વિકિસ્રોત guwikisource https://gu.wikisource.org/wiki/%E0%AA%AE%E0%AB%81%E0%AA%96%E0%AA%AA%E0%AB%83%E0%AA%B7%E0%AB%8D%E0%AA%A0 MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter દ્રશ્ય-શ્રાવ્ય (મિડિયા) વિશેષ ચર્ચા સભ્ય સભ્યની ચર્ચા વિકિસ્રોત વિકિસ્રોત ચર્ચા ચિત્ર ચિત્રની ચર્ચા મીડિયાવિકિ મીડિયાવિકિ ચર્ચા ઢાંચો ઢાંચાની ચર્ચા મદદ મદદની ચર્ચા શ્રેણી શ્રેણીની ચર્ચા પૃષ્ઠ પૃષ્ઠ ચર્ચા સૂચિ સૂચિ ચર્ચા સર્જક સર્જક ચર્ચા શ્રાવ્યપુસ્તક શ્રાવ્યપુસ્તક ચર્ચા TimedText TimedText talk વિભાગ વિભાગ ચર્ચા Event Event talk 104 72657 221336 221127 2026-04-17T17:21:58Z Snehrashmi 2103 /* Validated */ 221336 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Snehrashmi" /></noinclude><br/> <br/> <br/> {{center|<big><big>'''જિબ્રાનની જીવનવાટિકા'''</big></big>}} <br/> <br/> {{gap}}<big><big>''' એ</big></big>ક''' દિવસ એ વાટિકામાં એક ગ્રીક પહોંચ્યો. ફાર્ડ્રસ એનું નામ. એનો પગ પથ્થર સાથે ભટકાયો. તેને ગુસ્સો ચડ્યો. તેણે પેલા બ્રાહ્મણ વિષ્ણુગુપ્તની પેઠે આ પથ્થર ઉપર ગુસ્સો ઠાલવ્યો. પથ્થર જાણે સમજતો હોય તેમ તેને કહ્યું, ‘અરે ઓ જડ ! મરી ગયેલ પદાર્થ ! તું અહીં ક્યાંથી ?’ એટલું બોલીને એણે એ પથ્થરને ત્યાંથી ફેંકી દીધો. {{gap}}અને અલ્‌ મુસ્તફા તેની તરફ ફરીને બોલ્યા : ‘આ ઉદ્યાનમાં આટલાં વર્ષો ગાળ્યાં છતાં, તમને હજી પણ એ ખબર નથી કે, આંહી કોઈ જ પદાર્થ જડ નથી, મરી ગયેલ નથી, ચેતન વિનાનો નથી. દરકે દરેક પદાર્થ દિવસના પ્રકાશથી પ્રકાશે છે. રાત્રિની ભવ્યતાને નિરખીને આનંદે છે. વસ્તુતઃ પથ્થર અને તમે જુદા નથી. ફેર હોય તો માત્ર એટલો જ કે તમારું હૃદય જરાક વેગથી જાય; એનું ધીમે જાય. પણ એ છેક હૃદયહીન નથી. આંહી કાંઇ જ હૃદયહીન નથી. {{gap}}એવું હોઇ શકે એના જીવનસંગીતનો તાલ, તમારા તાલથી જુદો હોય. પણ જો તમે તમારા અંતરના ઉંડાણમાં જઇ શકો, અને એ જ પ્રમાણે અનંત આકાશની ઉંચાઈએ પહોંચી શકો–તો તમને<noinclude></noinclude> 1nzt6z1rx6ud7h48qksjan6pkq1p2fh 104 72658 221337 221132 2026-04-18T03:29:49Z Snehrashmi 2103 /* Validated */ 221337 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Snehrashmi" />{{center|૨૨૧}}</noinclude>જણાશે કે સઘળે એક જ સંગીત નાદ ચાલી રહેલો છે! એ જ નાદ આંહી બધા પદાર્થમાં છે ! ત્યારે તમને લાગશે કે જે નાદ પથ્થરમાં છે, તારામાં છે, આકાશમાં છે, પાણીમાં છે, માનવમાં છે, પશુ અને પંખીમાં છે, એ જ નાદ આંહી બધા પદાર્થમાં છે! એ સઘળાના જીવનસ્વર વડે એક જ રમ્ય મીઠું મધુરું જીવનસંગીત ઊભું થાય છે! {{gap}}જો મારા શબ્દો, તમારી સમજમાં આવતા ન હોય, તો ફીકર નહિ. બીજું પ્રભાત આવશે અને એની સમજણ આવી જશે. જો આપણી સમજણ એવી હોય કે આ પથ્થર જડ છે—તો એ જ સમજણ આકાશી તારા વિષે શું કહેશે? ને તે સૂર્ય વિષે શું કહેશે? એને જડ કહેશે? ને તો એના જીવન આપનારા બળ વિષે શું કહેશે? અને જો એને કોઈને જડ નહિ ગણો તો આને શી રીતે જડ ગણશો ? {{gap}}પણ એક દિવસ એવો આવશે કે જ્યારે તમે પથરાઓને, જેવી રીતે શિશુ, ખીણોમાંથો ફૂલો ભેગાં કરે છે તેમ, ભેગા કરતા હશો–અને ત્યારે જ તમે જાણશો કે આ બધી વસ્તુએમાં ચેતન સ્ફુરી રહ્યું છે ! {{gap}}અને એક દિવસ એક શિષ્યે કહ્યું: “હે ગુરુદેવ ! જેવા તમારા શબ્દો છે તેવા અમારા શબ્દો બને, એવું રહસ્ય અમને બતાવો.” {{gap}}અને અલ્‌ મુસ્તફાએ જવાબ વાળ્યો: ‘તમે ભલે શબ્દો દ્વારા ઉંચું ઉડ્ડયન સિદ્ધ કરો, પણ તમારો પંથ તો પેલા જીવનસંગીત અને એના પરિમલથી સભર હશે. સંગીત તમામ પ્રેમીઓ માટે, પરિમલ આ વાટિકાના તમામ સહ મુસાફરો માટે અને પછી તમે નાના પંખીની માફક નિદ્રાધીન થશો. એક નાનુ શ્વેતપંખી બચ્ચું કોઈ શ્વેત માળામાં પોઢ્યું હોય તેમ; અને જેમ જૂઈના ફૂલને વસંત ઋતુનાં સ્વપ્નાં આવે છે તેમ તમને આવતી કાલનાં સ્વપ્નાં આવશે. {{gap}}‘અને વળી એક બીજી વાત છે. તમે તમારા શબ્દોમાં અગાધ<noinclude></noinclude> 9e0cazbit1wo6jz1kt008jk2i2kxas9 104 72659 221338 221133 2026-04-18T03:37:40Z Snehrashmi 2103 /* Validated */ 221338 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Snehrashmi" />{{center|૨૨૨}}</noinclude>ઉંડાણ શોધશો, તો તમે જગત નાદનાં ખોવાયલાં મૂળો મેળવવા મથતા હશો. એ અતળ ઉંડાણની ગુફામાં રહેલા અત્યંત છાના શબ્દો, જે તમે હમણાં સાંભળી શકતા નથી, તે શબ્દોના પડઘા તમે પકડી શકશો. {{gap}}તમે તમારા શબ્દો દ્વારા ઉંડે અને ઉંડે અને હજી પણ ઉંડે જઈ શકો. જાણે કે પૃથ્વીના હૃદયની મધ્યે જ; અને તો તમે એની સાથે—જગન્નિયંતાની સાથે–જાણે એકલા, પેલી આકાશગંગાની કેડી ઉપર જ્ઞાનગોષ્ટિ માંડી બેઠા છો એવો અનુભવ થશે. {{gap}}થોડીવાર પછી એક બીજા શિષ્યે કહ્યું: ‘ગુરુદેવ! અસ્તિત્વનું રહસ્ય શું છે! આપણે અહીં છીએ એનો અર્થ શું છે?’ {{gap}}અને અલ્‌ મુસ્તફા ઘણા લાંબો વખત સુધી તેની સામે જોઈ રહ્યા: જાણે પ્રશ્ન કરનાર તરફ પ્રીતિથી દેખી રહ્યા હોય ! પછી તે ઊભા થયા, આંટો માર્યો અને પાછા ફર્યાં. ત્યાં ઊભા રહીને એમણે કહ્યું: ‘આ વાટિકામાં મારા પિતા અને મારાં માતાં, એ બન્ને, અત્યારે જે જીવતાં છે, એમના જ હાથે, દટાઇને આંહીં પડ્યા છે. અને આ જ ઉદ્યાનમાં ગયા વર્ષનાં બીજ પણ દટાયલાં પડ્યાં છે. પવનની પાંખે ચડીને એ આવ્યા–અને અહીં દટાઈ ગયાં. એક સહસ્ત્ર વખત મારા પિતા અને માતા આંહી દટાશે: અને એ જ પ્રમાણે એક હજાર વરસ પછી પણ, તમે અને હું બધા, આ વાટિકામાં ફરતાં હઈશું. આ જ પ્રમાણે જીવન માણતા હોઈશું. આ જ સૂર્યોદયની ઝાંખી કરતા હોઈશું. {{gap}}પણ આ વર્તમાનકાલની વાત કરીએ તો હોવું-અસ્તિત્વમાં આવવું–એનો અર્થ પ્રાજ્ઞ થવું એવો છે. પણ પ્રાજ્ઞ થવું એટલે ભૂખ પ્રત્યે ઉપેક્ષા સેવવી એમ નહિ. પ્રાજ્ઞનો અર્થ સમર્થ થવું એવો છે. પણ તેથી કાંઈ અસમર્થ પ્રત્યે ઉપેક્ષા રાખવી એવો નથી: એટલું જ નહિ, અશક્તોના ભોગે શક્તિ મેળવવી, એવો પણ અર્થ નથી. પ્રાજ્ઞનો<noinclude></noinclude> 4wkqggjszedl0r560lxqzeu6fytm9hm 104 72660 221339 221134 2026-04-18T03:42:42Z Snehrashmi 2103 /* Validated */ 221339 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Snehrashmi" />{{center|૨૨૩}}</noinclude>અર્થ, નાનાં શિશુઓ જેમ એકબીજા સાથે હળી મળીને રમે છે, તેમ સૃષ્ટિમાં તમામ સાથે સહમેળ રાખવો એવો છે. {{gap}}પ્રાજ્ઞ તે છે જે વૃદ્ધો સાથે, અશક્તો સાથે, સ્ત્રીઓ સાથે, બાળકો સાથે, અત્યંત સાદાઈભર્યું અને અત્યંત સીધું એવું વર્તન રાખે છે. એમની સાથે કોઇ વૃક્ષની છાયામાં બેસીને જૂની પુરાણી વાતો કરતાં, જે જીવનનો એકતાર અનુભવે છે:—પ્રાજ્ઞ તે છે. {{gap}}પ્રાજ્ઞ તે છે, જે દેશના કલ્પનાશીલ કવિને શોધી કાઢવા માટે, આખો દેશ ઘૂમી વળે છે. અને તેના સાન્નિધ્યમાં શંકા–કુશંકાને, કુનેહ—હોંશિયારીને અને પ્રશ્નોની માળાને, એક બાજુએ મુકીને, એના શબ્દોમાં જ પોતાની જાતને રમમાણ કરી મૂકે છે. {{gap}}એમ જાણવું કે સાધુ અને શયતાન, એ બન્ને એક જ માનવની બે બાજુઓ છે, અને એ બન્ને બાજુઓ ઉપર છત્રછાયા તો વિશ્વંભરની જ રહી છે, અને એક માણસ જરા વહેલો જન્મ્યો, એક જરા મોડો જન્મ્યો, એટલો જ એમના સ્વભાવમાં વસ્તુતઃ તફાવત રહ્યો છે, એ પ્રાજ્ઞની નિશાની છે. સૌન્દર્યની અભિપ્સા, કોઈ ભયંકર ખડક ઉપરની તમને નીચે ખીણમાં ફેંકી દે, એવું કદાચ બને, તો પણ સૌન્દર્યની અભિપ્સા, એ તમારે માટે એક તારક ધ્રૂવ નિશાન છે. એની પાંખો ગગનગામી છે. તમે પાંખ વિહોણા હો તો પણ એ ગગનગામીના પડખામાં તમારો છેલ્લો આધાર રહ્યો છે, એ ભૂલતા નહિ. કારણ કે જ્યાં સૌન્દર્યની જરા જેટલી પણ પિછાન નથી–ત્યાં તો પછી નર્યું જડત્વ જ રહે છે. {{gap}}લૂંટાઈ જવું, છેતરાતું રહેવું, બની જવું, ખોટે રસ્તે દોરાઈ જવું, જાળમાં ફસાઈ જવું, ક્રૂર મશ્કરીનો ભોગ થવું–દુનિયાની આ અનેક વિવિધ છાયાઓ ભલે તમને ઘેરી વળે, છતાં તમે તમારી ગૌરવભરી માનવ ઉદાત્તતા ને લેશ પણ કટુ બનવા ન દેતા. તમારા<noinclude></noinclude> 5c0iukm4coo600hacut14cslava8p38 104 72661 221340 221135 2026-04-18T03:47:17Z Snehrashmi 2103 /* Validated */ 221340 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Snehrashmi" />{{center|૨૨૪}}</noinclude>જીવનઉદ્યાનમાં એક વખત વસંત આવવાની જ છે, અને તે અનુપમ રીતે ખીલવાની છે, એ અચળ શ્રદ્ધામાં તમે સ્થિર રહેજો. પૂર્વદ્વાર ખુલ્લું હશે તો આજે નહિ તો આવતી કાલે પણ સૂર્યકિરણ આવશે, આવશે ને આવશે. લૂંટનારા, છેતરનારા–પોતાની જરૂરિયાતના ગુલામો છે—અને સંભવિત છે કે તમે પોતે પણ, કોઈક ઉચ્ચ પ્રદેશના રહેવાશીઓને મન, આવા જ દેખાતા હશો. {{gap}}અને એ જ પ્રમાણે આટલું વિશેષ પણ જાણી લ્યો: {{gap}}શાળ વણનારાની આંગળીઓ એ જેમ એની આંખો છે, તેમ તમારી ભવિષ્યની, પ્રકાશમય અને વિશાળ અવકાશમય, એવી ભવ્ય ઈમારતના, તમે જ ઘડવૈયા ને દૃષ્ટા છો. જેમ કૃષિકાર દરેક બીજ રોપતી વખતે જાણે છે કે એ પૃથ્વીમાં ધાન્યના ઢગલા મૂકી રહ્યો છે, તેમ તમારી દરેકે દરેક પળ પેલા ભવ્ય મકાનનો પાયો નાખી રહી છે. જેમ માછીમાર એક માછલી માટે જાળ નાખે છે, અને છતાં જાણે છે કે ભૂખ સંતોષવી જોઇએ ને જરૂરી પોષણ દેહને આપવું જ જોઈએ—તેમ જે જે પળ તમારે જરૂરી પોષણ માટે આપવાની છે, તેના વિષે તમારે એ દૃષ્ટિએ જ જોવું ઘટે છે. અને એ બધાના કરતાં પણ વધારે મૂલ્યવાન વસ્તુ આ છે. તમારામાંના દરેક બીજા દરેકની જરૂરિયાતના હિતકર્તા થઈ રહે–અને આશ્ચર્યનું આશ્ચર્ય આ થશે કે એ પોતાનો પણ હિતકર્તા હશે જ. {{gap}}મારા મિત્રો ! અને અંતેવાસીઓ ! હિમ્મતવાન મર્દ બનો: ઘેટા નહિ. વિશાળ થઈ જાઓ: સંકુચિત નહિ. અને એમ ને એમ એ વિશાળતા તમને વિશ્વવ્યાપી કરી મૂકશે. {{center|★}}<noinclude></noinclude> l1djpszcgaw4rx3sj20ir8qdsmf00sb 104 72664 221341 221171 2026-04-18T03:48:23Z Snehrashmi 2103 221341 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amvaishnav" /></noinclude> <center> {|style="border-right:૦px #000 solid;width:400px;padding-right:0.0em;" |- |{{center|{{color|#008209|<big><big>'''નવી નવલકથાઓ'''</big></big>}}}} | |- | અવંતીનાથ | ચુ વ. શાહ | ૪-૮ |- | આવતીકાલ | રા. ના. પાઠક | ૩-૦ |- | આસ્તિક | સાને ગુરુજી | ૩-૦ |- | કરુણાદેવી | '' | ૧-૦ |- | કર્મફળ | કા. અં.જાની | ૩-૦ |- | કળિયુગ ૧-૨ | ઈશ્વર પેટલીકર | ૬-૦ |- | કાજળ કોટડી | '' | ૩-૦ |- | કાયાકલ્પ ૧-૨ | પ્રેમચંદજી | ૭-૦ |- | કાંટાની વાડ | હેલન્ કેલર | ૨-૮ |- | ક્રાંતિ | સાને ગુરુજી | ૪-૦ |- | ઘરને માર્ગે | ઍરિસ મેરિયા | ૪-૦ |- | જનમ ટીપ | ઈશ્વર પેટલીકર | ૩-૧૨ |- | જય યૌધેય | રાહુલ સાંસ્કૃતાયન | ૫-૮ |- | જ્વાલા | વિક્ટર્ હ્યુગો | ૩-૮ |- | જંગલનો રાજા | ટારઝન | ૪-૮ |- | પશુરાજ્ય | જ્યોર્જ ઓરવેલ | ૧-૧૨ |- | પાતાળકૂવો | ઈશ્વર પેટલીકર | ૩-૦ |- | પુનર્જન્મ | સાને ગુરુજી | ૩-૦ |- | પ્રેમ અને પૂજા | દર્શક | ૫-૦ |- | મારી હૈયાસગડી ૧-૨ | ઈ પેટલીકર | ૬-૦ |- | મૃગજળ | અનંત ગોપાળ શેવડે | ૫-૮ |- | મિસ્ટર આદમ | પેટ ફ્રૅન્ક | ૧-૦ |- | મેઘપંથ | પિટર આબ્રાહમ | ૪-૦ |- | યૌવન ૧-૨ | પન્નાલાલ પટેલ | ૭-૦ |- | સાથી | રા. ના. પાઠક | ૫-૦ |- | સુવર્ણમૃગ | '' | ૪-૦ |- | સોહાગ | '' | ૨-૮ |- | સ્ટાલિનગ્રાડ | થિયોડોર પ્લેવીઅર | ૧-૦ |- | સંધ્યા | સાને ગુરુજી | ૪-૮ |- |} </center><noinclude></noinclude> scfnj17qgnze9s97z62iznidkbazz5i 221342 221341 2026-04-18T03:51:36Z Snehrashmi 2103 221342 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amvaishnav" /></noinclude><center> {|style="border-right:૦px #000 solid;width:400px;padding-right:0.0em;" |- |{{center|{{color|#008209|<big><big>'''નવી નવલકથાઓ'''</big></big>}}}} | |- | અવંતીનાથ | ચુ વ. શાહ | ૪—૮ |- | આવતીકાલ | રા. ના. પાઠક | ૩—૦ |- | આસ્તિક | સાને ગુરુજી | ૩—૦ |- | કરુણાદેવી | '' | ૧—૦ |- | કર્મફળ | કા. અં.જાની | ૩—૦ |- | કળિયુગ ૧-૨ | ઈશ્વર પેટલીકર | ૬—૦ |- | કાજળ કોટડી | '' | ૩—૦ |- | કાયાકલ્પ ૧-૨-૩ | પ્રેમચંદજી | ૭—૦ |- | કાંટાની વાડ | હેલન્ કેલર | ૨—૮ |- | ક્રાંતિ | સાને ગુરુજી | ૪—૦ |- | ઘરને માર્ગે | ઍરિસ મેરિયા | ૪—૦ |- | જનમ ટીપ | ઈશ્વર પેટલીકર | ૩—૧૨ |- | જય યૌધેય | રાહુલ સાંસ્કૃતાયન | ૫—૮ |- | જ્વાલા | વિક્ટર્ હ્યુગો | ૩—૮ |- | જંગલનો રાજા | ટારઝન | ૪—૮ |- | પશુરાજ્ય | જ્યોર્જ ઓરવેલ | ૧—૧૨ |- | પાતાળકૂવો | ઈશ્વર પેટલીકર | ૩—૦ |- | પુનર્જન્મ | સાને ગુરુજી | ૩—૦ |- | પ્રેમ અને પૂજા | દર્શક | ૫—૦ |- | મારી હૈયાસગડી ૧-૨ | ઈ. પેટલીકર | ૬—૦ |- | મૃગજળ | અનંત ગોપાળ શેવડે | ૫—૮ |- | મિસ્ટર આદમ | પેટ ફ્રૅન્ક | ૧—૦ |- | મેઘપંથ | પિટર આબ્રાહમ | ૪—૦ |- | યૌવન ૧-૨ | પન્નાલાલ પટેલ | ૭—૦ |- | સાથી | રા. ના. પાઠક | ૫—૦ |- | સુવર્ણમૃગ | '' | ૪—૦ |- | સોહાગ | '' | ૨—૮ |- | સ્ટાલિનગ્રાડ | થિયોડોર પ્લેવીઅર | ૧—૦ |- | સંધ્યા | સાને ગુરુજી | ૪—૮ |- |} </center><noinclude></noinclude> pdos4s1vyl7f7jneuq63tw0byx4sw0w 221343 221342 2026-04-18T03:53:34Z Snehrashmi 2103 221343 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amvaishnav" /></noinclude><center> {|style="border-right:૦px #000 solid;width:400px;padding-right:0.0em;" |- |{{center|{{color|#008209|<big><big>'''નવી નવલકથાઓ'''</big></big>}}}} | |- | અવંતીનાથ | ચુ વ. શાહ | ૪–૮ |- | આવતીકાલ | રા. ના. પાઠક | ૩—૦ |- | આસ્તિક | સાને ગુરુજી | ૩–૦ |- | કરુણાદેવી | '' | ૧–૦ |- | કર્મફળ | કા. અં.જાની | ૩–૦ |- | કળિયુગ ૧-૨ | ઈશ્વર પેટલીકર | ૬–૦ |- | કાજળ કોટડી | '' | ૩–૦ |- | કાયાકલ્પ ૧-૨-૩ | પ્રેમચંદજી | ૭–૦ |- | કાંટાની વાડ | હેલન્ કેલર | ૨–૮ |- | ક્રાંતિ | સાને ગુરુજી | ૪–૦ |- | ઘરને માર્ગે | ઍરિસ મેરિયા | ૪–૦ |- | જનમ ટીપ | ઈશ્વર પેટલીકર | ૩–૧૨ |- | જય યૌધેય | રાહુલ સાંસ્કૃતાયન | ૫–૮ |- | જ્વાલા | વિક્ટર્ હ્યુગો | ૩–૮ |- | જંગલનો રાજા | ટારઝન | ૪–૮ |- | પશુરાજ્ય | જ્યોર્જ ઓરવેલ | ૧–૧૨ |- | પાતાળકૂવો | ઈશ્વર પેટલીકર | ૩–૦ |- | પુનર્જન્મ | સાને ગુરુજી | ૩–૦ |- | પ્રેમ અને પૂજા | દર્શક | ૫–૦ |- | મારી હૈયાસગડી ૧-૨ | ઈ. પેટલીકર | ૬–૦ |- | મૃગજળ | અનંત ગોપાળ શેવડે | ૫–૮ |- | મિસ્ટર આદમ | પેટ ફ્રૅન્ક | ૧–૦ |- | મેઘપંથ | પિટર આબ્રાહમ | ૪–૦ |- | યૌવન ૧-૨ | પન્નાલાલ પટેલ | ૭–૦ |- | સાથી | રા. ના. પાઠક | ૫–૦ |- | સુવર્ણમૃગ | '' | ૪–૦ |- | સોહાગ | '' | ૨–૮ |- | સ્ટાલિનગ્રાડ | થિયોડોર પ્લેવીઅર | ૧–૦ |- | સંધ્યા | સાને ગુરુજી | ૪–૮ |- |} </center><noinclude></noinclude> eqqvcvhjb1mdf4qw9d0lio9mkb47thu 221344 221343 2026-04-18T03:54:12Z Snehrashmi 2103 221344 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amvaishnav" /></noinclude><center> {|style="border-right:૦px #000 solid;width:400px;padding-right:0.0em;" |- |{{center|{{color|#008209|<big><big>'''નવી નવલકથાઓ'''</big></big>}}}} | |- | અવંતીનાથ | ચુ વ. શાહ | ૪–૮ |- | આવતીકાલ | રા. ના. પાઠક | ૩–૦ |- | આસ્તિક | સાને ગુરુજી | ૩–૦ |- | કરુણાદેવી | '' | ૧–૦ |- | કર્મફળ | કા. અં.