મોન્ટાના' નો દમદાર રોલ ભજવવા બદલ પચિનોને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડનું નામાંકન મળ્યું હતું. પચિનોએ ભજવેલું ટોની મોન્ટાનાનું આ પાત્ર આજે પણ સિનેમાના ઇતિહાસમાં એક આઇકોનિક ગેંગસ્ટર પાત્ર તરીકે જોવામાં આવે છે.

=== ૧૯૮૪–૧૯૯૯: ૪ વર્ષનો બ્રેક અને જબરદસ્ત વાપસી ===

અમેરિકન ક્રાંતિ દરમિયાન એક શિકારીની વાર્તા પર આધારિત તેમની ૧૯૮૫ની ફિલ્મ 'રેવલ્યુશન' કમાણી અને વિવેચકો બંને દ્રષ્ટિએ નિષ્ફળ રહી હતી. પચિનોએ આ નિષ્ફળતા માટે ફિલ્મના ઉતાવળિયા પ્રોડક્શનને જવાબદાર ગણાવ્યું હતું, જેના કારણે તેમણે ફિલ્મોમાંથી ચાર વર્ષનો બ્રેક લીધો હતો. આ સમય દરમિયાન પચિનો ફરી રંગમંચ તરફ વળ્યા. તેમણે 'ક્રિસ્ટલ ક્લિયર', 'નેશનલ એન્થમ્સ' અને અન્ય નાટકોના વર્કશોપ પ્રોડક્શન્સ તૈયાર કર્યા; તેમજ ૧૯૮૮માં પ્રોડ્યુસર જોસેફ પેપના 'ન્યૂ યોર્ક શેક્સપિયર ફેસ્ટિવલ'માં 'જુલિયસ સીઝર' નાટકમાં પણ અભિનય કર્યો. 

ફિલ્મોમાંથી લીધેલા આ બ્રેક વિશે પચિનોએ જણાવ્યું હતું કે: &quot;મને યાદ છે જ્યારે ૧૯૭૪-૭૫માં બધું બરાબર ચાલી રહ્યું હતું, ત્યારે હું સ્ટેજ પર 'ધ રેઝિસ્ટિબલ રાઇઝ ઓફ આર્ટુરો ઉઇ' નાટક કરી રહ્યો હતો. તે સમયે મેં ક્યાંક વાંચ્યું કે હું સ્ટેજ પર એટલે પાછો ફર્યો છું કારણ કે મારું ફિલ્મી કરિયર ડૂબી રહ્યું છે! થિયેટર પ્રત્યે લોકોની આવી નકારાત્મક વિચારસરણી રહી છે, જે કમનસીબ છે.&quot;

પચિનોએ ૧૯૮૯માં 'સી ઓફ લવ' ફિલ્મથી ફરી મોટા પડદા પર વાપસી કરી, જેમાં તેમણે એક એવા ડિટેક્ટિવની ભૂમિકા ભજવી હતી જે અખબારની સિંગલ્સ કોલમ દ્વારા શિકાર શોધતા સિરિયલ કિલરની શોધ કરે છે. આ ફિલ્મને વિવેચકો તરફથી ખૂબ જ સારા રિવ્યૂઝ મળ્યા હતા, અને બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી સુપરહિટ ફિલ્મ સાબિત થઈ હતી.

૧૯૯૦માં આવેલી 'ડિક ટ્રેસી' ફિલ્મ પણ બોક્સ ઓફિસ પર વ્યાવસાયિક રીતે સફળ રહી હતી. આ ફિલ્મમાં 'બિગ બોય કેપ્રિસ'ની ભૂમિકા ભજવવા માટે પચિનોને એકેડેમી એવોર્ડ એટલે કે ઓસ્કારનું નોમિનેશન મળ્યું હતું. પ્રખ્યાત ફિલ્મ વિવેચક રોજર એબર્ટે પચિનોના વખાણ કરતા તેમને આખી ફિલ્મમાં આકર્ષણનું કેન્દ્ર ગણાવ્યા હતા.આ જ વર્ષમાં આગળ જતાં, તેમણે ગોડફાધર સિરીઝના ત્રીજા ભાગ 'ધ ગોડફાધર ૩' માં તેમના સૌથી પ્રખ્યાત પાત્રોમાંના એક, માઈકલ કોર્લિયોન તરીકે પુનરાગમન કર્યું હતું. જોકે આ ફિલ્મ આર્થિક રીતે સફળ હિટ સાબિત થઈ હતી, પરંતુ તે તેના અગાઉના બંને ભાગો જેટલી મોટી સફળતા મેળવી શકી નહોતી, અને પચીનોના પરિપક્વ અને લાગણીસભર અભિનયના વિવેચકો દ્વારા વ્યાપક વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. આ શાનદાર અભિનય માટે તેમને મોશન પિક્ચર ડ્રામા શ્રેણીમાં 'બેસ્ટ એક્ટર' (શ્રેષ્ઠ અભિનેતા) તરીકે પ્રતિષ્ઠિત ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડનું નોમિનેશન પણ મળ્યું હતું.

૧૯૯૧માં પચિનોએ 'ફ્રેન્કી અને જોની' ફિલ્મમાં મિશેલ ફીફર સાથે અભિનય કર્યો, જેમણે અગાઉ 'સ્કારફેસ' ફિલ્મમાં પણ તેમની સાથે કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ જેલમાંથી મુક્ત થયેલા એક રસોઈયાની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે પોતાની સાથે રેસ્ટોરન્ટમાં કામ કરતી એક વેઈટ્રેસ સાથે સંબંધની શરૂઆત કરે છે. આ ફિલ્મ ટેરેન્સ મેકનેલીના ૧૯૮૭ના પ્રખ્યાત નાટક પરથી બનાવવામાં આવી હતી. વિવેચકો તરફથી આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ એવરેજ સાબિત થઈ હતી, જોકે પચિનોએ પાછળથી જણાવ્યું હતું કે તેમને આ પાત્ર ભજવવાની ખૂબ મજા આવી હતી. ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઈમ્સના વિવેચક જેનેટ મેસ્લિને પચિનોના વખાણ કરતા લખ્યું હતું કે, પચિનો આટલા સરળ અને આકર્ષક અગાઉ ક્યારેય દેખાયા નથી અને મિશેલ સાથેના તેમના દ્રશ્યો ખૂબ જ સચોટ અને પ્રમાણિક છે.

૧૯૯૨માં આવેલી માર્ટિન બ્રેસ્ટની ફિલ્મ 'સેન્ટ ઓફ અ વુમન'માં એક ગુસ્સાવાળા અને અંધ યુએસ આર્મી લેફ્ટનન્ટ કર્નલ ફ્રેન્ક સ્લેડની યાદગાર ભૂમિકા ભજવવા માટે પચિનોને તેના પછીના વર્ષે શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો એકેડેમી એવોર્ડ એટલે કે ઓસ્કાર મળ્યો હતો. આ જ વર્ષે તેમને 'ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ' ફિલ્મ માટે શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતા તરીકે પણ નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ સાથે જ પચિનો એક જ વર્ષમાં બે અલગ-અલગ ફિલ્મો માટે બે એક્ટિંગ નોમિનેશન મેળવનારા અને મુખ્ય ભૂમિકા માટે ઓસ્કાર જીતનારા ઇતિહાસના પ્રથમ પુરુષ અભિનેતા બન્યા હતા.

૧૯૯૩માં પચિનોએ ગુનાહિત ડ્રામા ફિલ્મ 'કાર્લિટોઝ વે' માં સીન પેન સાથે અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મ ન્યૂયોર્ક સ્ટેટ સુપ્રીમ કોર્ટના જજ એડવિન ટોરેસ દ્વારા લખાયેલી નવલકથાઓ 'કાર્લિટોઝ વે' (૧૯૭૫) અને 'આફ્ટર અવર્સ' (૧૯૭૯) પર આધારિત હતી. આ ફિલ્મનું દિગ્દર્શન જાણીતા ડાયરેક્ટર બ્રાયન ડી પાલ્માએ કર્યું, જેમની સાથે પચિનોએ અગાઉ ૧૯૮૩ની તેમની હિટ, આઇકોનિક ક્લ્ટ ક્લાસિક ફિલ્મ 'સ્કારફેસ' માં કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ કાર્લિટો બ્રિગાન્તે નામના એક એવા ગેંગસ્ટરની ભૂમિકા ભજવી હતી જે પોતાના ભ્રષ્ટ વકીલની મદદથી જેલમાંથી મુક્ત થાય છે અને હવે સુધરી જવાની પ્રતિજ્ઞા લે છે. રિલીઝ સમયે બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ સરેરાશ સફળ રહી હતી, અને તેને મિશ્ર પ્રતિભાવો મળ્યા હતા, પરંતુ પાછળથી તે સિનેમા જગતમાં એક 'કલ્ટ ક્લાસિક' ગેંગસ્ટર ફિલ્મ તરીકે પ્રખ્યાત થઈ હતી.

ત્યારબાદ ૧૯૯૫માં પચિનોએ માઈકલ મેનની પ્રખ્યાત એક્શન ક્રાઈમ થ્રિલર ફિલ્મ 'હીટ' માં કામ કર્યું, જેમાં તેઓ અને રોબર્ટ ડી નિરો પ્રથમ વખત મોટા પડદા પર એકસાથે જોવા મળ્યા હતા (જોકે આ બંને કલાકારો અગાઉ 'ધ ગોડફાધર ભાગ ૨' માં પણ હતા, પરંતુ તેમાં બંનેનો એક પણ સીન સાથે નહોતો). આ ફિલ્મને વિવેચકોએ ખૂબ વખાણી હતી અને તે બોક્સ ઓફિસ પર સુપરહીટ ફિલ્મ સાબિત થઈ હતી. આજે પણ આ ફિલ્મને સિનેમા જગતની એક માસ્ટરપીસ સિનેમેટિક અને ઇતિહાસની સૌથી પ્રભાવશાળી 'હીસ્ટ' ફિલ્મોમાંની એક ગણવામાં આવે છે.૧૯૯૬માં પચિનોએ તેમના પોતાના દિગ્દર્શનમાં બનેલી થિયેટ્રિકલ ડોક્યુડ્રામા ફિલ્મ 'લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ' માં અભિનય કર્યો હતો, જેમાં વિલિયમ શેક્સપિયરના નાટકના દ્રશ્યો અને લોકપ્રિય સંસ્કૃતિમાં શેક્સપિયરની પ્રાસંગિકતા દર્શાવવામાં આવી હતી. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લોપ રહી હતી પરંતુ વિવેચકો તરફથી તેને સારો પ્રતિસાદ મળ્યો હતો.

૧૯૯૭માં આવેલી રહસ્યમય થ્રિલર ફિલ્મ 'ધ ડેવિલ્સ એડવોકેટ' માં પચિનોએ શેતાનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેમાં કીઆનુ રીવ્સ પણ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતા. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. જાણીતા વિવેચક રોજર એબર્ટે લખ્યું હતું કે, પચિનોએ શેતાનનું આ પાત્ર અદભુત ઉત્સાહ અને આનંદ સાથે ભજવ્યું છે.તે જ વર્ષે આવેલી બાયોગ્રાફીકલ ગેંગસ્ટર ડ્રામા  ફિલ્મ 'ડોની બ્રાસ્કો' પણ બોક્સ ઓફિસ પર સુપરહીટ રહી હતી. આ ફિલ્મ ૧૯૭૦ના દાયકામાં ન્યૂયોર્કના કુખ્યાત 'બોનાનો માફિયા પરિવાર' ની અંદર ઘૂસણખોરી કરનાર અંડરકવર એફબીઆઈ એજન્ટ જોસેફ પિસ્ટોન (ડોની બ્રાસ્કો) ના વાસ્તવિક ઓપરેશન પર આધારિત હતી. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ ન્યૂયોર્કના વાસ્તવિક ગેંગસ્ટર 'લેફ્ટી રુગિએરો ની જીવંત ભૂમિકા ભજવી હતી, જેઓ અજાણતામાં એફબીઆઈ એજન્ટ (જોની ડેપ) ને પોતાના માફિયા સામ્રાજ્યની અંદર લાવે છે જે બાદમાં આખા ગેંગનો સફાયો કરે છે.

૧૯૯૯માં પચિનોએ ઓસ્કારમાં મલ્ટિપલ નોમિનેશન મેળવનારી ફિલ્મ 'ધ ઇન્સાઇડર' માં રસેલ ક્રો સાથે એક ટીવી પ્રોડ્યુસરની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેને વિવેચકોએ ખૂબ જ વખાણી હોવા છતાં ઊંચા બજેટને કારણે બોક્સ ઓફિસ પર તે 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. આ જ વર્ષે તેઓ ઓલિવર સ્ટોનની ફિલ્મ 'એની ગિવન સન્ડે' માં પણ જોવા મળ્યા હતા, જે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી.

=== ૨૦૦૦–૨૦૧૮: ટેલિવિઝન ભૂમિકાઓ અને રંગમંચ પર વાપસી ===

૨૦૦૦ની સાલથી પચિનોએ ત્રણ ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યા હતા; જેમાં પ્રથમ એવોર્ડ ૨૦૦૧માં સિનેમા જગતમાં તેમના આજીવન યોગદાન બદલ સેસિલ બી ડીમિલ એવોર્ડ તરીકે આપવામાં આવ્યો હતો. ૨૦૦૦માં પચિનોએ જેરી ઓરબેક સાથે ઇરા લેવિસના નાટક પર આધારિત ઓછા બજેટની ફિલ્મ 'ચાઇનીઝ કોફી' માં અભિનય કર્યો હતો, જેને વિવિધ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પ્રદર્શિત કરવામાં આવી હતી. મુખ્યત્વે બે મુખ્ય પાત્રો વચ્ચેની વન-ઓન-વન વાતચીત પર આધારિત આ ફિલ્મને પૂર્ણ કરવામાં લગભગ ત્રણ વર્ષનો સમય લાગ્યો હતો અને તેનું સંપૂર્ણ ભંડોળ પચિનોએ પોતે પૂરું પાડ્યું હતું.

'ચાઇનીઝ કોફી' ફિલ્મને પચિનો દ્વારા પ્રોડ્યુસ કરવામાં આવેલી અન્ય બે દુર્લભ ફિલ્મો 'ધ લોકલ સ્ટિગ્મેટિક' અને 'લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ' ની સાથે 'પચિનો: એન એક્ટર્સ વિઝન' નામના એક ખાસ ડીવીડી બોક્સ સેટમાં સામેલ કરવામાં આવી હતી, જે ૨૦૦૭માં રિલીઝ થઈ હતી. પચિનોએ આ ફિલ્મો ધરાવતી ડિસ્ક માટે પ્રસ્તાવના અને ઉપસંહાર પણ તૈયાર કર્યા હતા.

[[File:Al Pacino.jpg|thumb|left|upright|૨૦૦૪ના વેનિસ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પચિનો]]
૨૦૦૨માં પચિનોએ પ્રખ્યાત દિગ્દર્શક ક્રિસ્ટોફર નોલાનની મનોવૈજ્ઞાનિક થ્રિલર ફિલ્મ 'ઇન્સોમ્નિયા' માં અભિનય કર્યો હતો, જે આ જ નામની એક નોર્વેજીયન ફિલ્મની રિમેક હતી. આ ફિલ્મમાં તેમણે વિલિયમ્સ અને હિલેરી સ્વાન્ક જેવા કલાકારો સાથે કામ કર્યું હતું, જેમાં પચિનોએ અલાસ્કાના એક નાના શહેરમાં હત્યાની તપાસ કરવા આવેલા લોસ એન્જલસના એક અનુભવી ડિટેક્ટિવની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. વિવેચકો તરફથી પચિનો અને રોબિન વિલિયમ્સ બંનેના અભિનયના ખૂબ જ વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. સાથે આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર હિટ સાબિત થઈ હતી.

ત્યારબાદ આવેલી તેમની આગામી ફિલ્મ 'સિમોન' ને વિવેચકો તરફથી ખાસ પ્રશંસા ન મળી અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૦૨માં તેમણે 'પીપલ આઈ નો' ફિલ્મમાં એક પબ્લિસિસ્ટની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેમાં પચિનોના અભિનયના વખાણ થયા હોવા છતાં આ નાની ફિલ્મ પર લોકોનું ખાસ ધ્યાન ગયું નહોતું અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' રહી હતી.

પોતાની વ્યાવસાયિક સફળતા પછી ભાગ્યે જ સહાયક ભૂમિકા ભજવનારા પચિનોએ, ૨૦૦૩માં વિવેચકો અને બોક્સ ઓફિસ પર ભારે 'ડિઝાસ્ટર' સાબિત થયેલી ફિલ્મ 'ગીગ્લી' માં દિગ્દર્શક માર્ટિન બ્રેસ્ટના આગ્રહ ખાતર એક નાની ભૂમિકા સ્વીકારી હતી. ૨૦૦૩માં રિલીઝ થયેલી ફિલ્મ 'ધ રિક્રુટ' માં પચિનો એક સીઆઈએ રિક્રુટર તરીકે જોવા મળ્યા હતા અને તેમની સાથે કોલિન ફેરેલ પણ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતા. આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી, જોકે પચિનોએ આ ફિલ્મ વિશે જણાવ્યું હતું કે આ એવી ફિલ્મ હતી જેને તેઓ વ્યક્તિગત રીતે સમજી શક્યા નહોતા. ત્યારબાદ પચિનોએ ૨૦૦૩ની એચબીઓ મિની-સિરીઝ 'એન્જલ્સ ઇન અમેરિકા' માં વકીલ રોય કોનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે ટોની કુશ્નરના પુલિત્ઝર પ્રાઈઝ વિજેતા નાટક પર આધારિત હતી. આ શાનદાર અભિનય માટે પચિનોએ ૨૦૦૪માં તેમનો ત્રીજો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યો હતો.

૨૦૦૪માં આવેલી ફિલ્મ 'ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ' માં પચિનોએ શાયલોકની ભૂમિકા ભજવી હતી. વિવેચકોએ પરંપરાગત રીતે એક વિલન તરીકે દર્શાવવામાં આવતા આ પાત્રમાં સંવેદનશીલતા અને ઊંડાણ લાવવા બદલ તેમના ખૂબ વખાણ કર્યા હતા. ૨૦૦૫માં આવેલી 'ટુ ફોર ધ મની' ફિલ્મમાં પચિનોએ એક સ્પોર્ટ્સ ગેમ્બલિંગ એજન્ટ અને મેથ્યુ મેકોનહીના માર્ગદર્શકની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને ઊંચા બજેટના કારણે તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. ધ વોશિંગ્ટન પોસ્ટના વિવેચકે લખ્યું હતું કે, પચિનોએ એટલી બધી વખત માર્ગદર્શકની ભૂમિકા ભજવી છે કે હવે તેમને કિંગમેકરનો એવોર્ડ મળવો જોઈએ. પચિનોએ તેમની મહાન ગેંગસ્ટર સીરીઝ ફિલ્મ 'ધ ગોડફાધર' ના આધારે વર્ષ ૨૦૦૬માં બનેલી વિડીયો ગેમ 'ધ ગોડફાધર: ધ ગેમ' માં માઈકલ કોર્લિયોનના પાત્ર માટે પોતાનો અવાજ કે ચહેરો આપવાની સાફ ના પાડી દીધી હતી, જેના કારણે ઇલેક્ટ્રોનિક આર્ટસ નામની ગેમ કંપનીને તેમનો ચહેરો કે અવાજ વાપરવાની કાનૂની મંજૂરી મળી નહોતી. વાસ્તવમાં, તેમણે આ રમત માટે એટલા માટે ના પાડી હતી કારણ કે તે જ વર્ષે તેઓ પહેલેથી જ અન્ય એક હરીફ ગેમિંગ કંપની વિવેન્ડી ગેમ્સ સાથે પોતાની જ પ્રખ્યાત ક્લ્ટ ક્લાસિક ગેંગસ્ટર ફિલ્મ સ્કારફેસ (૧૯૮૩) પર આધારિત વિડીયો ગેમ 'સ્કારફેસ: ધ વર્લ્ડ ઇઝ યોર્સ' માટે કરારબદ્ધ થઈ ચૂક્યા હતા. તે કરારની શરતો મુજબ તેઓ એકસાથે બે મોટી વિડીયો ગેમ્સને પોતાની મંજૂરી આપી શકે તેમ નહોતા. જોકે, તેમણે 'સ્કારફેસ' ગેમમાં પોતાનો ચહેરો વાપરવાની સંપૂર્ણ મંજૂરી આપી હતી, પરંતુ ઉંમરના કારણે બદલાતા અવાજને લીધે ટોની મોન્ટાનાના પાત્રના અવાજ માટે તેમણે પોતે જ અલ્ પચિનો જેવો જ અવાજ ધરાવતા એક અન્ય ડબિંગ કલાકારની પસંદગી કરી આપી હતી.

૨૦૦૬માં અમેરિકન ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ દ્વારા પચિનોને ૩૫મા લાઈફ એચીવમેન્ટ એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા અને આ જ વર્ષે ટ્રિનિટી કોલેજ ડબલિનની યુનિવર્સિટી ફિલોસોફિકલ સોસાયટીએ તેમને માનદ સભ્યપદ એનાયત કર્યું હતું.

૨૦૦૭માં પચિનોએ જોર્જ ક્લૂની અને બ્રેડ પિટ જેવા સ્ટાર્સ સાથે 'ઓશન્સ થર્ટીન' ફિલ્મમાં વિલન અને કેસિનો માલિક વિલી બેન્કની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે બોક્સ ઓફિસ પર વૈશ્વિક સ્તરે ૩૧ કરોડ ડોલરની કમાણી કરીને મોટી 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૦૮માં આવેલી તેમની રોમાંચક ફિલ્મ '૮૮ મિનિટ્સ' વિવેચકોને પસંદ ન આવી છતાં પચિનોના અભિનયના વખાણ થયા હતા, અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી. આ જ વર્ષે તેઓ રોબર્ટ ડી નિરો સાથે 'રાઇટિયસ કિલ' ફિલ્મમાં ન્યૂ યોર્કના ડિટેક્ટિવ તરીકે જોવા મળ્યા હતા, જેને નકારાત્મક રિવ્યૂઝ મળ્યા હોવા છતાં તે બોક્સ ઓફિસ પર પોતાની પડતર કિંમત વસૂલ કરીને 'એવરેજ' હિટ સાબિત થઈ હતી.

૨૦૧૦માં પચિનોએ રંગમંચ પર વાપસી કરીને 'ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ' નાટકમાં શાયલોકનું પાત્ર ભજવ્યું હતું, જેના માટે તેમને ટોની એવોર્ડનું નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ જ વર્ષે તેમણે એચબીઓ કંપનીની બાયોપિક ફિલ્મ 'યૂ ડોન્ટ નો જેક' માં ડૉ. જેક કેવોર્કિયનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેના માટે પચિનોએ તેમનો બીજો એમી એવોર્ડ અને ચોથો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યો હતો. ૨૦૧૧માં તેઓ 'જેક એન્ડ જીલ' નામની કોમેડી ફિલ્મમાં જોવા મળ્યા હતા. આ ફિલ્મને વિવેચકોએ ખૂબ જ ખરાબ ગણાવી હતી અને પચિનોને તેના માટે સૌથી ખરાબ સહાયક અભિનેતાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો. જોકે, બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ ૧૪.૯ કરોડ ડોલરની કમાણી સાથે 'એવરેજ' હિટ રહી હતી. પચિનોએ પાછળથી ખુલાસો કર્યો હતો કે તેમના એકાઉન્ટન્ટની જેલ થવાને કારણે તેઓ આર્થિક મુશ્કેલીમાં હતા, તેથી પૈસાની તાત્કાલિક જરૂરિયાત પૂરી કરવા માટે તેમણે આ ફિલ્મ સ્વીકારી હતી.

૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૧ના રોજ પચિનોને તેમના દ્વારા દિગ્દર્શિત અને અભિનીત ડોક્યુમેન્ટ્રી-ડ્રામા ફિલ્મ 'વાઇલ્ડ સાલોમે' ના પ્રીમિયર પહેલાં પ્રતિષ્ઠિત 'ગ્લોરી ટુ ધ ફિલ્મમેકર' એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. આ ફિલ્મમાં હેરોદની ભૂમિકા ભજવનારા પચિનોએ આ ફિલ્મને પોતાની કારકિર્દીનો સૌથી વ્યક્તિગત પ્રોજેક્ટ ગણાવ્યો હતો. ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૨માં અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ બરાક ઓબામાએ પચિનોને દેશના સર્વોચ્ચ કલા સન્માન 'નેશનલ મેડલ ઓફ આર્ટસ' થી નવાજ્યા હતા. આ જ સમયગાળા દરમિયાન પચિનોએ રંગમંચ પર વાપસી કરીને 'ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ' નાટકની ૩૦મી વર્ષગાંઠના વિશેષ શો કર્યા હતા. ૨૦૧૩માં તેઓ મ્યુઝિક પ્રોડ્યુસરના જીવન પર આધારિત એચબીઓ કંપનીની બાયોપિક ફિલ્મ 'ફિલ સ્પેક્ટર' માં મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળ્યા હતા.

[[File:Manglehorn 03 (15272211442).jpg|thumb|૨૦૧૪ના ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પચિનો]]


૨૦૧૫માં પચિનોએ કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'ડેની કોલિન્સ' માં એક ઘરડા રોક સ્ટારની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. આ અદભુત અભિનય માટે તેમને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનું નોમિનેશન મળ્યું હતું અને બોક્સ ઓફિસ પર આ નાની ફિલ્મને 'એવરેજ' સફળતા મળી હતી. આ જ વર્ષના અંતમાં તેમણે ખાસ તેમના માટે જ લખાયેલા નાટક 'ચાઇના ડોલ' ના સતત ૯૭ શો કરીને રંગમંચ પર ઇતિહાસ રચ્યો હતો. ૨૦૧૬માં કલા જગતમાં તેમના અતુલ્ય યોગદાન બદલ પ્રતિષ્ઠિત 'કેનેડી સેન્ટર ઓનર' એવોર્ડથી તેમનું સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું. નિવૃત્તિ લેવા અંગે પચિનોએ ખુલાસો કર્યો હતો કે અભિનય હવે તેમના સ્વભાવનો એક એવો ભાગ બની ગયો છે કે તેઓ ક્યારેય કામ છોડવા વિશે વિચારી પણ શકતા નથી. ત્યારબાદ ૭ એપ્રિલ ૨૦૧૮ના રોજ રિલીઝ થયેલી એચબીઓની ટેલિવિઝન ફિલ્મ 'પાટેર્નો' માં તેમણે ફૂટબોલ કોચ જો પાટેર્નોની યાદગાર ભૂમિકા ભજવી હતી.

=== ૨૦૧૯–વર્તમાન ===

૨૦૧૯માં પચિનોએ હોલિવૂડના સુપરસ્ટારસ બ્રેડ પિટ અને લિયોનાર્ડો ડીકેપ્રીયો સાથે ક્વેન્ટિન ટેરેન્ટિનોની કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'વન્સ અપોન અ ટાઇમ ઇન હોલીવુડ' માં અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૧૯ના અંતમાં પચિનોએ માર્ટિન સ્કોર્સેઝની પ્રખ્યાત ગેંગસ્ટર નેટફ્લિક્સ ફિલ્મ 'ધ આઇરિશમેન' માં રોબર્ટ ડી નિરો અને જો પેસી સાથે અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મમાં તેમણે અમેરિકાના ઇતિહાસના પ્રખ્યાત અને વાસ્તવિક વ્યક્તિ જીમી હોફાની જીવંત ભૂમિકા ભજવી હતી, જેઓ 'ઇન્ટરનેશનલ બ્રધરહુડ ઓફ ટીમસ્ટર્સ' નામના શક્તિશાળી લેબર યુનિયનના પ્રમુખ હતા. ૧૯૭૫માં તેમના રહસ્યમય રીતે ગુમ થવાની અને અમેરિકન માફિયાઓ સાથેના તેમના સંબંધોની સત્ય ઘટના પર આધારિત આ ફિલ્મમાં પચિનોના પર્ફોર્મન્સને ભારે પ્રશંસા મળી હતી. આ પ્રથમ વખત હતું જ્યારે પચિનોએ સ્કોર્સેઝ સાથે કામ કર્યું હોય. પચીનોના શાનદાર અભિનય માટે તેમને ઓસ્કાર એવોર્ડ્સમાં બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર (શ્રેષ્ઠ સહ-અભિનેતા) તરીકેનું નોમિનેશન પણ મળ્યું હતું, અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ રિલીઝ હોવા છતાં ઓનલાઇન મીડિયામાં આ ફિલ્મને પ્રચંડ સફળતા રહી હતી.

ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૦માં પચિનોએ એમેઝોન પ્રાઇમ વીડિયોની સિરીઝ 'હન્ટર્સ' માં મેયર ઓફરમેન નામના કાલ્પનિક નાઝી શિકારીની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે ૨૦૦૩ પછી તેમની પ્રથમ ટેલિવિઝન સિરીઝ હતી અને તે પ્રેક્ષકોમાં ખૂબ જ લોકપ્રિય થઈ હતી. ૨૦૨૧માં પચિનોએ રિડલી સ્કોટની ફિલ્મ 'હાઉસ ઓફ ગુચી' માં એલ્ડો ગુચીની યાદગાર ભૂમિકા ભજવી હતી. આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હોવા છતાં પચિનો, લેડી ગાગા અને જેરેડ લેટોના અભિનયને ખાસ હાઇલાઇટ કરવામાં આવ્યો હતો. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ 'એવરેજ' રહી હતી. આ જ વર્ષે તેઓ 'અમેરિકન ટ્રેઇટર' ફિલ્મમાં મુખ્ય બચાવ પક્ષના વકીલ તરીકે જોવા મળ્યા હતા. ત્યારબાદ ૨૦૨૩માં પચિનોએ માઇકલ કીટનની ફિલ્મ 'નોક્સ ગોઝ અવે' માં જેવિયર ક્રેન નામના ચોર અને ફિક્સરની સહાયક ભૂમિકા ભજવીને મોટા પડદા પર વાપસી કરી હતી, જેનું પ્રીમિયર ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું.

૨૦૨૪માં પચિનોએ વિખ્યાત કલાકાર અમેદેઓ મોદિગ્લિઆનીના જીવન પર આધારિત ફિલ્મ 'મોદી, થ્રી ડેઝ ઓન ધ વિંગ ઓફ મેડનેસ' માં અભિનય કર્યો હતો, જેનું નિર્માણ તેમણે જોની ડેપ અને બેરી નવીદી સાથે મળીને કર્યું હતું. આ ફિલ્મ ડેનિસ મેકઇન્ટાયરના એક પ્રખ્યાત નાટક પર આધારિત હતી. 

૨૦૨૫માં પચિનો પાંચ સ્વતંત્ર (ઇન્ડિપેન્ડન્ટ) ફિલ્મોમાં જોવા મળ્યા હતા. તેમની પ્રથમ ફિલ્મ એક હોરર ફિલ્મ 'ધ રિચ્યુઅલ' હતી, જેમાં તેમણે ડેન સ્ટીવન્સ સાથે પાદરી થિયોફિલસ રીસિન્જરની ભૂમિકા ભજવી હતી; જોકે આ ફિલ્મને વિવેચકો તરફથી નકારાત્મક સમીક્ષાઓ મળી હતી. તેમની બીજી ફિલ્મ 'બિલી નાઈટ' હતી, જે યુવા ફિલ્મ નિર્માતાઓની મહત્વાકાંક્ષા અને કલાત્મક સફર પર આધારિત એક ડ્રામા ફિલ્મ હતી. આ ફિલ્મનું પ્રીમિયર રોડ આઇલેન્ડ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું. સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫માં તેઓ અન્ય બે ફિલ્મો 'ડેડ મેન્સ વાયર' અને 'ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે' માં નાની ભૂમિકાઓમાં જોવા મળ્યા હતા, જે બંને ફિલ્મોનું વર્લ્ડ પ્રીમિયર વેનિસ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું. 'ડેડ મેન્સ વાયર' માં તેમણે એક અમીર મોર્ટગેજ બ્રોકરની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે તેમના ભૂતકાળના પ્રખ્યાત અભિનયની યાદ અપાવે છે. જ્યારે નેટફ્લિક્સની ફિલ્મ 'ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે' માં તેમની ટૂંકી ભૂમિકાના વિવેચકો દ્વારા ખૂબ જ વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. ૨૦૨૫ની તેમની છેલ્લી ફિલ્મ નિક પિઝોલેટોની 'ઇઝીઝ વોલ્ટ્ઝ' હતી, જેમાં તેઓ વિન્સ વોન સાથે જોવા મળ્યા હતા અને તેનું પ્રીમિયર ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં વિશેષ પ્રસ્તુતિ તરીકે કરવામાં આવ્યું હતું.

૨૦૨૬માં પચિનોની જૂની ફિલ્મ 'એની ગિવન સન્ડે' ના એક પ્રખ્યાત લોકર રૂમ મોનોલોગ (ભાષણ)નો ઉપયોગ ફાઈઝર કંપનીના એક રાષ્ટ્રીય વિજ્ઞાપન અભિયાન (જાહેરાત) માટે કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ જૂન ૨૦૨૬માં તેઓ 'કિલિંગ કાસ્ટ્રો' ફિલ્મમાં સીઆઈએ એજન્ટ રોબર્ટ માહ્યુની મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળ્યા હતા, જેનું ભવ્ય પ્રીમિયર ટ્રાઇબેકા ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું.

== પ્રતિભાવ અને વારસો ==
અલ પચિનોને અવારનવાર સિનેમા અને થિયેટર જગતના સૌથી મહાન અને પ્રભાવશાળી અભિનેતાઓમાંથી એક માનવામાં આવે છે. તેમના ખાસ પ્રકારના તીવ્ર, સચોટ અને ગંભીર તેમજ વિસ્ફોટક અભિનય માટે જાણીતા પચિનોએ ન્યૂ હોલીવુડ યુગના એક દિગ્ગજ તરીકે નામના મેળવી હતી. ધ ગ્લોબ એન્ડ મેલ અખબારે તેમને ૧૯૭૦ના દાયકાની શરૂઆતની કાઉન્ટર-કલ્ચર પેઢીના આઇકોન તરીકે વર્ણવ્યા હતા. રોન રોઝનબૌમે તેમને હોલીવુડના હેમ્લેટ કહ્યા હતા, જ્યારે ઓલિવર સ્ટોને તેમને સ્ટ્રીટ હેમ્લેટ તરીકે ઓળખાવ્યા હતા, જે વિલિયમ શેક્સપિયરની કૃતિઓ પ્રત્યે પચિનોના ઊંડા આદર અને તેમના પાત્રોમાં શેક્સપિયરન શૈલીની ગંભીર કરુણતા લાવવાની તેમની ક્ષમતાને દર્શાવે છે.

વર્ષ ૨૦૦૩માં, બ્રિટિશ ટેલિવિઝન દર્શકોએ ચેનલ ૪ ના એક સર્વેક્ષણમાં પચિનોને સર્વકાલીન મહાન મૂવી સ્ટાર તરીકે ચૂંટ્યા હતા, અને તેમનો સમાવેશ વીએચ૧ ની સર્વકાલીન ૨૦૦ મહાન પૉપ કલ્ચર આઇકોન્સની યાદીમાં પણ કરવામાં આવ્યો છે. વર્ષ ૨૦૨૨માં, એસ્કવાયર મેગેઝિનની સિનેમા ઇતિહાસના ૧૦૦ સૌથી મહાન અભિનેતાઓની યાદીમાં પચિનોને છઠ્ઠા ક્રમે રાખવામાં આવ્યા હતા. તેના પછીના વર્ષે, એસ્કવાયર મેગેઝિને તેમનો સમાવેશ ૧૦ શ્રેષ્ઠ જીવંત અભિનેતાઓની યાદીમાં પણ કર્યો હતો.

લી સ્ટ્રાસ્બર્ગના માર્ગદર્શન હેઠળ તેઓ 'મેથડ એક્ટિંગ' શૈલી શીખ્યા હતા. સ્ટ્રાસ્બર્ગે તેમના વિશે કહ્યું હતું કે, કેટલાક કલાકારો પાત્રો ભજવે છે, જ્યારે અલ પચિનો પોતે તે પાત્ર બની જાય છે. તેઓ પાત્રની ઓળખ એટલી હદ સુધી અપનાવી લે છે કે નાટક કે ફિલ્મ પૂરી થયા પછી પણ લાંબા સમય સુધી તે જ પાત્રમાં જીવતા રહે છે. જોકે, પચિનો પોતે એવું માને છે કે તેઓ સંપૂર્ણપણે માત્ર મેથડ એક્ટર નથી, પરંતુ તેમના મતે શબ્દો એ તેમની ભાવનાત્મક સ્થિતિનો જ એક ભાગ હોવા જોઈએ અને તેઓ સ્ક્રિપ્ટ વગર પણ દ્રશ્યો સુધારવાની કસરતો કરે છે. 'શિકાગો રીડર' અખબારે આ બાબતની પ્રશંસા કરતા લખ્યું હતું કે, તેઓ એક એવા અદ્ભુત મેથડ એક્ટર છે જેઓ સહજ અભિવ્યક્તિ મેળવવા માટે ક્યારેય અચકાતા નથી.

'ડોગ ડે આફ્ટરનૂન' અને 'સર્પિકો' ફિલ્મોના દિગ્દર્શક સિડની લ્યુમેટે કહ્યું હતું કે, બધું જ તેમના અંદરના એક અદ્ભુત કેન્દ્રમાંથી બહાર આવે છે. હું તેની નજીક જવાનું પણ ન વિચારી શકું, કારણ કે તે પૃથ્વીના કેન્દ્રની નજીક જવા જેવું હશે. તેમના અંદરથી જે બહાર આવે છે તે માત્ર અને માત્ર તેમનું પોતાનું જ છે. 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મોના ડાયરેક્ટર ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ જણાવ્યું હતું કે, મેં સૌથી પહેલા તેમની બુદ્ધિમત્તા નોંધી હતી. તેઓ પોતાની આવડતનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો તે સારી રીતે જાણે છે. તેમની પાસે જે આકર્ષક ગુણ અને એક ખાસ પ્રકારનો અંદાજ છે, તેનો તેઓ ભરપૂર ઉપયોગ કરે છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Al Pacino was nearly fired from ‘The Godfather.’ The rest is history.|url=https://www.washingtonpost.com/entertainment/al-pacino-was-nearly-fired-from-the-godfather-the-rest-is-history/2016/11/29/9e3f6ac6-aa86-11e6-977a-1030f822fc35_story.html|newspaper=The Washington Post|date=2016-11-29|access-date=2026-08-13|issn=0190-8286|language=en-US|first=Karen|last=Heller}}&lt;/ref&gt; આ સિવાય, ફિલ્મના સ્ક્રીન ટેસ્ટના એડિટિંગનું કામ સંભાળતા માર્સિયા લુકાસે નોંધ્યું હતું કે, પચિનોની આંખોમાં સામેની વ્યક્તિને એકદમ ઝંઝેડી નાખવાનું આકર્ષણ છે.&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Anniversary You Can't Refuse: 40 Things You Didn't Know About The Godfather|date=March 14, 2012|website=Time|url=https://entertainment.time.com/2012/03/15/the-anniversary-you-cant-refuse-40-things-you-didnt-know-about-the-godfather/slide/very-few-people-wanted-al-pacino-for-michael/|accessdate=August 14, 2026|archive-date=January 2, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140102144248/http://entertainment.time.com/2012/03/15/the-anniversary-you-cant-refuse-40-things-you-didnt-know-about-the-godfather/slide/very-few-people-wanted-al-pacino-for-michael/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

પચિનો ની ઘણી ફિલ્મો અમેરિકન સિનેમામાં ક્લાસિક એટલે કે સર્વકાલીન શ્રેષ્ઠ બની ચૂકી છે, જેમાંની તેમની ચાર ફિલ્મો ''ધ ગોડફાધર'', ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ટુ'', ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન'' અને ''સ્કારફેસ'' ને યુ.એસ. લાઇબ્રેરી ઓફ કોંગ્રેસની નેશનલ ફિલ્મ રજિસ્ટ્રી માં સાચવવા માટે પસંદ કરવામાં આવી છે. ફિલ્મ ઉદ્યોગના કલાકારો દ્વારા પસંદ કરાયેલી ટાઇમ આઉટ મેગેઝિનની ૧૦૦ સર્વશ્રેષ્ઠ ફિલ્મોની યાદીમાં પણ પચિનોની ત્રણ ફિલ્મોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.

=== લોકપ્રિય સંસ્કૃતિમાં ===
{{multiple image
 |perrow = 1
 |total_width=200
 | align = left
 | direction = 
 | image1 = 
 | image2 = Tony Montana - Scarface - Graffiti.jpg
 | image3 = 112 Mural al passeig de Circumval·lació (Barcelona), Al Pacino.jpg
 | footer = ૨૦૧૨માં વિનવુડ અને ૨૦૨૫માં બાર્સિલોના ખાતે પચિનોના &quot;ટોની મોન્ટાના&quot; પાત્રના ભીંતચિત્રો (મ્યુરલ્સ)
 | footer_align = left
}}
પચિનો નો ટેલિવિઝન, સંગીત, ફિલ્મો અને વ્યાપક લોકપ્રિય સંસ્કૃતિ (પોપ કલ્ચર) માં ઘણો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. આનું મુખ્ય કારણ તેમની ફિલ્મોની ભૂમિકાઓ છે, જેણે તેમને હિંમત, મક્કમતા અને શક્તિના એક કાયમી સાંસ્કૃતિક પ્રતીક બનાવ્યા છે. વલ્ચર મેગેઝિને ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, &quot;તેમને 'અનન્ય અલ પચિનો' કહેવાનું મન થાય, ભલે તેઓ વિશ્વમાં સૌથી વધુ નકલ (નકલ ઉતારવામાં) કરવામાં આવતા અભિનેતા છે.&quot; એન્ટરટેઇનમેન્ટ વીકલીએ જણાવ્યું હતું કે તેમની અભિનયની આગવી શૈલીએ &quot;કોમેડી કલાકારોની આખી પેઢીઓને રોજગારી પૂરી પાડી છે.&quot; તેમની સૌથી વધુ નકલ કરનારા પ્રખ્યાત કલાકારોમાં કેવિન સ્પેસી અને એલેક બાલ્ડવિનનો સમાવેશ થાય છે. સ્પેસીએ કહ્યું હતું કે, &quot;આપણે બધા અલ પચિનોની નકલ કરવાનું પસંદ કરીએ છીએ તેનું કારણ એ છે કે તેમણે એવા પાત્રો ભજવ્યા છે જે અવિસ્મરણીય છે, અને અલ પચિનો માટે આ માત્ર એક વ્યવસાય નથી, પણ એક કળા છે.&quot;

તેમના અદ્ભુત પાત્રાલેખનો અમેરિકન ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટની ૧૦૦ યર્સ... શ્રેણીમાં સ્થાન પામ્યા છે, જેમાં ૧૦૦ મહાન ફિલ્મી પાત્રોની યાદીમાં તેમના બે પાત્રો (નાયક તરીકે ફ્રેન્ક સેર્પિકો અને ખલનાયક તરીકે માઇકલ કોર્લિયોન) નો સમાવેશ થાય છે. અમેરિકન સિનેમાના ટોચના ૧૦૦ સંવાદો ની યાદીમાં તેમના ત્રણ સંવાદો સામેલ છે: માઇકલ કોર્લિયોનનો &quot;તમારા મિત્રોને નજીક રાખો, પણ તમારા દુશ્મનોને વધુ નજીક રાખો&quot;; ટોની મોન્ટાનાનો &quot;સે હેલો ટુ માય લીટલ ફ્રેન્ડ!&quot;; અને સોની વોર્ટકિકનો &quot;એટિકા! એટિકા!&quot;. મોટા પડદાથી આગળ વધીને લોકપ્રિય બનેલા અન્ય સંવાદોમાં ...એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ ફિલ્મનો &quot;આખી ટ્રાયલ જ નિયમ વિરુદ્ધ છે!&quot;, સેન્ટ ઓફ અ વુમન ફિલ્મનો &quot;હૂ-આહ!&quot;, અને ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩ ફિલ્મનો &quot;જેમ મેં વિચાર્યું કે હું બહાર નીકળી ગયો છું, તેઓ મને પાછો અંદર ખેંચી લે છે&quot; નો સમાવેશ થાય છે. ધ વોશિંગ્ટન પોસ્ટે જણાવ્યું હતું કે, &quot;અન્ય લગભગ કોઈપણ અભિનેતા કરતાં તેમની સાથે સંવાદોની વધુ અમીટ રેખાઓ જોડાયેલી છે, જે માત્ર પાત્રો કેવી રીતે લખાયા હતા તેનો જ નહીં પરંતુ તેમણે કેવી રીતે તે પાત્રોને પોતાના બનાવી લીધા તેનો પુરાવો છે.&quot; એમ્પાયર મેગેઝિને વિશ્વભરના વાચકોના મતદાન દ્વારા માઇકલ કોર્લિયોન અને ટોની મોન્ટાનાને અત્યાર સુધીના સૌથી મહાન ફિલ્મી પાત્રો તરીકે પસંદ કર્યા હતા. એન્ટરટેઇનમેન્ટ વીકલીએ ડોની બ્રાસ્કો ફિલ્મમાં તેમની લેફ્ટી રુગિએરોની ભૂમિકાને &quot;૧૦૦ સૌથી મહાન અભિનય જેમને ઓસ્કાર મળવો જોઈતો હતો પણ મળ્યો નથી&quot; ની યાદીમાં સામેલ કરી હતી.

પચિનોએ મનોરંજન ઉદ્યોગની અસંખ્ય હસ્તીઓને પ્રભાવિત કર્યા છે અને તેમના દ્વારા તેઓ પ્રશંસા પામ્યા છે, જેમાં સ્ટીવ બુસેમી, જેફ્રી રાઈટ, બોબી કેનાવાલે, જેવિયર બાર્ડેમ, માઈકલ ઈમ્પેરિઓલી અને જેમી ફોક્સ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. જોન કુસાક, રસેલ ક્રો, જોની ડેપ, કોલિન ફેરેલ અને મેથ્યુ મેકકોનાઘી સહિતના તેમના કેટલાક સહ-કલાકારોએ (કો-સ્ટાર્સ) પણ સ્વીકાર્યું હતું કે પચિનો આ પ્રોજેક્ટ્સમાં સામેલ હોવાની ખાતરી થયા પછી જ તેઓ તેમાં જોડાવા માટે સહમત થયા હતા.

=== બોલિવૂડ પર અલ પચીનોનો પ્રભાવ ===
હોલીવુડના દિગ્ગજ અભિનેતા અલ પચીનો ની અભિનય શૈલી, સંવાદોની રજૂઆત અને તેમના આઇકોનિક પાત્રોએ ભારતીય સિનેમા એટલે કે બોલિવૂડ જગત પર એક ઊંડી અને કાયમી છાપ છોડી છે. બોલિવૂડના મહાનાયક [[અમિતાભ બચ્ચન]] ની પ્રખ્યાત ફિલ્મ અગ્નિપથ માં વિજય દીનાનાથ ચૌહાણનું પાત્ર, તેમની વૉઇસ એક્ટિંગ અને ડાયલોગ બોલવાનો વિશિષ્ટ લહેકો પણ અલ પચીનોએ સ્કારફેસ ફિલ્મમાં અપનાવેલી અવાજની શૈલીથી ભારે પ્રેરિત હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2020-02-16|title=Film of the Month: Amitabh’s Agneepath is more than mere Scarface, maloom?|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/film-of-the-month-agneepath-amitabh-bachchan-6270570/|access-date=2026-08-13|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;

બોલિવૂડના પ્રખ્યાત અભિનેતા સંજય દત્ત એ પોતે એક ઈન્ટરવ્યુમાં ખુલાસો કર્યો હતો કે તેઓ અલ પચીનોની સુપ્રસિદ્ધ ફિલ્મ સ્કારફેસ માં તેમના અભિનયથી એટલા પ્રભાવિત થયા હતા કે તેઓ તે પાત્રને બોલિવૂડમાં પોતાની રીતે જીવંત કરવા માંગતા હતા. આ જ પ્રેરણાના પરિણામે તેમણે પોતાની કરિયરની સૌથી યાદગાર ફિલ્મ વાસ્તવ કરી, જેમાં પચીનોના ટોની મોન્ટાના પાત્રની ઝલક તેમના રઘુ ના આઇકોનિક પાત્રમાં સ્પષ્ટ જોવા મળી હતી. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sandesh|title=અલ પચિનોની સ્કારફેસ જોઈને વાસ્તવમાં રોલ નિભાવ્યો : સંજય દત્ત|url=https://sandesh.com/supplement/after-seeing-al-pacino-39-s-scarface-played-the-real-role-sanjay|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Sandesh|language=gu}}&lt;/ref&gt;

આ સિવાય ભારતીય ફિલ્મ નિર્માતાઓએ અલ પચીનોની ફિલ્મોની વાર્તા અને પાત્રોને દેશી રંગમાં ઢાળીને ઘણી હિટ ફિલ્મો આપી છે. અભિનેતા મિથુન ચક્રવર્તી ની ૧૯૮૯માં આવેલી ફિલ્મ મુજરીમ પણ અલ પચીનોની સ્કારફેસ ફિલ્મનું જ એક શાનદાર ભારતીય રૂપાંતરણ હતું, જેમાં મિથુનદાએ પચીનોની એક્ટિંગ સ્ટાઇલને પોતાની આગવી રીતે પડદા પર ઉતારી હતી. આ ઉપરાંત રામ ગોપાલ વર્માની ફિલ્મ સરકાર (પચિનો ની ગોડફાધર ફિલ્મ થી પ્રેરિત) માં અભિષેક બચ્ચન નું પાત્ર અને પ્રકાશ ઝા ની ફિલ્મ રાજનીતિ માં રણબીર કપૂર નું પાત્ર પણ માઇકલ કોર્લિયોન પાત્રની ભારતીય આવૃત્તિ સમાન હતું. રણબીર કપૂરના આ જ અભિનય કૌશલ્યને જોઈને પ્રખ્યાત ફિલ્મ ડિરેક્ટર સંદીપ રેડ્ડી વંગાએ એક ઈન્ટરવ્યુમાં કહ્યું હતું કે, રણબીર કપૂર એ રૉબર્ટ ડી નીરો, અલ પચીનો અને કમલ હાસનનું અદભુત મિશ્રણ છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-11-24|title=રૉબર્ટ દ નીરો, અલ પચીનો અને કમલ હાસનનું મિશ્રણ છે રણબીર : સંદીપ રેડ્ડી વંગા|url=https://www.gujaratimidday.com/entertainment-news/bollywood-news/article/animal-sandeep-reddy-vanga-says-ranbir-kapoor-is-a-fusion-of-robert-de-niro-al-pacino-and-kamal-haasan-207204|url-status=live|access-date=2026-08-13|website=www.gujaratimidday.com|language=gu}}&lt;/ref&gt; ખાસ વાત એ છે કે રણબીર કપૂરે ન્યૂ યોર્કની લી સ્ટ્રાબર્ગ થિયેટર એન્ડ ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટમાંથી અભિનયની સત્તાવાર તાલીમ લીધી છે, જ્યાંથી ભૂતકાળમાં ખુદ અલ પચીનોએ પણ એક્ટિંગ શીખી હતી. રણબીરે તાજેતરમાં આપેલા એક ઇન્ટરવ્યુમાં ખુલાસો કર્યો હતો કે જ્યારે તેઓ ન્યૂ યોર્કમાં વિદ્યાર્થી (સ્ટુડન્ટ) તરીકે અભ્યાસ કરી રહ્યા હતા, ત્યારે અલ પચીનો બ્રોડવે થિયેટર પર સલોમી નાટક નું રીડિંગ કરી રહ્યા હતા. તે સમયે પચીનો તરફથી માત્ર એક નાની પ્રશંસા કે ઝલક મેળવવા માટે રણબીર સતત ત્રણ કલાક સુધી બહાર લાઈનમાં ઊભા રહ્યા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=શર્મા,|first=રિયા|date=2026-04-05|title=રણબીર કપૂરે અલ પચીનોને મળવા માટે ત્રણ કલાક સુધી રાહ જોવાની ક્ષણો યાદ કરી, કહ્યું કે ક્વેન્ટિન ટેરેન્ટિનોએ 'મને આંગળી બતાવી હતી. - હિન્દુસ્તાન ટાઇમ્સ.|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/ranbir-kapoor-recalls-waiting-3-hours-to-meet-al-pacino-says-quentin-tarantino-ramayana-natalie-portman-101775385855089.html|url-status=live|access-date=2026-08-13|website=Hindustan Times|language=en}}&lt;/ref&gt;

નવા યુગના સિનેમાની વાત કરીએ તો, નવાઝુદ્દીન સિદ્દીકી એ ગેંગ્સ ઓફ વાસેપુર ફિલ્મમાં ભજવેલું ફેઝલ ખાનનું પાત્ર પણ પચીનોની છાપ ધરાવતું હતું. બોલિવૂડના જાણીતા અભિનેતા અલી ફઝલ બાળપણથી જ અલ પચીનોના ખૂબ મોટા ફેન રહ્યા છે. લંડનમાં એક નાટક દરમિયાન ફઝલને ખુદ પચીનોને રૂબરૂ મળવાની અને તેમની સાથે વાતચીત કરવાની સુવર્ણ તક મળી હતી, જેને તેઓ પોતાના જીવનની સૌથી યાદગાર ક્ષણ ગણાવે છે. &lt;ref&gt;{{Cite news|title='Raakh' star Ali Fazal shares how his childhood obsession with Al Pacino led to an unforgettable encounter: 'First time I was really starstruck'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/raakh-star-ali-fazal-shares-how-his-childhood-obsession-with-al-pacino-led-to-an-unforgettable-encounter-first-time-i-was-really-starstruck/articleshow/132066608.cms|newspaper=The Times of India|date=2026-06-29|access-date=2026-08-13|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; ફઝલ સહિત બોલિવૂડના અસંખ્ય કલાકારોએ જાહેરમાં સ્વીકાર્યું છે કે અલ પચીનોના અભિનેત્વે સિનેમા પ્રત્યેની તેમની સમજને સંપૂર્ણપણે બદલી નાખી છે.

== ફિલ્મોગ્રાફી ==
''અલ પચિનો ફિલ્મોગ્રાફી પણ જુઓ.''
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| વર્ષ
! rowspan=&quot;2&quot;| ફિલ્મ
! colspan=&quot;4&quot;| યોગદાન
! rowspan=&quot;2&quot;| ભૂમિકા
! rowspan=&quot;2&quot;| નોંધ
|-
! width=&quot;65&quot;| નિર્દેશક
! width=&quot;65&quot;| નિર્માતા
! width=&quot;65&quot;| લેખક
! width=&quot;65&quot;| અભિનેતા
|-
| ૧૯૬૯
| ''મી, નેટલી''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની
| મુખ્ય ભૂમિકા — પ્રથમ ફિલ્મ
|-
| ૧૯૭૧
| ''ધ પેનિક ઇન નીડલ પાર્ક''
|
|
|
| {{Yes}}
| બોબી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૨
| ''ધ ગોડફાધર''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| સહ અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૩
| ''સ્કેરક્રો''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફ્રાન્સિસ લાયનલ ડેલ્બુચી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૩
| ''સેર્પિકો''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફ્રેન્ક સેર્પિકો
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૪
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૫
| ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન''
|
|
|
| {{Yes}}
| સોની વોર્ટઝિક
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૭
| ''બોબી ડીયરફિલ્ડ''
|
|
|
| {{Yes}}
| બોબી ડીયરફિલ્ડ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૯
| ''એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| આર્થર કિરકલેન્ડ
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૮૦
| ''ક્રૂઝિંગ''
|
|
|
| {{Yes}}
| સ્ટીવ બર્ન્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૨
| ''ઓથર! ઓથર!''
|
|
|
| {{Yes}}
| ઇવાન ટ્રેવલિયન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૩
| ''સ્કારફેસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની મોન્ટાના
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૫
| ''રેવલ્યુશન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોમ ડોબ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૯
| ''સી ઓફ લવ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ફ્રેન્ક કેલર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૦
| ''ડિક ટ્રેસી''
|
|
|
| {{Yes}}
| અલ્ફોન્સ બિગ બોય કેપ્રિસ
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૯૦
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૧
| ''ફ્રેન્કી એન્ડ જોની''
|
|
|
| {{Yes}}
| જોની
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૨
| ''ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| રિચાર્ડ રોમા
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૯૨
| ''સેન્ટ ઓફ અ વુમન''
|
|
|
| {{Yes}}
| લેફ્ટનન્ટ કર્નલ ફ્રેન્ક સ્લેડ
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર વિજય
|-
| ૧૯૯૩
| ''કાર્લિટોઝ વે''
|
|
|
| {{Yes}}
| કાર્લિટો બ્રિગાન્ટે
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૫
| ''હીટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| લેફ્ટનન્ટ વિન્સન્ટ હેના
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૬
| ''સિટી હોલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| મેયર જોન પેપાસ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૭
| ''ડોની બ્રાસ્કો''
|
|
|
| {{Yes}}
| બેન્જામિન લેફ્ટી રુગિરો
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૭
| ''ધ ડેવિલ્સ એડવોકેટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| જોન મિલ્ટન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૯
| ''ધ ઇન્સાઇડર''
|
|
|
| {{Yes}}
| લોવેલ બર્ગમેન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૯
| ''એની ગિવન સન્ડે''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની ડી અમાટો
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૨
| ''ઇન્સોમ્નિયા''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિલ ડોર્મર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૨
| ''સિમોન''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિક્ટર ટેરેન્સકી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૩
| ''ધ રિક્રુટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| વોલ્ટર બર્ક
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૪
| ''ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| શાયલોક
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૫
| ''ટુ ફોર ધ મની''
|
|
|
| {{Yes}}
| વોલ્ટર અબ્રામ્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૭
| ''ઓશન્સ થર્ટીન''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિલી બેન્ક
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૭
| ''૮૮ મિનિટ્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડોક્ટર જેક ગ્રેમ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૮
| ''રાઇટિયસ કિલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ડેવિડ ફિસ્ક
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૦
| ''યૂ ડોન્ટ નો જેક''
|
|
|
| {{Yes}}
| જેક કેવોર્કિયન
| મુખ્ય ભૂમિકા — ટેલિવિઝન ફિલ્મ
|-
| ૨૦૧૧
| ''ધ સન ઓફ નો વન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ચાર્લ્સ સ્ટેનફોર્ડ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૧
| ''જેક એન્ડ જીલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| તેઓ પોતે
| મહેમાન ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૨
| ''સ્ટેન્ડ અપ ગાઇઝ''
|
|
|
| {{Yes}}
| વેલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૩
| ''સાલોમે''
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| {{Yes}}
| કિંગ હેરોડ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ۲۰۱۴
| ''મેંગલહોર્ન''
|
|
|
| {{Yes}}
| એ જે મેંગલહોર્ન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૪
| ''ધ હમ્બલિંગ''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| સાયમન એક્સલર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૫
| ''ડેની કોલિન્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડેની કોલિન્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૬
| ''મિસકન્ડક્ટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ચાર્લ્સ અબ્રામ્સ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૭
| ''હેંગમેન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ રે આર્ચર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૯
| ''વન્સ અપોન અ ટાઇમ ઇન હોલીવુડ''
|
|
|
| {{Yes}}
| માર્વિન શ્વાર્ઝ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૯
| ''ધ આઇરિશમેન''
|
|
|
| {{Yes}}
| જીમી હોફા
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૨૦૨૧
| ''હાઉસ ઓફ ગુચી''
|
|
|
| {{Yes}}
| આલ્ડો ગુચી
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૩
| ''નોક્સ ગોઝ અવે''
|
|
|
| {{Yes}}
| ઝેવિયર ક્રેન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૪
| ''મોડી''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| મોરિસ ગેંગનેટ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ડેડ મેન્સ વાયર''
|
|
|
| {{Yes}}
| એમ એલ હોલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે''
|
|
|
| {{Yes}}
| અંકલ કાર્માઇન
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ધ રિચ્યુઅલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફાધર થિયોફિલસ રીસિંગર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|}

=== નિર્દેશક અને નિર્માતા તરીકે વિશેષ ફિલ્મો ===
અલ પચિનોએ અભિનેતા સિવાય ડિરેક્ટર (નિર્દેશક) અને પ્રોડ્યુસર (નિર્માતા) તરીકે પણ કેટલીક ખૂબ જ પ્રખ્યાત પ્રાયોગિક અને ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મો બનાવી છે, જેની યાદી નીચે મુજબ છે:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! વર્ષ !! ફિલ્મ !! ભૂમિકા !! નોંધ
|-

| ૧૯૮૯ || ''ધ લોકલ સ્ટિગ્મેટિક'' || નિર્માતા અને અભિનેતા || આ એક પ્રાયોગિક ફિલ્મ હતી જેને થિયેટરમાં રિલીઝ કરવાને બદલે માત્ર ખાસ સ્ક્રીનિંગ માટે જ રાખવામાં આવી હતી.
|-

| ૧૯૯૬ || ''લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ'' || નિર્દેશક, નિર્માતા અને લેખક || પચિનોની નિર્દેશક તરીકેની આ પ્રથમ સત્તાવાર ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ હતી, જેના માટે તેમને ડિરેક્ટર્સ ગિલ્ડ ઓફ અમેરિકાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો.
|-

| ૨૦૦૦ || ''ચાઇનીઝ કોફી'' || નિર્દેશક અને અભિનેતા || આ એક અનોખી ડ્રામા ફિલ્મ હતી જે સંપૂર્ણ રીતે બે પાત્રો વચ્ચેની વાતચીત પર આધારિત હતી.
|-

| ૨૦૧૧ || ''વાઇલ્ડ સાલોમે'' || નિર્દેશક અને લેખક || ઓસ્કાર વાઇલ્ડના નાટક પર આધારિત આ એક અર્ધ-ડોક્યુમેન્ટરી (Docudrama) ફિલ્મ હતી.
|}

== પુરસ્કારો ==

=== એકેડમી (ઓસ્કર) એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:26em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:25em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૪૫મો એકેડમી એવોર્ડ (૧૯૭૩)
| બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર
| ''ધ ગોડફાધર''
| style=&quot;background:#F06292;&quot; | નામાંકિત
| &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2014-10-04|title=The 45th Academy Awards {{!}} 1973|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1974|access-date=2026-08-18|website=www.oscars.org|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૪૬મો એકેડમી એવોર્ડ (૧૯૭૪)
| rowspan=4 | બેસ્ટ એક્ટર
| ''સર્પિકો''
| style=&quot;background:#F06292;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૪૭મો એકેડમી એવોર્ડ (૧૯૭૫)
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨''
| style=&quot;background:#F06292;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૪૮મો એકેડમી એવોર્ડ (૧૯૭૬)
| ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન''
| style=&quot;background:#F06292;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૫૨મો એકેડમી એવોર્ડ (૧૯૮૦)
| ''...એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ''
| style=&quot;background:#F06292;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૬૩મો એકેડમી એવોર્ડ (૧૯૯૧)
| rowspan=2 | બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર
| ''ડિક ટ્રેસી''
| style=&quot;background:#F06292;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૬૫મો એકેડમી એવોર્ડ (૧૯૯૩)
| ''ગ્લેન્ગેરી ગ્લેન રોસ''
| style=&quot;background:#F06292;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૬૫મો એકેડમી એવોર્ડ (૧૯૯૩)
| બેસ્ટ એક્ટર
| ''સેન્ટ ઓફ અ વુમન''
| style=&quot;background:#66BB6A;&quot; | વિજેતા
| &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2014-10-04|title=The 65th Academy Awards {{!}} 1993|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1994|access-date=2026-08-18|website=www.oscars.org|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૯૨મો એકેડમી એવોર્ડ (૨૦૨૦)
| બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર
| ''ધ આઇરિશમેન''
| style=&quot;background:#F06292;&quot; | નામાંકિત
| &lt;ref&gt;{{Cite web|title=The 92nd Academy Awards {{!}} 2020|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2020|access-date=2026-08-18|website=www.oscars.org|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

=== બાફ્ટા એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:26em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:25em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૬મો બાફ્ટા એવોર્ડ (૧૯૭૩)
| મોસ્ટ પ્રોમિસિંગ ન્યૂકમર ટુ લીડિંગ ફિલ્મ રોલ્સ
| ''ધ ગોડફાધર''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૮મો બાફ્ટા એવોર્ડ (૧૯૭૫)
| rowspan=2 | બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ લીડિંગ રોલ
| ''સર્પિકો''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૯મો બાફ્ટા એવોર્ડ (૧૯૭૬)
| ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન'' / ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨''
| style=&quot;background:#66BB6A; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૪૪મો બાફ્ટા એવોર્ડ (૧૯૯૧)
| rowspan=2 | બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ સપોર્ટિંગ રોલ
| ''ડિક ટ્રેસી''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૭૩મો બાફ્ટા એવોર્ડ (૨૦૨૦)
| ''ધ આઇરિશમેન''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
|}

=== એમી એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:26em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:25em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
! colspan=5 | પ્રાઇમટાઇમ એમી એવોર્ડ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૫૬મો પ્રાઇમટાઇમ એમી એવોર્ડ (૨૦૦૪)
| rowspan=3 | આઉટસ્ટેન્ડિંગ લીડ એક્ટર ઇન અ મિનિસિરીઝ ઓર મૂવી
| ''એન્જલ્સ ઇન અમેરિકા''
| વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૬૨મો પ્રાઇમટાઇમ એમી એવોર્ડ (૨૦૧૦)
| ''યુ ડોન્ટ નો જેક''
| વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૬૫મો પ્રાઇમટાઇમ એમી એવોર્ડ (૨૦૧૩)
| ''ફિલ સ્પેક્ટર''
| નામાંકિત
|
|-
|}

=== ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:26em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:25em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૩૦મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૧૯૭૩)
| rowspan=6 | બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ મોશન પિક્ચર – ડ્રામા
| ''ધ ગોડફાધર''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૩૧મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૧૯૭૪)
| ''સર્પિકો''
| વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૩૨મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૧૯૭૫)
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૩૩મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૧૯૭૬)
| ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૩૫મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૧૯૭૮)
| ''બોબી ડિયરફિલ્ડ''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૩૭મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૧૯૮૦)
| ''...એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૪૦મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૧૯૮૩)
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ મોશન પિક્ચર – મ્યુઝિકલ ઓર કોમેડી
| ''ઑથર! ઑથર!''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૪૧મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૧૯૮૪)
| rowspan=2 | બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ મોશન પિક્ચર – ડ્રામા
| ''સ્કારફેસ''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૪૭મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૧૯૯૦)
| ''સી ઓફ લવ''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૪૮મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૧૯૯૧)
| બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર – મોશન પિક્ચર
| ''ડિક ટ્રેસી''
| નામાંકિત
|
|-
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ મોશન પિક્ચર – ડ્રામા
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | rowspan = 2&quot; | ૫૦મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૧૯૯૩)
| બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર – મોશન પિક્ચર
| ''ગ્લેન્ગેરી ગ્લેન રોસ''
| નામાંકિત
|
|-
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ મોશન પિક્ચર – ડ્રામા
| ''સેન્ટ ઓફ અ વુમન''
| વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૫૮મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૨૦૦૧)
| colspan=2 | સેસિલ બી. ડીમિલ એવોર્ડ
| વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૬૧મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૨૦૦૪)
| rowspan=3 | બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ મિનિસિરીઝ ઓર મોશન પિક્ચર – ટેલિવિઝન
| ''એન્જલ્સ ઇન અમેરિકા''
| વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૬૮મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૨૦૧૧)
| ''યુ ડોન્ટ નો જેક''
| વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૭૧મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૨૦૧૪)
| ''ફિલ સ્પેક્ટર''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૭૩મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૨૦૧૬)
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ મોશન પિક્ચર – મ્યુઝિકલ ઓર કોમેડી
| ''ડેની કોલિન્સ''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૭૭મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૨૦૨૦)
| બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર – મોશન પિક્ચર
| ''ધ આઇરિશમેન''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૭૮મો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ (૨૦૨૧)
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ ટેલિવિઝન સિરીઝ – ડ્રામા
| ''હન્ટર્સ''
| નામાંકિત
|
|-
|}

=== ગ્રેમી એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:26em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:25em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૪૩મો ગ્રેમી એવોર્ડ (૨૦૦૧)
| બેસ્ટ સ્પોકન વર્ડ આલ્બમ
| ''ધ કમ્પ્લીટ શેક્સપિયર સોનેટ્સ''
| નામાંકિત
|
|-
|}

=== સ્ક્રીન એક્ટર્સ ગિલ્ડ એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:26em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:25em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૧૦મો સ્ક્રીન એક્ટર્સ ગિલ્ડ એવોર્ડ (૨૦૦૪)
| rowspan=3 | આઉટસ્ટેન્ડિંગ મેલ એક્ટર ઇન અ મિનિસિરીઝ ઓર ટેલિવિઝન મૂવી
| ''એન્જલ્સ ઇન અમેરિકા''
| વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૧૭મો સ્ક્રીન એક્ટર્સ ગિલ્ડ એવોર્ડ (૨૦૧૧)
| ''યુ ડોન્ટ નો જેક''
| વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦મો સ્ક્રીન એક્ટર્સ ગિલ્ડ એવોર્ડ (૨૦૧૪)
| ''ફિલ સ્પેક્ટર''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૬મો સ્ક્રીન એક્ટર્સ ગિલ્ડ એવોર્ડ (૨૦૨૦)
| આઉટસ્ટેન્ડિંગ મેલ એક્ટર ઇન અ સપોર્ટિંગ રોલ
| ''ધ આઇરિશમેન''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૬મો સ્ક્રીન એક્ટર્સ ગિલ્ડ એવોર્ડ (૨૦૨૦)
| આઉટસ્ટેન્ડિંગ કાસ્ટ ઇન અ મોશન પિક્ચર
| ''ધ આઇરિશમેન''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૬મો સ્ક્રીન એક્ટર્સ ગિલ્ડ એવોર્ડ (૨૦૨૦)
| આઉટસ્ટેન્ડિંગ કાસ્ટ ઇન અ મોશન પિક્ચર
| ''વન્સ અપોન અ ટાઇમ ઇન હોલીવુડ''
| નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૮મો સ્ક્રીન એક્ટર્સ ગિલ્ડ એવોર્ડ (૨૦૨૨)
| આઉટસ્ટેન્ડિંગ કાસ્ટ ઇન અ મોશન પિક્ચર
| ''હાઉસ ઓફ ગુચી''
| નામાંકિત
|
|-
|}

=== ટોની એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:26em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:25em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૩મો ટોની એવોર્ડ (૧૯૬૯)
| બેસ્ટ સપોર્ટિંગ ઓર ફીચર્ડ એક્ટર ઇન અ પ્લે
| ''ડઝ અ ટાઇગર વેર અ નેકટાઇ?''
| વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૩૧મો ટોની એવોર્ડ (૧૯૭૭)
| rowspan=2 | બેસ્ટ લીડિંગ એક્ટર ઇન અ પ્લે
| ''ધ બેઝિક ટ્રેનિંગ ઓફ પાવલો હમેલ''
| વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૬૫મો ટોની એવોર્ડ (૨૦૧૧)
| ''ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ''
| નામાંકિત
|
|-
|}

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
{{wikiquote}}
{{Commons category}}
* {{imdb name|0000199|અલ પચિનો}}

[[શ્રેણી:અમેરિકન ફિલ્મ અભિનેતાઓ]]
[[શ્રેણી:ઓસ્કાર વિજેતા અભિનેતાઓ]]
[[શ્રેણી:જીવિત લોકો]]</text>
      <sha1>42ecpamvaryrcy5wt95nesm4oj5q7os</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>904371</id>
      <parentid>904370</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T17:18:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MichealBVN</username>
        <id>88262</id>
      </contributor>
      <comment>/* પુરસ્કારો */</comment>
      <origin>904371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="132614" sha1="aosebwvkcn8jnth0yixedp2hb1i27p8" xml:space="preserve">{{cleanup}}
{{infobox person/Wikidata
 | fetchwikidata = ALL
 | onlysourced = no
}}
'''અલ પચિનો''' નું હુલામણુ નામ ધરાવતા '''આલ્ફ્રેડો જેમ્સ પચિનો''' (જન્મ એપ્રિલ ૨૫, ૧૯૪૦), એક અમેરિકન અભિનેતા અને ફિલ્મ નિર્માતા છે. ૨૦મી સદીના સૌથી પ્રભાવશાળી અને મહાન કલાકારોમાંના એક ગણાતા અલ પચિનોએ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Pacino named 'greatest film star'|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3001463.stm|date=2003-05-05|access-date=2026-08-12|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; પાંચ દાયકાથી વધુ લાંબી કારકિર્દીમાં અસંખ્ય યાદગાર ભૂમિકાઓ ભજવી છે. તેઓ અભિનયનો &quot;ટ્રિપલ ક્રાઉન&quot; (ઓસ્કાર, એમી અને ટોની એવોર્ડ) મેળવનારા જૂજ વૈશ્વિક કલાકારોમાં સામેલ છે.

== પ્રારંભિક જીવન ==
આલ્ફ્રેડો જેમ્સ પચિનોનો જન્મ અમેરિકા ના ન્યૂયોર્ક શહેરના મેનહટન વિસ્તારમાં આવેલા ઈસ્ટ હાર્લેમમાં ૨૫ એપ્રિલ, ૧૯૪૦ના રોજ થયો હતો. તેઓ તેમના સિસિલિયન અમેરિકન માતા રોઝ અને પિતા સાલ્વાટોર પચિનોનું એકમાત્ર સંતાન હતા. તેમના પિતા ઇટાલીના સેન ફ્રાટેલોથી આવીને અમેરિકામાં વસ્યા હતા. જ્યારે અલ પચિનો માત્ર બે વર્ષના હતા ત્યારે તેમના માતા-પિતાના છૂટાછેડા થઈ ગયા હતા. 

માતા-પિતા અલગ થયા પછી, તેમના માતા તેમને સાઉથ બ્રોન્ક્સ વિસ્તારમાં લઈ ગયા હતા. ત્યાં તેઓ તેમના નાના-નાની કેટ અને જેમ્સ ગેરાર્ડી સાથે રહેતા હતા. તેમના નાના-નાની નાની ઉંમરે ઇટાલીના પ્રખ્યાત કોર્લિયોન ગામમાંથી આવીને અમેરિકામાં વસ્યા હતા. અલગ થયા પછી અલ પચિનોના પિતા કેલિફોર્નિયા જતા રહ્યા હતા, જ્યાં તેમણે વીમા વેચાણકર્તા અને રેસ્ટોરન્ટના માલિક તરીકે કામ શરૂ કર્યું હતું.

જ્યારે અલ પચિનો ત્રણ-ચાર વર્ષના હતા, ત્યારથી જ તેમના માતા તેમને નિયમિત રીતે સિનેમા હોલમાં ફિલ્મો જોવા લઈ જતા હતા. ફિલ્મો જોયા પછી તેઓ મનમાં જ તે પાત્રોના સંવાદો વાગોળવાનું શરૂ કરી દેતા હતા. અલ પચિનોનું હુલામણું નામ સોની બોય હતું, જે તેમની માતાએ તે સમયના પ્રખ્યાત ગાયક અલ જોલ્સનના એક લોકપ્રિય ગીત પરથી રાખ્યું હતું, જે તેઓ અવારનવાર અલ પચિનો માટે ગાતા હતા.