જાની | ૩–૦ |- | કળિયુગ ૧-૨ | ઈશ્વર પેટલીકર | ૬–૦ |- | કાજળ કોટડી | '' | ૩–૦ |- | કાયાકલ્પ ૧-૨-૩ | પ્રેમચંદજી | ૭–૦ |- | કાંટાની વાડ | હેલન્ કેલર | ૨–૮ |- | ક્રાંતિ | સાને ગુરુજી | ૪–૦ |- | ઘરને માર્ગે | ઍરિસ મેરિયા | ૪–૦ |- | જનમ ટીપ | ઈશ્વર પેટલીકર | ૩–૧૨ |- | જય યૌધેય | રાહુલ સાંસ્કૃતાયન | ૫–૮ |- | જ્વાલા | વિક્ટર્ હ્યુગો | ૩–૮ |- | જંગલનો રાજા | ટારઝન | ૪–૮ |- | પશુરાજ્ય | જ્યોર્જ ઓરવેલ | ૧–૧૨ |- | પાતાળકૂવો | ઈશ્વર પેટલીકર | ૩–૦ |- | પુનર્જન્મ | સાને ગુરુજી | ૩–૦ |- | પ્રેમ અને પૂજા | દર્શક | ૫–૦ |- | મારી હૈયાસગડી ૧-૨ | ઈ. પેટલીકર | ૬–૦ |- | મૃગજળ | અનંત ગોપાળ શેવડે | ૫–૮ |- | મિસ્ટર આદમ | પેટ ફ્રૅન્ક | ૧–૦ |- | મેઘપંથ | પિટર આબ્રાહમ | ૪–૦ |- | યૌવન ૧-૨ | પન્નાલાલ પટેલ | ૭–૦ |- | સાથી | રા. ના. પાઠક | ૫–૦ |- | સુવર્ણમૃગ | '' | ૪–૦ |- | સોહાગ | '' | ૨–૮ |- | સ્ટાલિનગ્રાડ | થિયોડોર પ્લેવીઅર | ૧–૦ |- | સંધ્યા | સાને ગુરુજી | ૪–૮ |- |} </center><noinclude></noinclude> hete4y2cp69xlb554x0tkn81m9i4bpx 221345 221344 2026-04-18T03:56:53Z Snehrashmi 2103 221345 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amvaishnav" /></noinclude><center> {|style="border-right:૦px #000 solid;width:400px;padding-right:0.0em;" |- |{{center|{{color|#008209|<big><big>'''નવી નવલકથાઓ'''</big></big>}}}} | |- | અવંતીનાથ | ચુ વ. શાહ | ૪–૮ |- | આવતીકાલ | રા. ના. પાઠક | ૩–૦ |- | આસ્તિક | સાને ગુરુજી | ૩–૦ |- | કરુણાદેવી | ” | ૧–૦ |- | કર્મફળ | કા. અં.જાની | ૩–૦ |- | કળિયુગ ૧-૨ | ઇશ્વર પેટલીકર | ૬–૦ |- | કાજળ કોટડી | '' | ૩–૦ |- | કાયાકલ્પ ૧-૨-૩ | પ્રેમચંદજી | ૭–૦ |- | કાંટાની વાડ | હેલન કેલર | ૨–૮ |- | ક્રાંતિ | સાને ગુરુજી | ૪–૦ |- | ઘરને માર્ગે | ઍરિશ મેરિયા | ૪–૦ |- | જનમ ટીપ | ઇશ્વર પેટલીકર | ૩–૧૨ |- | જય યૌધેય | રાહુલ સાંસ્કૃતાયન | ૫–૮ |- | જ્વાલા | વિક્ટર હ્યુગો | ૩–૮ |- | જંગલનો રાજા | ટારઝન | ૪–૮ |- | પશુરાજ્ય | જ્યોર્જ ઓરવેલ | ૧–૧૨ |- | પાતાળકૂવો | ઇશ્વર પેટલીકર | ૩–૦ |- | પુનર્જન્મ | સાને ગુરુજી | ૩–૦ |- | પ્રેમ અને પૂજા | દર્શક | ૫–૦ |- | મારી હૈયાસગડી ૧-૨ | ઈ. પેટલીકર | ૬–૦ |- | મૃગજળ | અનંત ગોપાળ શેવડે | ૫–૮ |- | મિસ્ટર આદમ | પેટ ફ્રૅન્ક | ૧–૦ |- | મેઘપંથ | પિટર આબ્રાહમ | ૪–૦ |- | યૌવન ૧-૨ | પન્નાલાલ પટેલ | ૭–૦ |- | સાથી | રા. ના. પાઠક | ૫–૦ |- | સુવર્ણમૃગ | ” | ૪–૦ |- | સોહાગ | ” | ૨–૮ |- | સ્ટાલિનગ્રાડ | થિયોડોર પ્લેવીઅર | ૧–૦ |- | સંધ્યા | સાને ગુરુજી | ૪–૮ |- |} </center><noinclude></noinclude> km4qcc9g44phrbbr4ksov18fdyvqo3d 221346 221345 2026-04-18T03:58:13Z Snehrashmi 2103 /* Validated */ 221346 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Snehrashmi" /></noinclude><center> {|style="border-right:૦px #000 solid;width:400px;padding-right:0.0em;" |- |{{center|{{color|#008209|<big><big>'''નવી નવલકથાઓ'''</big></big>}}}} | |- | અવંતીનાથ | ચુ વ. શાહ | ૪–૮ |- | આવતીકાલ | રા. ના. પાઠક | ૩–૦ |- | આસ્તિક | સાને ગુરુજી | ૩–૦ |- | કરુણાદેવી | {{gap}}” | ૧–૦ |- | કર્મફળ | કા. અં. જાની | ૩–૦ |- | કળિયુગ ૧-૨ | ઇશ્વર પેટલીકર | ૬–૦ |- | કાજળ કોટડી | '' | ૩–૦ |- | કાયાકલ્પ ૧-૨-૩ | પ્રેમચંદજી | ૭–૦ |- | કાંટાની વાડ | હેલન કેલર | ૨–૮ |- | ક્રાંતિ | સાને ગુરુજી | ૪–૦ |- | ઘરને માર્ગે | ઍરિશ મેરિયા | ૪–૦ |- | જનમ ટીપ | ઇશ્વર પેટલીકર | ૩–૧૨ |- | જય યૌધેય | રાહુલ સાંસ્કૃતાયન | ૫–૮ |- | જ્વાલા | વિક્ટર હ્યુગો | ૩–૮ |- | જંગલનો રાજા | ટારઝન | ૪–૮ |- | પશુરાજ્ય | જ્યોર્જ ઓરવેલ | ૧–૧૨ |- | પાતાળકૂવો | ઇશ્વર પેટલીકર | ૩–૦ |- | પુનર્જન્મ | સાને ગુરુજી | ૩–૦ |- | પ્રેમ અને પૂજા | દર્શક | ૫–૦ |- | મારી હૈયાસગડી ૧-૨ | ઈ. પેટલીકર | ૬–૦ |- | મૃગજળ | અનંત ગોપાળ શેવડે | ૫–૮ |- | મિસ્ટર આદમ | પેટ ફ્રૅન્ક | ૧–૦ |- | મેઘપંથ | પિટર આબ્રાહમ | ૪–૦ |- | યૌવન ૧-૨ | પન્નાલાલ પટેલ | ૭–૦ |- | સાથી | રા. ના. પાઠક | ૫–૦ |- | સુવર્ણમૃગ | {{gap}}” | ૪–૦ |- | સોહાગ | {{gap}}” | ૨–૮ |- | સ્ટાલિનગ્રાડ | થિયોડોર પ્લેવીઅર | ૧–૦ |- | સંધ્યા | સાને ગુરુજી | ૪–૮ |- |} </center><noinclude></noinclude> nit7gvlww8pxkv9zmyn0y91620pfw0f 221347 221346 2026-04-18T03:58:46Z Snehrashmi 2103 221347 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Snehrashmi" /></noinclude>{{center|{{color|#008209|<big><big>'''નવી નવલકથાઓ'''</big></big>}}}} <center> {|style="border-right:૦px #000 solid;width:400px;padding-right:0.0em;" |- | |- | અવંતીનાથ | ચુ વ. શાહ | ૪–૮ |- | આવતીકાલ | રા. ના. પાઠક | ૩–૦ |- | આસ્તિક | સાને ગુરુજી | ૩–૦ |- | કરુણાદેવી | {{gap}}” | ૧–૦ |- | કર્મફળ | કા. અં. જાની | ૩–૦ |- | કળિયુગ ૧-૨ | ઇશ્વર પેટલીકર | ૬–૦ |- | કાજળ કોટડી | '' | ૩–૦ |- | કાયાકલ્પ ૧-૨-૩ | પ્રેમચંદજી | ૭–૦ |- | કાંટાની વાડ | હેલન કેલર | ૨–૮ |- | ક્રાંતિ | સાને ગુરુજી | ૪–૦ |- | ઘરને માર્ગે | ઍરિશ મેરિયા | ૪–૦ |- | જનમ ટીપ | ઇશ્વર પેટલીકર | ૩–૧૨ |- | જય યૌધેય | રાહુલ સાંસ્કૃતાયન | ૫–૮ |- | જ્વાલા | વિક્ટર હ્યુગો | ૩–૮ |- | જંગલનો રાજા | ટારઝન | ૪–૮ |- | પશુરાજ્ય | જ્યોર્જ ઓરવેલ | ૧–૧૨ |- | પાતાળકૂવો | ઇશ્વર પેટલીકર | ૩–૦ |- | પુનર્જન્મ | સાને ગુરુજી | ૩–૦ |- | પ્રેમ અને પૂજા | દર્શક | ૫–૦ |- | મારી હૈયાસગડી ૧-૨ | ઈ. પેટલીકર | ૬–૦ |- | મૃગજળ | અનંત ગોપાળ શેવડે | ૫–૮ |- | મિસ્ટર આદમ | પેટ ફ્રૅન્ક | ૧–૦ |- | મેઘપંથ | પિટર આબ્રાહમ | ૪–૦ |- | યૌવન ૧-૨ | પન્નાલાલ પટેલ | ૭–૦ |- | સાથી | રા. ના. પાઠક | ૫–૦ |- | સુવર્ણમૃગ | {{gap}}” | ૪–૦ |- | સોહાગ | {{gap}}” | ૨–૮ |- | સ્ટાલિનગ્રાડ | થિયોડોર પ્લેવીઅર | ૧–૦ |- | સંધ્યા | સાને ગુરુજી | ૪–૮ |- |} </center><noinclude></noinclude> 4288690sd26il99uyldmxx0mixhvghm 104 72698 221194 221105 2026-04-17T16:12:46Z Amvaishnav 156 /* Proofread */ 221194 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amvaishnav" />'''{{rh|રજકણ||૭}}<hr>'''</noinclude> {{gap}}'''પવિત્ર''' સ્ત્રીના પડછાયામાં ઊભા રહ્યા પછી આ કલાકારને એવું તે શુ ઘેલું લાગ્યું છે કે એ કલાની વાતો કરે છે? કલાના સાન્નિધ્યમાં તો એ ઊભો જ હતો. {{સ-મ| |◎ | }} {{gap}}'''જેણે જીવનમાં વિરહ અનુભવ્યો નથી, એણે જીવનની મીઠાશ પણ ક્યારે અનુભવી છે ? {{સ-મ| |◎ | }} {{gap}}'''તમે''' કલાની વાત કરો છો કાં ? હા, હા, સમજ્યા. એવી વસ્તુ, જેને લોકો જીવનમાંથી બહાર કાઢે છે : અને પ્રદર્શનમાં જોવા જાય છે. એ જ કલા કે ? {{સ-મ| |◎ | }} {{gap}}'''તું''' આવજે એમ મેં ક્યારે કહ્યું ? તું ન આવવાનો સંકલ્પ કરી રાખજે. {{સ-મ| |◎ | }} {{gap}}'''જે''' મજા સંગ્રામમાં છે તે મજા ખોઈ ને મૂરખાઓ વિજય વાંછે છે! વાંછવા દો. વિજયના જેબો મહાન પ રા જ ય જોઈ ને કોણ નથી પસ્તાયું ?<noinclude></noinclude> 0iem31onvcjn022nvhwrjvreipywbkw 221195 221194 2026-04-17T16:13:18Z Amvaishnav 156 221195 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amvaishnav" />'''{{rh|રજકણ||૭}}<hr>'''</noinclude> {{gap}}'''પવિત્ર''' સ્ત્રીના પડછાયામાં ઊભા રહ્યા પછી આ કલાકારને એવું તે શુ ઘેલું લાગ્યું છે કે એ કલાની વાતો કરે છે? કલાના સાન્નિધ્યમાં તો એ ઊભો જ હતો. {{સ-મ| |◎ | }} {{gap}}'''જેણે''' જીવનમાં વિરહ અનુભવ્યો નથી, એણે જીવનની મીઠાશ પણ ક્યારે અનુભવી છે ? {{સ-મ| |◎ | }} {{gap}}'''તમે''' કલાની વાત કરો છો કાં ? હા, હા, સમજ્યા. એવી વસ્તુ, જેને લોકો જીવનમાંથી બહાર કાઢે છે : અને પ્રદર્શનમાં જોવા જાય છે. એ જ કલા કે ? {{સ-મ| |◎ | }} {{gap}}'''તું''' આવજે એમ મેં ક્યારે કહ્યું ? તું ન આવવાનો સંકલ્પ કરી રાખજે. {{સ-મ| |◎ | }} {{gap}}'''જે''' મજા સંગ્રામમાં છે તે મજા ખોઈ ને મૂરખાઓ વિજય વાંછે છે! વાંછવા દો. વિજયના જેબો મહાન પ રા જ ય જોઈ ને કોણ નથી પસ્તાયું ?<noinclude></noinclude> 5nki7b26pur3pc148vnqhiswe9u0fqh 104 72699 221200 221106 2026-04-17T16:19:38Z Amvaishnav 156 /* Proofread */ 221200 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amvaishnav" />'''{{rh|૮||રજકણ}}<hr>'''</noinclude> {{gap}}'''મારી''' વાટ જોવાની ધીરજ પાસે, તારી વાટ જોવરાવવાની શક્તિ નમે એ તો મારા જીવનસંગ્રામનો પાયો છે. તું આવજે એસ વિનતિ કરીને હું કાંઈ જીવનનો પાયો ખોદી નાખું ? તું ન આવતી, ન આવતી, કલાની અધિષ્ટાત્રી ન આવતી. {{સ-મ| |◎ | }} {{gap}}'''મેં''' તો ઈશ્વર પાસે એટલુ જ માગ્યું હતું: હમેશાં આનંદી – મોજીલું એવું હૃદય ન આપતો, થોડું ઘણું વિષાદમય અંતર પણ આપજે. ઈશ્વરે સ્પષ્ટ ના પાડી. ‘અલ્યા તારે જીવનનો અમૂલ્ય રસ ‘વિષાદ’ જોઈએ છીએ ? એ તે ક્યાંય મગાતો હશે ?–અને વળી એ માગ્યે મળે પણ ખરો ? એ તો તારા જીવનમંથનનું રત્ન છે. એને તો તું જ શોધી લેજે. જેને જેને એ રત્ન, આનદસાગરને તળિયેથી મળ્યું છે, તેને જીવનભર બીજી કાંઈ વાંછના રહી નથી : એમને મન અંતરનો ઘેરો અવાજ એ જ જીવનસર્વસ્વ બની રહેલ છે.<noinclude></noinclude> qzu98ka6illsqvcofeaayeyf5c60k46 104 72701 221207 221121 2026-04-17T16:26:35Z Amvaishnav 156 /* Proofread */ 221207 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amvaishnav" />'''{{rh|રજકણ||૯}}<hr>'''</noinclude> {{gap}}'''વિલાસને''' કલા માનો, નિષ્ક્રિયતાને આનંદ ગણો, અસમાનતાને ગૌરવ લેખો, વ્યવહારને 'ધર્મ' સમજો. ક્રાન્તિનાં બીજ તમે રોપી ચૂક્યા. હવે માત્ર એના ફળની જ રાહ જૂઓ. {{સ-મ| |◎ | }} {{gap}}'''તમે''' સુખને શોધો છો ? શોધો માં, એટલે સુખ તમને શોધશે. {{સ-મ| |◎ | }} {{gap}}'''જીવનની''' સર્વોત્તમ પળ જાણવી છે ? બધી જ પળ સર્વોત્તમ છે, અથવા એકે નથી. {{સ-મ| |◎ | }} {{gap}}'''મશ્કરી''' શા માટે કરો છો ? માનપત્ર એ પણ ક્રૂર મશ્કરી જ છે નાં ? {{સ-મ| |◎ | }} {{gap}}'''પેલા''' એકલડોકલ થાક્યા મુસાફરે નહિ જેવી લીલેાતરી જોઈ ને આશ્વાસન મેળવ્યું: ધર્મ મંદિરનો પાયો નાખનાર ત્યાં કોઈ હતું નહિ એટલું જ. માકી મંદિર તો ત્યાં હતું જ.<noinclude></noinclude> m53r1ilby3clsno1q8gwy9whwr6kzvy 104 72702 221225 221122 2026-04-17T16:33:09Z Amvaishnav 156 /* Proofread */ 221225 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amvaishnav" />'''{{rh|રજકણ||૧૦}}<hr>'''</noinclude> {{gap}}'''જીવનનો''' આનંદ માણવાની એક જ સાચી રીત છે: મનુષ્યની સઘળી નબળાઇઓ કોઈ પણ હેતુમાંથી જન્મે છે એમ ન માનતાં 'અજ્ઞાન ’માંથી જન્મે છે એમ માની લેવું. {{સ-મ| |◎ | }} {{gap}}'''ઝાડનાં''' સૂક્કાં ઠૂઠાં બોલી ઊઠ્યાં: 'શું જોઈને હસો છો ? શું અમારા પાન વિનાનાં ઠૂંઠાં શરીર જોઈ ને તમને મશ્કરી કરવાનું સૂઝે છે? તમારું નિત્યનું ધ્યેયવિનાનું જીવન નિહાળીને, એવું પણ એવું જ છે. અમે પણ એકાંત રાત્રિમાં ક્યારેક એ જોઈને હસીએ છીએ ખરાં.’ {{સ-મ| |◎ | }} {{gap}}'''ઘણાં''' મનુષ્યોને લક્ષ્મીનો મોહ હોય છે: એનો પ્રેમ બહુ થોડાને છે. લક્ષ્મી ઉપભોગનું જ સાધન છે એવી માન્યતા ઘણાની છે: એનો ઉપયોગ પણ હોઈ શકે એ માન્યતા બહુ થોડાની છે.<noinclude></noinclude> san0z26urfle6uj7tcfipr6hudg4jp7 104 72717 221255 221169 2026-04-17T16:40:38Z Amvaishnav 156 /* Proofread */ 221255 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amvaishnav" />'''{{rh|૧૧||રજકણ}}<hr>'''</noinclude> {{gap}}'''હસો''' છો ? હસો હસો ! ભૂતકાળમાં કોઈ દિવસ નજર નાખવાની જેને ટેવ નથી, તક નથી કે વખત નથી એ સઘળા જ હસે છે. હસવાના પણ પ્રકાર છે. નિર્દોષ બેદરકારભર્યું જીવનની અફળતાને પણ એક અટ્ટહાસ્યથી ઉડાવી દેનારું રામબાદશાહી હાસ્ય : અને પાંચ રૂપિયાના 'પ્રમેાશન’થી ભજિયાં ઉડાવી, ચાનો પ્યાલો હાથમાં રાખી, ઘડીએ ઘડીએ અતિતૃપ્તિ ભર્યું કારકુનીહાસ્ય: અને એવાં ઘણાંક. તમારું હાસ્ય પણ આવું કાંઈક. {{સ-મ| |◎ | }} {{gap}}'''મુશ્કેલી''' મેળવવામાં નથી, સાચી રીતે વાપરવામાં છે. {{સ-મ| |◎ | }} {{gap}}'''જરુરીઆત''' વિનાનો શબ્દોચ્ચાર એ કેદખાનું નથી કે લોકો સળિયાનાં કેદખાનાં કરતાં હશે ? {{સ-મ| |◎ | }} {{gap}}'''લાખો''' માણસો હણાઈ જાય એવું લોહીભીનું યુદ્ધ એ પણ એક વખત તો માત્ર ભાવનાના બીજ રૂપે જ હતું.<noinclude></noinclude> 7ifgl6zdtalrqqx8q6efw5k8rcq9rf7 104 72718 221196 2026-04-17T16:14:38Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221196 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૨||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૧૨}}<hr>'''</noinclude>૧૨ Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti ૨ જ ક ણુ અંતે થાક લાગ્યો. ભૂખ લાગી. ગિરિશૃંગને છાંયે – સાદા ઝરણા પાસી ગયા. - એક પહાડી નીકળ્યો. તેની પાસેથી એકાદ ફળ માગી લીધુ. —એ ફળમાં એટલે સ્વાદ હતા કે એવો સ્વાદ ઘણાને આખા જીવનમાં પણ નહિ મળતા હાય. ત્યારે જ લાગ્યું કે વૈભવ માત્ર સાચી જરૂરિયાતમાંથી જ જન્મે છે, વસ્તુસંગ્રહમાંથી નિહ. – ત્યારે જ જણાયું કે વસ્તુસંગ્રહ – વસ્તુ- એનો ઠારા જેને લાંકેા વૈભવ કહે છે, એ તેા હલકા પ્રકારનો વિલાસ છે. પછી 5000 અને– ત્યારે જ સમજાયું કે વૈભવ જેટલે એક ફળની પ્રાપ્તિમાં હોય, તેટલે રનલાભમાં ન પણ હોય. મુશ્કેલી મેળવવામાં નથી, સાચી રીતે વાપરવામાં છે. CC-0. In Public Domain Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> k90c3cv13ys0dqj66m4vgrz93pa59fj 104 72719 221197 2026-04-17T16:14:52Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221197 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૩||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૧૩}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ૨ જ ક ણુ જરૂરિયાત વિનાનો શબ્દોચ્ચાર એ કેદખાનું નથી કે લેાકા સળિયાનાં કેદખાનાં કરતાં હશે ? મે' અધાપા 'માગ્યો હતા, ધ્યેય સિવાય બીજે દષ્ટિ જાય નહિ માટે. ૧૩ અને તે આપ્યું!; ધ્યેયનું જ દર્શન થાય નહિ માટે. હવે ધ્યેય ન દેખાય તેા કાંઈ નહિ, મારી નજર આગળનુ એક પગલુ સ્પષ્ટ દેખાય એટલું તા કરી દે. અને તે હસ્યો: “ ભલા માણુસ! એક એક કરીને અનંત પગલાં ભરવાની શક્તિ એનું નામ જ ધ્યેયદર્શન. અનંત પગલાને છેડે ધ્યેય છે, એવુ ખાટુ તને કે!ણે બતાવ્યું ? ધ્યેય તેા પહેલા અને બીજા પગલાની વચ્ચે જ છે?? સાધનામાં જ માનનારાઓને ઉપહાસ તરફ નજર કરવાની ફુરસદ પણ હેાય ખરી ? CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar E<noinclude></noinclude> 52yrl04q82witnhylwv5nqmbk1m4vkn 104 72720 221198 2026-04-17T16:16:24Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221198 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૪||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૧૪}}<hr>'''</noinclude>૧૪ Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti રજ કે છુ અરે ! ગુલાબની પાંખડી જેવા પંખી ! તારે પણ વિરહનાં આંસુ ને વિયેાગની રાત્રી છે ? તારી નાની રષ્ટિમાં પણ પ્રેમની ભસ્મ અને આશાનાં ઇન ભરેલાં છે. તને ડાકુ હલાવી હા પાડતુ જોઈ મને કેટલા આનંદ થાય છે! આવા એકાકી અંધારઘેરા જંગલમાં તુ પણુ તારી અનોખી સૃષ્ટિ જાળવી રહ્યું છે? ત્યારે તે તુ મારા કરતાં વધારે અનુભવી હશે. ત્યારે તું જ મને કહે કે આ લાંખી લાંખી પગદંડી—જ્યાં હું ઊભો છું ત્યાં જ વધારે મજાની છે કે છેડે ? હ યાદ રાખજો કે પ્રેમની સૃષ્ટિ પર જ જગતનું પુનઃવિધાન છે. CC-0. In Public Domain Gurukul Kangn Collection, Handwar<noinclude></noinclude> f8dl14i449ggaa5d8l30ptwzup8dubv 104 72721 221199 2026-04-17T16:17:32Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221199 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૫||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૧૫}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ૨૪ ૩ ગુ ૧૫ તમને પૃષ્ઠ છું અંધારી રાતના આકાશી તારાઓ! તમને પૃછું છું, આકાશી તારાઓ ! તમારામાં કાઈ પણ એવે નથી, જેણે એકલી મુસાફરી કરી હોય ? ત્યારે તે તમે પણ અમારા જેવા સાધારણુ તત્ત્વના જ અનેલા છે. ? મિત્ર!! તમે જ જગતતાપની ઉષ્માનાં ઠરેલ અબિન્દુએ છે ? તમે જ હજારો યુગનાં ધ્વનિકાવ્યો છે ? તમે જ એ નહિ, જેના પ્રતિબિંબને વીણવા માટે રાજહંસા પણ શ્રમ લેતા ? તમે દુનિયાને નિરંતર જોતા આવા છે, તમે એની હારા ને લાખા વર્ષની યાતનાઓ, મહેચ્છાઓ, આશાએ, ને આનો નિહાળ્યાં છે, ત્યારે તો તમને જ પૂછી લઉં મિત્રો ! કે તમને આટલાં વર્ષોના જીવનમાં કઈ પળ ફરી ફરીને યાદ આવે છે? તમને પણ સંસ્મરણેાની મધુરતા તા સ્પી શકતી હશે નાં ? 1 CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> nvwertcbykdisl4w54uyoeae899zmrd 104 72722 221201 2026-04-17T16:21:07Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221201 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૬||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૧૬}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ૧૬ એટલે જ જાણુવા માગું છું આકાશી પુષ્પા ! કે પરમ- ૨૪ ક ણ સત્યમાં રહેલી સત્તાની શ્રદ્ધાએ તમને અજવાળ્યા કે તમે એમને માર્ગ દેખાડ્યો? તું મારું સર્વસ્વ લૂટી જાય, એથી મને શું ? દુનિયા વિવિધ વસ્તુએથી ભરી છે, અને વસ્તુએ પાછી મળશે. તું મારા વિચારા વેડફી નાખે તેથી પણ મને શું ? વિચાર આવે છે, જાય છે, ઘડાય છે, પાકા થાય છે ને પ્રગટે છે. પણ તુ મારુ સ્વપ્ન હતું ન હતું કરે, ભલેને એ ખેાટુ હતું, પણ. એ ‘ખાટુ’ હતું એમ તુ સમજાવે, ત્યારે તે મારે માટે એક જ આશ્વાસન ખાકી રહે છે. હું જ્યાં ઊભા હાં, નદીને કિનારે, દરિયાને કાંઠે, જગલની પગદંડી ઉપર કે પર્વતની ટોચે ત્યાં જ સ્થિર અની જાઉં. જાણે એ સ્વમાની સાથે જ હું જન્મ્યા હતા, અને સ્વપ્નાની સાથે જ પાછા ફરવાનું નિર્માણ હતું. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> ohqctvcd56riw84fsppn800l906ehzg 104 72723 221202 2026-04-17T16:21:40Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221202 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૭||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૧૭}}<hr>'''</noinclude>: * : Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ૨ જ કે ણ મિત્રો ! પ્રશ’સા નહિ કરો કાં ? · અને પ્રેત્સાહન પણ નહિ ? ત્યારે મૌન રાખશે ? · એ પણ નહિ, કાં ? ત્યારે તે એક જ માગણી રહી. ૧૭ ચેાડીક નિદા કરશે ? મને એટલા મા દર્શનની જરૂર છે.’ જાગૃતિની એક પળ માગી હતી; નિદ્રાધીન જીવનનાં હજારા વર્ષ નહિ. હ ‘મેં મૃત્યુ માકલ્યું નથી, મારે ત્યાં મૃત્યુ છે પણ નહિ. જમરાજા એ તા તમારી કલ્પના છે. ’ * ત્યારે ?” · તમારે ત્યાં જે જુલમ છે, તેણે જમની કલ્પના કરાવી, એણેજ મૃત્યુનુ નામ ફેલાવ્યું. ‘ જમથી ડરવાનુ છેડી દો. તમારે ત્યાં જે જુલમ હાય—જે જુલમી હાય–એને દફે કરા. એ જ જમ છે : મારે ત્યાં જમ નથી.’ * CC-0. In Public Domain Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> dbyexulrfhqyqvw7kcg3zl4d3mapbqm 104 72724 221203 2026-04-17T16:21:56Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221203 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૮||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૧૮}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti ૧૮ ૨ જ ક ણ પ્રગતિનું માપમનુષ્ય જીવનમાં કેટલા અર્થ' રહેલા છે એના ઉપર છે. ઘણાખરાના જીવનમાં આકાર, રચના, રૂપ હોય છે, પણ • અર્થ ' હાતા નથી. . ૭ આખી દુનિયામાં દરેકે દરેક મનુષ્ય એક બીજાનાં ગળાં કાપવા તૈયાર થશે, તે વખતે પણ પ્રેમનાં આંસુ હાજર હશે. ° શક્તિ વિના કેળવેલા એને સયમ જોઈ ને કેટલાંક ગધેડાં હસ્યાં : · અરે ભાઈ ! તમે પણ ઠીક છે! અમને જ નાતબહાર રાખા છે.' હ કુદરતમાં નિરવધિ પ્રેમ ભર્યો છે માટે જ એ પેાતાના નિયમનું કડકમાં કડક પાલન માગે છે. અજ્ઞાન છે. ૭ વિશ્વક્રમમાં અશક્તિ નામે શબ્દ નથી: . રા Þ Þ Þ & @ ૭ ૩ 16 = :- 2- ૭. R બગસર CC-0. In Public Domain Gurukul Kangi Collection, Haridwar h<noinclude></noinclude> f1nak1lkerqrwp4a0bcybdh5en5sxvr 104 72725 221204 2026-04-17T16:22:31Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221204 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૯||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૧૯}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ૨૪ ૩ ૩૬ ચારે તરફનાં ઘાર અધારાં જ્યારે શાંત * ઊભાં રહી જાય છે, ત્યારે અનત ભાગ ના એકાદ છેડેથી, જાણે ધીમે, શાંત, મૃદુ અવાજ આવે છે: ' ભાઈ ! તું ઊભા છે ત્યાં જ રહેવાના હા, તે તે અમારામાં જ આવી જા, કે વિશ્વની અનંત રચનાઓમાં આપણે પણ કયાંક વણાઈ જઈ એ. આગળ જા, અથવા અદૃશ્ય થા, કે જેથી બીજાને માર્ગ મળે. ’ ૭ . જે જે સત્યને ખાતર સહન કરે છે તે દરેક કવિ છે, તે દરેક દષ્ટા છે; એક મિત્રે કહેલું આ વાકય તદૃન સાચું લાગે છે. ૭ ઘણા ખરા મનુષ્ય નીતિપ્રેમી નથી હાતા; અનીતિભીરુ હોય છે. એવા માણસોને હૈયું નથી. એમને ડંખ લાગે છે તે અનીતિભરેલા આચરણના નહિ, પણુ અનીતિ કેાઈ જાણી જાય તેનો. અનીતિ કરતાં એમને મન પાઘડી વધારે કીમતી છે. RE CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> tmwn1mhn04ui3fjl4zwvv99owp0kkqz 104 72726 221205 2026-04-17T16:25:30Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221205 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૨૦||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૨૦}}<hr>'''</noinclude>૨૦ ' Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti ૨ જ ક ણુ સનમાં આવેલા હરકેાઈ ઇ વિચારને પરિશુદ્ધ કરીને જીવનમાં વણી લેવાની તાલીમ એનું નામ સ’સ્કાર. અર્થવિહીન અનેક શબ્દોના ભંડાર એ કેળવણી પણ નથી; અને સંસ્કાર પણ નથી. ૭ અરે પ્યારા ફૂલ ! તું તે સાંજ પહેલાં ખરી જાશે !? અંદરના આન ંદથી સ્મિત કરતું હાય તેમ હસીને ફૂલ મેલ્યું : પશુ જીવનની સુગ ંધ ફેલાવીને નાં ?? પ્રતિષ્ઠા ! હા, કેટલાક મૂર્ખાએ, એમાં અમરત્વ જુએ છે ખરા. ૭ ભૂતકાળના વૈભવો પર રાચવાની, અને વ્યાજ ઉપર નભવાની, અન્ને સ્થિતિ હણી નાખે છે; પહેલી પ્રજાને, ખીજી વ્યક્તિને. 55 1. 3 . * - CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> soptx3xvce13ao2r25fd2wjns85pbcr 104 72727 221206 2026-04-17T16:26:02Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221206 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૨૧||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૨૧}}<hr>'''</noinclude>ઈ (Digitized by Arya Samaj Fourdation Chennai and eGangotri ------૧ Bhanna and eGangotri ૨૪ કે શુ 30 2. ઇતિહાસને પાને નાના માણસાનાં મોટાં કામ જ ૧. ૧ નોંધાયાં છે; મેટા માણસાનાં સાચાં કામ તેા વણનાંધ્યાંજ રહે છે; એ વણુનાંધ્યાં રહે છે માટે જ સાચી રીતે મેટાં છે. 6 કાર્યની પિછાન થયા વિના મૃત્યુ આવે એની પરવા નથી; કાર્ય કર્યા વિના પિછાન આવે એની ચિન્તા છે, એક મિત્ર કહે છે તેમ સિદ્ધિ વિનાની પ્રસિદ્ધિ. @ સંસ્કારી મનુષ્ય . શબ્દને પવિત્ર સમજે છે, એનું ખળ જાણે છે; અને એને બહાર પાડતાં પહેલાં હૃદયસરોવરમાં શુદ્ધ કરે છે. જે માણુસ આવા અનેક પવિત્ર તેજસ્વી શબ્દો પ્રજાને આપે છે- વાપરવા માટે તે વ્યવહારમાં ચલાવવા માટે—તે માણસ કવિ છે. કારણ કે તે પેાતાનું આંતરજીવન પણ બીજાને માટે જીવે છે. I ય CC-0. In Public Domain. Gurukul Kanori Collection, Haridwar ૪૬૦૦ કરો<noinclude></noinclude> iev4tpa11fwi9dsbhjpjd0n1b92ifrc 104 72728 221208 2026-04-17T16:28:03Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221208 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૨૨||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૨૨}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti રર ૨ જ ૩ ગ્ આ જમાને કે કાઈ પણુ જમાના ફેરવી નાખનાર માત્ર એ જ શક્તિ છે : મૂંગી સેવા અને ઠંડી તાકાત. ૭ ભૂતકાળના જૂનામાં જૂનાં સાધનાથી માંડીને નવામાં નવી શક્તિની પૂરી પિછાન હેાય છતાં કચાં, કેને કેટલા ઉપયોગ કરવા, એવી ઊંડી સયમ ભરેલી વિવેકશક્તિ જ પ્રજાનું માનસ ઘડી શકે, વાળી શકે, ફેરવી શકે અને એને નવું રૂપ આપી શકે. 0 માણસ પોતાની – કાંઈ કરે – દાન, દયા કે વિલાસના પડછાયા જેવું છે. ૭ જાતને ધસ્યા વિના જે સહાય – એ સઘળું - કવિતા ?—કેટલાક માને છે ખરા કે એ કવિહૃદયમાં વસનારી સ્વપ્નમૂર્તિ છે. ખરી રીતે તે જીવનસંગ્રામમાંથી મેળવેલી એ પણ એક શક્તિ જ છે. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> g3v472h7qacg4itrt53f5ke06xec6ro 104 72729 221209 2026-04-17T16:28:21Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221209 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૨૩||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૨૩}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri રજ કે ગુ કેટલાક મેટા ગણાવા માટે મળે છે; કેટલાક મેટા થવા માટે મથે છે; પહેલા વર્ગ જિંનગીના વેપાર કરે છે. ખો વર્ગ જિંદગી ઘડે છે. © લાકો એમ માને છે કે સાર્ય, કવિતા, કલ્પના, સાહિત્ય, ચિત્ર, શિલ્પ, એ સઘળામાં ૨૪ રસ લેવા એનું નામ કલાવૃત્તિ છે; ખરી વાત એ છે કે એ સઘળાંને જીવનમાંથી રસ આપવા એનું નામ કલાવૃત્તિ છે. લેકે કલામાં શેખ જીવે છે, ખરી રી તે એ માં વિકા સ જો વાત જો ઈ એ. અને ભી'તે રાખીને નીરખવાની ૨ મ ત એતા શ્રીમતાની ચંચલવૃત્તિના પડઘા માત્ર છે. ખેલાડીને મન ખેલ એ જેમ જીવનનિર્વાહની, જીવનસ’ચમની, જીવનવિકાસની સાધના, તેમ જ કલાનું હાવું જોઈએ. એમાં જીવનનિર્વાહ, જીવનસંગ્રામ, જીવનવિકાસ ત્રણે ધ્યેય મૂર્તિમંત બનવાં જોઈએ. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> 7tojrers66ua6uze234h42xm0i0t6bv 104 72730 221210 2026-04-17T16:28:36Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221210 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૨૪||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૨૪}}<hr>'''</noinclude>૪ Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti ૨૪ ક ણુ પવિત્રતા, ધર્મ, અને પુરુષ- પ્રયત્ન, એ ત્રણેને ખુદાં જુદાં માનનાર એકને માનતા નથી. જીવનસ'ગ્રામ હ અને જીવન શેાધન બન્ને એક જ પરિ- સ્થિતિનાં એ અડધિયાં છે. હ કાદવમાં જન્મ પામવા એ અકસ્માત છે: એમાં મહત્તા પણ નથી, અને લઘુતા પણુ નથી. પણ એમાંથી કમળ બનવું એમાં ખરી ભૂખી છે. આકાશગંગા કેટલાક માને છે કે પવિત્ર- તાના આદેશ પ્રવાહ છે; બીજા કહે છે કે ધર્મનાં રેખાચિત્રા છે; ખરી રીતે તે એ પુરુષ–પ્રયત્નને તેજારાશિ છે. CC-0. In Public Domain Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> 43jqpd8s68i7tshjs41ohvd6h1ia6u5 104 72731 221211 2026-04-17T16:28:52Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221211 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૨૫||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૨૫}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ૫ કરે, ૨ જ ક ણ માણસ ગમે તે કામ કડિયાનું, કારીગરનું કે કલાકારનુ’ પણ ત્યાં એનુ પેાતાને મનુષ્ય તરીકે હૃદય આનંદ પામતું નથી, એ દરેક કામ એને નીચે ઉતારે છે. ૭ કેાઈ જે મનુષ્ય પેાતાના વિષે કઈ પણ દિવસ ચિંતન કરતા નથી, તે વર્ષોનાં વર્ષો જીવે છતાં કાંઈ જ કરતા નથી. ઘણાં ખરાં મનુષ્યો કરે છે, ઘણાં ઉદ્યોગી હાય છે, આળસને કેમ સારું કરી દેખાડવું એ ઉદ્યોગને મુકાબલે નિરુદ્યોગીનુ એ વધારે સારું. ૭ આખો દિવસ કામ પણ એ ઉદ્યોગ એવા જ હાય છે. એકાંત ચિંતન આ જ સત્ય છે, અને બીજું સત્ય નથી, એમ કહેવામાં જ અસત્યના અંશ છે. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> i7kg3scvzeuj3r2r5wa8ucexsdqe1rh 104 72732 221212 2026-04-17T16:29:05Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221212 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૨૬||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૨૬}}<hr>'''</noinclude>મ Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti ૨ જ ક ણુ જેને જાણવાની ઇચ્છા થાય એણે પેાતાનું જીવન પહેલું જાણવું. સઘળું જાણવાનું ત્યાંથી જ શરૂ થાય છે. ૭ જેણે કોઈ દિવસ અમુક રિ- સ્થિતિ પસાર કરીને નૈતિક મળની તુલના, પાતા પૂરતી કરી નથી, તે મનુષ્ય નીતિમાન–અનીતિમાન કાંઈ નથી. તેનામાં અનીતિની ગેરહાજરી એ સદ્ગુણુ નથી; પણ અજ્ઞાનને દુર્ગુણુ છે. સેાટીએ ચડાવ્યા વિનાનું કહેવાતું નૈતિકમળ– એ યંત્ર જેવી જડ અવસ્થા છે. એ વખતે તારે, પણુ ઘણું ખરું ડુબાડે. ૭ પેાતાનામાં દોષ નથી એમ ટેવથી માન- નારા મનુષ્ય ગમે તેટલા વિદ્વાન હાય પણ અભણુ જ છે; જ્યારે પેાતાના માત્ર એક જ દોષ જોઈ ને એ દોષને કાઢવા મથનારા મનુષ્ય અભણ છતાં વિદ્વાન છે. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> 07xw1cmerxlrbfyvqhza9jlkgxbcna6 104 72733 221213 2026-04-17T16:29:18Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221213 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૨૭||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૨૭}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ૨ જ કે ગ્ જે વાચન ચિંતન પ્રેર નિહ, તેમ જ જે વાચન ચિંતન માટે હાય નહિ, તે વાચન, જેવું દારૂનુ, બીડીનુ, તમાકુનું વ્યસન ૨૩ છે, તેમ નિદ્યોગીનું વ્યસન છે. ઘણા ખરાં મનુષ્યા વ્યસન તરીકે જ વાંચે છે. આ નવી રા e હૃદયદૌર્બલ્યૂમાંથી જન્મેલા સંતેાષ, મનુ- ને તૃપ્તિને આનંદ આપતા નથી, અને અજ્ઞાનથી મળેલા દારિદ્રય તરફ જડતાભરેલી શ્રદ્ધા પ્રગટાવે છે. સંતાષ એ મનુષ્યને પરમ મિત્ર છે; અને એના જેવા ભયંકર દુશ્મન પણ બીજે કાઈ નથી. જ ૭ શકય હાય કે અશકચ, પણ જે સત્ય છે તે જ ધ્યેય રહેવું જોઈએ; અશકચતાની એવી જખ્ખર ખડકા સાથે સત્યને અકળાઈ ને ભૂકેભૂક્કો થઈ જાય છે, ત્યારે તેમાંથી જ મનેારમ નવી સિ રચાય છે. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> psodin3r9bi2kaixrzug5h751tkq7i5 104 72734 221214 2026-04-17T16:29:32Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221214 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૨૮||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૨૮}}<hr>'''</noinclude>- Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti ૨૪ ૩ શુ સેાટી પર ચડશે જે સાએ સેસ ટકાને ટંચન જેવા જવાબ વાળે તે સ’સ્કાર. ઘણાખરાં મનુષ્ય વાંચેલા દેખાય છે. કેટલાક વિદ્વતાને ડાળનુ સાધન માને છે: બીજાને મન એ યશપ્રાપ્તિનું અંગ છે. આજીવિકા માટે પણ તેનો ઉપયોગ થઈ શકે છે. અને પરિણામે ઘણી વખત સમય ઉપર જવામ વાળનારા દસ વર્ષનો છેકરા જેટલેા સંસ્કારસ્વામી હાય છે, તેટલા સેા વર્ષનો અનુભવાથી કે વિદ્વાન નથી હાતા. સંસ્કારનું ખીજ કલ્પનાની ભેામ માગે છે, પ્રેરણાનુ જળ માગે છે અને મુશ્કેલીભર્યું મેદાન માગે છે. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangn Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> f7q7jrzak5txbsd4mtca8y36myofboz 104 72735 221215 2026-04-17T16:30:03Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221215 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૨૯||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૨૯}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ૨૪ ૩ ૩ ર જે મનુષ્ય હંમેશાં સ ંસ્કારી બનવા પ્રયત્ન કરી રહ્યો છે, તે જ ખરી વિદ્યાના ઉપાસક છે. છ તકથી મળેલેા વિજય ઝાકળના ખિંદુ જેવા છે; ખાટા અને ક્ષણિક. ૭ કોઈ પણ જાતના સાધનમાંથી જન્મેલું અભિમાન અને વિલાસમાંથી જન્મેલું આળસ આ બે દોષ જેનામાં હેાય તે ગરીબ હોય તે પણ શ્રીમત છે અને શ્રીમ ંતાઈ ના ગુણિવનાનો હાવાથી એ ગરીબ- શ્રીમત વધારે ભયંકર પણ છે. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> q6j1vbzuf8gbn0f2ntluso0flx9e3ua 104 72736 221216 2026-04-17T16:30:17Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221216 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૩૦||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૩૦}}<hr>'''</noinclude>ae Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ૨ જ ક ણ અશચતાના ખડક ઉપર સત્યની ખાતર ભૂકકેભૂક્કા થઈ જવું એનુ નામ જ મનુષ્યત્વ, પુરુષાર્થ, જીવન. હ જ્ઞાન અને સંસ્કાર ખન્ને ભિન્ન વસ્તુ છે. જ્ઞાન, નિષ્ક્રિયતાને શાભાનો વાઘા પહેરાવે; આળસને આરામનો વેષ સાવે; અભિમાનને સસ્કૃતિજન્ય માને: પણ સંસ્કાર તેા જ્ઞાનને ગાળીને તેમાંથી ક્રિયા સરજાવે; એના આરામ, એટલે ઓછા શ્રમ; એની ઉચ્ચતા નૈસર્ગિક મીઠાશ ભરેલી. સંસ્કારને મુકામલે જ્ઞાન એ વ્યર્થ મો છે. d અત્યંત સુખ, ક્રૂર સ્વભાવ માટેનુ એ સ્વાભાવિક પાષણુ છે. પણ એ ક્રૂરતાના અસ્તિત્વનુ તેના માલિકને ભાન હેાતું નથી. જીવંત શક્તિનો આવા પક્ષઘાત, એ મૃત્યુના કરતાં પણ વધારે મોટું મૃત્યુ છે. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangn Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> 60fplp7rjw1bg3i82sa97kyeecjdy7m 104 72737 221217 2026-04-17T16:30:38Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221217 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૩૧||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૩૧}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ૨ જ ક છુ. સડી ગયેલી વસ્તુ માણસા જેટલી સહેલાઈથી ફેંકી દે છે, તેટલી જ સહેલાઈથી સડી ગયેલા વિચારા ગ્રહણ કરી લે છે. હ ૩૧ મનુષ્યને સૌથી વધારે શ્રમ વિચાર કરવામાં પડે છે, માટે એ બનતાં સુધી ઉછીના અને ચાલુ વિચારાથી જ પેાતાના વ્યવહાર ચલાવે છે. મનુષ્ય જીવનનિર્વાહ માટે વિચારાનું દારિઘ્ર આવશ્યક માન્યું છે. ગરી પથરાની મૂર્તિ ઘરેણાં પહેરે અને શેરીઓમાં ટુકડા માટે રખડે, એ વસ્તુ- સ્થિતિ જ વિનાશને નિમંત્રે છે. વિનાશને મળેલાં સઘળાં આમંત્રણામાં આ આમ ત્રણ વધારે આકર્ષ ક છે. ૭ દુનિયાના તંત્રમાં હજારો ફેરફાર થયા છે, અને થશે. માત્ર એક વાત અમર રહેવાની છે; સ્રી–પુરુષ અને પ્રેમ. CC-0. In Public Domain Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> s6qnrw7zvox34vmbfomr3jvg71cfnhq 104 72738 221218 2026-04-17T16:30:54Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221218 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૩૨||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૩૨}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti ૩૨ ૨ જ ક ણ નબળાઈનાં આંસુ ! તમે કવિતારૂપે કાં વહેા ? ગુપ્તવિકારનાં અગ્નિબિંદુ ! તમે જ કલારૂપે રહેશેા ? ન જીવેલા જીવનના પડઘા ! તમારું નામ જ કલ્પના ૭ વિજયમાળાનાં ઘણાંખરાં માતી ખાટાં કિયાં છે; સાચાં મેાતી તે પરાજિત ચાન્દ્રાની આંસુવિનાની આંખમાં હાય છે. ૭ જીવનના સાચો મર્મ સમજનાર મનુષ્ય હરાઈ પળે મૃત્યુને માટે તૈયાર હાય છે. ૭ જે આંસુ વજા જેવા હૃદયમાંથી વહે છે એ કવિતા રચે છે; વિલાસની ભસ્મમાંથી સરજેલી સૌંદર્ય મૂર્તિ કલા ઘડે છે; અને જ્ઞાનશક્તિના અભાવે જે સ્વસ કાઈ એ જોયું પણ નહિ એ સ્વપ જેણે સાચુ કરી બતાવ્યું અને કલ્પનાની રાણી કહે છે. કવિતા, કલા અને કલ્પના – જીવનનાં એ ત્રણ પરમ અમૃતિબંદુ છે. - CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> bmx7udfkoziaf9thqcxt0ksueibri93 104 72739 221219 2026-04-17T16:31:07Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221219 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૩૩||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૩૩}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ર જ કૈં છુ અનેક પ્રશ્ન અને અનેક પથ- માંથી, જે માણુસ પેાતાની એક નાની સરખી કેડી શેાધી કાઢ છે, તેને જ જીવન–અરણ્યને ઇંડા દેખાય છે. ° સાધુપુરુષા જેને રેતીના કણુ માને છે તેને જ સામાન્ય મનુષ્યા સાનાની BENJE ૩૩ રજ ગણે છે. એટલે સાધુપુરુષા મહત્ત્વાકાંક્ષાને ઠાકરે મારી મહત્તાની શેાધ કરે છે; ને સામાન્ય મનુષ્ય મહત્તાને ઠોકરે મારી મહત્ત્વાકાંક્ષામાં રાચે છે. ૭ જે મળની કાઈ ગણતરી કરી શકતું નથી તેનું નામ શ્રદ્ધા © પૃથ્વીના પટ ઉપર જેટલા કીર્તિસ્થ ંભે ઊભા છે, એના કરતાં અનેક ગણા વધારે કીર્તિસ્થ ભા પૃથ્વીના પેટાળમાં છે. એ અણલખ્યા ને અણુરચ્યા એ કીર્તિસ્થ ંભા જ દુનિયામાં સાચી જીવનસુગ ધ ફેલાવે છે. ૩ CC-0 In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> 2jhxf5g0wfmldakg81dtoosspg8sp58 104 72740 221220 2026-04-17T16:31:25Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221220 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૩૪||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૩૪}}<hr>'''</noinclude>૩૪ Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti ૨૪ ૩ છુ જે કાયડા અણઉકલ્યા પડયો હાય તેના ઉકેલ કરવા મથવું એ માનસ સાચા પુરુષાર્થ અતાવે છે. એમાં અગમ્યતા જોવી એ આંધળી શ્રદ્ધાનું કરવેા એ અભિમાનભર્યું લક્ષણ છે; એના ઉપહાસ અજ્ઞાન દેખાડે છે. સામાન્ય માણસ કાંતા તમે છે અથવા મશ્કરી કરે છે. અસામાન્ય કરવા મથે છે. માસ જ એના ઉકેલ ° માત્ર જીવંતમૃત્યુ પામેલા મનુષ્ય અને દર પળે જીવન જીવતા મનુષ્ય એ જ જણા સ્થિર રહી શકે છે. પહેલેા પેાતાના પહેલે। પાતાના અજ્ઞાનથી, ખીજે પેાતાના જ્ઞાનમળથી. CC-0. In Public Domain Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> mf0bsqo0fe5xmgs3dfwnlo2j078h2e7 104 72741 221221 2026-04-17T16:32:21Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221221 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૩૫||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૩૫}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri રજ ક ણ અનીતિને ધિક્કારવા નીતિ જન્મતી નથી. સાચી નીતિ જન્માવવી હોય તે તે માત્ર એક જ રીતે શકય છે. જે જે વાતમાં અનીતિ છે તેના માનસને અભ્યાસ કરવાથી. કનેડા- ૩૫ માંથી જન્મતી અનીતિ એ વસ્તુત: નીતિ જ છે. કબ્લેડું અનીતિ ગણાય ખરું. વ્રુદ્ધ-લગ્નમાંથી જન્મતે! વ્યભિચાર એ પ્રેમ કહેવાય; પણ વૃદ્ધ-લગ્ન વ્યભિચાર ગણાય ખરાં. ગાદીતિયે પડી રહેતા, શરીર કેળવણી પ્રત્યે લક્ષ ન રાખનાર, લક્ષાધિપતિની સ્ત્રી, શૅર, ભટ કે ઘાટી સાથે પ્રેમની વાતા કરે તે અનીતિ નથી. પૈસા વધારવા ને શરીર ન કેળવવું એ અનીતિ ગણાય ખરી. મજૂર દારૂ પીવા દોડે તેમાં અનીતિ નથી. એને દારૂ પીતા કરી મૂકનાર વ્યવસ્થાને દારૂડી અથવા કલાલ કહેવાય. વીઝીટ માટે દોડાદોડ કરી પૈસાપૈસા ઝંખનાર ડૉકટર, શરીર શણગારીને બેસનારી ને પેટ માટે પ્રમાણિક વ્યભિચાર કરનારી ફેારાસ રોડની કેઈ પશુ સ્ત્રીને મુકાબલે, વધારે હલકા અને વધારે અનીતિમાન ગણાય CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> bth4skthtp8t1z6f7h48hrv5xw1c0jx 104 72742 221222 2026-04-17T16:32:34Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221222 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૩૬||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૩૬}}<hr>'''</noinclude>૩૬ Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti ૨ જ કે છુ પેલી સ્ત્રીને વ્યભિચાર ‘પ્રમાણિક’ છે, પ્રમાણિક એટલા માટે કે જે એને વ્યભિચારમાં મળે છે તે મજૂરીમાં મળવાનું જ્યાં સુધી સમાજ શકય ન બનાવી શકે ત્યાં સુધી વ્યભિચાર કરીને વધારેમાં વધારે લેવું એ માનસ, દોડાદોડ કરીને વધારે ટયુશન લેવા કે ધમાલ કરીને વિઝીટ ડ્રી પડાવવી, એ માનસ કરતાં કઈ રીતે હલકુ નથી. જે સમાજમાં બુદ્ધિને વ્યભિચાર કરનારા માણુસ પ્રતિષ્ઠિત ગણાતા હાય તે સમાજમાં શરીરને વ્યભિચાર કરનારી સ્ત્રી વધારે પ્રતિષ્ઠિત ગણાવી જોઈએ. સાધારણ રીતે આવા સમાજમાં નીતિ તે જ છે કે જેને સમાજ અનીતિ માને છે જે સમાજ મૂળથી ટોચ સુધી નીતિના સ્વાંગ નીચે અનીતિ જ ભજતા હાય, તે સમાજમાં ખુલ્લો અનીતિમાન મનુષ્ય નીતિમાન ગણાવા જોઇએ. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> 5xv1tcyuue1f7qf7wowjcajlh70we6z 104 72743 221223 2026-04-17T16:32:46Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221223 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૩૭||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૩૭}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ૨૪ કણ as ટિ મનુષ્ય જીવનને હણનારું સૌથી સુંદર સાધન ‘કલા’ થઈ શકે છે. પિરામીડની ભવ્યતા પાસે એણે ખાઓ ભરીને પીધેલ મનુષ્યના લાહીને હિંસામ ગણાતા નથી. કલા રહે છે; મનુષ્યનુ લેાહી સુકાઈ જાય છે. એ લાહીને આજે સજીવન કરીને એલતું મનાવવું એ આ યુગને–નામની કલા, નામની સંસ્કૃતિ, નામની ઉચ્ચતા અને હંફાવનારા માનવ- તાને સાદ પડયો છે. દાંભિક સ ંસ્કાર અને જ ંગલી- પશુ–એ એમાં જંગલીપણું પસંદ કરવા જેવી વસ્તુ છે.. જંગલી, જીવન જાણે છે, માણે છે, અને વધારે સંસ્કાર મેળવવા યત્ન કરે છે. દાંભિક સંસ્કારી- મનુષ્યના લેાહી પર આંસુ ન પાડનારા અને કલાના અવશેષ પર વારી જનારા દાંભિકસંસ્કારી–જંગલી નથી; કારણુ કે જંગલીપણું પણ અમુક પ્રકારની ઝનૂનભરેલી સચ્ચાઈ માગે છે. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> 9m5cd45w9lj935hd8edgw2b8x41y10i 104 72744 221224 2026-04-17T16:33:00Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221224 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૩૮||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૩૮}}<hr>'''</noinclude>૩૮ Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti ૨ જ ક ણુ એક મિત્રની નોંધ પેાશીમાં વાંચ્યું : એ અને એક : મારવાડી બાઈ એ ભયે ગાડે જીતી છે; શેઠાણી મેાટર હાંકવાના પ્રયત્ન કરતી હાય છે. જેને દૃષ્ટિ હોય તે જોઈ લે કે એશૈવીઝમ અથવા કોઈ પણ ઈઝમ ”નાં બીજ આંહી પાષાય છે. એક જીવન જીવવા શરીર નીચોવી નાખે છે, બીજી વખત ગાળવા જીવન નીચાવી નાખે છે. ૭ ઘણી વખત સિદ્ધાંતના પૂજારીઓ, દેવના પૂજારીએ!ની માફક કે કાયદાશાસ્ત્રીઓની માફક, સિદ્ધાંત અને વર્તન વચ્ચે એક નાની સરખી ખાડી રાખી મૂકે છે. જેના જીવનમાં એ ખાડી નથી હાતી તે મનુષ્ય દુનિયા ફેરવી નાખે છે : પછી તે ગમે તે વાદના લડવૈયા હાય. CC-0. In Public Domain Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> av15ws29wc23hn6j0h6p658u56e1jmd 104 72745 221226 2026-04-17T16:33:14Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221226 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૩૯||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૩૯}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri રજ કે ગુ 36 જે કોઈ ને પણ પરતંત્ર બનાવતાં ધ્રૂજે તે સ્વતંત્રતાના ખરા સિપાહી. સ્વાતંત્ર્યનું ખરું વાતાવરણ પરત ંત્ર રહેવાનું અશકચ મનાવે છે. માનવજીવનની જ્યોતિને જે આટલેા સ્પર્શ કરી શકે તે જ ખરા સ્વતંત્રતાવાદી છે. ૭ દરેક લેખક ચાર હાય છેઃ કેટલાક લખાણુ- માંથી ચારે છે, કેટલાક જીવનમાંથી. ° પરાજયના ડંખ અને વિજયના ગ: જેના હૃદયમાં આ બે વસ્તુ છે તે કદી પણ સાચા ચેન્દ્વો કે સાચે! મનુષ્ય બની શકતા નથી. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> rdm426cp9ojxfjwgislorju67vafmyl 104 72746 221227 2026-04-17T16:33:27Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221227 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૪૦||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૪૦}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti ૪૭ અનુષ્યની ૨ જ ક ણુ કિસ્મત અમૂક પ્રસંગોમાં છે. એ પ્રસગાને એમ ને એમ પસાર થવા દેનાર મનુષ્ય જીવનનાં ઘણાં ઘણાં રહસ્યા જાણ્યા વિનાજ જીવન જીવે છે. જે નિર્ભય છે તે જેનામાં સાચા આનંદ છે હૃદયમાંથી જન્મતા, માત્ર સાધનાથી મેળવેલા નહિ—તેણે ઇશ્વરને નકારવાની કે હકારવાની કાંઈ પણ જરૂર નથી. જે હશે તે સ્વયં એનામાં ઊગશે. G હલાહલ ઝેરમાં અમૂક પ્રકારની અદ્ભુત મીઠાશ હશે; જો કે કાઇ એ એ શેાધી નથી. સ્વતંત્ર- તામાં એવી જ અદ્ભુત મીઠાશ છુપાઈ રહી છે, અને એના આશકેાએ એને શેાધી છે. છ અનેક મનુષ્યને જાણ્યા વિના તેમની વચ્ચે રહેવું એ મેટામાં મેટેા માનસિક રોગ છે. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> 5wp7i4wrwon4lb1o63m78p2be8un2gk 104 72747 221228 2026-04-17T16:33:40Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221228 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૪૧||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૪૧}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ૨ જ ક ણ અતિ રસિકતામાંથી જન્મેલી શુષ્કતા, અતિ તક માંથી જન્મેલા જ્ઞાનની માફક ૪૧ જીવનને સૂકવી નાખે છે. જીવનના હરા 3 સાદા પ્રસંગેામાંથી જે મનુષ્ય રસસ ંગ્રહ કરી શક્તા નથી, તે ઘણુ કરીને રસિક પણ નથી, અને ફિલસૂફ પણ નથી, એણે જીવનનું ટિબિંદુ જ ગુમાવ્યું છે. © જેને જીવનમાં બધુ જ બમ્ય છે. તેને કાંઈ આવ્યા જ ગમ્ય નથી. જેને જીવનમાં · કયાંથી?’ અને કયાં ? એ બે પ્રશ્નો કેઈ પણ વખત નથી, તેનામાં ભલે ગમે તેટલું ડહાપણ હાય, ભલે વ્યવહારદક્ષ અને વિવેકી મનાતા હેાય. ભલે પરાક્રમી અને પુરુષાથી ગણાતા હાય, ભલે તે જખરા આશા- વાદી તરીકે ખપતા હાય, છતાં તેને જીવનનું સઘળું જ રહસ્ય ગમ્ય છે, કારણ કે તેને કાંઈ જ ગમ્ય નથી. CC-0 In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> cp5pucqz8omrm8ue94pq4rwtkfsif3c 104 72748 221229 2026-04-17T16:33:53Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221229 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૪૨||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૪૨}}<hr>'''</noinclude>ર Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti ૨ જ ક ણ આજે જેને પ્રતિષ્ઠા, જેને સમાજસુધારા, જેને સસ્કાર કહેવામાં આવે છે, તે દરેકે દરેક મમત એક પેાલા પાયા ઉપર ઊભી છે. વધારેમાં વધારે લેવું અને ઓછામાં આછું આપવું. એવી વ્યાપારી વૃત્તિ અને . . પૈસાને જ કલા, સાહિત્ય ને સંસ્કાર, ધર્મ, પ્રેમ ને ભક્તિ, પ્રતિષ્ઠા, માન ને મહત્તા વરે છે તે સ્થિતિ, શકય રહે ત્યાં સુધી, પુસ્તકે કેમ વાંચવાં એવાં ભાષણ, એ સાંસારિક કે સામાજિક સુધારા ગણાવાને બદલે, હડહડતા દભ જ ગણાવા જોઈ એ. અત્યારના સમાજ ધડાકાળધ ફૂટી ને ઊડી શકે તેવા દારૂગેાળાના ભંડાર ઉપર ઊભેા છે, અને એટલા માટે એણે નીતિના સ્વાંગ પહેર્યો છે—જેમ મરણેાન્મુખ મનુષ્ય ઈશ્વરને સંભારે છે તેમ. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangn Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> 8w8mwypcw77v8rxeuff8fusggu62ik6 104 72749 221230 2026-04-17T16:34:11Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221230 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૪૩||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૪૩}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ૨૪ ક ણ મૃત્યુની હાકલને જે ખરાખર જવાબ આપે છે તે જુવાન છે. અને તેને નિત્ય યૌવન વરે છે. સમાજમાં સમ- ય સ્થાપવાના પ્રયત્ન કરનાર દરેક મનુષ્ય કલાકાર છે. ૭ સર્જનને માટે આરામની જરૂર અવશ્ય છે, ૪૩ પણ દરેક આળસુ પળ તે આરામ નથી. એ ઉદ્યોગી પળેાની વચ્ચે જે આરામ રહે છે તે વધારે આકર્ષક હાય છે: કદાચ વધારે ઉપયોગી પણ હાય છે. ૭ વિજ્ઞાનની સઘળી શેાધેા પૂરી થયા પછી પણ અગમ્યવાદની એકાદ કડી તેા બાકી રહેશે જ. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> 794hvo7yx11r1kxts2l8xmnhx8pt28o 104 72750 221231 2026-04-17T16:34:24Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221231 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૪૪||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૪૪}}<hr>'''</noinclude>** Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ૨ જ ક છા સાચા પ્રેમની એક કવિતાથી મનુષ્ય જેટલા તેજસ્વી અને જીવંત અને છે, તેટલેા કોઈ પણ ધર્મના વર્ષોના અભ્યારાથી પણ ખની શકતા નથી. ખરી વાત એ છે કે સાચા પ્રેમ એ જ સમાનાર્થ શબ્દો છે. સાચા ધર્મ છે. એ મન્ને 9 વિશ્વક્રમમાં અહિંસાને સ્થાન નથી, અહિંસક હિંસાને છે. અહિંસક હિંસા, એ અનિવાર્ય, જરૂરિયાતમાંથી જન્મતા, મનુષ્ય માત્રના ક્ષાત્રધર્મ છે. કૃષ્ણે વાપરેલા ગીતાના અહિંસા શબ્દ એ એ વિષય ઉપરને છેલ્લા શબ્દ છે. હ ઇશ્વરને નકારનાર ખરા હિંમતવાન મનુષ્ય ઈશ્વરની વધારે પાસે છે: એની પાસેથી રક્ષણુ મળે માટે એનાં ગુણગાન કરનાર મનુષ્ય કરતાં. - CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> rtkt7rvq6zq7ywq3ib5oz0x0iy9cwn2 104 72751 221232 2026-04-17T16:34:41Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221232 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૪૫||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૪૫}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri રજ કે શુ માઁએ ! તમને કોણે કહ્યું કે સંસાર કરતાં સ્વર્ગ વધારે સાહામણું છે ? સ્વર્ગમાં પરિશ્રમ અને પ્રયત્ન કર્યોાં છે? સ્વર્ગમાં વેદનાને કાણુ જાણે છે ? હા, એટલું ખરુ, સંસાર- માંથી આ ત્રણને લઈ લઈ એ-પરિશ્રમ, પ્રયત્ન અને વેદનાને–તે સંસાર સ્વર્ગ જેવા અને ખરા-વિવિધતા વિનાના, એકધારા, આળસુ, ને વ્યાજ ઉપર જીવનારા. ૭ સાધારણ જનતા આપણે માનીએ છીએ તેના કરતાં વધારે સંસ્કારી નહિ હાય; પણ વધારે સાચી તા છે જ. કેવળ પ્રાણહીન તેા તેજ છે જેણે કાઈ દિવસ પ્રયત્ન કર્યો નથી. મૃત્યુ એ ભ્રમણા છે એમ જાણનારા જીવનના પાર પામી ચૂકયા છે. એને હવે નવું શેાધવાનું કાંઈ નથી. જે મેળવ્યું તે આચારમાં મૂકવાનુ છે. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> tfk4nbj4f0jkpvehuom12u4kgtj3l9b 104 72752 221233 2026-04-17T16:35:23Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221233 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૪૬||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૪૬}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti ૪૬ ખરી કાઈ પણ વસ્તુ, ખેાટામાંથી પણ જન્મે છે; જે મનુષ્ય ‘સાચા’ હાવાના ડાળ કરે છે તે કાઈક દિવસ કેસરિય ૨ જ ક ણુ કરવા સૌને સાખરે નીકળે; જે માળક ખાટા ખેાટા અક્ષર પાડે; અક્ષર લખે છે તે કોઈક દિવસ સાચા એટલા માટે અનીતિ તરફ કેવળ ઘણાની ષ્ટિથી જોનારા સાચી નીતિનું રહસ્ય જ સમજ્યા નથી. સાચી અનીતિમાંથી નીતિ જન્મવાના સંભવ છે. ખરા વ્યભિ- ચારીને કાઈ પણ દિવસ સાચા પ્રેમ મળવાને સંભવ છે. દુનિયામાં, એ દૃષ્ટિએ ધિક્કારવા જેવું હલકામાં હલકુ અને પાપીમાં પાપી કાઈ છે જ નહીં. જે પાપીને ધિક્કારે છે તે જ ખરા પાપી છે. મને કેવળ પુણ્યને સરળ માર્ગ બતાવીને મારું અધ:પતન કાં કરે ? CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> gqp36b2ltjc25o6jpvd98cp16sndaa9 104 72753 221234 2026-04-17T16:35:37Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221234 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૪૭||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૪૭}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ૨ જ ક ણુ લાથી લચી પડેલી વેલીએ જોઇ; જ્યાં બારે માસ માત્ર આનંદ જ હાય એવાં ઉદ્યાના જોયાં; સોનેરી જળમાં રૂપેરી ફૂલને નાચતાં વ્હેયાં: વિશ્વમાં અજોડ લેખાય એવી સ્વપ્ન- સૃષ્ટિ જેવી કુદરત પણ જોઈ; * પણ એ સઘળામાંથી યાદ તે એક જ વસ્તુ રહી. હૃદયહીન મનુષ્યના અંતર જેવા એકાદ બેડા ડુંગર ઉપર પેલું કુંડું વૃક્ષ ઊભું હતું તે. અને પાન ન હતાં, અને દુ:ખમાં મદદ કરનારી એકાદ ડાળી પણ ન હતી. ડાળી વિનાનું, એ એકલું ઊભું હતું, એકલતા, અડગતા અને યુદ્ધ એ ત્રણે . . . . વસ્તુએએ અનેક ઉદ્યોનેાની સરખામણીમાં એને વધારે શ્રેષ્ઠ મનાવ્યું હતું. .... o કોઇક દિવા એકાદ ભયંકર પાપનું પ્રાયશ્ચિત્ત કરીને હું તારી પાસે આવીશ. જિંદગીમાં એ જ મારી મેટામાં મેાટી આશા છે. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> p3kjujhn2qa3exa33zy4cymz0uixp1w 104 72754 221235 2026-04-17T16:35:50Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221235 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૪૮||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૪૮}}<hr>'''</noinclude>se Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti ૨ જ ક ણુ. શાધે છે તેને જડે છે; વિશ્વક્રમની સંકલ- નામાં અનેક રહસ્યા એતપ્રેાત થઈ રહ્યાં છે. અને અનેકમાં એક એતપ્રેત છે. એને કાળની સીમા નથી, દિશાનું અંધન નથી; એ ત્રણે કાળમાં અબાધિત અને એક છે. હાજર હમેશાં છે, દેખાતું કાઈ દિવસ નથી. બરફના પહાડા પર ખીલેલી ચાંદની જોઈને કામ તથા જવર જેતા શમી ગયા છે એવું હૃદય યાદ આવ્યું. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> 60gbwtwubgmmu6lp17ky458txzbxnzv 104 72755 221236 2026-04-17T16:36:03Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221236 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૪૯||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૪૯}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri રજકણ અનંત સમુદ્રમાં એકાદ તેજમૂર્તિ મેાતી છૂષાયું હાય તેમ, અનેક વનરાજઆમાં એકાદ જગ્યાએ કાઈ નાનું સુંદર પંખી ચુપચુપ બેઠું હાય તેમ, વિશ્વનું રહસ્ય, શેાધનારને ** માટે નિત્ય હાજર બેઠું છે; એના શેાધનારની રાહ જોઈ ને. એવા શેાધનારા એકાદ હજાર વર્ષે એકાદ રચાખડચા મુસાફર જેવા નીકળી આવે ત્યારે તે રહસ્ય તેની મારફત દુનિયામાં ફેલાય છે, ને પાછું વિલીન થઈ જાય છે. સામાન્ય માણસેા તે પેાતાના સામાન્ય કામને અસામાન્યતાનું રૂપ આપી જાણે પોતે ખીજાને છેતરે છે, પણ ખેતરે છે જાતને. એવી કેટલીએ સાધારણતાએ ભેગી થઈ ને એ રહસ્ય શેાધી શકે નહિ. એ તે એકાદ એકાકી શકર કે કેન્ટને જ મળે: કાઈ ડી વેન્સીને દર્શન દે: કાઈ એરિસ્ટોટલ પાસે પ્રગટ થાય; કોઈ માઈકલ એન્જેલાને મળે. હ દુનિયામાં એ જ ખરા શૂરવીર છે: પ્રાયશ્ચિત્ત કરનારા પાપી અને હસતા પરાજિત ચાદ્ધો. CC-0 In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> 5efcqz1kmhgpzv2h7f2dhr42iemrasi 104 72756 221237 2026-04-17T16:36:19Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221237 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૫૦||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૫૦}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti ૫. ૨૪ ક છુ સમ- આને હું શું કહું ?–આ રણેાની વિચિત્રતાને! જુઓને, મેટા- મેાટા પહાડા ભૂલી જવાયા: આકાશ જેવડાં ઊંચાં વૃક્ષેામાંથી કઈ જ યાદ નથી: મેઘધનુષી રંગ અને સવાર સાંજ પણુ વિસરી ગયા: માત્ર ન ભુલાણી—અને વિસ્તરણના સમુદ્રમાં પણ વારંવાર ઉપર જ રહી–એવી તે બે જ વસ્તુઓ છે. પેલું સાનેરી નાનું સુંદર પખી અને ખડકમાં ઊગતું, રતિની આંખ જેવું એક ફૂલ. એવી કઠણુ પરિસ્થિતિમાં આટલી કુમાશ, સુગંધ ને સૌન્દર્ય - એમણે શી રીતે સંઘરી રાખ્યાં હશે ? ૭ મૃત્યુના જેવા સુંદર પ્રસંગ મનુષ્યે કલ્પનાના અળ વડે ભયંકર કરી મૂકયો છે, એને પાછે સુંદર કરી મૂકવા એ આજની કવિતાના વિષય હોઈ શકે. ૭ મૃત્યુ ન આવે એવી પ્રાર્થના મે કયારે કરી છે? મે તે એટલી જ વિનંતી કરી છે કે, હુ જીવતા હાઉં ત્યાં મૃત્યુ આવે, મરી ગયા પછી નહિ. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangn Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> 0ktwdaikdn4zohdsrp8iyxsnpl63r4h 104 72757 221238 2026-04-17T16:36:34Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221238 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૫૧||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૫૧}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ૨૪ કે છુ તે લક્ષ્મી ત્યાં ત્યાં વેરી એની ઇર્ષામેં કારે કરી છે તે જ્ઞાનના અમુદ્ર કોઈ કોઈમાં છલકાવી દીધા એની અદેખાઈ મને ક્યારે થઈ છે ? તે વિજયમાળા પહેરાવવા ખીજા અનેકને પસંદ પ પણ કર્યા એની ફરિયાદ એ કયારે નોંધાવી છે ? મારી અરજ તે આટલી જ છે, કે, મને ભિખારીને બીજી તા ઠીક, પણુ ચેડીક કલ્પના ચે ન આપી ? જી તે મને મૌન આપ્યું ત્યારે શુ લેવાની ના પાડી હતી ? ? મેં તે મે તે! મૌનને વધાવ્યું હતું. હું તે મૌનને શક્તિ માનતા. મેં તને મોન લેવાની ના પાડી જ નથી. મેં તે માત્ર એટલું કહ્યું હતું કે, મને એવું મૌન આપ કે જે મૌનનેા ભંગ થાય ત્યારે દુનિયા પલટાઈ જાય. તે મને એવું મૌન આપવાની ના પાડી અને સાધારણ મૌન લેવાની મે ના પાડી. સાધારણ મૌનને તેા હું શું કરું ? CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> 3ih1hik9yovfef2vz76p72bqtw2ulka 104 72758 221239 2026-04-17T16:36:50Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221239 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૫૨||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૫૨}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti પર ૨ જ ક ણ. આજે જ જીવન પૂરું થાય એવી હિમ્મતપૂર્વક હા પાડું છું. આજે જ, ભલે, મૃત્યુ આવે. ભલે એની યાતના ગમે તેટલી હા, ભલે એના સ્વાંગ ભયંકર હા. પર ંતુ શરત એટલી કે— એ આષાઢી મેઘલી રાત, જમનાનાં જળ, પેલી સાધુરી ખસી, અને એ શ્યામસુંદર કનૈયા. આ બધી કવિઓની કલ્પના હોય કે ચિત્રકારોની રમ્ય સુષ્ટિ હાય, પણ— એ આખા દેખાવ નજરે તાદશ જોવા મળે તે—એ દૃશ્ય ફરી જોવા માટે તા હજાર જીવનનુ મૂલ પણ ઓછુ લાગે છે. મેઘલી કાળી રાત જામી હાય; જીણી મુદ્દે વરસાદ આવતા હાય; અને સંસ્મરણેાના લાં. . .મા લાં. . .મા પથને છેડે એની સ્મૃતિ નજરે ચડતી હાય; અસ, જીવનમાંથી આના કરતાં વધારે કાંઈ પણ મળે એવી મને આશા નથી; આકાંક્ષા પણ નથી. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> mgtjl4mufk2hx559fngp5zctmkzudd6 104 72759 221240 2026-04-17T16:37:05Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221240 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૫૩||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૫૩}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ૨ જ ક ણ ‘તુ' દેવ છે એમ ?’ · મનુષ્ય કરતાં ઉચ્ચ પણ ખરો ? વાહ !’ * · પણ તારું કામ શું ? તુ શું કરે એટલુ તા કહે ? ' પર કામ નિહ કાં ? સુખમાં રાચવું ને દુઃખથી દૂર ભાગવું. દુ:ખ તને સ્પર્શે જ નહિ એમ ? તું દેવ છે કાં ?' ‘ ભાઈ ! ત્યારે તેા તું ભલે દેવ રહ્યો, મને તા મનુષ્ય જ રહેવા દે. ૭ આ સમાજ જે લગ્નવ્યવહારને પ્રેમ ઉપર નિર ન કરી શકે તો મહેતર છે કે તે વ્યભિચાર પ્રત્યેના તિરસ્કાર છેડી દે, એને રિઢ માનીને પેાતાનામાં ભેળવી દે. વ્યભિચારી સમાજ, છાના દંભી સમાજ કરતાં વધારે પવિત્ર ન ગણાય ? ૭ દોષ હાય છતાં દેખાતે ન હોય તા માણસ પેાતાને સહીસલામત માને છે. CC-0 In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> hsq0ssk5zjo1fv96xrorpq6ludsehll 104 72760 221241 2026-04-17T16:37:17Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221241 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૫૪||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૫૪}}<hr>'''</noinclude>૫૪ Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti ૨૪ ક ણુ. સ્ત્રીનુ` મ`ધન અને તે પણ લગ્ન જેવા વિષયમાં એ આજનું મેટામાં મેટ સામાજિક પાપ છે. શ્રી પ્રેમ એળવવાને સ્વતંત્ર હાવી જેઈ એ. પુરુષ પ્રેમ કરવાને સ્વતંત્ર હાવા જોઈ એ. લગ્નમાં વર્ણ, હેતુ, જ્ઞાન, લક્ષ્મી કે વય કોઈ પણ જાતનું બંધન જ નહાય; પ્રેમ એ એક જ લગ્નના હેતુ હેાઈ શકે. ૭ વાહ રે ! કવિ ! તું પણ કોઈ અજષ મનુષ્ય લાગે છે. હૃદયનું ખળ કવિતામાં રેડવાને બદલે જીવનની નખળાઈ કવિતામાં ગાય છે! **** ૭ જે સમાજ નવાં નવાં બળ પોતાનામાં સમાવવા માટે ખળભળી ઊઠતા નથી તે સમાજ જ નથી : સમાજનું પ્રાથમિક લક્ષણ જ માગી લે છે કે તેમાં હમેશાં કુવ્યવસ્થાને હણનારી અવ્યવસ્થા જન્મવી જ જોઈ એ. CC-0. In Public Domain Gurukul Kangn Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> m2ez7sn8a0xi9dc835nj1yfkuklfri3 104 72761 221242 2026-04-17T16:37:33Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221242 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૫૫||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૫૫}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ૨ જ ક ણુ ૧૫ વ્યભિચાર કુળા ઘાસની અંદર છુપાયેલા સર્પ જેવા ભયંકર અને દગાખોર વ્યભિચાર માણસ કોઈ વખત ભૂલ કરી બેસે એમાં નથી; પણ હંમેશના ખધન નીચે વરરાજ માનિસક યાતના ભાગવતા અને હરઘડીએ મૃત્યુ પામતા લગ્નમાં રહ્યો છે. છૂટો છવાયા કે ખુલ્લા વ્યભિચાર એ આ માનસિક યાતના ભોગવનાર લગ્નની તુલનામાં સદ્ગુણ છે. હ મને ફક્ત એક વખત એ ચહેરા જેવા મળે: જે ફૂલમાં સુગ'ધરૂપે ને મનુષ્યમાં પવિત્રતાપે છૂપાઈ રહ્યો છે. નકલ એ વિકાસ નથી. પુરુષની નકલ કરવા નીકળનારી સ્ત્રી વિકાસ પામે છે એમ કહેનાર પોતે પોતાનુ અજ્ઞાન—અને નારીન્નતિ પ્રત્યેનુ અપમાન—મન્ને એક સાથે પ્રકટ કરતા નથી ? TOD CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> 24kxf34og222gtbdlxiqldwdgtb6xmg 104 72762 221243 2026-04-17T16:37:48Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221243 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૫૬||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૫૬}}<hr>'''</noinclude>૫ Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti ૨૪કણુ ચૌવન, યશ અને જીવન, સર્વસ્વ અર્પણ કરવું પડે એવા પ્રશ્નો જ્યારે સમાજમાં ઉત્પન્ન થાય છે ત્યારે એ સમાજ એક ઘડી પણ સ્થિર રહી શકતે નથી. એણે અદલવું જ પડે છે; અથવા ટળી જવું પડે છે. D વિકાસ સ્વતંત્ર, સ્વયંભૂ અને .