પચિનો એ હર્મન રિડર જુનિયર હાઈસ્કૂલમાં અભ્યાસ કર્યો હતો, પરંતુ ટૂંક સમયમાં જ તેમણે અંગ્રેજી સિવાયના મોટાભાગના વિષયોના વર્ગો છોડી દીધા હતા. તેમના જુનિયર હાઈસ્કૂલના શિક્ષિકા બ્લેન્ચ રોથસ્ટીને નાની ઉંમરે જ તેમની અભિનય ક્ષમતા ઓળખી લીધી હતી. તેમણે અલ પચિનોને શાળાના નાટકોમાં ભૂમિકાઓ આપી અને વિદ્યાર્થીઓની સભાઓમાં બાઇબલના પાઠ વાંચવાનું કામ સોંપ્યું. તે શિક્ષિકાએ તેમના પરિવારના એપાર્ટમેન્ટની મુલાકાત લીધી અને તેમની નાનીને ખાસ કહ્યું કે આ બાળક આ જ કામ માટે બન્યો છે, જેને અલ પચિનો પોતાના જીવનનો સૌથી મોટો વળાંક માને છે. ત્યારબાદ ઓડિશન આપીને તેમણે હાઈસ્કૂલ ઓફ પરફોર્મિંગ આર્ટ્સમાં પ્રવેશ મેળવ્યો. જોકે તેમની માતા તેમના આ નિર્ણયથી અસંમત હતા, કારણ કે તેઓ માનતા હતા કે ગરીબ લોકો અભિનય ન કરે. આ બાબતે ઘરમાં ઝઘડો થતાં તેમણે ઘર છોડી દીધું હતું.

પચિનો એ પોતાના સપના પૂરા કરવા અને ખર્ચ ઉઠાવવા માટે સંદેશવાહક, હોટેલમાં વાસણ સાફ કરવાના સહાયક, સફાઈ કામદાર, ટેલિફોન ઓપરેટર અને ટપાલ ક્લાર્ક જેવી ઓછી આવક વાળી નોકરીઓ કરી હતી. આ સમય દરમિયાન તેઓ ન્યૂયોર્કના અંડરગ્રાઉન્ડ થિયેટરોમાં બેઝમેન્ટ નાટકોમાં અભિનય કરતા હતા. કિશોરાવસ્થામાં તેમણે એક્ટર્સ સ્ટુડિયો નામની સંસ્થામાં જોડાવાનો પ્રયાસ કર્યો પરંતુ તેઓ રિજેક્ટ થયા. ત્યારબાદ તેઓ એચબી સ્ટુડિયોમાં જોડાયા, જ્યાં તેમની મુલાકાત અભિનયના શિક્ષક ચાર્લી લોટન સાથે થઈ, જેઓ પાછળથી તેમના માર્ગદર્શક અને શ્રેષ્ઠ મિત્ર બન્યા. આ સ્ટુડિયોના હોલ અને ડાન્સ રૂમ સાફ કરવાના બદલામાં સંસ્થાએ તેમને મફતમાં ક્લાસ કરવાની મંજૂરી આપી હતી. રાત્રિના સમયે અલ પચિનો શેરીઓમાં ફરતા ફરતા શેક્સપિયરના સંવાદોની પ્રેક્ટિસ કરતા હતા. આ સમયગાળામાં તેઓ ઘણીવાર બેરોજગાર અથવા બેઘર રહ્યા હતા, અને ક્યારેક શેરીઓમાં, થિયેટરોમાં અથવા મિત્રના ઘરે સૂઈ જતા હતા.

વર્ષ ૧૯૬૨માં પચિનોના માતાનું ત્રેતાલીસ વર્ષની નાની ઉંમરે અવસાન થયું હતું. તેના પછીના જ વર્ષે તેમના નાનાનું પણ અવસાન થયું. અલ પચિનો આ સમયને પોતાના જીવનનો સૌથી મુશ્કેલ તબક્કો માને છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે તેઓ તે સમયે બાવીસ વર્ષના હતા અને તેમના જીવનના સૌથી પ્રભાવશાળી બે લોકો ચાલ્યા ગયા હતા, જેના કારણે તેઓ સંપૂર્ણપણે ભાંગી પડ્યા હતા.

એચબી સ્ટુડિયોમાં ચાર વર્ષ વિતાવ્યા પછી, અલ પચિનોએ એક્ટર્સ સ્ટુડિયો માટે સફળતાપૂર્વક ઓડિશન આપ્યું. ત્યાં તેમણે અભિનયના પ્રખ્યાત કોચ લી સ્ટ્રાસબર્ગ હેઠળ પદ્ધતિસરના અભિનયનો અભ્યાસ કર્યો. આ જ લી સ્ટ્રાસબર્ગ પાછળથી અલ પચિનો સાથે ધ ગોડફાધર ભાગ બે ફિલ્મમાં પણ જોવા મળ્યા હતા. પાછળથી આપેલા ઇન્ટરવ્યુમાં તેમણે સ્ટ્રાસબર્ગ અને આ સંસ્થાની તેમના જીવન પર પડેલી અસર વિશે વાત કરી હતી કે એક્ટર્સ સ્ટુડિયોનું તેમના જીવનમાં ખૂબ મોટું સ્થાન છે અને લી સ્ટ્રાસબર્ગને જેટલું સન્માન મળવું જોઈતું હતું તેટલું નથી મળ્યું. ચાર્લી લોટન પછી આ સંસ્થાએ જ તેમની કારકિર્દીને એક નવી દિશા આપી હતી, જેના કારણે તેઓ અન્ય નાની-મોટી નોકરીઓ છોડીને સંપૂર્ણપણે અભિનય તરફ વળી શક્યા હતા. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે લી સ્ટ્રાસબર્ગ સાથે કામ કરવું ખૂબ જ ઉત્સાહજનક હતું કારણ કે તેઓ જ્યારે કોઈ દ્રશ્ય કે લોકો વિશે વાત કરતા ત્યારે એટલા રસપ્રદ લાગતા કે બસ તેમને સાંભળતા જ રહેવાનું મન થાય. તેઓ અભિનેતાઓને ખૂબ પ્રેમ કરતા અને અભિનયની અદ્ભુત સમજ ધરાવતા હતા.

== અંગત જીવન ==
=== સંબંધો અને બાળકો ===
પચિનોનો તેમની 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મના સહ-અભિનેત્રી ડાયેન કીટન સાથે લાંબો સંબંધ રહ્યો હતો. તેમનો આ ઉતાર-ચઢાવવાળો સંબંધ 'ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩' ના શૂટિંગ પછી પૂરો થયો હતો. આ સિવાય તેઓ જીલ ક્લેબર્ગ, ટ્યુઝડે વેલ્ડ, માર્થે કેલર, વેરુસ્કા વોન લેહન્દોર્ફ, કેથલીન ક્વિનલાન, લિન્ડાલ હોબ્સ અને પેનેલોપ એન મિલર સાથે પણ સંબંધોમાં રહ્યા હતા. પચિનોનો આર્જેન્ટિનાની અભિનેત્રી લ્યુસિલા પોલાક સાથે ૨૦૦૮ થી ૨૦૧૮ સુધી ૧૦ વર્ષ લાંબો સંબંધ રહ્યો હતો.

પચિનોને ચાર બાળકો છે. તેમની સૌથી મોટી દીકરી જૂલી મેરીનો જન્મ ૧૬ ઓક્ટોબર ૧૯૮૯ના રોજ થયો હતો, જે તેમની અને એક્ટિંગ કોચ જેન ટેરન્ટની દીકરી છે. આ સિવાય ૨૫ જાન્યુઆરી ૨૦૦૧ના રોજ આઈવીએફ પદ્ધતિ દ્વારા તેમને બે જોડિયા બાળકો થયા હતા, જેમની માતા અભિનેત્રી બેવર્લી ડી એન્જેલો છે, જેમની સાથે પચિનો ૧૯૯૭ થી ૨૦૦૩ સુધી સંબંધમાં રહ્યા હતા. ત્યારબાદ ૨૦૨૨ થી ૨૦૨૪ દરમિયાન ફિલ્મ નિર્માતા નૂર અલ્ફલ્લાહ સાથેના સંબંધોથી ૧૫ જૂન ૨૦૨૩ના રોજ તેમને એક દીકરો થયો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Gujarati|first=TV9|date=2023-05-31|title=Al Pacinoની 53 વર્ષ નાની ગર્લફ્રેન્ડ બનશે માતા, 82 વર્ષની ઉંમરે ચોથી વખત પિતા બનશે એક્ટર|url=https://tv9gujarati.com/entertainment/hollywood-actor-al-pacino-is-going-to-be-a-father-for-the-fourth-time-at-the-age-of-82-with-53-year-younger-girlfriend-768236.html|access-date=2026-08-12|website=TV9 Gujarati|language=gu}}&lt;/ref&gt;૮૩ વર્ષની ઉંમરે પચિનો દુનિયાના સૌથી મોટી ઉંમરે પિતા બનનારા વ્યક્તિઓમાંથી એક બન્યા છે,  કોરોના લોકડાઉન બાદ ૨૦૨૨માં શરૂ થયેલો આ સંબંધ ઓક્ટોબર ૨૦૨૪માં સત્તાવાર રીતે પૂરો થયો હતો અને બંને અલગ થઈ ગયા હતા&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-09-07|title=પીઢ અભિનેતા અલ પચિનો અને નૂર અલફલ્લાહ અલગ થયા: બાળકનો જન્મ ત્રણ મહિના પહેલા થયો હતો, નૂરે કસ્ટડી અને પૈસા માંગ્યા|url=https://www.divyabhaskar.co.in/entertainment/bollywood/news/veteran-actors-al-pacino-and-noor-alfallah-split-131802804.html|access-date=2026-08-12|website=Divya Bhaskar|language=gu}}&lt;/ref&gt;, પચીનો એ ક્યારેય લગ્ન કર્યા નથી.

== કારકિર્દી ==

=== ૧૯૬૭–૧૯૭૧: થિયેટર ભૂમિકાઓ અને ફિલ્મ સફરની શરૂઆત ===
[[File:Al Pacino - Hummel.jpg|thumb|upright|અલ પચિનો ૧૯૭૭માં ધ બેઝિક ટ્રેનિંગ ઑફ પાવ્લો હમેલ નાટકમાં અભિનય કરતા.]] ૧૯૬૭માં અલ પચિનોએ બોસ્ટનના ચાર્લ્સ પ્લેહાઉસમાં અવેક એન્ડ સિંગ નાટકથી વ્યાવસાયિક રંગમંચ કારકિર્દીની શરૂઆત કરી. ત્યારબાદ અમેરિકા હુર્રા નાટકમાં કામ દરમિયાન તેમની મુલાકાત અભિનેત્રી જીલ ક્લેબર્ગ સાથે થઈ, બંને વચ્ચે પાંચ વર્ષ સુધી પ્રેમસંબંધ રહ્યો, અને ત્યારબાદ તેઓ ન્યૂયોર્ક શહેરમાં પાછા ફર્યા હતા.

વર્ષ ૧૯૬૮માં પચિનોએ એસ્ટોર પ્લેસ થિયેટરમાં ઇઝરાયેલ હોરોવિટ્ઝના ધ ઇન્ડિયન વોન્ટ્સ ધ બ્રોન્ક્સ નામના નાટકમાં મર્ફ નામના શેરી ગુંડાની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. આ નાટક ૧૭ જાન્યુઆરી, ૧૯૬૮ના રોજ શરૂ થયું હતું અને તેના કુલ એકસો સિત્યોતેર શો થયા હતા. આ નાટકની સાથે જ હોરોવિટ્ઝનું બીજું નાટક ઈટ્સ કોલ્ડ ધ સુગર પ્લમ પણ દર્શાવવામાં આવતું હતું, જેમાં જીલ ક્લેબર્ગ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતી. આ નાટકમાં શાનદાર અભિનય માટે  પચિનોને શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો ઓબી એવોર્ડ મળ્યો હતો, જ્યારે જોન કાઝલેને શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો. માર્ટિન બ્રેગમેને આ નાટક જોયું અને તેઓ પચિનોના મેનેજર બન્યા હતા. આ ભાગીદારી આવનારા વર્ષોમાં ખૂબ જ સફળ સાબિત થઈ, કારણ કે બ્રેગમેને જ પચિનોને ધ ગોડફાધર, સેર્પીકો અને ડોગ ડે આફ્ટરનૂન જેવી મહાન ફિલ્મો કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા. પોતાની સ્ટેજ કારકિર્દી વિશે પચિનોએ જણાવ્યું હતું કે માર્ટિન બ્રેગમેને જ મારી શોધ કરી હતી જ્યારે હું પચીસ-છવ્વીસ વર્ષનો હતો અને તેઓ મારા મેનેજર બન્યા હતા. હું આજે જે પણ સ્થાને છું તે માર્ટીના કારણે જ છું અને હું ખરેખર તેમનો ઋણી છું.

૨૫ ફેબ્રુઆરી, ૧૯૬૯ના રોજ પચિનોએ બેલાસ્કો થિયેટર ખાતે ડોન પીટરસનના ડઝ અ ટાઈગર વેર અ નેકટાઈ નામના નાટકથી બ્રોડવે થિયેટરમાં પ્રવેશ કર્યો હતો. આ નાટક ઓગણચાળીસ શો પછી ૨૯ માર્ચ, ૧૯૬૯ના રોજ બંધ થઈ ગયું હતું, પરંતુ પચિનોના અભિનયના ખૂબ જ વખાણ થયા હતા અને ૨૦ એપ્રિલ, ૧૯૬૯ના રોજ તેમને આ ભૂમિકા માટે પ્રતિષ્ઠિત ટોની એવોર્ડ મળ્યો હતો.  પચિનોએ ૧૯૭૦ના દાયકામાં પણ સ્ટેજ પર અભિનય ચાલુ રાખ્યો હતો અને ધ બેઝિક ટ્રેનિંગ ઓફ પાવલો હમેલ નામના નાટક માટે પોતાનો બીજો ટોની એવોર્ડ જીત્યો હતો. આ સિવાય તેમણે રિચાર્ડ ધ થર્ડ નામના નાટકમાં મુખ્ય શીર્ષક ભૂમિકા ભજવી હતી. ૧૯૮૦ના દાયકા મા ડેવિડ મેમેટના અમેરિકન બફેલો નામના નાટકમાં દેખાયા પછી પચિનોએ ફરીથી સ્ટેજ પર મોટી સફળતા મેળવી હતી, જેના માટે તેમને ડ્રામા ડેસ્ક એવોર્ડ માટે નામાંકિત કરવામાં આવ્યા હતા. વર્ષ ૧૯૯૦ પછી પચીનો સ્ટેજ કાર્યોમાં યુજેન ઓ નીલના હ્યુગી, ઓસ્કાર વાઈલ્ડના સાલોમે અને વર્ષ ૨૦૦૫માં લાઈલ કેસ્લરના ઓર્ફન્સ નામના નાટકોના પુનઃપ્રસારણનો સમાવેશ થાય છે. એક્ટર્સ સ્ટુડિયોમાં અભ્યાસ કરતી વખતે પચીનોને સમજાયું હતું કે તેમની પાસે અભિનયની એક અદ્ભુત ભેટ છે અને તેમને આ કામમાં ખૂબ આનંદ આવતો હતો, જોકે તેમના શરૂઆતના કામો આર્થિક રીતે બહુ ફાયદાકારક નહોતા. 

સ્ટેજ પર સફળતા મેળવ્યા પછી પચિનોએ વર્ષ ૧૯૬૯માં પેટ્ટી ડ્યુક અભિનીત એક સ્વતંત્ર ફિલ્મ મી, નેટલીમાં ટૂંકી ભૂમિકા ભજવીને ફિલ્મી દુનિયામાં પ્રવેશ કર્યો હતો. વર્ષ ૧૯૭૦માં પચિનોએ ક્રિએટિવ મેનેજમેન્ટ એસોસિએટ્સ નામની ટેલેન્ટ એજન્સી સાથે કરાર કર્યા હતા. ત્યારબાદ વર્ષ ૧૯૭૧માં આવેલી ફિલ્મ ધ પેનિક ઇન નીડલ પાર્કમાં એક હેરોઈનના બંધાણી યુવકની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવીને તેમણે ફીચર ફિલ્મમાં મુખ્ય અભિનેતા તરીકે સત્તાવાર શરૂઆત કરી હતી.

=== ૧૯૭૨–૧૯૮૩: વૈશ્વિક લોકપ્રિયતા અને સફળતા ===
[[File:Al Pacino with James Caan.jpg|thumb|upright|left|વર્ષ ૧૯૭૨ની આસપાસ જેમ્સ કાન સાથે અલ પચિનો]]
ડિરેક્ટર ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ પચિનોને મારીયો પુઝો ની ૧૯૬૯ માં પ્રકાશિત થયેલી સુપર હિટ માફિયા નવલકથા [[ધ ગોડફાધર (નવલકથા)|ધ ગોડફાધર]] પર આધારિત ફિલ્મ માં માઈકલ કોર્લિયોનની મુખ્ય ભૂમિકા માટે પસંદ કર્યા હતા, જે વર્ષ ૧૯૭૨ રિલીઝ થઈ હતી. જોકે આ ભૂમિકા મેળવવા માટે જેક નિકોલસન, રોબર્ટ રેડફોર્ડ, વોરેન બીટી અને તે સમયે ખૂબ જ ઓછા જાણીતા એવા રોબર્ટ ડી નિરોએ પણ પ્રયાસો કર્યા હતા. તેમ છતાં દિગ્દર્શક ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ '''અલ પચિનો'''ની જ પસંદગી કરી હતી; કારણ કે પચિનો પોતે ઇટાલિયન મૂળના હતા અને તેમની એકટિંગ માં એક ખાસ તીવ્રતા હતી જે કોપોલાને 'માઇકલ કોર્લિયોની'ના પાત્ર માટે જોઈતી હતી.

શરૂઆતમાં પેરામાઉન્ટ પિક્ચર્સ ફિલ્મ સ્ટુડિયોના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ આ પસંદગીથી નારાજ થયા હતા, કારણ કે તેઓ આ ભૂમિકા માટે કોઈ વધુ પ્રખ્યાત અભિનેતાને લેવા માંગતા હતા. જોકે, ફિલ્મમાં પચીનોના પ્રખ્યાત 'રેસ્ટોરન્ટ શૂટઆઉટ દ્રશ્ય'ના શૂટિંગ પછી તેઓ માની ગયા હતા.

આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર તમામ રેકોર્ડ તોડીને '''ઓલ-ટાઇમ બ્લોકબસ્ટર''' સાબિત થઈ અને તે વર્ષની સૌથી વધુ કમાણી કરનારી ફિલ્મ બની. આ ફિલ્મમાં પચિનોના અદ્ભુત અભિનયને કારણે તેમને '''ઓસ્કાર એવોર્ડ'''નું નામાંકન મળ્યું હતું. તેમના આ પરફોર્મન્સને ફિલ્મ જગતમાં એક અત્યંત તીવ્ર અને પ્રભાવશાળી એક્ટિંગના સૌથી શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ તરીકે જોવામાં આવે છે. આ સાથે જ, માઇકલ કોર્લિયોનીનું આ પાત્ર આજે પણ સિનેમાના ઇતિહાસમાં એક અત્યંત પ્રખ્યાત અને આઇકોનિક પાત્ર માનવામાં આવે છે. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2013-12-18|title=અલ પચિનોના એક ફેન એ બાકસની ૧ લાખ દીવાસળીઓમાંથી 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મના તેમના પ્રખ્યાત પાત્ર 'માઇકલ કોર્લિયોની'નું એક અત્યંત સુંદર અને અદભુત સ્ટેચ્યુ તૈયાર કર્યું છે.|url=https://www.divyabhaskar.co.in/news/ajab-artist-tomislav-horvat-created-a-sculpture-of-al-pacino-with-matchboxes-in19-mon-4468137-pho.html|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Divya Bhaskar|language=gu}}&lt;/ref&gt;

લાંબા સમય સુધી એવી અફવાઓ હતી કે પચિનોએ તે વર્ષના ઓસ્કાર એવોર્ડ સમારોહનો બહિષ્કાર કર્યો હતો. અફવા મુજબ તેઓ શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતાની શ્રેણીમાં નામાંકિત થવાથી નારાજ હતા, કારણ કે ફિલ્મમાં મુખ્ય અભિનેતાનો ઓસ્કાર જીતનાર સહ-કલાકાર માર્લોન બ્રાન્ડો કરતાં અલ પચિનોનો સ્ક્રીન પર દેખાવાનો સમય વધુ હતો. જોકે, વર્ષ ૨૦૨૪માં પ્રકાશિત થયેલી પોતાની આત્મકથામાં અલ પચિનોએ આ અફવાઓનું સંપૂર્ણ ખંડન કર્યું છે. તેમણે સ્પષ્ટતા કરી છે કે તે સમયે અચાનક મળેલી વૈશ્વિક લોકપ્રિયતા અને પ્રખ્યાતિના કારણે તેઓ ખૂબ ડરી ગયા હતા અને માનસિક રીતે સંઘર્ષ કરી રહ્યા હતા. આ અતિશય ભયના કારણે અને તે જ સમયે બોસ્ટનમાં થિયેટરના કામમાં વ્યસ્ત હોવાને લીધે તેઓ તે ઓસ્કાર સમારોહમાં હાજર રહી શક્યા નહોતા.

૧૯૭૩માં, પચિનોએ જીન હેકમેન સાથે સ્કેરક્રો ફિલ્મમાં કામ કર્યું હતું, જેને કાન્સ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પ્રતિષ્ઠિત પામ ડી ઓર એવોર્ડ મળ્યો હતો. એ જ વર્ષે, ન્યૂ યોર્ક સિટીના પોલીસ ઓફિસર ફ્રેન્ક સેર્પિકોની સાચી વાર્તા પર આધારિત સેર્પિકો ફિલ્મમાં શાનદાર એક્ટિંગ કરવા બદલ પચીનોને બેસ્ટ એક્ટરના ઓસ્કાર એવોર્ડ માટે નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ ફિલ્મમાં તેમણે સાથી પોલીસ અધિકારીઓનો ભ્રષ્ટાચાર ખુલ્લો પાડવા માટે અંડરકવર ઓપરેશન કર્યું હતું. 

[[File:Pacino as Serpico in 1973.jpg|thumb|upright|૧૯૭૩માં સેર્પિકો ફિલ્મના પાત્રમાં પચીનો]]

ત્યારબાદ ૧૯૭૪માં, ઓલ-ટાઇમ બ્લોકબસ્ટર ફિલ્મ 'ધ ગોડફાધર'ની સિક્વલ મૂવીમાં પચિનોએ ફરી એકવાર માઇકલ કોર્લિયોનીનું પાત્ર ભજવ્યું હતું. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર સુપર હિટ રહી અને સાથે બેસ્ટ પિક્ચરનો ઓસ્કાર જીતનારી ઇતિહાસની પહેલી સિક્વલ બની હતી. આ રોલ માટે પચીનોને ત્રીજી વખત ઓસ્કાર નોમિનેશન મળ્યું હતું, જે માઇકલ કોર્લિયોનીના પાત્ર માટે તેમનું લીડ કેટેગરીમાં બીજું નોમિનેશન હતું. પ્રખ્યાત મેગેઝિન ન્યૂઝવીકે ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨ માં તેમના પરફોર્મન્સને સિનેમાના ઇતિહાસમાં કોઈ વ્યક્તિના હૃદયના કઠોર થવાની પ્રક્રિયાનું સૌથી શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન ગણાવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-08-01|title=અમદાવાદના આશ્રમ રોડ પર આવેલા પ્રયોગશાળા હોલ ખાતે અલ પચિનોની સુપરહિટ ક્લાસિક ફિલ્મ સર્પિકો નું ખાસ સ્ક્રીનિંગ યોજાયું|url=https://english.gujaratsamachar.com/news/lifestyle-fashion/have-a-leisurely-weekend-with-drama-laughter-and-more-in-ahmedabad-65361255554|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Gujarat Samachar|language=en}}&lt;/ref&gt;

૧૯૭૫માં, પચિનોને બેંક લૂંટારા જોન વોજટોવિચની સાચી વાર્તા પર આધારિત 'ડોગ ડે આફ્ટરનૂન' ફિલ્મથી વધુ એક મોટી બોક્સ ઓફિસ પર બ્લોકબસ્ટર સફળતા મળી, આ ફિલ્મનું નિર્દેશન સિડની લુમેટ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું, જેમણે થોડા વર્ષો પહેલા 'સેર્પિકો' ફિલ્મમાં પણ તેમની સાથે કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મ માટે પચિનોને ફરી એકવાર ઓસ્કારમાં બેસ્ટ એક્ટરનું નામાંકન મળ્યું હતું. 

[[File:Al Pacino Penelope Allen in Dog Day Afternoon.jpg|thumb|upright|૧૯૭૫માં આવેલી ડોગ ડે આફ્ટરનૂન ફિલ્મના એક દ્રશ્યમાં પચિનો]]

ત્યારબાદ ૧૯૭૭માં, સિડની પોલેક દ્વારા નિર્દેશિત 'બોબી ડીયરફિલ્ડ' ફિલ્મમાં પચિનોએ એક રેસ-કાર ડ્રાઇવરની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી, આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લૉપ થઈ હતી, પરંતું આ શાનદાર રોલ માટે તેમને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ્સમાં બેસ્ટ એક્ટરનું નામાંકન મળ્યું હતું. તેમની આના પછીની ફિલ્મ કોર્ટરૂમ ડ્રામા આધારિત 'એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ' હતી. જે સુપર હિટ બની સાથે આ ફિલ્મમાં પચિનોની અદ્ભુત એક્ટિંગ રેન્જના ફિલ્મ વિવેચકોએ ખૂબ વખાણ કર્યા અને તેમને ચોથી વખત બેસ્ટ એક્ટરના ઓસ્કાર એવોર્ડ માટે નોમિનેશન મળ્યું. જોકે, તે વર્ષે આ એવોર્ડ 'ક્રેમર વર્સિસ ક્રેમર' ફિલ્મ માટે ડસ્ટિન હોફમેનને મળ્યો હતો, રસપ્રદ વાત એ છે કે આ ફિલ્મની ઓફર પહેલા પચિનોને થઈ હતી પણ તેમણે આ રોલ કરવાની ના પાડી દીધી હતી. 

૧૯૭૦ના દાયકા દરમિયાન, પચિનોને કુલ પાંચ ઓસ્કાર નામાંકન મળ્યા હતા, જેમાં સેર્પિકો, ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨, ડોગ ડે આફ્ટરનૂન અને એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ ફિલ્મો માટે બેસ્ટ એક્ટરના ચાર નામાંકન સામેલ હતા.

૧૯૮૦ના દાયકાની શરૂઆતમાં પચિનોની કારકિર્દીમાં થોડો ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો. ન્યૂ યોર્કના ગે સમુદાયના વિરોધનો સામનો કરનારી તેમની વિવાદાસ્પદ ફિલ્મ 'ક્રૂઝિંગ' અને કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'ઓથર! ઓથર!' બોક્સ ઓફિસ પર ખાસ સફળ ન રહી અને ફિલ્મ વિવેચકોએ પણ તેના નકારાત્મક રિવ્યૂ આપ્યા હતા. જોકે, ૧૯૮૩માં બ્રાયન ડી પાલ્મા દ્વારા નિર્દેશિત ગેંગસ્ટર ક્રાઇમ એક્શન ડ્રામા ફિલ્મ 'સ્કારફેસ'માં તેમનું પરફોર્મન્સ તેમની કારકિર્દીનું સૌથી મોટું હાઇલાઇટ અને યાદગાર પાત્ર સાબિત થયું. શરૂઆતમાં આ ફિલ્મમાં બતાવેલી અતિશય હિંસાના કારણે વિવેચકોએ તેની આકરી ટીકા કરી હતી, પરંતુ સમય જતાં આ ફિલ્મને સિનેમા જગતમાં ભારે પ્રશંસા મળી. આ ફિલ્મે બોક્સ ઓફિસ પર ઘણું સારું પ્રદર્શન કર્યું,તેમજ ફિલ્મમાં ક્યુબન ડ્રગ લોર્ડ 'ટોની મોન્ટાના' નો દમદાર રોલ ભજવવા બદલ પચિનોને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડનું નામાંકન મળ્યું હતું. પચિનોએ ભજવેલું ટોની મોન્ટાનાનું આ પાત્ર આજે પણ સિનેમાના ઇતિહાસમાં એક આઇકોનિક ગેંગસ્ટર પાત્ર તરીકે જોવામાં આવે છે.

=== ૧૯૮૪–૧૯૯૯: ૪ વર્ષનો બ્રેક અને જબરદસ્ત વાપસી ===

અમેરિકન ક્રાંતિ દરમિયાન એક શિકારીની વાર્તા પર આધારિત તેમની ૧૯૮૫ની ફિલ્મ 'રેવલ્યુશન' કમાણી અને વિવેચકો બંને દ્રષ્ટિએ નિષ્ફળ રહી હતી. પચિનોએ આ નિષ્ફળતા માટે ફિલ્મના ઉતાવળિયા પ્રોડક્શનને જવાબદાર ગણાવ્યું હતું, જેના કારણે તેમણે ફિલ્મોમાંથી ચાર વર્ષનો બ્રેક લીધો હતો. આ સમય દરમિયાન પચિનો ફરી રંગમંચ તરફ વળ્યા. તેમણે 'ક્રિસ્ટલ ક્લિયર', 'નેશનલ એન્થમ્સ' અને અન્ય નાટકોના વર્કશોપ પ્રોડક્શન્સ તૈયાર કર્યા; તેમજ ૧૯૮૮માં પ્રોડ્યુસર જોસેફ પેપના 'ન્યૂ યોર્ક શેક્સપિયર ફેસ્ટિવલ'માં 'જુલિયસ સીઝર' નાટકમાં પણ અભિનય કર્યો. 

ફિલ્મોમાંથી લીધેલા આ બ્રેક વિશે પચિનોએ જણાવ્યું હતું કે: &quot;મને યાદ છે જ્યારે ૧૯૭૪-૭૫માં બધું બરાબર ચાલી રહ્યું હતું, ત્યારે હું સ્ટેજ પર 'ધ રેઝિસ્ટિબલ રાઇઝ ઓફ આર્ટુરો ઉઇ' નાટક કરી રહ્યો હતો. તે સમયે મેં ક્યાંક વાંચ્યું કે હું સ્ટેજ પર એટલે પાછો ફર્યો છું કારણ કે મારું ફિલ્મી કરિયર ડૂબી રહ્યું છે! થિયેટર પ્રત્યે લોકોની આવી નકારાત્મક વિચારસરણી રહી છે, જે કમનસીબ છે.&quot;

પચિનોએ ૧૯૮૯માં 'સી ઓફ લવ' ફિલ્મથી ફરી મોટા પડદા પર વાપસી કરી, જેમાં તેમણે એક એવા ડિટેક્ટિવની ભૂમિકા ભજવી હતી જે અખબારની સિંગલ્સ કોલમ દ્વારા શિકાર શોધતા સિરિયલ કિલરની શોધ કરે છે. આ ફિલ્મને વિવેચકો તરફથી ખૂબ જ સારા રિવ્યૂઝ મળ્યા હતા, અને બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી સુપરહિટ ફિલ્મ સાબિત થઈ હતી.

૧૯૯૦માં આવેલી 'ડિક ટ્રેસી' ફિલ્મ પણ બોક્સ ઓફિસ પર વ્યાવસાયિક રીતે સફળ રહી હતી. આ ફિલ્મમાં 'બિગ બોય કેપ્રિસ'ની ભૂમિકા ભજવવા માટે પચિનોને એકેડેમી એવોર્ડ એટલે કે ઓસ્કારનું નોમિનેશન મળ્યું હતું. પ્રખ્યાત ફિલ્મ વિવેચક રોજર એબર્ટે પચિનોના વખાણ કરતા તેમને આખી ફિલ્મમાં આકર્ષણનું કેન્દ્ર ગણાવ્યા હતા.આ જ વર્ષમાં આગળ જતાં, તેમણે ગોડફાધર સિરીઝના ત્રીજા ભાગ 'ધ ગોડફાધર ૩' માં તેમના સૌથી પ્રખ્યાત પાત્રોમાંના એક, માઈકલ કોર્લિયોન તરીકે પુનરાગમન કર્યું હતું. જોકે આ ફિલ્મ આર્થિક રીતે સફળ હિટ સાબિત થઈ હતી, પરંતુ તે તેના અગાઉના બંને ભાગો જેટલી મોટી સફળતા મેળવી શકી નહોતી, અને પચીનોના પરિપક્વ અને લાગણીસભર અભિનયના વિવેચકો દ્વારા વ્યાપક વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. આ શાનદાર અભિનય માટે તેમને મોશન પિક્ચર ડ્રામા શ્રેણીમાં 'બેસ્ટ એક્ટર' (શ્રેષ્ઠ અભિનેતા) તરીકે પ્રતિષ્ઠિત ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડનું નોમિનેશન પણ મળ્યું હતું.

૧૯૯૧માં પચિનોએ 'ફ્રેન્કી અને જોની' ફિલ્મમાં મિશેલ ફીફર સાથે અભિનય કર્યો, જેમણે અગાઉ 'સ્કારફેસ' ફિલ્મમાં પણ તેમની સાથે કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ જેલમાંથી મુક્ત થયેલા એક રસોઈયાની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે પોતાની સાથે રેસ્ટોરન્ટમાં કામ કરતી એક વેઈટ્રેસ સાથે સંબંધની શરૂઆત કરે છે. આ ફિલ્મ ટેરેન્સ મેકનેલીના ૧૯૮૭ના પ્રખ્યાત નાટક પરથી બનાવવામાં આવી હતી. વિવેચકો તરફથી આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ એવરેજ સાબિત થઈ હતી, જોકે પચિનોએ પાછળથી જણાવ્યું હતું કે તેમને આ પાત્ર ભજવવાની ખૂબ મજા આવી હતી. ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઈમ્સના વિવેચક જેનેટ મેસ્લિને પચિનોના વખાણ કરતા લખ્યું હતું કે, પચિનો આટલા સરળ અને આકર્ષક અગાઉ ક્યારેય દેખાયા નથી અને મિશેલ સાથેના તેમના દ્રશ્યો ખૂબ જ સચોટ અને પ્રમાણિક છે.

૧૯૯૨માં આવેલી માર્ટિન બ્રેસ્ટની ફિલ્મ 'સેન્ટ ઓફ અ વુમન'માં એક ગુસ્સાવાળા અને અંધ યુએસ આર્મી લેફ્ટનન્ટ કર્નલ ફ્રેન્ક સ્લેડની યાદગાર ભૂમિકા ભજવવા માટે પચિનોને તેના પછીના વર્ષે શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો એકેડેમી એવોર્ડ એટલે કે ઓસ્કાર મળ્યો હતો. આ જ વર્ષે તેમને 'ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ' ફિલ્મ માટે શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતા તરીકે પણ નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ સાથે જ પચિનો એક જ વર્ષમાં બે અલગ-અલગ ફિલ્મો માટે બે એક્ટિંગ નોમિનેશન મેળવનારા અને મુખ્ય ભૂમિકા માટે ઓસ્કાર જીતનારા ઇતિહાસના પ્રથમ પુરુષ અભિનેતા બન્યા હતા.

૧૯૯૩માં પચિનોએ ગુનાહિત ડ્રામા ફિલ્મ 'કાર્લિટોઝ વે' માં સીન પેન સાથે અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મ ન્યૂયોર્ક સ્ટેટ સુપ્રીમ કોર્ટના જજ એડવિન ટોરેસ દ્વારા લખાયેલી નવલકથાઓ 'કાર્લિટોઝ વે' (૧૯૭૫) અને 'આફ્ટર અવર્સ' (૧૯૭૯) પર આધારિત હતી. આ ફિલ્મનું દિગ્દર્શન જાણીતા ડાયરેક્ટર બ્રાયન ડી પાલ્માએ કર્યું, જેમની સાથે પચિનોએ અગાઉ ૧૯૮૩ની તેમની હિટ, આઇકોનિક ક્લ્ટ ક્લાસિક ફિલ્મ 'સ્કારફેસ' માં કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ કાર્લિટો બ્રિગાન્તે નામના એક એવા ગેંગસ્ટરની ભૂમિકા ભજવી હતી જે પોતાના ભ્રષ્ટ વકીલની મદદથી જેલમાંથી મુક્ત થાય છે અને હવે સુધરી જવાની પ્રતિજ્ઞા લે છે. રિલીઝ સમયે બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ સરેરાશ સફળ રહી હતી, અને તેને મિશ્ર પ્રતિભાવો મળ્યા હતા, પરંતુ પાછળથી તે સિનેમા જગતમાં એક 'કલ્ટ ક્લાસિક' ગેંગસ્ટર ફિલ્મ તરીકે પ્રખ્યાત થઈ હતી.

ત્યારબાદ ૧૯૯૫માં પચિનોએ માઈકલ મેનની પ્રખ્યાત એક્શન ક્રાઈમ થ્રિલર ફિલ્મ 'હીટ' માં કામ કર્યું, જેમાં તેઓ અને રોબર્ટ ડી નિરો પ્રથમ વખત મોટા પડદા પર એકસાથે જોવા મળ્યા હતા (જોકે આ બંને કલાકારો અગાઉ 'ધ ગોડફાધર ભાગ ૨' માં પણ હતા, પરંતુ તેમાં બંનેનો એક પણ સીન સાથે નહોતો). આ ફિલ્મને વિવેચકોએ ખૂબ વખાણી હતી અને તે બોક્સ ઓફિસ પર સુપરહીટ ફિલ્મ સાબિત થઈ હતી. આજે પણ આ ફિલ્મને સિનેમા જગતની એક માસ્ટરપીસ સિનેમેટિક અને ઇતિહાસની સૌથી પ્રભાવશાળી 'હીસ્ટ' ફિલ્મોમાંની એક ગણવામાં આવે છે.૧૯૯૬માં પચિનોએ તેમના પોતાના દિગ્દર્શનમાં બનેલી થિયેટ્રિકલ ડોક્યુડ્રામા ફિલ્મ 'લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ' માં અભિનય કર્યો હતો, જેમાં વિલિયમ શેક્સપિયરના નાટકના દ્રશ્યો અને લોકપ્રિય સંસ્કૃતિમાં શેક્સપિયરની પ્રાસંગિકતા દર્શાવવામાં આવી હતી. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લોપ રહી હતી પરંતુ વિવેચકો તરફથી તેને સારો પ્રતિસાદ મળ્યો હતો.

૧૯૯૭માં આવેલી રહસ્યમય થ્રિલર ફિલ્મ 'ધ ડેવિલ્સ એડવોકેટ' માં પચિનોએ શેતાનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેમાં કીઆનુ રીવ્સ પણ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતા. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. જાણીતા વિવેચક રોજર એબર્ટે લખ્યું હતું કે, પચિનોએ શેતાનનું આ પાત્ર અદભુત ઉત્સાહ અને આનંદ સાથે ભજવ્યું છે.તે જ વર્ષે આવેલી બાયોગ્રાફીકલ ગેંગસ્ટર ડ્રામા  ફિલ્મ 'ડોની બ્રાસ્કો' પણ બોક્સ ઓફિસ પર સુપરહીટ રહી હતી. આ ફિલ્મ ૧૯૭૦ના દાયકામાં ન્યૂયોર્કના કુખ્યાત 'બોનાનો માફિયા પરિવાર' ની અંદર ઘૂસણખોરી કરનાર અંડરકવર એફબીઆઈ એજન્ટ જોસેફ પિસ્ટોન (ડોની બ્રાસ્કો) ના વાસ્તવિક ઓપરેશન પર આધારિત હતી. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ ન્યૂયોર્કના વાસ્તવિક ગેંગસ્ટર 'લેફ્ટી રુગિએરો ની જીવંત ભૂમિકા ભજવી હતી, જેઓ અજાણતામાં એફબીઆઈ એજન્ટ (જોની ડેપ) ને પોતાના માફિયા સામ્રાજ્યની અંદર લાવે છે જે બાદમાં આખા ગેંગનો સફાયો કરે છે.

૧૯૯૯માં પચિનોએ ઓસ્કારમાં મલ્ટિપલ નોમિનેશન મેળવનારી ફિલ્મ 'ધ ઇન્સાઇડર' માં રસેલ ક્રો સાથે એક ટીવી પ્રોડ્યુસરની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેને વિવેચકોએ ખૂબ જ વખાણી હોવા છતાં ઊંચા બજેટને કારણે બોક્સ ઓફિસ પર તે 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. આ જ વર્ષે તેઓ ઓલિવર સ્ટોનની ફિલ્મ 'એની ગિવન સન્ડે' માં પણ જોવા મળ્યા હતા, જે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી.

=== ૨૦૦૦–૨૦૧૮: ટેલિવિઝન ભૂમિકાઓ અને રંગમંચ પર વાપસી ===

૨૦૦૦ની સાલથી પચિનોએ ત્રણ ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યા હતા; જેમાં પ્રથમ એવોર્ડ ૨૦૦૧માં સિનેમા જગતમાં તેમના આજીવન યોગદાન બદલ સેસિલ બી ડીમિલ એવોર્ડ તરીકે આપવામાં આવ્યો હતો. ૨૦૦૦માં પચિનોએ જેરી ઓરબેક સાથે ઇરા લેવિસના નાટક પર આધારિત ઓછા બજેટની ફિલ્મ 'ચાઇનીઝ કોફી' માં અભિનય કર્યો હતો, જેને વિવિધ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પ્રદર્શિત કરવામાં આવી હતી. મુખ્યત્વે બે મુખ્ય પાત્રો વચ્ચેની વન-ઓન-વન વાતચીત પર આધારિત આ ફિલ્મને પૂર્ણ કરવામાં લગભગ ત્રણ વર્ષનો સમય લાગ્યો હતો અને તેનું સંપૂર્ણ ભંડોળ પચિનોએ પોતે પૂરું પાડ્યું હતું.

'ચાઇનીઝ કોફી' ફિલ્મને પચિનો દ્વારા પ્રોડ્યુસ કરવામાં આવેલી અન્ય બે દુર્લભ ફિલ્મો 'ધ લોકલ સ્ટિગ્મેટિક' અને 'લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ' ની સાથે 'પચિનો: એન એક્ટર્સ વિઝન' નામના એક ખાસ ડીવીડી બોક્સ સેટમાં સામેલ કરવામાં આવી હતી, જે ૨૦૦૭માં રિલીઝ થઈ હતી. પચિનોએ આ ફિલ્મો ધરાવતી ડિસ્ક માટે પ્રસ્તાવના અને ઉપસંહાર પણ તૈયાર કર્યા હતા.

[[File:Al Pacino.jpg|thumb|left|upright|૨૦૦૪ના વેનિસ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પચિનો]]
૨૦૦૨માં પચિનોએ પ્રખ્યાત દિગ્દર્શક ક્રિસ્ટોફર નોલાનની મનોવૈજ્ઞાનિક થ્રિલર ફિલ્મ 'ઇન્સોમ્નિયા' માં અભિનય કર્યો હતો, જે આ જ નામની એક નોર્વેજીયન ફિલ્મની રિમેક હતી. આ ફિલ્મમાં તેમણે વિલિયમ્સ અને હિલેરી સ્વાન્ક જેવા કલાકારો સાથે કામ કર્યું હતું, જેમાં પચિનોએ અલાસ્કાના એક નાના શહેરમાં હત્યાની તપાસ કરવા આવેલા લોસ એન્જલસના એક અનુભવી ડિટેક્ટિવની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. વિવેચકો તરફથી પચિનો અને રોબિન વિલિયમ્સ બંનેના અભિનયના ખૂબ જ વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. સાથે આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર હિટ સાબિત થઈ હતી.

ત્યારબાદ આવેલી તેમની આગામી ફિલ્મ 'સિમોન' ને વિવેચકો તરફથી ખાસ પ્રશંસા ન મળી અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૦૨માં તેમણે 'પીપલ આઈ નો' ફિલ્મમાં એક પબ્લિસિસ્ટની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેમાં પચિનોના અભિનયના વખાણ થયા હોવા છતાં આ નાની ફિલ્મ પર લોકોનું ખાસ ધ્યાન ગયું નહોતું અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' રહી હતી.

પોતાની વ્યાવસાયિક સફળતા પછી ભાગ્યે જ સહાયક ભૂમિકા ભજવનારા પચિનોએ, ૨૦૦૩માં વિવેચકો અને બોક્સ ઓફિસ પર ભારે 'ડિઝાસ્ટર' સાબિત થયેલી ફિલ્મ 'ગીગ્લી' માં દિગ્દર્શક માર્ટિન બ્રેસ્ટના આગ્રહ ખાતર એક નાની ભૂમિકા સ્વીકારી હતી. ૨૦૦૩માં રિલીઝ થયેલી ફિલ્મ 'ધ રિક્રુટ' માં પચિનો એક સીઆઈએ રિક્રુટર તરીકે જોવા મળ્યા હતા અને તેમની સાથે કોલિન ફેરેલ પણ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતા. આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી, જોકે પચિનોએ આ ફિલ્મ વિશે જણાવ્યું હતું કે આ એવી ફિલ્મ હતી જેને તેઓ વ્યક્તિગત રીતે સમજી શક્યા નહોતા. ત્યારબાદ પચિનોએ ૨૦૦૩ની એચબીઓ મિની-સિરીઝ 'એન્જલ્સ ઇન અમેરિકા' માં વકીલ રોય કોનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે ટોની કુશ્નરના પુલિત્ઝર પ્રાઈઝ વિજેતા નાટક પર આધારિત હતી. આ શાનદાર અભિનય માટે પચિનોએ ૨૦૦૪માં તેમનો ત્રીજો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યો હતો.

૨૦૦૪માં આવેલી ફિલ્મ 'ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ' માં પચિનોએ શાયલોકની ભૂમિકા ભજવી હતી. વિવેચકોએ પરંપરાગત રીતે એક વિલન તરીકે દર્શાવવામાં આવતા આ પાત્રમાં સંવેદનશીલતા અને ઊંડાણ લાવવા બદલ તેમના ખૂબ વખાણ કર્યા હતા. ૨૦૦૫માં આવેલી 'ટુ ફોર ધ મની' ફિલ્મમાં પચિનોએ એક સ્પોર્ટ્સ ગેમ્બલિંગ એજન્ટ અને મેથ્યુ મેકોનહીના માર્ગદર્શકની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને ઊંચા બજેટના કારણે તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. ધ વોશિંગ્ટન પોસ્ટના વિવેચકે લખ્યું હતું કે, પચિનોએ એટલી બધી વખત માર્ગદર્શકની ભૂમિકા ભજવી છે કે હવે તેમને કિંગમેકરનો એવોર્ડ મળવો જોઈએ. પચિનોએ તેમની મહાન ગેંગસ્ટર સીરીઝ ફિલ્મ 'ધ ગોડફાધર' ના આધારે વર્ષ ૨૦૦૬માં બનેલી વિડીયો ગેમ 'ધ ગોડફાધર: ધ ગેમ' માં માઈકલ કોર્લિયોનના પાત્ર માટે પોતાનો અવાજ કે ચહેરો આપવાની સાફ ના પાડી દીધી હતી, જેના કારણે ઇલેક્ટ્રોનિક આર્ટસ નામની ગેમ કંપનીને તેમનો ચહેરો કે અવાજ વાપરવાની કાનૂની મંજૂરી મળી નહોતી. વાસ્તવમાં, તેમણે આ રમત માટે એટલા માટે ના પાડી હતી કારણ કે તે જ વર્ષે તેઓ પહેલેથી જ અન્ય એક હરીફ ગેમિંગ કંપની વિવેન્ડી ગેમ્સ સાથે પોતાની જ પ્રખ્યાત ક્લ્ટ ક્લાસિક ગેંગસ્ટર ફિલ્મ સ્કારફેસ (૧૯૮૩) પર આધારિત વિડીયો ગેમ 'સ્કારફેસ: ધ વર્લ્ડ ઇઝ યોર્સ' માટે કરારબદ્ધ થઈ ચૂક્યા હતા. તે કરારની શરતો મુજબ તેઓ એકસાથે બે મોટી વિડીયો ગેમ્સને પોતાની મંજૂરી આપી શકે તેમ નહોતા. જોકે, તેમણે 'સ્કારફેસ' ગેમમાં પોતાનો ચહેરો વાપરવાની સંપૂર્ણ મંજૂરી આપી હતી, પરંતુ ઉંમરના કારણે બદલાતા અવાજને લીધે ટોની મોન્ટાનાના પાત્રના અવાજ માટે તેમણે પોતે જ અલ્ પચિનો જેવો જ અવાજ ધરાવતા એક અન્ય ડબિંગ કલાકારની પસંદગી કરી આપી હતી.

૨૦૦૬માં અમેરિકન ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ દ્વારા પચિનોને ૩૫મા લાઈફ એચીવમેન્ટ એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા અને આ જ વર્ષે ટ્રિનિટી કોલેજ ડબલિનની યુનિવર્સિટી ફિલોસોફિકલ સોસાયટીએ તેમને માનદ સભ્યપદ એનાયત કર્યું હતું.

૨૦૦૭માં પચિનોએ જોર્જ ક્લૂની અને બ્રેડ પિટ જેવા સ્ટાર્સ સાથે 'ઓશન્સ થર્ટીન' ફિલ્મમાં વિલન અને કેસિનો માલિક વિલી બેન્કની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે બોક્સ ઓફિસ પર વૈશ્વિક સ્તરે ૩૧ કરોડ ડોલરની કમાણી કરીને મોટી 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૦૮માં આવેલી તેમની રોમાંચક ફિલ્મ '૮૮ મિનિટ્સ' વિવેચકોને પસંદ ન આવી છતાં પચિનોના અભિનયના વખાણ થયા હતા, અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી. આ જ વર્ષે તેઓ રોબર્ટ ડી નિરો સાથે 'રાઇટિયસ કિલ' ફિલ્મમાં ન્યૂ યોર્કના ડિટેક્ટિવ તરીકે જોવા મળ્યા હતા, જેને નકારાત્મક રિવ્યૂઝ મળ્યા હોવા છતાં તે બોક્સ ઓફિસ પર પોતાની પડતર કિંમત વસૂલ કરીને 'એવરેજ' હિટ સાબિત થઈ હતી.

૨૦૧૦માં પચિનોએ રંગમંચ પર વાપસી કરીને 'ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ' નાટકમાં શાયલોકનું પાત્ર ભજવ્યું હતું, જેના માટે તેમને ટોની એવોર્ડનું નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ જ વર્ષે તેમણે એચબીઓ કંપનીની બાયોપિક ફિલ્મ 'યૂ ડોન્ટ નો જેક' માં ડૉ. જેક કેવોર્કિયનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેના માટે પચિનોએ તેમનો બીજો એમી એવોર્ડ અને ચોથો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યો હતો. ૨૦૧૧માં તેઓ 'જેક એન્ડ જીલ' નામની કોમેડી ફિલ્મમાં જોવા મળ્યા હતા. આ ફિલ્મને વિવેચકોએ ખૂબ જ ખરાબ ગણાવી હતી અને પચિનોને તેના માટે સૌથી ખરાબ સહાયક અભિનેતાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો. જોકે, બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ ૧૪.૯ કરોડ ડોલરની કમાણી સાથે 'એવરેજ' હિટ રહી હતી. પચિનોએ પાછળથી ખુલાસો કર્યો હતો કે તેમના એકાઉન્ટન્ટની જેલ થવાને કારણે તેઓ આર્થિક મુશ્કેલીમાં હતા, તેથી પૈસાની તાત્કાલિક જરૂરિયાત પૂરી કરવા માટે તેમણે આ ફિલ્મ સ્વીકારી હતી.

૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૧ના રોજ પચિનોને તેમના દ્વારા દિગ્દર્શિત અને અભિનીત ડોક્યુમેન્ટ્રી-ડ્રામા ફિલ્મ 'વાઇલ્ડ સાલોમે' ના પ્રીમિયર પહેલાં પ્રતિષ્ઠિત 'ગ્લોરી ટુ ધ ફિલ્મમેકર' એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. આ ફિલ્મમાં હેરોદની ભૂમિકા ભજવનારા પચિનોએ આ ફિલ્મને પોતાની કારકિર્દીનો સૌથી વ્યક્તિગત પ્રોજેક્ટ ગણાવ્યો હતો. ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૨માં અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ બરાક ઓબામાએ પચિનોને દેશના સર્વોચ્ચ કલા સન્માન 'નેશનલ મેડલ ઓફ આર્ટસ' થી નવાજ્યા હતા. આ જ સમયગાળા દરમિયાન પચિનોએ રંગમંચ પર વાપસી કરીને 'ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ' નાટકની ૩૦મી વર્ષગાંઠના વિશેષ શો કર્યા હતા. ૨૦૧૩માં તેઓ મ્યુઝિક પ્રોડ્યુસરના જીવન પર આધારિત એચબીઓ કંપનીની બાયોપિક ફિલ્મ 'ફિલ સ્પેક્ટર' માં મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળ્યા હતા.

[[File:Manglehorn 03 (15272211442).jpg|thumb|૨૦૧૪ના ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પચિનો]]


૨૦૧૫માં પચિનોએ કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'ડેની કોલિન્સ' માં એક ઘરડા રોક સ્ટારની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. આ અદભુત અભિનય માટે તેમને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનું નોમિનેશન મળ્યું હતું અને બોક્સ ઓફિસ પર આ નાની ફિલ્મને 'એવરેજ' સફળતા મળી હતી. આ જ વર્ષના અંતમાં તેમણે ખાસ તેમના માટે જ લખાયેલા નાટક 'ચાઇના ડોલ' ના સતત ૯૭ શો કરીને રંગમંચ પર ઇતિહાસ રચ્યો હતો. ૨૦૧૬માં કલા જગતમાં તેમના અતુલ્ય યોગદાન બદલ પ્રતિષ્ઠિત 'કેનેડી સેન્ટર ઓનર' એવોર્ડથી તેમનું સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું. નિવૃત્તિ લેવા અંગે પચિનોએ ખુલાસો કર્યો હતો કે અભિનય હવે તેમના સ્વભાવનો એક એવો ભાગ બની ગયો છે કે તેઓ ક્યારેય કામ છોડવા વિશે વિચારી પણ શકતા નથી. ત્યારબાદ ૭ એપ્રિલ ૨૦૧૮ના રોજ રિલીઝ થયેલી એચબીઓની ટેલિવિઝન ફિલ્મ 'પાટેર્નો' માં તેમણે ફૂટબોલ કોચ જો પાટેર્નોની યાદગાર ભૂમિકા ભજવી હતી.

=== ૨૦૧૯–વર્તમાન ===

૨૦૧૯માં પચિનોએ હોલિવૂડના સુપરસ્ટારસ બ્રેડ પિટ અને લિયોનાર્ડો ડીકેપ્રીયો સાથે ક્વેન્ટિન ટેરેન્ટિનોની કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'વન્સ અપોન અ ટાઇમ ઇન હોલીવુડ' માં અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૧૯ના અંતમાં પચિનોએ માર્ટિન સ્કોર્સેઝની પ્રખ્યાત ગેંગસ્ટર નેટફ્લિક્સ ફિલ્મ 'ધ આઇરિશમેન' માં રોબર્ટ ડી નિરો અને જો પેસી સાથે અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મમાં તેમણે અમેરિકાના ઇતિહાસના પ્રખ્યાત અને વાસ્તવિક વ્યક્તિ જીમી હોફાની જીવંત ભૂમિકા ભજવી હતી, જેઓ 'ઇન્ટરનેશનલ બ્રધરહુડ ઓફ ટીમસ્ટર્સ' નામના શક્તિશાળી લેબર યુનિયનના પ્રમુખ હતા. ૧૯૭૫માં તેમના રહસ્યમય રીતે ગુમ થવાની અને અમેરિકન માફિયાઓ સાથેના તેમના સંબંધોની સત્ય ઘટના પર આધારિત આ ફિલ્મમાં પચિનોના પર્ફોર્મન્સને ભારે પ્રશંસા મળી હતી. આ પ્રથમ વખત હતું જ્યારે પચિનોએ સ્કોર્સેઝ સાથે કામ કર્યું હોય. પચીનોના શાનદાર અભિનય માટે તેમને ઓસ્કાર એવોર્ડ્સમાં બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર (શ્રેષ્ઠ સહ-અભિનેતા) તરીકેનું નોમિનેશન પણ મળ્યું હતું, અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ રિલીઝ હોવા છતાં ઓનલાઇન મીડિયામાં આ ફિલ્મને પ્રચંડ સફળતા રહી હતી.

ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૦માં પચિનોએ એમેઝોન પ્રાઇમ વીડિયોની સિરીઝ 'હન્ટર્સ' માં મેયર ઓફરમેન નામના કાલ્પનિક નાઝી શિકારીની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે ૨૦૦૩ પછી તેમની પ્રથમ ટેલિવિઝન સિરીઝ હતી અને તે પ્રેક્ષકોમાં ખૂબ જ લોકપ્રિય થઈ હતી. ૨૦૨૧માં પચિનોએ રિડલી સ્કોટની ફિલ્મ 'હાઉસ ઓફ ગુચી' માં એલ્ડો ગુચીની યાદગાર ભૂમિકા ભજવી હતી. આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હોવા છતાં પચિનો, લેડી ગાગા અને જેરેડ લેટોના અભિનયને ખાસ હાઇલાઇટ કરવામાં આવ્યો હતો. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ 'એવરેજ' રહી હતી. આ જ વર્ષે તેઓ 'અમેરિકન ટ્રેઇટર' ફિલ્મમાં મુખ્ય બચાવ પક્ષના વકીલ તરીકે જોવા મળ્યા હતા. ત્યારબાદ ૨૦૨૩માં પચિનોએ માઇકલ કીટનની ફિલ્મ 'નોક્સ ગોઝ અવે' માં જેવિયર ક્રેન નામના ચોર અને ફિક્સરની સહાયક ભૂમિકા ભજવીને મોટા પડદા પર વાપસી કરી હતી, જેનું પ્રીમિયર ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું.

૨૦૨૪માં પચિનોએ વિખ્યાત કલાકાર અમેદેઓ મોદિગ્લિઆનીના જીવન પર આધારિત ફિલ્મ 'મોદી, થ્રી ડેઝ ઓન ધ વિંગ ઓફ મેડનેસ' માં અભિનય કર્યો હતો, જેનું નિર્માણ તેમણે જોની ડેપ અને બેરી નવીદી સાથે મળીને કર્યું હતું. આ ફિલ્મ ડેનિસ મેકઇન્ટાયરના એક પ્રખ્યાત નાટક પર આધારિત હતી. 

૨૦૨૫માં પચિનો પાંચ સ્વતંત્ર (ઇન્ડિપેન્ડન્ટ) ફિલ્મોમાં જોવા મળ્યા હતા. તેમની પ્રથમ ફિલ્મ એક હોરર ફિલ્મ 'ધ રિચ્યુઅલ' હતી, જેમાં તેમણે ડેન સ્ટીવન્સ સાથે પાદરી થિયોફિલસ રીસિન્જરની ભૂમિકા ભજવી હતી; જોકે આ ફિલ્મને વિવેચકો તરફથી નકારાત્મક સમીક્ષાઓ મળી હતી. તેમની બીજી ફિલ્મ 'બિલી નાઈટ' હતી, જે યુવા ફિલ્મ નિર્માતાઓની મહત્વાકાંક્ષા અને કલાત્મક સફર પર આધારિત એક ડ્રામા ફિલ્મ હતી. આ ફિલ્મનું પ્રીમિયર રોડ આઇલેન્ડ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું. સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫માં તેઓ અન્ય બે ફિલ્મો 'ડેડ મેન્સ વાયર' અને 'ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે' માં નાની ભૂમિકાઓમાં જોવા મળ્યા હતા, જે બંને ફિલ્મોનું વર્લ્ડ પ્રીમિયર વેનિસ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું. 'ડેડ મેન્સ વાયર' માં તેમણે એક અમીર મોર્ટગેજ બ્રોકરની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે તેમના ભૂતકાળના પ્રખ્યાત અભિનયની યાદ અપાવે છે. જ્યારે નેટફ્લિક્સની ફિલ્મ 'ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે' માં તેમની ટૂંકી ભૂમિકાના વિવેચકો દ્વારા ખૂબ જ વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. ૨૦૨૫ની તેમની છેલ્લી ફિલ્મ નિક પિઝોલેટોની 'ઇઝીઝ વોલ્ટ્ઝ' હતી, જેમાં તેઓ વિન્સ વોન સાથે જોવા મળ્યા હતા અને તેનું પ્રીમિયર ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં વિશેષ પ્રસ્તુતિ તરીકે કરવામાં આવ્યું હતું.

૨૦૨૬માં પચિનોની જૂની ફિલ્મ 'એની ગિવન સન્ડે' ના એક પ્રખ્યાત લોકર રૂમ મોનોલોગ (ભાષણ)નો ઉપયોગ ફાઈઝર કંપનીના એક રાષ્ટ્રીય વિજ્ઞાપન અભિયાન (જાહેરાત) માટે કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ જૂન ૨૦૨૬માં તેઓ 'કિલિંગ કાસ્ટ્રો' ફિલ્મમાં સીઆઈએ એજન્ટ રોબર્ટ માહ્યુની મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળ્યા હતા, જેનું ભવ્ય પ્રીમિયર ટ્રાઇબેકા ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું.

== પ્રતિભાવ અને વારસો ==
અલ પચિનોને અવારનવાર સિનેમા અને થિયેટર જગતના સૌથી મહાન અને પ્રભાવશાળી અભિનેતાઓમાંથી એક માનવામાં આવે છે. તેમના ખાસ પ્રકારના તીવ્ર, સચોટ અને ગંભીર તેમજ વિસ્ફોટક અભિનય માટે જાણીતા પચિનોએ ન્યૂ હોલીવુડ યુગના એક દિગ્ગજ તરીકે નામના મેળવી હતી. ધ ગ્લોબ એન્ડ મેલ અખબારે તેમને ૧૯૭૦ના દાયકાની શરૂઆતની કાઉન્ટર-કલ્ચર પેઢીના આઇકોન તરીકે વર્ણવ્યા હતા. રોન રોઝનબૌમે તેમને હોલીવુડના હેમ્લેટ કહ્યા હતા, જ્યારે ઓલિવર સ્ટોને તેમને સ્ટ્રીટ હેમ્લેટ તરીકે ઓળખાવ્યા હતા, જે વિલિયમ શેક્સપિયરની કૃતિઓ પ્રત્યે પચિનોના ઊંડા આદર અને તેમના પાત્રોમાં શેક્સપિયરન શૈલીની ગંભીર કરુણતા લાવવાની તેમની ક્ષમતાને દર્શાવે છે.

વર્ષ ૨૦૦૩માં, બ્રિટિશ ટેલિવિઝન દર્શકોએ ચેનલ ૪ ના એક સર્વેક્ષણમાં પચિનોને સર્વકાલીન મહાન મૂવી સ્ટાર તરીકે ચૂંટ્યા હતા, અને તેમનો સમાવેશ વીએચ૧ ની સર્વકાલીન ૨૦૦ મહાન પૉપ કલ્ચર આઇકોન્સની યાદીમાં પણ કરવામાં આવ્યો છે. વર્ષ ૨૦૨૨માં, એસ્કવાયર મેગેઝિનની સિનેમા ઇતિહાસના ૧૦૦ સૌથી મહાન અભિનેતાઓની યાદીમાં પચિનોને છઠ્ઠા ક્રમે રાખવામાં આવ્યા હતા. તેના પછીના વર્ષે, એસ્કવાયર મેગેઝિને તેમનો સમાવેશ ૧૦ શ્રેષ્ઠ જીવંત અભિનેતાઓની યાદીમાં પણ કર્યો હતો.

લી સ્ટ્રાસ્બર્ગના માર્ગદર્શન હેઠળ તેઓ 'મેથડ એક્ટિંગ' શૈલી શીખ્યા હતા. સ્ટ્રાસ્બર્ગે તેમના વિશે કહ્યું હતું કે, કેટલાક કલાકારો પાત્રો ભજવે છે, જ્યારે અલ પચિનો પોતે તે પાત્ર બની જાય છે. તેઓ પાત્રની ઓળખ એટલી હદ સુધી અપનાવી લે છે કે નાટક કે ફિલ્મ પૂરી થયા પછી પણ લાંબા સમય સુધી તે જ પાત્રમાં જીવતા રહે છે. જોકે, પચિનો પોતે એવું માને છે કે તેઓ સંપૂર્ણપણે માત્ર મેથડ એક્ટર નથી, પરંતુ તેમના મતે શબ્દો એ તેમની ભાવનાત્મક સ્થિતિનો જ એક ભાગ હોવા જોઈએ અને તેઓ સ્ક્રિપ્ટ વગર પણ દ્રશ્યો સુધારવાની કસરતો કરે છે. 'શિકાગો રીડર' અખબારે આ બાબતની પ્રશંસા કરતા લખ્યું હતું કે, તેઓ એક એવા અદ્ભુત મેથડ એક્ટર છે જેઓ સહજ અભિવ્યક્તિ મેળવવા માટે ક્યારેય અચકાતા નથી.

'ડોગ ડે આફ્ટરનૂન' અને 'સર્પિકો' ફિલ્મોના દિગ્દર્શક સિડની લ્યુમેટે કહ્યું હતું કે, બધું જ તેમના અંદરના એક અદ્ભુત કેન્દ્રમાંથી બહાર આવે છે. હું તેની નજીક જવાનું પણ ન વિચારી શકું, કારણ કે તે પૃથ્વીના કેન્દ્રની નજીક જવા જેવું હશે. તેમના અંદરથી જે બહાર આવે છે તે માત્ર અને માત્ર તેમનું પોતાનું જ છે. 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મોના ડાયરેક્ટર ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ જણાવ્યું હતું કે, મેં સૌથી પહેલા તેમની બુદ્ધિમત્તા નોંધી હતી. તેઓ પોતાની આવડતનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો તે સારી રીતે જાણે છે. તેમની પાસે જે આકર્ષક ગુણ અને એક ખાસ પ્રકારનો અંદાજ છે, તેનો તેઓ ભરપૂર ઉપયોગ કરે છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Al Pacino was nearly fired from ‘The Godfather.’ The rest is history.|url=https://www.washingtonpost.com/entertainment/al-pacino-was-nearly-fired-from-the-godfather-the-rest-is-history/2016/11/29/9e3f6ac6-aa86-11e6-977a-1030f822fc35_story.html|newspaper=The Washington Post|date=2016-11-29|access-date=2026-08-13|issn=0190-8286|language=en-US|first=Karen|last=Heller}}&lt;/ref&gt; આ સિવાય, ફિલ્મના સ્ક્રીન ટેસ્ટના એડિટિંગનું કામ સંભાળતા માર્સિયા લુકાસે નોંધ્યું હતું કે, પચિનોની આંખોમાં સામેની વ્યક્તિને એકદમ ઝંઝેડી નાખવાનું આકર્ષણ છે.&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Anniversary You Can't Refuse: 40 Things You Didn't Know About The Godfather|date=March 14, 2012|website=Time|url=https://entertainment.time.com/2012/03/15/the-anniversary-you-cant-refuse-40-things-you-didnt-know-about-the-godfather/slide/very-few-people-wanted-al-pacino-for-michael/|accessdate=August 14, 2026|archive-date=January 2, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140102144248/http://entertainment.time.com/2012/03/15/the-anniversary-you-cant-refuse-40-things-you-didnt-know-about-the-godfather/slide/very-few-people-wanted-al-pacino-for-michael/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

પચિનો ની ઘણી ફિલ્મો અમેરિકન સિનેમામાં ક્લાસિક એટલે કે સર્વકાલીન શ્રેષ્ઠ બની ચૂકી છે, જેમાંની તેમની ચાર ફિલ્મો ''ધ ગોડફાધર'', ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ટુ'', ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન'' અને ''સ્કારફેસ'' ને યુ.એસ. લાઇબ્રેરી ઓફ કોંગ્રેસની નેશનલ ફિલ્મ રજિસ્ટ્રી માં સાચવવા માટે પસંદ કરવામાં આવી છે. ફિલ્મ ઉદ્યોગના કલાકારો દ્વારા પસંદ કરાયેલી ટાઇમ આઉટ મેગેઝિનની ૧૦૦ સર્વશ્રેષ્ઠ ફિલ્મોની યાદીમાં પણ પચિનોની ત્રણ ફિલ્મોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.

=== લોકપ્રિય સંસ્કૃતિમાં ===
{{multiple image
 |perrow = 1
 |total_width=200
 | align = left
 | direction = 
 | image1 = 
 | image2 = Tony Montana - Scarface - Graffiti.jpg
 | image3 = 112 Mural al passeig de Circumval·lació (Barcelona), Al Pacino.jpg
 | footer = ૨૦૧૨માં વિનવુડ અને ૨૦૨૫માં બાર્સિલોના ખાતે પચિનોના &quot;ટોની મોન્ટાના&quot; પાત્રના ભીંતચિત્રો (મ્યુરલ્સ)
 | footer_align = left
}}
પચિનો નો ટેલિવિઝન, સંગીત, ફિલ્મો અને વ્યાપક લોકપ્રિય સંસ્કૃતિ (પોપ કલ્ચર) માં ઘણો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. આનું મુખ્ય કારણ તેમની ફિલ્મોની ભૂમિકાઓ છે, જેણે તેમને હિંમત, મક્કમતા અને શક્તિના એક કાયમી સાંસ્કૃતિક પ્રતીક બનાવ્યા છે. વલ્ચર મેગેઝિને ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, &quot;તેમને 'અનન્ય અલ પચિનો' કહેવાનું મન થાય, ભલે તેઓ વિશ્વમાં સૌથી વધુ નકલ (નકલ ઉતારવામાં) કરવામાં આવતા અભિનેતા છે.&quot; એન્ટરટેઇનમેન્ટ વીકલીએ જણાવ્યું હતું કે તેમની અભિનયની આગવી શૈલીએ &quot;કોમેડી કલાકારોની આખી પેઢીઓને રોજગારી પૂરી પાડી છે.&quot; તેમની સૌથી વધુ નકલ કરનારા પ્રખ્યાત કલાકારોમાં કેવિન સ્પેસી અને એલેક બાલ્ડવિનનો સમાવેશ થાય છે. સ્પેસીએ કહ્યું હતું કે, &quot;આપણે બધા અલ પચિનોની નકલ કરવાનું પસંદ કરીએ છીએ તેનું કારણ એ છે કે તેમણે એવા પાત્રો ભજવ્યા છે જે અવિસ્મરણીય છે, અને અલ પચિનો માટે આ માત્ર એક વ્યવસાય નથી, પણ એક કળા છે.&quot;

તેમના અદ્ભુત પાત્રાલેખનો અમેરિકન ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટની ૧૦૦ યર્સ... શ્રેણીમાં સ્થાન પામ્યા છે, જેમાં ૧૦૦ મહાન ફિલ્મી પાત્રોની યાદીમાં તેમના બે પાત્રો (નાયક તરીકે ફ્રેન્ક સેર્પિકો અને ખલનાયક તરીકે માઇકલ કોર્લિયોન) નો સમાવેશ થાય છે. અમેરિકન સિનેમાના ટોચના ૧૦૦ સંવાદો ની યાદીમાં તેમના ત્રણ સંવાદો સામેલ છે: માઇકલ કોર્લિયોનનો &quot;તમારા મિત્રોને નજીક રાખો, પણ તમારા દુશ્મનોને વધુ નજીક રાખો&quot;; ટોની મોન્ટાનાનો &quot;સે હેલો ટુ માય લીટલ ફ્રેન્ડ!&quot;; અને સોની વોર્ટકિકનો &quot;એટિકા! એટિકા!&quot;. મોટા પડદાથી આગળ વધીને લોકપ્રિય બનેલા અન્ય સંવાદોમાં ...એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ ફિલ્મનો &quot;આખી ટ્રાયલ જ નિયમ વિરુદ્ધ છે!&quot;, સેન્ટ ઓફ અ વુમન ફિલ્મનો &quot;હૂ-આહ!&quot;, અને ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩ ફિલ્મનો &quot;જેમ મેં વિચાર્યું કે હું બહાર નીકળી ગયો છું, તેઓ મને પાછો અંદર ખેંચી લે છે&quot; નો સમાવેશ થાય છે. ધ વોશિંગ્ટન પોસ્ટે જણાવ્યું હતું કે, &quot;અન્ય લગભગ કોઈપણ અભિનેતા કરતાં તેમની સાથે સંવાદોની વધુ અમીટ રેખાઓ જોડાયેલી છે, જે માત્ર પાત્રો કેવી રીતે લખાયા હતા તેનો જ નહીં પરંતુ તેમણે કેવી રીતે તે પાત્રોને પોતાના બનાવી લીધા તેનો પુરાવો છે.&quot; એમ્પાયર મેગેઝિને વિશ્વભરના વાચકોના મતદાન દ્વારા માઇકલ કોર્લિયોન અને ટોની મોન્ટાનાને અત્યાર સુધીના સૌથી મહાન ફિલ્મી પાત્રો તરીકે પસંદ કર્યા હતા. એન્ટરટેઇનમેન્ટ વીકલીએ ડોની બ્રાસ્કો ફિલ્મમાં તેમની લેફ્ટી રુગિએરોની ભૂમિકાને &quot;૧૦૦ સૌથી મહાન અભિનય જેમને ઓસ્કાર મળવો જોઈતો હતો પણ મળ્યો નથી&quot; ની યાદીમાં સામેલ કરી હતી.

પચિનોએ મનોરંજન ઉદ્યોગની અસંખ્ય હસ્તીઓને પ્રભાવિત કર્યા છે અને તેમના દ્વારા તેઓ પ્રશંસા પામ્યા છે, જેમાં સ્ટીવ બુસેમી, જેફ્રી રાઈટ, બોબી કેનાવાલે, જેવિયર બાર્ડેમ, માઈકલ ઈમ્પેરિઓલી અને જેમી ફોક્સ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. જોન કુસાક, રસેલ ક્રો, જોની ડેપ, કોલિન ફેરેલ અને મેથ્યુ મેકકોનાઘી સહિતના તેમના કેટલાક સહ-કલાકારોએ (કો-સ્ટાર્સ) પણ સ્વીકાર્યું હતું કે પચિનો આ પ્રોજેક્ટ્સમાં સામેલ હોવાની ખાતરી થયા પછી જ તેઓ તેમાં જોડાવા માટે સહમત થયા હતા.

=== બોલિવૂડ પર અલ પચીનોનો પ્રભાવ ===
હોલીવુડના દિગ્ગજ અભિનેતા અલ પચીનો ની અભિનય શૈલી, સંવાદોની રજૂઆત અને તેમના આઇકોનિક પાત્રોએ ભારતીય સિનેમા એટલે કે બોલિવૂડ જગત પર એક ઊંડી અને કાયમી છાપ છોડી છે. બોલિવૂડના મહાનાયક [[અમિતાભ બચ્ચન]] ની પ્રખ્યાત ફિલ્મ અગ્નિપથ માં વિજય દીનાનાથ ચૌહાણનું પાત્ર, તેમની વૉઇસ એક્ટિંગ અને ડાયલોગ બોલવાનો વિશિષ્ટ લહેકો પણ અલ પચીનોએ સ્કારફેસ ફિલ્મમાં અપનાવેલી અવાજની શૈલીથી ભારે પ્રેરિત હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2020-02-16|title=Film of the Month: Amitabh’s Agneepath is more than mere Scarface, maloom?|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/film-of-the-month-agneepath-amitabh-bachchan-6270570/|access-date=2026-08-13|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;

બોલિવૂડના પ્રખ્યાત અભિનેતા સંજય દત્ત એ પોતે એક ઈન્ટરવ્યુમાં ખુલાસો કર્યો હતો કે તેઓ અલ પચીનોની સુપ્રસિદ્ધ ફિલ્મ સ્કારફેસ માં તેમના અભિનયથી એટલા પ્રભાવિત થયા હતા કે તેઓ તે પાત્રને બોલિવૂડમાં પોતાની રીતે જીવંત કરવા માંગતા હતા. આ જ પ્રેરણાના પરિણામે તેમણે પોતાની કરિયરની સૌથી યાદગાર ફિલ્મ વાસ્તવ કરી, જેમાં પચીનોના ટોની મોન્ટાના પાત્રની ઝલક તેમના રઘુ ના આઇકોનિક પાત્રમાં સ્પષ્ટ જોવા મળી હતી. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sandesh|title=અલ પચિનોની સ્કારફેસ જોઈને વાસ્તવમાં રોલ નિભાવ્યો : સંજય દત્ત|url=https://sandesh.com/supplement/after-seeing-al-pacino-39-s-scarface-played-the-real-role-sanjay|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Sandesh|language=gu}}&lt;/ref&gt;

આ સિવાય ભારતીય ફિલ્મ નિર્માતાઓએ અલ પચીનોની ફિલ્મોની વાર્તા અને પાત્રોને દેશી રંગમાં ઢાળીને ઘણી હિટ ફિલ્મો આપી છે. અભિનેતા મિથુન ચક્રવર્તી ની ૧૯૮૯માં આવેલી ફિલ્મ મુજરીમ પણ અલ પચીનોની સ્કારફેસ ફિલ્મનું જ એક શાનદાર ભારતીય રૂપાંતરણ હતું, જેમાં મિથુનદાએ પચીનોની એક્ટિંગ સ્ટાઇલને પોતાની આગવી રીતે પડદા પર ઉતારી હતી. આ ઉપરાંત રામ ગોપાલ વર્માની ફિલ્મ સરકાર (પચિનો ની ગોડફાધર ફિલ્મ થી પ્રેરિત) માં અભિષેક બચ્ચન નું પાત્ર અને પ્રકાશ ઝા ની ફિલ્મ રાજનીતિ માં રણબીર કપૂર નું પાત્ર પણ માઇકલ કોર્લિયોન પાત્રની ભારતીય આવૃત્તિ સમાન હતું. રણબીર કપૂરના આ જ અભિનય કૌશલ્યને જોઈને પ્રખ્યાત ફિલ્મ ડિરેક્ટર સંદીપ રેડ્ડી વંગાએ એક ઈન્ટરવ્યુમાં કહ્યું હતું કે, રણબીર કપૂર એ રૉબર્ટ ડી નીરો, અલ પચીનો અને કમલ હાસનનું અદભુત મિશ્રણ છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-11-24|title=રૉબર્ટ દ નીરો, અલ પચીનો અને કમલ હાસનનું મિશ્રણ છે રણબીર : સંદીપ રેડ્ડી વંગા|url=https://www.gujaratimidday.com/entertainment-news/bollywood-news/article/animal-sandeep-reddy-vanga-says-ranbir-kapoor-is-a-fusion-of-robert-de-niro-al-pacino-and-kamal-haasan-207204|url-status=live|access-date=2026-08-13|website=www.gujaratimidday.com|language=gu}}&lt;/ref&gt; ખાસ વાત એ છે કે રણબીર કપૂરે ન્યૂ યોર્કની લી સ્ટ્રાબર્ગ થિયેટર એન્ડ ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટમાંથી અભિનયની સત્તાવાર તાલીમ લીધી છે, જ્યાંથી ભૂતકાળમાં ખુદ અલ પચીનોએ પણ એક્ટિંગ શીખી હતી. રણબીરે તાજેતરમાં આપેલા એક ઇન્ટરવ્યુમાં ખુલાસો કર્યો હતો કે જ્યારે તેઓ ન્યૂ યોર્કમાં વિદ્યાર્થી (સ્ટુડન્ટ) તરીકે અભ્યાસ કરી રહ્યા હતા, ત્યારે અલ પચીનો બ્રોડવે થિયેટર પર સલોમી નાટક નું રીડિંગ કરી રહ્યા હતા. તે સમયે પચીનો તરફથી માત્ર એક નાની પ્રશંસા કે ઝલક મેળવવા માટે રણબીર સતત ત્રણ કલાક સુધી બહાર લાઈનમાં ઊભા રહ્યા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=શર્મા,|first=રિયા|date=2026-04-05|title=રણબીર કપૂરે અલ પચીનોને મળવા માટે ત્રણ કલાક સુધી રાહ જોવાની ક્ષણો યાદ કરી, કહ્યું કે ક્વેન્ટિન ટેરેન્ટિનોએ 'મને આંગળી બતાવી હતી. - હિન્દુસ્તાન ટાઇમ્સ.|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/ranbir-kapoor-recalls-waiting-3-hours-to-meet-al-pacino-says-quentin-tarantino-ramayana-natalie-portman-101775385855089.html|url-status=live|access-date=2026-08-13|website=Hindustan Times|language=en}}&lt;/ref&gt;

નવા યુગના સિનેમાની વાત કરીએ તો, નવાઝુદ્દીન સિદ્દીકી એ ગેંગ્સ ઓફ વાસેપુર ફિલ્મમાં ભજવેલું ફેઝલ ખાનનું પાત્ર પણ પચીનોની છાપ ધરાવતું હતું. બોલિવૂડના જાણીતા અભિનેતા અલી ફઝલ બાળપણથી જ અલ પચીનોના ખૂબ મોટા ફેન રહ્યા છે. લંડનમાં એક નાટક દરમિયાન ફઝલને ખુદ પચીનોને રૂબરૂ મળવાની અને તેમની સાથે વાતચીત કરવાની સુવર્ણ તક મળી હતી, જેને તેઓ પોતાના જીવનની સૌથી યાદગાર ક્ષણ ગણાવે છે. &lt;ref&gt;{{Cite news|title='Raakh' star Ali Fazal shares how his childhood obsession with Al Pacino led to an unforgettable encounter: 'First time I was really starstruck'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/raakh-star-ali-fazal-shares-how-his-childhood-obsession-with-al-pacino-led-to-an-unforgettable-encounter-first-time-i-was-really-starstruck/articleshow/132066608.cms|newspaper=The Times of India|date=2026-06-29|access-date=2026-08-13|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; ફઝલ સહિત બોલિવૂડના અસંખ્ય કલાકારોએ જાહેરમાં સ્વીકાર્યું છે કે અલ પચીનોના અભિનેત્વે સિનેમા પ્રત્યેની તેમની સમજને સંપૂર્ણપણે બદલી નાખી છે.

== ફિલ્મોગ્રાફી ==
''અલ પચિનો ફિલ્મોગ્રાફી પણ જુઓ.''
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| વર્ષ
! rowspan=&quot;2&quot;| ફિલ્મ
! colspan=&quot;4&quot;| યોગદાન
! rowspan=&quot;2&quot;| ભૂમિકા
! rowspan=&quot;2&quot;| નોંધ
|-
! width=&quot;65&quot;| નિર્દેશક
! width=&quot;65&quot;| નિર્માતા
! width=&quot;65&quot;| લેખક
! width=&quot;65&quot;| અભિનેતા
|-
| ૧૯૬૯
| ''મી, નેટલી''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની
| મુખ્ય ભૂમિકા — પ્રથમ ફિલ્મ
|-
| ૧૯૭૧
| ''ધ પેનિક ઇન નીડલ પાર્ક''
|
|
|
| {{Yes}}
| બોબી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૨
| ''ધ ગોડફાધર''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| સહ અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૩
| ''સ્કેરક્રો''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફ્રાન્સિસ લાયનલ ડેલ્બુચી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૩
| ''સેર્પિકો''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફ્રેન્ક સેર્પિકો
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૪
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૫
| ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન''
|
|
|
| {{Yes}}
| સોની વોર્ટઝિક
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૭
| ''બોબી ડીયરફિલ્ડ''
|
|
|
| {{Yes}}
| બોબી ડીયરફિલ્ડ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૯
| ''એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| આર્થર કિરકલેન્ડ
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૮૦
| ''ક્રૂઝિંગ''
|
|
|
| {{Yes}}
| સ્ટીવ બર્ન્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૨
| ''ઓથર! ઓથર!''
|
|
|
| {{Yes}}
| ઇવાન ટ્રેવલિયન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૩
| ''સ્કારફેસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની મોન્ટાના
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૫
| ''રેવલ્યુશન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોમ ડોબ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૯
| ''સી ઓફ લવ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ફ્રેન્ક કેલર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૦
| ''ડિક ટ્રેસી''
|
|
|
| {{Yes}}
| અલ્ફોન્સ બિગ બોય કેપ્રિસ
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૯૦
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૧
| ''ફ્રેન્કી એન્ડ જોની''
|
|
|
| {{Yes}}
| જોની
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૨
| ''ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| રિચાર્ડ રોમા
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૯૨
| ''સેન્ટ ઓફ અ વુમન''
|
|
|
| {{Yes}}
| લેફ્ટનન્ટ કર્નલ ફ્રેન્ક સ્લેડ
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર વિજય
|-
| ૧૯૯૩
| ''કાર્લિટોઝ વે''
|
|
|
| {{Yes}}
| કાર્લિટો બ્રિગાન્ટે
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૫
| ''હીટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| લેફ્ટનન્ટ વિન્સન્ટ હેના
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૬
| ''સિટી હોલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| મેયર જોન પેપાસ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૭
| ''ડોની બ્રાસ્કો''
|
|
|
| {{Yes}}
| બેન્જામિન લેફ્ટી રુગિરો
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૭
| ''ધ ડેવિલ્સ એડવોકેટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| જોન મિલ્ટન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૯
| ''ધ ઇન્સાઇડર''
|
|
|
| {{Yes}}
| લોવેલ બર્ગમેન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૯
| ''એની ગિવન સન્ડે''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની ડી અમાટો
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૨
| ''ઇન્સોમ્નિયા''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિલ ડોર્મર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૨
| ''સિમોન''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિક્ટર ટેરેન્સકી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૩
| ''ધ રિક્રુટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| વોલ્ટર બર્ક
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૪
| ''ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| શાયલોક
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૫
| ''ટુ ફોર ધ મની''
|
|
|
| {{Yes}}
| વોલ્ટર અબ્રામ્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૭
| ''ઓશન્સ થર્ટીન''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિલી બેન્ક
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૭
| ''૮૮ મિનિટ્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડોક્ટર જેક ગ્રેમ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૮
| ''રાઇટિયસ કિલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ડેવિડ ફિસ્ક
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૦
| ''યૂ ડોન્ટ નો જેક''
|
|
|
| {{Yes}}
| જેક કેવોર્કિયન
| મુખ્ય ભૂમિકા — ટેલિવિઝન ફિલ્મ
|-
| ૨૦૧૧
| ''ધ સન ઓફ નો વન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ચાર્લ્સ સ્ટેનફોર્ડ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૧
| ''જેક એન્ડ જીલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| તેઓ પોતે
| મહેમાન ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૨
| ''સ્ટેન્ડ અપ ગાઇઝ''
|
|
|
| {{Yes}}
| વેલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૩
| ''સાલોમે''
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| {{Yes}}
| કિંગ હેરોડ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ۲۰۱۴
| ''મેંગલહોર્ન''
|
|
|
| {{Yes}}
| એ જે મેંગલહોર્ન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૪
| ''ધ હમ્બલિંગ''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| સાયમન એક્સલર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૫
| ''ડેની કોલિન્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડેની કોલિન્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૬
| ''મિસકન્ડક્ટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ચાર્લ્સ અબ્રામ્સ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૭
| ''હેંગમેન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ રે આર્ચર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૯
| ''વન્સ અપોન અ ટાઇમ ઇન હોલીવુડ''
|
|
|
| {{Yes}}
| માર્વિન શ્વાર્ઝ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૯
| ''ધ આઇરિશમેન''
|
|
|
| {{Yes}}
| જીમી હોફા
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૨૦૨૧
| ''હાઉસ ઓફ ગુચી''
|
|
|
| {{Yes}}
| આલ્ડો ગુચી
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૩
| ''નોક્સ ગોઝ અવે''
|
|
|
| {{Yes}}
| ઝેવિયર ક્રેન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૪
| ''મોડી''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| મોરિસ ગેંગનેટ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ડેડ મેન્સ વાયર''
|
|
|
| {{Yes}}
| એમ એલ હોલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે''
|
|
|
| {{Yes}}
| અંકલ કાર્માઇન
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ધ રિચ્યુઅલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફાધર થિયોફિલસ રીસિંગર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|}

=== નિર્દેશક અને નિર્માતા તરીકે વિશેષ ફિલ્મો ===
અલ પચિનોએ અભિનેતા સિવાય ડિરેક્ટર (નિર્દેશક) અને પ્રોડ્યુસર (નિર્માતા) તરીકે પણ કેટલીક ખૂબ જ પ્રખ્યાત પ્રાયોગિક અને ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મો બનાવી છે, જેની યાદી નીચે મુજબ છે:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! વર્ષ !! ફિલ્મ !! ભૂમિકા !! નોંધ
|-

| ૧૯૮૯ || ''ધ લોકલ સ્ટિગ્મેટિક'' || નિર્માતા અને અભિનેતા || આ એક પ્રાયોગિક ફિલ્મ હતી જેને થિયેટરમાં રિલીઝ કરવાને બદલે માત્ર ખાસ સ્ક્રીનિંગ માટે જ રાખવામાં આવી હતી.
|-

| ૧૯૯૬ || ''લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ'' || નિર્દેશક, નિર્માતા અને લેખક || પચિનોની નિર્દેશક તરીકેની આ પ્રથમ સત્તાવાર ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ હતી, જેના માટે તેમને ડિરેક્ટર્સ ગિલ્ડ ઓફ અમેરિકાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો.
|-

| ૨૦૦૦ || ''ચાઇનીઝ કોફી'' || નિર્દેશક અને અભિનેતા || આ એક અનોખી ડ્રામા ફિલ્મ હતી જે સંપૂર્ણ રીતે બે પાત્રો વચ્ચેની વાતચીત પર આધારિત હતી.
|-

| ૨૦૧૧ || ''વાઇલ્ડ સાલોમે'' || નિર્દેશક અને લેખક || ઓસ્કાર વાઇલ્ડના નાટક પર આધારિત આ એક અર્ધ-ડોક્યુમેન્ટરી (Docudrama) ફિલ્મ હતી.
|}

== પુરસ્કારો ==

=== એકેડમી (ઓસ્કર) એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:26em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:25em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૧૯૭૩
| બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર
| ''ધ ગોડફાધર''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2014-10-04|title=The 46th Academy Awards {{!}} 1974|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1974|access-date=2026-08-18|website=www.oscars.org|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૧૯૭૪
| બેસ્ટ એક્ટર
| ''સર્પિકો''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૧૯૭૫
| બેસ્ટ એક્ટર
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૧૯૭૬
| બેસ્ટ એક્ટર
| ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૧૯૮૦
| બેસ્ટ એક્ટર
| ''...એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૧૯૯૧
| બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર
| ''ડિક ટ્રેસી''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; rowspan=2 | ૧૯૯૩
| બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર
| ''ગ્લેન્ગેરી ગ્લેન રોસ''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| બેસ્ટ એક્ટર
| ''સેન્ટ ઓફ અ વુમન''
| style=&quot;background:#66BB6A; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2014-10-04|title=The 66th Academy Awards {{!}} 1994|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1994|access-date=2026-08-18|website=www.oscars.org|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૨૦
| બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર
| ''ધ આઇરિશમેન''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
|}

=== બાફ્ટા એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:26em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:25em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૧૯૭૩
| મોસ્ટ પ્રોમિસિંગ ન્યૂકમર ટુ લીડિંગ ફિલ્મ રોલ્સ
| ''ધ ગોડફાધર''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૧૯૭૫
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ લીડિંગ રોલ
| ''સર્પિકો''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૧૯૭૬
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ લીડિંગ રોલ
| ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન'' / ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨''
| style=&quot;background:#66BB6A; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Awards|url=https://www.bafta.org/awards/|access-date=2026-08-18|website=Bafta|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૧૯૯૧
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ સપોર્ટિંગ રોલ
| ''ડિક ટ્રેસી''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૨૦
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ સપોર્ટિંગ રોલ
| ''ધ આઇરિશમેન''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
|}

=== એમી એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:26em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:25em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | rowspan=2 | ૨૦૦૪
| rowspan=3 | આઉટસ્ટેન્ડિંગ લીડ એક્ટર ઇન અ મિનિસિરીઝ ઓર મૂવી
| ''એન્જલ્સ ઇન અમેરિકા''
| style=&quot;background:#66BB6A; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=2004 Emmy Awards Nominees &amp; Winners|url=https://www.televisionacademy.com/awards/nominees-winners/2004|access-date=2026-08-18|website=Television Academy|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૧૦
| ''યુ ડોન્ટ નો જેક''
| style=&quot;background:#66BB6A; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૧૩
| ''ફિલ સ્પેક્ટર''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
|}

=== ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:26em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:25em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૧૯૭૩
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ મોશન પિક્ચર – ડ્રામા
| ''ધ ગોડફાધર''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૧૯૭૪
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ મોશન પિક્ચર – ડ્રામા
| ''સર્પિકો''
| style=&quot;background:#66BB6A; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૧૯૭૫
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ મોશન પિક્ચર – ડ્રામા
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૧૯૭૬
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ મોશન પિક્ચર – ડ્રામા
| ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૧૯૭૮
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ મોશન પિક્ચર – ડ્રામા
| ''બોબી ડિયરફિલ્ડ''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૧૯૮૦
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ મોશન પિક્ચર – ડ્રામા
| ''...એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૧૯૮૩
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ મોશન પિક્ચર – મ્યુઝિકલ ઓર કોમેડી
| ''ઑથર! ઑથર!''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૧૯૮૪
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ મોશન પિક્ચર – ડ્રામા
| ''સ્કારફેસ''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૧૯૯૦
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ મોશન પિક્ચર – ડ્રામા
| ''સી ઓફ લવ''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; rowspan=2 | ૧૯૯૧
| બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર – મોશન પિક્ચર
| ''ડિક ટ્રેસી''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ મોશન પિક્ચર – ડ્રામા
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; rowspan=2 | ૧૯૯૩
| બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર – મોશન પિક્ચર
| ''ગ્લેન્ગેરી ગ્લેન રોસ''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ મોશન પિક્ચર – ડ્રામા
| ''સેન્ટ ઓફ અ વુમન''
| style=&quot;background:#66BB6A; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૦૧
| સેસિલ બી. ડીમિલ એવોર્ડ
| —
| style=&quot;background:#66BB6A; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૦૪
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ મિનિસિરીઝ ઓર મોશન પિક્ચર – ટેલિવિઝન
| ''એન્જલ્સ ઇન અમેરિકા''
| style=&quot;background:#66BB6A; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૧૧
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ મિનિસિરીઝ ઓર મોશન પિક્ચર – ટેલિવિઝન
| ''યુ ડોન્ટ નો જેક''
| style=&quot;background:#66BB6A; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૧૪
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ મિનિસિરીઝ ઓર મોશન પિક્ચર – ટેલિવિઝન
| ''ફિલ સ્પેક્ટર''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૧૬
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ મોશન પિક્ચર – મ્યુઝિકલ ઓર કોમેડી
| ''ડેની કોલિન્સ''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૨૦
| બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર – મોશન પિક્ચર
| ''ધ આઇરિશમેન''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૨૧
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ ટેલિવિઝન સિરીઝ – ડ્રામા
| ''હન્ટર્સ''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
|}

=== ગ્રેમી એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:26em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:25em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૦૧
| બેસ્ટ સ્પોકન વર્ડ આલ્બમ
| ''ધ કમ્પ્લીટ શેક્સપિયર સોનેટ્સ''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
|}

=== સ્ક્રીન એક્ટર્સ ગિલ્ડ એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:26em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:25em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૦૪
| આઉટસ્ટેન્ડિંગ મેલ એક્ટર ઇન અ મિનિસિરીઝ ઓર ટેલિવિઝન મૂવી
| ''એન્જલ્સ ઇન અમેરિકા''
| style=&quot;background:#66BB6A; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૧૧
| આઉટસ્ટેન્ડિંગ મેલ એક્ટર ઇન અ મિનિસિરીઝ ઓર ટેલિવિઝન મૂવી
| ''યુ ડોન્ટ નો જેક''
| style=&quot;background:#66BB6A; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૧૪
| આઉટસ્ટેન્ડિંગ મેલ એક્ટર ઇન અ મિનિસિરીઝ ઓર ટેલિવિઝન મૂવી
| ''ફિલ સ્પેક્ટર''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; rowspan=3 | ૨૦૨૦
| આઉટસ્ટેન્ડિંગ મેલ એક્ટર ઇન અ સપોર્ટિંગ રોલ
| ''ધ આઇરિશમેન''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| આઉટસ્ટેન્ડિંગ કાસ્ટ ઇન અ મોશન પિક્ચર
| ''ધ આઇરિશમેન''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| આઉટસ્ટેન્ડિંગ કાસ્ટ ઇન અ મોશન પિક્ચર
| ''વન્સ અપોન અ ટાઇમ ઇન હોલીવુડ''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૨૨
| આઉટસ્ટેન્ડિંગ કાસ્ટ ઇન અ મોશન પિક્ચર
| ''હાઉસ ઓફ ગુચી''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
|}

=== ટોની એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:26em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:25em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૧૯૬૯
| બેસ્ટ સપોર્ટિંગ ઓર ફીચર્ડ એક્ટર ઇન અ પ્લે
| ''ડઝ અ ટાઇગર વેર અ નેકટાઇ?''
| style=&quot;background:#66BB6A; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૧૯૭૭
| બેસ્ટ લીડિંગ એક્ટર ઇન અ પ્લે
| ''ધ બેઝિક ટ્રેનિંગ ઓફ પાવલો હમેલ''
| style=&quot;background:#66BB6A; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૧૧
| બેસ્ટ લીડિંગ એક્ટર ઇન અ પ્લે
| ''ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
|}

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
{{wikiquote}}
{{Commons category}}
* {{imdb name|0000199|અલ પચિનો}}

[[શ્રેણી:અમેરિકન ફિલ્મ અભિનેતાઓ]]
[[શ્રેણી:ઓસ્કાર વિજેતા અભિનેતાઓ]]
[[શ્રેણી:જીવિત લોકો]]</text>
      <sha1>aosebwvkcn8jnth0yixedp2hb1i27p8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>904377</id>
      <parentid>904371</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T18:16:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MichealBVN</username>
        <id>88262</id>
      </contributor>
      <comment>/* ૨૦૧૯–વર્તમાન */</comment>
      <origin>904377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="133965" sha1="ais4yi6uafuzdgyoijow29jadwuopsp" xml:space="preserve">{{cleanup}}
{{infobox person/Wikidata
 | fetchwikidata = ALL
 | onlysourced = no
}}
'''અલ પચિનો''' નું હુલામણુ નામ ધરાવતા '''આલ્ફ્રેડો જેમ્સ પચિનો''' (જન્મ એપ્રિલ ૨૫, ૧૯૪૦), એક અમેરિકન અભિનેતા અને ફિલ્મ નિર્માતા છે. ૨૦મી સદીના સૌથી પ્રભાવશાળી અને મહાન કલાકારોમાંના એક ગણાતા અલ પચિનોએ&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Pacino named 'greatest film star'|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3001463.stm|date=2003-05-05|access-date=2026-08-12|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; પાંચ દાયકાથી વધુ લાંબી કારકિર્દીમાં અસંખ્ય યાદગાર ભૂમિકાઓ ભજવી છે. તેઓ અભિનયનો &quot;ટ્રિપલ ક્રાઉન&quot; (ઓસ્કાર, એમી અને ટોની એવોર્ડ) મેળવનારા જૂજ વૈશ્વિક કલાકારોમાં સામેલ છે.

== પ્રારંભિક જીવન ==
આલ્ફ્રેડો જેમ્સ પચિનોનો જન્મ અમેરિકા ના ન્યૂયોર્ક શહેરના મેનહટન વિસ્તારમાં આવેલા ઈસ્ટ હાર્લેમમાં ૨૫ એપ્રિલ, ૧૯૪૦ના રોજ થયો હતો. તેઓ તેમના સિસિલિયન અમેરિકન માતા રોઝ અને પિતા સાલ્વાટોર પચિનોનું એકમાત્ર સંતાન હતા. તેમના પિતા ઇટાલીના સેન ફ્રાટેલોથી આવીને અમેરિકામાં વસ્યા હતા. જ્યારે અલ પચિનો માત્ર બે વર્ષના હતા ત્યારે તેમના માતા-પિતાના છૂટાછેડા થઈ ગયા હતા. 

માતા-પિતા અલગ થયા પછી, તેમના માતા તેમને સાઉથ બ્રોન્ક્સ વિસ્તારમાં લઈ ગયા હતા. ત્યાં તેઓ તેમના નાના-નાની કેટ અને જેમ્સ ગેરાર્ડી સાથે રહેતા હતા. તેમના નાના-નાની નાની ઉંમરે ઇટાલીના પ્રખ્યાત કોર્લિયોન ગામમાંથી આવીને અમેરિકામાં વસ્યા હતા. અલગ થયા પછી અલ પચિનોના પિતા કેલિફોર્નિયા જતા રહ્યા હતા, જ્યાં તેમણે વીમા વેચાણકર્તા અને રેસ્ટોરન્ટના માલિક તરીકે કામ શરૂ કર્યું હતું.

જ્યારે અલ પચિનો ત્રણ-ચાર વર્ષના હતા, ત્યારથી જ તેમના માતા તેમને નિયમિત રીતે સિનેમા હોલમાં ફિલ્મો જોવા લઈ જતા હતા. ફિલ્મો જોયા પછી તેઓ મનમાં જ તે પાત્રોના સંવાદો વાગોળવાનું શરૂ કરી દેતા હતા. અલ પચિનોનું હુલામણું નામ સોની બોય હતું, જે તેમની માતાએ તે સમયના પ્રખ્યાત ગાયક અલ જોલ્સનના એક લોકપ્રિય ગીત પરથી રાખ્યું હતું, જે તેઓ અવારનવાર અલ પચિનો માટે ગાતા હતા.

પચિનો એ હર્મન રિડર જુનિયર હાઈસ્કૂલમાં અભ્યાસ કર્યો હતો, પરંતુ ટૂંક સમયમાં જ તેમણે અંગ્રેજી સિવાયના મોટાભાગના વિષયોના વર્ગો છોડી દીધા હતા. તેમના જુનિયર હાઈસ્કૂલના શિક્ષિકા બ્લેન્ચ રોથસ્ટીને નાની ઉંમરે જ તેમની અભિનય ક્ષમતા ઓળખી લીધી હતી. તેમણે અલ પચિનોને શાળાના નાટકોમાં ભૂમિકાઓ આપી અને વિદ્યાર્થીઓની સભાઓમાં બાઇબલના પાઠ વાંચવાનું કામ સોંપ્યું. તે શિક્ષિકાએ તેમના પરિવારના એપાર્ટમેન્ટની મુલાકાત લીધી અને તેમની નાનીને ખાસ કહ્યું કે આ બાળક આ જ કામ માટે બન્યો છે, જેને અલ પચિનો પોતાના જીવનનો સૌથી મોટો વળાંક માને છે. ત્યારબાદ ઓડિશન આપીને તેમણે હાઈસ્કૂલ ઓફ પરફોર્મિંગ આર્ટ્સમાં પ્રવેશ મેળવ્યો. જોકે તેમની માતા તેમના આ નિર્ણયથી અસંમત હતા, કારણ કે તેઓ માનતા હતા કે ગરીબ લોકો અભિનય ન કરે. આ બાબતે ઘરમાં ઝઘડો થતાં તેમણે ઘર છોડી દીધું હતું.

પચિનો એ પોતાના સપના પૂરા કરવા અને ખર્ચ ઉઠાવવા માટે સંદેશવાહક, હોટેલમાં વાસણ સાફ કરવાના સહાયક, સફાઈ કામદાર, ટેલિફોન ઓપરેટર અને ટપાલ ક્લાર્ક જેવી ઓછી આવક વાળી નોકરીઓ કરી હતી. આ સમય દરમિયાન તેઓ ન્યૂયોર્કના અંડરગ્રાઉન્ડ થિયેટરોમાં બેઝમેન્ટ નાટકોમાં અભિનય કરતા હતા. કિશોરાવસ્થામાં તેમણે એક્ટર્સ સ્ટુડિયો નામની સંસ્થામાં જોડાવાનો પ્રયાસ કર્યો પરંતુ તેઓ રિજેક્ટ થયા. ત્યારબાદ તેઓ એચબી સ્ટુડિયોમાં જોડાયા, જ્યાં તેમની મુલાકાત અભિનયના શિક્ષક ચાર્લી લોટન સાથે થઈ, જેઓ પાછળથી તેમના માર્ગદર્શક અને શ્રેષ્ઠ મિત્ર બન્યા. આ સ્ટુડિયોના હોલ અને ડાન્સ રૂમ સાફ કરવાના બદલામાં સંસ્થાએ તેમને મફતમાં ક્લાસ કરવાની મંજૂરી આપી હતી. રાત્રિના સમયે અલ પચિનો શેરીઓમાં ફરતા ફરતા શેક્સપિયરના સંવાદોની પ્રેક્ટિસ કરતા હતા. આ સમયગાળામાં તેઓ ઘણીવાર બેરોજગાર અથવા બેઘર રહ્યા હતા, અને ક્યારેક શેરીઓમાં, થિયેટરોમાં અથવા મિત્રના ઘરે સૂઈ જતા હતા.

વર્ષ ૧૯૬૨માં પચિનોના માતાનું ત્રેતાલીસ વર્ષની નાની ઉંમરે અવસાન થયું હતું. તેના પછીના જ વર્ષે તેમના નાનાનું પણ અવસાન થયું. અલ પચિનો આ સમયને પોતાના જીવનનો સૌથી મુશ્કેલ તબક્કો માને છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે તેઓ તે સમયે બાવીસ વર્ષના હતા અને તેમના જીવનના સૌથી પ્રભાવશાળી બે લોકો ચાલ્યા ગયા હતા, જેના કારણે તેઓ સંપૂર્ણપણે ભાંગી પડ્યા હતા.

એચબી સ્ટુડિયોમાં ચાર વર્ષ વિતાવ્યા પછી, અલ પચિનોએ એક્ટર્સ સ્ટુડિયો માટે સફળતાપૂર્વક ઓડિશન આપ્યું. ત્યાં તેમણે અભિનયના પ્રખ્યાત કોચ લી સ્ટ્રાસબર્ગ હેઠળ પદ્ધતિસરના અભિનયનો અભ્યાસ કર્યો. આ જ લી સ્ટ્રાસબર્ગ પાછળથી અલ પચિનો સાથે ધ ગોડફાધર ભાગ બે ફિલ્મમાં પણ જોવા મળ્યા હતા. પાછળથી આપેલા ઇન્ટરવ્યુમાં તેમણે સ્ટ્રાસબર્ગ અને આ સંસ્થાની તેમના જીવન પર પડેલી અસર વિશે વાત કરી હતી કે એક્ટર્સ સ્ટુડિયોનું તેમના જીવનમાં ખૂબ મોટું સ્થાન છે અને લી સ્ટ્રાસબર્ગને જેટલું સન્માન મળવું જોઈતું હતું તેટલું નથી મળ્યું. ચાર્લી લોટન પછી આ સંસ્થાએ જ તેમની કારકિર્દીને એક નવી દિશા આપી હતી, જેના કારણે તેઓ અન્ય નાની-મોટી નોકરીઓ છોડીને સંપૂર્ણપણે અભિનય તરફ વળી શક્યા હતા. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે લી સ્ટ્રાસબર્ગ સાથે કામ કરવું ખૂબ જ ઉત્સાહજનક હતું કારણ કે તેઓ જ્યારે કોઈ દ્રશ્ય કે લોકો વિશે વાત કરતા ત્યારે એટલા રસપ્રદ લાગતા કે બસ તેમને સાંભળતા જ રહેવાનું મન થાય. તેઓ અભિનેતાઓને ખૂબ પ્રેમ કરતા અને અભિનયની અદ્ભુત સમજ ધરાવતા હતા.

== અંગત જીવન ==
=== સંબંધો અને બાળકો ===
પચિનોનો તેમની 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મના સહ-અભિનેત્રી ડાયેન કીટન સાથે લાંબો સંબંધ રહ્યો હતો. તેમનો આ ઉતાર-ચઢાવવાળો સંબંધ 'ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩' ના શૂટિંગ પછી પૂરો થયો હતો. આ સિવાય તેઓ જીલ ક્લેબર્ગ, ટ્યુઝડે વેલ્ડ, માર્થે કેલર, વેરુસ્કા વોન લેહન્દોર્ફ, કેથલીન ક્વિનલાન, લિન્ડાલ હોબ્સ અને પેનેલોપ એન મિલર સાથે પણ સંબંધોમાં રહ્યા હતા. પચિનોનો આર્જેન્ટિનાની અભિનેત્રી લ્યુસિલા પોલાક સાથે ૨૦૦૮ થી ૨૦૧૮ સુધી ૧૦ વર્ષ લાંબો સંબંધ રહ્યો હતો.

પચિનોને ચાર બાળકો છે. તેમની સૌથી મોટી દીકરી જૂલી મેરીનો જન્મ ૧૬ ઓક્ટોબર ૧૯૮૯ના રોજ થયો હતો, જે તેમની અને એક્ટિંગ કોચ જેન ટેરન્ટની દીકરી છે. આ સિવાય ૨૫ જાન્યુઆરી ૨૦૦૧ના રોજ આઈવીએફ પદ્ધતિ દ્વારા તેમને બે જોડિયા બાળકો થયા હતા, જેમની માતા અભિનેત્રી બેવર્લી ડી એન્જેલો છે, જેમની સાથે પચિનો ૧૯૯૭ થી ૨૦૦૩ સુધી સંબંધમાં રહ્યા હતા. ત્યારબાદ ૨૦૨૨ થી ૨૦૨૪ દરમિયાન ફિલ્મ નિર્માતા નૂર અલ્ફલ્લાહ સાથેના સંબંધોથી ૧૫ જૂન ૨૦૨૩ના રોજ તેમને એક દીકરો થયો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Gujarati|first=TV9|date=2023-05-31|title=Al Pacinoની 53 વર્ષ નાની ગર્લફ્રેન્ડ બનશે માતા, 82 વર્ષની ઉંમરે ચોથી વખત પિતા બનશે એક્ટર|url=https://tv9gujarati.com/entertainment/hollywood-actor-al-pacino-is-going-to-be-a-father-for-the-fourth-time-at-the-age-of-82-with-53-year-younger-girlfriend-768236.html|access-date=2026-08-12|website=TV9 Gujarati|language=gu}}&lt;/ref&gt;૮૩ વર્ષની ઉંમરે પચિનો દુનિયાના સૌથી મોટી ઉંમરે પિતા બનનારા વ્યક્તિઓમાંથી એક બન્યા છે,  કોરોના લોકડાઉન બાદ ૨૦૨૨માં શરૂ થયેલો આ સંબંધ ઓક્ટોબર ૨૦૨૪માં સત્તાવાર રીતે પૂરો થયો હતો અને બંને અલગ થઈ ગયા હતા&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-09-07|title=પીઢ અભિનેતા અલ પચિનો અને નૂર અલફલ્લાહ અલગ થયા: બાળકનો જન્મ ત્રણ મહિના પહેલા થયો હતો, નૂરે કસ્ટડી અને પૈસા માંગ્યા|url=https://www.divyabhaskar.co.in/entertainment/bollywood/news/veteran-actors-al-pacino-and-noor-alfallah-split-131802804.html|access-date=2026-08-12|website=Divya Bhaskar|language=gu}}&lt;/ref&gt;, પચીનો એ ક્યારેય લગ્ન કર્યા નથી.

== કારકિર્દી ==

=== ૧૯૬૭–૧૯૭૧: થિયેટર ભૂમિકાઓ અને ફિલ્મ સફરની શરૂઆત ===
[[File:Al Pacino - Hummel.jpg|thumb|upright|અલ પચિનો ૧૯૭૭માં ધ બેઝિક ટ્રેનિંગ ઑફ પાવ્લો હમેલ નાટકમાં અભિનય કરતા.]] ૧૯૬૭માં અલ પચિનોએ બોસ્ટનના ચાર્લ્સ પ્લેહાઉસમાં અવેક એન્ડ સિંગ નાટકથી વ્યાવસાયિક રંગમંચ કારકિર્દીની શરૂઆત કરી. ત્યારબાદ અમેરિકા હુર્રા નાટકમાં કામ દરમિયાન તેમની મુલાકાત અભિનેત્રી જીલ ક્લેબર્ગ સાથે થઈ, બંને વચ્ચે પાંચ વર્ષ સુધી પ્રેમસંબંધ રહ્યો, અને ત્યારબાદ તેઓ ન્યૂયોર્ક શહેરમાં પાછા ફર્યા હતા.

વર્ષ ૧૯૬૮માં પચિનોએ એસ્ટોર પ્લેસ થિયેટરમાં ઇઝરાયેલ હોરોવિટ્ઝના ધ ઇન્ડિયન વોન્ટ્સ ધ બ્રોન્ક્સ નામના નાટકમાં મર્ફ નામના શેરી ગુંડાની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. આ નાટક ૧૭ જાન્યુઆરી, ૧૯૬૮ના રોજ શરૂ થયું હતું અને તેના કુલ એકસો સિત્યોતેર શો થયા હતા. આ નાટકની સાથે જ હોરોવિટ્ઝનું બીજું નાટક ઈટ્સ કોલ્ડ ધ સુગર પ્લમ પણ દર્શાવવામાં આવતું હતું, જેમાં જીલ ક્લેબર્ગ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતી. આ નાટકમાં શાનદાર અભિનય માટે  પચિનોને શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો ઓબી એવોર્ડ મળ્યો હતો, જ્યારે જોન કાઝલેને શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો. માર્ટિન બ્રેગમેને આ નાટક જોયું અને તેઓ પચિનોના મેનેજર બન્યા હતા. આ ભાગીદારી આવનારા વર્ષોમાં ખૂબ જ સફળ સાબિત થઈ, કારણ કે બ્રેગમેને જ પચિનોને ધ ગોડફાધર, સેર્પીકો અને ડોગ ડે આફ્ટરનૂન જેવી મહાન ફિલ્મો કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા. પોતાની સ્ટેજ કારકિર્દી વિશે પચિનોએ જણાવ્યું હતું કે માર્ટિન બ્રેગમેને જ મારી શોધ કરી હતી જ્યારે હું પચીસ-છવ્વીસ વર્ષનો હતો અને તેઓ મારા મેનેજર બન્યા હતા. હું આજે જે પણ સ્થાને છું તે માર્ટીના કારણે જ છું અને હું ખરેખર તેમનો ઋણી છું.

૨૫ ફેબ્રુઆરી, ૧૯૬૯ના રોજ પચિનોએ બેલાસ્કો થિયેટર ખાતે ડોન પીટરસનના ડઝ અ ટાઈગર વેર અ નેકટાઈ નામના નાટકથી બ્રોડવે થિયેટરમાં પ્રવેશ કર્યો હતો. આ નાટક ઓગણચાળીસ શો પછી ૨૯ માર્ચ, ૧૯૬૯ના રોજ બંધ થઈ ગયું હતું, પરંતુ પચિનોના અભિનયના ખૂબ જ વખાણ થયા હતા અને ૨૦ એપ્રિલ, ૧૯૬૯ના રોજ તેમને આ ભૂમિકા માટે પ્રતિષ્ઠિત ટોની એવોર્ડ મળ્યો હતો.  પચિનોએ ૧૯૭૦ના દાયકામાં પણ સ્ટેજ પર અભિનય ચાલુ રાખ્યો હતો અને ધ બેઝિક ટ્રેનિંગ ઓફ પાવલો હમેલ નામના નાટક માટે પોતાનો બીજો ટોની એવોર્ડ જીત્યો હતો. આ સિવાય તેમણે રિચાર્ડ ધ થર્ડ નામના નાટકમાં મુખ્ય શીર્ષક ભૂમિકા ભજવી હતી. ૧૯૮૦ના દાયકા મા ડેવિડ મેમેટના અમેરિકન બફેલો નામના નાટકમાં દેખાયા પછી પચિનોએ ફરીથી સ્ટેજ પર મોટી સફળતા મેળવી હતી, જેના માટે તેમને ડ્રામા ડેસ્ક એવોર્ડ માટે નામાંકિત કરવામાં આવ્યા હતા. વર્ષ ૧૯૯૦ પછી પચીનો સ્ટેજ કાર્યોમાં યુજેન ઓ નીલના હ્યુગી, ઓસ્કાર વાઈલ્ડના સાલોમે અને વર્ષ ૨૦૦૫માં લાઈલ કેસ્લરના ઓર્ફન્સ નામના નાટકોના પુનઃપ્રસારણનો સમાવેશ થાય છે. એક્ટર્સ સ્ટુડિયોમાં અભ્યાસ કરતી વખતે પચીનોને સમજાયું હતું કે તેમની પાસે અભિનયની એક અદ્ભુત ભેટ છે અને તેમને આ કામમાં ખૂબ આનંદ આવતો હતો, જોકે તેમના શરૂઆતના કામો આર્થિક રીતે બહુ ફાયદાકારક નહોતા. 

સ્ટેજ પર સફળતા મેળવ્યા પછી પચિનોએ વર્ષ ૧૯૬૯માં પેટ્ટી ડ્યુક અભિનીત એક સ્વતંત્ર ફિલ્મ મી, નેટલીમાં ટૂંકી ભૂમિકા ભજવીને ફિલ્મી દુનિયામાં પ્રવેશ કર્યો હતો. વર્ષ ૧૯૭૦માં પચિનોએ ક્રિએટિવ મેનેજમેન્ટ એસોસિએટ્સ નામની ટેલેન્ટ એજન્સી સાથે કરાર કર્યા હતા. ત્યારબાદ વર્ષ ૧૯૭૧માં આવેલી ફિલ્મ ધ પેનિક ઇન નીડલ પાર્કમાં એક હેરોઈનના બંધાણી યુવકની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવીને તેમણે ફીચર ફિલ્મમાં મુખ્ય અભિનેતા તરીકે સત્તાવાર શરૂઆત કરી હતી.

=== ૧૯૭૨–૧૯૮૩: વૈશ્વિક લોકપ્રિયતા અને સફળતા ===
[[File:Al Pacino with James Caan.jpg|thumb|upright|left|વર્ષ ૧૯૭૨ની આસપાસ જેમ્સ કાન સાથે અલ પચિનો]]
ડિરેક્ટર ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ પચિનોને મારીયો પુઝો ની ૧૯૬૯ માં પ્રકાશિત થયેલી સુપર હિટ માફિયા નવલકથા [[ધ ગોડફાધર (નવલકથા)|ધ ગોડફાધર]] પર આધારિત ફિલ્મ માં માઈકલ કોર્લિયોનની મુખ્ય ભૂમિકા માટે પસંદ કર્યા હતા, જે વર્ષ ૧૯૭૨ રિલીઝ થઈ હતી. જોકે આ ભૂમિકા મેળવવા માટે જેક નિકોલસન, રોબર્ટ રેડફોર્ડ, વોરેન બીટી અને તે સમયે ખૂબ જ ઓછા જાણીતા એવા રોબર્ટ ડી નિરોએ પણ પ્રયાસો કર્યા હતા. તેમ છતાં દિગ્દર્શક ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ '''અલ પચિનો'''ની જ પસંદગી કરી હતી; કારણ કે પચિનો પોતે ઇટાલિયન મૂળના હતા અને તેમની એકટિંગ માં એક ખાસ તીવ્રતા હતી જે કોપોલાને 'માઇકલ કોર્લિયોની'ના પાત્ર માટે જોઈતી હતી.

શરૂઆતમાં પેરામાઉન્ટ પિક્ચર્સ ફિલ્મ સ્ટુડિયોના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ આ પસંદગીથી નારાજ થયા હતા, કારણ કે તેઓ આ ભૂમિકા માટે કોઈ વધુ પ્રખ્યાત અભિનેતાને લેવા માંગતા હતા. જોકે, ફિલ્મમાં પચીનોના પ્રખ્યાત 'રેસ્ટોરન્ટ શૂટઆઉટ દ્રશ્ય'ના શૂટિંગ પછી તેઓ માની ગયા હતા.

આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર તમામ રેકોર્ડ તોડીને '''ઓલ-ટાઇમ બ્લોકબસ્ટર''' સાબિત થઈ અને તે વર્ષની સૌથી વધુ કમાણી કરનારી ફિલ્મ બની. આ ફિલ્મમાં પચિનોના અદ્ભુત અભિનયને કારણે તેમને '''ઓસ્કાર એવોર્ડ'''નું નામાંકન મળ્યું હતું. તેમના આ પરફોર્મન્સને ફિલ્મ જગતમાં એક અત્યંત તીવ્ર અને પ્રભાવશાળી એક્ટિંગના સૌથી શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ તરીકે જોવામાં આવે છે. આ સાથે જ, માઇકલ કોર્લિયોનીનું આ પાત્ર આજે પણ સિનેમાના ઇતિહાસમાં એક અત્યંત પ્રખ્યાત અને આઇકોનિક પાત્ર માનવામાં આવે છે. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2013-12-18|title=અલ પચિનોના એક ફેન એ બાકસની ૧ લાખ દીવાસળીઓમાંથી 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મના તેમના પ્રખ્યાત પાત્ર 'માઇકલ કોર્લિયોની'નું એક અત્યંત સુંદર અને અદભુત સ્ટેચ્યુ તૈયાર કર્યું છે.|url=https://www.divyabhaskar.co.in/news/ajab-artist-tomislav-horvat-created-a-sculpture-of-al-pacino-with-matchboxes-in19-mon-4468137-pho.html|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Divya Bhaskar|language=gu}}&lt;/ref&gt;

લાંબા સમય સુધી એવી અફવાઓ હતી કે પચિનોએ તે વર્ષના ઓસ્કાર એવોર્ડ સમારોહનો બહિષ્કાર કર્યો હતો. અફવા મુજબ તેઓ શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતાની શ્રેણીમાં નામાંકિત થવાથી નારાજ હતા, કારણ કે ફિલ્મમાં મુખ્ય અભિનેતાનો ઓસ્કાર જીતનાર સહ-કલાકાર માર્લોન બ્રાન્ડો કરતાં અલ પચિનોનો સ્ક્રીન પર દેખાવાનો સમય વધુ હતો. જોકે, વર્ષ ૨૦૨૪માં પ્રકાશિત થયેલી પોતાની આત્મકથામાં અલ પચિનોએ આ અફવાઓનું સંપૂર્ણ ખંડન કર્યું છે. તેમણે સ્પષ્ટતા કરી છે કે તે સમયે અચાનક મળેલી વૈશ્વિક લોકપ્રિયતા અને પ્રખ્યાતિના કારણે તેઓ ખૂબ ડરી ગયા હતા અને માનસિક રીતે સંઘર્ષ કરી રહ્યા હતા. આ અતિશય ભયના કારણે અને તે જ સમયે બોસ્ટનમાં થિયેટરના કામમાં વ્યસ્ત હોવાને લીધે તેઓ તે ઓસ્કાર સમારોહમાં હાજર રહી શક્યા નહોતા.

૧૯૭૩માં, પચિનોએ જીન હેકમેન સાથે સ્કેરક્રો ફિલ્મમાં કામ કર્યું હતું, જેને કાન્સ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પ્રતિષ્ઠિત પામ ડી ઓર એવોર્ડ મળ્યો હતો. એ જ વર્ષે, ન્યૂ યોર્ક સિટીના પોલીસ ઓફિસર ફ્રેન્ક સેર્પિકોની સાચી વાર્તા પર આધારિત સેર્પિકો ફિલ્મમાં શાનદાર એક્ટિંગ કરવા બદલ પચીનોને બેસ્ટ એક્ટરના ઓસ્કાર એવોર્ડ માટે નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ ફિલ્મમાં તેમણે સાથી પોલીસ અધિકારીઓનો ભ્રષ્ટાચાર ખુલ્લો પાડવા માટે અંડરકવર ઓપરેશન કર્યું હતું. 

[[File:Pacino as Serpico in 1973.jpg|thumb|upright|૧૯૭૩માં સેર્પિકો ફિલ્મના પાત્રમાં પચીનો]]

ત્યારબાદ ૧૯૭૪માં, ઓલ-ટાઇમ બ્લોકબસ્ટર ફિલ્મ 'ધ ગોડફાધર'ની સિક્વલ મૂવીમાં પચિનોએ ફરી એકવાર માઇકલ કોર્લિયોનીનું પાત્ર ભજવ્યું હતું. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર સુપર હિટ રહી અને સાથે બેસ્ટ પિક્ચરનો ઓસ્કાર જીતનારી ઇતિહાસની પહેલી સિક્વલ બની હતી. આ રોલ માટે પચીનોને ત્રીજી વખત ઓસ્કાર નોમિનેશન મળ્યું હતું, જે માઇકલ કોર્લિયોનીના પાત્ર માટે તેમનું લીડ કેટેગરીમાં બીજું નોમિનેશન હતું. પ્રખ્યાત મેગેઝિન ન્યૂઝવીકે ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨ માં તેમના પરફોર્મન્સને સિનેમાના ઇતિહાસમાં કોઈ વ્યક્તિના હૃદયના કઠોર થવાની પ્રક્રિયાનું સૌથી શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન ગણાવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-08-01|title=અમદાવાદના આશ્રમ રોડ પર આવેલા પ્રયોગશાળા હોલ ખાતે અલ પચિનોની સુપરહિટ ક્લાસિક ફિલ્મ સર્પિકો નું ખાસ સ્ક્રીનિંગ યોજાયું|url=https://english.gujaratsamachar.com/news/lifestyle-fashion/have-a-leisurely-weekend-with-drama-laughter-and-more-in-ahmedabad-65361255554|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Gujarat Samachar|language=en}}&lt;/ref&gt;

૧૯૭૫માં, પચિનોને બેંક લૂંટારા જોન વોજટોવિચની સાચી વાર્તા પર આધારિત 'ડોગ ડે આફ્ટરનૂન' ફિલ્મથી વધુ એક મોટી બોક્સ ઓફિસ પર બ્લોકબસ્ટર સફળતા મળી, આ ફિલ્મનું નિર્દેશન સિડની લુમેટ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું, જેમણે થોડા વર્ષો પહેલા 'સેર્પિકો' ફિલ્મમાં પણ તેમની સાથે કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મ માટે પચિનોને ફરી એકવાર ઓસ્કારમાં બેસ્ટ એક્ટરનું નામાંકન મળ્યું હતું. 

[[File:Al Pacino Penelope Allen in Dog Day Afternoon.jpg|thumb|upright|૧૯૭૫માં આવેલી ડોગ ડે આફ્ટરનૂન ફિલ્મના એક દ્રશ્યમાં પચિનો]]

ત્યારબાદ ૧૯૭૭માં, સિડની પોલેક દ્વારા નિર્દેશિત 'બોબી ડીયરફિલ્ડ' ફિલ્મમાં પચિનોએ એક રેસ-કાર ડ્રાઇવરની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી, આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લૉપ થઈ હતી, પરંતું આ શાનદાર રોલ માટે તેમને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ્સમાં બેસ્ટ એક્ટરનું નામાંકન મળ્યું હતું. તેમની આના પછીની ફિલ્મ કોર્ટરૂમ ડ્રામા આધારિત 'એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ' હતી. જે સુપર હિટ બની સાથે આ ફિલ્મમાં પચિનોની અદ્ભુત એક્ટિંગ રેન્જના ફિલ્મ વિવેચકોએ ખૂબ વખાણ કર્યા અને તેમને ચોથી વખત બેસ્ટ એક્ટરના ઓસ્કાર એવોર્ડ માટે નોમિનેશન મળ્યું. જોકે, તે વર્ષે આ એવોર્ડ 'ક્રેમર વર્સિસ ક્રેમર' ફિલ્મ માટે ડસ્ટિન હોફમેનને મળ્યો હતો, રસપ્રદ વાત એ છે કે આ ફિલ્મની ઓફર પહેલા પચિનોને થઈ હતી પણ તેમણે આ રોલ કરવાની ના પાડી દીધી હતી. 

૧૯૭૦ના દાયકા દરમિયાન, પચિનોને કુલ પાંચ ઓસ્કાર નામાંકન મળ્યા હતા, જેમાં સેર્પિકો, ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨, ડોગ ડે આફ્ટરનૂન અને એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ ફિલ્મો માટે બેસ્ટ એક્ટરના ચાર નામાંકન સામેલ હતા.

૧૯૮૦ના દાયકાની શરૂઆતમાં પચિનોની કારકિર્દીમાં થોડો ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો. ન્યૂ યોર્કના ગે સમુદાયના વિરોધનો સામનો કરનારી તેમની વિવાદાસ્પદ ફિલ્મ 'ક્રૂઝિંગ' અને કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'ઓથર! ઓથર!' બોક્સ ઓફિસ પર ખાસ સફળ ન રહી અને ફિલ્મ વિવેચકોએ પણ તેના નકારાત્મક રિવ્યૂ આપ્યા હતા. જોકે, ૧૯૮૩માં બ્રાયન ડી પાલ્મા દ્વારા નિર્દેશિત ગેંગસ્ટર ક્રાઇમ એક્શન ડ્રામા ફિલ્મ 'સ્કારફેસ'માં તેમનું પરફોર્મન્સ તેમની કારકિર્દીનું સૌથી મોટું હાઇલાઇટ અને યાદગાર પાત્ર સાબિત થયું. શરૂઆતમાં આ ફિલ્મમાં બતાવેલી અતિશય હિંસાના કારણે વિવેચકોએ તેની આકરી ટીકા કરી હતી, પરંતુ સમય જતાં આ ફિલ્મને સિનેમા જગતમાં ભારે પ્રશંસા મળી. આ ફિલ્મે બોક્સ ઓફિસ પર ઘણું સારું પ્રદર્શન કર્યું,તેમજ ફિલ્મમાં ક્યુબન ડ્રગ લોર્ડ 'ટોની મોન્ટાના' નો દમદાર રોલ ભજવવા બદલ પચિનોને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડનું નામાંકન મળ્યું હતું. પચિનોએ ભજવેલું ટોની મોન્ટાનાનું આ પાત્ર આજે પણ સિનેમાના ઇતિહાસમાં એક આઇકોનિક ગેંગસ્ટર પાત્ર તરીકે જોવામાં આવે છે.

=== ૧૯૮૪–૧૯૯૯: ૪ વર્ષનો બ્રેક અને જબરદસ્ત વાપસી ===

અમેરિકન ક્રાંતિ દરમિયાન એક શિકારીની વાર્તા પર આધારિત તેમની ૧૯૮૫ની ફિલ્મ 'રેવલ્યુશન' કમાણી અને વિવેચકો બંને દ્રષ્ટિએ નિષ્ફળ રહી હતી. પચિનોએ આ નિષ્ફળતા માટે ફિલ્મના ઉતાવળિયા પ્રોડક્શનને જવાબદાર ગણાવ્યું હતું, જેના કારણે તેમણે ફિલ્મોમાંથી ચાર વર્ષનો બ્રેક લીધો હતો. આ સમય દરમિયાન પચિનો ફરી રંગમંચ તરફ વળ્યા. તેમણે 'ક્રિસ્ટલ ક્લિયર', 'નેશનલ એન્થમ્સ' અને અન્ય નાટકોના વર્કશોપ પ્રોડક્શન્સ તૈયાર કર્યા; તેમજ ૧૯૮૮માં પ્રોડ્યુસર જોસેફ પેપના 'ન્યૂ યોર્ક શેક્સપિયર ફેસ્ટિવલ'માં 'જુલિયસ સીઝર' નાટકમાં પણ અભિનય કર્યો. 

ફિલ્મોમાંથી લીધેલા આ બ્રેક વિશે પચિનોએ જણાવ્યું હતું કે: &quot;મને યાદ છે જ્યારે ૧૯૭૪-૭૫માં બધું બરાબર ચાલી રહ્યું હતું, ત્યારે હું સ્ટેજ પર 'ધ રેઝિસ્ટિબલ રાઇઝ ઓફ આર્ટુરો ઉઇ' નાટક કરી રહ્યો હતો. તે સમયે મેં ક્યાંક વાંચ્યું કે હું સ્ટેજ પર એટલે પાછો ફર્યો છું કારણ કે મારું ફિલ્મી કરિયર ડૂબી રહ્યું છે! થિયેટર પ્રત્યે લોકોની આવી નકારાત્મક વિચારસરણી રહી છે, જે કમનસીબ છે.&quot;

પચિનોએ ૧૯૮૯માં 'સી ઓફ લવ' ફિલ્મથી ફરી મોટા પડદા પર વાપસી કરી, જેમાં તેમણે એક એવા ડિટેક્ટિવની ભૂમિકા ભજવી હતી જે અખબારની સિંગલ્સ કોલમ દ્વારા શિકાર શોધતા સિરિયલ કિલરની શોધ કરે છે. આ ફિલ્મને વિવેચકો તરફથી ખૂબ જ સારા રિવ્યૂઝ મળ્યા હતા, અને બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી સુપરહિટ ફિલ્મ સાબિત થઈ હતી.

૧૯૯૦માં આવેલી 'ડિક ટ્રેસી' ફિલ્મ પણ બોક્સ ઓફિસ પર વ્યાવસાયિક રીતે સફળ રહી હતી. આ ફિલ્મમાં 'બિગ બોય કેપ્રિસ'ની ભૂમિકા ભજવવા માટે પચિનોને એકેડેમી એવોર્ડ એટલે કે ઓસ્કારનું નોમિનેશન મળ્યું હતું. પ્રખ્યાત ફિલ્મ વિવેચક રોજર એબર્ટે પચિનોના વખાણ કરતા તેમને આખી ફિલ્મમાં આકર્ષણનું કેન્દ્ર ગણાવ્યા હતા.આ જ વર્ષમાં આગળ જતાં, તેમણે ગોડફાધર સિરીઝના ત્રીજા ભાગ 'ધ ગોડફાધર ૩' માં તેમના સૌથી પ્રખ્યાત પાત્રોમાંના એક, માઈકલ કોર્લિયોન તરીકે પુનરાગમન કર્યું હતું. જોકે આ ફિલ્મ આર્થિક રીતે સફળ હિટ સાબિત થઈ હતી, પરંતુ તે તેના અગાઉના બંને ભાગો જેટલી મોટી સફળતા મેળવી શકી નહોતી, અને પચીનોના પરિપક્વ અને લાગણીસભર અભિનયના વિવેચકો દ્વારા વ્યાપક વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. આ શાનદાર અભિનય માટે તેમને મોશન પિક્ચર ડ્રામા શ્રેણીમાં 'બેસ્ટ એક્ટર' (શ્રેષ્ઠ અભિનેતા) તરીકે પ્રતિષ્ઠિત ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડનું નોમિનેશન પણ મળ્યું હતું.

૧૯૯૧માં પચિનોએ 'ફ્રેન્કી અને જોની' ફિલ્મમાં મિશેલ ફીફર સાથે અભિનય કર્યો, જેમણે અગાઉ 'સ્કારફેસ' ફિલ્મમાં પણ તેમની સાથે કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ જેલમાંથી મુક્ત થયેલા એક રસોઈયાની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે પોતાની સાથે રેસ્ટોરન્ટમાં કામ કરતી એક વેઈટ્રેસ સાથે સંબંધની શરૂઆત કરે છે. આ ફિલ્મ ટેરેન્સ મેકનેલીના ૧૯૮૭ના પ્રખ્યાત નાટક પરથી બનાવવામાં આવી હતી. વિવેચકો તરફથી આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ એવરેજ સાબિત થઈ હતી, જોકે પચિનોએ પાછળથી જણાવ્યું હતું કે તેમને આ પાત્ર ભજવવાની ખૂબ મજા આવી હતી. ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઈમ્સના વિવેચક જેનેટ મેસ્લિને પચિનોના વખાણ કરતા લખ્યું હતું કે, પચિનો આટલા સરળ અને આકર્ષક અગાઉ ક્યારેય દેખાયા નથી અને મિશેલ સાથેના તેમના દ્રશ્યો ખૂબ જ સચોટ અને પ્રમાણિક છે.

૧૯૯૨માં આવેલી માર્ટિન બ્રેસ્ટની ફિલ્મ 'સેન્ટ ઓફ અ વુમન'માં એક ગુસ્સાવાળા અને અંધ યુએસ આર્મી લેફ્ટનન્ટ કર્નલ ફ્રેન્ક સ્લેડની યાદગાર ભૂમિકા ભજવવા માટે પચિનોને તેના પછીના વર્ષે શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો એકેડેમી એવોર્ડ એટલે કે ઓસ્કાર મળ્યો હતો. આ જ વર્ષે તેમને 'ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ' ફિલ્મ માટે શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતા તરીકે પણ નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ સાથે જ પચિનો એક જ વર્ષમાં બે અલગ-અલગ ફિલ્મો માટે બે એક્ટિંગ નોમિનેશન મેળવનારા અને મુખ્ય ભૂમિકા માટે ઓસ્કાર જીતનારા ઇતિહાસના પ્રથમ પુરુષ અભિનેતા બન્યા હતા.

૧૯૯૩માં પચિનોએ ગુનાહિત ડ્રામા ફિલ્મ 'કાર્લિટોઝ વે' માં સીન પેન સાથે અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મ ન્યૂયોર્ક સ્ટેટ સુપ્રીમ કોર્ટના જજ એડવિન ટોરેસ દ્વારા લખાયેલી નવલકથાઓ 'કાર્લિટોઝ વે' (૧૯૭૫) અને 'આફ્ટર અવર્સ' (૧૯૭૯) પર આધારિત હતી. આ ફિલ્મનું દિગ્દર્શન જાણીતા ડાયરેક્ટર બ્રાયન ડી પાલ્માએ કર્યું, જેમની સાથે પચિનોએ અગાઉ ૧૯૮૩ની તેમની હિટ, આઇકોનિક ક્લ્ટ ક્લાસિક ફિલ્મ 'સ્કારફેસ' માં કામ કર્યું હતું. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ કાર્લિટો બ્રિગાન્તે નામના એક એવા ગેંગસ્ટરની ભૂમિકા ભજવી હતી જે પોતાના ભ્રષ્ટ વકીલની મદદથી જેલમાંથી મુક્ત થાય છે અને હવે સુધરી જવાની પ્રતિજ્ઞા લે છે. રિલીઝ સમયે બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ સરેરાશ સફળ રહી હતી, અને તેને મિશ્ર પ્રતિભાવો મળ્યા હતા, પરંતુ પાછળથી તે સિનેમા જગતમાં એક 'કલ્ટ ક્લાસિક' ગેંગસ્ટર ફિલ્મ તરીકે પ્રખ્યાત થઈ હતી.

ત્યારબાદ ૧૯૯૫માં પચિનોએ માઈકલ મેનની પ્રખ્યાત એક્શન ક્રાઈમ થ્રિલર ફિલ્મ 'હીટ' માં કામ કર્યું, જેમાં તેઓ અને રોબર્ટ ડી નિરો પ્રથમ વખત મોટા પડદા પર એકસાથે જોવા મળ્યા હતા (જોકે આ બંને કલાકારો અગાઉ 'ધ ગોડફાધર ભાગ ૨' માં પણ હતા, પરંતુ તેમાં બંનેનો એક પણ સીન સાથે નહોતો). આ ફિલ્મને વિવેચકોએ ખૂબ વખાણી હતી અને તે બોક્સ ઓફિસ પર સુપરહીટ ફિલ્મ સાબિત થઈ હતી. આજે પણ આ ફિલ્મને સિનેમા જગતની એક માસ્ટરપીસ સિનેમેટિક અને ઇતિહાસની સૌથી પ્રભાવશાળી 'હીસ્ટ' ફિલ્મોમાંની એક ગણવામાં આવે છે.૧૯૯૬માં પચિનોએ તેમના પોતાના દિગ્દર્શનમાં બનેલી થિયેટ્રિકલ ડોક્યુડ્રામા ફિલ્મ 'લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ' માં અભિનય કર્યો હતો, જેમાં વિલિયમ શેક્સપિયરના નાટકના દ્રશ્યો અને લોકપ્રિય સંસ્કૃતિમાં શેક્સપિયરની પ્રાસંગિકતા દર્શાવવામાં આવી હતી. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લોપ રહી હતી પરંતુ વિવેચકો તરફથી તેને સારો પ્રતિસાદ મળ્યો હતો.

૧૯૯૭માં આવેલી રહસ્યમય થ્રિલર ફિલ્મ 'ધ ડેવિલ્સ એડવોકેટ' માં પચિનોએ શેતાનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેમાં કીઆનુ રીવ્સ પણ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતા. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. જાણીતા વિવેચક રોજર એબર્ટે લખ્યું હતું કે, પચિનોએ શેતાનનું આ પાત્ર અદભુત ઉત્સાહ અને આનંદ સાથે ભજવ્યું છે.તે જ વર્ષે આવેલી બાયોગ્રાફીકલ ગેંગસ્ટર ડ્રામા  ફિલ્મ 'ડોની બ્રાસ્કો' પણ બોક્સ ઓફિસ પર સુપરહીટ રહી હતી. આ ફિલ્મ ૧૯૭૦ના દાયકામાં ન્યૂયોર્કના કુખ્યાત 'બોનાનો માફિયા પરિવાર' ની અંદર ઘૂસણખોરી કરનાર અંડરકવર એફબીઆઈ એજન્ટ જોસેફ પિસ્ટોન (ડોની બ્રાસ્કો) ના વાસ્તવિક ઓપરેશન પર આધારિત હતી. આ ફિલ્મમાં પચિનોએ ન્યૂયોર્કના વાસ્તવિક ગેંગસ્ટર 'લેફ્ટી રુગિએરો ની જીવંત ભૂમિકા ભજવી હતી, જેઓ અજાણતામાં એફબીઆઈ એજન્ટ (જોની ડેપ) ને પોતાના માફિયા સામ્રાજ્યની અંદર લાવે છે જે બાદમાં આખા ગેંગનો સફાયો કરે છે.

૧૯૯૯માં પચિનોએ ઓસ્કારમાં મલ્ટિપલ નોમિનેશન મેળવનારી ફિલ્મ 'ધ ઇન્સાઇડર' માં રસેલ ક્રો સાથે એક ટીવી પ્રોડ્યુસરની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેને વિવેચકોએ ખૂબ જ વખાણી હોવા છતાં ઊંચા બજેટને કારણે બોક્સ ઓફિસ પર તે 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. આ જ વર્ષે તેઓ ઓલિવર સ્ટોનની ફિલ્મ 'એની ગિવન સન્ડે' માં પણ જોવા મળ્યા હતા, જે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી.

=== ૨૦૦૦–૨૦૧૮: ટેલિવિઝન ભૂમિકાઓ અને રંગમંચ પર વાપસી ===

૨૦૦૦ની સાલથી પચિનોએ ત્રણ ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યા હતા; જેમાં પ્રથમ એવોર્ડ ૨૦૦૧માં સિનેમા જગતમાં તેમના આજીવન યોગદાન બદલ સેસિલ બી ડીમિલ એવોર્ડ તરીકે આપવામાં આવ્યો હતો. ૨૦૦૦માં પચિનોએ જેરી ઓરબેક સાથે ઇરા લેવિસના નાટક પર આધારિત ઓછા બજેટની ફિલ્મ 'ચાઇનીઝ કોફી' માં અભિનય કર્યો હતો, જેને વિવિધ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પ્રદર્શિત કરવામાં આવી હતી. મુખ્યત્વે બે મુખ્ય પાત્રો વચ્ચેની વન-ઓન-વન વાતચીત પર આધારિત આ ફિલ્મને પૂર્ણ કરવામાં લગભગ ત્રણ વર્ષનો સમય લાગ્યો હતો અને તેનું સંપૂર્ણ ભંડોળ પચિનોએ પોતે પૂરું પાડ્યું હતું.

'ચાઇનીઝ કોફી' ફિલ્મને પચિનો દ્વારા પ્રોડ્યુસ કરવામાં આવેલી અન્ય બે દુર્લભ ફિલ્મો 'ધ લોકલ સ્ટિગ્મેટિક' અને 'લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ' ની સાથે 'પચિનો: એન એક્ટર્સ વિઝન' નામના એક ખાસ ડીવીડી બોક્સ સેટમાં સામેલ કરવામાં આવી હતી, જે ૨૦૦૭માં રિલીઝ થઈ હતી. પચિનોએ આ ફિલ્મો ધરાવતી ડિસ્ક માટે પ્રસ્તાવના અને ઉપસંહાર પણ તૈયાર કર્યા હતા.

[[File:Al Pacino.jpg|thumb|left|upright|૨૦૦૪ના વેનિસ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પચિનો]]
૨૦૦૨માં પચિનોએ પ્રખ્યાત દિગ્દર્શક ક્રિસ્ટોફર નોલાનની મનોવૈજ્ઞાનિક થ્રિલર ફિલ્મ 'ઇન્સોમ્નિયા' માં અભિનય કર્યો હતો, જે આ જ નામની એક નોર્વેજીયન ફિલ્મની રિમેક હતી. આ ફિલ્મમાં તેમણે વિલિયમ્સ અને હિલેરી સ્વાન્ક જેવા કલાકારો સાથે કામ કર્યું હતું, જેમાં પચિનોએ અલાસ્કાના એક નાના શહેરમાં હત્યાની તપાસ કરવા આવેલા લોસ એન્જલસના એક અનુભવી ડિટેક્ટિવની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. વિવેચકો તરફથી પચિનો અને રોબિન વિલિયમ્સ બંનેના અભિનયના ખૂબ જ વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. સાથે આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર હિટ સાબિત થઈ હતી.

ત્યારબાદ આવેલી તેમની આગામી ફિલ્મ 'સિમોન' ને વિવેચકો તરફથી ખાસ પ્રશંસા ન મળી અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૦૨માં તેમણે 'પીપલ આઈ નો' ફિલ્મમાં એક પબ્લિસિસ્ટની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેમાં પચિનોના અભિનયના વખાણ થયા હોવા છતાં આ નાની ફિલ્મ પર લોકોનું ખાસ ધ્યાન ગયું નહોતું અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' રહી હતી.

પોતાની વ્યાવસાયિક સફળતા પછી ભાગ્યે જ સહાયક ભૂમિકા ભજવનારા પચિનોએ, ૨૦૦૩માં વિવેચકો અને બોક્સ ઓફિસ પર ભારે 'ડિઝાસ્ટર' સાબિત થયેલી ફિલ્મ 'ગીગ્લી' માં દિગ્દર્શક માર્ટિન બ્રેસ્ટના આગ્રહ ખાતર એક નાની ભૂમિકા સ્વીકારી હતી. ૨૦૦૩માં રિલીઝ થયેલી ફિલ્મ 'ધ રિક્રુટ' માં પચિનો એક સીઆઈએ રિક્રુટર તરીકે જોવા મળ્યા હતા અને તેમની સાથે કોલિન ફેરેલ પણ મુખ્ય ભૂમિકામાં હતા. આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી, જોકે પચિનોએ આ ફિલ્મ વિશે જણાવ્યું હતું કે આ એવી ફિલ્મ હતી જેને તેઓ વ્યક્તિગત રીતે સમજી શક્યા નહોતા. ત્યારબાદ પચિનોએ ૨૦૦૩ની એચબીઓ મિની-સિરીઝ 'એન્જલ્સ ઇન અમેરિકા' માં વકીલ રોય કોનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે ટોની કુશ્નરના પુલિત્ઝર પ્રાઈઝ વિજેતા નાટક પર આધારિત હતી. આ શાનદાર અભિનય માટે પચિનોએ ૨૦૦૪માં તેમનો ત્રીજો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યો હતો.

૨૦૦૪માં આવેલી ફિલ્મ 'ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ' માં પચિનોએ શાયલોકની ભૂમિકા ભજવી હતી. વિવેચકોએ પરંપરાગત રીતે એક વિલન તરીકે દર્શાવવામાં આવતા આ પાત્રમાં સંવેદનશીલતા અને ઊંડાણ લાવવા બદલ તેમના ખૂબ વખાણ કર્યા હતા. ૨૦૦૫માં આવેલી 'ટુ ફોર ધ મની' ફિલ્મમાં પચિનોએ એક સ્પોર્ટ્સ ગેમ્બલિંગ એજન્ટ અને મેથ્યુ મેકોનહીના માર્ગદર્શકની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને ઊંચા બજેટના કારણે તે બોક્સ ઓફિસ પર 'ફ્લોપ' સાબિત થઈ હતી. ધ વોશિંગ્ટન પોસ્ટના વિવેચકે લખ્યું હતું કે, પચિનોએ એટલી બધી વખત માર્ગદર્શકની ભૂમિકા ભજવી છે કે હવે તેમને કિંગમેકરનો એવોર્ડ મળવો જોઈએ. પચિનોએ તેમની મહાન ગેંગસ્ટર સીરીઝ ફિલ્મ 'ધ ગોડફાધર' ના આધારે વર્ષ ૨૦૦૬માં બનેલી વિડીયો ગેમ 'ધ ગોડફાધર: ધ ગેમ' માં માઈકલ કોર્લિયોનના પાત્ર માટે પોતાનો અવાજ કે ચહેરો આપવાની સાફ ના પાડી દીધી હતી, જેના કારણે ઇલેક્ટ્રોનિક આર્ટસ નામની ગેમ કંપનીને તેમનો ચહેરો કે અવાજ વાપરવાની કાનૂની મંજૂરી મળી નહોતી. વાસ્તવમાં, તેમણે આ રમત માટે એટલા માટે ના પાડી હતી કારણ કે તે જ વર્ષે તેઓ પહેલેથી જ અન્ય એક હરીફ ગેમિંગ કંપની વિવેન્ડી ગેમ્સ સાથે પોતાની જ પ્રખ્યાત ક્લ્ટ ક્લાસિક ગેંગસ્ટર ફિલ્મ સ્કારફેસ (૧૯૮૩) પર આધારિત વિડીયો ગેમ 'સ્કારફેસ: ધ વર્લ્ડ ઇઝ યોર્સ' માટે કરારબદ્ધ થઈ ચૂક્યા હતા. તે કરારની શરતો મુજબ તેઓ એકસાથે બે મોટી વિડીયો ગેમ્સને પોતાની મંજૂરી આપી શકે તેમ નહોતા. જોકે, તેમણે 'સ્કારફેસ' ગેમમાં પોતાનો ચહેરો વાપરવાની સંપૂર્ણ મંજૂરી આપી હતી, પરંતુ ઉંમરના કારણે બદલાતા અવાજને લીધે ટોની મોન્ટાનાના પાત્રના અવાજ માટે તેમણે પોતે જ અલ્ પચિનો જેવો જ અવાજ ધરાવતા એક અન્ય ડબિંગ કલાકારની પસંદગી કરી આપી હતી.

૨૦૦૬માં અમેરિકન ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ દ્વારા પચિનોને ૩૫મા લાઈફ એચીવમેન્ટ એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા અને આ જ વર્ષે ટ્રિનિટી કોલેજ ડબલિનની યુનિવર્સિટી ફિલોસોફિકલ સોસાયટીએ તેમને માનદ સભ્યપદ એનાયત કર્યું હતું.

૨૦૦૭માં પચિનોએ જોર્જ ક્લૂની અને બ્રેડ પિટ જેવા સ્ટાર્સ સાથે 'ઓશન્સ થર્ટીન' ફિલ્મમાં વિલન અને કેસિનો માલિક વિલી બેન્કની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે બોક્સ ઓફિસ પર વૈશ્વિક સ્તરે ૩૧ કરોડ ડોલરની કમાણી કરીને મોટી 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૦૮માં આવેલી તેમની રોમાંચક ફિલ્મ '૮૮ મિનિટ્સ' વિવેચકોને પસંદ ન આવી છતાં પચિનોના અભિનયના વખાણ થયા હતા, અને તે બોક્સ ઓફિસ પર 'એવરેજ' હિટ રહી હતી. આ જ વર્ષે તેઓ રોબર્ટ ડી નિરો સાથે 'રાઇટિયસ કિલ' ફિલ્મમાં ન્યૂ યોર્કના ડિટેક્ટિવ તરીકે જોવા મળ્યા હતા, જેને નકારાત્મક રિવ્યૂઝ મળ્યા હોવા છતાં તે બોક્સ ઓફિસ પર પોતાની પડતર કિંમત વસૂલ કરીને 'એવરેજ' હિટ સાબિત થઈ હતી.

૨૦૧૦માં પચિનોએ રંગમંચ પર વાપસી કરીને 'ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ' નાટકમાં શાયલોકનું પાત્ર ભજવ્યું હતું, જેના માટે તેમને ટોની એવોર્ડનું નોમિનેશન મળ્યું હતું. આ જ વર્ષે તેમણે એચબીઓ કંપનીની બાયોપિક ફિલ્મ 'યૂ ડોન્ટ નો જેક' માં ડૉ. જેક કેવોર્કિયનની ભૂમિકા ભજવી હતી, જેના માટે પચિનોએ તેમનો બીજો એમી એવોર્ડ અને ચોથો ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ જીત્યો હતો. ૨૦૧૧માં તેઓ 'જેક એન્ડ જીલ' નામની કોમેડી ફિલ્મમાં જોવા મળ્યા હતા. આ ફિલ્મને વિવેચકોએ ખૂબ જ ખરાબ ગણાવી હતી અને પચિનોને તેના માટે સૌથી ખરાબ સહાયક અભિનેતાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો. જોકે, બોક્સ ઓફિસ પર આ ફિલ્મ ૧૪.૯ કરોડ ડોલરની કમાણી સાથે 'એવરેજ' હિટ રહી હતી. પચિનોએ પાછળથી ખુલાસો કર્યો હતો કે તેમના એકાઉન્ટન્ટની જેલ થવાને કારણે તેઓ આર્થિક મુશ્કેલીમાં હતા, તેથી પૈસાની તાત્કાલિક જરૂરિયાત પૂરી કરવા માટે તેમણે આ ફિલ્મ સ્વીકારી હતી.

૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૧ના રોજ પચિનોને તેમના દ્વારા દિગ્દર્શિત અને અભિનીત ડોક્યુમેન્ટ્રી-ડ્રામા ફિલ્મ 'વાઇલ્ડ સાલોમે' ના પ્રીમિયર પહેલાં પ્રતિષ્ઠિત 'ગ્લોરી ટુ ધ ફિલ્મમેકર' એવોર્ડથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. આ ફિલ્મમાં હેરોદની ભૂમિકા ભજવનારા પચિનોએ આ ફિલ્મને પોતાની કારકિર્દીનો સૌથી વ્યક્તિગત પ્રોજેક્ટ ગણાવ્યો હતો. ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૨માં અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ બરાક ઓબામાએ પચિનોને દેશના સર્વોચ્ચ કલા સન્માન 'નેશનલ મેડલ ઓફ આર્ટસ' થી નવાજ્યા હતા. આ જ સમયગાળા દરમિયાન પચિનોએ રંગમંચ પર વાપસી કરીને 'ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ' નાટકની ૩૦મી વર્ષગાંઠના વિશેષ શો કર્યા હતા. ૨૦૧૩માં તેઓ મ્યુઝિક પ્રોડ્યુસરના જીવન પર આધારિત એચબીઓ કંપનીની બાયોપિક ફિલ્મ 'ફિલ સ્પેક્ટર' માં મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળ્યા હતા.

[[File:Manglehorn 03 (15272211442).jpg|thumb|૨૦૧૪ના ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પચિનો]]


૨૦૧૫માં પચિનોએ કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'ડેની કોલિન્સ' માં એક ઘરડા રોક સ્ટારની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. આ અદભુત અભિનય માટે તેમને ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનું નોમિનેશન મળ્યું હતું અને બોક્સ ઓફિસ પર આ નાની ફિલ્મને 'એવરેજ' સફળતા મળી હતી. આ જ વર્ષના અંતમાં તેમણે ખાસ તેમના માટે જ લખાયેલા નાટક 'ચાઇના ડોલ' ના સતત ૯૭ શો કરીને રંગમંચ પર ઇતિહાસ રચ્યો હતો. ૨૦૧૬માં કલા જગતમાં તેમના અતુલ્ય યોગદાન બદલ પ્રતિષ્ઠિત 'કેનેડી સેન્ટર ઓનર' એવોર્ડથી તેમનું સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું. નિવૃત્તિ લેવા અંગે પચિનોએ ખુલાસો કર્યો હતો કે અભિનય હવે તેમના સ્વભાવનો એક એવો ભાગ બની ગયો છે કે તેઓ ક્યારેય કામ છોડવા વિશે વિચારી પણ શકતા નથી. ત્યારબાદ ૭ એપ્રિલ ૨૦૧૮ના રોજ રિલીઝ થયેલી એચબીઓની ટેલિવિઝન ફિલ્મ 'પાટેર્નો' માં તેમણે ફૂટબોલ કોચ જો પાટેર્નોની યાદગાર ભૂમિકા ભજવી હતી.

=== ૨૦૧૯–વર્તમાન ===

૨૦૧૯માં પચિનોએ હોલિવૂડના સુપરસ્ટારસ બ્રેડ પિટ અને લિયોનાર્ડો ડીકેપ્રીયો સાથે ક્વેન્ટિન ટેરેન્ટિનોની કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ 'વન્સ અપોન અ ટાઇમ ઇન હોલીવુડ' માં અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી 'સુપરહિટ' સાબિત થઈ હતી. ૨૦૧૯ના અંતમાં પચિનોએ માર્ટિન સ્કોર્સેઝની પ્રખ્યાત ગેંગસ્ટર નેટફ્લિક્સ ફિલ્મ 'ધ આઇરિશમેન' માં રોબર્ટ ડી નિરો અને જો પેસી સાથે અભિનય કર્યો હતો. આ ફિલ્મમાં તેમણે અમેરિકાના ઇતિહાસના પ્રખ્યાત અને વાસ્તવિક વ્યક્તિ જીમી હોફાની જીવંત ભૂમિકા ભજવી હતી, જેઓ 'ઇન્ટરનેશનલ બ્રધરહુડ ઓફ ટીમસ્ટર્સ' નામના શક્તિશાળી લેબર યુનિયનના પ્રમુખ હતા. ૧૯૭૫માં તેમના રહસ્યમય રીતે ગુમ થવાની અને અમેરિકન માફિયાઓ સાથેના તેમના સંબંધોની સત્ય ઘટના પર આધારિત આ ફિલ્મમાં પચિનોના પર્ફોર્મન્સને ભારે પ્રશંસા મળી હતી. આ પ્રથમ વખત હતું જ્યારે પચિનોએ સ્કોર્સેઝ સાથે કામ કર્યું હોય. પચીનોના શાનદાર અભિનય માટે તેમને ઓસ્કાર એવોર્ડ્સમાં બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર (શ્રેષ્ઠ સહ-અભિનેતા) તરીકેનું નોમિનેશન પણ મળ્યું હતું, અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ રિલીઝ હોવા છતાં ઓનલાઇન મીડિયામાં આ ફિલ્મને પ્રચંડ સફળતા રહી હતી.

ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૦માં પચિનોએ એમેઝોન પ્રાઇમ વીડિયોની સિરીઝ 'હન્ટર્સ' માં મેયર ઓફરમેન નામના કાલ્પનિક નાઝી શિકારીની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે ૨૦૦૩ પછી તેમની પ્રથમ ટેલિવિઝન સિરીઝ હતી અને તે પ્રેક્ષકોમાં ખૂબ જ લોકપ્રિય થઈ હતી. ૨૦૨૧માં પચિનોએ રિડલી સ્કોટની ફિલ્મ 'હાઉસ ઓફ ગુચી' માં એલ્ડો ગુચીની યાદગાર ભૂમિકા ભજવી હતી. આ ફિલ્મને મિશ્ર પ્રતિસાદ મળ્યો હોવા છતાં પચિનો, લેડી ગાગા અને જેરેડ લેટોના અભિનયને ખાસ હાઇલાઇટ કરવામાં આવ્યો હતો. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ 'એવરેજ' રહી હતી. આ જ વર્ષે તેઓ 'અમેરિકન ટ્રેઇટર' ફિલ્મમાં મુખ્ય બચાવ પક્ષના વકીલ તરીકે જોવા મળ્યા હતા. ત્યારબાદ ૨૦૨૩માં પચિનોએ માઇકલ કીટનની ફિલ્મ 'નોક્સ ગોઝ અવે' માં જેવિયર ક્રેન નામના ચોર અને ફિક્સરની સહાયક ભૂમિકા ભજવીને મોટા પડદા પર વાપસી કરી હતી, જેનું પ્રીમિયર ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું.

૨૦૨૪માં પચિનોએ વિખ્યાત કલાકાર અમેદેઓ મોદિગ્લિઆનીના જીવન પર આધારિત ફિલ્મ 'મોદી, થ્રી ડેઝ ઓન ધ વિંગ ઓફ મેડનેસ' માં અભિનય કર્યો હતો, જેનું નિર્માણ તેમણે જોની ડેપ અને બેરી નવીદી સાથે મળીને કર્યું હતું. આ ફિલ્મ ડેનિસ મેકઇન્ટાયરના એક પ્રખ્યાત નાટક પર આધારિત હતી. 

૨૦૨૫માં પચિનો પાંચ સ્વતંત્ર (ઇન્ડિપેન્ડન્ટ) ફિલ્મોમાં જોવા મળ્યા હતા. તેમની પ્રથમ ફિલ્મ એક હોરર ફિલ્મ 'ધ રિચ્યુઅલ' હતી, જેમાં તેમણે ડેન સ્ટીવન્સ સાથે પાદરી થિયોફિલસ રીસિન્જરની ભૂમિકા ભજવી હતી; જોકે આ ફિલ્મને વિવેચકો તરફથી નકારાત્મક સમીક્ષાઓ મળી હતી. તેમની બીજી ફિલ્મ 'બિલી નાઈટ' હતી, જે યુવા ફિલ્મ નિર્માતાઓની મહત્વાકાંક્ષા અને કલાત્મક સફર પર આધારિત એક ડ્રામા ફિલ્મ હતી. આ ફિલ્મનું પ્રીમિયર રોડ આઇલેન્ડ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું. સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫માં તેઓ અન્ય બે ફિલ્મો 'ડેડ મેન્સ વાયર' અને 'ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે' માં નાની ભૂમિકાઓમાં જોવા મળ્યા હતા, જે બંને ફિલ્મોનું વર્લ્ડ પ્રીમિયર વેનિસ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું. 'ડેડ મેન્સ વાયર' માં તેમણે એક અમીર મોર્ટગેજ બ્રોકરની ભૂમિકા ભજવી હતી, જે તેમના ભૂતકાળના પ્રખ્યાત અભિનયની યાદ અપાવે છે. જ્યારે નેટફ્લિક્સની ફિલ્મ 'ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે' માં તેમની ટૂંકી ભૂમિકાના વિવેચકો દ્વારા ખૂબ જ વખાણ કરવામાં આવ્યા હતા. ૨૦૨૫ની તેમની છેલ્લી ફિલ્મ નિક પિઝોલેટોની 'ઇઝીઝ વોલ્ટ્ઝ' હતી, જેમાં તેઓ વિન્સ વોન સાથે જોવા મળ્યા હતા અને તેનું પ્રીમિયર ટોરોન્ટો ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં વિશેષ પ્રસ્તુતિ તરીકે કરવામાં આવ્યું હતું.

૨૦૨૬માં પચિનોની જૂની ફિલ્મ 'એની ગિવન સન્ડે' ના એક પ્રખ્યાત લોકર રૂમ મોનોલોગ (ભાષણ)નો ઉપયોગ ફાઈઝર કંપનીના એક રાષ્ટ્રીય વિજ્ઞાપન અભિયાન (જાહેરાત) માટે કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ જૂન ૨૦૨૬માં તેઓ 'કિલિંગ કાસ્ટ્રો' ફિલ્મમાં સીઆઈએ એજન્ટ રોબર્ટ માહ્યુની મુખ્ય ભૂમિકામાં જોવા મળ્યા હતા, જેનું ભવ્ય પ્રીમિયર ટ્રાઇબેકા ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં કરવામાં આવ્યું હતું.

તેમજ વર્ષ ૨૦૨૬ના અંતમાં અથવા ૨૦૨૭ની શરૂઆતમાં પચીનો ઓસ્કાર વિજેતા દિગ્દર્શક બેરી લેવિન્સનની આગામી મિસ્ટ્રી થ્રિલર ફિલ્મ 'એસેસિનેશન' માં પણ જોવા મળશે. અમેરિકન પ્રમુખ જ્હોન એફ. કેનેડીની હત્યાના કાવતરા પર આધારિત આ ફિલ્મમાં પચીનો સાથે, [[બ્રેન્ડન ફ્રેઝર]], જેસિકા ચેસ્ટેન, બ્રાયન ક્રેન્સ્ટન અને જેરેડ લેટો જેવા મોટા હોલીવુડ ના કલાકારો પણ મહત્વના પાત્રો ભજવતા જોવા&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Service|first=Express News|date=2024-11-01|title=Jessica Chastain, Brendan Fraser, Bryan Cranston to star alongside Al Pacino in 'Assassination'|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/english/2024/Nov/01/jessica-chastain-brendan-fraser-bryan-cranston-to-star-alongside-al-pacino-in-assassination|access-date=2026-08-18|website=The New Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;.

== પ્રતિભાવ અને વારસો ==
અલ પચિનોને અવારનવાર સિનેમા અને થિયેટર જગતના સૌથી મહાન અને પ્રભાવશાળી અભિનેતાઓમાંથી એક માનવામાં આવે છે. તેમના ખાસ પ્રકારના તીવ્ર, સચોટ અને ગંભીર તેમજ વિસ્ફોટક અભિનય માટે જાણીતા પચિનોએ ન્યૂ હોલીવુડ યુગના એક દિગ્ગજ તરીકે નામના મેળવી હતી. ધ ગ્લોબ એન્ડ મેલ અખબારે તેમને ૧૯૭૦ના દાયકાની શરૂઆતની કાઉન્ટર-કલ્ચર પેઢીના આઇકોન તરીકે વર્ણવ્યા હતા. રોન રોઝનબૌમે તેમને હોલીવુડના હેમ્લેટ કહ્યા હતા, જ્યારે ઓલિવર સ્ટોને તેમને સ્ટ્રીટ હેમ્લેટ તરીકે ઓળખાવ્યા હતા, જે વિલિયમ શેક્સપિયરની કૃતિઓ પ્રત્યે પચિનોના ઊંડા આદર અને તેમના પાત્રોમાં શેક્સપિયરન શૈલીની ગંભીર કરુણતા લાવવાની તેમની ક્ષમતાને દર્શાવે છે.

વર્ષ ૨૦૦૩માં, બ્રિટિશ ટેલિવિઝન દર્શકોએ ચેનલ ૪ ના એક સર્વેક્ષણમાં પચિનોને સર્વકાલીન મહાન મૂવી સ્ટાર તરીકે ચૂંટ્યા હતા, અને તેમનો સમાવેશ વીએચ૧ ની સર્વકાલીન ૨૦૦ મહાન પૉપ કલ્ચર આઇકોન્સની યાદીમાં પણ કરવામાં આવ્યો છે. વર્ષ ૨૦૨૨માં, એસ્કવાયર મેગેઝિનની સિનેમા ઇતિહાસના ૧૦૦ સૌથી મહાન અભિનેતાઓની યાદીમાં પચિનોને છઠ્ઠા ક્રમે રાખવામાં આવ્યા હતા. તેના પછીના વર્ષે, એસ્કવાયર મેગેઝિને તેમનો સમાવેશ ૧૦ શ્રેષ્ઠ જીવંત અભિનેતાઓની યાદીમાં પણ કર્યો હતો.

લી સ્ટ્રાસ્બર્ગના માર્ગદર્શન હેઠળ તેઓ 'મેથડ એક્ટિંગ' શૈલી શીખ્યા હતા. સ્ટ્રાસ્બર્ગે તેમના વિશે કહ્યું હતું કે, કેટલાક કલાકારો પાત્રો ભજવે છે, જ્યારે અલ પચિનો પોતે તે પાત્ર બની જાય છે. તેઓ પાત્રની ઓળખ એટલી હદ સુધી અપનાવી લે છે કે નાટક કે ફિલ્મ પૂરી થયા પછી પણ લાંબા સમય સુધી તે જ પાત્રમાં જીવતા રહે છે. જોકે, પચિનો પોતે એવું માને છે કે તેઓ સંપૂર્ણપણે માત્ર મેથડ એક્ટર નથી, પરંતુ તેમના મતે શબ્દો એ તેમની ભાવનાત્મક સ્થિતિનો જ એક ભાગ હોવા જોઈએ અને તેઓ સ્ક્રિપ્ટ વગર પણ દ્રશ્યો સુધારવાની કસરતો કરે છે. 'શિકાગો રીડર' અખબારે આ બાબતની પ્રશંસા કરતા લખ્યું હતું કે, તેઓ એક એવા અદ્ભુત મેથડ એક્ટર છે જેઓ સહજ અભિવ્યક્તિ મેળવવા માટે ક્યારેય અચકાતા નથી.

'ડોગ ડે આફ્ટરનૂન' અને 'સર્પિકો' ફિલ્મોના દિગ્દર્શક સિડની લ્યુમેટે કહ્યું હતું કે, બધું જ તેમના અંદરના એક અદ્ભુત કેન્દ્રમાંથી બહાર આવે છે. હું તેની નજીક જવાનું પણ ન વિચારી શકું, કારણ કે તે પૃથ્વીના કેન્દ્રની નજીક જવા જેવું હશે. તેમના અંદરથી જે બહાર આવે છે તે માત્ર અને માત્ર તેમનું પોતાનું જ છે. 'ધ ગોડફાધર' ફિલ્મોના ડાયરેક્ટર ફ્રાન્સિસ ફોર્ડ કોપોલાએ જણાવ્યું હતું કે, મેં સૌથી પહેલા તેમની બુદ્ધિમત્તા નોંધી હતી. તેઓ પોતાની આવડતનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો તે સારી રીતે જાણે છે. તેમની પાસે જે આકર્ષક ગુણ અને એક ખાસ પ્રકારનો અંદાજ છે, તેનો તેઓ ભરપૂર ઉપયોગ કરે છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Al Pacino was nearly fired from ‘The Godfather.’ The rest is history.|url=https://www.washingtonpost.com/entertainment/al-pacino-was-nearly-fired-from-the-godfather-the-rest-is-history/2016/11/29/9e3f6ac6-aa86-11e6-977a-1030f822fc35_story.html|newspaper=The Washington Post|date=2016-11-29|access-date=2026-08-13|issn=0190-8286|language=en-US|first=Karen|last=Heller}}&lt;/ref&gt; આ સિવાય, ફિલ્મના સ્ક્રીન ટેસ્ટના એડિટિંગનું કામ સંભાળતા માર્સિયા લુકાસે નોંધ્યું હતું કે, પચિનોની આંખોમાં સામેની વ્યક્તિને એકદમ ઝંઝેડી નાખવાનું આકર્ષણ છે.&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Anniversary You Can't Refuse: 40 Things You Didn't Know About The Godfather|date=March 14, 2012|website=Time|url=https://entertainment.time.com/2012/03/15/the-anniversary-you-cant-refuse-40-things-you-didnt-know-about-the-godfather/slide/very-few-people-wanted-al-pacino-for-michael/|accessdate=August 14, 2026|archive-date=January 2, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140102144248/http://entertainment.time.com/2012/03/15/the-anniversary-you-cant-refuse-40-things-you-didnt-know-about-the-godfather/slide/very-few-people-wanted-al-pacino-for-michael/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

પચિનો ની ઘણી ફિલ્મો અમેરિકન સિનેમામાં ક્લાસિક એટલે કે સર્વકાલીન શ્રેષ્ઠ બની ચૂકી છે, જેમાંની તેમની ચાર ફિલ્મો ''ધ ગોડફાધર'', ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ટુ'', ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન'' અને ''સ્કારફેસ'' ને યુ.એસ. લાઇબ્રેરી ઓફ કોંગ્રેસની નેશનલ ફિલ્મ રજિસ્ટ્રી માં સાચવવા માટે પસંદ કરવામાં આવી છે. ફિલ્મ ઉદ્યોગના કલાકારો દ્વારા પસંદ કરાયેલી ટાઇમ આઉટ મેગેઝિનની ૧૦૦ સર્વશ્રેષ્ઠ ફિલ્મોની યાદીમાં પણ પચિનોની ત્રણ ફિલ્મોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.

=== લોકપ્રિય સંસ્કૃતિમાં ===
{{multiple image
 |perrow = 1
 |total_width=200
 | align = left
 | direction = 
 | image1 = 
 | image2 = Tony Montana - Scarface - Graffiti.jpg
 | image3 = 112 Mural al passeig de Circumval·lació (Barcelona), Al Pacino.jpg
 | footer = ૨૦૧૨માં વિનવુડ અને ૨૦૨૫માં બાર્સિલોના ખાતે પચિનોના &quot;ટોની મોન્ટાના&quot; પાત્રના ભીંતચિત્રો (મ્યુરલ્સ)
 | footer_align = left
}}
પચિનો નો ટેલિવિઝન, સંગીત, ફિલ્મો અને વ્યાપક લોકપ્રિય સંસ્કૃતિ (પોપ કલ્ચર) માં ઘણો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. આનું મુખ્ય કારણ તેમની ફિલ્મોની ભૂમિકાઓ છે, જેણે તેમને હિંમત, મક્કમતા અને શક્તિના એક કાયમી સાંસ્કૃતિક પ્રતીક બનાવ્યા છે. વલ્ચર મેગેઝિને ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, &quot;તેમને 'અનન્ય અલ પચિનો' કહેવાનું મન થાય, ભલે તેઓ વિશ્વમાં સૌથી વધુ નકલ (નકલ ઉતારવામાં) કરવામાં આવતા અભિનેતા છે.&quot; એન્ટરટેઇનમેન્ટ વીકલીએ જણાવ્યું હતું કે તેમની અભિનયની આગવી શૈલીએ &quot;કોમેડી કલાકારોની આખી પેઢીઓને રોજગારી પૂરી પાડી છે.&quot; તેમની સૌથી વધુ નકલ કરનારા પ્રખ્યાત કલાકારોમાં કેવિન સ્પેસી અને એલેક બાલ્ડવિનનો સમાવેશ થાય છે. સ્પેસીએ કહ્યું હતું કે, &quot;આપણે બધા અલ પચિનોની નકલ કરવાનું પસંદ કરીએ છીએ તેનું કારણ એ છે કે તેમણે એવા પાત્રો ભજવ્યા છે જે અવિસ્મરણીય છે, અને અલ પચિનો માટે આ માત્ર એક વ્યવસાય નથી, પણ એક કળા છે.&quot;

તેમના અદ્ભુત પાત્રાલેખનો અમેરિકન ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટની ૧૦૦ યર્સ... શ્રેણીમાં સ્થાન પામ્યા છે, જેમાં ૧૦૦ મહાન ફિલ્મી પાત્રોની યાદીમાં તેમના બે પાત્રો (નાયક તરીકે ફ્રેન્ક સેર્પિકો અને ખલનાયક તરીકે માઇકલ કોર્લિયોન) નો સમાવેશ થાય છે. અમેરિકન સિનેમાના ટોચના ૧૦૦ સંવાદો ની યાદીમાં તેમના ત્રણ સંવાદો સામેલ છે: માઇકલ કોર્લિયોનનો &quot;તમારા મિત્રોને નજીક રાખો, પણ તમારા દુશ્મનોને વધુ નજીક રાખો&quot;; ટોની મોન્ટાનાનો &quot;સે હેલો ટુ માય લીટલ ફ્રેન્ડ!&quot;; અને સોની વોર્ટકિકનો &quot;એટિકા! એટિકા!&quot;. મોટા પડદાથી આગળ વધીને લોકપ્રિય બનેલા અન્ય સંવાદોમાં ...એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ ફિલ્મનો &quot;આખી ટ્રાયલ જ નિયમ વિરુદ્ધ છે!&quot;, સેન્ટ ઓફ અ વુમન ફિલ્મનો &quot;હૂ-આહ!&quot;, અને ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩ ફિલ્મનો &quot;જેમ મેં વિચાર્યું કે હું બહાર નીકળી ગયો છું, તેઓ મને પાછો અંદર ખેંચી લે છે&quot; નો સમાવેશ થાય છે. ધ વોશિંગ્ટન પોસ્ટે જણાવ્યું હતું કે, &quot;અન્ય લગભગ કોઈપણ અભિનેતા કરતાં તેમની સાથે સંવાદોની વધુ અમીટ રેખાઓ જોડાયેલી છે, જે માત્ર પાત્રો કેવી રીતે લખાયા હતા તેનો જ નહીં પરંતુ તેમણે કેવી રીતે તે પાત્રોને પોતાના બનાવી લીધા તેનો પુરાવો છે.&quot; એમ્પાયર મેગેઝિને વિશ્વભરના વાચકોના મતદાન દ્વારા માઇકલ કોર્લિયોન અને ટોની મોન્ટાનાને અત્યાર સુધીના સૌથી મહાન ફિલ્મી પાત્રો તરીકે પસંદ કર્યા હતા. એન્ટરટેઇનમેન્ટ વીકલીએ ડોની બ્રાસ્કો ફિલ્મમાં તેમની લેફ્ટી રુગિએરોની ભૂમિકાને &quot;૧૦૦ સૌથી મહાન અભિનય જેમને ઓસ્કાર મળવો જોઈતો હતો પણ મળ્યો નથી&quot; ની યાદીમાં સામેલ કરી હતી.

પચિનોએ મનોરંજન ઉદ્યોગની અસંખ્ય હસ્તીઓને પ્રભાવિત કર્યા છે અને તેમના દ્વારા તેઓ પ્રશંસા પામ્યા છે, જેમાં સ્ટીવ બુસેમી, જેફ્રી રાઈટ, બોબી કેનાવાલે, જેવિયર બાર્ડેમ, માઈકલ ઈમ્પેરિઓલી અને જેમી ફોક્સ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. જોન કુસાક, રસેલ ક્રો, જોની ડેપ, કોલિન ફેરેલ અને મેથ્યુ મેકકોનાઘી સહિતના તેમના કેટલાક સહ-કલાકારોએ (કો-સ્ટાર્સ) પણ સ્વીકાર્યું હતું કે પચિનો આ પ્રોજેક્ટ્સમાં સામેલ હોવાની ખાતરી થયા પછી જ તેઓ તેમાં જોડાવા માટે સહમત થયા હતા.

=== બોલિવૂડ પર અલ પચીનોનો પ્રભાવ ===
હોલીવુડના દિગ્ગજ અભિનેતા અલ પચીનો ની અભિનય શૈલી, સંવાદોની રજૂઆત અને તેમના આઇકોનિક પાત્રોએ ભારતીય સિનેમા એટલે કે બોલિવૂડ જગત પર એક ઊંડી અને કાયમી છાપ છોડી છે. બોલિવૂડના મહાનાયક [[અમિતાભ બચ્ચન]] ની પ્રખ્યાત ફિલ્મ અગ્નિપથ માં વિજય દીનાનાથ ચૌહાણનું પાત્ર, તેમની વૉઇસ એક્ટિંગ અને ડાયલોગ બોલવાનો વિશિષ્ટ લહેકો પણ અલ પચીનોએ સ્કારફેસ ફિલ્મમાં અપનાવેલી અવાજની શૈલીથી ભારે પ્રેરિત હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2020-02-16|title=Film of the Month: Amitabh’s Agneepath is more than mere Scarface, maloom?|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/film-of-the-month-agneepath-amitabh-bachchan-6270570/|access-date=2026-08-13|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;

બોલિવૂડના પ્રખ્યાત અભિનેતા સંજય દત્ત એ પોતે એક ઈન્ટરવ્યુમાં ખુલાસો કર્યો હતો કે તેઓ અલ પચીનોની સુપ્રસિદ્ધ ફિલ્મ સ્કારફેસ માં તેમના અભિનયથી એટલા પ્રભાવિત થયા હતા કે તેઓ તે પાત્રને બોલિવૂડમાં પોતાની રીતે જીવંત કરવા માંગતા હતા. આ જ પ્રેરણાના પરિણામે તેમણે પોતાની કરિયરની સૌથી યાદગાર ફિલ્મ વાસ્તવ કરી, જેમાં પચીનોના ટોની મોન્ટાના પાત્રની ઝલક તેમના રઘુ ના આઇકોનિક પાત્રમાં સ્પષ્ટ જોવા મળી હતી. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sandesh|title=અલ પચિનોની સ્કારફેસ જોઈને વાસ્તવમાં રોલ નિભાવ્યો : સંજય દત્ત|url=https://sandesh.com/supplement/after-seeing-al-pacino-39-s-scarface-played-the-real-role-sanjay|url-status=live|access-date=2026-08-12|website=Sandesh|language=gu}}&lt;/ref&gt;

આ સિવાય ભારતીય ફિલ્મ નિર્માતાઓએ અલ પચીનોની ફિલ્મોની વાર્તા અને પાત્રોને દેશી રંગમાં ઢાળીને ઘણી હિટ ફિલ્મો આપી છે. અભિનેતા મિથુન ચક્રવર્તી ની ૧૯૮૯માં આવેલી ફિલ્મ મુજરીમ પણ અલ પચીનોની સ્કારફેસ ફિલ્મનું જ એક શાનદાર ભારતીય રૂપાંતરણ હતું, જેમાં મિથુનદાએ પચીનોની એક્ટિંગ સ્ટાઇલને પોતાની આગવી રીતે પડદા પર ઉતારી હતી. આ ઉપરાંત રામ ગોપાલ વર્માની ફિલ્મ સરકાર (પચિનો ની ગોડફાધર ફિલ્મ થી પ્રેરિત) માં અભિષેક બચ્ચન નું પાત્ર અને પ્રકાશ ઝા ની ફિલ્મ રાજનીતિ માં રણબીર કપૂર નું પાત્ર પણ માઇકલ કોર્લિયોન પાત્રની ભારતીય આવૃત્તિ સમાન હતું. રણબીર કપૂરના આ જ અભિનય કૌશલ્યને જોઈને પ્રખ્યાત ફિલ્મ ડિરેક્ટર સંદીપ રેડ્ડી વંગાએ એક ઈન્ટરવ્યુમાં કહ્યું હતું કે, રણબીર કપૂર એ રૉબર્ટ ડી નીરો, અલ પચીનો અને કમલ હાસનનું અદભુત મિશ્રણ છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-11-24|title=રૉબર્ટ દ નીરો, અલ પચીનો અને કમલ હાસનનું મિશ્રણ છે રણબીર : સંદીપ રેડ્ડી વંગા|url=https://www.gujaratimidday.com/entertainment-news/bollywood-news/article/animal-sandeep-reddy-vanga-says-ranbir-kapoor-is-a-fusion-of-robert-de-niro-al-pacino-and-kamal-haasan-207204|url-status=live|access-date=2026-08-13|website=www.gujaratimidday.com|language=gu}}&lt;/ref&gt; ખાસ વાત એ છે કે રણબીર કપૂરે ન્યૂ યોર્કની લી સ્ટ્રાબર્ગ થિયેટર એન્ડ ફિલ્મ ઇન્સ્ટિટ્યૂટમાંથી અભિનયની સત્તાવાર તાલીમ લીધી છે, જ્યાંથી ભૂતકાળમાં ખુદ અલ પચીનોએ પણ એક્ટિંગ શીખી હતી. રણબીરે તાજેતરમાં આપેલા એક ઇન્ટરવ્યુમાં ખુલાસો કર્યો હતો કે જ્યારે તેઓ ન્યૂ યોર્કમાં વિદ્યાર્થી (સ્ટુડન્ટ) તરીકે અભ્યાસ કરી રહ્યા હતા, ત્યારે અલ પચીનો બ્રોડવે થિયેટર પર સલોમી નાટક નું રીડિંગ કરી રહ્યા હતા. તે સમયે પચીનો તરફથી માત્ર એક નાની પ્રશંસા કે ઝલક મેળવવા માટે રણબીર સતત ત્રણ કલાક સુધી બહાર લાઈનમાં ઊભા રહ્યા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=શર્મા,|first=રિયા|date=2026-04-05|title=રણબીર કપૂરે અલ પચીનોને મળવા માટે ત્રણ કલાક સુધી રાહ જોવાની ક્ષણો યાદ કરી, કહ્યું કે ક્વેન્ટિન ટેરેન્ટિનોએ 'મને આંગળી બતાવી હતી. - હિન્દુસ્તાન ટાઇમ્સ.|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/ranbir-kapoor-recalls-waiting-3-hours-to-meet-al-pacino-says-quentin-tarantino-ramayana-natalie-portman-101775385855089.html|url-status=live|access-date=2026-08-13|website=Hindustan Times|language=en}}&lt;/ref&gt;

નવા યુગના સિનેમાની વાત કરીએ તો, નવાઝુદ્દીન સિદ્દીકી એ ગેંગ્સ ઓફ વાસેપુર ફિલ્મમાં ભજવેલું ફેઝલ ખાનનું પાત્ર પણ પચીનોની છાપ ધરાવતું હતું. બોલિવૂડના જાણીતા અભિનેતા અલી ફઝલ બાળપણથી જ અલ પચીનોના ખૂબ મોટા ફેન રહ્યા છે. લંડનમાં એક નાટક દરમિયાન ફઝલને ખુદ પચીનોને રૂબરૂ મળવાની અને તેમની સાથે વાતચીત કરવાની સુવર્ણ તક મળી હતી, જેને તેઓ પોતાના જીવનની સૌથી યાદગાર ક્ષણ ગણાવે છે. &lt;ref&gt;{{Cite news|title='Raakh' star Ali Fazal shares how his childhood obsession with Al Pacino led to an unforgettable encounter: 'First time I was really starstruck'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/raakh-star-ali-fazal-shares-how-his-childhood-obsession-with-al-pacino-led-to-an-unforgettable-encounter-first-time-i-was-really-starstruck/articleshow/132066608.cms|newspaper=The Times of India|date=2026-06-29|access-date=2026-08-13|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; ફઝલ સહિત બોલિવૂડના અસંખ્ય કલાકારોએ જાહેરમાં સ્વીકાર્યું છે કે અલ પચીનોના અભિનેત્વે સિનેમા પ્રત્યેની તેમની સમજને સંપૂર્ણપણે બદલી નાખી છે.

== ફિલ્મોગ્રાફી ==
''અલ પચિનો ફિલ્મોગ્રાફી પણ જુઓ.''
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| વર્ષ
! rowspan=&quot;2&quot;| ફિલ્મ
! colspan=&quot;4&quot;| યોગદાન
! rowspan=&quot;2&quot;| ભૂમિકા
! rowspan=&quot;2&quot;| નોંધ
|-
! width=&quot;65&quot;| નિર્દેશક
! width=&quot;65&quot;| નિર્માતા
! width=&quot;65&quot;| લેખક
! width=&quot;65&quot;| અભિનેતા
|-
| ૧૯૬૯
| ''મી, નેટલી''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની
| મુખ્ય ભૂમિકા — પ્રથમ ફિલ્મ
|-
| ૧૯૭૧
| ''ધ પેનિક ઇન નીડલ પાર્ક''
|
|
|
| {{Yes}}
| બોબી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૨
| ''ધ ગોડફાધર''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| સહ અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૩
| ''સ્કેરક્રો''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફ્રાન્સિસ લાયનલ ડેલ્બુચી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૩
| ''સેર્પિકો''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફ્રેન્ક સેર્પિકો
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૪
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૫
| ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન''
|
|
|
| {{Yes}}
| સોની વોર્ટઝિક
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૭૭
| ''બોબી ડીયરફિલ્ડ''
|
|
|
| {{Yes}}
| બોબી ડીયરફિલ્ડ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૭૯
| ''એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| આર્થર કિરકલેન્ડ
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૮૦
| ''ક્રૂઝિંગ''
|
|
|
| {{Yes}}
| સ્ટીવ બર્ન્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૨
| ''ઓથર! ઓથર!''
|
|
|
| {{Yes}}
| ઇવાન ટ્રેવલિયન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૩
| ''સ્કારફેસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની મોન્ટાના
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૫
| ''રેવલ્યુશન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોમ ડોબ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૮૯
| ''સી ઓફ લવ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ફ્રેન્ક કેલર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૦
| ''ડિક ટ્રેસી''
|
|
|
| {{Yes}}
| અલ્ફોન્સ બિગ બોય કેપ્રિસ
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૯૦
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇકલ કોર્લિયોની
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૧
| ''ફ્રેન્કી એન્ડ જોની''
|
|
|
| {{Yes}}
| જોની
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૨
| ''ગ્લેનગેરી ગ્લેન રોસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| રિચાર્ડ રોમા
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૧૯૯૨
| ''સેન્ટ ઓફ અ વુમન''
|
|
|
| {{Yes}}
| લેફ્ટનન્ટ કર્નલ ફ્રેન્ક સ્લેડ
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર વિજય
|-
| ૧૯૯૩
| ''કાર્લિટોઝ વે''
|
|
|
| {{Yes}}
| કાર્લિટો બ્રિગાન્ટે
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૫
| ''હીટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| લેફ્ટનન્ટ વિન્સન્ટ હેના
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૬
| ''સિટી હોલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| મેયર જોન પેપાસ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૭
| ''ડોની બ્રાસ્કો''
|
|
|
| {{Yes}}
| બેન્જામિન લેફ્ટી રુગિરો
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૭
| ''ધ ડેવિલ્સ એડવોકેટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| જોન મિલ્ટન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૯
| ''ધ ઇન્સાઇડર''
|
|
|
| {{Yes}}
| લોવેલ બર્ગમેન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૧૯૯૯
| ''એની ગિવન સન્ડે''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની ડી અમાટો
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૨
| ''ઇન્સોમ્નિયા''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિલ ડોર્મર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૨
| ''સિમોન''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિક્ટર ટેરેન્સકી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૩
| ''ધ રિક્રુટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| વોલ્ટર બર્ક
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૪
| ''ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ''
|
|
|
| {{Yes}}
| શાયલોક
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૫
| ''ટુ ફોર ધ મની''
|
|
|
| {{Yes}}
| વોલ્ટર અબ્રામ્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૭
| ''ઓશન્સ થર્ટીન''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિલી બેન્ક
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૭
| ''૮૮ મિનિટ્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડોક્ટર જેક ગ્રેમ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૮
| ''રાઇટિયસ કિલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ડેવિડ ફિસ્ક
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૦
| ''યૂ ડોન્ટ નો જેક''
|
|
|
| {{Yes}}
| જેક કેવોર્કિયન
| મુખ્ય ભૂમિકા — ટેલિવિઝન ફિલ્મ
|-
| ૨૦૧૧
| ''ધ સન ઓફ નો વન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ ચાર્લ્સ સ્ટેનફોર્ડ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૧
| ''જેક એન્ડ જીલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| તેઓ પોતે
| મહેમાન ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૨
| ''સ્ટેન્ડ અપ ગાઇઝ''
|
|
|
| {{Yes}}
| વેલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૩
| ''સાલોમે''
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| {{Yes}}
| કિંગ હેરોડ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ۲۰۱۴
| ''મેંગલહોર્ન''
|
|
|
| {{Yes}}
| એ જે મેંગલહોર્ન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૪
| ''ધ હમ્બલિંગ''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| સાયમન એક્સલર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૫
| ''ડેની કોલિન્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડેની કોલિન્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૬
| ''મિસકન્ડક્ટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ચાર્લ્સ અબ્રામ્સ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૭
| ''હેંગમેન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડિટેક્ટિવ રે આર્ચર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૯
| ''વન્સ અપોન અ ટાઇમ ઇન હોલીવુડ''
|
|
|
| {{Yes}}
| માર્વિન શ્વાર્ઝ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૯
| ''ધ આઇરિશમેન''
|
|
|
| {{Yes}}
| જીમી હોફા
| સહ-અભિનેતા માટે ઓસ્કાર નામાંકન
|-
| ૨૦૨૧
| ''હાઉસ ઓફ ગુચી''
|
|
|
| {{Yes}}
| આલ્ડો ગુચી
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૩
| ''નોક્સ ગોઝ અવે''
|
|
|
| {{Yes}}
| ઝેવિયર ક્રેન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૪
| ''મોડી''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| મોરિસ ગેંગનેટ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ડેડ મેન્સ વાયર''
|
|
|
| {{Yes}}
| એમ એલ હોલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ઇન ધ હેન્ડ ઓફ દાંતે''
|
|
|
| {{Yes}}
| અંકલ કાર્માઇન
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૫
| ''ધ રિચ્યુઅલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફાધર થિયોફિલસ રીસિંગર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|}

=== નિર્દેશક અને નિર્માતા તરીકે વિશેષ ફિલ્મો ===
અલ પચિનોએ અભિનેતા સિવાય ડિરેક્ટર (નિર્દેશક) અને પ્રોડ્યુસર (નિર્માતા) તરીકે પણ કેટલીક ખૂબ જ પ્રખ્યાત પ્રાયોગિક અને ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મો બનાવી છે, જેની યાદી નીચે મુજબ છે:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! વર્ષ !! ફિલ્મ !! ભૂમિકા !! નોંધ
|-

| ૧૯૮૯ || ''ધ લોકલ સ્ટિગ્મેટિક'' || નિર્માતા અને અભિનેતા || આ એક પ્રાયોગિક ફિલ્મ હતી જેને થિયેટરમાં રિલીઝ કરવાને બદલે માત્ર ખાસ સ્ક્રીનિંગ માટે જ રાખવામાં આવી હતી.
|-

| ૧૯૯૬ || ''લુકિંગ ફોર રિચાર્ડ'' || નિર્દેશક, નિર્માતા અને લેખક || પચિનોની નિર્દેશક તરીકેની આ પ્રથમ સત્તાવાર ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ હતી, જેના માટે તેમને ડિરેક્ટર્સ ગિલ્ડ ઓફ અમેરિકાનો એવોર્ડ મળ્યો હતો.
|-

| ૨૦૦૦ || ''ચાઇનીઝ કોફી'' || નિર્દેશક અને અભિનેતા || આ એક અનોખી ડ્રામા ફિલ્મ હતી જે સંપૂર્ણ રીતે બે પાત્રો વચ્ચેની વાતચીત પર આધારિત હતી.
|-

| ૨૦૧૧ || ''વાઇલ્ડ સાલોમે'' || નિર્દેશક અને લેખક || ઓસ્કાર વાઇલ્ડના નાટક પર આધારિત આ એક અર્ધ-ડોક્યુમેન્ટરી (Docudrama) ફિલ્મ હતી.
|}

== પુરસ્કારો ==

=== એકેડમી (ઓસ્કર) એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:26em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:25em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૧૯૭૩
| બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર
| ''ધ ગોડફાધર''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2014-10-04|title=The 46th Academy Awards {{!}} 1974|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1974|access-date=2026-08-18|website=www.oscars.org|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૧૯૭૪
| બેસ્ટ એક્ટર
| ''સર્પિકો''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૧૯૭૫
| બેસ્ટ એક્ટર
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૧૯૭૬
| બેસ્ટ એક્ટર
| ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૧૯૮૦
| બેસ્ટ એક્ટર
| ''...એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૧૯૯૧
| બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર
| ''ડિક ટ્રેસી''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; rowspan=2 | ૧૯૯૩
| બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર
| ''ગ્લેન્ગેરી ગ્લેન રોસ''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| બેસ્ટ એક્ટર
| ''સેન્ટ ઓફ અ વુમન''
| style=&quot;background:#66BB6A; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2014-10-04|title=The 66th Academy Awards {{!}} 1994|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1994|access-date=2026-08-18|website=www.oscars.org|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૨૦
| બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર
| ''ધ આઇરિશમેન''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
|}

=== બાફ્ટા એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:26em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:25em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૧૯૭૩
| મોસ્ટ પ્રોમિસિંગ ન્યૂકમર ટુ લીડિંગ ફિલ્મ રોલ્સ
| ''ધ ગોડફાધર''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૧૯૭૫
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ લીડિંગ રોલ
| ''સર્પિકો''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૧૯૭૬
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ લીડિંગ રોલ
| ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન'' / ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨''
| style=&quot;background:#66BB6A; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Awards|url=https://www.bafta.org/awards/|access-date=2026-08-18|website=Bafta|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૧૯૯૧
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ સપોર્ટિંગ રોલ
| ''ડિક ટ્રેસી''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૨૦
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ સપોર્ટિંગ રોલ
| ''ધ આઇરિશમેન''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
|}

=== એમી એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:26em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:25em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | rowspan=2 | ૨૦૦૪
| rowspan=3 | આઉટસ્ટેન્ડિંગ લીડ એક્ટર ઇન અ મિનિસિરીઝ ઓર મૂવી
| ''એન્જલ્સ ઇન અમેરિકા''
| style=&quot;background:#66BB6A; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=2004 Emmy Awards Nominees &amp; Winners|url=https://www.televisionacademy.com/awards/nominees-winners/2004|access-date=2026-08-18|website=Television Academy|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૧૦
| ''યુ ડોન્ટ નો જેક''
| style=&quot;background:#66BB6A; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૧૩
| ''ફિલ સ્પેક્ટર''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
|}

=== ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:26em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:25em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૧૯૭૩
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ મોશન પિક્ચર – ડ્રામા
| ''ધ ગોડફાધર''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૧૯૭૪
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ મોશન પિક્ચર – ડ્રામા
| ''સર્પિકો''
| style=&quot;background:#66BB6A; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૧૯૭૫
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ મોશન પિક્ચર – ડ્રામા
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૨''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૧૯૭૬
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ મોશન પિક્ચર – ડ્રામા
| ''ડોગ ડે આફ્ટરનૂન''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૧૯૭૮
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ મોશન પિક્ચર – ડ્રામા
| ''બોબી ડિયરફિલ્ડ''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૧૯૮૦
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ મોશન પિક્ચર – ડ્રામા
| ''...એન્ડ જસ્ટિસ ફોર ઓલ''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૧૯૮૩
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ મોશન પિક્ચર – મ્યુઝિકલ ઓર કોમેડી
| ''ઑથર! ઑથર!''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૧૯૮૪
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ મોશન પિક્ચર – ડ્રામા
| ''સ્કારફેસ''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૧૯૯૦
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ મોશન પિક્ચર – ડ્રામા
| ''સી ઓફ લવ''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; rowspan=2 | ૧૯૯૧
| બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર – મોશન પિક્ચર
| ''ડિક ટ્રેસી''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ મોશન પિક્ચર – ડ્રામા
| ''ધ ગોડફાધર પાર્ટ ૩''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; rowspan=2 | ૧૯૯૩
| બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર – મોશન પિક્ચર
| ''ગ્લેન્ગેરી ગ્લેન રોસ''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ મોશન પિક્ચર – ડ્રામા
| ''સેન્ટ ઓફ અ વુમન''
| style=&quot;background:#66BB6A; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૦૧
| સેસિલ બી. ડીમિલ એવોર્ડ
| —
| style=&quot;background:#66BB6A; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૦૪
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ મિનિસિરીઝ ઓર મોશન પિક્ચર – ટેલિવિઝન
| ''એન્જલ્સ ઇન અમેરિકા''
| style=&quot;background:#66BB6A; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૧૧
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ મિનિસિરીઝ ઓર મોશન પિક્ચર – ટેલિવિઝન
| ''યુ ડોન્ટ નો જેક''
| style=&quot;background:#66BB6A; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૧૪
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ મિનિસિરીઝ ઓર મોશન પિક્ચર – ટેલિવિઝન
| ''ફિલ સ્પેક્ટર''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૧૬
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ મોશન પિક્ચર – મ્યુઝિકલ ઓર કોમેડી
| ''ડેની કોલિન્સ''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૨૦
| બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર – મોશન પિક્ચર
| ''ધ આઇરિશમેન''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૨૧
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ ટેલિવિઝન સિરીઝ – ડ્રામા
| ''હન્ટર્સ''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
|}

=== ગ્રેમી એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:26em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:25em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૦૧
| બેસ્ટ સ્પોકન વર્ડ આલ્બમ
| ''ધ કમ્પ્લીટ શેક્સપિયર સોનેટ્સ''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
|}

=== સ્ક્રીન એક્ટર્સ ગિલ્ડ એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:26em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:25em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૦૪
| આઉટસ્ટેન્ડિંગ મેલ એક્ટર ઇન અ મિનિસિરીઝ ઓર ટેલિવિઝન મૂવી
| ''એન્જલ્સ ઇન અમેરિકા''
| style=&quot;background:#66BB6A; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૧૧
| આઉટસ્ટેન્ડિંગ મેલ એક્ટર ઇન અ મિનિસિરીઝ ઓર ટેલિવિઝન મૂવી
| ''યુ ડોન્ટ નો જેક''
| style=&quot;background:#66BB6A; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૧૪
| આઉટસ્ટેન્ડિંગ મેલ એક્ટર ઇન અ મિનિસિરીઝ ઓર ટેલિવિઝન મૂવી
| ''ફિલ સ્પેક્ટર''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; rowspan=3 | ૨૦૨૦
| આઉટસ્ટેન્ડિંગ મેલ એક્ટર ઇન અ સપોર્ટિંગ રોલ
| ''ધ આઇરિશમેન''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| આઉટસ્ટેન્ડિંગ કાસ્ટ ઇન અ મોશન પિક્ચર
| ''ધ આઇરિશમેન''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| આઉટસ્ટેન્ડિંગ કાસ્ટ ઇન અ મોશન પિક્ચર
| ''વન્સ અપોન અ ટાઇમ ઇન હોલીવુડ''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૨૨
| આઉટસ્ટેન્ડિંગ કાસ્ટ ઇન અ મોશન પિક્ચર
| ''હાઉસ ઓફ ગુચી''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
|}

=== ટોની એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:26em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:25em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૧૯૬૯
| બેસ્ટ સપોર્ટિંગ ઓર ફીચર્ડ એક્ટર ઇન અ પ્લે
| ''ડઝ અ ટાઇગર વેર અ નેકટાઇ?''
| style=&quot;background:#66BB6A; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૧૯૭૭
| બેસ્ટ લીડિંગ એક્ટર ઇન અ પ્લે
| ''ધ બેઝિક ટ્રેનિંગ ઓફ પાવલો હમેલ''
| style=&quot;background:#66BB6A; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૧૧
| બેસ્ટ લીડિંગ એક્ટર ઇન અ પ્લે
| ''ધ મર્ચન્ટ ઓફ વેનિસ''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
|}

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
{{wikiquote}}
{{Commons category}}
* {{imdb name|0000199|અલ પચિનો}}

[[શ્રેણી:અમેરિકન ફિલ્મ અભિનેતાઓ]]
[[શ્રેણી:ઓસ્કાર વિજેતા અભિનેતાઓ]]
[[શ્રેણી:જીવિત લોકો]]</text>
      <sha1>ais4yi6uafuzdgyoijow29jadwuopsp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>કે. જે. યેશુદાસ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154992</id>
    <revision>
      <id>904386</id>
      <parentid>903790</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T02:52:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>904386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69154" sha1="t9isgjuksotbzat6pcavpy4w11uly66" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name             = કે. જે. યેશુદાસ
| image            = K.J Yesudas.JPG
| caption          = જૂન ૨૦૧૧માં યેસુદાસ
| birth_name       = કટ્ટાસેરી જોસેફ યેસુદાસ
| birth_date       = {{birth date and age|1940|01|10|df=y}}
| birth_place      = [[ફોર્ટ કોચી]], કોચિન રજવાડુ, બ્રિટીશ ભારત&lt;br&gt;(વર્તમાન [[કેરળ]], ભારત)
| other_names      = ગણગંધર્વન
| alma_mater       = સ્વાતિ થિરુનલ કૉલેજ ઑફ મ્યુઝિક, તિરુવનંતપુરમ
| occupation       = {{hlist|ગાયક | સંગીતકાર | સંગીત નિર્માતા}}
| years_active     = ૧૯૬૧–વર્તમાન
| spouse           = {{marriage|પ્રભા|1970}}
| children         = ૩, વિજય યેસુદાસ
| awards           = 
| honours          = {{plainlist|
* [[પદ્મશ્રી]] (૧૯૭૫)
* [[પદ્મભૂષણ]] (૨૦૦૨)
* [[પદ્મવિભૂષણ]] (૨૦૧૭)
}}
| website          = 
| module           = {{Infobox musical artist
| embed=yes
| background = solo_singer
| genre = {{flat list|
* ભારતીય શાસ્ત્રીય સંગીત
* પાર્શ્વ ગાયક
* ફિલ્મ ગાયક
}}
| instrument = ગાયક
| label = {{flat list|
* તરંગિણી
* સારેગમ}}
}}
| signature        = K. J. Yesudas signature.svg
| honorific_suffix = 
}}
'''કટ્ટાસેરી જોસેફ યેશુદાસ''' (જન્મ ૧૦ જાન્યુઆરી ૧૯૪૦) એક ભારતીય પાર્શ્વગાયક ગાયક અને સંગીતકાર છે જેઓ ભારતીય શાસ્ત્રીય, ભક્તિ અને ફિલ્મી ગીતો ગાય છે. તેમને ભારતીય સંગીતના ઇતિહાસમાં મહાન ગાયકોમાંના એક ગણવામાં આવે છે&lt;ref name=&quot;hindu_jan10&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/music/article78427.ece|title=Music legend Yesudas turns 70|date=10 January 2010|work=The Hindu|access-date=8 January 2011|location=Chennai, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20140303195202/http://www.thehindu.com/features/friday-review/music/article78427.ece|archive-date=3 March 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rediff_2001&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.rediff.com/entertai/2001/may/07yesu.htm|title='I don't sing trendy music'|publisher=Rediff|access-date=6 September 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20080225021305/http://www.rediff.com/entertai/2001/may/07yesu.htm|archive-date=25 February 2008|url-status=live}}&lt;/ref&gt; અને આધુનિક યુગના કેરળના સૌથી પ્રખ્યાત સાંસ્કૃતિક અને મનોરંજન ઉદ્યોગના પ્રતિક છે.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Rajadhyaksha |first1=Ashish |url=https://books.google.com/books?id=SLkABAAAQBAJ&amp;pg=PA240 |title=Encyclopedia of Indian Cinema |last2=Willemen |first2=Paul |date=10 July 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-135-94318-9 |pages=240 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=12 May 2010|title=An icon's music and musings|url=https://www.deccanherald.com/opinion/right-in-the-middle/an-icons-music-and-musings-66416.html|access-date=13 July 2021|website=Deccan Herald|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Sivapriyan |first=ETB |date=25 September 2020 |title=S P Balasubrahmanyam and wife performed 'padha pooja' on Yesudas |url=https://www.deccanherald.com/entertainment/entertainment-news/s-p-balasubrahmanyam-and-wife-performed-padha-pooja-on-yesudas-892941.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200929131225/https://www.deccanherald.com/entertainment/entertainment-news/s-p-balasubrahmanyam-and-wife-performed-padha-pooja-on-yesudas-892941.html |archive-date=29 September 2020 |website=Deccan Herald}}&lt;/ref&gt; છ દાયકાની કારકિર્દીમાં, યેશુદાસે [[મલયાલમ ભાષા|મલયાલમ]], [[તમિળ ભાષા|તમિલ]], [[કન્નડ ભાષા|કન્નડ]], [[તેલુગુ ભાષા|તેલુગુ]], તુલુ, [[હિંદી ભાષા|હિન્દી]], [[ઓડિયા ભાષા|ઓડિયા]],&lt;ref&gt;{{Cite web|title=K.J Yesudas all odia songs|url=https://gaana.com/artist/k-j-yesudas/odia-songs}}&lt;/ref&gt; [[બંગાળી ભાષા|બંગાળી]], [[મરાઠી ભાષા|મરાઠી]] તેમજ [[અરબી ભાષા|અરબી]], [[અંગ્રેજી ભાષા|અંગ્રેજી]], લેટિન અને રશિયન સહિત વિવિધ ભારતીય ભાષાઓમાં ૫૦,૦૦૦ થી વધુ ગીતો&lt;ref name=&quot;radioandmusic.com&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.radioandmusic.com/content/editorial/news/yesudas-receives-cnn-ibn-indian-year-award#|title=Yesudas receives CNN-IBN 'Indian of the Year' award|date=17 December 2011|access-date=1 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160313022001/http://www.radioandmusic.com/content/editorial/news/yesudas-receives-cnn-ibn-indian-year-award|archive-date=13 March 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; રેકોર્ડ કર્યા હોવાનો અંદાજ છે.&lt;ref name=&quot;hindu_feb01&quot;&gt;{{Cite news |last=Kurian |first=Sangeeth |date=3 September 2002 |title=Those magical moments... |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/those-magical-moments/article28380148.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131042021/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/those-magical-moments/article28380148.ece |archive-date=31 January 2021 |access-date=31 January 2021 |website=The Hindu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hindu_sep02&quot;&gt;{{Cite news |last=Padmanabhan |first=Savitha |date=8 February 2001 |title=Life devoted to music |work=The Hindu |url=http://www.hinduonnet.com/2001/02/08/stories/09080706.htm |url-status=usurped |access-date=19 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091029163613/http://www.hinduonnet.com/2001/02/08/stories/09080706.htm |archive-date=29 October 2009}}&lt;/ref&gt; તેમના મધુર, અલૌકિક અવાજ માટે તેમને ગણગંધર્વન (દૈવી ગાયક) ઉપનામ દ્વારા ઓળખવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;tbi&quot;&gt;{{Cite web |last=Wangchuk |first=Rinchen Norbu |date=10 January 2020 |title=Here is Why KJ Yesudas is Known as 'Celestial Singer' |url=https://www.thebetterindia.com/208934/kj-yesudas-greatest-singer-malayalam-tamil-hindi-telugu-illaiyaraja-ar-rahman-india-nor41/ |access-date=14 November 2020 |website=The Better India |archive-date=4 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200804234741/https://www.thebetterindia.com/208934/kj-yesudas-greatest-singer-malayalam-tamil-hindi-telugu-illaiyaraja-ar-rahman-india-nor41/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 January 2024 |title=Legendary singer K.J. Yesudas turns 84 |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/legendary-singer-kj-yesudas-turns-84/article67726865.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20240110123006/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/legendary-singer-kj-yesudas-turns-84/article67726865.ece |archive-date=10 January 2024 |access-date=26 July 2024 |website=The Hindu |url-status=live }}&lt;/ref&gt; યેશુદાસ એક જ દિવસમાં વિવિધ ભાષાઓમાં ૧૬ નવા ગીતો ગાવાનો અને રેકોર્ડ કરવાનો વિશ્વ વિક્રમ ધરાવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=നായർ |first=അനീഷ് |date=10 January 2020 |title=അര നൂറ്റാണ്ടിനിടെ ഗാനഗന്ധർവൻ എത്ര പാട്ടുകൾ പാടിയിട്ടുണ്ടാവും? |newspaper=Malayala Manorama |url=https://www.manoramaonline.com/music/indepth/k-j-yesudas-birthday/2020/01/10/k-j-yesudas-favourite-songs-list.html |access-date=13 July 2021}}&lt;/ref&gt; તેમણે ૧૯૭૦ અને ૧૯૮૦ના દાયકા દરમિયાન અનેક મલયાલમ ફિલ્મ ગીતોની રચના પણ કરી હતી.

યેશુદાસે શ્રેષ્ઠ પુરુષ પાર્શ્વગાયક માટેનો રાષ્ટ્રીય પુરસ્કાર રેકોર્ડ આઠ વખત,&lt;ref name=&quot;record&quot;&gt;{{Cite news |last=Kumar |first=P. K. Ajith |date=14 April 2018 |title=A record most melodious for this singing legend |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/a-record-most-melodious-for-this-singing-legend/article23543531.ece |website=The Hindu}}&lt;/ref&gt; દક્ષિણના ફિલ્મફેર એવોર્ડ્સ પાંચ વખત અને શ્રેષ્ઠ પાર્શ્વગાયક માટેનો રાજ્ય પુરસ્કાર ૩૬ વખત જીત્યો છે, જેમાં કેરળ, તમિલનાડુ, આંધ્રપ્રદેશ, કર્ણાટક અને પશ્ચિમ બંગાળની રાજ્ય સરકારો દ્વારા આપવામાં આવેલા પુરસ્કારોનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;hindu_jan10&quot; /&gt; કળા ક્ષેત્રે તેમના યોગદાન બદલ ભારત સરકાર દ્વારા તેમને ૧૯૭૫માં [[પદ્મશ્રી]],&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/padma-vibhushan-is-another-stepping-stone-for-k-j-yesudas/articleshow/56789500.cms|title=Padma Vibhushan is another stepping stone for K J Yesudas|website=The Times of India|date=26 January 2017 |access-date=28 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180620030709/https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/padma-vibhushan-is-another-stepping-stone-for-k-j-yesudas/articleshow/56789500.cms|archive-date=20 June 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ૨૦૦૨માં [[પદ્મભૂષણ]] અને ૨૦૧૭માં [[પદ્મવિભૂષણ]] (બીજો સૌથી સર્વોચ્ચ નાગરિક પુરસ્કાર) થી નવાજવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://india.gov.in/myindia/padmabhushan_awards_list1.php?start=300 |title=Padma Bhushan Awardees&amp;nbsp;– Padma Awards&amp;nbsp;– My India, My Pride |publisher=India.gov.in |access-date=9 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121010010826/http://india.gov.in/myindia/padmabhushan_awards_list1.php?start=300 |archive-date=10 October 2012 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ૨૦૦૨માં, તેમને મલયાલમ સિનેમામાં યોગદાન માટે કેરળ સરકારના સર્વોચ્ચ સન્માન 'જે. સી. ડેનિયલ એવોર્ડ' થી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા, તેઓ તે પુરસ્કાર મેળવનારા સૌથી યુવા વ્યક્તિ બન્યા હતા. ૨૦૧૧માં, યેસુદાસને સંગીત ક્ષેત્રે તેમના અસાધારણ યોગદાન માટે CNN-IBN આઉટસ્ટેન્ડિંગ અચીવમેન્ટ એવોર્ડ મળ્યો હતો. ૨૦૦૬માં, તેમણે ચેન્નાઈના AVM સ્ટુડિયો ખાતે એક જ દિવસમાં ચાર દક્ષિણ ભારતીય ભાષાઓમાં ૧૬ ફિલ્મી ગીતો રેકોર્ડ કર્યા હતા.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.hindu.com/fr/2006/12/01/stories/2006120100400200.htm |title=One for the records |date=1 December 2006 |access-date=1 May 2010 |location=Chennai, India |archive-url=https://web.archive.org/web/20100418081649/http://www.hindu.com/fr/2006/12/01/stories/2006120100400200.htm |archive-date=18 April 2010 |work=The Hindu |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== પ્રારંભિક જીવન ==
કે. જે. યેસુદાસનો જન્મ કેરળના કોચીમાં ઓગસ્ટિન જોસેફ અને એલિઝાબેથ જોસેફને ત્યાં થયો હતો. તેમના પિતા એક જાણીતા મલયાલમ શાસ્ત્રીય સંગીતકાર અને રંગમંચ અભિનેતા હતા.&lt;ref name=&quot;tbi&quot; /&gt; યેસુદાસ સાત બાળકોમાં બીજા હતા, તેમની પહેલા પુષ્પા નામની મોટી બહેન હતી, અને ત્યારબાદ ચાર નાના ભાઈઓ હતા - એન્ટોની (અંતપ્પન), બાબુ, મણિ, જસ્ટિન અને એક નાની બહેન, જયમ્મા.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=10 January 2020 |title=KJ Yesudas: A name that spells melody |url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/kj-yesudas-turns-80/article30522919.ece |access-date=14 November 2020 |website=The Hindu |archive-date=4 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204175059/https://www.thehindu.com/entertainment/music/kj-yesudas-turns-80/article30522919.ece |url-status=live |last1=Nagarajan |first1=Saraswathy |last2=M |first2=Athira |last3=Pradeep |first3=K. }}&lt;/ref&gt; આ ભાઈ-બહેનોમાં, પુષ્પા અને બાબુનું નાની ઉંમરે તાવથી મૃત્યુ થયું હતું, અને સૌથી નાના ભાઈ જસ્ટિનનું ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૦માં ૬૨ વર્ષની વયે રહસ્યમય સંજોગોમાં મૃત્યુ થયું હતું.

ઓગસ્ટિન જોસેફના સૌથી પ્રિય મિત્ર, સંગીતકાર કુંજન વેલુ ભાગવતર્મ, યેસુદાસના પ્રથમ ગુરુ હતા. કુંજન વેલુ નાદસ્વર ચક્રવર્તી ટી. એન. રાજરથનમ પિલ્લઈના શિષ્ય હતા. યેસુદાસે તેમની શૈક્ષણિક સંગીત તાલીમ આર. એલ. વી. મ્યુઝિક એકેડેમી, થ્રિપ્પુનિથુરામાં શરૂ કરી અને ગણભૂષણમ કોર્સ પૂર્ણ કર્યો. બાદમાં તેમણે કર્ણાટક સંગીતના ઉસ્તાદ કે. આર. કુમારસ્વામી ઐયર અને સેમ્મંગુડી શ્રીનિવાસ ઐયરના માર્ગદર્શન હેઠળ તિરુવનંતપુરમની સ્વાતિ તિરુનલ કોલેજ ઓફ મ્યુઝિકમાં અભ્યાસ કર્યો, પરંતુ નાણાકીય મુશ્કેલીઓને કારણે તેમનો અભ્યાસ પૂર્ણ કરી શક્યો નહીં. થોડા સમય માટે, તેમણે વેચુર હરિહર સુબ્રમણ્યમ ઐયર પાસેથી સંગીતનો પણ અભ્યાસ કર્યો, ત્યારબાદ તેમણે ચેમ્બાઈ વૈદ્યનાથ ભાગવતાર પાસેથી ઉચ્ચ શિક્ષણ મેળવ્યું.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 January 2018 |title=With 70,000 songs to his credit, legendary singer Yesudas turns 78 |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/music/2018/01/10/legendary-singer-yesudas-turns-78.html |access-date=14 November 2020 |website=Malayala Manorama |archive-date=14 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201114110818/https://www.onmanorama.com/entertainment/music/2018/01/10/legendary-singer-yesudas-turns-78.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

કે. જે. યેસુદાસે ૧ ફેબ્રુઆરી ૧૯૭૦ના રોજ મલ્લપલ્લીમાં પ્રભા યેસુદાસ સાથે લગ્ન કર્યા.&lt;ref&gt;{{cite web |title=This voice is my life's greatest fortune: Prabha Yesudas |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/music/2020/01/10/yesudas-birthday-special-note-wife-prabha.html |website=Malayala Manorama |publisher=Onmanorama |access-date=6 October 2023}}&lt;/ref&gt;

૨૦૨૧માં, યેસુદાસે પ્લેબેક સિંગર તરીકે ૬૦ વર્ષ પૂર્ણ કર્યા.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Soman |first=Sandhya |date=9 September 2011 |title=Book on Yesudas tracks the men who made the star |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/Book-on-Yesudas-tracks-the-men-who-made-the-star/articleshow/9916686.cms |access-date=14 November 2020 |website=The Times of India |archive-date=30 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030200112/https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/Book-on-Yesudas-tracks-the-men-who-made-the-star/articleshow/9916686.cms |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== કારકિર્દી ==
[[File:Onvk2.JPG|thumb|250px|left|કવિ અને ગીતકાર ઓ. એન. વી. કુરૂપ સાથે યેસુદાસ]]

=== પદાર્પણ અને શરૂઆતની કારકિર્દી: ૧૯૬૦નો દશક ===
યેશુદાસે ૧૪ નવેમ્બર ૧૯૬૧ના રોજ પોતાનું પહેલું લોકપ્રિય ગીત &quot;જાતિ ભેદમ માથા દ્વેષમ&quot; (સંગીત: એમ. બી. શ્રીનિવાસન) રેકોર્ડ કર્યું. ફિલ્મોમાં પોતાની કારકિર્દી શરૂ કરવા માટે તેમને ગાવા મળેલી ચાર પંક્તિઓ તેમને એક મોટો આશીર્વાદ માને છે કારણ કે તે કેરળના સૌથી આદરણીય સંત-કવિ-સમાજ સુધારક શ્રી નારાયણ ગુરુ દ્વારા લખવામાં આવી હતી. આ ફિલ્મ &quot;કલ્પાદુકલ&quot; (૧૯૬૨) હતી, જે શ્રી નારાયણ ગુરુના જીવન અને સમય દરમિયાન સામાજિક સુધારા પર આધારિત હતી. તેમણે તે સમયના લોકપ્રિય ગાયકો જેમ કે પી. લીલા, સંથા પી. નાયર, કે. પી. ઉદયભાનુ, એસ. જાનકી વગેરે અને પી. ભાસ્કરન અને નામ્બિયથ જેવા ગીતકારો સાથે જોડાણ કર્યું. તેમણે આ ફિલ્મ માટે કવિ કુમારન આસનની પંક્તિઓ ગાયી હતી. શરૂઆતના વર્ષો પછી તેઓ તે સમયના સ્થાપિત સંગીત દિગ્દર્શકો, જેમ કે એમ. બી. શ્રીનિવાસન, જી. દેવરાજન, વી. દક્ષિણામૂર્તિ, બી.આર. લક્ષ્મણન, એમ. એસ. બાબુરાજ અને અન્ય ઘણા લોકો દ્વારા સૌથી વધુ માંગવામાં આવતા હતા. આમ તેમણે પ્લેબેક સિંગિંગમાં પોતાની કારકિર્દીની શરૂઆત કરી જેમાં ત્યારબાદ મલયાલમ, તમિલ, તેલુગુ અને કન્નડ ફિલ્મોનો સમાવેશ થતો હતો.&lt;ref name=&quot;rediff_2001&quot; /&gt;

તેમને પહેલો મોટો બ્રેક મલયાલમ ફિલ્મ &quot;ભાર્યા&quot; (જી. દેવરાજન દ્વારા સંગીત અને વાયલર રામવર્મા દ્વારા ગીતો) થી મળ્યો. ૧૯૬૭માં, તેમણે પી. વેણુ દ્વારા દિગ્દર્શિત ફિલ્મ &quot;ઉદ્યોગસ્થ&quot; માટે એમ.એસ.બાબુરાજની રચનામાં હિટ ગીતો ગાયા. તેમણે પહેલા બોમ્મઈ (સંગીત: એસ. બાલાચંદર) માટે તમિલમાં પણ ગાયું, પરંતુ પહેલી રિલીઝ થયેલી ફિલ્મ &quot;કોન્જુમ કુમારી&quot; (સંગીત: વેદ) હતી. ૧૯૬૫માં, તેમને સોવિયેત યુનિયન સરકાર દ્વારા યુએસએસઆરના વિવિધ શહેરોમાં સંગીત સમારોહમાં પ્રદર્શન કરવા માટે આમંત્રણ આપવામાં આવ્યું હતું અને રેડિયો કઝાકિસ્તાન પર એક રશિયન ગીત પણ ગાયું હતું.&lt;ref name=&quot;stateofkerala.in&quot; /&gt; સલિલ, યેસુદાસ અને પ્રેમ નઝીરની ત્રિપુટીએ ૧૯૭૦ના દાયકામાં મલયાલમ સિનેમા ઉદ્યોગમાં પ્રવેશ કર્યો.

યેસુદાસે કેરળમાં પુલામંથોલ મૂસ પરંપરા હેઠળ આયુર્વેદિક સારવાર કરાવી હોવાનું કહેવાય છે.&lt;ref&gt;Reliable independent source&lt;/ref&gt;

૧૯૭૦માં તેમને કેરળ સંગીત નાટક એકેડેમીના વડા તરીકે નામાંકિત કરવામાં આવ્યા હતા અને તેઓ આ પદ સંભાળનારા સૌથી નાની ઉંમરના વ્યક્તિ હતા.&lt;ref name=&quot;stateofkerala.in&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.stateofkerala.in/news/k%20j%20yesudas%20the%20indian%20play%20back%20singing%20legend.php |title=CDR K J YESUDAS THE INDIAN PLAYBACK SINGING LEGEND'S RAGS TO RICHES |publisher=stateofkerala.in |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111205230708/http://www.stateofkerala.in/news/k%20j%20yesudas%20the%20indian%20play%20back%20singing%20legend.php |archive-date= 5 December 2011 }}&lt;/ref&gt;

=== બોલીવુડ: ૧૯૭૦નો દાયકો ===
દક્ષિણ ભારતીય ફિલ્મોમાં એક દાયકા સુધી ગાયા પછી, ૧૯૭૦ના દાયકાની શરૂઆતમાં યેસુદાસને બોલિવૂડમાં સફળ બ્રેક મળ્યો. તેમણે ગાયેલું પહેલું હિન્દી ગીત 'જય જવાન જય કિસાન' (૧૯૭૧) ફિલ્મ માટે હતું, પરંતુ તેમની પ્રથમ રિલીઝ થયેલી ફિલ્મ 'છોટી સી બાત' હતી, જેના કારણે &quot;જાનેમન જાનેમન&quot; જેવા ગીતો ગાઈને તેઓ ખૂબ લોકપ્રિય બન્યા. તેમણે અમિતાભ બચ્ચન, અમોલ પાલેકર અને જીતેન્દ્ર સહિત હિન્દી સિનેમાના ઘણા મુખ્ય કલાકારો માટે હિન્દી ગીતો ગાયા છે. તેમણે રવીન્દ્ર જૈન, બપ્પી લહિરી, ખય્યામ, રાજ કમલ અને સલિલ ચૌધરી સહિતના સંગીતકારો માટે અનેક સદાબહાર હિન્દી ફિલ્મી ગીતો ગાયા છે.

યેશુદાસના સૌથી લોકપ્રિય હિન્દી ગીતો ૧૯૭૬ની ફિલ્મ 'ચિતચોર'માં છે, જેમાં સંગીત રવીન્દ્ર જૈને આપ્યું હતું.

૧૪ નવેમ્બર ૧૯૯૯ના રોજ, પેરિસ ખાતે યોજાયેલા &quot;મ્યુઝિક ફોર પીસ&quot; કાર્યક્રમમાં યુનેસ્કો દ્વારા યેસુદાસને &quot;સંગીત અને શાંતિ ક્ષેત્રે અસાધારણ સિદ્ધિઓ&quot; માટે માનદ પુરસ્કારથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. આ કોન્સર્ટ નવી સહસ્ત્રાબ્દીના આગમનની ઉજવણી માટે યોજવામાં આવ્યો હતો, જેમાં લાયોનલ રિચી, રે ચાર્લ્સ, મોન્ટસેરાત કબાલે અને ઝુબિન મહેતા જેવા દિગ્ગજ કલાકારોએ હાજરી આપી હતી.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.asianetindia.com/news/kj-yesudas-completes-50-glorious-years-singer_300940.html |title=KJ Yesudas completes 50 glorious years as singer |publisher=Asianet india |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120124040600/http://www.asianetindia.com/news/kj-yesudas-completes-50-glorious-years-singer_300940.html |archive-date=24 January 2012 }}&lt;/ref&gt;

૨૦૦૧માં તેમણે 'અહિંસા' આલ્બમ માટે સંસ્કૃત, લેટિન અને અંગ્રેજી ભાષામાં તથા ન્યૂ-એજ અને કર્ણાટક સંગીતના મિશ્રણ સહિતની શૈલીઓમાં ગીતો ગાયા હતા.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.hinduonnet.com/2001/02/19/stories/09190704.htm |title=Ahimsa Album |publisher=Hinduonnet.com |date=19 February 2001 |access-date=9 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061210180308/http://www.hinduonnet.com/2001/02/19/stories/09190704.htm |archive-date=10 December 2006 |url-status=usurped}}&lt;/ref&gt; મધ્ય પૂર્વમાં (મિડલ ઈસ્ટ) પોતાના સંગીત કાર્યક્રમોમાં તેઓ કર્ણાટક શૈલીમાં અરબી ગીતો ગાય છે.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Vineet Pillai |url=http://www.indien-netzwerk.de/navigation/ereignisse/artikel/yesudas/yesudas_interview-eng.htm |title=Exclusive&amp;nbsp;– Interview with Yesudas on 15th November 2003 |publisher=Indien-netzwerk.de |date=15 November 2003 |access-date=1 May 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100531061214/http://www.indien-netzwerk.de/navigation/ereignisse/artikel/yesudas/yesudas_interview-eng.htm |archive-date=31 May 2010 }}&lt;/ref&gt; તેઓ વિદેશમાં પોતાના પ્રદર્શન દ્વારા ભારતીય સંગીતને પ્રોત્સાહિત કરીને અવારનવાર ભારતના સાંસ્કૃતિક રાજદૂત તરીકેની ભૂમિકા ભજવે છે.

૨૦૦૯માં યેસુદાસે 'મ્યુઝિક ફોર પીસ' (શાંતિ માટે સંગીત) ના સૂત્ર સાથે તિરુવનંતપુરમથી આતંકવાદ સામે દેશવ્યાપી સંગીત અભિયાનની શરૂઆત કરી હતી.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.filmibeat.com/malayalam/news/2009/yesudas-musical-campaign-peace-130109.html |title=Yesudas' Musical Campaign for peace |date=13 January 2009 |publisher=Oneindia |access-date=9 January 2012 |archive-date=17 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210117112833/https://www.filmibeat.com/malayalam/news/2009/yesudas-musical-campaign-peace-130109.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; હેમંત કરકરેના પત્ની કવિતા કરકરેએ યેશુદાસને મશાલ સોંપીને આ 'શાંતિ સંગીત યાત્રા' નો પ્રારંભ કરાવ્યો હતો.&lt;ref name=&quot;hindu_jan12&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.hindu.com/2009/01/12/stories/2009011258340300.htm |title=Tributes paid to Hemant Karkare |date=12 January 2009 |access-date=1 May 2010 |location=Chennai, India |archive-url=https://web.archive.org/web/20121103205714/http://www.hindu.com/2009/01/12/stories/2009011258340300.htm |archive-date=3 November 2012 |work=The Hindu |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; સોર્યા કૃષ્ણમૂર્તિ દ્વારા આયોજિત ૩૬ વર્ષ જૂના 'સોર્યા મ્યુઝિક ફેસ્ટિવલ' માં યેશુદાસે સતત ૩૬ વખત પોતાની પ્રસ્તુતિ આપી છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://thiraseela.com/main/specialStories.php?id=472|title=Gaanagandharvan graces the Soorya festival for the 36th time|website=thiraseela.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20170630110641/http://thiraseela.com/main/specialStories.php?id=472|archive-date=30 June 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== અંગત જીવન અને પ્રભાવો ==
યેશુદાસના લગ્ન ૧ ફેબ્રુઆરી ૧૯૭૦થી પ્રભા સાથે થયા છે. તેમને ત્રણ પુત્રો છે: વિનોદ (જન્મ ૧૯૭૭), વિજય (જન્મ ૧૯૭૯) અને વિશાલ (જન્મ ૧૯૮૧). તેમના બીજા પુત્ર વિજય પણ એક સંગીતકાર છે, જેમણે ૨૦૦૭, ૨૦૧૨ અને ૨૦૧૮માં શ્રેષ્ઠ પુરુષ પાર્શ્વગાયક માટેનો કેરળ સ્ટેટ ફિલ્મ એવોર્ડ જીત્યો છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nritoday.net/movies-a-music/336-kj-yesudas-singer-with-a-golden-voice |title=Dr. KJ Yesudas: Singer with a Golden Voice |author=Ajay Gosh |access-date=2026-08-15 |archive-date=2014-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222062233/http://www.nritoday.net/movies-a-music/336-kj-yesudas-singer-with-a-golden-voice |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[File:Ram Nath Kovind presenting the Rajat Kamal Award to Padma Vibhushan Dr. K.J. Yesudas (Best Male Playback Singer) for the film VISWASAPOORVAM MANSOOR (Malayalam), at the 65th National Film Awards Function, in New Delhi.JPG|250px|thumbnail|left|યેશુદાસને રજત કમલ એવોર્ડ અર્પણ કરી રહેલા ભારતના રાષ્ટ્રપતિ રામનાથ કોવિંદ .]]

શ્રી નારાયણ ગુરુના સંદેશ &quot;સંપૂર્ણ માનવજાત માટે એક ધર્મ અને એક ઈશ્વર&quot; એ યુવાન યેસુદાસને અન્ય લોકો સાથેના વ્યવહારમાં ખૂબ પ્રભાવિત કર્યા હતા. સંગીતકારોમાં પણ તેમના પોતાના આદર્શો (હીરો) હતા. મોહમ્મદ રફી, ચેમ્બાઈ વૈદ્યનાથ ભાગવતર અને બાલમુરલી કૃષ્ણા એવા સંગીતકારો છે જેમની તેઓ સૌથી વધુ પ્રશંસા કરે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rediff.com/movies/2001/may/07yesu.htm |title='I do not sing trendy music': Yesudas |work=Rediff.com |date=7 May 2001 |access-date=1 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100601053019/http://www.rediff.com/movies/2001/may/07yesu.htm |archive-date=1 June 2010 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; યેસુદાસ જ્ઞાન, સંગીત અને કળાની દેવી સરસ્વતીના કીર્તન ગાવા માટે પોતાના જન્મદિવસે કર્ણાટકના કોલ્લુર સ્થિત કોલ્લુર મૂકામ્બિકા મંદિરની મુલાકાત લેતા આવ્યા છે. આ સંગીત ઉત્સવની શરૂઆત વર્ષ ૨૦૦૦માં તેમના ૬૦મા જન્મદિવસે થઈ હતી. નવ દિવસીય આ સંગીત મહોત્સવ દર વર્ષે જાન્યુઆરીમાં કોલ્લુર મૂકામ્બિકા મંદિરે શરૂ થાય છે.

રવિવાર, ૧૦ જાન્યુઆરી ૨૦૧૦ના રોજ, તેમણે કોલ્લુર શ્રી મૂકામ્બિકા મંદિરે દેવી મૂકામ્બિકા સમક્ષ ૭૦ ગાયકો સાથે 'સંગીતાર્ચના' (શાસ્ત્રીય ભક્તિ ગીતો) કરીને પોતાનો ૭૦મો જન્મદિવસ (સપ્તતિ) ઉજવ્યો હતો. આ સંગીતાર્ચનામાં ત્યાગરાજની કવિતાઓના &quot;પંચરત્ન ગાયન&quot;નો સમાવેશ થતો હતો. તેમણે વિદ્યારંભ વિધિમાં પણ ભાગ લીધો હતો. ઓલ ઈન્ડિયા રેડિયોએ આ ખાસ સંગીતાર્ચનાનું સમગ્ર કેરળમાં પ્રસારણ કર્યું હતું. યેસુદાસે હિટ ગીત &quot;હરિવરાસનમ્&quot; સહિત અય્યપ્પા સ્વામીને સમર્પિત ઘણા ગીતો પણ ગાયા છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://jaimusiconline.com |title=Gandharva of songs : K.J Yesudas celebrates 70th birthday |publisher=Non Resident Kerala Associations |access-date=1 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181227012349/http://jaimusiconline.com/ |archive-date=27 December 2018 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://entertainment.oneindia.in/malayalam/top-stories/2009/k-j-yesudas-birthday-190109.html |title=Yesudas celebrated Birthday at Kollur |publisher=Oneindia Entertainment |date=19 January 2009 |access-date=1 May 2010 }}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hindu_jan10&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://newindianexpress.com/states/karnataka/article220681.ece |title=Yesudas celebrates 70th birthday in Kollur |publisher=The New Indian Express |date=11 January 2010 |access-date=1 May 2010 |archive-date=7 માર્ચ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140307180546/http://www.newindianexpress.com/states/karnataka/article220681.ece |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ૨૦૦૨માં મરાડ નર સંહાર દરમિયાન, તેમણે પીઢ કવયિત્રી સુગથાકુમારી સાથે તે સ્થળની મુલાકાત લીધી હતી અને હિંસા વિરુદ્ધ જાગૃતિ વર્ગો ચલાવ્યા હતા. સબરીમાલા મંદિરના દ્વાર બંધ કરતા પહેલા ગવાતી ભક્તિ રચના 'હરિવરાસનમ્'નું સંગીત સંસ્કરણ જી. દેવરાજન દ્વારા કંપોઝ કરવામાં આવ્યું હતું અને તેને યેસુદાસે ગાયું હતું. જોકે ઘણા જાણીતા ગાયકો દ્વારા આ ગીતની અલગ-અલગ પ્રસ્તુતિઓ કરવામાં આવી છે, તેમ છતાં સબરીમાલા ખાતે રોજ હરિવરાસનમ્ માટે અધિકૃત રીતે યેસુદાસના અવાજનો જ ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;hindu_jan10&quot; /&gt;

== સંગીત કંપની અને શાળા ==
૧૯૮૦માં યેસુદાસે તિરુવનંતપુરમ ખાતે 'તરંગિણી સ્ટુડિયો'ની સ્થાપના કરી હતી. ૧૯૯૨માં તેની ઓફિસ અને સ્ટુડિયો ચેન્નાઈ ખસેડવામાં આવ્યા હતા અને ૧૯૯૮માં યુ.એસ. (US) ખાતે કંપનીની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. તરંગિણી સ્ટુડિયો અને તરંગિણી રેકોર્ડ્સ કેરળમાં એક એવું રેકોર્ડિંગ સેન્ટર બની ગયું, જેણે પ્રથમ વખત સ્ટીરિયો (stereo) સાઉન્ડમાં મલયાલમ ફિલ્મી ગીતોની ઓડિયો કેસેટ બહાર પાડી હતી. આ રેકોર્ડ કંપની ચેન્નાઈના 'સ્ટુડિયો ૨૭' ખાતે વોઈસ મિક્સિંગ સ્ટુડિયો પણ ધરાવતી હતી. આ સ્ટુડિયો સમગ્ર વિશ્વમાં ફિલ્મ અને ભારતીય શાસ્ત્રીય સંગીતના કાર્યક્રમો સહિત યેસુદાસના વિવિધ કાર્યક્રમોનું પ્રોડક્શન અને પ્રસ્તુતિ કરવાનું ચાલુ રાખે છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.keralatourism.org/leadinglights/dr--k--j--yesudas-4.php|title=Dr. K. J. Yesudas|publisher=keralatourism.org|access-date=18 March 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100601083704/http://www.keralatourism.org/leadinglights/dr--k--j--yesudas-4.php|archive-date=1 June 2010|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

વિદ્યાર્થીઓને સંગીતની વિવિધ શાખાઓમાં તાલીમ આપવા માટે યેસુદાસે ૧૯૭૫માં 'તરંગિણીસરી સ્કૂલ ઓફ મ્યુઝિક'ની સ્થાપના કરી હતી. આ શાળા કેરળ સરકાર દ્વારા માન્યતા પ્રાપ્ત છે. તેનું સંચાલન 'ટ્રાવણકોર-કોચિન લિટરરી, સાયન્ટિફિક એન્ડ ચેરિટેબલ સોસાયટીઝ એક્ટ ૧૨ ઓફ ૧૯૫૫' હેઠળ નોંધાયેલ સોસાયટી દ્વારા કરવામાં આવે છે. આ શાળા ઈડાપળંજી, તિરુવનંતપુરમ ખાતે આવેલી છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=About Tharanganisari |url=https://tharanganisari.com/about-tharanganisari/ |access-date=2 August 2024 |website=Tharanganisari.com}}&lt;/ref&gt; શાળામાં દર મહિનાના બીજા શનિવારે 'સંગીત રસાસ્વાદ' (Music appreciation) ક્લાસ યોજવામાં આવે છે. આ ક્લાસ દરેક માટે મફત છે અને તમામ ઉંમરના લોકો માટે ખુલ્લો છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=15 February 2009 |title=A singer of all kinds of bhajans |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2009/Feb/15/a-singer-of-all-kinds-of-bhajans-26027.html |access-date=2 August 2024 |website=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt; સંગીતકાર પેરુમ્બાવુર જી. રવીન્દ્રનાથે ૧૯૭૬માં અહીં સંગીત શિક્ષક તરીકે સેવા આપી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 January 2024 |title=80ന്റെ നിറവിൽ പെരുമ്പാവൂർ ജി രവീന്ദ്രനാഥ് |url=https://www-mathrubhumi-com.translate.goog/movies-music/features/80th-birthday-of-music-director-perumbavoor-g-raveendranath-1.9214019?_x_tr_sl=auto&amp;_x_tr_tl=en&amp;_x_tr_hl=en-US&amp;_x_tr_pto=wapp |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240620104328/https://www.mathrubhumi.com/movies-music/features/80th-birthday-of-music-director-perumbavoor-g-raveendranath-1.9214019 |archive-date=20 June 2024 |access-date=2 August 2024 |website=Mathrubhumi}}&lt;/ref&gt; આ શાળાના કેટલાક નોંધપાત્ર ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થીઓમાં (અલમનાઈ) સંગીતકાર મોહન સિથારા,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kavu |first=Sweety |date=24 July 2020 |title=പത്തിന് പകരം നൂറ് തരുന്ന ദാസേട്ടന്‍; ഈശ്വരകൃപയാല്‍ മുപ്പതിലധികം കൊല്ലത്തെ സംഗീതജീവിതം സംതൃപ്തം |url=https://www-mathrubhumi-com.translate.goog/movies-music/features/interview-with-mohan-sithara-music-director-1.4925484?_x_tr_sl=auto&amp;_x_tr_tl=en&amp;_x_tr_hl=en-US&amp;_x_tr_pto=wapp |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240718172636/https://www.mathrubhumi.com/movies-music/features/interview-with-mohan-sithara-music-director-1.4925484 |archive-date=18 July 2024 |access-date=2 August 2024 |website=Mathrubhumi}}&lt;/ref&gt; મુરલી સિથારા&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 July 2021 |title=Music director Murali Sithara, 66, found dead |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/news/music-director-murali-sithara-66-found-dead-1.5823587 |access-date=2 August 2024 |website=Mathrubhumi}}&lt;/ref&gt; અને ગિટારવાદક જોન એન્ટોનીનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=16 January 2017 |title=Interview with John Anthony |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/music/interview-with-john-anthony/articleshow/31032314.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20220705093519/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/music/Interview-with-John-Anthony/articleshow/31032314.cms |archive-date=5 July 2022 |access-date=2 August 2024 |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;

== પુરસ્કારો અને સન્માન ==
[[File:The President, Shri Pranab Mukherjee presenting the Padma Vibhushan Award to Dr. K.J. Yesudas, at the Civil Investiture Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on April 13, 2017.jpg|thumb|૧૩ એપ્રિલ ૨૦૧૭ના રોજ નવી દિલ્હીમાં રાષ્ટ્રપતિ ભવન ખાતે આયોજિત નાગરિક અલંકરણ સમારોહ દરમિયાન રાષ્ટ્રપતિ શ્રી પ્રણવ મુખર્જી ડો. કે. જે. યેશુદાસને પદ્મવિભૂષણ પુરસ્કાર એનાયત કરી રહ્યા છે.]]

યેશુદાસે ૫૦,૦૦૦ થી વધુ ગીતો રેકોર્ડ કર્યા છે અને પ્રતિષ્ઠિત [[પદ્મશ્રી]] (૧૯૭૫),&lt;ref name=PadmaShri&gt;{{cite web|title=Padma Shri Awardees|publisher=Ministry of Home Affairs (India)|url=http://archive.india.gov.in/myindia/padmashri_awards_list1.php?start=1620|access-date=27 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141204165547/http://archive.india.gov.in/myindia/padmashri_awards_list1.php?start=1620|archive-date=4 December 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[પદ્મભૂષણ]] (૨૦૦૨),&lt;ref name=PadmaBhushan&gt;{{cite web|title=Padma Bhushan Awardees|publisher=Ministry of Home Affairs|url=http://archive.india.gov.in/myindia/padmabhushan_awards_list1.php?start=320|access-date=27 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141204165432/http://archive.india.gov.in/myindia/padmabhushan_awards_list1.php?start=320|archive-date=4 December 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[પદ્મવિભૂષણ]] (૨૦૧૭)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://padmaawards.gov.in/PDFS/PadmaAwards-2017_25012017.pdf |title=Padma Awards 2017 |access-date=25 January 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170129231739/http://www.padmaawards.gov.in/PDFS/PadmaAwards-2017_25012017.pdf |archive-date=29 January 2017}}&lt;/ref&gt; અને શ્રેષ્ઠ પાર્શ્વગાયક માટેના આઠ નેશનલ એવોર્ડ્સ સહિત અનેક પુરસ્કારો જીત્યા છે.

* [[ભારત સરકાર]] દ્વારા રેકોર્ડ ૮ વખત શ્રેષ્ઠ પુરુષ પાર્શ્વગાયક માટેનો નેશનલ ફિલ્મ એવોર્ડ&lt;ref name=&quot;record&quot; /&gt;
* કેરળ સરકાર દ્વારા રેકોર્ડ ૨૫ વખત શ્રેષ્ઠ ગાયક માટેનો કેરળ સ્ટેટ ફિલ્મ એવોર્ડ, જે. સી. ડેનિયલ એવોર્ડ (૨૦૦૨) અને સ્વાતી સંગીત પુરસ્કારમ્ (૨૦૧૦)
* તમિલનાડુ સરકાર દ્વારા શ્રેષ્ઠ પાર્શ્વગાયક માટે ૫ વખત તમિલનાડુ સ્ટેટ ફિલ્મ એવોર્ડ્સ, કલાઈમામણિ (૧૯૮૬)&lt;ref&gt;{{cite web|title=Yesudas Awards|url=http://drkjyesudas.com/awards.php?pageNum=6&amp;year=|access-date=16 September 2020|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127205010/http://drkjyesudas.com/awards.php?pageNum=6&amp;year=|url-status=live}}&lt;/ref&gt; અને એમ. એસ. સુબ્બુલક્ષ્મી એવોર્ડ (૨૦૨૫)&lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 September 2025 |title=TN govt announces Kalaimamani awards, Yesudas chosen for MS Subbulakshmi award |url=http://www.uniindia.com/tn-govt-announces-kalaimamani-awards-yesudas-chosen-for-ms-subbulakshmi-award/south/news/3588429.html |access-date=24 September 2025 |website=United News of India}}&lt;/ref&gt;
* આંધ્રપ્રદેશ સરકાર દ્વારા શ્રેષ્ઠ પાર્શ્વગાયક માટે ૪ વખત આંધ્રપ્રદેશ સ્ટેટ ફિલ્મ એવોર્ડ્સ
* કર્ણાટક સરકાર દ્વારા શ્રેષ્ઠ પાર્શ્વગાયક માટે ૨ વખત કર્ણાટક સ્ટેટ ફિલ્મ એવોર્ડ્સ અને કર્ણાટક રાજ્ય ઉત્સવ એવોર્ડ&lt;ref name=&quot;raj&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.theweek.in/news/entertainment/padma-vibhushan-yesudas-among-sixty-two-chosen-for-rajyotsava-award.html?fromNewsdog=1 |title=Singer Yesudas among 62 chosen for Karnataka Rajyotsava Award |website=The Week (Indian magazine) |access-date=13 August 2020 |archive-date=17 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210117112834/https://www.theweek.in/news/entertainment/padma-vibhushan-yesudas-among-sixty-two-chosen-for-rajyotsava-award.html?fromNewsdog=1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* પશ્ચિમ બંગાળ સરકાર દ્વારા શ્રેષ્ઠ પાર્શ્વગાયક માટે પશ્ચિમ બંગાળ સ્ટેટ ફિલ્મ એવોર્ડ
* અન્નામલાઈ યુનિવર્સિટી,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 May 2001 |title='I don't sing trendy music' |url=https://www.rediff.com/movies/2001/may/07yesu.htm |access-date=16 September 2020 |website=Rediff.com |archive-date=19 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170619205218/http://www.rediff.com/movies/2001/may/07yesu.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; કેરળ યુનિવર્સિટી&lt;ref&gt;{{Cite web |title=A Brief History of the University |url=https://www.keralauniversity.ac.in/history |website=University of Kerala |access-date=8 November 2020 |archive-date=30 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201230043516/https://keralauniversity.ac.in/history |url-status=live }}&lt;/ref&gt; અને મહાત્મા ગાંધી યુનિવર્સિટી, કેરળા તરફથી માનદ ડોક્ટરેટ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 May 2009 |title=Varsity confers honorary doctorate on CJI, Yesudas |url=https://news.webindia123.com/news/articles/India/20090519/1256889.html |access-date=8 November 2020 |website=WebIndia123 |archive-date=17 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210117112900/https://news.webindia123.com/news/articles/India/20090519/1256889.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* શ્રેષ્ઠ પાર્શ્વગાયક માટે ૧ વખત આનંદલોક બેસ્ટ મેલ પ્લેબેક એવોર્ડ
* ધ ઈન્ડિયન ફાઈન આર્ટ્સ સોસાયટી, ચેન્નાઈ દ્વારા 'સંગીત કલાસિખામણિ' (૨૦૦૨)
* ભારતીય વિદ્યા ભવન, બેંગલુરુ દ્વારા 'પદ્મભૂષણ બી. સરોજાદેવી નેશનલ એવોર્ડ' (૨૦૧૫)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/2015/apr/12/saroji-devi-honours-yesudas-741466.html |title=Saroji Devi Honours Yesudas |date=12 April 2015 |access-date=9 August 2020 |archive-date=17 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210117112834/https://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/2015/apr/12/Saroji-Devi-Honours-Yesudas-741466.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

'સ્વરાલય યેસુદાસ એવોર્ડ' એ સંગીત કલાકારોના ઉત્કૃષ્ટ પ્રદર્શનની પ્રશંસા રૂપે આપવામાં આવતો એક પ્રતિષ્ઠિત પુરસ્કાર છે. આ એવોર્ડ સંગીતને પ્રોત્સાહન આપતી સંસ્થા 'સ્વરાલય' અને ત્રિવેન્દ્રમ (કેરળ) સ્થિત 'કૈરાલી ચેનલ' દ્વારા સંયુક્ત રીતે સ્થાપિત કરવામાં આવ્યો છે. ૨૦૦૦ની સાલથી દર વર્ષે આ એવોર્ડ આપવામાં આવે છે. યેશુદાસ દર વર્ષે જાન્યુઆરીમાં 'ગંધર્વ સંધ્યા' કાર્યક્રમ દરમિયાન આ પુરસ્કારો એનાયત કરે છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/2003/01/20/stories/2003012008080300.htm|title=Swaralaya awards presented|date=20 January 2003|work=The Hindu|access-date=18 March 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100304221841/http://www.hinduonnet.com/thehindu/2003/01/20/stories/2003012008080300.htm|archive-date=4 March 2010|url-status=usurped}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/2007/12/16/stories/2007121654810500.htm|title=Swaralaya award for Shankar Mahadevan|date=16 December 2007|work=The Hindu|access-date=18 March 2010|location=Chennai, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20080424081543/http://www.hindu.com/2007/12/16/stories/2007121654810500.htm|archive-date=24 April 2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hindu_jan12&quot;/&gt;

== પ્રશંસા ==
સ્વરાલય કૈરાલી યેસુદાસ એવોર્ડ (૨૦૦૬) સ્વીકારતી વખતે પોતાના વક્તવ્યમાં એ. આર. રહેમાને કહ્યું હતું, &quot;સ્વરાલયના આ પદક્ષેપથી હું ખૂબ જ સન્માનિત અનુભવું છું, અને મારા સૌથી પ્રિય ગાયક શ્રી યેસુદાસના હસ્તે આ એવોર્ડ મેળવી રહ્યો છું. તેઓ વિશ્વમાં મારા સૌથી પ્રિય અવાજોમાંથી એક છે.&quot; અન્ય એક પ્રસંગે ઈન્ટરવ્યુ દરમિયાન તેમણે યેસુદાસ વિશે કહ્યું હતું, &quot;તેમનો અવાજ અતુલ્ય છે, તેમનો અવાજ ઈશ્વરદત્ત છે અને હું ૩ વર્ષનો હતો ત્યારથી તેમના ગીતો સાંભળતો આવ્યો છું.&quot;

એક ઈન્ટરવ્યુમાં પ્રખ્યાત સંગીતકાર રવીન્દ્ર જૈને કબૂલ્યું હતું કે જો ક્યારેય તેમની દૃષ્ટિ પાછી આવે, તો તેઓ જે પ્રથમ વ્યક્તિને જોવા માંગશે તે યેશુદાસ હશે.

૨૦૦૩માં, અબજોપતિ અને ઉદ્યોગપતિ બી. આર. શેટ્ટીએ 'ધી ઈન્ડિયન હાઈસ્કૂલ, દુબઈ' ખાતે યોજાયેલી તેમની સંગીતસભા સાંભળ્યા પછી તેમને પોતાની ૧૯૯૨ મોડેલની 'રોલ્સ-રોયસ સિલ્વર સ્પિરિટ' (Rolls-Royce Silver Spirit) કાર ભેટમાં આપી હતી. શેટ્ટીએ કહ્યું હતું: &quot;હું માત્ર તેમના સંગીત કાર્યક્રમથી જ નહીં, પરંતુ માનવજાત પ્રત્યે ઈશ્વરની દયા વિશે વાત કરનારા વ્યક્તિ તરીકે પણ તેમના વ્યક્તિત્વથી ખૂબ જ પ્રભાવિત થયો હતો.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Yesudas gets a Rolls Royce!|url=http://sify.com/movies/malayalam/fullstory.php?id=13325681|archive-url=https://web.archive.org/web/20031224023805/http://sify.com/movies/malayalam/fullstory.php?id=13325681|url-status=dead|archive-date=24 December 2003|website=Sify|access-date=26 June 2019|date=4 December 2003}}&lt;/ref&gt;

૨૦૧૨માં 'ફિલ્મફેર' સાથેના એક ઈન્ટરવ્યુમાં બપ્પી લહિરીએ કહ્યું હતું: &quot;'યેસુદાસ'ના અવાજ પર ઈશ્વરની કૃપા છે. કિશોર દા (કિશોર કુમાર) પછી તેઓ બીજા એવા ગાયક હતા જેમણે મારી અંદરથી શ્રેષ્ઠ સંગીત બહાર લાવ્યું. તેઓ એક યોગી અને રહસ્યવાદી (સાધક) છે જેઓ સંગીત માટે જીવે છે. તેઓ તમારી ધૂનને એક અલગ જ સ્તરે લઈ જાય છે. અને તેમનો સૂર એકદમ ચોક્કસ હોય છે, તમે પ્રથમ પ્રયાસે જ તેને યોગ્ય રીતે રજૂ કરવા માટે તેમના પર ભરોસો મૂકી શકો છો. તેમની સાથે કામ કરવાથી મારી અંદર રહેલું મધુર સંગીતકારનું પાસું બહાર આવ્યું. હિન્દી ફિલ્મોમાં તેમનો પૂરતો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો નથી. હું ઈચ્છું છું કે આજના હિન્દી ફિલ્મ સંગીતકારો તેમની આ પ્રતિભાને ઓળખે અને તેમને કામ આપે.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.filmfare.com/interviews/king-of-ooh-la-la-land-262.html|title=King of Ooh la la land|access-date=1 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160702015357/http://www.filmfare.com/interviews/king-of-ooh-la-la-land-262.html|archive-date=2 July 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== પુસ્તકો ==
યેશુદાસ વિશે ઘણા પુસ્તકો પ્રકાશિત થયા છે – તેમની આત્મકથા, જીવનચરિત્ર (બાયોગ્રાફી), સંગીતયાત્રા, તેમના ગીતો પરના અભ્યાસ, તસવીરો, ઈન્ટરવ્યુ, સંસ્મરણો વગેરે. તેમાંથી કેટલાક નીચે મુજબ છે:

* ''યેસુદાસિન્તે કથા'' (SPCS – NBS – ૧૯૮૧), માથુકુટ્ટી જે. કુન્નપલ્લી દ્વારા મલયાલમમાં લખાયેલ જીવનચરિત્ર.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Yesudhasinte Kadha by Mathukutty J. Kunnappally |url=http://library.assumptioncollege.edu.in/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=33058 |access-date=29 July 2024 |website=Assumption College, Changanasserry Library |date=1981 }}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* ''એળિસાઈ નાયકન'' (મણિમેકલાઈ પ્રચુરમ – ૧૯૯૮), આર. કાન્દીપન દ્વારા તમિલમાં લખાયેલ અને આર. સુંદરરેસન દ્વારા અંગ્રેજીમાં અનુવાદિત.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Yesudas, the king of melodies by R. Kandeepan |url=https://catalogue.statelibrary.kerala.gov.in/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=265718 |access-date=29 July 2024 |website=State Central Library, Kerala |date=1998 |archive-date=29 જુલાઈ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240729213830/https://catalogue.statelibrary.kerala.gov.in/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=265718 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* ''યેસુદાસ: ધ કિંગ ઓફ મેલોડીઝ'' (મણિમેકલાઈ પ્રચુરમ – ૨૦૦૦), આર. કાન્દીપન દ્વારા તમિલમાં લખાયેલ અને આર. સુંદરરેસન દ્વારા અંગ્રેજીમાં અનુવાદિત.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Yesudas, the king of melodies by R. Kandeepan |url=https://catalogue.statelibrary.kerala.gov.in/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=212010 |access-date=29 July 2024 |website=State Central Library, Kerala |archive-date=17 જાન્યુઆરી 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250117042648/https://catalogue.statelibrary.kerala.gov.in/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=212010 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* ''ધ ગ્રેટેસ્ટ સિંગર યેસુદાસ'' (મણિમેકલાઈ પ્રચુરમ – ૨૦૦૫), આર. કાન્દીપન દ્વારા તમિલમાં લખાયેલ જીવનચરિત્ર, જેનો આર. સુંદરરેસન દ્વારા અંગ્રેજીમાં અનુવાદ કરવામાં આવ્યો છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Greatest Singer Yesudas  |url=https://www.exoticindiaart.com/book/details/greatest-singer-yesudas-naw606/ |access-date=29 July 2024 |website=Exotic India Arts}}&lt;/ref&gt;
* ''માય લાઈફ એન્ડ માય થોટ્સ'' (અયાન પબ્લિકેશન્સ – ૨૦૧૦), વિવિધ સામયિકોમાં પ્રકાશિત લેખોના સ્વરૂપમાં મૂળ મલયાલમમાં લખાયેલી યેસુદાસની આત્મકથા, જેનું સંકલન અને અંગ્રેજી અનુવાદ કે. વી. પિશારડી દ્વારા કરવામાં આવ્યું છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=George |first=Liza |date=3 July 2010 |title=Ode to a singer |url=https://www.thehindu.com/books/Ode-to-a-singer/article16183648.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240518231836/https://www.thehindu.com/books/Ode-to-a-singer/article16183648.ece |archive-date=18 May 2024 |access-date=29 July 2024 |website=The Hindu }}&lt;/ref&gt;
* ''અતિશયરાગમ'' (માતૃભૂમિ બુક્સ – ૨૦૧૧), રવિ મેનન દ્વારા લખાયેલું પુસ્તક, જે માત્ર ગાયકના સર્જનને જ નહીં પરંતુ ઉભરતા સ્ટાર સાથે જોડાયેલા અનેક લોકોના જીવનને પણ દર્શાવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Soman |first=Sandhya |date=9 September 2011 |title=Book on Yesudas tracks the men who made the star |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/book-on-yesudas-tracks-the-men-who-made-the-star/articleshow/9916686.cms |access-date=29 July 2024 |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;
* ''દાસ કેપિટલ'' (માતૃભૂમિ બુક્સ – ૨૦૧૧), સુભાષ ચંદ્રનની આત્મકથા, જેમના જીવનની યાત્રા યેસુદાસના માધ્યમથી વણાયેલી છે.&lt;ref&gt;{{Cite book |author=Subhash Chandran |url=https://www.mbibooks.com/product/das-capital-2/ |title=Das Capital |publisher=Mathrubhumi Books |year=2011 |isbn=9788182652606 |access-date=29 July 2024}}&lt;/ref&gt;
* ''સંગીતમે જીવનમ્'' (લિપી પબ્લિકેશન્સ - ૨૦૧૨), કુન્હિહકન્નલ વાણિમેલ દ્વારા મલયાલમમાં યેસુદાસ પર લખાયેલી પ્રથમ સર્વગ્રાહી પાઠ્યપુસ્તક.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sangeethame Jeevitham – Padmasree Dr. K.J. Yesudas |url=https://lipipublications.com/product/sangeethame-jeevitham-padmasree-dr-k-j-yesudas/ |access-date=29 July 2024 |website=Lipi Publications}}&lt;/ref&gt;
* ''યેસુદાસ: ઓપ્પમ નડન્ના કેમેરા'' (માતૃભૂમિ બુક્સ – ૨૦૧૨), પી. આઈ. ડેવિડ દ્વારા ૧૯૬૩થી લેવાયેલી યેસુદાસની ૧૫૦થી વધુ તસવીરોનો સંગ્રહ, જે મુખ્યત્વે બ્લેક એન્ડ વ્હાઈટ છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ajith Kumar |first=P. K. |date=25 May 2015 |title=Clicking the celstial voice |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/clicking-the-celestial-voice/article7242971.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240729121955/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/clicking-the-celestial-voice/article7242971.ece |archive-date=29 July 2024 |access-date=29 July 2024 |website=The Hindu }}&lt;/ref&gt;
* ''સ્વરગંધર્વમ્'' (ધી ન્યૂ મીડિયા સ્પેસ બુક્સ – ૨૦૧૪), સજી શ્રીવલ્સમ દ્વારા લખાયેલ યેસુદાસની સંગીતયાત્રા પરનું એક પુસ્તક.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 October 2014 |title=Book on K J Yesudas Released |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2014/Oct/05/book-on-k-j-yesudas-released-668197.html |access-date=29 July 2024 |website=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt;
* ''પાટ્ટિન્તે પાલાઝી'' (સાઈકથમ બુક્સ – ૨૦૧૭), માથુકુટ્ટી જે. કુન્નપલ્લી દ્વારા લખાયેલ યેસુદાસનું સંપૂર્ણ જીવનચરિત્ર.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://www.saikathambooks.com/Malayalam%20books,%20Saikatham%20books,%20Pattinte%20Palazhi,%20Mathukutty%20J.%20Kunnappally |title=Pattinte Palazhi |publisher=Saikatham Books |year=2017 |isbn=9789386222268 |language=Malayalam |access-date=29 July 2024}}&lt;/ref&gt;
* ''ઇતિહાસ ગાયકન'' (મનોરમા બુક્સ - ૨૦૨૦), શાન જે. મેથ્યુ દ્વારા લખાયેલ.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://keralabookstore.com/book/ithihaasa-gaayakan-yesudasinte-sangeetham-jeevitham/18666/ |title=Ithihaasa Gaayakan Yesudasinte Sangeetham Jeevitham |publisher=Malayala Manorama Books |year=2020 |isbn=9789389649192 |edition=1st |language=Malayalam |access-date=29 July 2024}}&lt;/ref&gt;
* ''યેસુદાસ: મલયાલથિન્તે સ્વરસાગરમ'' (SPCS - NBS - ૨૦૨૧), એસ. શારદાક્કુટ્ટી દ્વારા તેમની સંગીતયાત્રાના ૬૦મા વર્ષ પર પ્રકાશિત એક પુસ્તક, જેમાં યેસુદાસના સહકર્મીઓ, સમીક્ષકો અને ચાહકોના લેખોનું સંકલન છે.&lt;ref&gt;{{Cite book |author=S. Saradakkutty |url=https://www.spcsindia.com/book/yesudas-malayalathinte-swarasagaram |title=Yesudas: Malayalathinte Swarasagaram |publisher=Sahithya Pravarthaka Co-operative Society |year=2021 |isbn=9789391946517 |language=Malayalam |access-date=29 July 2024}}&lt;/ref&gt;
* ''યેસુદાસ: સાગરસંગીતમ્'' (કેરળ ભાષા ઈન્સ્ટિટ્યૂટ - ૨૦૨૪), જી. બી. હરિન્દ્રનાથ દ્વારા યેસુદાસના જીવન અને સંગીતની ઉજવણી કરતું એક વ્યાપક પુસ્તક.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 July 2024 |title=Kerala Bhasha Institute to launch 'Yesudas Sagarasangeetham' book |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2024/Jul/02/kerala-bhasha-institute-to-launch-yesudas-sagarasangeetham-book |access-date=29 July 2024 |website=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
* [https://web.archive.org/web/20210127205027/http://drkjyesudas.com/ સત્તાવાર વેબસાઈટ]
* [http://tharangni.com થારંગની ડિજિટલ]
* {{IMDb name|0947748}}
{{commons category|K. J. Yesudas|કે. જે. યેશુદાસ}}
* {{cite web|url=https://www.tribuneindia.com/2005/20051015/saturday/main1.htm |title=Article on Yesudas: 'For me music is God'|work=The Tribune (Chandigarh) |date=15 October 2005 }}

[[શ્રેણી:૧૯૪૦માં જન્મ]]
[[શ્રેણી:ગાયક]]
[[શ્રેણી:પદ્મશ્રી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]]
[[શ્રેણી:પદ્મભૂષણ પુરસ્કાર વિજેતા]]
[[શ્રેણી:પદ્મવિભૂષણ પુરસ્કાર વિજેતાઓ]]</text>
      <sha1>t9isgjuksotbzat6pcavpy4w11uly66</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>બ્રેન્ડન ફ્રેઝર</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155005</id>
    <revision>
      <id>904372</id>
      <parentid>904033</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T17:24:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MichealBVN</username>
        <id>88262</id>
      </contributor>
      <comment>/* પુરસ્કારો */</comment>
      <origin>904372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68839" sha1="8vq3f7us2xwdu1a39sufwrgb5z99q3y" xml:space="preserve">{{infobox person/Wikidata
 | fetchwikidata = ALL
 | onlysourced = no
}}

'''બ્રેન્ડન જેમ્સ ફ્રેઝર''' (જન્મ ૩ ડિસેમ્બર, ૧૯૬૮) એ એક અમેરિકન અને કેનેડિયન અભિનેતા છે. ચાર દાયકાથી વધુ લાંબી કારકિર્દી ધરાવતા ફ્રેઝર ૧૯૯૦ના દાયકાની કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ ''જ્યોર્જ ઓફ ધ જંગલ'', પ્રખ્યાત હોરર-એક્શન એડવેન્ચર ''ધ મમી'' સીરિઝમાં 'રિક ઓ'કોનેલ' અને ''જર્ની ટુ ધ સેન્ટર ઓફ ધ અર્થ'' જેવી ફિલ્મોમાં ભજવેલી તેમની યાદગાર ભૂમિકાઓ માટે જાણીતા છે. &lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/brendan-fraser |title=Brendan Fraser |date=May 1, 2015 |encyclopedia=The Canadian Encyclopedia |first=Paul |last=Williams |access-date=August 17, 2026 |archive-date=July 23, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210723185742/https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/brendan-fraser |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== પ્રારંભિક જીવન ==
બ્રેન્ડન ફ્રેઝરનો જન્મ ૩ ડિસેમ્બર, ૧૯૬૮ના રોજ અમેરિકાના ઇન્ડિયાનાપોલિસ ખાતે કેનેડિયન માતા-પિતા કેરોલ મેરી અને પીટર ફ્રેઝરને ત્યાં થયો હતો. તેઓ ચાર ભાઈઓમાં સૌથી નાના છે. તેમના પિતા કેનેડિયન ફોરેન સર્વિસ ઓફિસર તરીકે કાર્યરત હતા, જ્યારે તેમના મામા જ્યોર્જ જેનરેક્સે ૧૯૫૨ની ઓલિમ્પિકમાં કેનેડા માટે ગોલ્ડ મેડલ જીત્યો હતો. ફ્રેઝર આઇરિશ, સ્કોટિશ, જર્મન, ચેક અને ફ્રેન્ચ-કેનેડિયન મૂળના છે અને તેઓ અમેરિકા તથા કેનેડા બંને દેશોનું બેવડું નાગરિકત્વ ધરાવે છે.

નાનપણમાં તેમનો પરિવાર વારંવાર સ્થળાંતર કરતો હોવાથી તેઓ યુરેકા, સિએટલ, ઓટાવા, નેધરલેન્ડ્સ અને સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ જેવા વિવિધ સ્થળોએ ઉછર્યા હતા. તેમણે પ્રારંભિક શિક્ષણ ડેટ્રોઇટ અને બેલેવ્યુની શાળાઓમાં મેળવ્યા બાદ ટોરોન્ટોની અપર કેનેડા કોલેજમાં અભ્યાસ કર્યો હતો.

૧૯૭૦ના દાયકામાં લંડનમાં વેકેશન દરમિયાન વેસ્ટ એન્ડ ખાતે તેમણે પોતાનો પ્રથમ પ્રોફેશનલ થિયેટર શો 'ઓલિવર!' જોયો, જેણે તેમનામાં અભિનય પ્રત્યેનો રસ જગાડ્યો હતો. ત્યારબાદ તેમણે 'ઓકલાહોમા!' નામના હાઇ-સ્કૂલ મ્યુઝિકલ પ્રોડક્શનના કોરસમાં પણ ભાગ લીધો હતો.

ફ્રેઝરે ૧૯૯૦માં સિએટલની 'કોર્નિશ કોલેજ ઓફ ધ આર્ટ્સ'માંથી ગ્રેજ્યુએશન પૂર્ણ કર્યું હતું. ત્યારપછી તેમણે ન્યૂયોર્ક સિટીની એક નાની એક્ટિંગ કોલેજમાં અભિનયની શરૂઆત કરી. તેઓ સધર્ન મેથોડિસ્ટ યુનિવર્સિટીમાંથી 'માસ્ટર ઓફ ફાઇન આર્ટ્સ ઇન એક્ટિંગ'નો અભ્યાસ કરવાનું વિચારી રહ્યા હતા, પરંતુ હોલીવુડની મુલાકાત લીધા બાદ તેમણે અભ્યાસના બદલે ફિલ્મોમાં નસીબ અજમાવવા ત્યાં જ સ્થાયી થવાનો નિર્ણય કર્યો.

== અંગત જીવન ==
૪ જુલાઈ, ૧૯૯૩ના રોજ લોસ એન્જલસ આગમન પછી ટૂંક સમયમાં જ બ્રેન્ડન ફ્રેઝર અભિનેત્રી એફ્ટોન સ્મિથને વિનોના રાઇડરના ઘરે એક કાર્યક્રમ દરમિયાન મળ્યા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Vargas|first=Alani|date=2023-03-26|title=Brendan Fraser Met His Ex-Wife Afton Smith With The Help Of Winona Ryder|url=https://www.nickiswift.com/1237131/brendan-fraser-met-his-ex-wife-afton-smith-with-the-help-of-winona-ryder/|access-date=2026-08-17|website=Nicki Swift|language=en-US}}&lt;/ref&gt; સ્મિથે ફ્રેઝરની ફિલ્મ ''જ્યોર્જ ઓફ ધ જંગલ'' માં નાની ભૂમિકા પણ ભજવી હતી. તેમણે ૨૭ સપ્ટેમ્બર, ૧૯૯૮ના રોજ લગ્ન કર્યા અને તેમને ત્રણ પુત્રો છે, &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Agate|first=Samantha|date=2022-04-15|title=Brendan Fraser Was Married Once to His ‘George of the Jungle’ Costar: Meet His Ex-Wife Afton Smith|url=https://closerweekly.com/brendan-frasers-ex-wife-afton-smith-marriage-divorce-details/|access-date=2026-08-17|website=closerweekly.com|language=en-US}}&lt;/ref&gt;જેમાંથી બે પુત્રો મોડલિંગ ક્ષેત્રે સક્રિય છે. 

ડિસેમ્બર ૨૦૦૭માં ફ્રેઝર અને એફ્ટોન સ્મિથે છૂટાછેડા લેવાનો નિર્ણય કર્યો હતો. કોર્ટ દ્વારા ફ્રેઝરને આગામી ૧૦ વર્ષ માટે દર મહિને ૫૦,૦૦૦ ડોલર ભરણપોષણ અને ૨૫,૦૦૦ ડોલર બાળ ઉછેર માટે ચૂકવવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો હતો. ૨૦૧૧માં ફ્રેઝરે આ રકમ ઘટાડવા માટે કોર્ટમાં અપીલ કરી હતી, જ્યારે સ્મિથે તેમના પર કેટલીક આર્થિક સંપત્તિ છુપાવવાનો આક્ષેપ કર્યો હતો. ૨૦૧૪માં કોર્ટે આ બંને અરજીઓ ફગાવી દીધી હતી. જો કે, છૂટાછેડા પછી પણ પોતાના પુત્રોના ઉછેરમાં સક્રિય ભૂમિકા ભજવવા બદલ આ બંને પૂર્વ જીવનસાથીઓની પ્રશંસા કરવામાં આવી હતી.

[[File:Brendan Fraser (30864334034) (cropped).jpg|thumb|right|upright| ડિસેમ્બર ૨૦૧૬માં ન્યૂયોર્ક સિટી ખાતે બ્રેન્ડન ફ્રેઝર]]

સ્મિથે ત્યારપછી અભિનય છોડીને પુસ્તક લેખન અને રિયલ એસ્ટેટ ક્ષેત્રે કારકિર્દી બનાવી છે. સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૨થી ફ્રેઝર મેકઅપ આર્ટિસ્ટ જીનની મૂર સાથે સંબંધમાં છે. આ કપલે ૨૦૨૨ના વેનિસ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પ્રથમ વખત સાથે હાજરી આપી હતી, અને ફ્રેઝરે ૯૫મા એકેડેમી એવોર્ડ્સમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો ઓસ્કાર એવોર્ડ સ્વીકારતી વખતે મૂર પ્રત્યે પોતાનો આભાર વ્યક્ત કર્યો હતો.

ફ્રેઝર ફ્રેન્ચ ભાષા પણ બોલી શકે છે અને તેઓ ફિલ્મએઇડ ઇન્ટરનેશનલના બોર્ડ ઓફ ડિરેક્ટર્સમાં સેવા આપે છે. તેઓ એક કુશળ કલાપ્રેમી ફોટોગ્રાફર છે અને તેમણે પોતાની ફિલ્મો તથા ટેલિવિઝન શોમાં પણ આ ક્ષમતા પ્રદર્શિત કરી છે. આ ઉપરાંત, તેઓ એક કુશળ કલાપ્રેમી તીરંદાજ પણ છે.

=== સ્વાસ્થ્ય અને શારીરિક સંઘર્ષ ===
વર્ષ ૨૦૧૮માં ફ્રેઝરે જાહેરમાં ખુલાસો કર્યો હતો કે 'ધ મમી' સીરિઝ અને અન્ય એક્શન-એડવેન્ચર ફિલ્મોમાં સતત જાતે જોખમી સ્ટન્ટ્સ કરવાને કારણે તેમના શરીર પર ભારે નકારાત્મક અસર પડી હતી. આ ફિલ્મોના શૂટિંગ દરમિયાન લાગેલી ગંભીર ઈજાઓના પરિણામે તેમણે લગભગ સાત વર્ષના લાંબા સમયગાળા સુધી હોસ્પિટલમાં વારંવાર દાખલ થવું પડ્યું હતું. આ દરમિયાન તેમણે કરોડરજ્જુની સર્જરી, ઘૂંટણની આંશિક બદલી અને અવાજના તંતુઓની ગંભીર સર્જરીઓ સહિત અનેક ઓપરેશન કરાવવા પડ્યા હતા, જેના કારણે તેઓ લાંબા સમય સુધી ફિલ્મી પડદાથી દૂર રહ્યા હતા.

=== ફિલિપ બર્ક સામે ઉત્પીડનનો આક્ષેપ અને ગોલ્ડન ગ્લોબ વિવાદ ===
વર્ષ ૨૦૧૮માં ફ્રેઝરે જાહેરમાં ખુલાસો કર્યો હતો કે વર્ષ ૨૦૦૩માં એક કાર્યક્રમ દરમિયાન હોલીવુડ ફોરેન પ્રેસ એસોસિએશનના તત્કાલીન પ્રમુખ ફિલિપ બર્કે તેમનું શારીરિક ઉત્પીડન કર્યું હતું. ફ્રેઝરના જણાવ્યા અનુસાર, આ ઘટનાને કારણે તેઓ ભારે માનસિક આઘાતમાં સરી પડ્યા હતા અને પોતાની કારકિર્દી પર અસર પડવાના ડરથી તેઓ લાંબો સમય સુધી મૌન રહ્યા હતા. ફિલિપ બર્કે શરૂઆતમાં આ વાતને સંપૂર્ણપણે ખોટી ગણાવી હતી, પરંતુ બાદમાં તેમણે સ્વીકાર્યું હતું કે તેમણે મજાકમાં આવું કર્યું હતું. છૂટાછેડા, સ્વાસ્થ્યની સમસ્યાઓ, માતાનું અવસાન અને આ ગંભીર ઘટનાના આઘાતને કારણે ફ્રેઝર ભારે ડિપ્રેશનનો ભોગ બન્યા હતા, જેના લીધે તેમની કારકિર્દીમાં મોટો વિરામ આવ્યો હતો. આ ઘટના બાદ એવું પણ માનવામાં આવતું હતું કે આ આક્ષેપોને કારણે તેમને હોલીવુડમાં બ્લેકલિસ્ટ કરવામાં આવ્યા હતા અને તેમને કામ મળવાનું બંધ થઈ ગયું હતું.

ત્યારબાદ વર્ષ ૨૦૨૧માં ફિલિપ બર્ક દ્વારા મોકલવામાં આવેલો એક ભડકાવ અને વિવાદાસ્પદ ઈમેલ જાહેરમાં લીક થઈ ગયો હતો. આ ઈમેલ લીક થતાં જ ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ્સનું આયોજન કરતી સંસ્થા પર ચોમેરથી ભારે ફિટકાર વરસ્યો હતો અને મોટો વિવાદ સર્જાયો હતો. આ દબાણ હેઠળ આવીને સંસ્થાએ તાત્કાલિક ધોરણે ફિલિપ બર્કને સભ્યપદમાંથી હંમેશા માટે હાંકી કાઢ્યા હતા. આ ઘટના પછી સંસ્થાએ હોલીવુડમાં પોતાની ખરાબ થયેલી છબી સુધારવા માટે અને વિવાદ શાંત કરવા માટે બ્રેન્ડન ફ્રેઝરનો સંપર્ક કરીને તેમને ફરીથી એવોર્ડ સમારોહમાં બોલાવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. 

ખાસ કરીને વર્ષ ૨૦૨૩માં જ્યારે ફ્રેઝરને 'ધ વ્હેલ' ફિલ્મ માટે ઓસ્કાર એવોર્ડ મળ્યો અને તેમણે હોલીવુડમાં પાછી પોતાની પ્રતિષ્ઠા મેળવી, ત્યારે ગોલ્ડન ગ્લોબ્સ સંસ્થાએ પોતાના એવોર્ડ શોની ગરિમા અને વિશ્વસનીયતા પાછી મેળવવા માટે ફ્રેઝરને આગામી સમારોહમાં મુખ્ય અતિથિ તરીકે જોડાવા માટે ફરીથી સત્તાવાર આમંત્રણ મોકલ્યું હતું. જો કે, ફ્રેઝરે આ આમંત્રણનો સ્વીકાર કરવાની સ્પષ્ટ મનાઈ કરી દીધી હતી. તેમણે જડબાતોડ જવાબ આપતાં જણાવ્યું હતું કે, તેમની માતાએ તેમને દંભી બનતા નથી શીખવ્યું કે જે સંસ્થાએ ભૂતકાળમાં તેમની સાથે ખોટું કર્યું હોય ત્યાં તેઓ માત્ર પુરસ્કાર લેવા કે શો વધારવા માટે જાય. પોતાના આ જ આત્મસન્માનને કારણે તેમણે ઓસ્કાર વિજય પછી પણ ગોલ્ડન ગ્લોબ્સ સંસ્થાના તમામ સમારોહથી અંતર જાળવી રાખ્યું હતું.

== કારકિર્દી ==
=== ૧૯૯૧–૧૯૯૭: કારકિર્દીની શરૂઆત ===
વર્ષ ૧૯૯૧માં બ્રેન્ડન ફ્રેઝરે વિયેતનામ યુદ્ધ પર આધારિત ફિલ્મ 'ડોગફાઇટ' માં એક નાવિકની નાની ભૂમિકા ભજવીને હોલીવુડમાં ડેબ્યુ કર્યું હતું. ત્યારબાદ વર્ષ ૧૯૯૨માં આવેલી કોમેડી ફિલ્મ 'એન્સિનો મેન' માં તેમને મુખ્ય અભિનેતા તરીકે પ્રથમ મોટો બ્રેક મળ્યો. આ ફિલ્મમાં તેમણે વર્તમાન સમયમાં જીવતા થઈ ગયેલા એક પ્રાગૈતિહાસિક ગુફામાનવનું પાત્ર ભજવ્યું હતું, જે બોક્સ ઓફિસ પર એક સામાન્ય હિટ ફિલ્મ સાબિત થઈ હતી પણ આજે તે લોકોમાં લોકપ્રિય છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Press-Enterprise|first=Vanessa Franko {{!}} The|date=2017-05-23|title=Hey bu-ddy! ‘Encino Man’ turns 25 — but here’s where the ’90s comedy was really filmed|url=https://www.ocregister.com/2017/05/22/hey-bu-ddy-encino-man-turns-25-but-heres-where-the-90s-comedy-was-really-filmed/|access-date=2026-08-17|website=Orange County Register|language=en-US}}&lt;/ref&gt; તે જ વર્ષે તેમણે ડ્રામા ફિલ્મ 'સ્કૂલ ટાઈઝ' માં કામ કર્યું, જેમાં તેમણે ખાનગી શાળામાં સામાજિક ભેદભાવનો સામનો કરતા એક યહૂદી ક્વાર્ટરબેક ખેલાડીની ગંભીર ભૂમિકા ભજવી હતી અને આ ફિલ્મને બોક્સ ઓફિસ પર સાધારણ સફળતા મળી હતી.

વર્ષ ૧૯૯૪ થી ૧૯૯૭ વચ્ચે તેમણે પોતાની કારકિર્દીને આગળ વધારતા ઘણી ફિલ્મોમાં કામ કર્યું. આ દરમિયાન આવેલી ફિલ્મ 'વિથ ઓનર્સ' અને 'એરહેડ્સ' બોક્સ ઓફિસ પર સાધારણ સફળ રહી હતી, પરંતુ તેનાથી ફ્રેઝરના અભિનયની ભારે પ્રશંસા થઈ હતી. ત્યારબાદ તેમણે 'ધ પેશન ઓફ ડાર્કલી નૂન', 'મિસિસ વિન્ટરબોર્ન' અને 'ધ ટ્વીલાઇટ ઓફ ધ ગોલ્ડ્સ' જેવી ફિલ્મોમાં પણ વિવિધ પાત્રો ભજવ્યા હતા. આ ઉપરાંત તેમણે વર્ષ ૧૯૯૫ની હિટ ફિલ્મ 'નાઉ એન્ડ ધેન' માં એક નાની ભૂમિકા ભજવી હતી અને પોતાની જૂની પ્રખ્યાત ફિલ્મ 'એન્સિનો મેન' ના પાત્રને યાદ કરતા 'સન ઇન લો' અને 'ઇન ધ આર્મી નાઉ' જેવી ફિલ્મોમાં મેહમાન ભૂમિકા (કેમિયો) પણ કરી હતી. 

ફિલ્મો ઉપરાંત તેમણે વર્ષ ૧૯૯૫માં ગેફન પ્લેહાઉસ ખાતે યોજાયેલા એક નાટકમાં વિક્ટરનું પાત્ર ભજવીને થિયેટર જગતમાં પણ પોતાના અભિનયની શરૂઆત કરી હતી.

=== ૧૯૯૭–૨૦૦૧: વૈશ્વિક સફળતા ===
વર્ષ ૧૯૯૭માં આવેલી કોમેડી ફિલ્મ 'જ્યોર્જ ઓફ ધ જંગલ' થી ફ્રેઝરને તેમની કારકિર્દીની પ્રથમ મોટી વ્યાવસાયિક સફળતા મળી. એનિમેટેડ શ્રેણી પર આધારિત આ ફિલ્મે બોક્સ ઓફિસ પર ધમાકેદાર કમાણી કરી અને એક મોટી સુપરહિટ ફિલ્મ સાબિત થઈ. ત્યારબાદ વર્ષ ૧૯૯૮માં આવેલી ડ્રામા ફિલ્મ 'ગોડ્સ એન્ડ મોન્સ્ટર્સ' બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લોપ સાબિત થઈ હોવા છતાં, ફ્રેઝરે આ ફિલ્મમાં પોતાના ઉત્કૃષ્ટ પરફોર્મન્સથી સાબિત કર્યું કે તેઓ માત્ર કોમેડી જ નહીં પરંતુ ગંભીર અને જટિલ પાત્રો પણ ખૂબ જ પ્રભાવશાળી રીતે ભજવી શકે છે. આ ફિલ્મમાં એક માળી તરીકેના તેમના અભિનય માટે સમીક્ષકો દ્વારા તેમની ભારે પ્રશંસા કરવામાં આવી હતી.

[[File: Brendan Fraser at Canada's Walk of Fame induction.jpg |thumb|left|upright| વર્ષ ૨૦૦૬માં કેનેડાના વોક ઓફ ફેમ સમારોહ દરમિયાન બ્રેન્ડન ફ્રેઝર]]


ફ્રેઝરે પોતાની કારકિર્દીની સૌથી મોટી વ્યાવસાયિક સફળતા ત્યારે મેળવી જ્યારે તેમણે વર્ષ ૧૯૯૯માં આવેલી પ્રખ્યાત હોરર-એક્શન એડવેન્ચર ફિલ્મ 'ધ મમી' માં મુખ્ય સાહસિક પાત્ર 'રિક ઓ'કોનેલ' ની ભૂમિકા ભજવી. આ ફિલ્મ વૈશ્વિક બોક્સ ઓફિસ પર એક જબરદસ્ત મોટી બ્લોકબસ્ટર સાબિત થઈ હતી, જેનાથી હોલીવુડની સૌથી સફળ 'ધ મમી' ફ્રેન્ચાઈઝીની ભવ્ય શરૂઆત થઈ હતી.
આ મોટી સફળતાએ ફ્રેઝરને ૧૯૯૦ના દાયકાના હોલીવુડના સૌથી મોટા અને લોકપ્રિય સુપરસ્ટાર તરીકે સ્થાપિત કરી દીધા.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Naahar|first=Rohan|date=2024-04-29|title=‘The Mummy’ Re-Release Unwraps Impressive Domestic Box Office Haul|url=https://collider.com/the-mummy-rerelease-domestic-box-office/|access-date=2026-08-17|website=Collider|language=en}}&lt;/ref&gt;

આ મોટી સફળતાઓની વચ્ચે, તેમણે 'ડડલી ડુ-રાઇટ' અને 'મંકીબોન' જેવી ફિલ્મોમાં પણ કામ કર્યું હતું, પરંતુ આ ફિલ્મો બોક્સ ઓફિસ પર અસફળ રહી હતી. જો કે, આ સમયગાળા દરમિયાન આવેલી તેમની રોમેન્ટિક કોમેડી ફિલ્મ 'બ્લાસ્ટ ફ્રોમ ધ પાસ્ટ' બોક્સ ઓફિસ પર હિટ રહી હતી અને વર્ષ ૨૦૦૦માં આવેલી કાલ્પનિક કોમેડી ફિલ્મ 'બેડેઝલ્ડ' ને પણ બોક્સ ઓફિસ પર સારી સફળતા મળી હતી. આ સિવાય તેમણે હોલીવુડના મહાન કલાકાર માર્લોન બ્રાન્ડો સાથે એક એનિમેટેડ ફિલ્મ 'બિગ બગ મેન' માટે પોતાનો અવાજ પણ આપ્યો હતો.

=== ૨૦૦૧–૨૦૦૮: વ્યાવસાયિક સફળતા અને વૈવિધ્યપૂર્ણ ભૂમિકાઓ ===
વર્ષ ૨૦૦૧માં બ્રેન્ડન ફ્રેઝર 'ધ મમી' ફ્રેન્ચાઈઝીના બીજા ભાગ 'ધ મમી રિટર્ન્સ' માં ફરી એકવાર 'રિક ઓ'કોનેલ' તરીકે પાછા ફર્યા હતા. આ ફિલ્મે તેના પહેલા ભાગ કરતાં પણ વધુ ધમાકેદાર કમાણી કરીને વિશ્વભરમાં એક મોટી બ્લોકબસ્ટર ફિલ્મ તરીકે સફળતા મેળવી હતી. આ ફિલ્મ માત્ર વૈશ્વિક સ્તરે જ નહીં, પરંતુ ભારતમાં પણ ખૂબ જ લોકપ્રિય અને મોટી હિટ સાબિત થઈ હતી.

તે જ વર્ષના અંતમાં તેમણે નાટક 'કેટ ઓન અ હોટ ટીન રૂફ' માં કામ કરીને સ્ટેજ પર પોતાના અભિનય માટે ઉત્કૃષ્ટ સમીક્ષાઓ મેળવી હતી. ત્યારબાદ વર્ષ ૨૦૦૨માં તેમણે રાજકીય ડ્રામા ફિલ્મ 'ધ ક્વાઇટ અમેરિકન' માં કામ કર્યું, આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ફલોપ્ સાબિત થઈ હતી પણ તેને સમીક્ષકો દ્વારા ખૂબ જ પસંદ કરવામાં આવી હતી. વર્ષ ૨૦૦૩માં તેમણે એનિમેટેડ કોમેડી ફિલ્મ 'લૂની ટ્યુન્સ: બેક ઇન એક્શન' માં મુખ્ય માનવ પાત્ર ભજવવાની સાથે અન્ય પાત્રો માટે પોતાનો અવાજ પણ આપ્યો હતો. વર્ષ ૨૦૦૪માં તેઓ અસંખ્ય કલાકારોથી સજ્જ અને શ્રેષ્ઠ ફિલ્મનો ઓસ્કાર એવોર્ડ જીતનારી ફિલ્મ 'ક્રેશ' માં જોવા મળ્યા હતા, જેમાં તેમણે લોસ એન્જલસના ડિસ્ટ્રિક્ટ એટર્નીની મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી.

[[File:7.27.08BrendanFraser.jpg|thumb|right|upright| જુલાઈ ૨૦૦૮માં 'ધ મમી: ટોમ્બ ઓફ ધ ડ્રેગન એમ્પરર' ફિલ્મના પ્રીમિયર દરમિયાન બ્રેન્ડન ફ્રેઝર]]

તેમણે ટેલિવિઝન શો 'સ્ક્રબ્સ', 'કિંગ ઓફ ધ હિલ' અને 'ધ સિમ્પસન્સ' માં પણ અતિથિ ભૂમિકાઓ ભજવી હતી. માર્ચ ૨૦૦૬માં તેમને કેનેડાના 'વોક ઓફ ફેમ' માં સામેલ કરવામાં આવ્યા હતા, અને આ સન્માન મેળવનારા તેઓ અમેરિકામાં જન્મેલા પ્રથમ અભિનેતા બન્યા હતા. 

આ ફ્રેન્ચાઈઝીમાં છ વર્ષના લાંબા વિરામ બાદ, ઓગસ્ટ ૨૦૦૮માં રિલીઝ થયેલી 'ધ મમી' સીરિઝના ત્રીજા ભાગ 'ધ મમી: ટોમ્બ ઓફ ધ ડ્રેગન એમ્પરર' માં ફ્રેઝર ફરી એકવાર પોતાના મુખ્ય પાત્રમાં પાછા ફર્યા હતા. આ ફિલ્મનું શૂટિંગ મોન્ટ્રીયલ ખાતે થયું હતું અને તેમાં તેમની સાથે મુખ્ય વિલન તરીકે પ્રખ્યાત અભિનેતા જેટ લી પણ જોવા મળ્યા હતા. આ ત્રીજો ભાગ બોક્સ ઓફિસ પર હિટ સાબિત થયો હતો અને તેણે વિશ્વભરમાં સારી કમાણી કરી હતી, પરંતુ તે આ સીરિઝના અગાઉના બંને ભાગો જેટલી મોટી અને ઐતિહાસિક સફળતા મેળવી શક્યો ન હતો. 

તે જ વર્ષે તેમણે સાયન્સ-ફિક્શન ફિલ્મ 'જર્ની ટુ ધ સેન્ટર ઓફ ધ અર્થ' માં કામ કર્યું જે બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી હિટ ફિલ્મ સાબિત થઈ હતી. આ સાથે જ તેમણે કાલ્પનિક ફિલ્મ 'ઇંકહાર્ટ' માં પણ મુખ્ય કલાકાર તરીકે અભિનય કર્યો હતો, જે તે સમયે બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી ડિઝાસ્ટર એટલે કે સુપરફ્લોપ સાબિત થઈ હતી, જો કે આજે વર્ષો પછી ઘણા લોકો તેને એક કલ્ટ ફિલ્મ તરીકે ખૂબ પસંદ કરે છે.

=== ૨૦૦૯–૨૦૨૦: કારકિર્દીમાં ઉતાર-ચઢાવ અને ટેલિવિઝન તરફ પ્રયાણ ===
વર્ષ ૨૦૧૦માં ફ્રેઝરે 'એલિંગ' નામના નાટક દ્વારા બ્રોડવે થિયેટરમાં વાપસી કરી હતી, પરંતુ નબળી સમીક્ષાઓને કારણે આ નાટક માત્ર એક જ અઠવાડિયામાં બંધ થઈ ગયું હતું. તે જ વર્ષે તેમની કોમેડી ફિલ્મ 'ફરી વેન્જન્સ' રિલીઝ થઈ હતી, જે સમીક્ષકો દ્વારા ભારે નકારવામાં આવી હતી અને બોક્સ ઓફિસ પર પણ ફ્લોપ સાબિત થઈ હતી. આ આર્થિક અસફળતા બાદ તેમણે પોતાની મેનેજમેન્ટ એજન્સી પણ બદલી નાખી હતી. 

વર્ષ ૨૦૧૦માં તેમણે 'હોલ લોટા સોલ' નામની ફિલ્મમાં કામ કર્યું હતું. ત્યારબાદ વર્ષ ૨૦૧૧માં તેઓ 'ધ લેજન્ડ ઓફ વિલિયમ ટેલ: 3D' ફિલ્મમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવવાના હતા, પરંતુ તેનું શૂટિંગ વારંવાર પાછળ ઠેલાતું ગયું હતું. આ દરમિયાન ફ્રેઝરે તેમના કરાર મુજબના બાકી વેતન માટે ફિલ્મના પ્રોડ્યુસર સામે કોર્ટમાં કેસ કર્યો હતો, જેના જવાબમાં પ્રોડ્યુસરે પણ તેમના પર વળતો કેસ કર્યો હતો, જેને ફ્રેઝરે દેવું ચૂકવવામાંથી બચવાનો એક નકામો પ્રયાસ ગણાવ્યો હતો. વર્ષ ૨૦૧૩માં તેઓ અસંખ્ય કલાકારોથી સજ્જ ડાર્ક કોમેડી ફિલ્મ 'પોન શોપ ક્રોનિકલ્સ' માં એલ્વિસ પ્રેસ્લીના નકલ કરનાર પાત્ર તરીકે જોવા મળ્યા હતા, પરંતુ આ સમયગાળામાં તેમની મોટાભાગની ફિલ્મો બોક્સ ઓફિસ પર કોઈ ખાસ કમાણી કરી શકી ન હતી.

વર્ષ ૨૦૧૯માં ફ્રેઝરે ભારતીય સિનેમામાં પણ ઝંપલાવ્યું હતું. તેમણે બોલિવૂડની ક્રાઇમ થ્રિલર ફિલ્મ 'લાઇન ઓફ ડિસેન્ટ' માં એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ હથિયારોના ગેરકાયદેસર વેપારી અને છૂપા પોલીસ એજન્ટ 'ચાર્લી' ની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Bhushan|first=Nyay|date=2016-08-03|title=First Look: Brendan Fraser in Indian Drama ‘The Field’|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/first-look-brendan-fraser-indian-916798/|access-date=2026-08-17|website=The Hollywood Reporter|language=en-US}}&lt;/ref&gt; આ ફિલ્મમાં તેમની સાથે બોલિવૂડના દિગ્ગજ વિલન અભિનેતા પ્રેમ ચોપરા, રોનિત રોય અને અભય દેઓલ જેવા જાણીતા કલાકારોએ મુખ્ય ભૂમિકાઓ ભજવી હતી. વાસ્તવમાં, આ પાત્ર માટે શરૂઆતમાં હોલીવુડના પ્રખ્યાત સ્વર્ગસ્થ અભિનેતા રે લિઓટાને પસંદ કરવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ તેમના સ્થાને પછીથી બ્રેન્ડન ફ્રેઝરને આ ફિલ્મમાં સામેલ કરવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/brendan-fraser-replaces-ray-liotta-903015 |title=Brendan Fraser Replaces Ray Liotta in Indian Mafia Thriller 'The Field' |last=Bhushan |first=Nyay |date=June 15, 2016 |work=The Hollywood Reporter |access-date=August 17 2026 |archive-date=June 15, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160615181111/http://www.hollywoodreporter.com/news/brendan-fraser-replaces-ray-liotta-903015 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; આ ફિલ્મમાં પોતાના પાત્રના સંવાદો એકદમ સચોટ રીતે બોલવા માટે ફ્રેઝરે ખાસ કરીને હિન્દી ભાષા બોલવાની ભારે તાલીમ પણ લીધી હતી.

ફ્રેઝરે ત્યારપછી ટેલિવિઝન ડ્રામા શ્રેણી 'ધ અફેર' ની ત્રીજી સીઝનમાં એક જેલ ગાર્ડ ગુન્થરની નકારાત્મક ભૂમિકા ભજવી હતી. વર્ષ ૨૦૧૮માં શરૂ થયેલી શ્રેણી 'ટ્રસ્ટ' માં તેમણે જેમ્સ ફ્લેચર ચેસનું મહત્વનું પાત્ર ભજવ્યું હતું. આ ઉપરાંત તેમણે 'ટાઇટન્સ' શ્રેણીમાં રોબોટમેન તરીકે ઓળખાતા ક્લિફોર્ડ સ્ટીલના પાત્ર માટે પોતાનો અવાજ આપ્યો હતો અને તેની સ્પિન-ઓફ શ્રેણી 'ડૂમ પેટ્રોલ' માં પણ તેમણે આ જ પાત્ર માટે અવાજ આપવાની સાથે-સાથે ભૂતકાળના દ્રશ્યોમાં અભિનય પણ કર્યો હતો.

ફ્રેઝરે ત્યારપછી ટેલિવિઝન ડ્રામા શ્રેણી 'ધ અફેર' ની ત્રીજી સીઝનમાં એક જેલ ગાર્ડ ગુન્થરની નકારાત્મક ભૂમિકા ભજવી હતી. વર્ષ ૨૦૧૮માં શરૂ થયેલી શ્રેણી 'ટ્રસ્ટ' માં તેમણે જેમ્સ ફ્લેચર ચેસનું મહત્વનું પાત્ર ભજવ્યું હતું. આ ઉપરાંત તેમણે 'ટાઇટન્સ' શ્રેણીમાં રોબોટમેન તરીકે ઓળખાતા ક્લિફોર્ડ સ્ટીલના પાત્ર માટે પોતાનો અવાજ આપ્યો હતો અને તેની સાથે જોડાયેલી પેટા-શ્રેણી 'ડૂમ પેટ્રોલ' માં પણ આ જ પાત્ર માટે અવાજ આપવાની સાથે જૂના દ્રશ્યોમાં અભિનય પણ કર્યો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Andreeva|first=Nellie|date=2018-08-21|title=‘Doom Patrol’: Brendan Fraser To Star As Robotman In DC Universe TV Series|url=https://deadline.com/2018/08/doom-patrol-brendan-fraser-cast-robotman-cliff-steele-dc-universe-series-1202449702/|access-date=2026-08-17|website=Deadline|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

કારકિર્દીના લાંબા વિરામ અને સંઘર્ષ પછી હોલીવુડમાં તેમની આ શાનદાર વાપસીને દુનિયાભરના ચાહકો દ્વારા પ્રેમથી 'બ્રેનેસાંસ' નામ આપવામાં આવ્યું હતું. એક પ્રખ્યાત ટેલિવિઝન કાર્યક્રમ દરમિયાન ફ્રેઝરે પોતે ચાહકો દ્વારા આપવામાં આવેલા આ ખાસ નામનો સ્વીકાર કર્યો હતો અને તેમના પ્રત્યે આભાર પણ વ્યક્ત કર્યો હતો.

=== ૨૦૨૦–વર્તમાન: ઐતિહાસિક વાપસી અને ઓસ્કાર વિજય ===
સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૦માં ફ્રેઝરને સ્ટીવન સોડરબર્ગની ક્રાઇમ ફિલ્મ 'નો સડન મૂવ' માં ગેંગસ્ટર ડગ જોન્સની ભૂમિકા માટે પસંદ કરવામાં આવ્યા હતા, અને આ રોલ તેમણે વર્ષ ૨૦૨૧માં ખૂબ જ અદ્ભુત રીતે ભજવ્યો હતો. આ ફિલ્મ કોરોના મહામારીના સમયગાળા દરમિયાન થિયેટરોને બદલે સીધી જ ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર રિલીઝ કરવામાં આવી હતી, જ્યાં તેને દર્શકો તરફથી ખૂબ જ સારો પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને સમીક્ષકો દ્વારા પણ આ ફિલ્મને ભારે પ્રશંસા સાથે સફળ જાહેર કરવામાં આવી હતી.
વર્ષ ૨૦૨૨માં આવેલી ડેરેન એરોનોફસ્કીની સાયકોલોજિકલ ડ્રામા ફિલ્મ 'ધ વ્હેલ' માં તેમણે ચાર્લી નામના ખૂબ જ વધારે વજન ધરાવતા અંગ્રેજી શિક્ષકની હૃદયસ્પર્શી ભૂમિકા ભજવી હતી. 

દિગ્દર્શક એરોનોફસ્કીએ જણાવ્યું હતું કે તેઓ આ ફિલ્મની મુખ્ય ભૂમિકા માટે એક દાયકાથી યોગ્ય કલાકારની શોધ કરી રહ્યા હતા. તેમણે ફ્રેઝરને એક નાના બજેટની બ્રાઝિલિયન ફિલ્મના ટ્રેલરમાં જોયા પછી જ આ રોલ માટે પસંદ કરવાનો નિર્ણય કર્યો હતો. દિગ્દર્શકના જણાવ્યા અનુસાર, ફ્રેઝરના ચહેરાના હાવભાવ જોઈને તેમને તરત જ અહેસાસ થઈ ગયો હતો કે આ મુશ્કેલ પાત્ર માત્ર બ્રેન્ડન ફ્રેઝર જ અદ્ભુત રીતે ભજવી શકે  છે. 

[[File: The Whale Venice.jpg|thumb| સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૨માં વેનિસ ખાતે 'ધ વ્હેલ' ફિલ્મની પત્રકાર પરિષદ દરમિયાન બ્રેન્ડન ફ્રેઝર]]

સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૨માં વેનિસ આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મ મહોત્સવમાં આ ફિલ્મનું પ્રથમ પ્રદર્શન કરવામાં આવ્યું હતું. ફ્રેઝરે આ રોલની તૈયારી માટે જાહેરમાં જણાવ્યું હતું કે તેમણે સ્થૂળતા સામે કામ કરતી એક સંસ્થાની મદદ લીધી હતી અને આ બીમારીથી પીડાતા લગભગ ૮ થી ૧૦ લોકો સાથે ઇન્ટરનેટ પર વિડીયો કોલ દ્વારા લાંબી વાતચીત કરીને તેમના વાસ્તવિક દર્દ અને વાર્તાઓને સમજવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. ફિલ્મ મહોત્સવમાં ફ્રેઝરના આ અદ્ભુત અભિનયને જોઈને ત્યાં હાજર તમામ લોકો ભાવુક થઈ ગયા હતા અને ફિલ્મના અંતે સભાખંડમાં હાજર લોકોએ સતત ૬ મિનિટ સુધી ઉભા થઈને તાળીઓ વગાડીને તેમને ભવ્ય સન્માન આપ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Keslassy|first=Ramin Setoodeh,Zack Sharf,Elsa|date=2022-09-04|title=Brendan Fraser Breaks Down in Tears as ‘The Whale’ Gets Huge 6-Minute Standing Ovation in Venice|url=https://variety.com/2022/film/news/brendan-fraser-cries-the-whale-venice-standing-ovation-1235337836/|access-date=2026-08-17|website=Variety|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

આ ફિલ્મ માત્ર ૩ મિલિયન ડોલરના અત્યંત મર્યાદિત બજેટમાં બનાવવામાં આવી હતી. પરંતુ, ફિલ્મ રિલીઝ થતાં જ ફ્રેઝરના ઉત્કૃષ્ટ અભિનયે સમગ્ર વિશ્વના સિનેમા પ્રેમીઓને રડાવી દીધા હતા. સાવ નાના બજેટમાં બનેલી આ ફિલ્મે વિશ્વભરમાં ૫૭ મિલિયન ડોલરથી વધુની ધમાકેદાર કમાણી કરીને બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી બ્લોકબસ્ટર ફિલ્મ તરીકે અસાધારણ સફળતા મેળવી. આ અદ્ભુત અભિનય માટે વર્ષ ૨૦૨૩માં ફ્રેઝરને વિશ્વનો સૌથી પ્રતિષ્ઠિત પુરસ્કાર એટલે કે 'શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો ઓસ્કાર એવોર્ડ' એનાયત કરવામાં આવ્યો&lt;ref&gt;{{cite news |title=Brendan Fraser wins best actor Oscar for 'The Whale' |url=https://www.reuters.com/lifestyle/brendan-fraser-wins-best-actor-oscar-whale-2023-03-13/ |website=Reuters |date=March 12, 2023 |access-date=August 17, 2025 |archive-date=March 13, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313052828/https://www.reuters.com/lifestyle/brendan-fraser-wins-best-actor-oscar-whale-2023-03-13/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, જેને હોલીવુડના ઇતિહાસનું સૌથી મોટું અને ભાવુક પુનરાગમન માનવામાં આવે છે, ફ્રેઝર ઓસ્કર જીત મેળવનાર પ્રથમ કેનેડિયન બન્યા હતા.

ત્યારબાદ ફ્રેઝરે મહાન દિગ્દર્શક માર્ટિન સ્કોર્સેસીની પ્રખ્યાત ફિલ્મ 'કિલર્સ ઓફ ધ ફ્લાવર મૂન' માં વકીલ હેમિલ્ટનની એક નાની પરંતુ પ્રભાવશાળી ભૂમિકા ભજવી હતી. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લોપ સાબિત થઈ હોવા છતાં, તેમાં ફ્રેઝરે ભજવેલા વકીલના રોલ અને તેમના જોરદાર અભિનયના ઘણા વખાણ થયા હતા. આ સાથે જ તેમણે એમેઝોન પ્રાઇમ વિડિયો પર સીધી રિલીઝ થયેલી એક્શન-કોમેડી ફિલ્મ 'બ્રધર્સ' માં પણ કામ કર્યું હતું, જેમાં તેમણે એક ભ્રષ્ટ પોલીસ ઓફિસર તરીકે કોમેડી વિલનની અદ્ભુત ભૂમિકા ભજવી હતી. 

ઓક્ટોબર ૨૦૨૧માં સુપરહીરો ફિલ્મ 'બેટગર્લ' માં તેમને મુખ્ય વિલન ફાયરફ્લાયની ભૂમિકા માટે પસંદ કરવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ પ્રોડક્શન હાઉસની આંતરિક નીતિઓ બદલાવાને કારણે વર્ષ ૨૦૨૨માં આ આખી ફિલ્મ રિલીઝ કરવાનું રદ કરવામાં આવ્યું હતું. વર્ષ ૨૦૨૩ના અંતમાં તેમણે એક પ્રખ્યાત ઓડિયો ડ્રામા પુસ્તક માટે પોતાનો અવાજ આપ્યો હતો અને ડિઝની વર્લ્ડના એક ખાસ કાર્યક્રમમાં મુખ્ય વક્તા તરીકે પણ હાજરી આપી હતી.

વર્ષ ૨૦૨૫માં ફ્રેઝરે જાપાનીઝ ડાયરેક્ટર હિકારીની કોમેડી ડ્રામા ફિલ્મ રેન્ટલ ફેમિલીમાં સંઘર્ષ કરી રહેલા અભિનેતા ફિલિપ વેન્ડરપ્લોઇગ નો રોલ કર્યો હતો. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર સારી ન ચાલી પણ ફ્રેઝરના ઘણા વખાણ કરવામા આવ્યા હતા. ફિલ્મમાં ફિલિપ તરીકે તેમનો અભિનય ખૂબ જ સારો અને નોંધનીય હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Hammond|first=Pete|date=2025-11-26|title=Brendan Fraser On Choosing ‘Rental Family’, Lessons From Oscar Night &amp; If Reports Are True Of A New ‘Mummy’ In His Future – The Actor’s Side|url=https://deadline.com/video/brendan-fraser-video-interview-oscars-rental-family/|access-date=2026-08-17|website=Deadline|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

વર્ષ ૨૦૨૬માં તેમની કારકિર્દીનો વધુ એક મોટો વળાંક આવ્યો, જ્યારે મે ૨૦૨૬માં બીજા વિશ્વયુદ્ધ પર આધારિત તેમની ઐતિહાસિક થ્રિલર ફિલ્મ પ્રેશર રિલીઝ થઈ. આ ફિલ્મમાં તેમણે અમેરિકન જનરલ ડ્વાઇટ ડી. આઇઝનહાવરનું મુખ્ય પાત્ર ખૂબ જ અદ્ભુત રીતે ભજવ્યું છે.

વર્ષ ૨૦૨૬માં તેમની કારકિર્દીનો વધુ એક મોટો વળાંક આવ્યો, જ્યારે મે ૨૦૨૬માં બીજા વિશ્વયુદ્ધ પર આધારિત તેમની ઐતિહાસિક થ્રિલર ફિલ્મ 'પ્રેશર' રિલીઝ થઈ. આ ફિલ્મમાં તેમણે અમેરિકન જનરલ ડ્વાઇટ ડી. આઇઝનહાવરનું મુખ્ય પાત્ર ખૂબ જ અદ્ભુત રીતે ભજવ્યું છે. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://deadline.com/2024/07/brendan-fraser-play-dwight-d-eisenhower-d-day-movie-pressure-andrew-scott-1236017441/|title=Brendan Fraser To Star As Dwight D. Eisenhower In D-Day Movie 'Pressure' About The Historic Normandy Landings|website=Deadline Hollywood|first=Andreas|last=Wiseman|date=July 22, 2024|access-date=August 17 2026|archive-date=December 3, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203163658/https://deadline.com/2024/07/brendan-fraser-play-dwight-d-eisenhower-d-day-movie-pressure-andrew-scott-1236017441/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

તેમજ વર્ષ ૨૦૨૬ના અંતમાં અથવા ૨૦૨૭ની શરૂઆતમાં ફ્રેઝર ઓસ્કાર વિજેતા દિગ્દર્શક બેરી લેવિન્સનની આગામી મિસ્ટ્રી થ્રિલર ફિલ્મ 'એસેસિનેશન' માં પણ જોવા મળશે. અમેરિકન પ્રમુખ જ્હોન એફ. કેનેડીની હત્યાના કાવતરા પર આધારિત આ ફિલ્મમાં ફ્રેઝરની સાથે હોલીવુડના મહાન અભિનેતા [[અલ પચિનો]], જેસિકા ચેસ્ટેન, બ્રાયન ક્રેન્સ્ટન અને જેરેડ લેટો પણ મહત્વના પાત્રો ભજવતા જોવા મળશે&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Service|first=Express News|date=2024-11-01|title=Jessica Chastain, Brendan Fraser, Bryan Cranston to star alongside Al Pacino in 'Assassination'|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/english/2024/Nov/01/jessica-chastain-brendan-fraser-bryan-cranston-to-star-alongside-al-pacino-in-assassination|access-date=2026-08-17|website=The New Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;

આ ઉપરાંત, ૨૦૨૫ માં સત્તાવાર જાહેરાત મુજબ ફ્રેઝર ફરી એકવાર 'ધ મમી' સીરિઝની ચોથી ફિલ્મમાં પોતાના સૌથી પ્રખ્યાત પાત્ર 'રિક ઓ'કોનેલ' તરીકે ધમાકેદાર વાપસી કરવા જઈ રહ્યા છે. આ ફિલ્મ ૧૫ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૭ના રોજ સિનેમાઘરોમાં રિલીઝ થવાની છે, જેમાં તેમની સાથે 'ધ મમી' અને 'ધ મમી રીટર્ન્સ' ની મુખ્ય અભિનેત્રી રચેલ વેઇઝ પણ ફરી એકવાર ઇવેલિનના રોલમાં જોવા મળશે અને આ જોડી વર્ષો પછી ફરીથી સ્ક્રીન શેર કરશે.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Rubin|first=Rebecca|date=2025-11-04|title=Brendan Fraser, Rachel Weisz Reuniting for Fourth ‘Mummy’ Movie|url=https://variety.com/2025/film/news/the-mummy-4-brendan-fraser-rachel-weisz-1236569746/|access-date=2026-08-17|website=Variety|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ફિલ્મોગ્રાફી ==
''બ્રેન્ડન ફ્રેઝરની ફિલ્મોગ્રાફી પણ જુઓ.''

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| વર્ષ
! rowspan=&quot;2&quot;| ફિલ્મ
! colspan=&quot;4&quot;| યોગદાન
! rowspan=&quot;2&quot;| ભૂમિકા
! rowspan=&quot;2&quot;| નોંધ
|-
! width=&quot;65&quot;| નિર્દેશક
! width=&quot;65&quot;| નિર્માતા
! width=&quot;65&quot;| લેખક
! width=&quot;65&quot;| અભિનેતા
|-
| ૧૯૯૧
| ''ડોગફાઇટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| નાવિક નં. ૧
| પ્રથમ ફિલ્મ
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| ૧૯૯૨
| ''એન્સિનો મેન''
|
|
|
| {{Yes}}
| લિંક
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''સ્કૂલ ટાઇઝ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડેવિડ ગ્રીન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| rowspan=&quot;3&quot;| ૧૯૯૩
| ''ટ્વેન્ટી બક્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| સેમ માસ્ટ્રેવ્સ્કી
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ''સન ઇન લૉ''
|
|
|
| {{Yes}}
| લિંક
| અણઘડ મહેમાન ભૂમિકા
|-
| ''યંગર એન્ડ યંગર''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિન્સ્ટન યંગર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| rowspan=&quot;4&quot;| ૧૯૯૪
| ''વિથ ઓનર્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| મોન્ટી કેસલર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''એરહેડ્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ચેસ્ટર &quot;ચેઝ&quot; ડાર્બી ઓગિલ્વી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''ઇન ધ આર્મી નાઉ''
|
|
|
| {{Yes}}
| લિંક
| અણઘડ મહેમાન ભૂમિકા
|-
| ''ધ સ્કાઉટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| સ્ટીવ નેબ્રાસ્કા
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| ૧૯૯૫
| ''ધ પેશન ઓફ ડાર્કલી નૂન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડાર્કલી નૂન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''નાઉ એન્ડ ધેન''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિયેતનામ વેટરન
| અણઘડ મહેમાન ભૂમિકા
|-
| rowspan=&quot;3&quot;| ૧૯૯૬
| ''કિડ્સ ઇન ધ હોલ: બ્રેઇન કેન્ડી''
|
|
|
| {{Yes}}
| પ્લેસેબો પેશન્ટ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ''મિસિસ વિન્ટરબોર્ન''
|
|
|
| {{Yes}}
| બિલ વિન્ટરબોર્ન / હ્યુ વિન્ટરબોર્ન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''ગ્લોરી ડેઝ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડગ
| મહેમાન ભૂમિકા
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| ૧૯૯૭
| ''ધ ટ્વાઇલાઇટ ઓફ ધ ગોલ્ડ્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડેવિડ ગોલ્ડ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''જ્યોર્જ ઓફ ધ જંગલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| જ્યોર્જ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| ૧૯૯૮
| ''સ્ટિલ બ્રેથિંગ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફ્લેચર મેકબ્રેકન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''ગોડ્સ એન્ડ મોનસ્ટર્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ક્લેટન બૂન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| rowspan=&quot;3&quot;| ૧૯૯૯
| ''બ્લાસ્ટ ફ્રોમ ધ પાસ્ટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| એડમ વેબર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''ધ મમી''
|
|
|
| {{Yes}}
| રિક ઓ'કોનેલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''ડડલી ડુ-રાઇટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડડલી ડુ-રાઇટ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૦
| ''બેડાઝલ્ડ''
|
|
|
| {{Yes}}
| એલિયટ રિચાર્ડ્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| ૨૦૦૧
| ''મંકીબોન''
|
|
|
| {{Yes}}
| સ્ટુઅર્ટ &quot;સ્ટુ&quot; માઇલી / સ્ટેનલી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''ધ મમી રિટર્ન્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| રિક ઓ'કોનેલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૨
| ''ધ ક્વાયેટ અમેરિકન''
|
|
|
| {{Yes}}
| એલ્ડન પાઇલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| ૨૦૦૩
| ''ડિકી રોબર્ટ્સ: ફોર્મર ચાઇલ્ડ સ્ટાર''
|
|
|
| {{Yes}}
| પોતે
| મહેમાન ભૂમિકા
|-
| ''લૂની ટ્યુન્સ: બેક ઇન એક્શન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડી.જે. ડ્રેક / પોતે
| મુખ્ય ભૂમિકા અને અવાજની ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૪
| ''ક્રેશ''
|
|
|
| {{Yes}}
| રિક કેબોટ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| ૨૦૦૬
| ''જર્ની ટુ ધ એન્ડ ઓફ ધ નાઇટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| પોલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''ધ લાસ્ટ ટાઇમ''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| જેમી બશન્ટ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૭
| ''ધ એર આઇ બ્રેથ''
|
|
|
| {{Yes}}
| પ્લેઝર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| rowspan=&quot;3&quot;| ૨૦૦૮
| ''જર્ની ટુ ધ સેન્ટર ઓફ ધ અર્થ''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| પ્રોફેસર ટ્રેવર એન્ડરસન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''ધ મમી: ટોમ્બ ઓફ ધ ડ્રેગન એમ્પરર''
|
|
|
| {{Yes}}
| રિક ઓ'કોનેલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''ઇન્કહાર્ટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| મોર્ટિમર ફોલચાર્ટ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૯
| ''જી.આઈ. જો: ધ રાઇઝ ઓફ કોબ્રા''
|
|
|
| {{Yes}}
| સાર્જન્ટ જ્યોફ્રી સ્ટોન IV
| અણઘડ મહેમાન ભૂમિકા
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| ૨૦૧૦
| ''એક્સ્ટ્રાઓર્ડિનરી મેઝર્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| જ્હોન ક્રોલી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''ફ્યુરી વેન્જન્સ''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| ડેન સેન્ડર્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૨
| ''હોલ લોટા સોલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| જો મેગ્વાયર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| rowspan=&quot;6&quot;| ૨૦૧૩
| ''એસ્કેપ ફ્રોમ પ્લેનેટ અર્થ''
|
|
|
| {{Yes}}
| સ્કોર્ચ સુપરનોવા
| અવાજની ભૂમિકા
|-
| ''અ કેસ ઑફ યુ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ''હેર બ્રેઇન્ડ''
|
|
|
| {{Yes}}
| લિયો સર્લી
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ''પોન શોપ ક્રોનિકલ્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| રિકી બાલ્ડોસ્કી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''બ્રેકઆઉટ''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| જેક ડેમસન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''ગિમ્મી શેલ્ટર''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોમ ફિટ્ઝપેટ્રિક
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૪
| ''ધ નટ જોબ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ગ્રેસન
| અવાજની ભૂમિકા
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| ૨૦૧૯
| ''ધ પોઇઝન રોઝ''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇલ્સ મિચેલ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ''લાઇન ઓફ ડીસેન્ટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ચાર્લી &quot;ચારુ&quot; જોલપિન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૦
| ''ધ સિક્રેટ ઓફ કર્મા''
|
|
|
| {{Yes}}
| એનિમસ / રોનાય
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૧
| ''નો સડન મૂવ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડગ જોન્સ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| rowspan=&quot;3&quot;| ૨૦૨૨
| ''ડાયમેન્શન્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| એનિમસ / રોનાય
| વૈકલ્પિક સંસ્કરણ
|-
| ''બેટગર્લ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટેડ કાર્સન / ફાયરફ્લાય
| રિલીઝ ન થયેલી ફિલ્મ
|-
| ''ધ વ્હેલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ચાર્લી
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર વિજય
|-
| ૨૦૨૩
| ''કિલર્સ ઓફ ધ ફ્લાવર મૂન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડબ્લ્યુ. એસ. હેમિલ્ટન
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૪
| ''બ્રધર્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| જિમી ફારફુલ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;2&quot;| ૨૦૨૫
| ''[[સી લાયન્સ ઓફ ધ ગાલાપાગોસ]]''
|
|
|
| {{Yes}}
| વર્ણનકર્તા
| ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ
|-
| ''[[રેન્ટલ ફેમિલી]]''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફિલિપ વેન્ડરપ્લોઇગ
|
|-
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;2&quot;| ૨૦૨૬
| ''[[પ્રેશર (૨૦૨૬ ફિલ્મ)|પ્રેશર]]''
|
|
|
| {{Yes}}
| [[ડ્વાઇટ ડી. આઇઝનહોવર]]
|
|-
| ''[[ડાયમન્ડ (૨૦૨૬ ફિલ્મ)|ડાયમન્ડ]]''
|
|
|
| {{Yes}}
| 'ડેની બોય' મેકવિકાર
|
|}

== પુરસ્કારો ==

=== એકેડમી (ઓસ્કર) એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:29em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:27em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૨૨
| બેસ્ટ એક્ટર
| ''ધ વ્હેલ''
| style=&quot;background:#66BB6A; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
|}

=== બાફ્ટા એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:29em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:27em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૨૨
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ લીડિંગ રોલ
| ''ધ વ્હેલ''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
|}

=== ક્રિટિક્સ ચોઇસ એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:29em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:27em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
! colspan=5 | ક્રિટિક્સ ચોઇસ મૂવી એવોર્ડ્સ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૦૫
| બેસ્ટ કાસ્ટ
| ''ક્રેશ''
| style=&quot;background:#66BB6A; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૨૨
| બેસ્ટ એક્ટર
| ''ધ વ્હેલ''
| style=&quot;background:#66BB6A; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
! colspan=5 | ક્રિટિક્સ ચોઇસ સુપર એવોર્ડ્સ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; rowspan=2 | ૨૦૨૨
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ સુપરહીરો સિરીઝ
| ''ડૂમ પેટ્રોલ''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| ૨૦૨૩
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ સુપરહીરો સિરીઝ
| ''ડૂમ પેટ્રોલ''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
|}

=== ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:29em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:27em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૨૨
| બેસ્ટ એક્ટર – મોશન પિક્ચર – ડ્રામા
| ''ધ વ્હેલ''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
|}

=== સ્ક્રીન એક્ટર્સ ગિલ્ડ એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:29em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:27em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૦૫
| આઉટસ્ટેન્ડિંગ કાસ્ટ ઇન અ મોશન પિક્ચર
| ''ક્રેશ''
| style=&quot;background:#66BB6A; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૨૨
| આઉટસ્ટેન્ડિંગ એક્ટર ઇન અ લીડિંગ રોલ
| ''ધ વ્હેલ''
| style=&quot;background:#66BB6A; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૨૪
| આઉટસ્ટેન્ડિંગ કાસ્ટ ઇન અ મોશન પિક્ચર
| ''કિલર્સ ઓફ ધ ફ્લાવર મૂન''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
|} 

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
{{wikiquote}}
{{Commons category}}
* {{imdb name|0000409|બ્રેન્ડન ફ્રેઝર}}

[[શ્રેણી:અમેરિકન ફિલ્મ અભિનેતાઓ]]
[[શ્રેણી:કેનેડિયન ફિલ્મ અભિનેતાઓ]]
[[શ્રેણી:ઓસ્કાર વિજેતા અભિનેતાઓ]]
[[શ્રેણી:જીવિત લોકો]]</text>
      <sha1>8vq3f7us2xwdu1a39sufwrgb5z99q3y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>904373</id>
      <parentid>904372</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T17:27:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MichealBVN</username>
        <id>88262</id>
      </contributor>
      <comment>/* ક્રિટિક્સ ચોઇસ એવોર્ડ્સ */</comment>
      <origin>904373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68800" sha1="1a0w93rxqn36q132jq2nupilanc1p0k" xml:space="preserve">{{infobox person/Wikidata
 | fetchwikidata = ALL
 | onlysourced = no
}}

'''બ્રેન્ડન જેમ્સ ફ્રેઝર''' (જન્મ ૩ ડિસેમ્બર, ૧૯૬૮) એ એક અમેરિકન અને કેનેડિયન અભિનેતા છે. ચાર દાયકાથી વધુ લાંબી કારકિર્દી ધરાવતા ફ્રેઝર ૧૯૯૦ના દાયકાની કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ ''જ્યોર્જ ઓફ ધ જંગલ'', પ્રખ્યાત હોરર-એક્શન એડવેન્ચર ''ધ મમી'' સીરિઝમાં 'રિક ઓ'કોનેલ' અને ''જર્ની ટુ ધ સેન્ટર ઓફ ધ અર્થ'' જેવી ફિલ્મોમાં ભજવેલી તેમની યાદગાર ભૂમિકાઓ માટે જાણીતા છે. &lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/brendan-fraser |title=Brendan Fraser |date=May 1, 2015 |encyclopedia=The Canadian Encyclopedia |first=Paul |last=Williams |access-date=August 17, 2026 |archive-date=July 23, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210723185742/https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/brendan-fraser |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== પ્રારંભિક જીવન ==
બ્રેન્ડન ફ્રેઝરનો જન્મ ૩ ડિસેમ્બર, ૧૯૬૮ના રોજ અમેરિકાના ઇન્ડિયાનાપોલિસ ખાતે કેનેડિયન માતા-પિતા કેરોલ મેરી અને પીટર ફ્રેઝરને ત્યાં થયો હતો. તેઓ ચાર ભાઈઓમાં સૌથી નાના છે. તેમના પિતા કેનેડિયન ફોરેન સર્વિસ ઓફિસર તરીકે કાર્યરત હતા, જ્યારે તેમના મામા જ્યોર્જ જેનરેક્સે ૧૯૫૨ની ઓલિમ્પિકમાં કેનેડા માટે ગોલ્ડ મેડલ જીત્યો હતો. ફ્રેઝર આઇરિશ, સ્કોટિશ, જર્મન, ચેક અને ફ્રેન્ચ-કેનેડિયન મૂળના છે અને તેઓ અમેરિકા તથા કેનેડા બંને દેશોનું બેવડું નાગરિકત્વ ધરાવે છે.

નાનપણમાં તેમનો પરિવાર વારંવાર સ્થળાંતર કરતો હોવાથી તેઓ યુરેકા, સિએટલ, ઓટાવા, નેધરલેન્ડ્સ અને સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ જેવા વિવિધ સ્થળોએ ઉછર્યા હતા. તેમણે પ્રારંભિક શિક્ષણ ડેટ્રોઇટ અને બેલેવ્યુની શાળાઓમાં મેળવ્યા બાદ ટોરોન્ટોની અપર કેનેડા કોલેજમાં અભ્યાસ કર્યો હતો.

૧૯૭૦ના દાયકામાં લંડનમાં વેકેશન દરમિયાન વેસ્ટ એન્ડ ખાતે તેમણે પોતાનો પ્રથમ પ્રોફેશનલ થિયેટર શો 'ઓલિવર!' જોયો, જેણે તેમનામાં અભિનય પ્રત્યેનો રસ જગાડ્યો હતો. ત્યારબાદ તેમણે 'ઓકલાહોમા!' નામના હાઇ-સ્કૂલ મ્યુઝિકલ પ્રોડક્શનના કોરસમાં પણ ભાગ લીધો હતો.

ફ્રેઝરે ૧૯૯૦માં સિએટલની 'કોર્નિશ કોલેજ ઓફ ધ આર્ટ્સ'માંથી ગ્રેજ્યુએશન પૂર્ણ કર્યું હતું. ત્યારપછી તેમણે ન્યૂયોર્ક સિટીની એક નાની એક્ટિંગ કોલેજમાં અભિનયની શરૂઆત કરી. તેઓ સધર્ન મેથોડિસ્ટ યુનિવર્સિટીમાંથી 'માસ્ટર ઓફ ફાઇન આર્ટ્સ ઇન એક્ટિંગ'નો અભ્યાસ કરવાનું વિચારી રહ્યા હતા, પરંતુ હોલીવુડની મુલાકાત લીધા બાદ તેમણે અભ્યાસના બદલે ફિલ્મોમાં નસીબ અજમાવવા ત્યાં જ સ્થાયી થવાનો નિર્ણય કર્યો.

== અંગત જીવન ==
૪ જુલાઈ, ૧૯૯૩ના રોજ લોસ એન્જલસ આગમન પછી ટૂંક સમયમાં જ બ્રેન્ડન ફ્રેઝર અભિનેત્રી એફ્ટોન સ્મિથને વિનોના રાઇડરના ઘરે એક કાર્યક્રમ દરમિયાન મળ્યા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Vargas|first=Alani|date=2023-03-26|title=Brendan Fraser Met His Ex-Wife Afton Smith With The Help Of Winona Ryder|url=https://www.nickiswift.com/1237131/brendan-fraser-met-his-ex-wife-afton-smith-with-the-help-of-winona-ryder/|access-date=2026-08-17|website=Nicki Swift|language=en-US}}&lt;/ref&gt; સ્મિથે ફ્રેઝરની ફિલ્મ ''જ્યોર્જ ઓફ ધ જંગલ'' માં નાની ભૂમિકા પણ ભજવી હતી. તેમણે ૨૭ સપ્ટેમ્બર, ૧૯૯૮ના રોજ લગ્ન કર્યા અને તેમને ત્રણ પુત્રો છે, &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Agate|first=Samantha|date=2022-04-15|title=Brendan Fraser Was Married Once to His ‘George of the Jungle’ Costar: Meet His Ex-Wife Afton Smith|url=https://closerweekly.com/brendan-frasers-ex-wife-afton-smith-marriage-divorce-details/|access-date=2026-08-17|website=closerweekly.com|language=en-US}}&lt;/ref&gt;જેમાંથી બે પુત્રો મોડલિંગ ક્ષેત્રે સક્રિય છે. 

ડિસેમ્બર ૨૦૦૭માં ફ્રેઝર અને એફ્ટોન સ્મિથે છૂટાછેડા લેવાનો નિર્ણય કર્યો હતો. કોર્ટ દ્વારા ફ્રેઝરને આગામી ૧૦ વર્ષ માટે દર મહિને ૫૦,૦૦૦ ડોલર ભરણપોષણ અને ૨૫,૦૦૦ ડોલર બાળ ઉછેર માટે ચૂકવવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો હતો. ૨૦૧૧માં ફ્રેઝરે આ રકમ ઘટાડવા માટે કોર્ટમાં અપીલ કરી હતી, જ્યારે સ્મિથે તેમના પર કેટલીક આર્થિક સંપત્તિ છુપાવવાનો આક્ષેપ કર્યો હતો. ૨૦૧૪માં કોર્ટે આ બંને અરજીઓ ફગાવી દીધી હતી. જો કે, છૂટાછેડા પછી પણ પોતાના પુત્રોના ઉછેરમાં સક્રિય ભૂમિકા ભજવવા બદલ આ બંને પૂર્વ જીવનસાથીઓની પ્રશંસા કરવામાં આવી હતી.

[[File:Brendan Fraser (30864334034) (cropped).jpg|thumb|right|upright| ડિસેમ્બર ૨૦૧૬માં ન્યૂયોર્ક સિટી ખાતે બ્રેન્ડન ફ્રેઝર]]

સ્મિથે ત્યારપછી અભિનય છોડીને પુસ્તક લેખન અને રિયલ એસ્ટેટ ક્ષેત્રે કારકિર્દી બનાવી છે. સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૨થી ફ્રેઝર મેકઅપ આર્ટિસ્ટ જીનની મૂર સાથે સંબંધમાં છે. આ કપલે ૨૦૨૨ના વેનિસ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પ્રથમ વખત સાથે હાજરી આપી હતી, અને ફ્રેઝરે ૯૫મા એકેડેમી એવોર્ડ્સમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો ઓસ્કાર એવોર્ડ સ્વીકારતી વખતે મૂર પ્રત્યે પોતાનો આભાર વ્યક્ત કર્યો હતો.

ફ્રેઝર ફ્રેન્ચ ભાષા પણ બોલી શકે છે અને તેઓ ફિલ્મએઇડ ઇન્ટરનેશનલના બોર્ડ ઓફ ડિરેક્ટર્સમાં સેવા આપે છે. તેઓ એક કુશળ કલાપ્રેમી ફોટોગ્રાફર છે અને તેમણે પોતાની ફિલ્મો તથા ટેલિવિઝન શોમાં પણ આ ક્ષમતા પ્રદર્શિત કરી છે. આ ઉપરાંત, તેઓ એક કુશળ કલાપ્રેમી તીરંદાજ પણ છે.

=== સ્વાસ્થ્ય અને શારીરિક સંઘર્ષ ===
વર્ષ ૨૦૧૮માં ફ્રેઝરે જાહેરમાં ખુલાસો કર્યો હતો કે 'ધ મમી' સીરિઝ અને અન્ય એક્શન-એડવેન્ચર ફિલ્મોમાં સતત જાતે જોખમી સ્ટન્ટ્સ કરવાને કારણે તેમના શરીર પર ભારે નકારાત્મક અસર પડી હતી. આ ફિલ્મોના શૂટિંગ દરમિયાન લાગેલી ગંભીર ઈજાઓના પરિણામે તેમણે લગભગ સાત વર્ષના લાંબા સમયગાળા સુધી હોસ્પિટલમાં વારંવાર દાખલ થવું પડ્યું હતું. આ દરમિયાન તેમણે કરોડરજ્જુની સર્જરી, ઘૂંટણની આંશિક બદલી અને અવાજના તંતુઓની ગંભીર સર્જરીઓ સહિત અનેક ઓપરેશન કરાવવા પડ્યા હતા, જેના કારણે તેઓ લાંબા સમય સુધી ફિલ્મી પડદાથી દૂર રહ્યા હતા.

=== ફિલિપ બર્ક સામે ઉત્પીડનનો આક્ષેપ અને ગોલ્ડન ગ્લોબ વિવાદ ===
વર્ષ ૨૦૧૮માં ફ્રેઝરે જાહેરમાં ખુલાસો કર્યો હતો કે વર્ષ ૨૦૦૩માં એક કાર્યક્રમ દરમિયાન હોલીવુડ ફોરેન પ્રેસ એસોસિએશનના તત્કાલીન પ્રમુખ ફિલિપ બર્કે તેમનું શારીરિક ઉત્પીડન કર્યું હતું. ફ્રેઝરના જણાવ્યા અનુસાર, આ ઘટનાને કારણે તેઓ ભારે માનસિક આઘાતમાં સરી પડ્યા હતા અને પોતાની કારકિર્દી પર અસર પડવાના ડરથી તેઓ લાંબો સમય સુધી મૌન રહ્યા હતા. ફિલિપ બર્કે શરૂઆતમાં આ વાતને સંપૂર્ણપણે ખોટી ગણાવી હતી, પરંતુ બાદમાં તેમણે સ્વીકાર્યું હતું કે તેમણે મજાકમાં આવું કર્યું હતું. છૂટાછેડા, સ્વાસ્થ્યની સમસ્યાઓ, માતાનું અવસાન અને આ ગંભીર ઘટનાના આઘાતને કારણે ફ્રેઝર ભારે ડિપ્રેશનનો ભોગ બન્યા હતા, જેના લીધે તેમની કારકિર્દીમાં મોટો વિરામ આવ્યો હતો. આ ઘટના બાદ એવું પણ માનવામાં આવતું હતું કે આ આક્ષેપોને કારણે તેમને હોલીવુડમાં બ્લેકલિસ્ટ કરવામાં આવ્યા હતા અને તેમને કામ મળવાનું બંધ થઈ ગયું હતું.

ત્યારબાદ વર્ષ ૨૦૨૧માં ફિલિપ બર્ક દ્વારા મોકલવામાં આવેલો એક ભડકાવ અને વિવાદાસ્પદ ઈમેલ જાહેરમાં લીક થઈ ગયો હતો. આ ઈમેલ લીક થતાં જ ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ્સનું આયોજન કરતી સંસ્થા પર ચોમેરથી ભારે ફિટકાર વરસ્યો હતો અને મોટો વિવાદ સર્જાયો હતો. આ દબાણ હેઠળ આવીને સંસ્થાએ તાત્કાલિક ધોરણે ફિલિપ બર્કને સભ્યપદમાંથી હંમેશા માટે હાંકી કાઢ્યા હતા. આ ઘટના પછી સંસ્થાએ હોલીવુડમાં પોતાની ખરાબ થયેલી છબી સુધારવા માટે અને વિવાદ શાંત કરવા માટે બ્રેન્ડન ફ્રેઝરનો સંપર્ક કરીને તેમને ફરીથી એવોર્ડ સમારોહમાં બોલાવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. 

ખાસ કરીને વર્ષ ૨૦૨૩માં જ્યારે ફ્રેઝરને 'ધ વ્હેલ' ફિલ્મ માટે ઓસ્કાર એવોર્ડ મળ્યો અને તેમણે હોલીવુડમાં પાછી પોતાની પ્રતિષ્ઠા મેળવી, ત્યારે ગોલ્ડન ગ્લોબ્સ સંસ્થાએ પોતાના એવોર્ડ શોની ગરિમા અને વિશ્વસનીયતા પાછી મેળવવા માટે ફ્રેઝરને આગામી સમારોહમાં મુખ્ય અતિથિ તરીકે જોડાવા માટે ફરીથી સત્તાવાર આમંત્રણ મોકલ્યું હતું. જો કે, ફ્રેઝરે આ આમંત્રણનો સ્વીકાર કરવાની સ્પષ્ટ મનાઈ કરી દીધી હતી. તેમણે જડબાતોડ જવાબ આપતાં જણાવ્યું હતું કે, તેમની માતાએ તેમને દંભી બનતા નથી શીખવ્યું કે જે સંસ્થાએ ભૂતકાળમાં તેમની સાથે ખોટું કર્યું હોય ત્યાં તેઓ માત્ર પુરસ્કાર લેવા કે શો વધારવા માટે જાય. પોતાના આ જ આત્મસન્માનને કારણે તેમણે ઓસ્કાર વિજય પછી પણ ગોલ્ડન ગ્લોબ્સ સંસ્થાના તમામ સમારોહથી અંતર જાળવી રાખ્યું હતું.

== કારકિર્દી ==
=== ૧૯૯૧–૧૯૯૭: કારકિર્દીની શરૂઆત ===
વર્ષ ૧૯૯૧માં બ્રેન્ડન ફ્રેઝરે વિયેતનામ યુદ્ધ પર આધારિત ફિલ્મ 'ડોગફાઇટ' માં એક નાવિકની નાની ભૂમિકા ભજવીને હોલીવુડમાં ડેબ્યુ કર્યું હતું. ત્યારબાદ વર્ષ ૧૯૯૨માં આવેલી કોમેડી ફિલ્મ 'એન્સિનો મેન' માં તેમને મુખ્ય અભિનેતા તરીકે પ્રથમ મોટો બ્રેક મળ્યો. આ ફિલ્મમાં તેમણે વર્તમાન સમયમાં જીવતા થઈ ગયેલા એક પ્રાગૈતિહાસિક ગુફામાનવનું પાત્ર ભજવ્યું હતું, જે બોક્સ ઓફિસ પર એક સામાન્ય હિટ ફિલ્મ સાબિત થઈ હતી પણ આજે તે લોકોમાં લોકપ્રિય છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Press-Enterprise|first=Vanessa Franko {{!}} The|date=2017-05-23|title=Hey bu-ddy! ‘Encino Man’ turns 25 — but here’s where the ’90s comedy was really filmed|url=https://www.ocregister.com/2017/05/22/hey-bu-ddy-encino-man-turns-25-but-heres-where-the-90s-comedy-was-really-filmed/|access-date=2026-08-17|website=Orange County Register|language=en-US}}&lt;/ref&gt; તે જ વર્ષે તેમણે ડ્રામા ફિલ્મ 'સ્કૂલ ટાઈઝ' માં કામ કર્યું, જેમાં તેમણે ખાનગી શાળામાં સામાજિક ભેદભાવનો સામનો કરતા એક યહૂદી ક્વાર્ટરબેક ખેલાડીની ગંભીર ભૂમિકા ભજવી હતી અને આ ફિલ્મને બોક્સ ઓફિસ પર સાધારણ સફળતા મળી હતી.

વર્ષ ૧૯૯૪ થી ૧૯૯૭ વચ્ચે તેમણે પોતાની કારકિર્દીને આગળ વધારતા ઘણી ફિલ્મોમાં કામ કર્યું. આ દરમિયાન આવેલી ફિલ્મ 'વિથ ઓનર્સ' અને 'એરહેડ્સ' બોક્સ ઓફિસ પર સાધારણ સફળ રહી હતી, પરંતુ તેનાથી ફ્રેઝરના અભિનયની ભારે પ્રશંસા થઈ હતી. ત્યારબાદ તેમણે 'ધ પેશન ઓફ ડાર્કલી નૂન', 'મિસિસ વિન્ટરબોર્ન' અને 'ધ ટ્વીલાઇટ ઓફ ધ ગોલ્ડ્સ' જેવી ફિલ્મોમાં પણ વિવિધ પાત્રો ભજવ્યા હતા. આ ઉપરાંત તેમણે વર્ષ ૧૯૯૫ની હિટ ફિલ્મ 'નાઉ એન્ડ ધેન' માં એક નાની ભૂમિકા ભજવી હતી અને પોતાની જૂની પ્રખ્યાત ફિલ્મ 'એન્સિનો મેન' ના પાત્રને યાદ કરતા 'સન ઇન લો' અને 'ઇન ધ આર્મી નાઉ' જેવી ફિલ્મોમાં મેહમાન ભૂમિકા (કેમિયો) પણ કરી હતી. 

ફિલ્મો ઉપરાંત તેમણે વર્ષ ૧૯૯૫માં ગેફન પ્લેહાઉસ ખાતે યોજાયેલા એક નાટકમાં વિક્ટરનું પાત્ર ભજવીને થિયેટર જગતમાં પણ પોતાના અભિનયની શરૂઆત કરી હતી.

=== ૧૯૯૭–૨૦૦૧: વૈશ્વિક સફળતા ===
વર્ષ ૧૯૯૭માં આવેલી કોમેડી ફિલ્મ 'જ્યોર્જ ઓફ ધ જંગલ' થી ફ્રેઝરને તેમની કારકિર્દીની પ્રથમ મોટી વ્યાવસાયિક સફળતા મળી. એનિમેટેડ શ્રેણી પર આધારિત આ ફિલ્મે બોક્સ ઓફિસ પર ધમાકેદાર કમાણી કરી અને એક મોટી સુપરહિટ ફિલ્મ સાબિત થઈ. ત્યારબાદ વર્ષ ૧૯૯૮માં આવેલી ડ્રામા ફિલ્મ 'ગોડ્સ એન્ડ મોન્સ્ટર્સ' બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લોપ સાબિત થઈ હોવા છતાં, ફ્રેઝરે આ ફિલ્મમાં પોતાના ઉત્કૃષ્ટ પરફોર્મન્સથી સાબિત કર્યું કે તેઓ માત્ર કોમેડી જ નહીં પરંતુ ગંભીર અને જટિલ પાત્રો પણ ખૂબ જ પ્રભાવશાળી રીતે ભજવી શકે છે. આ ફિલ્મમાં એક માળી તરીકેના તેમના અભિનય માટે સમીક્ષકો દ્વારા તેમની ભારે પ્રશંસા કરવામાં આવી હતી.

[[File: Brendan Fraser at Canada's Walk of Fame induction.jpg |thumb|left|upright| વર્ષ ૨૦૦૬માં કેનેડાના વોક ઓફ ફેમ સમારોહ દરમિયાન બ્રેન્ડન ફ્રેઝર]]


ફ્રેઝરે પોતાની કારકિર્દીની સૌથી મોટી વ્યાવસાયિક સફળતા ત્યારે મેળવી જ્યારે તેમણે વર્ષ ૧૯૯૯માં આવેલી પ્રખ્યાત હોરર-એક્શન એડવેન્ચર ફિલ્મ 'ધ મમી' માં મુખ્ય સાહસિક પાત્ર 'રિક ઓ'કોનેલ' ની ભૂમિકા ભજવી. આ ફિલ્મ વૈશ્વિક બોક્સ ઓફિસ પર એક જબરદસ્ત મોટી બ્લોકબસ્ટર સાબિત થઈ હતી, જેનાથી હોલીવુડની સૌથી સફળ 'ધ મમી' ફ્રેન્ચાઈઝીની ભવ્ય શરૂઆત થઈ હતી.
આ મોટી સફળતાએ ફ્રેઝરને ૧૯૯૦ના દાયકાના હોલીવુડના સૌથી મોટા અને લોકપ્રિય સુપરસ્ટાર તરીકે સ્થાપિત કરી દીધા.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Naahar|first=Rohan|date=2024-04-29|title=‘The Mummy’ Re-Release Unwraps Impressive Domestic Box Office Haul|url=https://collider.com/the-mummy-rerelease-domestic-box-office/|access-date=2026-08-17|website=Collider|language=en}}&lt;/ref&gt;

આ મોટી સફળતાઓની વચ્ચે, તેમણે 'ડડલી ડુ-રાઇટ' અને 'મંકીબોન' જેવી ફિલ્મોમાં પણ કામ કર્યું હતું, પરંતુ આ ફિલ્મો બોક્સ ઓફિસ પર અસફળ રહી હતી. જો કે, આ સમયગાળા દરમિયાન આવેલી તેમની રોમેન્ટિક કોમેડી ફિલ્મ 'બ્લાસ્ટ ફ્રોમ ધ પાસ્ટ' બોક્સ ઓફિસ પર હિટ રહી હતી અને વર્ષ ૨૦૦૦માં આવેલી કાલ્પનિક કોમેડી ફિલ્મ 'બેડેઝલ્ડ' ને પણ બોક્સ ઓફિસ પર સારી સફળતા મળી હતી. આ સિવાય તેમણે હોલીવુડના મહાન કલાકાર માર્લોન બ્રાન્ડો સાથે એક એનિમેટેડ ફિલ્મ 'બિગ બગ મેન' માટે પોતાનો અવાજ પણ આપ્યો હતો.

=== ૨૦૦૧–૨૦૦૮: વ્યાવસાયિક સફળતા અને વૈવિધ્યપૂર્ણ ભૂમિકાઓ ===
વર્ષ ૨૦૦૧માં બ્રેન્ડન ફ્રેઝર 'ધ મમી' ફ્રેન્ચાઈઝીના બીજા ભાગ 'ધ મમી રિટર્ન્સ' માં ફરી એકવાર 'રિક ઓ'કોનેલ' તરીકે પાછા ફર્યા હતા. આ ફિલ્મે તેના પહેલા ભાગ કરતાં પણ વધુ ધમાકેદાર કમાણી કરીને વિશ્વભરમાં એક મોટી બ્લોકબસ્ટર ફિલ્મ તરીકે સફળતા મેળવી હતી. આ ફિલ્મ માત્ર વૈશ્વિક સ્તરે જ નહીં, પરંતુ ભારતમાં પણ ખૂબ જ લોકપ્રિય અને મોટી હિટ સાબિત થઈ હતી.

તે જ વર્ષના અંતમાં તેમણે નાટક 'કેટ ઓન અ હોટ ટીન રૂફ' માં કામ કરીને સ્ટેજ પર પોતાના અભિનય માટે ઉત્કૃષ્ટ સમીક્ષાઓ મેળવી હતી. ત્યારબાદ વર્ષ ૨૦૦૨માં તેમણે રાજકીય ડ્રામા ફિલ્મ 'ધ ક્વાઇટ અમેરિકન' માં કામ કર્યું, આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ફલોપ્ સાબિત થઈ હતી પણ તેને સમીક્ષકો દ્વારા ખૂબ જ પસંદ કરવામાં આવી હતી. વર્ષ ૨૦૦૩માં તેમણે એનિમેટેડ કોમેડી ફિલ્મ 'લૂની ટ્યુન્સ: બેક ઇન એક્શન' માં મુખ્ય માનવ પાત્ર ભજવવાની સાથે અન્ય પાત્રો માટે પોતાનો અવાજ પણ આપ્યો હતો. વર્ષ ૨૦૦૪માં તેઓ અસંખ્ય કલાકારોથી સજ્જ અને શ્રેષ્ઠ ફિલ્મનો ઓસ્કાર એવોર્ડ જીતનારી ફિલ્મ 'ક્રેશ' માં જોવા મળ્યા હતા, જેમાં તેમણે લોસ એન્જલસના ડિસ્ટ્રિક્ટ એટર્નીની મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી.

[[File:7.27.08BrendanFraser.jpg|thumb|right|upright| જુલાઈ ૨૦૦૮માં 'ધ મમી: ટોમ્બ ઓફ ધ ડ્રેગન એમ્પરર' ફિલ્મના પ્રીમિયર દરમિયાન બ્રેન્ડન ફ્રેઝર]]

તેમણે ટેલિવિઝન શો 'સ્ક્રબ્સ', 'કિંગ ઓફ ધ હિલ' અને 'ધ સિમ્પસન્સ' માં પણ અતિથિ ભૂમિકાઓ ભજવી હતી. માર્ચ ૨૦૦૬માં તેમને કેનેડાના 'વોક ઓફ ફેમ' માં સામેલ કરવામાં આવ્યા હતા, અને આ સન્માન મેળવનારા તેઓ અમેરિકામાં જન્મેલા પ્રથમ અભિનેતા બન્યા હતા. 

આ ફ્રેન્ચાઈઝીમાં છ વર્ષના લાંબા વિરામ બાદ, ઓગસ્ટ ૨૦૦૮માં રિલીઝ થયેલી 'ધ મમી' સીરિઝના ત્રીજા ભાગ 'ધ મમી: ટોમ્બ ઓફ ધ ડ્રેગન એમ્પરર' માં ફ્રેઝર ફરી એકવાર પોતાના મુખ્ય પાત્રમાં પાછા ફર્યા હતા. આ ફિલ્મનું શૂટિંગ મોન્ટ્રીયલ ખાતે થયું હતું અને તેમાં તેમની સાથે મુખ્ય વિલન તરીકે પ્રખ્યાત અભિનેતા જેટ લી પણ જોવા મળ્યા હતા. આ ત્રીજો ભાગ બોક્સ ઓફિસ પર હિટ સાબિત થયો હતો અને તેણે વિશ્વભરમાં સારી કમાણી કરી હતી, પરંતુ તે આ સીરિઝના અગાઉના બંને ભાગો જેટલી મોટી અને ઐતિહાસિક સફળતા મેળવી શક્યો ન હતો. 

તે જ વર્ષે તેમણે સાયન્સ-ફિક્શન ફિલ્મ 'જર્ની ટુ ધ સેન્ટર ઓફ ધ અર્થ' માં કામ કર્યું જે બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી હિટ ફિલ્મ સાબિત થઈ હતી. આ સાથે જ તેમણે કાલ્પનિક ફિલ્મ 'ઇંકહાર્ટ' માં પણ મુખ્ય કલાકાર તરીકે અભિનય કર્યો હતો, જે તે સમયે બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી ડિઝાસ્ટર એટલે કે સુપરફ્લોપ સાબિત થઈ હતી, જો કે આજે વર્ષો પછી ઘણા લોકો તેને એક કલ્ટ ફિલ્મ તરીકે ખૂબ પસંદ કરે છે.

=== ૨૦૦૯–૨૦૨૦: કારકિર્દીમાં ઉતાર-ચઢાવ અને ટેલિવિઝન તરફ પ્રયાણ ===
વર્ષ ૨૦૧૦માં ફ્રેઝરે 'એલિંગ' નામના નાટક દ્વારા બ્રોડવે થિયેટરમાં વાપસી કરી હતી, પરંતુ નબળી સમીક્ષાઓને કારણે આ નાટક માત્ર એક જ અઠવાડિયામાં બંધ થઈ ગયું હતું. તે જ વર્ષે તેમની કોમેડી ફિલ્મ 'ફરી વેન્જન્સ' રિલીઝ થઈ હતી, જે સમીક્ષકો દ્વારા ભારે નકારવામાં આવી હતી અને બોક્સ ઓફિસ પર પણ ફ્લોપ સાબિત થઈ હતી. આ આર્થિક અસફળતા બાદ તેમણે પોતાની મેનેજમેન્ટ એજન્સી પણ બદલી નાખી હતી. 

વર્ષ ૨૦૧૦માં તેમણે 'હોલ લોટા સોલ' નામની ફિલ્મમાં કામ કર્યું હતું. ત્યારબાદ વર્ષ ૨૦૧૧માં તેઓ 'ધ લેજન્ડ ઓફ વિલિયમ ટેલ: 3D' ફિલ્મમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવવાના હતા, પરંતુ તેનું શૂટિંગ વારંવાર પાછળ ઠેલાતું ગયું હતું. આ દરમિયાન ફ્રેઝરે તેમના કરાર મુજબના બાકી વેતન માટે ફિલ્મના પ્રોડ્યુસર સામે કોર્ટમાં કેસ કર્યો હતો, જેના જવાબમાં પ્રોડ્યુસરે પણ તેમના પર વળતો કેસ કર્યો હતો, જેને ફ્રેઝરે દેવું ચૂકવવામાંથી બચવાનો એક નકામો પ્રયાસ ગણાવ્યો હતો. વર્ષ ૨૦૧૩માં તેઓ અસંખ્ય કલાકારોથી સજ્જ ડાર્ક કોમેડી ફિલ્મ 'પોન શોપ ક્રોનિકલ્સ' માં એલ્વિસ પ્રેસ્લીના નકલ કરનાર પાત્ર તરીકે જોવા મળ્યા હતા, પરંતુ આ સમયગાળામાં તેમની મોટાભાગની ફિલ્મો બોક્સ ઓફિસ પર કોઈ ખાસ કમાણી કરી શકી ન હતી.

વર્ષ ૨૦૧૯માં ફ્રેઝરે ભારતીય સિનેમામાં પણ ઝંપલાવ્યું હતું. તેમણે બોલિવૂડની ક્રાઇમ થ્રિલર ફિલ્મ 'લાઇન ઓફ ડિસેન્ટ' માં એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ હથિયારોના ગેરકાયદેસર વેપારી અને છૂપા પોલીસ એજન્ટ 'ચાર્લી' ની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Bhushan|first=Nyay|date=2016-08-03|title=First Look: Brendan Fraser in Indian Drama ‘The Field’|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/first-look-brendan-fraser-indian-916798/|access-date=2026-08-17|website=The Hollywood Reporter|language=en-US}}&lt;/ref&gt; આ ફિલ્મમાં તેમની સાથે બોલિવૂડના દિગ્ગજ વિલન અભિનેતા પ્રેમ ચોપરા, રોનિત રોય અને અભય દેઓલ જેવા જાણીતા કલાકારોએ મુખ્ય ભૂમિકાઓ ભજવી હતી. વાસ્તવમાં, આ પાત્ર માટે શરૂઆતમાં હોલીવુડના પ્રખ્યાત સ્વર્ગસ્થ અભિનેતા રે લિઓટાને પસંદ કરવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ તેમના સ્થાને પછીથી બ્રેન્ડન ફ્રેઝરને આ ફિલ્મમાં સામેલ કરવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/brendan-fraser-replaces-ray-liotta-903015 |title=Brendan Fraser Replaces Ray Liotta in Indian Mafia Thriller 'The Field' |last=Bhushan |first=Nyay |date=June 15, 2016 |work=The Hollywood Reporter |access-date=August 17 2026 |archive-date=June 15, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160615181111/http://www.hollywoodreporter.com/news/brendan-fraser-replaces-ray-liotta-903015 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; આ ફિલ્મમાં પોતાના પાત્રના સંવાદો એકદમ સચોટ રીતે બોલવા માટે ફ્રેઝરે ખાસ કરીને હિન્દી ભાષા બોલવાની ભારે તાલીમ પણ લીધી હતી.

ફ્રેઝરે ત્યારપછી ટેલિવિઝન ડ્રામા શ્રેણી 'ધ અફેર' ની ત્રીજી સીઝનમાં એક જેલ ગાર્ડ ગુન્થરની નકારાત્મક ભૂમિકા ભજવી હતી. વર્ષ ૨૦૧૮માં શરૂ થયેલી શ્રેણી 'ટ્રસ્ટ' માં તેમણે જેમ્સ ફ્લેચર ચેસનું મહત્વનું પાત્ર ભજવ્યું હતું. આ ઉપરાંત તેમણે 'ટાઇટન્સ' શ્રેણીમાં રોબોટમેન તરીકે ઓળખાતા ક્લિફોર્ડ સ્ટીલના પાત્ર માટે પોતાનો અવાજ આપ્યો હતો અને તેની સ્પિન-ઓફ શ્રેણી 'ડૂમ પેટ્રોલ' માં પણ તેમણે આ જ પાત્ર માટે અવાજ આપવાની સાથે-સાથે ભૂતકાળના દ્રશ્યોમાં અભિનય પણ કર્યો હતો.

ફ્રેઝરે ત્યારપછી ટેલિવિઝન ડ્રામા શ્રેણી 'ધ અફેર' ની ત્રીજી સીઝનમાં એક જેલ ગાર્ડ ગુન્થરની નકારાત્મક ભૂમિકા ભજવી હતી. વર્ષ ૨૦૧૮માં શરૂ થયેલી શ્રેણી 'ટ્રસ્ટ' માં તેમણે જેમ્સ ફ્લેચર ચેસનું મહત્વનું પાત્ર ભજવ્યું હતું. આ ઉપરાંત તેમણે 'ટાઇટન્સ' શ્રેણીમાં રોબોટમેન તરીકે ઓળખાતા ક્લિફોર્ડ સ્ટીલના પાત્ર માટે પોતાનો અવાજ આપ્યો હતો અને તેની સાથે જોડાયેલી પેટા-શ્રેણી 'ડૂમ પેટ્રોલ' માં પણ આ જ પાત્ર માટે અવાજ આપવાની સાથે જૂના દ્રશ્યોમાં અભિનય પણ કર્યો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Andreeva|first=Nellie|date=2018-08-21|title=‘Doom Patrol’: Brendan Fraser To Star As Robotman In DC Universe TV Series|url=https://deadline.com/2018/08/doom-patrol-brendan-fraser-cast-robotman-cliff-steele-dc-universe-series-1202449702/|access-date=2026-08-17|website=Deadline|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

કારકિર્દીના લાંબા વિરામ અને સંઘર્ષ પછી હોલીવુડમાં તેમની આ શાનદાર વાપસીને દુનિયાભરના ચાહકો દ્વારા પ્રેમથી 'બ્રેનેસાંસ' નામ આપવામાં આવ્યું હતું. એક પ્રખ્યાત ટેલિવિઝન કાર્યક્રમ દરમિયાન ફ્રેઝરે પોતે ચાહકો દ્વારા આપવામાં આવેલા આ ખાસ નામનો સ્વીકાર કર્યો હતો અને તેમના પ્રત્યે આભાર પણ વ્યક્ત કર્યો હતો.

=== ૨૦૨૦–વર્તમાન: ઐતિહાસિક વાપસી અને ઓસ્કાર વિજય ===
સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૦માં ફ્રેઝરને સ્ટીવન સોડરબર્ગની ક્રાઇમ ફિલ્મ 'નો સડન મૂવ' માં ગેંગસ્ટર ડગ જોન્સની ભૂમિકા માટે પસંદ કરવામાં આવ્યા હતા, અને આ રોલ તેમણે વર્ષ ૨૦૨૧માં ખૂબ જ અદ્ભુત રીતે ભજવ્યો હતો. આ ફિલ્મ કોરોના મહામારીના સમયગાળા દરમિયાન થિયેટરોને બદલે સીધી જ ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર રિલીઝ કરવામાં આવી હતી, જ્યાં તેને દર્શકો તરફથી ખૂબ જ સારો પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને સમીક્ષકો દ્વારા પણ આ ફિલ્મને ભારે પ્રશંસા સાથે સફળ જાહેર કરવામાં આવી હતી.
વર્ષ ૨૦૨૨માં આવેલી ડેરેન એરોનોફસ્કીની સાયકોલોજિકલ ડ્રામા ફિલ્મ 'ધ વ્હેલ' માં તેમણે ચાર્લી નામના ખૂબ જ વધારે વજન ધરાવતા અંગ્રેજી શિક્ષકની હૃદયસ્પર્શી ભૂમિકા ભજવી હતી. 

દિગ્દર્શક એરોનોફસ્કીએ જણાવ્યું હતું કે તેઓ આ ફિલ્મની મુખ્ય ભૂમિકા માટે એક દાયકાથી યોગ્ય કલાકારની શોધ કરી રહ્યા હતા. તેમણે ફ્રેઝરને એક નાના બજેટની બ્રાઝિલિયન ફિલ્મના ટ્રેલરમાં જોયા પછી જ આ રોલ માટે પસંદ કરવાનો નિર્ણય કર્યો હતો. દિગ્દર્શકના જણાવ્યા અનુસાર, ફ્રેઝરના ચહેરાના હાવભાવ જોઈને તેમને તરત જ અહેસાસ થઈ ગયો હતો કે આ મુશ્કેલ પાત્ર માત્ર બ્રેન્ડન ફ્રેઝર જ અદ્ભુત રીતે ભજવી શકે  છે. 

[[File: The Whale Venice.jpg|thumb| સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૨માં વેનિસ ખાતે 'ધ વ્હેલ' ફિલ્મની પત્રકાર પરિષદ દરમિયાન બ્રેન્ડન ફ્રેઝર]]

સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૨માં વેનિસ આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મ મહોત્સવમાં આ ફિલ્મનું પ્રથમ પ્રદર્શન કરવામાં આવ્યું હતું. ફ્રેઝરે આ રોલની તૈયારી માટે જાહેરમાં જણાવ્યું હતું કે તેમણે સ્થૂળતા સામે કામ કરતી એક સંસ્થાની મદદ લીધી હતી અને આ બીમારીથી પીડાતા લગભગ ૮ થી ૧૦ લોકો સાથે ઇન્ટરનેટ પર વિડીયો કોલ દ્વારા લાંબી વાતચીત કરીને તેમના વાસ્તવિક દર્દ અને વાર્તાઓને સમજવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. ફિલ્મ મહોત્સવમાં ફ્રેઝરના આ અદ્ભુત અભિનયને જોઈને ત્યાં હાજર તમામ લોકો ભાવુક થઈ ગયા હતા અને ફિલ્મના અંતે સભાખંડમાં હાજર લોકોએ સતત ૬ મિનિટ સુધી ઉભા થઈને તાળીઓ વગાડીને તેમને ભવ્ય સન્માન આપ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Keslassy|first=Ramin Setoodeh,Zack Sharf,Elsa|date=2022-09-04|title=Brendan Fraser Breaks Down in Tears as ‘The Whale’ Gets Huge 6-Minute Standing Ovation in Venice|url=https://variety.com/2022/film/news/brendan-fraser-cries-the-whale-venice-standing-ovation-1235337836/|access-date=2026-08-17|website=Variety|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

આ ફિલ્મ માત્ર ૩ મિલિયન ડોલરના અત્યંત મર્યાદિત બજેટમાં બનાવવામાં આવી હતી. પરંતુ, ફિલ્મ રિલીઝ થતાં જ ફ્રેઝરના ઉત્કૃષ્ટ અભિનયે સમગ્ર વિશ્વના સિનેમા પ્રેમીઓને રડાવી દીધા હતા. સાવ નાના બજેટમાં બનેલી આ ફિલ્મે વિશ્વભરમાં ૫૭ મિલિયન ડોલરથી વધુની ધમાકેદાર કમાણી કરીને બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી બ્લોકબસ્ટર ફિલ્મ તરીકે અસાધારણ સફળતા મેળવી. આ અદ્ભુત અભિનય માટે વર્ષ ૨૦૨૩માં ફ્રેઝરને વિશ્વનો સૌથી પ્રતિષ્ઠિત પુરસ્કાર એટલે કે 'શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો ઓસ્કાર એવોર્ડ' એનાયત કરવામાં આવ્યો&lt;ref&gt;{{cite news |title=Brendan Fraser wins best actor Oscar for 'The Whale' |url=https://www.reuters.com/lifestyle/brendan-fraser-wins-best-actor-oscar-whale-2023-03-13/ |website=Reuters |date=March 12, 2023 |access-date=August 17, 2025 |archive-date=March 13, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313052828/https://www.reuters.com/lifestyle/brendan-fraser-wins-best-actor-oscar-whale-2023-03-13/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, જેને હોલીવુડના ઇતિહાસનું સૌથી મોટું અને ભાવુક પુનરાગમન માનવામાં આવે છે, ફ્રેઝર ઓસ્કર જીત મેળવનાર પ્રથમ કેનેડિયન બન્યા હતા.

ત્યારબાદ ફ્રેઝરે મહાન દિગ્દર્શક માર્ટિન સ્કોર્સેસીની પ્રખ્યાત ફિલ્મ 'કિલર્સ ઓફ ધ ફ્લાવર મૂન' માં વકીલ હેમિલ્ટનની એક નાની પરંતુ પ્રભાવશાળી ભૂમિકા ભજવી હતી. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લોપ સાબિત થઈ હોવા છતાં, તેમાં ફ્રેઝરે ભજવેલા વકીલના રોલ અને તેમના જોરદાર અભિનયના ઘણા વખાણ થયા હતા. આ સાથે જ તેમણે એમેઝોન પ્રાઇમ વિડિયો પર સીધી રિલીઝ થયેલી એક્શન-કોમેડી ફિલ્મ 'બ્રધર્સ' માં પણ કામ કર્યું હતું, જેમાં તેમણે એક ભ્રષ્ટ પોલીસ ઓફિસર તરીકે કોમેડી વિલનની અદ્ભુત ભૂમિકા ભજવી હતી. 

ઓક્ટોબર ૨૦૨૧માં સુપરહીરો ફિલ્મ 'બેટગર્લ' માં તેમને મુખ્ય વિલન ફાયરફ્લાયની ભૂમિકા માટે પસંદ કરવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ પ્રોડક્શન હાઉસની આંતરિક નીતિઓ બદલાવાને કારણે વર્ષ ૨૦૨૨માં આ આખી ફિલ્મ રિલીઝ કરવાનું રદ કરવામાં આવ્યું હતું. વર્ષ ૨૦૨૩ના અંતમાં તેમણે એક પ્રખ્યાત ઓડિયો ડ્રામા પુસ્તક માટે પોતાનો અવાજ આપ્યો હતો અને ડિઝની વર્લ્ડના એક ખાસ કાર્યક્રમમાં મુખ્ય વક્તા તરીકે પણ હાજરી આપી હતી.

વર્ષ ૨૦૨૫માં ફ્રેઝરે જાપાનીઝ ડાયરેક્ટર હિકારીની કોમેડી ડ્રામા ફિલ્મ રેન્ટલ ફેમિલીમાં સંઘર્ષ કરી રહેલા અભિનેતા ફિલિપ વેન્ડરપ્લોઇગ નો રોલ કર્યો હતો. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર સારી ન ચાલી પણ ફ્રેઝરના ઘણા વખાણ કરવામા આવ્યા હતા. ફિલ્મમાં ફિલિપ તરીકે તેમનો અભિનય ખૂબ જ સારો અને નોંધનીય હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Hammond|first=Pete|date=2025-11-26|title=Brendan Fraser On Choosing ‘Rental Family’, Lessons From Oscar Night &amp; If Reports Are True Of A New ‘Mummy’ In His Future – The Actor’s Side|url=https://deadline.com/video/brendan-fraser-video-interview-oscars-rental-family/|access-date=2026-08-17|website=Deadline|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

વર્ષ ૨૦૨૬માં તેમની કારકિર્દીનો વધુ એક મોટો વળાંક આવ્યો, જ્યારે મે ૨૦૨૬માં બીજા વિશ્વયુદ્ધ પર આધારિત તેમની ઐતિહાસિક થ્રિલર ફિલ્મ પ્રેશર રિલીઝ થઈ. આ ફિલ્મમાં તેમણે અમેરિકન જનરલ ડ્વાઇટ ડી. આઇઝનહાવરનું મુખ્ય પાત્ર ખૂબ જ અદ્ભુત રીતે ભજવ્યું છે.

વર્ષ ૨૦૨૬માં તેમની કારકિર્દીનો વધુ એક મોટો વળાંક આવ્યો, જ્યારે મે ૨૦૨૬માં બીજા વિશ્વયુદ્ધ પર આધારિત તેમની ઐતિહાસિક થ્રિલર ફિલ્મ 'પ્રેશર' રિલીઝ થઈ. આ ફિલ્મમાં તેમણે અમેરિકન જનરલ ડ્વાઇટ ડી. આઇઝનહાવરનું મુખ્ય પાત્ર ખૂબ જ અદ્ભુત રીતે ભજવ્યું છે. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://deadline.com/2024/07/brendan-fraser-play-dwight-d-eisenhower-d-day-movie-pressure-andrew-scott-1236017441/|title=Brendan Fraser To Star As Dwight D. Eisenhower In D-Day Movie 'Pressure' About The Historic Normandy Landings|website=Deadline Hollywood|first=Andreas|last=Wiseman|date=July 22, 2024|access-date=August 17 2026|archive-date=December 3, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203163658/https://deadline.com/2024/07/brendan-fraser-play-dwight-d-eisenhower-d-day-movie-pressure-andrew-scott-1236017441/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

તેમજ વર્ષ ૨૦૨૬ના અંતમાં અથવા ૨૦૨૭ની શરૂઆતમાં ફ્રેઝર ઓસ્કાર વિજેતા દિગ્દર્શક બેરી લેવિન્સનની આગામી મિસ્ટ્રી થ્રિલર ફિલ્મ 'એસેસિનેશન' માં પણ જોવા મળશે. અમેરિકન પ્રમુખ જ્હોન એફ. કેનેડીની હત્યાના કાવતરા પર આધારિત આ ફિલ્મમાં ફ્રેઝરની સાથે હોલીવુડના મહાન અભિનેતા [[અલ પચિનો]], જેસિકા ચેસ્ટેન, બ્રાયન ક્રેન્સ્ટન અને જેરેડ લેટો પણ મહત્વના પાત્રો ભજવતા જોવા મળશે&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Service|first=Express News|date=2024-11-01|title=Jessica Chastain, Brendan Fraser, Bryan Cranston to star alongside Al Pacino in 'Assassination'|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/english/2024/Nov/01/jessica-chastain-brendan-fraser-bryan-cranston-to-star-alongside-al-pacino-in-assassination|access-date=2026-08-17|website=The New Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;

આ ઉપરાંત, ૨૦૨૫ માં સત્તાવાર જાહેરાત મુજબ ફ્રેઝર ફરી એકવાર 'ધ મમી' સીરિઝની ચોથી ફિલ્મમાં પોતાના સૌથી પ્રખ્યાત પાત્ર 'રિક ઓ'કોનેલ' તરીકે ધમાકેદાર વાપસી કરવા જઈ રહ્યા છે. આ ફિલ્મ ૧૫ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૭ના રોજ સિનેમાઘરોમાં રિલીઝ થવાની છે, જેમાં તેમની સાથે 'ધ મમી' અને 'ધ મમી રીટર્ન્સ' ની મુખ્ય અભિનેત્રી રચેલ વેઇઝ પણ ફરી એકવાર ઇવેલિનના રોલમાં જોવા મળશે અને આ જોડી વર્ષો પછી ફરીથી સ્ક્રીન શેર કરશે.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Rubin|first=Rebecca|date=2025-11-04|title=Brendan Fraser, Rachel Weisz Reuniting for Fourth ‘Mummy’ Movie|url=https://variety.com/2025/film/news/the-mummy-4-brendan-fraser-rachel-weisz-1236569746/|access-date=2026-08-17|website=Variety|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ફિલ્મોગ્રાફી ==
''બ્રેન્ડન ફ્રેઝરની ફિલ્મોગ્રાફી પણ જુઓ.''

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| વર્ષ
! rowspan=&quot;2&quot;| ફિલ્મ
! colspan=&quot;4&quot;| યોગદાન
! rowspan=&quot;2&quot;| ભૂમિકા
! rowspan=&quot;2&quot;| નોંધ
|-
! width=&quot;65&quot;| નિર્દેશક
! width=&quot;65&quot;| નિર્માતા
! width=&quot;65&quot;| લેખક
! width=&quot;65&quot;| અભિનેતા
|-
| ૧૯૯૧
| ''ડોગફાઇટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| નાવિક નં. ૧
| પ્રથમ ફિલ્મ
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| ૧૯૯૨
| ''એન્સિનો મેન''
|
|
|
| {{Yes}}
| લિંક
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''સ્કૂલ ટાઇઝ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડેવિડ ગ્રીન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| rowspan=&quot;3&quot;| ૧૯૯૩
| ''ટ્વેન્ટી બક્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| સેમ માસ્ટ્રેવ્સ્કી
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ''સન ઇન લૉ''
|
|
|
| {{Yes}}
| લિંક
| અણઘડ મહેમાન ભૂમિકા
|-
| ''યંગર એન્ડ યંગર''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિન્સ્ટન યંગર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| rowspan=&quot;4&quot;| ૧૯૯૪
| ''વિથ ઓનર્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| મોન્ટી કેસલર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''એરહેડ્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ચેસ્ટર &quot;ચેઝ&quot; ડાર્બી ઓગિલ્વી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''ઇન ધ આર્મી નાઉ''
|
|
|
| {{Yes}}
| લિંક
| અણઘડ મહેમાન ભૂમિકા
|-
| ''ધ સ્કાઉટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| સ્ટીવ નેબ્રાસ્કા
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| ૧૯૯૫
| ''ધ પેશન ઓફ ડાર્કલી નૂન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડાર્કલી નૂન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''નાઉ એન્ડ ધેન''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિયેતનામ વેટરન
| અણઘડ મહેમાન ભૂમિકા
|-
| rowspan=&quot;3&quot;| ૧૯૯૬
| ''કિડ્સ ઇન ધ હોલ: બ્રેઇન કેન્ડી''
|
|
|
| {{Yes}}
| પ્લેસેબો પેશન્ટ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ''મિસિસ વિન્ટરબોર્ન''
|
|
|
| {{Yes}}
| બિલ વિન્ટરબોર્ન / હ્યુ વિન્ટરબોર્ન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''ગ્લોરી ડેઝ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડગ
| મહેમાન ભૂમિકા
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| ૧૯૯૭
| ''ધ ટ્વાઇલાઇટ ઓફ ધ ગોલ્ડ્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડેવિડ ગોલ્ડ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''જ્યોર્જ ઓફ ધ જંગલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| જ્યોર્જ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| ૧૯૯૮
| ''સ્ટિલ બ્રેથિંગ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફ્લેચર મેકબ્રેકન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''ગોડ્સ એન્ડ મોનસ્ટર્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ક્લેટન બૂન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| rowspan=&quot;3&quot;| ૧૯૯૯
| ''બ્લાસ્ટ ફ્રોમ ધ પાસ્ટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| એડમ વેબર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''ધ મમી''
|
|
|
| {{Yes}}
| રિક ઓ'કોનેલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''ડડલી ડુ-રાઇટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડડલી ડુ-રાઇટ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૦
| ''બેડાઝલ્ડ''
|
|
|
| {{Yes}}
| એલિયટ રિચાર્ડ્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| ૨૦૦૧
| ''મંકીબોન''
|
|
|
| {{Yes}}
| સ્ટુઅર્ટ &quot;સ્ટુ&quot; માઇલી / સ્ટેનલી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''ધ મમી રિટર્ન્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| રિક ઓ'કોનેલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૨
| ''ધ ક્વાયેટ અમેરિકન''
|
|
|
| {{Yes}}
| એલ્ડન પાઇલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| ૨૦૦૩
| ''ડિકી રોબર્ટ્સ: ફોર્મર ચાઇલ્ડ સ્ટાર''
|
|
|
| {{Yes}}
| પોતે
| મહેમાન ભૂમિકા
|-
| ''લૂની ટ્યુન્સ: બેક ઇન એક્શન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડી.જે. ડ્રેક / પોતે
| મુખ્ય ભૂમિકા અને અવાજની ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૪
| ''ક્રેશ''
|
|
|
| {{Yes}}
| રિક કેબોટ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| ૨૦૦૬
| ''જર્ની ટુ ધ એન્ડ ઓફ ધ નાઇટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| પોલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''ધ લાસ્ટ ટાઇમ''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| જેમી બશન્ટ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૭
| ''ધ એર આઇ બ્રેથ''
|
|
|
| {{Yes}}
| પ્લેઝર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| rowspan=&quot;3&quot;| ૨૦૦૮
| ''જર્ની ટુ ધ સેન્ટર ઓફ ધ અર્થ''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| પ્રોફેસર ટ્રેવર એન્ડરસન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''ધ મમી: ટોમ્બ ઓફ ધ ડ્રેગન એમ્પરર''
|
|
|
| {{Yes}}
| રિક ઓ'કોનેલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''ઇન્કહાર્ટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| મોર્ટિમર ફોલચાર્ટ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૯
| ''જી.આઈ. જો: ધ રાઇઝ ઓફ કોબ્રા''
|
|
|
| {{Yes}}
| સાર્જન્ટ જ્યોફ્રી સ્ટોન IV
| અણઘડ મહેમાન ભૂમિકા
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| ૨૦૧૦
| ''એક્સ્ટ્રાઓર્ડિનરી મેઝર્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| જ્હોન ક્રોલી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''ફ્યુરી વેન્જન્સ''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| ડેન સેન્ડર્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૨
| ''હોલ લોટા સોલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| જો મેગ્વાયર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| rowspan=&quot;6&quot;| ૨૦૧૩
| ''એસ્કેપ ફ્રોમ પ્લેનેટ અર્થ''
|
|
|
| {{Yes}}
| સ્કોર્ચ સુપરનોવા
| અવાજની ભૂમિકા
|-
| ''અ કેસ ઑફ યુ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ''હેર બ્રેઇન્ડ''
|
|
|
| {{Yes}}
| લિયો સર્લી
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ''પોન શોપ ક્રોનિકલ્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| રિકી બાલ્ડોસ્કી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''બ્રેકઆઉટ''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| જેક ડેમસન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''ગિમ્મી શેલ્ટર''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોમ ફિટ્ઝપેટ્રિક
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૪
| ''ધ નટ જોબ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ગ્રેસન
| અવાજની ભૂમિકા
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| ૨૦૧૯
| ''ધ પોઇઝન રોઝ''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇલ્સ મિચેલ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ''લાઇન ઓફ ડીસેન્ટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ચાર્લી &quot;ચારુ&quot; જોલપિન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૦
| ''ધ સિક્રેટ ઓફ કર્મા''
|
|
|
| {{Yes}}
| એનિમસ / રોનાય
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૧
| ''નો સડન મૂવ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડગ જોન્સ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| rowspan=&quot;3&quot;| ૨૦૨૨
| ''ડાયમેન્શન્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| એનિમસ / રોનાય
| વૈકલ્પિક સંસ્કરણ
|-
| ''બેટગર્લ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટેડ કાર્સન / ફાયરફ્લાય
| રિલીઝ ન થયેલી ફિલ્મ
|-
| ''ધ વ્હેલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ચાર્લી
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર વિજય
|-
| ૨૦૨૩
| ''કિલર્સ ઓફ ધ ફ્લાવર મૂન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડબ્લ્યુ. એસ. હેમિલ્ટન
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૪
| ''બ્રધર્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| જિમી ફારફુલ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;2&quot;| ૨૦૨૫
| ''[[સી લાયન્સ ઓફ ધ ગાલાપાગોસ]]''
|
|
|
| {{Yes}}
| વર્ણનકર્તા
| ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ
|-
| ''[[રેન્ટલ ફેમિલી]]''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફિલિપ વેન્ડરપ્લોઇગ
|
|-
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;2&quot;| ૨૦૨૬
| ''[[પ્રેશર (૨૦૨૬ ફિલ્મ)|પ્રેશર]]''
|
|
|
| {{Yes}}
| [[ડ્વાઇટ ડી. આઇઝનહોવર]]
|
|-
| ''[[ડાયમન્ડ (૨૦૨૬ ફિલ્મ)|ડાયમન્ડ]]''
|
|
|
| {{Yes}}
| 'ડેની બોય' મેકવિકાર
|
|}

== પુરસ્કારો ==

=== એકેડમી (ઓસ્કર) એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:29em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:27em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૨૨
| બેસ્ટ એક્ટર
| ''ધ વ્હેલ''
| style=&quot;background:#66BB6A; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
|}

=== બાફ્ટા એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:29em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:27em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૨૨
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ લીડિંગ રોલ
| ''ધ વ્હેલ''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
|}

=== ક્રિટિક્સ ચોઇસ એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:29em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:27em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
! colspan=5 | ક્રિટિક્સ ચોઇસ મૂવી એવોર્ડ્સ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૦૫
| બેસ્ટ કાસ્ટ
| ''ક્રેશ''
| style=&quot;background:#66BB6A; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૨૨
| બેસ્ટ એક્ટર
| ''ધ વ્હેલ''
| style=&quot;background:#66BB6A; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
! colspan=5 | ક્રિટિક્સ ચોઇસ સુપર એવોર્ડ્સ
|-
| ૨૦૨૨
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ સુપરહીરો સિરીઝ
| ''ડૂમ પેટ્રોલ''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| ૨૦૨૩
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ સુપરહીરો સિરીઝ
| ''ડૂમ પેટ્રોલ''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
|}

=== ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:29em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:27em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૨૨
| બેસ્ટ એક્ટર – મોશન પિક્ચર – ડ્રામા
| ''ધ વ્હેલ''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
|}

=== સ્ક્રીન એક્ટર્સ ગિલ્ડ એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:29em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:27em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૦૫
| આઉટસ્ટેન્ડિંગ કાસ્ટ ઇન અ મોશન પિક્ચર
| ''ક્રેશ''
| style=&quot;background:#66BB6A; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૨૨
| આઉટસ્ટેન્ડિંગ એક્ટર ઇન અ લીડિંગ રોલ
| ''ધ વ્હેલ''
| style=&quot;background:#66BB6A; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૨૪
| આઉટસ્ટેન્ડિંગ કાસ્ટ ઇન અ મોશન પિક્ચર
| ''કિલર્સ ઓફ ધ ફ્લાવર મૂન''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
|} 

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
{{wikiquote}}
{{Commons category}}
* {{imdb name|0000409|બ્રેન્ડન ફ્રેઝર}}

[[શ્રેણી:અમેરિકન ફિલ્મ અભિનેતાઓ]]
[[શ્રેણી:કેનેડિયન ફિલ્મ અભિનેતાઓ]]
[[શ્રેણી:ઓસ્કાર વિજેતા અભિનેતાઓ]]
[[શ્રેણી:જીવિત લોકો]]</text>
      <sha1>1a0w93rxqn36q132jq2nupilanc1p0k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>904374</id>
      <parentid>904373</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T17:37:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MichealBVN</username>
        <id>88262</id>
      </contributor>
      <comment>/* સ્ક્રીન એક્ટર્સ ગિલ્ડ એવોર્ડ્સ */</comment>
      <origin>904374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="86366" sha1="r8zsy33fetavdpf1sgavuwptqz0fgcr" xml:space="preserve">{{infobox person/Wikidata
 | fetchwikidata = ALL
 | onlysourced = no
}}

'''બ્રેન્ડન જેમ્સ ફ્રેઝર''' (જન્મ ૩ ડિસેમ્બર, ૧૯૬૮) એ એક અમેરિકન અને કેનેડિયન અભિનેતા છે. ચાર દાયકાથી વધુ લાંબી કારકિર્દી ધરાવતા ફ્રેઝર ૧૯૯૦ના દાયકાની કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ ''જ્યોર્જ ઓફ ધ જંગલ'', પ્રખ્યાત હોરર-એક્શન એડવેન્ચર ''ધ મમી'' સીરિઝમાં 'રિક ઓ'કોનેલ' અને ''જર્ની ટુ ધ સેન્ટર ઓફ ધ અર્થ'' જેવી ફિલ્મોમાં ભજવેલી તેમની યાદગાર ભૂમિકાઓ માટે જાણીતા છે. &lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/brendan-fraser |title=Brendan Fraser |date=May 1, 2015 |encyclopedia=The Canadian Encyclopedia |first=Paul |last=Williams |access-date=August 17, 2026 |archive-date=July 23, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210723185742/https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/brendan-fraser |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== પ્રારંભિક જીવન ==
બ્રેન્ડન ફ્રેઝરનો જન્મ ૩ ડિસેમ્બર, ૧૯૬૮ના રોજ અમેરિકાના ઇન્ડિયાનાપોલિસ ખાતે કેનેડિયન માતા-પિતા કેરોલ મેરી અને પીટર ફ્રેઝરને ત્યાં થયો હતો. તેઓ ચાર ભાઈઓમાં સૌથી નાના છે. તેમના પિતા કેનેડિયન ફોરેન સર્વિસ ઓફિસર તરીકે કાર્યરત હતા, જ્યારે તેમના મામા જ્યોર્જ જેનરેક્સે ૧૯૫૨ની ઓલિમ્પિકમાં કેનેડા માટે ગોલ્ડ મેડલ જીત્યો હતો. ફ્રેઝર આઇરિશ, સ્કોટિશ, જર્મન, ચેક અને ફ્રેન્ચ-કેનેડિયન મૂળના છે અને તેઓ અમેરિકા તથા કેનેડા બંને દેશોનું બેવડું નાગરિકત્વ ધરાવે છે.

નાનપણમાં તેમનો પરિવાર વારંવાર સ્થળાંતર કરતો હોવાથી તેઓ યુરેકા, સિએટલ, ઓટાવા, નેધરલેન્ડ્સ અને સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ જેવા વિવિધ સ્થળોએ ઉછર્યા હતા. તેમણે પ્રારંભિક શિક્ષણ ડેટ્રોઇટ અને બેલેવ્યુની શાળાઓમાં મેળવ્યા બાદ ટોરોન્ટોની અપર કેનેડા કોલેજમાં અભ્યાસ કર્યો હતો.

૧૯૭૦ના દાયકામાં લંડનમાં વેકેશન દરમિયાન વેસ્ટ એન્ડ ખાતે તેમણે પોતાનો પ્રથમ પ્રોફેશનલ થિયેટર શો 'ઓલિવર!' જોયો, જેણે તેમનામાં અભિનય પ્રત્યેનો રસ જગાડ્યો હતો. ત્યારબાદ તેમણે 'ઓકલાહોમા!' નામના હાઇ-સ્કૂલ મ્યુઝિકલ પ્રોડક્શનના કોરસમાં પણ ભાગ લીધો હતો.

ફ્રેઝરે ૧૯૯૦માં સિએટલની 'કોર્નિશ કોલેજ ઓફ ધ આર્ટ્સ'માંથી ગ્રેજ્યુએશન પૂર્ણ કર્યું હતું. ત્યારપછી તેમણે ન્યૂયોર્ક સિટીની એક નાની એક્ટિંગ કોલેજમાં અભિનયની શરૂઆત કરી. તેઓ સધર્ન મેથોડિસ્ટ યુનિવર્સિટીમાંથી 'માસ્ટર ઓફ ફાઇન આર્ટ્સ ઇન એક્ટિંગ'નો અભ્યાસ કરવાનું વિચારી રહ્યા હતા, પરંતુ હોલીવુડની મુલાકાત લીધા બાદ તેમણે અભ્યાસના બદલે ફિલ્મોમાં નસીબ અજમાવવા ત્યાં જ સ્થાયી થવાનો નિર્ણય કર્યો.

== અંગત જીવન ==
૪ જુલાઈ, ૧૯૯૩ના રોજ લોસ એન્જલસ આગમન પછી ટૂંક સમયમાં જ બ્રેન્ડન ફ્રેઝર અભિનેત્રી એફ્ટોન સ્મિથને વિનોના રાઇડરના ઘરે એક કાર્યક્રમ દરમિયાન મળ્યા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Vargas|first=Alani|date=2023-03-26|title=Brendan Fraser Met His Ex-Wife Afton Smith With The Help Of Winona Ryder|url=https://www.nickiswift.com/1237131/brendan-fraser-met-his-ex-wife-afton-smith-with-the-help-of-winona-ryder/|access-date=2026-08-17|website=Nicki Swift|language=en-US}}&lt;/ref&gt; સ્મિથે ફ્રેઝરની ફિલ્મ ''જ્યોર્જ ઓફ ધ જંગલ'' માં નાની ભૂમિકા પણ ભજવી હતી. તેમણે ૨૭ સપ્ટેમ્બર, ૧૯૯૮ના રોજ લગ્ન કર્યા અને તેમને ત્રણ પુત્રો છે, &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Agate|first=Samantha|date=2022-04-15|title=Brendan Fraser Was Married Once to His ‘George of the Jungle’ Costar: Meet His Ex-Wife Afton Smith|url=https://closerweekly.com/brendan-frasers-ex-wife-afton-smith-marriage-divorce-details/|access-date=2026-08-17|website=closerweekly.com|language=en-US}}&lt;/ref&gt;જેમાંથી બે પુત્રો મોડલિંગ ક્ષેત્રે સક્રિય છે. 

ડિસેમ્બર ૨૦૦૭માં ફ્રેઝર અને એફ્ટોન સ્મિથે છૂટાછેડા લેવાનો નિર્ણય કર્યો હતો. કોર્ટ દ્વારા ફ્રેઝરને આગામી ૧૦ વર્ષ માટે દર મહિને ૫૦,૦૦૦ ડોલર ભરણપોષણ અને ૨૫,૦૦૦ ડોલર બાળ ઉછેર માટે ચૂકવવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો હતો. ૨૦૧૧માં ફ્રેઝરે આ રકમ ઘટાડવા માટે કોર્ટમાં અપીલ કરી હતી, જ્યારે સ્મિથે તેમના પર કેટલીક આર્થિક સંપત્તિ છુપાવવાનો આક્ષેપ કર્યો હતો. ૨૦૧૪માં કોર્ટે આ બંને અરજીઓ ફગાવી દીધી હતી. જો કે, છૂટાછેડા પછી પણ પોતાના પુત્રોના ઉછેરમાં સક્રિય ભૂમિકા ભજવવા બદલ આ બંને પૂર્વ જીવનસાથીઓની પ્રશંસા કરવામાં આવી હતી.

[[File:Brendan Fraser (30864334034) (cropped).jpg|thumb|right|upright| ડિસેમ્બર ૨૦૧૬માં ન્યૂયોર્ક સિટી ખાતે બ્રેન્ડન ફ્રેઝર]]

સ્મિથે ત્યારપછી અભિનય છોડીને પુસ્તક લેખન અને રિયલ એસ્ટેટ ક્ષેત્રે કારકિર્દી બનાવી છે. સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૨થી ફ્રેઝર મેકઅપ આર્ટિસ્ટ જીનની મૂર સાથે સંબંધમાં છે. આ કપલે ૨૦૨૨ના વેનિસ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પ્રથમ વખત સાથે હાજરી આપી હતી, અને ફ્રેઝરે ૯૫મા એકેડેમી એવોર્ડ્સમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો ઓસ્કાર એવોર્ડ સ્વીકારતી વખતે મૂર પ્રત્યે પોતાનો આભાર વ્યક્ત કર્યો હતો.

ફ્રેઝર ફ્રેન્ચ ભાષા પણ બોલી શકે છે અને તેઓ ફિલ્મએઇડ ઇન્ટરનેશનલના બોર્ડ ઓફ ડિરેક્ટર્સમાં સેવા આપે છે. તેઓ એક કુશળ કલાપ્રેમી ફોટોગ્રાફર છે અને તેમણે પોતાની ફિલ્મો તથા ટેલિવિઝન શોમાં પણ આ ક્ષમતા પ્રદર્શિત કરી છે. આ ઉપરાંત, તેઓ એક કુશળ કલાપ્રેમી તીરંદાજ પણ છે.

=== સ્વાસ્થ્ય અને શારીરિક સંઘર્ષ ===
વર્ષ ૨૦૧૮માં ફ્રેઝરે જાહેરમાં ખુલાસો કર્યો હતો કે 'ધ મમી' સીરિઝ અને અન્ય એક્શન-એડવેન્ચર ફિલ્મોમાં સતત જાતે જોખમી સ્ટન્ટ્સ કરવાને કારણે તેમના શરીર પર ભારે નકારાત્મક અસર પડી હતી. આ ફિલ્મોના શૂટિંગ દરમિયાન લાગેલી ગંભીર ઈજાઓના પરિણામે તેમણે લગભગ સાત વર્ષના લાંબા સમયગાળા સુધી હોસ્પિટલમાં વારંવાર દાખલ થવું પડ્યું હતું. આ દરમિયાન તેમણે કરોડરજ્જુની સર્જરી, ઘૂંટણની આંશિક બદલી અને અવાજના તંતુઓની ગંભીર સર્જરીઓ સહિત અનેક ઓપરેશન કરાવવા પડ્યા હતા, જેના કારણે તેઓ લાંબા સમય સુધી ફિલ્મી પડદાથી દૂર રહ્યા હતા.

=== ફિલિપ બર્ક સામે ઉત્પીડનનો આક્ષેપ અને ગોલ્ડન ગ્લોબ વિવાદ ===
વર્ષ ૨૦૧૮માં ફ્રેઝરે જાહેરમાં ખુલાસો કર્યો હતો કે વર્ષ ૨૦૦૩માં એક કાર્યક્રમ દરમિયાન હોલીવુડ ફોરેન પ્રેસ એસોસિએશનના તત્કાલીન પ્રમુખ ફિલિપ બર્કે તેમનું શારીરિક ઉત્પીડન કર્યું હતું. ફ્રેઝરના જણાવ્યા અનુસાર, આ ઘટનાને કારણે તેઓ ભારે માનસિક આઘાતમાં સરી પડ્યા હતા અને પોતાની કારકિર્દી પર અસર પડવાના ડરથી તેઓ લાંબો સમય સુધી મૌન રહ્યા હતા. ફિલિપ બર્કે શરૂઆતમાં આ વાતને સંપૂર્ણપણે ખોટી ગણાવી હતી, પરંતુ બાદમાં તેમણે સ્વીકાર્યું હતું કે તેમણે મજાકમાં આવું કર્યું હતું. છૂટાછેડા, સ્વાસ્થ્યની સમસ્યાઓ, માતાનું અવસાન અને આ ગંભીર ઘટનાના આઘાતને કારણે ફ્રેઝર ભારે ડિપ્રેશનનો ભોગ બન્યા હતા, જેના લીધે તેમની કારકિર્દીમાં મોટો વિરામ આવ્યો હતો. આ ઘટના બાદ એવું પણ માનવામાં આવતું હતું કે આ આક્ષેપોને કારણે તેમને હોલીવુડમાં બ્લેકલિસ્ટ કરવામાં આવ્યા હતા અને તેમને કામ મળવાનું બંધ થઈ ગયું હતું.

ત્યારબાદ વર્ષ ૨૦૨૧માં ફિલિપ બર્ક દ્વારા મોકલવામાં આવેલો એક ભડકાવ અને વિવાદાસ્પદ ઈમેલ જાહેરમાં લીક થઈ ગયો હતો. આ ઈમેલ લીક થતાં જ ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ્સનું આયોજન કરતી સંસ્થા પર ચોમેરથી ભારે ફિટકાર વરસ્યો હતો અને મોટો વિવાદ સર્જાયો હતો. આ દબાણ હેઠળ આવીને સંસ્થાએ તાત્કાલિક ધોરણે ફિલિપ બર્કને સભ્યપદમાંથી હંમેશા માટે હાંકી કાઢ્યા હતા. આ ઘટના પછી સંસ્થાએ હોલીવુડમાં પોતાની ખરાબ થયેલી છબી સુધારવા માટે અને વિવાદ શાંત કરવા માટે બ્રેન્ડન ફ્રેઝરનો સંપર્ક કરીને તેમને ફરીથી એવોર્ડ સમારોહમાં બોલાવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. 

ખાસ કરીને વર્ષ ૨૦૨૩માં જ્યારે ફ્રેઝરને 'ધ વ્હેલ' ફિલ્મ માટે ઓસ્કાર એવોર્ડ મળ્યો અને તેમણે હોલીવુડમાં પાછી પોતાની પ્રતિષ્ઠા મેળવી, ત્યારે ગોલ્ડન ગ્લોબ્સ સંસ્થાએ પોતાના એવોર્ડ શોની ગરિમા અને વિશ્વસનીયતા પાછી મેળવવા માટે ફ્રેઝરને આગામી સમારોહમાં મુખ્ય અતિથિ તરીકે જોડાવા માટે ફરીથી સત્તાવાર આમંત્રણ મોકલ્યું હતું. જો કે, ફ્રેઝરે આ આમંત્રણનો સ્વીકાર કરવાની સ્પષ્ટ મનાઈ કરી દીધી હતી. તેમણે જડબાતોડ જવાબ આપતાં જણાવ્યું હતું કે, તેમની માતાએ તેમને દંભી બનતા નથી શીખવ્યું કે જે સંસ્થાએ ભૂતકાળમાં તેમની સાથે ખોટું કર્યું હોય ત્યાં તેઓ માત્ર પુરસ્કાર લેવા કે શો વધારવા માટે જાય. પોતાના આ જ આત્મસન્માનને કારણે તેમણે ઓસ્કાર વિજય પછી પણ ગોલ્ડન ગ્લોબ્સ સંસ્થાના તમામ સમારોહથી અંતર જાળવી રાખ્યું હતું.

== કારકિર્દી ==
=== ૧૯૯૧–૧૯૯૭: કારકિર્દીની શરૂઆત ===
વર્ષ ૧૯૯૧માં બ્રેન્ડન ફ્રેઝરે વિયેતનામ યુદ્ધ પર આધારિત ફિલ્મ 'ડોગફાઇટ' માં એક નાવિકની નાની ભૂમિકા ભજવીને હોલીવુડમાં ડેબ્યુ કર્યું હતું. ત્યારબાદ વર્ષ ૧૯૯૨માં આવેલી કોમેડી ફિલ્મ 'એન્સિનો મેન' માં તેમને મુખ્ય અભિનેતા તરીકે પ્રથમ મોટો બ્રેક મળ્યો. આ ફિલ્મમાં તેમણે વર્તમાન સમયમાં જીવતા થઈ ગયેલા એક પ્રાગૈતિહાસિક ગુફામાનવનું પાત્ર ભજવ્યું હતું, જે બોક્સ ઓફિસ પર એક સામાન્ય હિટ ફિલ્મ સાબિત થઈ હતી પણ આજે તે લોકોમાં લોકપ્રિય છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Press-Enterprise|first=Vanessa Franko {{!}} The|date=2017-05-23|title=Hey bu-ddy! ‘Encino Man’ turns 25 — but here’s where the ’90s comedy was really filmed|url=https://www.ocregister.com/2017/05/22/hey-bu-ddy-encino-man-turns-25-but-heres-where-the-90s-comedy-was-really-filmed/|access-date=2026-08-17|website=Orange County Register|language=en-US}}&lt;/ref&gt; તે જ વર્ષે તેમણે ડ્રામા ફિલ્મ 'સ્કૂલ ટાઈઝ' માં કામ કર્યું, જેમાં તેમણે ખાનગી શાળામાં સામાજિક ભેદભાવનો સામનો કરતા એક યહૂદી ક્વાર્ટરબેક ખેલાડીની ગંભીર ભૂમિકા ભજવી હતી અને આ ફિલ્મને બોક્સ ઓફિસ પર સાધારણ સફળતા મળી હતી.

વર્ષ ૧૯૯૪ થી ૧૯૯૭ વચ્ચે તેમણે પોતાની કારકિર્દીને આગળ વધારતા ઘણી ફિલ્મોમાં કામ કર્યું. આ દરમિયાન આવેલી ફિલ્મ 'વિથ ઓનર્સ' અને 'એરહેડ્સ' બોક્સ ઓફિસ પર સાધારણ સફળ રહી હતી, પરંતુ તેનાથી ફ્રેઝરના અભિનયની ભારે પ્રશંસા થઈ હતી. ત્યારબાદ તેમણે 'ધ પેશન ઓફ ડાર્કલી નૂન', 'મિસિસ વિન્ટરબોર્ન' અને 'ધ ટ્વીલાઇટ ઓફ ધ ગોલ્ડ્સ' જેવી ફિલ્મોમાં પણ વિવિધ પાત્રો ભજવ્યા હતા. આ ઉપરાંત તેમણે વર્ષ ૧૯૯૫ની હિટ ફિલ્મ 'નાઉ એન્ડ ધેન' માં એક નાની ભૂમિકા ભજવી હતી અને પોતાની જૂની પ્રખ્યાત ફિલ્મ 'એન્સિનો મેન' ના પાત્રને યાદ કરતા 'સન ઇન લો' અને 'ઇન ધ આર્મી નાઉ' જેવી ફિલ્મોમાં મેહમાન ભૂમિકા (કેમિયો) પણ કરી હતી. 

ફિલ્મો ઉપરાંત તેમણે વર્ષ ૧૯૯૫માં ગેફન પ્લેહાઉસ ખાતે યોજાયેલા એક નાટકમાં વિક્ટરનું પાત્ર ભજવીને થિયેટર જગતમાં પણ પોતાના અભિનયની શરૂઆત કરી હતી.

=== ૧૯૯૭–૨૦૦૧: વૈશ્વિક સફળતા ===
વર્ષ ૧૯૯૭માં આવેલી કોમેડી ફિલ્મ 'જ્યોર્જ ઓફ ધ જંગલ' થી ફ્રેઝરને તેમની કારકિર્દીની પ્રથમ મોટી વ્યાવસાયિક સફળતા મળી. એનિમેટેડ શ્રેણી પર આધારિત આ ફિલ્મે બોક્સ ઓફિસ પર ધમાકેદાર કમાણી કરી અને એક મોટી સુપરહિટ ફિલ્મ સાબિત થઈ. ત્યારબાદ વર્ષ ૧૯૯૮માં આવેલી ડ્રામા ફિલ્મ 'ગોડ્સ એન્ડ મોન્સ્ટર્સ' બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લોપ સાબિત થઈ હોવા છતાં, ફ્રેઝરે આ ફિલ્મમાં પોતાના ઉત્કૃષ્ટ પરફોર્મન્સથી સાબિત કર્યું કે તેઓ માત્ર કોમેડી જ નહીં પરંતુ ગંભીર અને જટિલ પાત્રો પણ ખૂબ જ પ્રભાવશાળી રીતે ભજવી શકે છે. આ ફિલ્મમાં એક માળી તરીકેના તેમના અભિનય માટે સમીક્ષકો દ્વારા તેમની ભારે પ્રશંસા કરવામાં આવી હતી.

[[File: Brendan Fraser at Canada's Walk of Fame induction.jpg |thumb|left|upright| વર્ષ ૨૦૦૬માં કેનેડાના વોક ઓફ ફેમ સમારોહ દરમિયાન બ્રેન્ડન ફ્રેઝર]]


ફ્રેઝરે પોતાની કારકિર્દીની સૌથી મોટી વ્યાવસાયિક સફળતા ત્યારે મેળવી જ્યારે તેમણે વર્ષ ૧૯૯૯માં આવેલી પ્રખ્યાત હોરર-એક્શન એડવેન્ચર ફિલ્મ 'ધ મમી' માં મુખ્ય સાહસિક પાત્ર 'રિક ઓ'કોનેલ' ની ભૂમિકા ભજવી. આ ફિલ્મ વૈશ્વિક બોક્સ ઓફિસ પર એક જબરદસ્ત મોટી બ્લોકબસ્ટર સાબિત થઈ હતી, જેનાથી હોલીવુડની સૌથી સફળ 'ધ મમી' ફ્રેન્ચાઈઝીની ભવ્ય શરૂઆત થઈ હતી.
આ મોટી સફળતાએ ફ્રેઝરને ૧૯૯૦ના દાયકાના હોલીવુડના સૌથી મોટા અને લોકપ્રિય સુપરસ્ટાર તરીકે સ્થાપિત કરી દીધા.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Naahar|first=Rohan|date=2024-04-29|title=‘The Mummy’ Re-Release Unwraps Impressive Domestic Box Office Haul|url=https://collider.com/the-mummy-rerelease-domestic-box-office/|access-date=2026-08-17|website=Collider|language=en}}&lt;/ref&gt;

આ મોટી સફળતાઓની વચ્ચે, તેમણે 'ડડલી ડુ-રાઇટ' અને 'મંકીબોન' જેવી ફિલ્મોમાં પણ કામ કર્યું હતું, પરંતુ આ ફિલ્મો બોક્સ ઓફિસ પર અસફળ રહી હતી. જો કે, આ સમયગાળા દરમિયાન આવેલી તેમની રોમેન્ટિક કોમેડી ફિલ્મ 'બ્લાસ્ટ ફ્રોમ ધ પાસ્ટ' બોક્સ ઓફિસ પર હિટ રહી હતી અને વર્ષ ૨૦૦૦માં આવેલી કાલ્પનિક કોમેડી ફિલ્મ 'બેડેઝલ્ડ' ને પણ બોક્સ ઓફિસ પર સારી સફળતા મળી હતી. આ સિવાય તેમણે હોલીવુડના મહાન કલાકાર માર્લોન બ્રાન્ડો સાથે એક એનિમેટેડ ફિલ્મ 'બિગ બગ મેન' માટે પોતાનો અવાજ પણ આપ્યો હતો.

=== ૨૦૦૧–૨૦૦૮: વ્યાવસાયિક સફળતા અને વૈવિધ્યપૂર્ણ ભૂમિકાઓ ===
વર્ષ ૨૦૦૧માં બ્રેન્ડન ફ્રેઝર 'ધ મમી' ફ્રેન્ચાઈઝીના બીજા ભાગ 'ધ મમી રિટર્ન્સ' માં ફરી એકવાર 'રિક ઓ'કોનેલ' તરીકે પાછા ફર્યા હતા. આ ફિલ્મે તેના પહેલા ભાગ કરતાં પણ વધુ ધમાકેદાર કમાણી કરીને વિશ્વભરમાં એક મોટી બ્લોકબસ્ટર ફિલ્મ તરીકે સફળતા મેળવી હતી. આ ફિલ્મ માત્ર વૈશ્વિક સ્તરે જ નહીં, પરંતુ ભારતમાં પણ ખૂબ જ લોકપ્રિય અને મોટી હિટ સાબિત થઈ હતી.

તે જ વર્ષના અંતમાં તેમણે નાટક 'કેટ ઓન અ હોટ ટીન રૂફ' માં કામ કરીને સ્ટેજ પર પોતાના અભિનય માટે ઉત્કૃષ્ટ સમીક્ષાઓ મેળવી હતી. ત્યારબાદ વર્ષ ૨૦૦૨માં તેમણે રાજકીય ડ્રામા ફિલ્મ 'ધ ક્વાઇટ અમેરિકન' માં કામ કર્યું, આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ફલોપ્ સાબિત થઈ હતી પણ તેને સમીક્ષકો દ્વારા ખૂબ જ પસંદ કરવામાં આવી હતી. વર્ષ ૨૦૦૩માં તેમણે એનિમેટેડ કોમેડી ફિલ્મ 'લૂની ટ્યુન્સ: બેક ઇન એક્શન' માં મુખ્ય માનવ પાત્ર ભજવવાની સાથે અન્ય પાત્રો માટે પોતાનો અવાજ પણ આપ્યો હતો. વર્ષ ૨૦૦૪માં તેઓ અસંખ્ય કલાકારોથી સજ્જ અને શ્રેષ્ઠ ફિલ્મનો ઓસ્કાર એવોર્ડ જીતનારી ફિલ્મ 'ક્રેશ' માં જોવા મળ્યા હતા, જેમાં તેમણે લોસ એન્જલસના ડિસ્ટ્રિક્ટ એટર્નીની મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી.

[[File:7.27.08BrendanFraser.jpg|thumb|right|upright| જુલાઈ ૨૦૦૮માં 'ધ મમી: ટોમ્બ ઓફ ધ ડ્રેગન એમ્પરર' ફિલ્મના પ્રીમિયર દરમિયાન બ્રેન્ડન ફ્રેઝર]]

તેમણે ટેલિવિઝન શો 'સ્ક્રબ્સ', 'કિંગ ઓફ ધ હિલ' અને 'ધ સિમ્પસન્સ' માં પણ અતિથિ ભૂમિકાઓ ભજવી હતી. માર્ચ ૨૦૦૬માં તેમને કેનેડાના 'વોક ઓફ ફેમ' માં સામેલ કરવામાં આવ્યા હતા, અને આ સન્માન મેળવનારા તેઓ અમેરિકામાં જન્મેલા પ્રથમ અભિનેતા બન્યા હતા. 

આ ફ્રેન્ચાઈઝીમાં છ વર્ષના લાંબા વિરામ બાદ, ઓગસ્ટ ૨૦૦૮માં રિલીઝ થયેલી 'ધ મમી' સીરિઝના ત્રીજા ભાગ 'ધ મમી: ટોમ્બ ઓફ ધ ડ્રેગન એમ્પરર' માં ફ્રેઝર ફરી એકવાર પોતાના મુખ્ય પાત્રમાં પાછા ફર્યા હતા. આ ફિલ્મનું શૂટિંગ મોન્ટ્રીયલ ખાતે થયું હતું અને તેમાં તેમની સાથે મુખ્ય વિલન તરીકે પ્રખ્યાત અભિનેતા જેટ લી પણ જોવા મળ્યા હતા. આ ત્રીજો ભાગ બોક્સ ઓફિસ પર હિટ સાબિત થયો હતો અને તેણે વિશ્વભરમાં સારી કમાણી કરી હતી, પરંતુ તે આ સીરિઝના અગાઉના બંને ભાગો જેટલી મોટી અને ઐતિહાસિક સફળતા મેળવી શક્યો ન હતો. 

તે જ વર્ષે તેમણે સાયન્સ-ફિક્શન ફિલ્મ 'જર્ની ટુ ધ સેન્ટર ઓફ ધ અર્થ' માં કામ કર્યું જે બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી હિટ ફિલ્મ સાબિત થઈ હતી. આ સાથે જ તેમણે કાલ્પનિક ફિલ્મ 'ઇંકહાર્ટ' માં પણ મુખ્ય કલાકાર તરીકે અભિનય કર્યો હતો, જે તે સમયે બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી ડિઝાસ્ટર એટલે કે સુપરફ્લોપ સાબિત થઈ હતી, જો કે આજે વર્ષો પછી ઘણા લોકો તેને એક કલ્ટ ફિલ્મ તરીકે ખૂબ પસંદ કરે છે.

=== ૨૦૦૯–૨૦૨૦: કારકિર્દીમાં ઉતાર-ચઢાવ અને ટેલિવિઝન તરફ પ્રયાણ ===
વર્ષ ૨૦૧૦માં ફ્રેઝરે 'એલિંગ' નામના નાટક દ્વારા બ્રોડવે થિયેટરમાં વાપસી કરી હતી, પરંતુ નબળી સમીક્ષાઓને કારણે આ નાટક માત્ર એક જ અઠવાડિયામાં બંધ થઈ ગયું હતું. તે જ વર્ષે તેમની કોમેડી ફિલ્મ 'ફરી વેન્જન્સ' રિલીઝ થઈ હતી, જે સમીક્ષકો દ્વારા ભારે નકારવામાં આવી હતી અને બોક્સ ઓફિસ પર પણ ફ્લોપ સાબિત થઈ હતી. આ આર્થિક અસફળતા બાદ તેમણે પોતાની મેનેજમેન્ટ એજન્સી પણ બદલી નાખી હતી. 

વર્ષ ૨૦૧૦માં તેમણે 'હોલ લોટા સોલ' નામની ફિલ્મમાં કામ કર્યું હતું. ત્યારબાદ વર્ષ ૨૦૧૧માં તેઓ 'ધ લેજન્ડ ઓફ વિલિયમ ટેલ: 3D' ફિલ્મમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવવાના હતા, પરંતુ તેનું શૂટિંગ વારંવાર પાછળ ઠેલાતું ગયું હતું. આ દરમિયાન ફ્રેઝરે તેમના કરાર મુજબના બાકી વેતન માટે ફિલ્મના પ્રોડ્યુસર સામે કોર્ટમાં કેસ કર્યો હતો, જેના જવાબમાં પ્રોડ્યુસરે પણ તેમના પર વળતો કેસ કર્યો હતો, જેને ફ્રેઝરે દેવું ચૂકવવામાંથી બચવાનો એક નકામો પ્રયાસ ગણાવ્યો હતો. વર્ષ ૨૦૧૩માં તેઓ અસંખ્ય કલાકારોથી સજ્જ ડાર્ક કોમેડી ફિલ્મ 'પોન શોપ ક્રોનિકલ્સ' માં એલ્વિસ પ્રેસ્લીના નકલ કરનાર પાત્ર તરીકે જોવા મળ્યા હતા, પરંતુ આ સમયગાળામાં તેમની મોટાભાગની ફિલ્મો બોક્સ ઓફિસ પર કોઈ ખાસ કમાણી કરી શકી ન હતી.

વર્ષ ૨૦૧૯માં ફ્રેઝરે ભારતીય સિનેમામાં પણ ઝંપલાવ્યું હતું. તેમણે બોલિવૂડની ક્રાઇમ થ્રિલર ફિલ્મ 'લાઇન ઓફ ડિસેન્ટ' માં એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ હથિયારોના ગેરકાયદેસર વેપારી અને છૂપા પોલીસ એજન્ટ 'ચાર્લી' ની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Bhushan|first=Nyay|date=2016-08-03|title=First Look: Brendan Fraser in Indian Drama ‘The Field’|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/first-look-brendan-fraser-indian-916798/|access-date=2026-08-17|website=The Hollywood Reporter|language=en-US}}&lt;/ref&gt; આ ફિલ્મમાં તેમની સાથે બોલિવૂડના દિગ્ગજ વિલન અભિનેતા પ્રેમ ચોપરા, રોનિત રોય અને અભય દેઓલ જેવા જાણીતા કલાકારોએ મુખ્ય ભૂમિકાઓ ભજવી હતી. વાસ્તવમાં, આ પાત્ર માટે શરૂઆતમાં હોલીવુડના પ્રખ્યાત સ્વર્ગસ્થ અભિનેતા રે લિઓટાને પસંદ કરવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ તેમના સ્થાને પછીથી બ્રેન્ડન ફ્રેઝરને આ ફિલ્મમાં સામેલ કરવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/brendan-fraser-replaces-ray-liotta-903015 |title=Brendan Fraser Replaces Ray Liotta in Indian Mafia Thriller 'The Field' |last=Bhushan |first=Nyay |date=June 15, 2016 |work=The Hollywood Reporter |access-date=August 17 2026 |archive-date=June 15, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160615181111/http://www.hollywoodreporter.com/news/brendan-fraser-replaces-ray-liotta-903015 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; આ ફિલ્મમાં પોતાના પાત્રના સંવાદો એકદમ સચોટ રીતે બોલવા માટે ફ્રેઝરે ખાસ કરીને હિન્દી ભાષા બોલવાની ભારે તાલીમ પણ લીધી હતી.

ફ્રેઝરે ત્યારપછી ટેલિવિઝન ડ્રામા શ્રેણી 'ધ અફેર' ની ત્રીજી સીઝનમાં એક જેલ ગાર્ડ ગુન્થરની નકારાત્મક ભૂમિકા ભજવી હતી. વર્ષ ૨૦૧૮માં શરૂ થયેલી શ્રેણી 'ટ્રસ્ટ' માં તેમણે જેમ્સ ફ્લેચર ચેસનું મહત્વનું પાત્ર ભજવ્યું હતું. આ ઉપરાંત તેમણે 'ટાઇટન્સ' શ્રેણીમાં રોબોટમેન તરીકે ઓળખાતા ક્લિફોર્ડ સ્ટીલના પાત્ર માટે પોતાનો અવાજ આપ્યો હતો અને તેની સ્પિન-ઓફ શ્રેણી 'ડૂમ પેટ્રોલ' માં પણ તેમણે આ જ પાત્ર માટે અવાજ આપવાની સાથે-સાથે ભૂતકાળના દ્રશ્યોમાં અભિનય પણ કર્યો હતો.

ફ્રેઝરે ત્યારપછી ટેલિવિઝન ડ્રામા શ્રેણી 'ધ અફેર' ની ત્રીજી સીઝનમાં એક જેલ ગાર્ડ ગુન્થરની નકારાત્મક ભૂમિકા ભજવી હતી. વર્ષ ૨૦૧૮માં શરૂ થયેલી શ્રેણી 'ટ્રસ્ટ' માં તેમણે જેમ્સ ફ્લેચર ચેસનું મહત્વનું પાત્ર ભજવ્યું હતું. આ ઉપરાંત તેમણે 'ટાઇટન્સ' શ્રેણીમાં રોબોટમેન તરીકે ઓળખાતા ક્લિફોર્ડ સ્ટીલના પાત્ર માટે પોતાનો અવાજ આપ્યો હતો અને તેની સાથે જોડાયેલી પેટા-શ્રેણી 'ડૂમ પેટ્રોલ' માં પણ આ જ પાત્ર માટે અવાજ આપવાની સાથે જૂના દ્રશ્યોમાં અભિનય પણ કર્યો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Andreeva|first=Nellie|date=2018-08-21|title=‘Doom Patrol’: Brendan Fraser To Star As Robotman In DC Universe TV Series|url=https://deadline.com/2018/08/doom-patrol-brendan-fraser-cast-robotman-cliff-steele-dc-universe-series-1202449702/|access-date=2026-08-17|website=Deadline|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

કારકિર્દીના લાંબા વિરામ અને સંઘર્ષ પછી હોલીવુડમાં તેમની આ શાનદાર વાપસીને દુનિયાભરના ચાહકો દ્વારા પ્રેમથી 'બ્રેનેસાંસ' નામ આપવામાં આવ્યું હતું. એક પ્રખ્યાત ટેલિવિઝન કાર્યક્રમ દરમિયાન ફ્રેઝરે પોતે ચાહકો દ્વારા આપવામાં આવેલા આ ખાસ નામનો સ્વીકાર કર્યો હતો અને તેમના પ્રત્યે આભાર પણ વ્યક્ત કર્યો હતો.

=== ૨૦૨૦–વર્તમાન: ઐતિહાસિક વાપસી અને ઓસ્કાર વિજય ===
સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૦માં ફ્રેઝરને સ્ટીવન સોડરબર્ગની ક્રાઇમ ફિલ્મ 'નો સડન મૂવ' માં ગેંગસ્ટર ડગ જોન્સની ભૂમિકા માટે પસંદ કરવામાં આવ્યા હતા, અને આ રોલ તેમણે વર્ષ ૨૦૨૧માં ખૂબ જ અદ્ભુત રીતે ભજવ્યો હતો. આ ફિલ્મ કોરોના મહામારીના સમયગાળા દરમિયાન થિયેટરોને બદલે સીધી જ ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર રિલીઝ કરવામાં આવી હતી, જ્યાં તેને દર્શકો તરફથી ખૂબ જ સારો પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને સમીક્ષકો દ્વારા પણ આ ફિલ્મને ભારે પ્રશંસા સાથે સફળ જાહેર કરવામાં આવી હતી.
વર્ષ ૨૦૨૨માં આવેલી ડેરેન એરોનોફસ્કીની સાયકોલોજિકલ ડ્રામા ફિલ્મ 'ધ વ્હેલ' માં તેમણે ચાર્લી નામના ખૂબ જ વધારે વજન ધરાવતા અંગ્રેજી શિક્ષકની હૃદયસ્પર્શી ભૂમિકા ભજવી હતી. 

દિગ્દર્શક એરોનોફસ્કીએ જણાવ્યું હતું કે તેઓ આ ફિલ્મની મુખ્ય ભૂમિકા માટે એક દાયકાથી યોગ્ય કલાકારની શોધ કરી રહ્યા હતા. તેમણે ફ્રેઝરને એક નાના બજેટની બ્રાઝિલિયન ફિલ્મના ટ્રેલરમાં જોયા પછી જ આ રોલ માટે પસંદ કરવાનો નિર્ણય કર્યો હતો. દિગ્દર્શકના જણાવ્યા અનુસાર, ફ્રેઝરના ચહેરાના હાવભાવ જોઈને તેમને તરત જ અહેસાસ થઈ ગયો હતો કે આ મુશ્કેલ પાત્ર માત્ર બ્રેન્ડન ફ્રેઝર જ અદ્ભુત રીતે ભજવી શકે  છે. 

[[File: The Whale Venice.jpg|thumb| સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૨માં વેનિસ ખાતે 'ધ વ્હેલ' ફિલ્મની પત્રકાર પરિષદ દરમિયાન બ્રેન્ડન ફ્રેઝર]]

સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૨માં વેનિસ આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મ મહોત્સવમાં આ ફિલ્મનું પ્રથમ પ્રદર્શન કરવામાં આવ્યું હતું. ફ્રેઝરે આ રોલની તૈયારી માટે જાહેરમાં જણાવ્યું હતું કે તેમણે સ્થૂળતા સામે કામ કરતી એક સંસ્થાની મદદ લીધી હતી અને આ બીમારીથી પીડાતા લગભગ ૮ થી ૧૦ લોકો સાથે ઇન્ટરનેટ પર વિડીયો કોલ દ્વારા લાંબી વાતચીત કરીને તેમના વાસ્તવિક દર્દ અને વાર્તાઓને સમજવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. ફિલ્મ મહોત્સવમાં ફ્રેઝરના આ અદ્ભુત અભિનયને જોઈને ત્યાં હાજર તમામ લોકો ભાવુક થઈ ગયા હતા અને ફિલ્મના અંતે સભાખંડમાં હાજર લોકોએ સતત ૬ મિનિટ સુધી ઉભા થઈને તાળીઓ વગાડીને તેમને ભવ્ય સન્માન આપ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Keslassy|first=Ramin Setoodeh,Zack Sharf,Elsa|date=2022-09-04|title=Brendan Fraser Breaks Down in Tears as ‘The Whale’ Gets Huge 6-Minute Standing Ovation in Venice|url=https://variety.com/2022/film/news/brendan-fraser-cries-the-whale-venice-standing-ovation-1235337836/|access-date=2026-08-17|website=Variety|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

આ ફિલ્મ માત્ર ૩ મિલિયન ડોલરના અત્યંત મર્યાદિત બજેટમાં બનાવવામાં આવી હતી. પરંતુ, ફિલ્મ રિલીઝ થતાં જ ફ્રેઝરના ઉત્કૃષ્ટ અભિનયે સમગ્ર વિશ્વના સિનેમા પ્રેમીઓને રડાવી દીધા હતા. સાવ નાના બજેટમાં બનેલી આ ફિલ્મે વિશ્વભરમાં ૫૭ મિલિયન ડોલરથી વધુની ધમાકેદાર કમાણી કરીને બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી બ્લોકબસ્ટર ફિલ્મ તરીકે અસાધારણ સફળતા મેળવી. આ અદ્ભુત અભિનય માટે વર્ષ ૨૦૨૩માં ફ્રેઝરને વિશ્વનો સૌથી પ્રતિષ્ઠિત પુરસ્કાર એટલે કે 'શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો ઓસ્કાર એવોર્ડ' એનાયત કરવામાં આવ્યો&lt;ref&gt;{{cite news |title=Brendan Fraser wins best actor Oscar for 'The Whale' |url=https://www.reuters.com/lifestyle/brendan-fraser-wins-best-actor-oscar-whale-2023-03-13/ |website=Reuters |date=March 12, 2023 |access-date=August 17, 2025 |archive-date=March 13, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313052828/https://www.reuters.com/lifestyle/brendan-fraser-wins-best-actor-oscar-whale-2023-03-13/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, જેને હોલીવુડના ઇતિહાસનું સૌથી મોટું અને ભાવુક પુનરાગમન માનવામાં આવે છે, ફ્રેઝર ઓસ્કર જીત મેળવનાર પ્રથમ કેનેડિયન બન્યા હતા.

ત્યારબાદ ફ્રેઝરે મહાન દિગ્દર્શક માર્ટિન સ્કોર્સેસીની પ્રખ્યાત ફિલ્મ 'કિલર્સ ઓફ ધ ફ્લાવર મૂન' માં વકીલ હેમિલ્ટનની એક નાની પરંતુ પ્રભાવશાળી ભૂમિકા ભજવી હતી. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લોપ સાબિત થઈ હોવા છતાં, તેમાં ફ્રેઝરે ભજવેલા વકીલના રોલ અને તેમના જોરદાર અભિનયના ઘણા વખાણ થયા હતા. આ સાથે જ તેમણે એમેઝોન પ્રાઇમ વિડિયો પર સીધી રિલીઝ થયેલી એક્શન-કોમેડી ફિલ્મ 'બ્રધર્સ' માં પણ કામ કર્યું હતું, જેમાં તેમણે એક ભ્રષ્ટ પોલીસ ઓફિસર તરીકે કોમેડી વિલનની અદ્ભુત ભૂમિકા ભજવી હતી. 

ઓક્ટોબર ૨૦૨૧માં સુપરહીરો ફિલ્મ 'બેટગર્લ' માં તેમને મુખ્ય વિલન ફાયરફ્લાયની ભૂમિકા માટે પસંદ કરવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ પ્રોડક્શન હાઉસની આંતરિક નીતિઓ બદલાવાને કારણે વર્ષ ૨૦૨૨માં આ આખી ફિલ્મ રિલીઝ કરવાનું રદ કરવામાં આવ્યું હતું. વર્ષ ૨૦૨૩ના અંતમાં તેમણે એક પ્રખ્યાત ઓડિયો ડ્રામા પુસ્તક માટે પોતાનો અવાજ આપ્યો હતો અને ડિઝની વર્લ્ડના એક ખાસ કાર્યક્રમમાં મુખ્ય વક્તા તરીકે પણ હાજરી આપી હતી.

વર્ષ ૨૦૨૫માં ફ્રેઝરે જાપાનીઝ ડાયરેક્ટર હિકારીની કોમેડી ડ્રામા ફિલ્મ રેન્ટલ ફેમિલીમાં સંઘર્ષ કરી રહેલા અભિનેતા ફિલિપ વેન્ડરપ્લોઇગ નો રોલ કર્યો હતો. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર સારી ન ચાલી પણ ફ્રેઝરના ઘણા વખાણ કરવામા આવ્યા હતા. ફિલ્મમાં ફિલિપ તરીકે તેમનો અભિનય ખૂબ જ સારો અને નોંધનીય હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Hammond|first=Pete|date=2025-11-26|title=Brendan Fraser On Choosing ‘Rental Family’, Lessons From Oscar Night &amp; If Reports Are True Of A New ‘Mummy’ In His Future – The Actor’s Side|url=https://deadline.com/video/brendan-fraser-video-interview-oscars-rental-family/|access-date=2026-08-17|website=Deadline|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

વર્ષ ૨૦૨૬માં તેમની કારકિર્દીનો વધુ એક મોટો વળાંક આવ્યો, જ્યારે મે ૨૦૨૬માં બીજા વિશ્વયુદ્ધ પર આધારિત તેમની ઐતિહાસિક થ્રિલર ફિલ્મ પ્રેશર રિલીઝ થઈ. આ ફિલ્મમાં તેમણે અમેરિકન જનરલ ડ્વાઇટ ડી. આઇઝનહાવરનું મુખ્ય પાત્ર ખૂબ જ અદ્ભુત રીતે ભજવ્યું છે.

વર્ષ ૨૦૨૬માં તેમની કારકિર્દીનો વધુ એક મોટો વળાંક આવ્યો, જ્યારે મે ૨૦૨૬માં બીજા વિશ્વયુદ્ધ પર આધારિત તેમની ઐતિહાસિક થ્રિલર ફિલ્મ 'પ્રેશર' રિલીઝ થઈ. આ ફિલ્મમાં તેમણે અમેરિકન જનરલ ડ્વાઇટ ડી. આઇઝનહાવરનું મુખ્ય પાત્ર ખૂબ જ અદ્ભુત રીતે ભજવ્યું છે. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://deadline.com/2024/07/brendan-fraser-play-dwight-d-eisenhower-d-day-movie-pressure-andrew-scott-1236017441/|title=Brendan Fraser To Star As Dwight D. Eisenhower In D-Day Movie 'Pressure' About The Historic Normandy Landings|website=Deadline Hollywood|first=Andreas|last=Wiseman|date=July 22, 2024|access-date=August 17 2026|archive-date=December 3, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203163658/https://deadline.com/2024/07/brendan-fraser-play-dwight-d-eisenhower-d-day-movie-pressure-andrew-scott-1236017441/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

તેમજ વર્ષ ૨૦૨૬ના અંતમાં અથવા ૨૦૨૭ની શરૂઆતમાં ફ્રેઝર ઓસ્કાર વિજેતા દિગ્દર્શક બેરી લેવિન્સનની આગામી મિસ્ટ્રી થ્રિલર ફિલ્મ 'એસેસિનેશન' માં પણ જોવા મળશે. અમેરિકન પ્રમુખ જ્હોન એફ. કેનેડીની હત્યાના કાવતરા પર આધારિત આ ફિલ્મમાં ફ્રેઝરની સાથે હોલીવુડના મહાન અભિનેતા [[અલ પચિનો]], જેસિકા ચેસ્ટેન, બ્રાયન ક્રેન્સ્ટન અને જેરેડ લેટો પણ મહત્વના પાત્રો ભજવતા જોવા મળશે&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Service|first=Express News|date=2024-11-01|title=Jessica Chastain, Brendan Fraser, Bryan Cranston to star alongside Al Pacino in 'Assassination'|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/english/2024/Nov/01/jessica-chastain-brendan-fraser-bryan-cranston-to-star-alongside-al-pacino-in-assassination|access-date=2026-08-17|website=The New Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;

આ ઉપરાંત, ૨૦૨૫ માં સત્તાવાર જાહેરાત મુજબ ફ્રેઝર ફરી એકવાર 'ધ મમી' સીરિઝની ચોથી ફિલ્મમાં પોતાના સૌથી પ્રખ્યાત પાત્ર 'રિક ઓ'કોનેલ' તરીકે ધમાકેદાર વાપસી કરવા જઈ રહ્યા છે. આ ફિલ્મ ૧૫ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૭ના રોજ સિનેમાઘરોમાં રિલીઝ થવાની છે, જેમાં તેમની સાથે 'ધ મમી' અને 'ધ મમી રીટર્ન્સ' ની મુખ્ય અભિનેત્રી રચેલ વેઇઝ પણ ફરી એકવાર ઇવેલિનના રોલમાં જોવા મળશે અને આ જોડી વર્ષો પછી ફરીથી સ્ક્રીન શેર કરશે.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Rubin|first=Rebecca|date=2025-11-04|title=Brendan Fraser, Rachel Weisz Reuniting for Fourth ‘Mummy’ Movie|url=https://variety.com/2025/film/news/the-mummy-4-brendan-fraser-rachel-weisz-1236569746/|access-date=2026-08-17|website=Variety|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ફિલ્મોગ્રાફી ==
''બ્રેન્ડન ફ્રેઝરની ફિલ્મોગ્રાફી પણ જુઓ.''

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| વર્ષ
! rowspan=&quot;2&quot;| ફિલ્મ
! colspan=&quot;4&quot;| યોગદાન
! rowspan=&quot;2&quot;| ભૂમિકા
! rowspan=&quot;2&quot;| નોંધ
|-
! width=&quot;65&quot;| નિર્દેશક
! width=&quot;65&quot;| નિર્માતા
! width=&quot;65&quot;| લેખક
! width=&quot;65&quot;| અભિનેતા
|-
| ૧૯૯૧
| ''ડોગફાઇટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| નાવિક નં. ૧
| પ્રથમ ફિલ્મ
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| ૧૯૯૨
| ''એન્સિનો મેન''
|
|
|
| {{Yes}}
| લિંક
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''સ્કૂલ ટાઇઝ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડેવિડ ગ્રીન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| rowspan=&quot;3&quot;| ૧૯૯૩
| ''ટ્વેન્ટી બક્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| સેમ માસ્ટ્રેવ્સ્કી
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ''સન ઇન લૉ''
|
|
|
| {{Yes}}
| લિંક
| અણઘડ મહેમાન ભૂમિકા
|-
| ''યંગર એન્ડ યંગર''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિન્સ્ટન યંગર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| rowspan=&quot;4&quot;| ૧૯૯૪
| ''વિથ ઓનર્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| મોન્ટી કેસલર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''એરહેડ્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ચેસ્ટર &quot;ચેઝ&quot; ડાર્બી ઓગિલ્વી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''ઇન ધ આર્મી નાઉ''
|
|
|
| {{Yes}}
| લિંક
| અણઘડ મહેમાન ભૂમિકા
|-
| ''ધ સ્કાઉટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| સ્ટીવ નેબ્રાસ્કા
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| ૧૯૯૫
| ''ધ પેશન ઓફ ડાર્કલી નૂન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડાર્કલી નૂન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''નાઉ એન્ડ ધેન''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિયેતનામ વેટરન
| અણઘડ મહેમાન ભૂમિકા
|-
| rowspan=&quot;3&quot;| ૧૯૯૬
| ''કિડ્સ ઇન ધ હોલ: બ્રેઇન કેન્ડી''
|
|
|
| {{Yes}}
| પ્લેસેબો પેશન્ટ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ''મિસિસ વિન્ટરબોર્ન''
|
|
|
| {{Yes}}
| બિલ વિન્ટરબોર્ન / હ્યુ વિન્ટરબોર્ન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''ગ્લોરી ડેઝ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડગ
| મહેમાન ભૂમિકા
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| ૧૯૯૭
| ''ધ ટ્વાઇલાઇટ ઓફ ધ ગોલ્ડ્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડેવિડ ગોલ્ડ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''જ્યોર્જ ઓફ ધ જંગલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| જ્યોર્જ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| ૧૯૯૮
| ''સ્ટિલ બ્રેથિંગ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફ્લેચર મેકબ્રેકન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''ગોડ્સ એન્ડ મોનસ્ટર્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ક્લેટન બૂન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| rowspan=&quot;3&quot;| ૧૯૯૯
| ''બ્લાસ્ટ ફ્રોમ ધ પાસ્ટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| એડમ વેબર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''ધ મમી''
|
|
|
| {{Yes}}
| રિક ઓ'કોનેલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''ડડલી ડુ-રાઇટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડડલી ડુ-રાઇટ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૦
| ''બેડાઝલ્ડ''
|
|
|
| {{Yes}}
| એલિયટ રિચાર્ડ્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| ૨૦૦૧
| ''મંકીબોન''
|
|
|
| {{Yes}}
| સ્ટુઅર્ટ &quot;સ્ટુ&quot; માઇલી / સ્ટેનલી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''ધ મમી રિટર્ન્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| રિક ઓ'કોનેલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૨
| ''ધ ક્વાયેટ અમેરિકન''
|
|
|
| {{Yes}}
| એલ્ડન પાઇલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| ૨૦૦૩
| ''ડિકી રોબર્ટ્સ: ફોર્મર ચાઇલ્ડ સ્ટાર''
|
|
|
| {{Yes}}
| પોતે
| મહેમાન ભૂમિકા
|-
| ''લૂની ટ્યુન્સ: બેક ઇન એક્શન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડી.જે. ડ્રેક / પોતે
| મુખ્ય ભૂમિકા અને અવાજની ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૪
| ''ક્રેશ''
|
|
|
| {{Yes}}
| રિક કેબોટ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| ૨૦૦૬
| ''જર્ની ટુ ધ એન્ડ ઓફ ધ નાઇટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| પોલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''ધ લાસ્ટ ટાઇમ''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| જેમી બશન્ટ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૭
| ''ધ એર આઇ બ્રેથ''
|
|
|
| {{Yes}}
| પ્લેઝર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| rowspan=&quot;3&quot;| ૨૦૦૮
| ''જર્ની ટુ ધ સેન્ટર ઓફ ધ અર્થ''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| પ્રોફેસર ટ્રેવર એન્ડરસન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''ધ મમી: ટોમ્બ ઓફ ધ ડ્રેગન એમ્પરર''
|
|
|
| {{Yes}}
| રિક ઓ'કોનેલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''ઇન્કહાર્ટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| મોર્ટિમર ફોલચાર્ટ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૯
| ''જી.આઈ. જો: ધ રાઇઝ ઓફ કોબ્રા''
|
|
|
| {{Yes}}
| સાર્જન્ટ જ્યોફ્રી સ્ટોન IV
| અણઘડ મહેમાન ભૂમિકા
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| ૨૦૧૦
| ''એક્સ્ટ્રાઓર્ડિનરી મેઝર્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| જ્હોન ક્રોલી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''ફ્યુરી વેન્જન્સ''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| ડેન સેન્ડર્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૨
| ''હોલ લોટા સોલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| જો મેગ્વાયર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| rowspan=&quot;6&quot;| ૨૦૧૩
| ''એસ્કેપ ફ્રોમ પ્લેનેટ અર્થ''
|
|
|
| {{Yes}}
| સ્કોર્ચ સુપરનોવા
| અવાજની ભૂમિકા
|-
| ''અ કેસ ઑફ યુ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ''હેર બ્રેઇન્ડ''
|
|
|
| {{Yes}}
| લિયો સર્લી
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ''પોન શોપ ક્રોનિકલ્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| રિકી બાલ્ડોસ્કી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''બ્રેકઆઉટ''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| જેક ડેમસન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''ગિમ્મી શેલ્ટર''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોમ ફિટ્ઝપેટ્રિક
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૪
| ''ધ નટ જોબ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ગ્રેસન
| અવાજની ભૂમિકા
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| ૨૦૧૯
| ''ધ પોઇઝન રોઝ''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇલ્સ મિચેલ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ''લાઇન ઓફ ડીસેન્ટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ચાર્લી &quot;ચારુ&quot; જોલપિન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૦
| ''ધ સિક્રેટ ઓફ કર્મા''
|
|
|
| {{Yes}}
| એનિમસ / રોનાય
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૧
| ''નો સડન મૂવ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડગ જોન્સ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| rowspan=&quot;3&quot;| ૨૦૨૨
| ''ડાયમેન્શન્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| એનિમસ / રોનાય
| વૈકલ્પિક સંસ્કરણ
|-
| ''બેટગર્લ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટેડ કાર્સન / ફાયરફ્લાય
| રિલીઝ ન થયેલી ફિલ્મ
|-
| ''ધ વ્હેલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ચાર્લી
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર વિજય
|-
| ૨૦૨૩
| ''કિલર્સ ઓફ ધ ફ્લાવર મૂન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડબ્લ્યુ. એસ. હેમિલ્ટન
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૪
| ''બ્રધર્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| જિમી ફારફુલ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;2&quot;| ૨૦૨૫
| ''[[સી લાયન્સ ઓફ ધ ગાલાપાગોસ]]''
|
|
|
| {{Yes}}
| વર્ણનકર્તા
| ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ
|-
| ''[[રેન્ટલ ફેમિલી]]''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફિલિપ વેન્ડરપ્લોઇગ
|
|-
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;2&quot;| ૨૦૨૬
| ''[[પ્રેશર (૨૦૨૬ ફિલ્મ)|પ્રેશર]]''
|
|
|
| {{Yes}}
| [[ડ્વાઇટ ડી. આઇઝનહોવર]]
|
|-
| ''[[ડાયમન્ડ (૨૦૨૬ ફિલ્મ)|ડાયમન્ડ]]''
|
|
|
| {{Yes}}
| 'ડેની બોય' મેકવિકાર
|
|}

== પુરસ્કારો ==

=== એકેડમી (ઓસ્કર) એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:29em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:27em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૨૨
| બેસ્ટ એક્ટર
| ''ધ વ્હેલ''
| style=&quot;background:#66BB6A; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
|}

=== બાફ્ટા એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:29em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:27em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૨૨
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ લીડિંગ રોલ
| ''ધ વ્હેલ''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
|}

=== ક્રિટિક્સ ચોઇસ એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:29em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:27em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
! colspan=5 | ક્રિટિક્સ ચોઇસ મૂવી એવોર્ડ્સ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૦૫
| બેસ્ટ કાસ્ટ
| ''ક્રેશ''
| style=&quot;background:#66BB6A; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૨૨
| બેસ્ટ એક્ટર
| ''ધ વ્હેલ''
| style=&quot;background:#66BB6A; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
! colspan=5 | ક્રિટિક્સ ચોઇસ સુપર એવોર્ડ્સ
|-
| ૨૦૨૨
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ સુપરહીરો સિરીઝ
| ''ડૂમ પેટ્રોલ''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| ૨૦૨૩
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ સુપરહીરો સિરીઝ
| ''ડૂમ પેટ્રોલ''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
|}

=== ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:29em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:27em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૨૨
| બેસ્ટ એક્ટર – મોશન પિક્ચર – ડ્રામા
| ''ધ વ્હેલ''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
|}

=== સ્ક્રીન એક્ટર્સ ગિલ્ડ એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:29em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:27em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૦૫
| આઉટસ્ટેન્ડિંગ કાસ્ટ ઇન અ મોશન પિક્ચર
| ''ક્રેશ''
| style=&quot;background:#66BB6A; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૨૨
| આઉટસ્ટેન્ડિંગ એક્ટર ઇન અ લીડિંગ રોલ
| ''ધ વ્હેલ''
| style=&quot;background:#66BB6A; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૨૪
| આઉટસ્ટેન્ડિંગ કાસ્ટ ઇન અ મોશન પિક્ચર
| ''કિલર્સ ઓફ ધ ફ્લાવર મૂન''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
|}

=== અન્ય એવોર્ડ્સ ===
{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot;
|-
! style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! style=&quot;width:29em;&quot; | એસોશિએશન
! style=&quot;width:27em;&quot; | કેટેગરી
! style=&quot;width:27em;&quot; | કૃતિ
! style=&quot;width:8em;&quot; | પરિણામ
! class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૧૯૯૩
| શિકાગો ફિલ્મ ક્રિટિક્સ એસોસિએશન
| મોસ્ટ પ્રોમિસિંગ એક્ટર
| ''એન્સિનો મેન''
| style=&quot;background:#66BB6A; color:#000; text-align:center;&quot; | વિજેતા
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.slashfilm.com/1131472/adam-sandler-fought-to-cast-brendan-fraser-in-the-1994-comedy-airheads/ |title=Adam Sandler Fought To Cast Brendan Fraser In The 1994 Comedy Airheads |date=December 8, 2022 |website=[[/Film]] |first=Anya |last=Stanley |access-date=April 10, 2023 }}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૧૯૯૭
| સિએટલ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ
| બેસ્ટ એક્ટર
| ''સ્ટિલ બ્રિધિંગ''
| style=&quot;background:#66BB6A; color:#000; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૧૯૯૮
| બ્લોકબસ્ટર એન્ટરટેઇનમેન્ટ એવોર્ડ્સ
| ફેવરિટ એક્ટર/એક્ટ્રેસ – ફેમિલી
| ''જ્યોર્જ ઓફ ધ જંગલ''
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૧૯૯૯
| ક્લોટ્રુડિસ સોસાયટી ફોર ઇન્ડિપેન્ડન્ટ ફિલ્મ
| બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર
| ''ગોડ્સ એન્ડ મોન્સ્ટર્સ''
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; rowspan=&quot;2&quot; | ૨૦૦૦
| સેટર્ન એવોર્ડ
| બેસ્ટ એક્ટર
| rowspan=&quot;2&quot; | ''ધ મમી''
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| બ્લોકબસ્ટર એન્ટરટેઇનમેન્ટ એવોર્ડ
| ફેવરિટ એક્ટર – એક્શન
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૦૧
| ટીન ચોઇસ એવોર્ડ્સ
| ફિલ્મ – ચોઇસ એક્ટર
| rowspan=&quot;2&quot; | ''ધ મમી રિટર્ન્સ''
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; rowspan=&quot;2&quot; | ૨૦૦૨
| કિડ્સ ચોઇસ એવોર્ડ્સ
| ફેવરિટ મૂવી એક્ટર
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| ઓનલાઇન ફિલ્મ એન્ડ ટેલિવિઝન એસોસિએશન
| બેસ્ટ ગેસ્ટ એક્ટર ઇન અ કોમેડી સિરીઝ
| ''સ્ક્રબ્સ''
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૦૪
| ઓનલાઇન ફિલ્મ એન્ડ ટેલિવિઝન એસોસિએશન
| બેસ્ટ ગેસ્ટ એક્ટર ઇન અ કોમેડી સિરીઝ
| ''સ્ક્રબ્સ''
| style=&quot;background:#66BB6A; color:#000; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; rowspan=&quot;2&quot; | ૨૦૦૫
| ગોથમ ઇન્ડિપેન્ડન્ટ ફિલ્મ એવોર્ડ્સ
| બેસ્ટ એન્સેમ્બલ કાસ્ટ
| rowspan=&quot;2&quot; | ''ક્રેશ''
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| હોલીવુડ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ એવોર્ડ
| એન્સેમ્બલ ઓફ ધ યર
| style=&quot;background:#66BB6A; color:#000; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; rowspan=&quot;2&quot; | ૨૦૦૮
| નેશનલ મૂવી એવોર્ડ્સ
| બેસ્ટ મેલ પર્ફોર્મન્સ
| ''ધ મમી: ટોમ્બ ઓફ ધ ડ્રેગન એમ્પરર''
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| શોશ્ટ એવોર્ડ
| ફિલ્મમાં ડિસિંગ્વિશ્ડ ડિકેડ ઓફ અચીવમેન્ટ એવોર્ડ
| — 
| style=&quot;background:#66BB6A; color:#000; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૦૯
| આઈજીએન સમર મૂવી એવોર્ડ્સ
| ફેવરિટ કેમિયો
| ''જી.આઈ. જો: ધ રાઇઝ ઓફ કોબ્રા''
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; rowspan=&quot;25&quot; | ૨૦૨૨
| બ્લેક ફિલ્મ ક્રિટિક્સ સર્કલ એવોર્ડ્સ
| rowspan=&quot;10&quot; | બેસ્ટ એક્ટર
| rowspan=&quot;57&quot; | ''ધ વ્હેલ''
| style=&quot;background:#66BB6A; color:#000; text-align:center;&quot; | વિજેતા
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Neglia|first=Matt|date=December 22, 2022|title=The 2022 Black Film Critics Circle (BFCC) Winners|url=https://nextbestpicture.com/the-2022-black-film-critics-circle-bfcc-winners/|access-date=December 12, 2022|website=NextBestPicture}}&lt;/ref&gt;
|-
| કેપ્રિ હોલીવુડ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ
| style=&quot;background:#66BB6A; color:#000; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| લાસ વેગાસ ફિલ્મ ક્રિટિક્સ સોસાયટી
| style=&quot;background:#66BB6A; color:#000; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| નેવાડા ફિલ્મ ક્રિટિક્સ સોસાયટી
| style=&quot;background:#66BB6A; color:#000; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| ન્યૂ મેક્સિકો ફિલ્મ ક્રિટિક્સ એવોર્ડ્સ
| style=&quot;background:#66BB6A; color:#000; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| નોર્થ ટેક્સાસ ફિલ્મ ક્રિટિક્સ એસોસિએશન
| style=&quot;background:#66BB6A; color:#000; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| ફિલાડેલ્ફિયા ફિલ્મ ક્રિટિક્સ સર્કલ
| style=&quot;background:#66BB6A; color:#000; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| ફોનિક્સ ક્રિટિક્સ સર્કલ
| style=&quot;background:#66BB6A; color:#000; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| ફોનિક્સ ફિલ્મ ક્રિટિક્સ સોસાયટી
| style=&quot;background:#66BB6A; color:#000; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| સેન્ટ લૂઇસ ગેટવે ફિલ્મ ક્રિટિક્સ એસોસિએશન
| style=&quot;background:#66BB6A; color:#000; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| TIFF ટ્રિબ્યુટ એવોર્ડ્સ
| એક્ટર એવોર્ડ
| style=&quot;background:#66BB6A; color:#000; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| વુમન ફિલ્મ ક્રિટિક્સ સર્કલ
| rowspan=&quot;2&quot; | બેસ્ટ એક્ટર
| style=&quot;background:#66BB6A; color:#000; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| ડલાસ–ફોર્ટ વર્થ ફિલ્મ ક્રિટિક્સ એસોસિએશન
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | રનર-અપ
|
|-
| ફ્લોરિડા ફિલ્મ ક્રિટિક્સ સર્કલ
| બેસ્ટ એક્ટર
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | રનર-અપ
|
|-
| સનસેટ સર્કલ એવોર્ડ્સ
| rowspan=&quot;2&quot; | બેસ્ટ એક્ટર
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| શિકાગો ફિલ્મ ક્રિટિક્સ એસોસિએશન
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| ગોથમ ઇન્ડિપેન્ડન્ટ ફિલ્મ એવોર્ડ્સ
| આઉટસ્ટેન્ડિંગ લીડ પર્ફોર્મન્સ
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| ગ્રેટર વેસ્ટર્ન ન્યૂ યોર્ક ફિલ્મ ક્રિટિક્સ એસોસિએશન
| બેસ્ટ એક્ટર
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| ઇન્ડિયાના ફિલ્મ જર્નાલિસ્ટ્સ એસોસિએશન
| બેસ્ટ લીડ પર્ફોર્મન્સ
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| નોર્થ કેરોલિના ફિલ્મ ક્રિટિક્સ એસોસિએશન
| બેસ્ટ એક્ટર
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| ઓનલાઇન ફિલ્મ ક્રિટિક્સ સોસાયટી
| બેસ્ટ એક્ટર
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| પોર્ટલેન્ડ ક્રિટિક્સ એસોસિએશન
| બેસ્ટ એક્ટર
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| સાન ડિએગો ફિલ્મ ક્રિટિક્સ સોસાયટી
| બેસ્ટ એક્ટર
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| સાન ફ્રાન્સિસ્કો બે એરિયા ફિલ્મ ક્રિટિક્સ સર્કલ
| બેસ્ટ એક્ટર
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| સિએટલ ફિલ્મ ક્રિટિક્સ સોસાયટી
| બેસ્ટ એક્ટર
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; rowspan=&quot;32&quot; | ૨૦૨૩
| સેટેલાઇટ એવોર્ડ્સ
| બેસ્ટ એક્ટર – મોશન પિક્ચર
| style=&quot;background:#66BB6A; color:#000; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| AARP મૂવીઝ ફોર ગ્રોનઅપ્સ એવોર્ડ
| rowspan=&quot;8&quot; | બેસ્ટ એક્ટર
| style=&quot;background:#66BB6A; color:#000; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| સેન્ટ્રલ ફ્લોરિડા ક્રિટિક્સ એસોસિએશન
| style=&quot;background:#66BB6A; color:#000; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| ડિસ્કસિંગફિલ્મ ક્રિટિક એવોર્ડ્સ
| style=&quot;background:#66BB6A; color:#000; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| હવાઈ ફિલ્મ ક્રિટિક્સ સોસાયટી
| style=&quot;background:#66BB6A; color:#000; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| હોલીવુડ ક્રિટિક્સ એસોસિએશન
| style=&quot;background:#66BB6A; color:#000; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| મ્યુઝિક સિટી ફિલ્મ ક્રિટિક્સ એસોસિએશન
| style=&quot;background:#66BB6A; color:#000; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| નોર્થ ડકોટા ફિલ્મ સોસાયટી
| style=&quot;background:#66BB6A; color:#000; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| ઓક્લાહોમા ફિલ્મ ક્રિટિક્સ સર્કલ
| style=&quot;background:#66BB6A; color:#000; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| પામ સ્પ્રિંગ્સ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ
| સ્પોટલાઇટ એવોર્ડ
| style=&quot;background:#66BB6A; color:#000; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| સાન્ટા બાર્બરા ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ
| અમેરિકન રિવેરા એવોર્ડ
| style=&quot;background:#66BB6A; color:#000; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| કોલંબસ ફિલ્મ ક્રિટિક્સ એસોસિએશન
| બેસ્ટ લીડ પર્ફોર્મન્સ
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | રનર-અપ
|
|-
| જ્યોર્જિયા ફિલ્મ ક્રિટિક્સ એસોસિએશન
| rowspan=&quot;2&quot; | બેસ્ટ એક્ટર
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | રનર-અપ
|
|-
| આયોવા ફિલ્મ ક્રિટિક્સ એસોસિએશન
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | રનર-અપ
|
|-
| કેન્સાસ સિટી ફિલ્મ ક્રિટિક્સ સર્કલ
| બેસ્ટ લીડ એક્ટર
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | રનર-અપ
|
|-
| ટોરોન્ટો ફિલ્મ ક્રિટિક્સ એસોસિએશન
| બેસ્ટ એક્ટર
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | રનર-અપ
|
|-
| AACTA ઇન્ટરનેશનલ એવોર્ડ્સ
| બેસ્ટ એક્ટર – ઇન્ટરનેશનલ
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| એલાયન્સ ઓફ વિમેન ફિલ્મ જર્નાલિસ્ટ્સ
| rowspan=&quot;2&quot; | બેસ્ટ એક્ટર
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| ઓસ્ટિન ફિલ્મ ક્રિટિક્સ એસોસિએશન
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| શિકાગો ઇન્ડી ક્રિટિક્સ
| rowspan=&quot;2&quot; | બેસ્ટ એક્ટર
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| ડેનવર ફિલ્મ ક્રિટિક્સ સોસાયટી
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| ડોરિયન એવોર્ડ્સ
| લીડ ફિલ્મ પર્ફોર્મન્સ ઓફ ધ યર
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| હ્યુસ્ટન ફિલ્મ ક્રિટિક્સ સોસાયટી
| rowspan=&quot;2&quot; | બેસ્ટ એક્ટર
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| લેટિનો એન્ટરટેઇનમેન્ટ જર્નાલિસ્ટ્સ એસોસિએશન
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| લંડન ફિલ્મ ક્રિટિક્સ સર્કલ
| એક્ટર ઓફ ધ યર
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| મિનેસોટા ફિલ્મ ક્રિટિક્સ એલાયન્સ
| rowspan=&quot;7&quot; | બેસ્ટ એક્ટર
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| નોર્થ કેરોલિના ફિલ્મ ક્રિટિક્સ એસોસિએશન
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| ઓનલાઇન ફિલ્મ ક્રિટિક્સ સોસાયટી
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| પોર્ટલેન્ડ ક્રિટિક્સ એસોસિએશન
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| સાન ડિએગો ફિલ્મ ક્રિટિક્સ સોસાયટી
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| સાન ફ્રાન્સિસ્કો બે એરિયા ફિલ્મ ક્રિટિક્સ સર્કલ
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| સિએટલ ફિલ્મ ક્રિટિક્સ સોસાયટી
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
|}

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
{{wikiquote}}
{{Commons category}}
* {{imdb name|0000409|બ્રેન્ડન ફ્રેઝર}}

[[શ્રેણી:અમેરિકન ફિલ્મ અભિનેતાઓ]]
[[શ્રેણી:કેનેડિયન ફિલ્મ અભિનેતાઓ]]
[[શ્રેણી:ઓસ્કાર વિજેતા અભિનેતાઓ]]
[[શ્રેણી:જીવિત લોકો]]</text>
      <sha1>r8zsy33fetavdpf1sgavuwptqz0fgcr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>904375</id>
      <parentid>904374</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T17:40:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MichealBVN</username>
        <id>88262</id>
      </contributor>
      <comment>/* અન્ય એવોર્ડ્સ */</comment>
      <origin>904375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="86615" sha1="mwatdgbb0kdz5n65rbw3g7il320f73x" xml:space="preserve">{{infobox person/Wikidata
 | fetchwikidata = ALL
 | onlysourced = no
}}

'''બ્રેન્ડન જેમ્સ ફ્રેઝર''' (જન્મ ૩ ડિસેમ્બર, ૧૯૬૮) એ એક અમેરિકન અને કેનેડિયન અભિનેતા છે. ચાર દાયકાથી વધુ લાંબી કારકિર્દી ધરાવતા ફ્રેઝર ૧૯૯૦ના દાયકાની કોમેડી-ડ્રામા ફિલ્મ ''જ્યોર્જ ઓફ ધ જંગલ'', પ્રખ્યાત હોરર-એક્શન એડવેન્ચર ''ધ મમી'' સીરિઝમાં 'રિક ઓ'કોનેલ' અને ''જર્ની ટુ ધ સેન્ટર ઓફ ધ અર્થ'' જેવી ફિલ્મોમાં ભજવેલી તેમની યાદગાર ભૂમિકાઓ માટે જાણીતા છે. &lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/brendan-fraser |title=Brendan Fraser |date=May 1, 2015 |encyclopedia=The Canadian Encyclopedia |first=Paul |last=Williams |access-date=August 17, 2026 |archive-date=July 23, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210723185742/https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/brendan-fraser |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== પ્રારંભિક જીવન ==
બ્રેન્ડન ફ્રેઝરનો જન્મ ૩ ડિસેમ્બર, ૧૯૬૮ના રોજ અમેરિકાના ઇન્ડિયાનાપોલિસ ખાતે કેનેડિયન માતા-પિતા કેરોલ મેરી અને પીટર ફ્રેઝરને ત્યાં થયો હતો. તેઓ ચાર ભાઈઓમાં સૌથી નાના છે. તેમના પિતા કેનેડિયન ફોરેન સર્વિસ ઓફિસર તરીકે કાર્યરત હતા, જ્યારે તેમના મામા જ્યોર્જ જેનરેક્સે ૧૯૫૨ની ઓલિમ્પિકમાં કેનેડા માટે ગોલ્ડ મેડલ જીત્યો હતો. ફ્રેઝર આઇરિશ, સ્કોટિશ, જર્મન, ચેક અને ફ્રેન્ચ-કેનેડિયન મૂળના છે અને તેઓ અમેરિકા તથા કેનેડા બંને દેશોનું બેવડું નાગરિકત્વ ધરાવે છે.

નાનપણમાં તેમનો પરિવાર વારંવાર સ્થળાંતર કરતો હોવાથી તેઓ યુરેકા, સિએટલ, ઓટાવા, નેધરલેન્ડ્સ અને સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ જેવા વિવિધ સ્થળોએ ઉછર્યા હતા. તેમણે પ્રારંભિક શિક્ષણ ડેટ્રોઇટ અને બેલેવ્યુની શાળાઓમાં મેળવ્યા બાદ ટોરોન્ટોની અપર કેનેડા કોલેજમાં અભ્યાસ કર્યો હતો.

૧૯૭૦ના દાયકામાં લંડનમાં વેકેશન દરમિયાન વેસ્ટ એન્ડ ખાતે તેમણે પોતાનો પ્રથમ પ્રોફેશનલ થિયેટર શો 'ઓલિવર!' જોયો, જેણે તેમનામાં અભિનય પ્રત્યેનો રસ જગાડ્યો હતો. ત્યારબાદ તેમણે 'ઓકલાહોમા!' નામના હાઇ-સ્કૂલ મ્યુઝિકલ પ્રોડક્શનના કોરસમાં પણ ભાગ લીધો હતો.

ફ્રેઝરે ૧૯૯૦માં સિએટલની 'કોર્નિશ કોલેજ ઓફ ધ આર્ટ્સ'માંથી ગ્રેજ્યુએશન પૂર્ણ કર્યું હતું. ત્યારપછી તેમણે ન્યૂયોર્ક સિટીની એક નાની એક્ટિંગ કોલેજમાં અભિનયની શરૂઆત કરી. તેઓ સધર્ન મેથોડિસ્ટ યુનિવર્સિટીમાંથી 'માસ્ટર ઓફ ફાઇન આર્ટ્સ ઇન એક્ટિંગ'નો અભ્યાસ કરવાનું વિચારી રહ્યા હતા, પરંતુ હોલીવુડની મુલાકાત લીધા બાદ તેમણે અભ્યાસના બદલે ફિલ્મોમાં નસીબ અજમાવવા ત્યાં જ સ્થાયી થવાનો નિર્ણય કર્યો.

== અંગત જીવન ==
૪ જુલાઈ, ૧૯૯૩ના રોજ લોસ એન્જલસ આગમન પછી ટૂંક સમયમાં જ બ્રેન્ડન ફ્રેઝર અભિનેત્રી એફ્ટોન સ્મિથને વિનોના રાઇડરના ઘરે એક કાર્યક્રમ દરમિયાન મળ્યા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Vargas|first=Alani|date=2023-03-26|title=Brendan Fraser Met His Ex-Wife Afton Smith With The Help Of Winona Ryder|url=https://www.nickiswift.com/1237131/brendan-fraser-met-his-ex-wife-afton-smith-with-the-help-of-winona-ryder/|access-date=2026-08-17|website=Nicki Swift|language=en-US}}&lt;/ref&gt; સ્મિથે ફ્રેઝરની ફિલ્મ ''જ્યોર્જ ઓફ ધ જંગલ'' માં નાની ભૂમિકા પણ ભજવી હતી. તેમણે ૨૭ સપ્ટેમ્બર, ૧૯૯૮ના રોજ લગ્ન કર્યા અને તેમને ત્રણ પુત્રો છે, &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Agate|first=Samantha|date=2022-04-15|title=Brendan Fraser Was Married Once to His ‘George of the Jungle’ Costar: Meet His Ex-Wife Afton Smith|url=https://closerweekly.com/brendan-frasers-ex-wife-afton-smith-marriage-divorce-details/|access-date=2026-08-17|website=closerweekly.com|language=en-US}}&lt;/ref&gt;જેમાંથી બે પુત્રો મોડલિંગ ક્ષેત્રે સક્રિય છે. 

ડિસેમ્બર ૨૦૦૭માં ફ્રેઝર અને એફ્ટોન સ્મિથે છૂટાછેડા લેવાનો નિર્ણય કર્યો હતો. કોર્ટ દ્વારા ફ્રેઝરને આગામી ૧૦ વર્ષ માટે દર મહિને ૫૦,૦૦૦ ડોલર ભરણપોષણ અને ૨૫,૦૦૦ ડોલર બાળ ઉછેર માટે ચૂકવવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો હતો. ૨૦૧૧માં ફ્રેઝરે આ રકમ ઘટાડવા માટે કોર્ટમાં અપીલ કરી હતી, જ્યારે સ્મિથે તેમના પર કેટલીક આર્થિક સંપત્તિ છુપાવવાનો આક્ષેપ કર્યો હતો. ૨૦૧૪માં કોર્ટે આ બંને અરજીઓ ફગાવી દીધી હતી. જો કે, છૂટાછેડા પછી પણ પોતાના પુત્રોના ઉછેરમાં સક્રિય ભૂમિકા ભજવવા બદલ આ બંને પૂર્વ જીવનસાથીઓની પ્રશંસા કરવામાં આવી હતી.

[[File:Brendan Fraser (30864334034) (cropped).jpg|thumb|right|upright| ડિસેમ્બર ૨૦૧૬માં ન્યૂયોર્ક સિટી ખાતે બ્રેન્ડન ફ્રેઝર]]

સ્મિથે ત્યારપછી અભિનય છોડીને પુસ્તક લેખન અને રિયલ એસ્ટેટ ક્ષેત્રે કારકિર્દી બનાવી છે. સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૨થી ફ્રેઝર મેકઅપ આર્ટિસ્ટ જીનની મૂર સાથે સંબંધમાં છે. આ કપલે ૨૦૨૨ના વેનિસ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં પ્રથમ વખત સાથે હાજરી આપી હતી, અને ફ્રેઝરે ૯૫મા એકેડેમી એવોર્ડ્સમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો ઓસ્કાર એવોર્ડ સ્વીકારતી વખતે મૂર પ્રત્યે પોતાનો આભાર વ્યક્ત કર્યો હતો.

ફ્રેઝર ફ્રેન્ચ ભાષા પણ બોલી શકે છે અને તેઓ ફિલ્મએઇડ ઇન્ટરનેશનલના બોર્ડ ઓફ ડિરેક્ટર્સમાં સેવા આપે છે. તેઓ એક કુશળ કલાપ્રેમી ફોટોગ્રાફર છે અને તેમણે પોતાની ફિલ્મો તથા ટેલિવિઝન શોમાં પણ આ ક્ષમતા પ્રદર્શિત કરી છે. આ ઉપરાંત, તેઓ એક કુશળ કલાપ્રેમી તીરંદાજ પણ છે.

=== સ્વાસ્થ્ય અને શારીરિક સંઘર્ષ ===
વર્ષ ૨૦૧૮માં ફ્રેઝરે જાહેરમાં ખુલાસો કર્યો હતો કે 'ધ મમી' સીરિઝ અને અન્ય એક્શન-એડવેન્ચર ફિલ્મોમાં સતત જાતે જોખમી સ્ટન્ટ્સ કરવાને કારણે તેમના શરીર પર ભારે નકારાત્મક અસર પડી હતી. આ ફિલ્મોના શૂટિંગ દરમિયાન લાગેલી ગંભીર ઈજાઓના પરિણામે તેમણે લગભગ સાત વર્ષના લાંબા સમયગાળા સુધી હોસ્પિટલમાં વારંવાર દાખલ થવું પડ્યું હતું. આ દરમિયાન તેમણે કરોડરજ્જુની સર્જરી, ઘૂંટણની આંશિક બદલી અને અવાજના તંતુઓની ગંભીર સર્જરીઓ સહિત અનેક ઓપરેશન કરાવવા પડ્યા હતા, જેના કારણે તેઓ લાંબા સમય સુધી ફિલ્મી પડદાથી દૂર રહ્યા હતા.

=== ફિલિપ બર્ક સામે ઉત્પીડનનો આક્ષેપ અને ગોલ્ડન ગ્લોબ વિવાદ ===
વર્ષ ૨૦૧૮માં ફ્રેઝરે જાહેરમાં ખુલાસો કર્યો હતો કે વર્ષ ૨૦૦૩માં એક કાર્યક્રમ દરમિયાન હોલીવુડ ફોરેન પ્રેસ એસોસિએશનના તત્કાલીન પ્રમુખ ફિલિપ બર્કે તેમનું શારીરિક ઉત્પીડન કર્યું હતું. ફ્રેઝરના જણાવ્યા અનુસાર, આ ઘટનાને કારણે તેઓ ભારે માનસિક આઘાતમાં સરી પડ્યા હતા અને પોતાની કારકિર્દી પર અસર પડવાના ડરથી તેઓ લાંબો સમય સુધી મૌન રહ્યા હતા. ફિલિપ બર્કે શરૂઆતમાં આ વાતને સંપૂર્ણપણે ખોટી ગણાવી હતી, પરંતુ બાદમાં તેમણે સ્વીકાર્યું હતું કે તેમણે મજાકમાં આવું કર્યું હતું. છૂટાછેડા, સ્વાસ્થ્યની સમસ્યાઓ, માતાનું અવસાન અને આ ગંભીર ઘટનાના આઘાતને કારણે ફ્રેઝર ભારે ડિપ્રેશનનો ભોગ બન્યા હતા, જેના લીધે તેમની કારકિર્દીમાં મોટો વિરામ આવ્યો હતો. આ ઘટના બાદ એવું પણ માનવામાં આવતું હતું કે આ આક્ષેપોને કારણે તેમને હોલીવુડમાં બ્લેકલિસ્ટ કરવામાં આવ્યા હતા અને તેમને કામ મળવાનું બંધ થઈ ગયું હતું.

ત્યારબાદ વર્ષ ૨૦૨૧માં ફિલિપ બર્ક દ્વારા મોકલવામાં આવેલો એક ભડકાવ અને વિવાદાસ્પદ ઈમેલ જાહેરમાં લીક થઈ ગયો હતો. આ ઈમેલ લીક થતાં જ ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ્સનું આયોજન કરતી સંસ્થા પર ચોમેરથી ભારે ફિટકાર વરસ્યો હતો અને મોટો વિવાદ સર્જાયો હતો. આ દબાણ હેઠળ આવીને સંસ્થાએ તાત્કાલિક ધોરણે ફિલિપ બર્કને સભ્યપદમાંથી હંમેશા માટે હાંકી કાઢ્યા હતા. આ ઘટના પછી સંસ્થાએ હોલીવુડમાં પોતાની ખરાબ થયેલી છબી સુધારવા માટે અને વિવાદ શાંત કરવા માટે બ્રેન્ડન ફ્રેઝરનો સંપર્ક કરીને તેમને ફરીથી એવોર્ડ સમારોહમાં બોલાવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. 

ખાસ કરીને વર્ષ ૨૦૨૩માં જ્યારે ફ્રેઝરને 'ધ વ્હેલ' ફિલ્મ માટે ઓસ્કાર એવોર્ડ મળ્યો અને તેમણે હોલીવુડમાં પાછી પોતાની પ્રતિષ્ઠા મેળવી, ત્યારે ગોલ્ડન ગ્લોબ્સ સંસ્થાએ પોતાના એવોર્ડ શોની ગરિમા અને વિશ્વસનીયતા પાછી મેળવવા માટે ફ્રેઝરને આગામી સમારોહમાં મુખ્ય અતિથિ તરીકે જોડાવા માટે ફરીથી સત્તાવાર આમંત્રણ મોકલ્યું હતું. જો કે, ફ્રેઝરે આ આમંત્રણનો સ્વીકાર કરવાની સ્પષ્ટ મનાઈ કરી દીધી હતી. તેમણે જડબાતોડ જવાબ આપતાં જણાવ્યું હતું કે, તેમની માતાએ તેમને દંભી બનતા નથી શીખવ્યું કે જે સંસ્થાએ ભૂતકાળમાં તેમની સાથે ખોટું કર્યું હોય ત્યાં તેઓ માત્ર પુરસ્કાર લેવા કે શો વધારવા માટે જાય. પોતાના આ જ આત્મસન્માનને કારણે તેમણે ઓસ્કાર વિજય પછી પણ ગોલ્ડન ગ્લોબ્સ સંસ્થાના તમામ સમારોહથી અંતર જાળવી રાખ્યું હતું.

== કારકિર્દી ==
=== ૧૯૯૧–૧૯૯૭: કારકિર્દીની શરૂઆત ===
વર્ષ ૧૯૯૧માં બ્રેન્ડન ફ્રેઝરે વિયેતનામ યુદ્ધ પર આધારિત ફિલ્મ 'ડોગફાઇટ' માં એક નાવિકની નાની ભૂમિકા ભજવીને હોલીવુડમાં ડેબ્યુ કર્યું હતું. ત્યારબાદ વર્ષ ૧૯૯૨માં આવેલી કોમેડી ફિલ્મ 'એન્સિનો મેન' માં તેમને મુખ્ય અભિનેતા તરીકે પ્રથમ મોટો બ્રેક મળ્યો. આ ફિલ્મમાં તેમણે વર્તમાન સમયમાં જીવતા થઈ ગયેલા એક પ્રાગૈતિહાસિક ગુફામાનવનું પાત્ર ભજવ્યું હતું, જે બોક્સ ઓફિસ પર એક સામાન્ય હિટ ફિલ્મ સાબિત થઈ હતી પણ આજે તે લોકોમાં લોકપ્રિય છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Press-Enterprise|first=Vanessa Franko {{!}} The|date=2017-05-23|title=Hey bu-ddy! ‘Encino Man’ turns 25 — but here’s where the ’90s comedy was really filmed|url=https://www.ocregister.com/2017/05/22/hey-bu-ddy-encino-man-turns-25-but-heres-where-the-90s-comedy-was-really-filmed/|access-date=2026-08-17|website=Orange County Register|language=en-US}}&lt;/ref&gt; તે જ વર્ષે તેમણે ડ્રામા ફિલ્મ 'સ્કૂલ ટાઈઝ' માં કામ કર્યું, જેમાં તેમણે ખાનગી શાળામાં સામાજિક ભેદભાવનો સામનો કરતા એક યહૂદી ક્વાર્ટરબેક ખેલાડીની ગંભીર ભૂમિકા ભજવી હતી અને આ ફિલ્મને બોક્સ ઓફિસ પર સાધારણ સફળતા મળી હતી.

વર્ષ ૧૯૯૪ થી ૧૯૯૭ વચ્ચે તેમણે પોતાની કારકિર્દીને આગળ વધારતા ઘણી ફિલ્મોમાં કામ કર્યું. આ દરમિયાન આવેલી ફિલ્મ 'વિથ ઓનર્સ' અને 'એરહેડ્સ' બોક્સ ઓફિસ પર સાધારણ સફળ રહી હતી, પરંતુ તેનાથી ફ્રેઝરના અભિનયની ભારે પ્રશંસા થઈ હતી. ત્યારબાદ તેમણે 'ધ પેશન ઓફ ડાર્કલી નૂન', 'મિસિસ વિન્ટરબોર્ન' અને 'ધ ટ્વીલાઇટ ઓફ ધ ગોલ્ડ્સ' જેવી ફિલ્મોમાં પણ વિવિધ પાત્રો ભજવ્યા હતા. આ ઉપરાંત તેમણે વર્ષ ૧૯૯૫ની હિટ ફિલ્મ 'નાઉ એન્ડ ધેન' માં એક નાની ભૂમિકા ભજવી હતી અને પોતાની જૂની પ્રખ્યાત ફિલ્મ 'એન્સિનો મેન' ના પાત્રને યાદ કરતા 'સન ઇન લો' અને 'ઇન ધ આર્મી નાઉ' જેવી ફિલ્મોમાં મેહમાન ભૂમિકા (કેમિયો) પણ કરી હતી. 

ફિલ્મો ઉપરાંત તેમણે વર્ષ ૧૯૯૫માં ગેફન પ્લેહાઉસ ખાતે યોજાયેલા એક નાટકમાં વિક્ટરનું પાત્ર ભજવીને થિયેટર જગતમાં પણ પોતાના અભિનયની શરૂઆત કરી હતી.

=== ૧૯૯૭–૨૦૦૧: વૈશ્વિક સફળતા ===
વર્ષ ૧૯૯૭માં આવેલી કોમેડી ફિલ્મ 'જ્યોર્જ ઓફ ધ જંગલ' થી ફ્રેઝરને તેમની કારકિર્દીની પ્રથમ મોટી વ્યાવસાયિક સફળતા મળી. એનિમેટેડ શ્રેણી પર આધારિત આ ફિલ્મે બોક્સ ઓફિસ પર ધમાકેદાર કમાણી કરી અને એક મોટી સુપરહિટ ફિલ્મ સાબિત થઈ. ત્યારબાદ વર્ષ ૧૯૯૮માં આવેલી ડ્રામા ફિલ્મ 'ગોડ્સ એન્ડ મોન્સ્ટર્સ' બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લોપ સાબિત થઈ હોવા છતાં, ફ્રેઝરે આ ફિલ્મમાં પોતાના ઉત્કૃષ્ટ પરફોર્મન્સથી સાબિત કર્યું કે તેઓ માત્ર કોમેડી જ નહીં પરંતુ ગંભીર અને જટિલ પાત્રો પણ ખૂબ જ પ્રભાવશાળી રીતે ભજવી શકે છે. આ ફિલ્મમાં એક માળી તરીકેના તેમના અભિનય માટે સમીક્ષકો દ્વારા તેમની ભારે પ્રશંસા કરવામાં આવી હતી.

[[File: Brendan Fraser at Canada's Walk of Fame induction.jpg |thumb|left|upright| વર્ષ ૨૦૦૬માં કેનેડાના વોક ઓફ ફેમ સમારોહ દરમિયાન બ્રેન્ડન ફ્રેઝર]]


ફ્રેઝરે પોતાની કારકિર્દીની સૌથી મોટી વ્યાવસાયિક સફળતા ત્યારે મેળવી જ્યારે તેમણે વર્ષ ૧૯૯૯માં આવેલી પ્રખ્યાત હોરર-એક્શન એડવેન્ચર ફિલ્મ 'ધ મમી' માં મુખ્ય સાહસિક પાત્ર 'રિક ઓ'કોનેલ' ની ભૂમિકા ભજવી. આ ફિલ્મ વૈશ્વિક બોક્સ ઓફિસ પર એક જબરદસ્ત મોટી બ્લોકબસ્ટર સાબિત થઈ હતી, જેનાથી હોલીવુડની સૌથી સફળ 'ધ મમી' ફ્રેન્ચાઈઝીની ભવ્ય શરૂઆત થઈ હતી.
આ મોટી સફળતાએ ફ્રેઝરને ૧૯૯૦ના દાયકાના હોલીવુડના સૌથી મોટા અને લોકપ્રિય સુપરસ્ટાર તરીકે સ્થાપિત કરી દીધા.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Naahar|first=Rohan|date=2024-04-29|title=‘The Mummy’ Re-Release Unwraps Impressive Domestic Box Office Haul|url=https://collider.com/the-mummy-rerelease-domestic-box-office/|access-date=2026-08-17|website=Collider|language=en}}&lt;/ref&gt;

આ મોટી સફળતાઓની વચ્ચે, તેમણે 'ડડલી ડુ-રાઇટ' અને 'મંકીબોન' જેવી ફિલ્મોમાં પણ કામ કર્યું હતું, પરંતુ આ ફિલ્મો બોક્સ ઓફિસ પર અસફળ રહી હતી. જો કે, આ સમયગાળા દરમિયાન આવેલી તેમની રોમેન્ટિક કોમેડી ફિલ્મ 'બ્લાસ્ટ ફ્રોમ ધ પાસ્ટ' બોક્સ ઓફિસ પર હિટ રહી હતી અને વર્ષ ૨૦૦૦માં આવેલી કાલ્પનિક કોમેડી ફિલ્મ 'બેડેઝલ્ડ' ને પણ બોક્સ ઓફિસ પર સારી સફળતા મળી હતી. આ સિવાય તેમણે હોલીવુડના મહાન કલાકાર માર્લોન બ્રાન્ડો સાથે એક એનિમેટેડ ફિલ્મ 'બિગ બગ મેન' માટે પોતાનો અવાજ પણ આપ્યો હતો.

=== ૨૦૦૧–૨૦૦૮: વ્યાવસાયિક સફળતા અને વૈવિધ્યપૂર્ણ ભૂમિકાઓ ===
વર્ષ ૨૦૦૧માં બ્રેન્ડન ફ્રેઝર 'ધ મમી' ફ્રેન્ચાઈઝીના બીજા ભાગ 'ધ મમી રિટર્ન્સ' માં ફરી એકવાર 'રિક ઓ'કોનેલ' તરીકે પાછા ફર્યા હતા. આ ફિલ્મે તેના પહેલા ભાગ કરતાં પણ વધુ ધમાકેદાર કમાણી કરીને વિશ્વભરમાં એક મોટી બ્લોકબસ્ટર ફિલ્મ તરીકે સફળતા મેળવી હતી. આ ફિલ્મ માત્ર વૈશ્વિક સ્તરે જ નહીં, પરંતુ ભારતમાં પણ ખૂબ જ લોકપ્રિય અને મોટી હિટ સાબિત થઈ હતી.

તે જ વર્ષના અંતમાં તેમણે નાટક 'કેટ ઓન અ હોટ ટીન રૂફ' માં કામ કરીને સ્ટેજ પર પોતાના અભિનય માટે ઉત્કૃષ્ટ સમીક્ષાઓ મેળવી હતી. ત્યારબાદ વર્ષ ૨૦૦૨માં તેમણે રાજકીય ડ્રામા ફિલ્મ 'ધ ક્વાઇટ અમેરિકન' માં કામ કર્યું, આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ફલોપ્ સાબિત થઈ હતી પણ તેને સમીક્ષકો દ્વારા ખૂબ જ પસંદ કરવામાં આવી હતી. વર્ષ ૨૦૦૩માં તેમણે એનિમેટેડ કોમેડી ફિલ્મ 'લૂની ટ્યુન્સ: બેક ઇન એક્શન' માં મુખ્ય માનવ પાત્ર ભજવવાની સાથે અન્ય પાત્રો માટે પોતાનો અવાજ પણ આપ્યો હતો. વર્ષ ૨૦૦૪માં તેઓ અસંખ્ય કલાકારોથી સજ્જ અને શ્રેષ્ઠ ફિલ્મનો ઓસ્કાર એવોર્ડ જીતનારી ફિલ્મ 'ક્રેશ' માં જોવા મળ્યા હતા, જેમાં તેમણે લોસ એન્જલસના ડિસ્ટ્રિક્ટ એટર્નીની મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી.

[[File:7.27.08BrendanFraser.jpg|thumb|right|upright| જુલાઈ ૨૦૦૮માં 'ધ મમી: ટોમ્બ ઓફ ધ ડ્રેગન એમ્પરર' ફિલ્મના પ્રીમિયર દરમિયાન બ્રેન્ડન ફ્રેઝર]]

તેમણે ટેલિવિઝન શો 'સ્ક્રબ્સ', 'કિંગ ઓફ ધ હિલ' અને 'ધ સિમ્પસન્સ' માં પણ અતિથિ ભૂમિકાઓ ભજવી હતી. માર્ચ ૨૦૦૬માં તેમને કેનેડાના 'વોક ઓફ ફેમ' માં સામેલ કરવામાં આવ્યા હતા, અને આ સન્માન મેળવનારા તેઓ અમેરિકામાં જન્મેલા પ્રથમ અભિનેતા બન્યા હતા. 

આ ફ્રેન્ચાઈઝીમાં છ વર્ષના લાંબા વિરામ બાદ, ઓગસ્ટ ૨૦૦૮માં રિલીઝ થયેલી 'ધ મમી' સીરિઝના ત્રીજા ભાગ 'ધ મમી: ટોમ્બ ઓફ ધ ડ્રેગન એમ્પરર' માં ફ્રેઝર ફરી એકવાર પોતાના મુખ્ય પાત્રમાં પાછા ફર્યા હતા. આ ફિલ્મનું શૂટિંગ મોન્ટ્રીયલ ખાતે થયું હતું અને તેમાં તેમની સાથે મુખ્ય વિલન તરીકે પ્રખ્યાત અભિનેતા જેટ લી પણ જોવા મળ્યા હતા. આ ત્રીજો ભાગ બોક્સ ઓફિસ પર હિટ સાબિત થયો હતો અને તેણે વિશ્વભરમાં સારી કમાણી કરી હતી, પરંતુ તે આ સીરિઝના અગાઉના બંને ભાગો જેટલી મોટી અને ઐતિહાસિક સફળતા મેળવી શક્યો ન હતો. 

તે જ વર્ષે તેમણે સાયન્સ-ફિક્શન ફિલ્મ 'જર્ની ટુ ધ સેન્ટર ઓફ ધ અર્થ' માં કામ કર્યું જે બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી હિટ ફિલ્મ સાબિત થઈ હતી. આ સાથે જ તેમણે કાલ્પનિક ફિલ્મ 'ઇંકહાર્ટ' માં પણ મુખ્ય કલાકાર તરીકે અભિનય કર્યો હતો, જે તે સમયે બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી ડિઝાસ્ટર એટલે કે સુપરફ્લોપ સાબિત થઈ હતી, જો કે આજે વર્ષો પછી ઘણા લોકો તેને એક કલ્ટ ફિલ્મ તરીકે ખૂબ પસંદ કરે છે.

=== ૨૦૦૯–૨૦૨૦: કારકિર્દીમાં ઉતાર-ચઢાવ અને ટેલિવિઝન તરફ પ્રયાણ ===
વર્ષ ૨૦૧૦માં ફ્રેઝરે 'એલિંગ' નામના નાટક દ્વારા બ્રોડવે થિયેટરમાં વાપસી કરી હતી, પરંતુ નબળી સમીક્ષાઓને કારણે આ નાટક માત્ર એક જ અઠવાડિયામાં બંધ થઈ ગયું હતું. તે જ વર્ષે તેમની કોમેડી ફિલ્મ 'ફરી વેન્જન્સ' રિલીઝ થઈ હતી, જે સમીક્ષકો દ્વારા ભારે નકારવામાં આવી હતી અને બોક્સ ઓફિસ પર પણ ફ્લોપ સાબિત થઈ હતી. આ આર્થિક અસફળતા બાદ તેમણે પોતાની મેનેજમેન્ટ એજન્સી પણ બદલી નાખી હતી. 

વર્ષ ૨૦૧૦માં તેમણે 'હોલ લોટા સોલ' નામની ફિલ્મમાં કામ કર્યું હતું. ત્યારબાદ વર્ષ ૨૦૧૧માં તેઓ 'ધ લેજન્ડ ઓફ વિલિયમ ટેલ: 3D' ફિલ્મમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવવાના હતા, પરંતુ તેનું શૂટિંગ વારંવાર પાછળ ઠેલાતું ગયું હતું. આ દરમિયાન ફ્રેઝરે તેમના કરાર મુજબના બાકી વેતન માટે ફિલ્મના પ્રોડ્યુસર સામે કોર્ટમાં કેસ કર્યો હતો, જેના જવાબમાં પ્રોડ્યુસરે પણ તેમના પર વળતો કેસ કર્યો હતો, જેને ફ્રેઝરે દેવું ચૂકવવામાંથી બચવાનો એક નકામો પ્રયાસ ગણાવ્યો હતો. વર્ષ ૨૦૧૩માં તેઓ અસંખ્ય કલાકારોથી સજ્જ ડાર્ક કોમેડી ફિલ્મ 'પોન શોપ ક્રોનિકલ્સ' માં એલ્વિસ પ્રેસ્લીના નકલ કરનાર પાત્ર તરીકે જોવા મળ્યા હતા, પરંતુ આ સમયગાળામાં તેમની મોટાભાગની ફિલ્મો બોક્સ ઓફિસ પર કોઈ ખાસ કમાણી કરી શકી ન હતી.

વર્ષ ૨૦૧૯માં ફ્રેઝરે ભારતીય સિનેમામાં પણ ઝંપલાવ્યું હતું. તેમણે બોલિવૂડની ક્રાઇમ થ્રિલર ફિલ્મ 'લાઇન ઓફ ડિસેન્ટ' માં એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ હથિયારોના ગેરકાયદેસર વેપારી અને છૂપા પોલીસ એજન્ટ 'ચાર્લી' ની મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Bhushan|first=Nyay|date=2016-08-03|title=First Look: Brendan Fraser in Indian Drama ‘The Field’|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/first-look-brendan-fraser-indian-916798/|access-date=2026-08-17|website=The Hollywood Reporter|language=en-US}}&lt;/ref&gt; આ ફિલ્મમાં તેમની સાથે બોલિવૂડના દિગ્ગજ વિલન અભિનેતા પ્રેમ ચોપરા, રોનિત રોય અને અભય દેઓલ જેવા જાણીતા કલાકારોએ મુખ્ય ભૂમિકાઓ ભજવી હતી. વાસ્તવમાં, આ પાત્ર માટે શરૂઆતમાં હોલીવુડના પ્રખ્યાત સ્વર્ગસ્થ અભિનેતા રે લિઓટાને પસંદ કરવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ તેમના સ્થાને પછીથી બ્રેન્ડન ફ્રેઝરને આ ફિલ્મમાં સામેલ કરવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/brendan-fraser-replaces-ray-liotta-903015 |title=Brendan Fraser Replaces Ray Liotta in Indian Mafia Thriller 'The Field' |last=Bhushan |first=Nyay |date=June 15, 2016 |work=The Hollywood Reporter |access-date=August 17 2026 |archive-date=June 15, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160615181111/http://www.hollywoodreporter.com/news/brendan-fraser-replaces-ray-liotta-903015 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; આ ફિલ્મમાં પોતાના પાત્રના સંવાદો એકદમ સચોટ રીતે બોલવા માટે ફ્રેઝરે ખાસ કરીને હિન્દી ભાષા બોલવાની ભારે તાલીમ પણ લીધી હતી.

ફ્રેઝરે ત્યારપછી ટેલિવિઝન ડ્રામા શ્રેણી 'ધ અફેર' ની ત્રીજી સીઝનમાં એક જેલ ગાર્ડ ગુન્થરની નકારાત્મક ભૂમિકા ભજવી હતી. વર્ષ ૨૦૧૮માં શરૂ થયેલી શ્રેણી 'ટ્રસ્ટ' માં તેમણે જેમ્સ ફ્લેચર ચેસનું મહત્વનું પાત્ર ભજવ્યું હતું. આ ઉપરાંત તેમણે 'ટાઇટન્સ' શ્રેણીમાં રોબોટમેન તરીકે ઓળખાતા ક્લિફોર્ડ સ્ટીલના પાત્ર માટે પોતાનો અવાજ આપ્યો હતો અને તેની સ્પિન-ઓફ શ્રેણી 'ડૂમ પેટ્રોલ' માં પણ તેમણે આ જ પાત્ર માટે અવાજ આપવાની સાથે-સાથે ભૂતકાળના દ્રશ્યોમાં અભિનય પણ કર્યો હતો.

ફ્રેઝરે ત્યારપછી ટેલિવિઝન ડ્રામા શ્રેણી 'ધ અફેર' ની ત્રીજી સીઝનમાં એક જેલ ગાર્ડ ગુન્થરની નકારાત્મક ભૂમિકા ભજવી હતી. વર્ષ ૨૦૧૮માં શરૂ થયેલી શ્રેણી 'ટ્રસ્ટ' માં તેમણે જેમ્સ ફ્લેચર ચેસનું મહત્વનું પાત્ર ભજવ્યું હતું. આ ઉપરાંત તેમણે 'ટાઇટન્સ' શ્રેણીમાં રોબોટમેન તરીકે ઓળખાતા ક્લિફોર્ડ સ્ટીલના પાત્ર માટે પોતાનો અવાજ આપ્યો હતો અને તેની સાથે જોડાયેલી પેટા-શ્રેણી 'ડૂમ પેટ્રોલ' માં પણ આ જ પાત્ર માટે અવાજ આપવાની સાથે જૂના દ્રશ્યોમાં અભિનય પણ કર્યો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Andreeva|first=Nellie|date=2018-08-21|title=‘Doom Patrol’: Brendan Fraser To Star As Robotman In DC Universe TV Series|url=https://deadline.com/2018/08/doom-patrol-brendan-fraser-cast-robotman-cliff-steele-dc-universe-series-1202449702/|access-date=2026-08-17|website=Deadline|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

કારકિર્દીના લાંબા વિરામ અને સંઘર્ષ પછી હોલીવુડમાં તેમની આ શાનદાર વાપસીને દુનિયાભરના ચાહકો દ્વારા પ્રેમથી 'બ્રેનેસાંસ' નામ આપવામાં આવ્યું હતું. એક પ્રખ્યાત ટેલિવિઝન કાર્યક્રમ દરમિયાન ફ્રેઝરે પોતે ચાહકો દ્વારા આપવામાં આવેલા આ ખાસ નામનો સ્વીકાર કર્યો હતો અને તેમના પ્રત્યે આભાર પણ વ્યક્ત કર્યો હતો.

=== ૨૦૨૦–વર્તમાન: ઐતિહાસિક વાપસી અને ઓસ્કાર વિજય ===
સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૦માં ફ્રેઝરને સ્ટીવન સોડરબર્ગની ક્રાઇમ ફિલ્મ 'નો સડન મૂવ' માં ગેંગસ્ટર ડગ જોન્સની ભૂમિકા માટે પસંદ કરવામાં આવ્યા હતા, અને આ રોલ તેમણે વર્ષ ૨૦૨૧માં ખૂબ જ અદ્ભુત રીતે ભજવ્યો હતો. આ ફિલ્મ કોરોના મહામારીના સમયગાળા દરમિયાન થિયેટરોને બદલે સીધી જ ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર રિલીઝ કરવામાં આવી હતી, જ્યાં તેને દર્શકો તરફથી ખૂબ જ સારો પ્રતિસાદ મળ્યો હતો અને સમીક્ષકો દ્વારા પણ આ ફિલ્મને ભારે પ્રશંસા સાથે સફળ જાહેર કરવામાં આવી હતી.
વર્ષ ૨૦૨૨માં આવેલી ડેરેન એરોનોફસ્કીની સાયકોલોજિકલ ડ્રામા ફિલ્મ 'ધ વ્હેલ' માં તેમણે ચાર્લી નામના ખૂબ જ વધારે વજન ધરાવતા અંગ્રેજી શિક્ષકની હૃદયસ્પર્શી ભૂમિકા ભજવી હતી. 

દિગ્દર્શક એરોનોફસ્કીએ જણાવ્યું હતું કે તેઓ આ ફિલ્મની મુખ્ય ભૂમિકા માટે એક દાયકાથી યોગ્ય કલાકારની શોધ કરી રહ્યા હતા. તેમણે ફ્રેઝરને એક નાના બજેટની બ્રાઝિલિયન ફિલ્મના ટ્રેલરમાં જોયા પછી જ આ રોલ માટે પસંદ કરવાનો નિર્ણય કર્યો હતો. દિગ્દર્શકના જણાવ્યા અનુસાર, ફ્રેઝરના ચહેરાના હાવભાવ જોઈને તેમને તરત જ અહેસાસ થઈ ગયો હતો કે આ મુશ્કેલ પાત્ર માત્ર બ્રેન્ડન ફ્રેઝર જ અદ્ભુત રીતે ભજવી શકે  છે. 

[[File: The Whale Venice.jpg|thumb| સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૨માં વેનિસ ખાતે 'ધ વ્હેલ' ફિલ્મની પત્રકાર પરિષદ દરમિયાન બ્રેન્ડન ફ્રેઝર]]

સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૨માં વેનિસ આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મ મહોત્સવમાં આ ફિલ્મનું પ્રથમ પ્રદર્શન કરવામાં આવ્યું હતું. ફ્રેઝરે આ રોલની તૈયારી માટે જાહેરમાં જણાવ્યું હતું કે તેમણે સ્થૂળતા સામે કામ કરતી એક સંસ્થાની મદદ લીધી હતી અને આ બીમારીથી પીડાતા લગભગ ૮ થી ૧૦ લોકો સાથે ઇન્ટરનેટ પર વિડીયો કોલ દ્વારા લાંબી વાતચીત કરીને તેમના વાસ્તવિક દર્દ અને વાર્તાઓને સમજવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. ફિલ્મ મહોત્સવમાં ફ્રેઝરના આ અદ્ભુત અભિનયને જોઈને ત્યાં હાજર તમામ લોકો ભાવુક થઈ ગયા હતા અને ફિલ્મના અંતે સભાખંડમાં હાજર લોકોએ સતત ૬ મિનિટ સુધી ઉભા થઈને તાળીઓ વગાડીને તેમને ભવ્ય સન્માન આપ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Keslassy|first=Ramin Setoodeh,Zack Sharf,Elsa|date=2022-09-04|title=Brendan Fraser Breaks Down in Tears as ‘The Whale’ Gets Huge 6-Minute Standing Ovation in Venice|url=https://variety.com/2022/film/news/brendan-fraser-cries-the-whale-venice-standing-ovation-1235337836/|access-date=2026-08-17|website=Variety|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

આ ફિલ્મ માત્ર ૩ મિલિયન ડોલરના અત્યંત મર્યાદિત બજેટમાં બનાવવામાં આવી હતી. પરંતુ, ફિલ્મ રિલીઝ થતાં જ ફ્રેઝરના ઉત્કૃષ્ટ અભિનયે સમગ્ર વિશ્વના સિનેમા પ્રેમીઓને રડાવી દીધા હતા. સાવ નાના બજેટમાં બનેલી આ ફિલ્મે વિશ્વભરમાં ૫૭ મિલિયન ડોલરથી વધુની ધમાકેદાર કમાણી કરીને બોક્સ ઓફિસ પર એક મોટી બ્લોકબસ્ટર ફિલ્મ તરીકે અસાધારણ સફળતા મેળવી. આ અદ્ભુત અભિનય માટે વર્ષ ૨૦૨૩માં ફ્રેઝરને વિશ્વનો સૌથી પ્રતિષ્ઠિત પુરસ્કાર એટલે કે 'શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો ઓસ્કાર એવોર્ડ' એનાયત કરવામાં આવ્યો&lt;ref&gt;{{cite news |title=Brendan Fraser wins best actor Oscar for 'The Whale' |url=https://www.reuters.com/lifestyle/brendan-fraser-wins-best-actor-oscar-whale-2023-03-13/ |website=Reuters |date=March 12, 2023 |access-date=August 17, 2025 |archive-date=March 13, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313052828/https://www.reuters.com/lifestyle/brendan-fraser-wins-best-actor-oscar-whale-2023-03-13/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, જેને હોલીવુડના ઇતિહાસનું સૌથી મોટું અને ભાવુક પુનરાગમન માનવામાં આવે છે, ફ્રેઝર ઓસ્કર જીત મેળવનાર પ્રથમ કેનેડિયન બન્યા હતા.

ત્યારબાદ ફ્રેઝરે મહાન દિગ્દર્શક માર્ટિન સ્કોર્સેસીની પ્રખ્યાત ફિલ્મ 'કિલર્સ ઓફ ધ ફ્લાવર મૂન' માં વકીલ હેમિલ્ટનની એક નાની પરંતુ પ્રભાવશાળી ભૂમિકા ભજવી હતી. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર ફ્લોપ સાબિત થઈ હોવા છતાં, તેમાં ફ્રેઝરે ભજવેલા વકીલના રોલ અને તેમના જોરદાર અભિનયના ઘણા વખાણ થયા હતા. આ સાથે જ તેમણે એમેઝોન પ્રાઇમ વિડિયો પર સીધી રિલીઝ થયેલી એક્શન-કોમેડી ફિલ્મ 'બ્રધર્સ' માં પણ કામ કર્યું હતું, જેમાં તેમણે એક ભ્રષ્ટ પોલીસ ઓફિસર તરીકે કોમેડી વિલનની અદ્ભુત ભૂમિકા ભજવી હતી. 

ઓક્ટોબર ૨૦૨૧માં સુપરહીરો ફિલ્મ 'બેટગર્લ' માં તેમને મુખ્ય વિલન ફાયરફ્લાયની ભૂમિકા માટે પસંદ કરવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ પ્રોડક્શન હાઉસની આંતરિક નીતિઓ બદલાવાને કારણે વર્ષ ૨૦૨૨માં આ આખી ફિલ્મ રિલીઝ કરવાનું રદ કરવામાં આવ્યું હતું. વર્ષ ૨૦૨૩ના અંતમાં તેમણે એક પ્રખ્યાત ઓડિયો ડ્રામા પુસ્તક માટે પોતાનો અવાજ આપ્યો હતો અને ડિઝની વર્લ્ડના એક ખાસ કાર્યક્રમમાં મુખ્ય વક્તા તરીકે પણ હાજરી આપી હતી.

વર્ષ ૨૦૨૫માં ફ્રેઝરે જાપાનીઝ ડાયરેક્ટર હિકારીની કોમેડી ડ્રામા ફિલ્મ રેન્ટલ ફેમિલીમાં સંઘર્ષ કરી રહેલા અભિનેતા ફિલિપ વેન્ડરપ્લોઇગ નો રોલ કર્યો હતો. આ ફિલ્મ બોક્સ ઓફિસ પર સારી ન ચાલી પણ ફ્રેઝરના ઘણા વખાણ કરવામા આવ્યા હતા. ફિલ્મમાં ફિલિપ તરીકે તેમનો અભિનય ખૂબ જ સારો અને નોંધનીય હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Hammond|first=Pete|date=2025-11-26|title=Brendan Fraser On Choosing ‘Rental Family’, Lessons From Oscar Night &amp; If Reports Are True Of A New ‘Mummy’ In His Future – The Actor’s Side|url=https://deadline.com/video/brendan-fraser-video-interview-oscars-rental-family/|access-date=2026-08-17|website=Deadline|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

વર્ષ ૨૦૨૬માં તેમની કારકિર્દીનો વધુ એક મોટો વળાંક આવ્યો, જ્યારે મે ૨૦૨૬માં બીજા વિશ્વયુદ્ધ પર આધારિત તેમની ઐતિહાસિક થ્રિલર ફિલ્મ પ્રેશર રિલીઝ થઈ. આ ફિલ્મમાં તેમણે અમેરિકન જનરલ ડ્વાઇટ ડી. આઇઝનહાવરનું મુખ્ય પાત્ર ખૂબ જ અદ્ભુત રીતે ભજવ્યું છે.

વર્ષ ૨૦૨૬માં તેમની કારકિર્દીનો વધુ એક મોટો વળાંક આવ્યો, જ્યારે મે ૨૦૨૬માં બીજા વિશ્વયુદ્ધ પર આધારિત તેમની ઐતિહાસિક થ્રિલર ફિલ્મ 'પ્રેશર' રિલીઝ થઈ. આ ફિલ્મમાં તેમણે અમેરિકન જનરલ ડ્વાઇટ ડી. આઇઝનહાવરનું મુખ્ય પાત્ર ખૂબ જ અદ્ભુત રીતે ભજવ્યું છે. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://deadline.com/2024/07/brendan-fraser-play-dwight-d-eisenhower-d-day-movie-pressure-andrew-scott-1236017441/|title=Brendan Fraser To Star As Dwight D. Eisenhower In D-Day Movie 'Pressure' About The Historic Normandy Landings|website=Deadline Hollywood|first=Andreas|last=Wiseman|date=July 22, 2024|access-date=August 17 2026|archive-date=December 3, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203163658/https://deadline.com/2024/07/brendan-fraser-play-dwight-d-eisenhower-d-day-movie-pressure-andrew-scott-1236017441/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

તેમજ વર્ષ ૨૦૨૬ના અંતમાં અથવા ૨૦૨૭ની શરૂઆતમાં ફ્રેઝર ઓસ્કાર વિજેતા દિગ્દર્શક બેરી લેવિન્સનની આગામી મિસ્ટ્રી થ્રિલર ફિલ્મ 'એસેસિનેશન' માં પણ જોવા મળશે. અમેરિકન પ્રમુખ જ્હોન એફ. કેનેડીની હત્યાના કાવતરા પર આધારિત આ ફિલ્મમાં ફ્રેઝરની સાથે હોલીવુડના મહાન અભિનેતા [[અલ પચિનો]], જેસિકા ચેસ્ટેન, બ્રાયન ક્રેન્સ્ટન અને જેરેડ લેટો પણ મહત્વના પાત્રો ભજવતા જોવા મળશે&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Service|first=Express News|date=2024-11-01|title=Jessica Chastain, Brendan Fraser, Bryan Cranston to star alongside Al Pacino in 'Assassination'|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/english/2024/Nov/01/jessica-chastain-brendan-fraser-bryan-cranston-to-star-alongside-al-pacino-in-assassination|access-date=2026-08-17|website=The New Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;

આ ઉપરાંત, ૨૦૨૫ માં સત્તાવાર જાહેરાત મુજબ ફ્રેઝર ફરી એકવાર 'ધ મમી' સીરિઝની ચોથી ફિલ્મમાં પોતાના સૌથી પ્રખ્યાત પાત્ર 'રિક ઓ'કોનેલ' તરીકે ધમાકેદાર વાપસી કરવા જઈ રહ્યા છે. આ ફિલ્મ ૧૫ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૭ના રોજ સિનેમાઘરોમાં રિલીઝ થવાની છે, જેમાં તેમની સાથે 'ધ મમી' અને 'ધ મમી રીટર્ન્સ' ની મુખ્ય અભિનેત્રી રચેલ વેઇઝ પણ ફરી એકવાર ઇવેલિનના રોલમાં જોવા મળશે અને આ જોડી વર્ષો પછી ફરીથી સ્ક્રીન શેર કરશે.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Rubin|first=Rebecca|date=2025-11-04|title=Brendan Fraser, Rachel Weisz Reuniting for Fourth ‘Mummy’ Movie|url=https://variety.com/2025/film/news/the-mummy-4-brendan-fraser-rachel-weisz-1236569746/|access-date=2026-08-17|website=Variety|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ફિલ્મોગ્રાફી ==
''બ્રેન્ડન ફ્રેઝરની ફિલ્મોગ્રાફી પણ જુઓ.''

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| વર્ષ
! rowspan=&quot;2&quot;| ફિલ્મ
! colspan=&quot;4&quot;| યોગદાન
! rowspan=&quot;2&quot;| ભૂમિકા
! rowspan=&quot;2&quot;| નોંધ
|-
! width=&quot;65&quot;| નિર્દેશક
! width=&quot;65&quot;| નિર્માતા
! width=&quot;65&quot;| લેખક
! width=&quot;65&quot;| અભિનેતા
|-
| ૧૯૯૧
| ''ડોગફાઇટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| નાવિક નં. ૧
| પ્રથમ ફિલ્મ
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| ૧૯૯૨
| ''એન્સિનો મેન''
|
|
|
| {{Yes}}
| લિંક
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''સ્કૂલ ટાઇઝ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડેવિડ ગ્રીન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| rowspan=&quot;3&quot;| ૧૯૯૩
| ''ટ્વેન્ટી બક્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| સેમ માસ્ટ્રેવ્સ્કી
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ''સન ઇન લૉ''
|
|
|
| {{Yes}}
| લિંક
| અણઘડ મહેમાન ભૂમિકા
|-
| ''યંગર એન્ડ યંગર''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિન્સ્ટન યંગર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| rowspan=&quot;4&quot;| ૧૯૯૪
| ''વિથ ઓનર્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| મોન્ટી કેસલર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''એરહેડ્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ચેસ્ટર &quot;ચેઝ&quot; ડાર્બી ઓગિલ્વી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''ઇન ધ આર્મી નાઉ''
|
|
|
| {{Yes}}
| લિંક
| અણઘડ મહેમાન ભૂમિકા
|-
| ''ધ સ્કાઉટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| સ્ટીવ નેબ્રાસ્કા
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| ૧૯૯૫
| ''ધ પેશન ઓફ ડાર્કલી નૂન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડાર્કલી નૂન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''નાઉ એન્ડ ધેન''
|
|
|
| {{Yes}}
| વિયેતનામ વેટરન
| અણઘડ મહેમાન ભૂમિકા
|-
| rowspan=&quot;3&quot;| ૧૯૯૬
| ''કિડ્સ ઇન ધ હોલ: બ્રેઇન કેન્ડી''
|
|
|
| {{Yes}}
| પ્લેસેબો પેશન્ટ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ''મિસિસ વિન્ટરબોર્ન''
|
|
|
| {{Yes}}
| બિલ વિન્ટરબોર્ન / હ્યુ વિન્ટરબોર્ન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''ગ્લોરી ડેઝ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડગ
| મહેમાન ભૂમિકા
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| ૧૯૯૭
| ''ધ ટ્વાઇલાઇટ ઓફ ધ ગોલ્ડ્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડેવિડ ગોલ્ડ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''જ્યોર્જ ઓફ ધ જંગલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| જ્યોર્જ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| ૧૯૯૮
| ''સ્ટિલ બ્રેથિંગ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફ્લેચર મેકબ્રેકન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''ગોડ્સ એન્ડ મોનસ્ટર્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ક્લેટન બૂન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| rowspan=&quot;3&quot;| ૧૯૯૯
| ''બ્લાસ્ટ ફ્રોમ ધ પાસ્ટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| એડમ વેબર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''ધ મમી''
|
|
|
| {{Yes}}
| રિક ઓ'કોનેલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''ડડલી ડુ-રાઇટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડડલી ડુ-રાઇટ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૦
| ''બેડાઝલ્ડ''
|
|
|
| {{Yes}}
| એલિયટ રિચાર્ડ્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| ૨૦૦૧
| ''મંકીબોન''
|
|
|
| {{Yes}}
| સ્ટુઅર્ટ &quot;સ્ટુ&quot; માઇલી / સ્ટેનલી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''ધ મમી રિટર્ન્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| રિક ઓ'કોનેલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૨
| ''ધ ક્વાયેટ અમેરિકન''
|
|
|
| {{Yes}}
| એલ્ડન પાઇલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| ૨૦૦૩
| ''ડિકી રોબર્ટ્સ: ફોર્મર ચાઇલ્ડ સ્ટાર''
|
|
|
| {{Yes}}
| પોતે
| મહેમાન ભૂમિકા
|-
| ''લૂની ટ્યુન્સ: બેક ઇન એક્શન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડી.જે. ડ્રેક / પોતે
| મુખ્ય ભૂમિકા અને અવાજની ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૪
| ''ક્રેશ''
|
|
|
| {{Yes}}
| રિક કેબોટ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| ૨૦૦૬
| ''જર્ની ટુ ધ એન્ડ ઓફ ધ નાઇટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| પોલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''ધ લાસ્ટ ટાઇમ''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| જેમી બશન્ટ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૭
| ''ધ એર આઇ બ્રેથ''
|
|
|
| {{Yes}}
| પ્લેઝર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| rowspan=&quot;3&quot;| ૨૦૦૮
| ''જર્ની ટુ ધ સેન્ટર ઓફ ધ અર્થ''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| પ્રોફેસર ટ્રેવર એન્ડરસન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''ધ મમી: ટોમ્બ ઓફ ધ ડ્રેગન એમ્પરર''
|
|
|
| {{Yes}}
| રિક ઓ'કોનેલ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''ઇન્કહાર્ટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| મોર્ટિમર ફોલચાર્ટ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૦૯
| ''જી.આઈ. જો: ધ રાઇઝ ઓફ કોબ્રા''
|
|
|
| {{Yes}}
| સાર્જન્ટ જ્યોફ્રી સ્ટોન IV
| અણઘડ મહેમાન ભૂમિકા
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| ૨૦૧૦
| ''એક્સ્ટ્રાઓર્ડિનરી મેઝર્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| જ્હોન ક્રોલી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''ફ્યુરી વેન્જન્સ''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| ડેન સેન્ડર્સ
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૨
| ''હોલ લોટા સોલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| જો મેગ્વાયર
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| rowspan=&quot;6&quot;| ૨૦૧૩
| ''એસ્કેપ ફ્રોમ પ્લેનેટ અર્થ''
|
|
|
| {{Yes}}
| સ્કોર્ચ સુપરનોવા
| અવાજની ભૂમિકા
|-
| ''અ કેસ ઑફ યુ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોની
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ''હેર બ્રેઇન્ડ''
|
|
|
| {{Yes}}
| લિયો સર્લી
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ''પોન શોપ ક્રોનિકલ્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| રિકી બાલ્ડોસ્કી
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''બ્રેકઆઉટ''
|
| {{Yes}}
|
| {{Yes}}
| જેક ડેમસન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ''ગિમ્મી શેલ્ટર''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટોમ ફિટ્ઝપેટ્રિક
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૧૪
| ''ધ નટ જોબ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ગ્રેસન
| અવાજની ભૂમિકા
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| ૨૦૧૯
| ''ધ પોઇઝન રોઝ''
|
|
|
| {{Yes}}
| માઇલ્સ મિચેલ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ''લાઇન ઓફ ડીસેન્ટ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ચાર્લી &quot;ચારુ&quot; જોલપિન
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૦
| ''ધ સિક્રેટ ઓફ કર્મા''
|
|
|
| {{Yes}}
| એનિમસ / રોનાય
| મુખ્ય ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૧
| ''નો સડન મૂવ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડગ જોન્સ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| rowspan=&quot;3&quot;| ૨૦૨૨
| ''ડાયમેન્શન્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| એનિમસ / રોનાય
| વૈકલ્પિક સંસ્કરણ
|-
| ''બેટગર્લ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ટેડ કાર્સન / ફાયરફ્લાય
| રિલીઝ ન થયેલી ફિલ્મ
|-
| ''ધ વ્હેલ''
|
|
|
| {{Yes}}
| ચાર્લી
| મુખ્ય અભિનેતા માટે ઓસ્કાર વિજય
|-
| ૨૦૨૩
| ''કિલર્સ ઓફ ધ ફ્લાવર મૂન''
|
|
|
| {{Yes}}
| ડબ્લ્યુ. એસ. હેમિલ્ટન
| સહાયક ભૂમિકા
|-
| ૨૦૨૪
| ''બ્રધર્સ''
|
|
|
| {{Yes}}
| જિમી ફારફુલ
| સહાયક ભૂમિકા
|-
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;2&quot;| ૨૦૨૫
| ''[[સી લાયન્સ ઓફ ધ ગાલાપાગોસ]]''
|
|
|
| {{Yes}}
| વર્ણનકર્તા
| ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ
|-
| ''[[રેન્ટલ ફેમિલી]]''
|
|
|
| {{Yes}}
| ફિલિપ વેન્ડરપ્લોઇગ
|
|-
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;2&quot;| ૨૦૨૬
| ''[[પ્રેશર (૨૦૨૬ ફિલ્મ)|પ્રેશર]]''
|
|
|
| {{Yes}}
| [[ડ્વાઇટ ડી. આઇઝનહોવર]]
|
|-
| ''[[ડાયમન્ડ (૨૦૨૬ ફિલ્મ)|ડાયમન્ડ]]''
|
|
|
| {{Yes}}
| 'ડેની બોય' મેકવિકાર
|
|}

== પુરસ્કારો ==

=== એકેડમી (ઓસ્કર) એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:29em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:27em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૨૨
| બેસ્ટ એક્ટર
| ''ધ વ્હેલ''
| style=&quot;background:#66BB6A; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
|}

=== બાફ્ટા એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:29em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:27em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૨૨
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ લીડિંગ રોલ
| ''ધ વ્હેલ''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
|}

=== ક્રિટિક્સ ચોઇસ એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:29em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:27em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
! colspan=5 | ક્રિટિક્સ ચોઇસ મૂવી એવોર્ડ્સ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૦૫
| બેસ્ટ કાસ્ટ
| ''ક્રેશ''
| style=&quot;background:#66BB6A; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૨૨
| બેસ્ટ એક્ટર
| ''ધ વ્હેલ''
| style=&quot;background:#66BB6A; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
! colspan=5 | ક્રિટિક્સ ચોઇસ સુપર એવોર્ડ્સ
|-
| ૨૦૨૨
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ સુપરહીરો સિરીઝ
| ''ડૂમ પેટ્રોલ''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| ૨૦૨૩
| બેસ્ટ એક્ટર ઇન અ સુપરહીરો સિરીઝ
| ''ડૂમ પેટ્રોલ''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
|}

=== ગોલ્ડન ગ્લોબ એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:29em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:27em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૨૨
| બેસ્ટ એક્ટર – મોશન પિક્ચર – ડ્રામા
| ''ધ વ્હેલ''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
|}

=== સ્ક્રીન એક્ટર્સ ગિલ્ડ એવોર્ડ્સ ===
{| class=wikitable
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:29em;&quot; | કેટેગરી
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:27em;&quot; | નામાંકિત કૃતિ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; | પરિણામ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૦૫
| આઉટસ્ટેન્ડિંગ કાસ્ટ ઇન અ મોશન પિક્ચર
| ''ક્રેશ''
| style=&quot;background:#66BB6A; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૨૨
| આઉટસ્ટેન્ડિંગ એક્ટર ઇન અ લીડિંગ રોલ
| ''ધ વ્હેલ''
| style=&quot;background:#66BB6A; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૨૪
| આઉટસ્ટેન્ડિંગ કાસ્ટ ઇન અ મોશન પિક્ચર
| ''કિલર્સ ઓફ ધ ફ્લાવર મૂન''
| style=&quot;background:#F06292; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
|}

=== અન્ય એવોર્ડ્સ ===
{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot;
|-
! style=&quot;width:5em;&quot; | વર્ષ
! style=&quot;width:29em;&quot; | એસોશિએશન
! style=&quot;width:27em;&quot; | કેટેગરી
! style=&quot;width:27em;&quot; | કૃતિ
! style=&quot;width:8em;&quot; | પરિણામ
! class=&quot;unsortable&quot; | સંદર્ભ
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૧૯૯૩
| શિકાગો ફિલ્મ ક્રિટિક્સ એસોસિએશન
| મોસ્ટ પ્રોમિસિંગ એક્ટર
| ''એન્સિનો મેન''
| style=&quot;background:#66BB6A; color:#000; text-align:center;&quot; | વિજેતા
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.slashfilm.com/1131472/adam-sandler-fought-to-cast-brendan-fraser-in-the-1994-comedy-airheads/ |title=Adam Sandler Fought To Cast Brendan Fraser In The 1994 Comedy Airheads |date=December 8, 2022 |website=[[/Film]] |first=Anya |last=Stanley |access-date=April 10, 2023 }}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૧૯૯૭
| સિએટલ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ
| બેસ્ટ એક્ટર
| ''સ્ટિલ બ્રિધિંગ''
| style=&quot;background:#66BB6A; color:#000; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૧૯૯૮
| બ્લોકબસ્ટર એન્ટરટેઇનમેન્ટ એવોર્ડ્સ
| ફેવરિટ એક્ટર/એક્ટ્રેસ – ફેમિલી
| ''જ્યોર્જ ઓફ ધ જંગલ''
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૧૯૯૯
| ક્લોટ્રુડિસ સોસાયટી ફોર ઇન્ડિપેન્ડન્ટ ફિલ્મ
| બેસ્ટ સપોર્ટિંગ એક્ટર
| ''ગોડ્સ એન્ડ મોન્સ્ટર્સ''
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; rowspan=&quot;2&quot; | ૨૦૦૦
| સેટર્ન એવોર્ડ
| બેસ્ટ એક્ટર
| rowspan=&quot;2&quot; | ''ધ મમી''
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| બ્લોકબસ્ટર એન્ટરટેઇનમેન્ટ એવોર્ડ
| ફેવરિટ એક્ટર – એક્શન
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૦૧
| ટીન ચોઇસ એવોર્ડ્સ
| ફિલ્મ – ચોઇસ એક્ટર
| rowspan=&quot;2&quot; | ''ધ મમી રિટર્ન્સ''
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; rowspan=&quot;2&quot; | ૨૦૦૨
| કિડ્સ ચોઇસ એવોર્ડ્સ
| ફેવરિટ મૂવી એક્ટર
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| ઓનલાઇન ફિલ્મ એન્ડ ટેલિવિઝન એસોસિએશન
| બેસ્ટ ગેસ્ટ એક્ટર ઇન અ કોમેડી સિરીઝ
| ''સ્ક્રબ્સ''
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૦૪
| ઓનલાઇન ફિલ્મ એન્ડ ટેલિવિઝન એસોસિએશન
| બેસ્ટ ગેસ્ટ એક્ટર ઇન અ કોમેડી સિરીઝ
| ''સ્ક્રબ્સ''
| style=&quot;background:#66BB6A; color:#000; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; rowspan=&quot;2&quot; | ૨૦૦૫
| ગોથમ ઇન્ડિપેન્ડન્ટ ફિલ્મ એવોર્ડ્સ
| બેસ્ટ એન્સેમ્બલ કાસ્ટ
| rowspan=&quot;2&quot; | ''ક્રેશ''
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| હોલીવુડ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ એવોર્ડ
| એન્સેમ્બલ ઓફ ધ યર
| style=&quot;background:#66BB6A; color:#000; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; rowspan=&quot;2&quot; | ૨૦૦૮
| નેશનલ મૂવી એવોર્ડ્સ
| બેસ્ટ મેલ પર્ફોર્મન્સ
| ''ધ મમી: ટોમ્બ ઓફ ધ ડ્રેગન એમ્પરર''
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| શોશ્ટ એવોર્ડ
| ફિલ્મમાં ડિસિંગ્વિશ્ડ ડિકેડ ઓફ અચીવમેન્ટ એવોર્ડ
| — 
| style=&quot;background:#66BB6A; color:#000; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ૨૦૦૯
| આઈજીએન સમર મૂવી એવોર્ડ્સ
| ફેવરિટ કેમિયો
| ''જી.આઈ. જો: ધ રાઇઝ ઓફ કોબ્રા''
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; rowspan=&quot;25&quot; | ૨૦૨૨
| બ્લેક ફિલ્મ ક્રિટિક્સ સર્કલ એવોર્ડ્સ
| rowspan=&quot;10&quot; | બેસ્ટ એક્ટર
| rowspan=&quot;57&quot; | ''ધ વ્હેલ''
| style=&quot;background:#66BB6A; color:#000; text-align:center;&quot; | વિજેતા
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Neglia|first=Matt|date=December 22, 2022|title=The 2022 Black Film Critics Circle (BFCC) Winners|url=https://nextbestpicture.com/the-2022-black-film-critics-circle-bfcc-winners/|access-date=December 12, 2022|website=NextBestPicture}}&lt;/ref&gt;
|-
| કેપ્રિ હોલીવુડ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ
| style=&quot;background:#66BB6A; color:#000; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| લાસ વેગાસ ફિલ્મ ક્રિટિક્સ સોસાયટી
| style=&quot;background:#66BB6A; color:#000; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| નેવાડા ફિલ્મ ક્રિટિક્સ સોસાયટી
| style=&quot;background:#66BB6A; color:#000; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| ન્યૂ મેક્સિકો ફિલ્મ ક્રિટિક્સ એવોર્ડ્સ
| style=&quot;background:#66BB6A; color:#000; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| નોર્થ ટેક્સાસ ફિલ્મ ક્રિટિક્સ એસોસિએશન
| style=&quot;background:#66BB6A; color:#000; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| ફિલાડેલ્ફિયા ફિલ્મ ક્રિટિક્સ સર્કલ
| style=&quot;background:#66BB6A; color:#000; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| ફોનિક્સ ક્રિટિક્સ સર્કલ
| style=&quot;background:#66BB6A; color:#000; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| ફોનિક્સ ફિલ્મ ક્રિટિક્સ સોસાયટી
| style=&quot;background:#66BB6A; color:#000; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| સેન્ટ લૂઇસ ગેટવે ફિલ્મ ક્રિટિક્સ એસોસિએશન
| style=&quot;background:#66BB6A; color:#000; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| TIFF ટ્રિબ્યુટ એવોર્ડ્સ
| એક્ટર એવોર્ડ
| style=&quot;background:#66BB6A; color:#000; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| વુમન ફિલ્મ ક્રિટિક્સ સર્કલ
| rowspan=&quot;2&quot; | બેસ્ટ એક્ટર
| style=&quot;background:#66BB6A; color:#000; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| ડલાસ–ફોર્ટ વર્થ ફિલ્મ ક્રિટિક્સ એસોસિએશન
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | રનર-અપ
|
|-
| ફ્લોરિડા ફિલ્મ ક્રિટિક્સ સર્કલ
| બેસ્ટ એક્ટર
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | રનર-અપ
|
|-
| સનસેટ સર્કલ એવોર્ડ્સ
| rowspan=&quot;2&quot; | બેસ્ટ એક્ટર
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| શિકાગો ફિલ્મ ક્રિટિક્સ એસોસિએશન
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| ગોથમ ઇન્ડિપેન્ડન્ટ ફિલ્મ એવોર્ડ્સ
| આઉટસ્ટેન્ડિંગ લીડ પર્ફોર્મન્સ
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| ગ્રેટર વેસ્ટર્ન ન્યૂ યોર્ક ફિલ્મ ક્રિટિક્સ એસોસિએશન
| બેસ્ટ એક્ટર
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| ઇન્ડિયાના ફિલ્મ જર્નાલિસ્ટ્સ એસોસિએશન
| બેસ્ટ લીડ પર્ફોર્મન્સ
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| નોર્થ કેરોલિના ફિલ્મ ક્રિટિક્સ એસોસિએશન
| બેસ્ટ એક્ટર
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| ઓનલાઇન ફિલ્મ ક્રિટિક્સ સોસાયટી
| બેસ્ટ એક્ટર
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| પોર્ટલેન્ડ ક્રિટિક્સ એસોસિએશન
| બેસ્ટ એક્ટર
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| સાન ડિએગો ફિલ્મ ક્રિટિક્સ સોસાયટી
| બેસ્ટ એક્ટર
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| સાન ફ્રાન્સિસ્કો બે એરિયા ફિલ્મ ક્રિટિક્સ સર્કલ
| બેસ્ટ એક્ટર
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| સિએટલ ફિલ્મ ક્રિટિક્સ સોસાયટી
| બેસ્ટ એક્ટર
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; rowspan=&quot;32&quot; | ૨૦૨૩
| સેટેલાઇટ એવોર્ડ્સ
| બેસ્ટ એક્ટર – મોશન પિક્ચર
| style=&quot;background:#66BB6A; color:#000; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Neglia|first=Matt|date=2022-12-08|title=The 2022 Satellite Award (IPA) Nominations|url=https://nextbestpicture.com/the-2022-satellite-award-ipa-nominations/|access-date=2026-08-18|website=Next Best Picture|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
| AARP મૂવીઝ ફોર ગ્રોનઅપ્સ એવોર્ડ
| rowspan=&quot;8&quot; | બેસ્ટ એક્ટર
| style=&quot;background:#66BB6A; color:#000; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| સેન્ટ્રલ ફ્લોરિડા ક્રિટિક્સ એસોસિએશન
| style=&quot;background:#66BB6A; color:#000; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| ડિસ્કસિંગફિલ્મ ક્રિટિક એવોર્ડ્સ
| style=&quot;background:#66BB6A; color:#000; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| હવાઈ ફિલ્મ ક્રિટિક્સ સોસાયટી
| style=&quot;background:#66BB6A; color:#000; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| હોલીવુડ ક્રિટિક્સ એસોસિએશન
| style=&quot;background:#66BB6A; color:#000; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| મ્યુઝિક સિટી ફિલ્મ ક્રિટિક્સ એસોસિએશન
| style=&quot;background:#66BB6A; color:#000; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| નોર્થ ડકોટા ફિલ્મ સોસાયટી
| style=&quot;background:#66BB6A; color:#000; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| ઓક્લાહોમા ફિલ્મ ક્રિટિક્સ સર્કલ
| style=&quot;background:#66BB6A; color:#000; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| પામ સ્પ્રિંગ્સ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ
| સ્પોટલાઇટ એવોર્ડ
| style=&quot;background:#66BB6A; color:#000; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| સાન્ટા બાર્બરા ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ
| અમેરિકન રિવેરા એવોર્ડ
| style=&quot;background:#66BB6A; color:#000; text-align:center;&quot; | વિજેતા
|
|-
| કોલંબસ ફિલ્મ ક્રિટિક્સ એસોસિએશન
| બેસ્ટ લીડ પર્ફોર્મન્સ
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | રનર-અપ
|
|-
| જ્યોર્જિયા ફિલ્મ ક્રિટિક્સ એસોસિએશન
| rowspan=&quot;2&quot; | બેસ્ટ એક્ટર
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | રનર-અપ
|
|-
| આયોવા ફિલ્મ ક્રિટિક્સ એસોસિએશન
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | રનર-અપ
|
|-
| કેન્સાસ સિટી ફિલ્મ ક્રિટિક્સ સર્કલ
| બેસ્ટ લીડ એક્ટર
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | રનર-અપ
|
|-
| ટોરોન્ટો ફિલ્મ ક્રિટિક્સ એસોસિએશન
| બેસ્ટ એક્ટર
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | રનર-અપ
|
|-
| AACTA ઇન્ટરનેશનલ એવોર્ડ્સ
| બેસ્ટ એક્ટર – ઇન્ટરનેશનલ
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| એલાયન્સ ઓફ વિમેન ફિલ્મ જર્નાલિસ્ટ્સ
| rowspan=&quot;2&quot; | બેસ્ટ એક્ટર
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| ઓસ્ટિન ફિલ્મ ક્રિટિક્સ એસોસિએશન
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| શિકાગો ઇન્ડી ક્રિટિક્સ
| rowspan=&quot;2&quot; | બેસ્ટ એક્ટર
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| ડેનવર ફિલ્મ ક્રિટિક્સ સોસાયટી
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| ડોરિયન એવોર્ડ્સ
| લીડ ફિલ્મ પર્ફોર્મન્સ ઓફ ધ યર
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| હ્યુસ્ટન ફિલ્મ ક્રિટિક્સ સોસાયટી
| rowspan=&quot;2&quot; | બેસ્ટ એક્ટર
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| લેટિનો એન્ટરટેઇનમેન્ટ જર્નાલિસ્ટ્સ એસોસિએશન
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| લંડન ફિલ્મ ક્રિટિક્સ સર્કલ
| એક્ટર ઓફ ધ યર
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| મિનેસોટા ફિલ્મ ક્રિટિક્સ એલાયન્સ
| rowspan=&quot;7&quot; | બેસ્ટ એક્ટર
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| નોર્થ કેરોલિના ફિલ્મ ક્રિટિક્સ એસોસિએશન
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| ઓનલાઇન ફિલ્મ ક્રિટિક્સ સોસાયટી
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| પોર્ટલેન્ડ ક્રિટિક્સ એસોસિએશન
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| સાન ડિએગો ફિલ્મ ક્રિટિક્સ સોસાયટી
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| સાન ફ્રાન્સિસ્કો બે એરિયા ફિલ્મ ક્રિટિક્સ સર્કલ
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
| સિએટલ ફિલ્મ ક્રિટિક્સ સોસાયટી
| style=&quot;background:#F06292; color:#000; text-align:center;&quot; | નામાંકિત
|
|-
|}

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
{{wikiquote}}
{{Commons category}}
* {{imdb name|0000409|બ્રેન્ડન ફ્રેઝર}}

[[શ્રેણી:અમેરિકન ફિલ્મ અભિનેતાઓ]]
[[શ્રેણી:કેનેડિયન ફિલ્મ અભિનેતાઓ]]
[[શ્રેણી:ઓસ્કાર વિજેતા અભિનેતાઓ]]
[[શ્રેણી:જીવિત લોકો]]</text>
      <sha1>mwatdgbb0kdz5n65rbw3g7il320f73x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:Thakor jigar</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155013</id>
    <revision>
      <id>904368</id>
      <timestamp>2026-08-18T16:58:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>904368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="222" sha1="r6yeao463jtndv8r3k8ra4pasi54wgf" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Thakor jigar}}

-- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૨૨:૨૮, ૧૮ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>r6yeao463jtndv8r3k8ra4pasi54wgf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:Patelgulamjafar</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155014</id>
    <revision>
      <id>904378</id>
      <timestamp>2026-08-18T19:36:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>904378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="296" sha1="0t4w44f30xzt5ctcyyq37pdojg8zo19" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Patelgulamjafar}}

-- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૦૧:૦૬, ૧૯ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>0t4w44f30xzt5ctcyyq37pdojg8zo19</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:DreamRimmer</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155015</id>
    <redirect title="સભ્યની ચર્ચા:Max" />
    <revision>
      <id>904380</id>
      <timestamp>2026-08-19T00:06:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JJPMaster</username>
        <id>40900</id>
      </contributor>
      <comment>JJPMasterએ [[સભ્યની ચર્ચા:DreamRimmer]]ને [[સભ્યની ચર્ચા:Max]] પર ખસેડ્યું: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/DreamRimmer|DreamRimmer]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Max|Max]]&quot;</comment>
      <origin>904380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52" sha1="hybpj6ygkpn0eqzy2lhug2358qcyuki" xml:space="preserve">#REDIRECT [[સભ્યની ચર્ચા:Max]]</text>
      <sha1>hybpj6ygkpn0eqzy2lhug2358qcyuki</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:Abdul jabbar makrani</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155016</id>
    <revision>
      <id>904387</id>
      <timestamp>2026-08-19T03:07:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>904387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="301" sha1="o88ow3homcetesvigkuuw6deimnbd4e" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Abdul jabbar makrani}}

-- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૦૮:૩૭, ૧૯ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>o88ow3homcetesvigkuuw6deimnbd4e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:Mantavy</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155017</id>
    <revision>
      <id>904393</id>
      <timestamp>2026-08-19T08:33:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>904393</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="288" sha1="qjj05r61xk4blxsu9kp5a5lf7f9prtj" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Mantavy}}

-- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૪:૦૩, ૧૯ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>qjj05r61xk4blxsu9kp5a5lf7f9prtj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:Raval Pushpaben Vishnubhai</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155018</id>
    <revision>
      <id>904394</id>
      <timestamp>2026-08-19T09:37:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>904394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="236" sha1="crnznp6os6j6e2con706ukcrv77a6mi" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Raval Pushpaben Vishnubhai}}

-- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૫:૦૭, ૧૯ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>crnznp6os6j6e2con706ukcrv77a6mi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:Shai671875</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155019</id>
    <revision>
      <id>904397</id>
      <timestamp>2026-08-19T10:55:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>904397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="220" sha1="qvpcej1dzzg2mof5d94emdxtsjtfqs4" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Shai671875}}

-- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૬:૨૫, ૧૯ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>qvpcej1dzzg2mof5d94emdxtsjtfqs4</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>