સહજ હાય છે: વિકારમાં પરાધીનતા, નકલ અને કૃત્રિમતા હાય છે: સ્ત્રીને વિકાસ એના પેાતાના માનસમાંથી જ જન્મવા જોઈએ. પ્રેમનુ સામ્રાજ્ય છેડીને શક્તિનું સામ્રાજ્ય મેળવવા મથવું તે પાયાને તેડીને મકાન ચણવા ખરાખર છે. પ્રેમ એ જ છુ અમેઘ શક્તિ પ્રેમમૂર્તિ જ રહેશે. નથી ? સ્ત્રી પ્રેમમૂર્તિ છે જે ૭ પ્રયત્ન એ કેવળ મનુષ્યના પોતાને અંગત પ્રશ્ન છે. એનેા જય દુનિયા જુએ અને વખાણે કે પરાજય જુએ અને નિંદે એમાં એની કિંમત વધતી કે ઘટતી નથી. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> 5428e6um2s7gvh0v3x8um56fbi7eges 104 72763 221244 2026-04-17T16:38:03Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221244 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૫૭||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૫૭}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri રજક ગ્ર ૧૭ સઘળે અંતર અને મહાર અનુપમ જીવંત શાંતિ લાગે, એવી પળ તા એકાદ હજાર વર્ષે એકાદ મનુષ્યના હૃદયમાં પ્રગટે છે. એવી ધન્ય પળે પ્રગટેલા શબ્દો કેવળ ચૈતન્યમય હેાઈ વર્ષોનાં વર્ષો સુધી, મૂળતત્ત્વની માફક એવા ને એવા સુંદર અને તાન્ત રહી શકે છે. ૭ દારૂને અને અગ્નિને સાથે રાખનારા મૂર્ખ છે એમ કણે કહ્યું ? તે બિચારા મૂર્ખ પણ નથી: અને કઈ જાતનું જોખમ પણ ખેડતા નથી. પણ અત્યંત ગરીબીને અને અતિશય સમૃદ્ધિને સાથે રાખવા મથનારા તે ખરેખરા સૂર્ખ છે. એ બિચારા આ મૂર્ખાઈ માટે, એક દિવસ અમૃત જેવું જીવન જવાળામાં હેામશે અને તેમની આંખમાંથી આંસુને બદલે લેાહીનાં બિંદુ પડશે ! CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> hvxjz6ilbo2b519yef24m50r9vsl8ur 104 72764 221245 2026-04-17T16:38:13Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221245 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૫૮||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૫૮}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> 1waen7ocyfm7i3wvesn4xqr8smjq8k4 104 72765 221246 2026-04-17T16:38:27Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221246 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૫૯||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૫૯}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ૨૪ ગુ એ દિવસ પણ બહુ દૂર નથી. થાય છે કે એ પર જ્યારે કલ્પના દિવસ પણ બહુ દૂર નથી, ત્યારે એક પ્રકારના ગુપ્ત આનદના તનમનાટ થાય છે. પણ મધરાતના ઘેાર અંધારા જેવા વાદળા- માંથી એ દિવસની ઉષાનેા નવરંગી સાળુ દેખાય તે પહેલાં કેટલી ઉથલપાથલ થઈ ગઈ હશે ? એ કાળાંધમ વાદળાંને ધાઈ. ધેાઈ ને સાફ કરવા માટે નવજીવાનેાના ઊના ઊના લાહીમાંથી કેટલું બધું ખમીર ઉતારવું પડશે? દરેક દરેક માણસ ઉદ્યમ કરે; અને વિલાસ કોઈ ન ભગવે. દરેક દરેક માણુસ આરામ કરે; અને આળસ કાઈ ન કરે. . દરેકે દરેક માણુસ ભાજન કરે; અને કાઈની એ કાઈ ન લે. આ વ્યવસ્થા—જે ખરું ધર્મચક્રપ્રવર્તન છે તે પૃથ્વીમાંથી આવે, સ્વર્ગમાંથી ઊતરે, કે નરકમાંથી પડે—પરંતુ સમાજમાં જ્યાંસુધી એ ન આવે, ત્યાં સુધીનાં સર્વ પરિવર્તને માત્ર પગથિયાં જેવાંજ રહેશે. CC-0. In Public Domain. Gunukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> nfs7kiasbjtp5zbjorxtmypswl37hse 104 72766 221247 2026-04-17T16:38:41Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221247 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૬૦||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૬૦}}<hr>'''</noinclude>૬ Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ૨૮ ૯ ગુ એ જાતનાં મનુષ્યના દુનિયાને કાંઈ જ ઉપયોગ નથી : અતિ પવિત્ર અને અતિ ત વાદી. અતિ પવિત્ર મનુષ્ય નાનાસરખા પાપને પણ એટલું ધિક્કારે છે કે એના પડછાયામ ઊભા રહેનારને એ કોઈ દિવસ દયા દેખાડી શકતા નથી. અતિ પવિત્ર મનુષ્ય એ દયાહીન મનુષ્ય છે. અતિ તર્કવાદી મનુષ્ય એ મનુષ્ય જ નથી. જીવનની દરેકે દરેક ક્ષણમાં જે જાગતા હાય તે સંસ્કારી; વાતો કરતા હાય તે વેઢિયા. વેઢિયા પુસ્તકમાંથી ખેલે છે; સંસ્કારી અનુભવમાંની નોંધ ટપકાવે છે. છે ઘણા મનુષ્યના જીવનમાં હજારી પળ આવે છે, પણ એક પળ નથી આવતી. ૭ CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> 6dplvaaldtweofazapxay08ski0y573 104 72767 221248 2026-04-17T16:38:55Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221248 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૬૧||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૬૧}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ૨૪ કે શુ રણુપ્રદેશની એકલી ખારી જમી- નમાં જ્યાં લીલા છેડનું નામનિશાન પણ હાતુ નથી ત્યાં જ ભુખાળવા ટીડનાં જૂથ પાકે છે. જેવી જમીન તેવુ વૃક્ષ અને જેવું લેાહી તેવા ગુણુ, બધુ કરી શકે માત્ર લેહીના ગુણ ફરી શકતા નથી. @ ૬૧ જે દાનમાં, દાન દેનારનુ હૈયુ મળેલું હોતું નથી, તે દાન ફેકી દીધેલા અછડા ધાન જેવું છે. પૃથ્વીના બે છેડા કરતાં વધારે અંતર ખે હૈંડા દિલની વાતામાં હોય છે. © લા અને જીવન એકબીનમાં પ્રાણુ પૂરે છે, અને એકના વિના બીજુ જડ રહે છે. ૭ કામને માપનારા ખરૂં કામ મેળવતાજ નથી. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> fqr27cy3c01iye2tzqid2g45d7trka3 104 72768 221249 2026-04-17T16:39:09Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221249 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૬૨||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૬૨}}<hr>'''</noinclude>કર Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti ર જ મ ણુ ગુલામના છેડ પર કાંટા મૂકવામાં મહુ મોટી ભૂલ નથી થઈ. પણુ ગુલાબના ફૂલને પેાતાને એક કાંટા ન મૂકવામાં ખરેખરી ભૂલ થઈ ગઈ છે. મર્દાનગી શરીરમાં નથી રહેતી, હૈયામાં રહે છે. સોનુ સુગંધી નથી, પણ સુગંધી મનાવી શકાય છે. માત્ર ખરા કિમિયાગરા જ જાણું છે. માત્ર ° એ ભાત જિં'દગી ચાલી જાય એમ ડરવાનું નથી. આ જિંદુગીનું કામ ન રહી જાય સાવધાની મસ છે. એટલી અભિમાન અને 'ભ એ બેમાંથી પસંદગી કરવાની હાય, તે અભિમાન લેશે. ૪ભ લેતા નહીં. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> tttvleyix7px6duw41mslxfnuvk6col 104 72769 221250 2026-04-17T16:39:22Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221250 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૬૩||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૬૩}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ૨૪૩ છુ નાની નાની હારથી ભાગનારાઓને જેમ મહાન પરાજયમાં રહેલી નિર્ભયતા કદી પ્રાપ્ત થતી નથી, તેમ નાના વિજયથી મલકાઈ ને આત્મગૌરવ ગાનારાઓને, પ્રાપ્તિને અંતે મળતા સમુદ્રના જેવા અગાધ અસંતાપ કદી દેખાતા નથી. એમના સ ંતાપ એ જ એમની મૃત્યુશય્યા છે. તરુણાવસ્થા હોય ને સ્વર્ગને દૂત તેડવા આવે તેા ના પાડો. સ્વર્ગ કરતાં દુનિયામાં તરુણાને માટે ઘણું ઘણું કામ પડયું છે. કામના આનંદ કરતાં સ્વ ને આન ંદ વધારે પ્રાણપ્રદ નથી. ૭ સૌંદર્ય ને સાચી રીતે જોવા માટે આંખ અને હૃદયને કેળવવાં એનું નામ નીતિ. ભાવના ગમે તેટલી મહાન હાય પણ એ જીવનમાં ન ઊતરે ત્યાં સુધી શખ જેવી નિશ્ચેતન અને નિષ્પ્રાણ છે. ૩ CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> 80u7xnisj25gldduuyz70bnf5ckduya 104 72770 221251 2026-04-17T16:39:38Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221251 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૬૪||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૬૪}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotn ૬૪ ૨ જ ક ણ લાવૃત્તિને અનુસરવું ’ એનું નામ મૃત્યુ; લેાકવૃત્તિને અનુકૂળ ‘ થવું’ એનું નામ જીવન. થવામાં પ્રાણ પ્રેરણા ને સહાનુ- ભૂતિ છે; પુરુષાર્થ ને સયમ છે. સમયને અનુકૂળ થઈને વ્યક્તિત્વ ન ગુમાવવાની કલા છે. પણ અનુસરવામાં એકલું મૃત્યુ જ છે. જમીન પ્રમાણે રગ લેવાની જંતુવૃત્તિ છે. ૭ યત્નના આરંભમાં જ વિજય રહ્યો છે; પછી પરિણામમાં ભલે પરાજય હાય. સુંદરતા જોવાની ઘેલછાએ મનુષ્યને અસુંદર જોતાં શિખવાડયુ છે. Add ૭ ૯૫ના અને આશા નાશ ન પામે, તે તા ભલે હરા પરાજય આવે; દરેક પરાજય વિજયને વધારે ને વધારે ને વધારે પાસે લાવે છે. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangn Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> nd6j1tvlw7g2wp9li08q2jgx6g02y6e 104 72771 221252 2026-04-17T16:39:52Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221252 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૬૫||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૬૫}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ૨ જ ક ણુ વરસાદનું બિંદુ પડચા ભેગુ મેાતી થતું નથી, તેમ વિચાર આવતાંની સાથે મૂલ્યવાન હાતા નથી. હૃદયગુહામાં, એકાંત ચિંતન વડે શુદ્ધ થયા પછી અને અનુ- ૬૫ ભવથી વિંધાયા પછી તેનામાં મૂલ્ય આવે છે. શાંતિ અને તપથી જેમ શ્રી વીર બાળકને સાચવે છે, અને એના જન્મની સાથે જ નવું જીવન અને નવા યુગ શરૂ થાય છે, તેમ જે વિચાર ખૂબ સચવાય, ખૂબ પાષાય, ખૂબ પકવ થાય તે જન્મ લેતાંની સાથે નવું પરિવર્તન, નવા યુગ, સ્થાપે છે. આવા વિચાર એટલે સાહિત્ય. @ જીવનની મધુર પળાને શબ્દોમાં રૂપરંગમય કરી દેવી એનું નામ કવિતા. ૭ સુવિતા લખ્યા પછી કેટલાકની કવિતા મૃત્યુ પામે છે. કવિતા લખ્યા પછી કેટલાકની કવિતા જન્મે છે. પહેલી કાગળ પર લખાય છે, ખીજી જીવનમાં વણાય છે. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> aiwe7txq086mj93oe9dkykb814gf6j4 104 72772 221253 2026-04-17T16:40:08Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221253 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૬૬||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૬૬}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotn * ૨૪ કણ જ્યારે સૃષ્ટિમાં કયાંય પણ વિસ’વાદ જોવામાં ન આવે ત્યારે કવિ, કલ્પના ને પૃથ્વી ત્રણેમાંથી કાઈ નહિ હાય. વર્ષાં પહેલાં ૭ જોયેલાં પ્યારાં ઝરણુ ! એ કયાં ખબર હતી કે તું જીવનમાં સંગીતના મીઠા સ્મરણની માફક સાથે સાથે ચાલ્યું આવશે ? થાય છે. ૭ કેળવણી પૂરી થાય છે, ત્યારે સંસ્કાર શરૂ © ભયથી નીતિ જાળવનારા ઘણાં માણુસા છે: નીતિની ખાતર નીતિ જાળવનારા કોઈક વિરલ જ. ૭ મજૂર શ્રમ લે છે; કારીગર ભ્રમમાં રસ લે છે; કલાકાર શ્રમમાં શાંતિ મેળવે છે. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangn Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> e60zx2ynakyz1s1cr6xwxzzlviwmlam 104 72773 221254 2026-04-17T16:40:26Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221254 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૬૭||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૬૭}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ર્જ કે ગુ માણસની જરૂરિયાત જોઈ વધારે વ્યાજ લેવાની વૃત્તિ, એનું દુ:ખ જેઈ લાભ લેવાની વૃત્તિ, છેતરવાની વૃત્તિ, વધારે ભાડુ પડાવવાની વૃત્તિ—એ સઘળી વૃત્તિએ, હિંસાવાદનું જ રૂપ બતાવે છે. અને એવી વૃત્તિવાળા માણસ હિંસા નથી કરતા, તે કેવળ શરીરના દોષને લીધે અને હિ ક્રે, મનના ગુણને લીધે. T અંતર અને બહાર સઘળે અનુપમ જીવંત શાંતિ લાગે, એવી પળ તેા એકાદ હજાર વર્ષે એકાદ મનુષ્યના હૃદયમાં પ્રગટે છે. એવી ધન્ય પળે પ્રગટેલા શબ્દો કેવળ ચૈતન્યમય હાઈ વર્ષોનાં વર્ષો સુધી, મૂળતત્ત્વાની માફક એવા ને એવા સુંદર અને તાજા રહી શકે છે. પેાતાની પાસે જે નથી એની ઇચ્છા કર- વામાં મનુષ્ય પેાતાના વિકાસ પણ સાધે; અને પતન પણ નિમ ંત્રે; જેવી એની રીતિ. ૭ CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> kz06nd7xjgxve541w7lk5y7dhk7yk2r 104 72774 221256 2026-04-17T16:40:46Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221256 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૬૮||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૬૮}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti ૬૮ = ૨ જ કે શુ સહાન હિંસાવાદીઓએ જીવ- નની એક પળે અહિંસાની શાંતિ ઝંખી છે; મહાન અહિ- સાવાદીઓને જીવનની એક પળે હિ'સાના તેજે આકર્ષ્યા છે. હિંસા અહિ'સા બન્ને જીવનનાં ચક્ર છે. એ બન્ને ચક્ર ઉપર સંસાર નભવાના છે. દરેક આદર્શવાદીએ એમાંથી એકને કાઢવાના પ્રયત્ન કર્યો છે અને દરેક એમાં નિષ્ફળ નીવડયો છે, પરંતુ જ્યાં સફળતા પ્રયત્નમાં જ રહી છે, અને પરિણામમાં નહિ, ત્યાં એક રીતે દરેક આદર્શવાદી એમાં સફળ થયા છે, એમ પણ કહી શકાય. પણ જ્યારે મનુષ્ય એક જ વાતના અતિયાગ સાધે છે ત્યારે એ મનેાદશા એના જીવનમાં એતપ્રેત થઇ જાય છે. એણે એ વસ્તુને ભારપૂર્વક રજુ કરવાના તપસ્વીને ચેાગ્ય એવેા ધર્મ કેળવ્યા છે, માટે એ વસ્તુ એનાથી એ જ પ્રમાણે રજૂ થશે, અને થવી જ જોઈ એ પરંતુ એવી વ્યક્તિગત મહત્તા છતાં, સંસારનું સત્ય આટલું જ રહેવાનું, કે અહિંસા જીવનના પાયા છે; જીવન- * CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangn Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> cpnktqbh5tpjm1osnk3nhrfebsj4fvu 104 72775 221257 2026-04-17T16:41:00Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221257 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૬૯||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૬૯}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ૨ જ ક ણુ * ચક્રમાં હિંસાને સ્થાન છે. નમા- લાની અહિંસા ત્યાજ્ય છે, ખૂનીની હિંસા અધમતા છે; ઊંચામાં ઊંચા પ્રકારના પ્રેમ- ધર્મી અહિંસા ઉપર જ રચાય કે સ્વાર્પણુ ને સર્વસ્વ અલિદાનના પ્રસંગે હિંસાને મુકુટ પહેરાવે છે. નેપેલિયન વિનાની પૃથ્વી નમાલી લાગે છે; ગૌતમબુદ્ધ વિનાના સંસાર સુગંધહીન લાગે છે. જ્યાં સુધી જીવન છે, સસાર છે, સંયમ છે, અને માનવજાત પર અતિવૃષ્ટિનાં જળ ફર્યાં નથી, ત્યાં સુધી ગુલાબના ફૂલની સુંગધ જેવી અહિંસા રહેશે . . . અને એના રંગ જેવી હિંસા પણ રહેશે. અહિંસા એ વીરા ધર્મ છે. જરૂરી હિંસા પણ વીરધર્મ છે. એમાંથી એકે નિર્માલ્ય ખૂનીના કે જલ્લાદના ધર્મ નથી. એ તે મનુષ્યની રાક્ષસી વૃત્તિના પડછ ંદો જ છે. મનુષ્ય રાક્ષસ થઈ ને ખૂની અને એના કરતાં તે ગુલામ રહે એ વધારે સારું. EC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> lcqh1ubesz3hzfxrg155p8cje7le8ok 104 72776 221258 2026-04-17T16:41:13Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221258 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૭૦||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૭૦}}<hr>'''</noinclude>190 Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ૨ જ ક સિદ્ધિ વિનાની પ્રસિદ્ધિ: મનુષ્યને શ. અનાવવા માટે એટલું ઝેર ખસ છે. નિરાશાના સમુદ્રમાં પ્રગટેલા આશાના બિંદુએ મનુષ્યાને વજ્જરના મનાવ્યા છે. d દુનિયામાં આવું મોટું કોઈ સાહસ નથી : સિદ્ધાંત માંધવા. D જીવનની કઈ પળ વધારે મીઠી છે ? જીવનનું પહેલું ભાન પ્રગટે તે, કે જીવનનું છેલ્લું ભાન જાય તે ? @ બીજું કાંઈ નહિ તેા, ન જોયેલા જીવનની મીઠાશ કેવીક છે એ જાણવા માટે તા કાંઈક પ્રયત્ન કરી જો. જીવનના તાગ લીધા વિના જીવવું એ તે કેવળ સામાન્યજનની મૂર્ખાઈનું અંધ અનુકરણુ જ છે. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Haridwar ૨. 3 .. ! T<noinclude></noinclude> 07l8kjinrnxurfcwla6ffyze11wtztr 104 72777 221259 2026-04-17T16:41:26Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221259 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૭૧||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૭૧}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ૨ જ ક ણુ ઘણાખરા મનુષ્યેા બીજા જીવે છે માટે જ જીવે છે; ખીન્ન સંસાર ચલાવે છે, માટે જ સ`સાર ચલાવે છે; ખીન્દ્ર જે કરે છે, તે પ્રમાણે જ કરે છે. વ્યક્તિગત જરૂરિયાતા એ જીવનના સાચા પાયા છે, એમ ઘણાને ખબર જ હોતી નથી. ૭ ૭ ઘાટા અરણ્યમાં ચાલી જતી લાંબી લાંખી દંડી જોયા પછી, મને જીવનમાં એક ગહન ડ્રાકી માર- વાનું મન થાય છે; ભલે પગદંડીના છેડાની પેઠે, એ પ્રયત્નને અંતે ઊડા નિ:શ્વાસ જ હાય. ૭ દરેકના જીવનમાં અથાગ, અગાધ અને વિવિધ શક્તિ ભરી છે.જે એ શક્તિને જાણતા નથી, તે માત્ર વખત જ કાઢે છે. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> lg04mf1gjw3kfl8s88z19m2idzdq394 104 72778 221260 2026-04-17T16:41:39Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221260 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૭૨||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૭૨}}<hr>'''</noinclude>૭૨ Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri રજ કે શુ અન્યાય ને ન્યાયને માટે જેણે હજારા શબ્દો કહી નાખ્યા છે, એના કરતાં એક પણ હરફ મેલ્યા વિના જેણે અન્યાય સહન કર્યાં છે, એ વળી, વધારે સાટા છે; નિવી- ચંતાનું ભાન હાય ત્યારે મનુષ્ય જે જલ્પવાદ કરે કરે એમાં એનું ગૌરવ છે. પરાક્રમ નથી, મનુષ્ય શું પરાક્રમ છે. એના કરતાં પ્રકૃતિસ્થ હાવાથી શાંત રીતે સહન મનુષ્ય શું ખેલે છે એમાં ધારીને ખેલે છે એમાં એક પણ હરફ ખેલ્યા વિના, જે મનુષ્ય સાંખે છે તે, જેણે એક જ હરફ કહ્યો છે, એના કરતાં વધારે હલકા છે; જડની સહનશીલતા નહિ; જીવતની. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> funmyg2c7bbfd87sklnogvypsnt2x7s 104 72779 221261 2026-04-17T16:41:54Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221261 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૭૩||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૭૩}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ૨ જ ક છુ નિરુપયોગી મની ગયેલી વસ્તુ, બીજો ઉપયાગી માને છે, એવું જાણતાં જ ઘણા મનુષ્યા અને ક્રીથી ઇચ્છે છે. આ વિચારદારિદ્રજી, ઘણું કરીને નફા- ખાઉ વૃત્તિમાંથી જન્મે છે. ઉપયાગી ન હોય છતાં સસ્તું છે એની ખાતર 193 મનુષ્ય બિનઉપયોગી સંગ્રહ પણ કરે છે. આવા સંગ્રહ એના જીવનવિકાસને રુંધીને એક નિશ્ચિત માર્ગ ઉપરથી એને પાપાડે છે. એટલું યાદ રાખવું કે જીવનની સિદ્ધિ, ગાંજાધારી માવાની નહિ, પણ પેાતાને મળેલ શક્તિને ખરા આવિર્ભાવ, માત્ર સાચી જરૂરિયાતને જ સંગ્રહ ઇચ્છે છે. ઘણાં મનુષ્યનાં પુસ્તકાલય એમને જ્ઞાન આપવાને બદલે એમનામાં જ્ઞાન છે એવી ખેાટી નહેર ખબર આપવાનું કામ કરે છે. @ વિનાદ માટે, સમયના દુરુપયોગ અટકાવવા માટે જ્ઞાન એ ઠીક વસ્તુ છે: પરંતુ જીવનનું અતળ ઊંડાણુ, જ્ઞાનને નહિ, ચારિત્ર્યમળને જ દેખાય છે. CC-0 In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> p3yvy018cmi8of53jta9ybao4xcmk9f 104 72780 221262 2026-04-17T16:42:08Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221262 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૭૪||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૭૪}}<hr>'''</noinclude>G Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti ૨ જ ક ણુ સાચી સિદ્ધિ ગરીબાઈમાંથી જન્મે છે. લેવાના છે. ગરીબાઈ ના એક વિશિષ્ઠ અર્થ આંહીં ઘેાડામાં ઘેાડી પળના સાચામાં સાચા ઉપયોગ કરી લેવા એ જ સિદ્ધિના માર્ગ છે. આવી રીતે ઘેાડામાં ઘેાડી પળને સ’ગ્રહી લેવાની મનેાદશા એ જ ગરીબાઈ ના ખરા અર્થ છે. ગરીબ આદમી ઘેાડામાં ઘેાડું, નાનામાં નાનું, નકામામાં નકામું, પણ પોતાની જરૂરિયાત માટે આવશ્યક, એવું સઘળું ભેગુ કરે છે. ગરીબીનેા આ સંકેત જીવનસિદ્ધિના સાચા માર્ગ મતાવે છે. વસ્ત્રની કરચલી પાડી હેાય તેવાં શરદનાં વાદળાં જોઈ ને વૈભવહીન થયેલું, દુ:ખ ભર્યુ, ભલું અને સુંદર માં કાને નથી સાંભયું ? CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangn Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> 3xp3evnhdr1y8fj0v6fi4uxg88u6lh7 104 72781 221263 2026-04-17T16:42:22Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221263 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૭૫||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૭૫}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ર જ ક ણુ s દુઃખને જીતવાની વિક્રમ વૃત્તિ ન આપે તે કાંઈ ફિકર નથી. હસતે માંએ દુ:ખ સહન કરવાની શક્તિ ન આપે તે! પણ કાંઈ ફિકર નહિ. દુ:ખની પર જવાની પરમહંસ અવસ્થા ન મળે તેા પણ કાંઈ નિહ. એ ત્રણેમાંથી એકે ન મળે, તેા કાંઈ જ વાંધા નથી: પણ આટલું તેા આપજે કે, હસતે મેએ હું દુ:ખ તે સહન કરી શકું; હરેક જગ્યાએ હરઘડીએ દુ:ખ ગાનારી, ખંજર કરતાં વધુ તીવ્ર ખાટાં આશ્વાસન મેળવનારી, પામર વૃત્તિમાંથી તે હું ઉગરી જાઉં. ખસ; એટલું થાય તેા પછી કાંઈ જ કહેવાનું નથી. Spray CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar */*v<dc Tren<noinclude></noinclude> 7ymsdbw8qkhew49g352knx587ct0d1e 104 72782 221264 2026-04-17T16:42:43Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221264 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૭૬||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૭૬}}<hr>'''</noinclude>e Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ૨ જ ક ણુ પૈસા આપવા માટે તે અક્કલહીન મનુષ્યા ગત્યાં. બુદ્ધિના ચમત્કાર રાજદ્વારી પુરુષાને સોંપ્યા. લાગણી, સંગીત ને પ્રેમ સ્ત્રીને આપ્યાં. અને મને માત્ર આટલું પણુ ન આપ્યું ? લીલાછમ ડુંગરા ઉપર બેસીને જીવનભર વાંસળી વગાડવાનું ? ગાઢ તિમિરને ભેદીને ચમકતી વીજળી વધારે શક્તિમાન હશે, પણુ ગાઢ અંધકારમાં એકલા સ્થિર અને શાંત પ્રકાશતા દીપક વધારે સુંદર છે. ૭ મહત્ત્વાકાંક્ષા એ દોષ નથી; મહત્ત્વાકાંક્ષા છુપાવવી એ દોષ છે. ૭ અંતઃકરણને કેળવણી આપ્યા વિના કાઈ પણ મનુષ્ય મહાન બની શકતા નથી. મહાન બનવું અને મહાન દેખાવું એ બેની વચ્ચે જીવન અને મૃત્યુ જેટલા તફાવત છે. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> hob1j6v2zmumf4u8v2zmnawjcmz3wfn 104 72783 221265 2026-04-17T16:42:58Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221265 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૭૭||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૭૭}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ૨૪ ક છુ 661 બુદ્ધિના મેહ નથી; ઘણા ખરા મુદ્ધિશાળીઓ હર- રાજ એક એક મૃત્યુ પામે છે. લાગણીની તમન્ના નથી; એણે ઘણાને છેતર્યા છે. કલ્પના, પાણીના પરપોટા જોયા પછી, કાને ગમે? માગવાનું તે આટલું જ છે : રસભી સયમ. આવળના સૂકા ઠુંઠા જેવા, વૈયાકરણી કવિતા વાંચે તેવા, સંયમ ન આપતા; એના કરતાં તે મને મારા સ્વચ્છંદમાં જ ફના થઈ જવા દેજે. અથવા, રેતીના મેદાન જેવા, વાણિયાની તાજવા પર રહેલી નજર જેવા, સંયમ ન આપતા; એનાં કરતાં તે મને મારા વિલાસ, કે જે કાંઈ હાય તે, ભલે ના કરી નાખે. આપજે તેા બન્ને આપજે; રસ પણુ આપજે; સચમ પણ આપરે. એકલા સૂકા સયમથી તેા પાપી અનેલું જિગર મારે નથી જોઈતું: કાં તે બન્ને મેળવીશ અથવા એકે નહિ રાખુ. ૭ ? મુડદું જોઈને શું રડા છે ? હેતુ વિનાના જીવનની દરેકે દરેક પળ એક એક મુડદુ છે. CC-0. In Public Domain. Gurukul Karigri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> g3syoqp684ohnkzwf53yv029zl9tagf 104 72784 221266 2026-04-17T16:43:19Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221266 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૭૮||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૭૮}}<hr>'''</noinclude>se Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti ૨ જ કે છુ નાના નાના વિજયમાં હંમેશાં રાચવા કરતાં, એકાદ સ્વપ્ન ઘડીને પેાતાની બધી શક્તિ, આગ્રહ ને પુરુષાર્થ તેની પાછળ ખરચી નાખવાં, એમાં કંઈ આર મા નથી ? ૭ જે મનુષ્ય જીવનની સઘળી અશાંતિ ભવિષ્યની એક શાંત પળને માટે જ વેઠી લે છે, તે સાચી શાંતિ મેળવે છે. ૭ હરામખારમાં હરામખાર વકીલને હંફાવ- નારી હરામખોરી, એ આજની વ્યવસ્થાશક્તિ માટે અનિવાર્ય વસ્તુ થઈ પડી છે. એ હરામખેારી એક તરફ્ કર્મ યુગનું ખીજ ાપી શકશે. બીજી તરફ સત્તા, પ્રતિષ્ઠા, દંભ ને શતાનાં બીજ રોપશે. શુભ હેતુ માટે ધારણ કરેલી હરામખારી વિના આજની એક પણ સંસ્થા–એક પણ તંત્ર-એક પણ રાજકીય પ્રવૃત્તિ ચાલી શકે જ નહિ. આ યુગને પ્રધાન વાસ વિષ્ણુગુપ્તને ત્યાં છે. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> mk5kvur0tskroz60bvkfx8tukrgh3l1 104 72785 221267 2026-04-17T16:43:38Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221267 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૭૯||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૭૯}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ૨૪ ક ણ જ્યાંસુધી કોઈ એકાદ સત્યની ઝાંખી કરવા મન તૈયાર નથી ત્યાંસુધી જ મનુષ્યને આરામ છે, શાંતિ છે : નિષ્ક્રિય આનંદ છે. એ નિષ્પ્રાણ ! ન હાય શાંતિને હલાવનારી પળ જેણે કઈ દિવસ અનુભવી નથી, તેને મૃત્યુ જ નથી. જેને જીવન જ પછી એને મૃત્યુ શું ? © ધ્રુમ સમાજમાં ત્રણ સ્વરૂપે રહે છેઃ શક્તિ રૂપે, આશ્વાસન રૂપે, વ્યાધિ રૂપે. નિષ્કામવૃત્તિવાળાને એ અદ્ભુત શક્તિ આપે છે. ગમે તેવી નિરાશ પરિ- સ્થિતિમાં પણ આશાનું ખંદુ ખતાવીને, આશ્વાસન રૂપે, એ અનેક સાઢા ભેાળા અજ્ઞાન માણસોને શ્વાસાગ્છવાસ છે. રાગરૂપે એ લાખા અને કરોડો માણસાના વંશપર પરાગત માનસિક દોષ છે. એવા દોષ કે જેમાં દલીલ કામ ન કરે, બુદ્ધિ સમજાવી ન શકે, સાચી લાગણી જાગ્રત ન બને. જીવનમાં ખળ પૂરવાને માટે અથવા જીવનના દોષ ધાવાને માટે જ્યારે ધર્મના ઉપયાગ નથી થતા ત્યારે પછી ધર્મ કેવળ આનુવ ંશિક રોગ ખની જાય છે. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> bqpqs2zdgx9mm4jmkpqbkjlego1xtpr 104 72786 221268 2026-04-17T16:43:52Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221268 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૮૦||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૮૦}}<hr>'''</noinclude>4 Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti ૨ જય પ્યુ શક્તિપૂજા પ્રજામાં જગાડવી અને સાચી શક્તિને સયમની એ પાળેાની વચ્ચે વહેતી કરવી એ જ પ્રશ્ન હમેશાં હરકેાઈ પરિવર્તનમાં મેાખરે હાવા જોઈ એ. નિરાશા એ નવરાશમાંથી જન્મતી માનસિક નબળાઈ છે. જેમ પ્રયત્નના ઈંડા નથી, તેમ આશાના પણ ખરી રીતે છેડા નથી. ૭ દોષ હાય છતાં દેખાતા ન હેાય તેા માણુસ પેાતાને સહીસલામત માને છે. હ અનુકરણની વૃત્તિ એ હલકા પ્રકારની સ્પર્ધા છે. જીવનનાં ઘણાં દુ:ખ આ વૃત્તિમાંથી જ જન્મે છે. ચેાગ્યતા વિનાના અધિકારીએના હાથમાં સત્તા આપવી, એ પતનને! ટૂંકામાં ટૂંકે! ને સહેલામાં સહેલા માર્ગ છે. CC-0. In Public Domain Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> e4y16hltsmgxwiq5y17wrjyuvidsdx9 104 72787 221269 2026-04-17T16:45:09Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221269 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૮૧||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૮૧}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ૨૪ ૩ છુ. નદીના મૂળ શેાધવાની, પર્વતની ટોચે પહોંચવાની, રણુને ઓળંગી લેવાની, જંગલ વીધી નાખવાની એ સઘળી સાહસવૃત્તિઓ, જીવ નને તાગ મેળવવા માટેની મનુષ્ય- શક્તિની પ્રાથમિક અવસ્થા અતાવે છે. જે જીવાનમાં આટલી સાહસ- વૃત્તિ પણ રહેલી નથી, એને માટે ૮૧ જીવન જેવું કંઈ છે જ નહિ. બીજાની જ પેઠે જીવવાની પામર દશા એ જીવત જ નથી. ° દુનિયામાં જે ચીલા ઉપર ચાલે છે, તે ચીલા ઉપર ચાલતા નથી. ૭ સાસ–ઘણાંખરાં માણુસ–નીતિભીરુ હાતાં નથી: અનીતિભીરુ હાય છે. તેમને ડર છે; અનીતિ હાય તેના નહિ, અનીતિ દેખાઈ જાય તેને CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> qelp9quy1cyezvd413gcp21s236i6sp 104 72788 221270 2026-04-17T16:45:35Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221270 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૮૨||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૮૨}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri વર ૨ જક છુ ફાઇ એકાદ ભવ્ય સ્વપ્નને માટે જીવનની અનેક સામાન્ય- તાએ છિન્નભિન્ન વેડી નાખ- વાની જેનામાં તાકાત હાય તે માણુસ-અને માત્ર તે જ માણુસ પેાતાને જીવાન ગણાવી શકે. હ અનેક સામાન્યતાઓને ખંખેરીને સેવેલું સ્વપ્ન; એ સ્વપ્નને મિથ્યા થતું જેવું એમાં વળી કાંઈ વધારે એર મજા નથી ? નાના નાના વિજય મનુષ્યને મહાન ન બનાવી શકે, પણ એકાદ મહાન પરાજયથી એની મહત્તા જાણી શકાય ખરી. ૭ જ્યાં સુધી મુશ્કેલી ભર્યું મેદાન માણસે સર કર્યું નથી ત્યાં સુધી એની નૈતિક કિમ્મત કાંઈ નથી—એના વ્યવહારિક વિજય ગમે તેટલે! મહાન હાય છતાં. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Haridwar r<noinclude></noinclude> mqaxdkufwlbl53o7zwv4grsqwej4xxm 104 72789 221271 2026-04-17T16:45:53Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221271 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૮૩||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૮૩}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ર જ ક ણુ અનુષ્ય પાતે ભલે ભયંકર દેખાતા ન હોય છતાં ભયકર હોઈ શકે છે. કેટલાંક મનુષ્યો ખૂની હોય છે, જો કે એમણે કાઈ દ્વિવસે ખૂન કરેલું નથી હાતુ. ખૂન કરવાને માટે માથુસને જાનથી મારવાની જરૂર નથી. ાન લેનારા ઘણાખરા ખુનીએ આવેશ ધક્કો પામેલા માનસિક રાગી હાવાને વધારે સ’ભવ છે. ખૂન, ઠંડી રીતે પણ થઈ શકે છે. અને એવા ખૂનીઓ જ ભયંકર છે–વિશ્વાસઘાત કરનારા, બેહૂદું વ્યાજ ખાનારા; લીકવીડેશનમાં લઈ જવાના હેતુથી લીમીટેડ કંપની કાઢનારા: એકાદ એ છૂટા છવાયાં પૂનાથી સમાજ ખળભળતા નથી. સમાજ ખળભળે છે આવી વ્યવસ્થિત ખૂનીઓની મંડળીથી. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> sczsmmh6owbgr5a902pcekr48aibjcq 104 72790 221272 2026-04-17T16:46:11Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221272 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૮૪||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૮૪}}<hr>'''</noinclude>* Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti રા જ કે છુ શબ્દ ખેલવાની અને આચરવાની વચ્ચે આખા જીવનસમુદ્ર પડેલા છે. રે પ્રિય જલબિંદુ! © તારે એકાદ ક્ષણ જીવવું છે તે એક ક્ષણને માટે આટલું બધું સૌન્દર્ય દર્શન શું? પત્ર ઉપરથી ખરી પડતાં પહેલાં તેણે જવાબ વાળ્યું. ‘ ત્યારે તમને જીવનના રહસ્યની કયાં ખબર છે ? કેટલુ ?' એ પ્રશ્ન જ્યાં નિરવધિ કાલસમુદ્ર ઊછળે છે ત્યાં હાઈ શકે ? કેવી રીતે- એ જ ખરો પ્રશ્ન છે નાં ૭ દોષ જાણ્યા પછી, દોષના બચાવ કરવાની વાચાળતા–જ્ઞાનને એટલા દુરુપયોગ મનુષ્યજીવનને ઘણાખરા વિકાસ હણી લેવાને માટે ખસ છે. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> 9i2po1hpiluhjm2aqleqtwzgyavpzbp 104 72791 221273 2026-04-17T16:46:30Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221273 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૮૫||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૮૫}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ર જ ક ણુ ૫ ful ખરી સખાવત, કૂતરાને ઘર આંગણે રેટલા ફૂંકવામાં કે એકાદ ફાળામાં બે ચાર ભરવામાં રહી નથી, ખરી સખાવત માણુસના અંત:કરણમાં ફેરફાર કરે છે. અને એને હમેશાં મુશ્કેલીભર્યા જીવનમાં રસ લેતા કરી મૂકે છે. દેખાદેખી કે શરમાશરમીથી ભરાયેલી રકમે ઉપયેગી ચાક્કસ થાય છે, પણ માણુસના પેાતાના વ્યક્તિગત વિકાસ પરત્વે તેા એની કિમ્મત શૂન્ય છે. ૭ સાધનને ઘણી વખત જોઇએ એના કરતાં વધારે મારુ માન આપવામાં આવે છે. વ્યક્તિત્વને મુકાબલે સાધન એ તા માત્ર વસ્તુઓ છે.) CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> 4nbowlqui1wwnozu8ahta9prxozbmdf 104 72792 221274 2026-04-17T16:46:45Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221274 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૮૬||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૮૬}}<hr>'''</noinclude>૮૬ Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti ૨૪ ૩ શુ કેટલાક માણસા એમ માને છે કે હિંસા એટલે કીડી મકોડી કાઈ જીવને દુભવવા નહિ: આ અહિંસા તેા છે જ. પણ જો કીડી મકોડી ન દુભવનારા પેાતાના પ્રસંગમાં આવતા માણસાને ઠંડા મારથી હણી નાખે તા એમની અહિંસાની ભાવના, હિંસા કરતાં પણ વધારે ભયંકર બની જાય. જીવનના હરેક ક્ષેત્રમાં જે પોતાના સિદ્ધાંત ઉતારી શકતા નથી, તે ઘણું કરીને પેાતાના સિદ્ધાંતથી જ પેાતાનું પતન વહેારી લે છે. શુદ્ધ અહિંસા જીવનના હરેક ક્ષેત્રમાં માનવતા માગે છે—પછી તે ક્ષેત્ર કીડીયારુ પૂરવાનુ ાય, વ્યાજ લેવાનુ હાય, કાપડ વેચવાનુ હાય કે કુટુંબની વિધવાને ભાગ આપવાનું હાય. ખરી અહિંસાતા એ જ છે. CC-0. In Public Domain Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> b5nzrwvt4fiy1zn977urmn456cv5g40 104 72793 221275 2026-04-17T16:47:02Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221275 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૮૭||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૮૭}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri રજકણુ 25 બીજી મુધી, અહિંસાના સ્વાંગ નીચે સર્જેલી ઠંડી ક્રૂરતા છે. ૭ જેને જીવાનીમાં મહાન થવાની ઈચ્છા નથી થઈ અને ઘણાને થતી જ નથી—એના જીવનના છેલ્લા આંકડા લખાઈ ચૂકયો છે, અને તે લગભગ શૂન્ય છે. ઢ ૭ જે અન્નણ્યા માર્ગ પર કોઈ એ પગ મૂકયા નથી ત્યાં જવાની ઈચ્છા પુરવી, એ હારા માણુ- સાએ જે પંથ ખેડયો છે તેમાં દોટ મૂકવી, એના કરતાં, વધારે ઉચ્ચ હોઈ શકે ! CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> qkygrzy7srux1ao7cqol0eui10wbtqx 104 72794 221276 2026-04-17T16:47:15Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221276 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૮૮||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૮૮}}<hr>'''</noinclude>૮૮ Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti રજક કેવળ કલ્પના અને કેવળ વ્યવહાર એ બન્ને પરિસ્થિતિ વ્યક્તિત્વને હણે છે; પહેલી નિષ્ક્રિયતા શીખવીને; બીજી ખાટી ક્રિયા શીખવીને. 0 17 || મનુષ્ય પેાતાની દૃષ્ટિ છેડી બીજાની દૃષ્ટિથી જુએ તે અરધું જગત શાંત થઈ જાય. હ જુવાનીને થાડા જ વખતમાં થકવી નાખે છે—કોઈ પણ ધ્યેય વિના શરૂ કરેલી ધમાલ: શક્તિ- સંચયના એવા દુરુપયેાગ સમય રહી શકે નિહ. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> hiz0l91n8biboi29vj7f9iudykvmj9b 104 72795 221277 2026-04-17T16:47:29Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221277 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૮૯||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૮૯}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri રજ કે ગુ જેમ અધિકારીઆ કાયદો પ્રજાને માટે રાખે તે પેાતાને માટે મારી રાખે છે. તેમ મેટાએ નિયમ નાનાંને માટે રામે છે ને પેાતાને માટે અપ- યાદ રાખે છે. © અરે રે ! કલ્પનાની મૂર્તિ એ ! તમારા મૃત્યુના ઘા જીવન પર ગજણ અસર કરે છે, તે જીવન પછીના જીવનને પણ રંગે છે. ત્યારે તમે જ સાચી મૂર્તિ આ ને સાચી મૂર્તિએ એ કલ્પના એવા ક્રમ તે નહિ હાય નાં ? ૭ મૃત્યુના સમય સુંદર હેાય ને સ્થળ પવિત્ર હોય તે ઘણી વખત મરણ પામવાની ઈચ્છા થાય છે. એ ઈચ્છા સાવ સ્વાભાવિક છે–મનુષ્ય આનંદમગ્ન અવસ્થામાં નિદ્રાધીન થઈ જાય છે તેવી. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> jijv4hvs59eg34uwujrl91nt1x3cja0 104 72796 221278 2026-04-17T16:47:44Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221278 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૯૦||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૯૦}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti ૨ જ ક ણ. પ્રકૃતિનુ સૌદર્ય, ખેતરની સ્વાધીનતા, લીલી વાડી ને જિંદ ગીની તાજગી ખાઇ E ત્રાના મેહમાં શહેર- માં આપઘાત કરવાના પાઠ કાણુ આપી રહ્યું છે ? શું ગામડાં ભિખારી થશે ને શહેરા ગુલામ થશે એ આ સંસ્કૃતિનું ધ્યેય છે ? ૭ પુરુષને જિતેન્દ્રિય જોઈ ને સ્ત્રી જેટલી ભક્ત અને છે, તેટલી ખીજા કાઈ પરાક્રમથી અનતી નથી. ૭ ચૈતન્ય ચૈતન્યની મૈત્રી એ તે! તપેલા સ્વાર્થના એક કકડા ખીજ સ્વાર્થ સાથે જોડાય છે. ખરી મૈત્રી જડ અને ચૈતન્ય વચ્ચે હોય; પથ્થર તે શિલ્પી વચ્ચે હાય; પીછી ને ચિતારા વચ્ચે હાય. વાઘ ને વાદક વચ્ચે હાય. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> 7kxqwt4fn8c3cpvygxvg8zbc39ncb94 104 72797 221279 2026-04-17T16:47:57Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221279 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૯૧||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૯૧}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ૨ જ ક ણુ સાંદ એ ભાવના છે: કલ્પના છે: વસ્તુ નથી. માટે અપ ને અત્યંત પવિત્ર છે. પછી એ સૌન્દર્ય ગમે તેનું હાય-એ- ઘાચ્છાદિત હિમા- દ્વિનાં સાનેરી શિખરાનું કે પાનથી ઘેરાએલ ચંપાના ફૂલનું કે ગુલામકળી પર પડેલ મેાતીના જેવા જલમિટ્ટનું કે નવકુસુમ જેવી મુગ્ધાનુ… આ સૌન્દર્ય મારું હાય તા ઠીક, એમ ઈચ્છવું, એ માલિકીના વિચારમાં જ પાર્થિવતા રહી છે. સહાન અનનારનું સ્વાર્પણુ પણ મહાન જ હાય. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> 78h3b1839tluvh32497zn14mkn7o3v0 104 72798 221280 2026-04-17T16:48:11Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221280 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૯૨||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૯૨}}<hr>'''</noinclude>સ્ Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti ૨૪ ક છુ અભિમાનને બે- દરકારી ખૂંચે છે: શ્રીમંતાઈને એપરવાઈ અસહ્ય લાગે છે: જ્યારે અમલદારીને તે ચીમ- ળાવી નાખે છે. O અન અધિકારી હોય ત્યારે કુદરતનું ભયું" ભર્યું સૌન્દર્ય જીવનને મ કહી બતાવે છે. છું આનું નામ પ્રેમ, જેને તું સંખ્યાથી કે માપથી માપી શકે નહિ; સત્તા ને વૈભવથી ખરીદી શકે નહિ: જે અપ્રમેય છે ને અજેય છે. હ જે પ્રદેશમાં મનુષ્ય પ્રેમની ઈર્ષા કરે છે, ચેાગ્ય યુગલને ઈર્ષાથી જુએ છે, ત્યાં નરકનીગંધ પ્રગટે છે. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> llxqwqxcnqm4q03vfx2o7matu8cf1e9 104 72799 221281 2026-04-17T16:48:25Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221281 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૯૩||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૯૩}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ૨ જ કે છુ શું શ્રમ- વન ભરેલું અને રણમેદાન નિ ચતા આપતાં હશે ? અને નિર્ભયતા- 63 માંથી જ ચારિત્ર્ય ઘડાતું હશે? ૭ અતિ શ્રદ્ધા એ એક પ્રકારનું ગાંડપણુ હશે: પણ અતિતર્ક એ બીજા પ્રકારનુ ગાંડપણુ છે. દુનિ- ચામાં બેવકુફાઈ એ જાતની છે, અતિશ્રદ્ધાની અને અતિત ની. દુનિયામાં ભૂખ પણ એ પ્રકારના છે. અધુ જ અગમ્ય છે એમ સમજનારા ને બધુ જ ગમ્ય છે એમ માનનારા. ૭ જીવનની તાજગી જ મૃત્યુ પછી શરૂ થાય છે. મૃત્યુથી તા તમે બધાં મતનાં ડરા છે. સુંદર જીવન હાય એને માટે મૃત્યુમાં ભારે ભારે નવા આનંદ ભર્યો છે. CC-0. In Public Domain. Guukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> jtygzxu552vg3h4dsfaboza46enjmkz 104 72800 221282 2026-04-17T16:48:51Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221282 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૯૪||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૯૪}}<hr>'''</noinclude>et Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti ૨ જ કે ગુ એક વખત લા- ચેલા ખોટા વિચારાના ડાઘ પૃથ્વી પરથી નાબૂદ કરવા માટે સ્વાણુના ઊના ઊના લેાહીનું ખસીર જોઈ શે. જ્યાં કામ મપાય ત્યાંથી કૈલા જાય; વસ્તુ મપાય ત્યાંથી વૈભવ જાય; મનુષ્ય મપાય ત્યાંથી સ્વર્ગ જાય. ° દુનિયામાં વસ્તુ માત્ર નિર્વિકાર-પવિત્ર છે. એને પવિત્ર કે અપવિત્ર માત્ર ભાવના જ મનાવે છે. રહે છે. ૭ આત્મા શરીરમાં નથી રહેતા; વિચારમાં સ્ત્રીનું જીવન મૈત્રી છે. એટલે એને મન એ પહેલેથી ગંભીર જ નહિ, પણ પવિત્ર ખાખત છે. CC-0. In Public Domain Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> 6w42pnzituykkh9borre6m4shoa4x71 104 72801 221283 2026-04-17T16:49:08Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221283 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૯૫||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૯૫}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ૨ જ ક ણુ કોઈ પણ મનુષ્ય લક્ષ્મીની છેાથી અંત: કરણ મેળવી શકતા નથી. લક્ષ્મી કીર્તિ અપાવે, પ વાહવાહ કરાવે, ખુશામતિયા અને આશ્રિતાની સંખ્યા વધારે, પણ જીવનના મર્મમાં પ્રવેશ કર્યા વિના પ્રેમ તે મળી શકે જ નહિ. હ જીવનમાં જે મનુષ્ય દરપળે વિચાર કરવા થાલે છે તેને ચારે ય અકસ્માતને! આનદ મળતા નથી. © સૃષ્ટિ, સમાજ ને સંગાથ—સર્વસ્વની નિશાની ગુમાવ્યા છતાં જ્યાં સુધી જીવનની નિશાની છે ત્યાં સુધી મનુષ્યમાં નિરાશા જન્મતી નથી. ૭ પ્રસંગ વિના તે સૌ કાર્ય સદ્ગુણુના જ ઉપાસક છે. પ્રસ`ગ આવ્યે પાપ ન કરે તે વીરપુરુષ: પાપ કર્યા પછી પસ્તાવાથી જીવન ફેરવે એ એવા જ બીજો વીરપુરુષ: ને એમાં ને એમાં જીવન પસાર કરે તે જડપદા. CC-0. In Public Domain. Guukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> 4jwcn2yu1qs3cldqr9bw51ixg1u7j0v 104 72802 221284 2026-04-17T16:49:27Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221284 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૯૬||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૯૬}}<hr>'''</noinclude>es Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti ૨ જ કે શુ પેાતાને મળેલી કે પ્રાપ્ત કરેલી શક્તિના સારામાં ૐ સારા ઉપયોગ કરવા એ મનુષ્ય જીવન માટે ઊંચામાં ઊંચા આનદ છે. ૭ મૂંગા સ્વરેામાં સ’ગીતની જે મજા છે તે મેલેલા શબ્દોમા નથી જ. ૭ UK G J& જ્યારે આકાશ કુમળાં ભૂરાં વાદળાંથી ઢ`કા- ચેલુ હાય, ને પૃથ્વી પર વરસાદના જરાતરા છંટકાવથી ભીનાશ આવી હેાય તે હરિયાળી લીલેાતરી પર તેજને મલે છાયા પથરાયલી હાય, ત્યારે અત્યંત ગૂઢ ને ઊંડી સંવેદનવાળી લાગણીઓ જન્મ લે છે. *3/1 ૭ જ્યારે મૃત્યુથી પવિત્રતા જળવાતી હાય ત્યારે દેહ એ ફેંકી દેવા જેવી તે પવિત્રતા એ જાળવવા જેવી વસ્તુ છે. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> c9hwyfvx9ekuk5n0vmx6wmvanu5gc96 104 72803 221285 2026-04-17T16:49:42Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221285 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૯૭||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૯૭}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ૨ જ ક ા જ્યાં સ્રીપુરુષના પ્રેમને લેાકેા સૌદર્ય અને કલાના દર્શન જેવા માનવાને છાલે તમાશાના વિષ્ણુ જેવા ગણે છે, ત્યાં જે પ્રા ઉત્પન્ન થાય એનામાં વ્યવહારુ ડહાપણુ સિવાય બીજી મહત્તા હાવાના સભવ આછા થઈ જાય છે. : .. ર ૧ દુગુ ણુના પડછાયામાંથી પસાર થયેલ મનુષ્ય ઘણી વખત હંમેશને માટે ચારિત્રમળ ધરાવતું થઈ જાય છે, જાણે એટલી તાલિમથી એનામાં હૃદયમળ જન્મે છે. O જ્યારે ત્યાગ એટલેા મહાન હાય છે કે, માણુસ વસ્તુસંચય તા શું, પરંતુ જાતને પણ વાપરી નાખવામાં જ મહત્તા માને છે, ત્યારે એવા ત્યાગમાંથી ઉત્પન્ન થયેલું ખળ જગતના જૂના ચીલાને ફેરવી નાખે છે, જીવનના અર્થને ફેરવી નાખે છે, જીવન- ચર્ચાને ફેરવી નાખે છે. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> h54rvrqi4rjvplpuy6flu1tjf1ublwq 104 72804 221286 2026-04-17T16:50:11Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221286 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૯૮||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૯૮}}<hr>'''</noinclude>' Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti રજ કે શુ એક ધ્યેયની પાછળ જે જીવન- સમર્પણની ગાથા રચતા નથી તે જીવાત નથી; પછી એ ધ્યેય આડ- ઊછેરનું હાય, ગ્રામરચનાનું હાય, કે કેવળ પથરા ભેગા કરવાનું હાય. વસ્તુને જીવનધ્યેય તરીકે સ્વીકારી તેના ત્યાગની વાત જે કાઢે, તે નિત્ય ઝુવાન રહેવાને; પછી એ ધ્યેય કેવળ ઈકારાંત શબ્દો ભેગા કરવાનું હાય કે ચંપલને નવું રૂપ આપવાનું હાય; કારણ કે એમાં મહત્તા સિદ્ધાંતપાલનની છે, વસ્તુની નહિ. ૭ સાહિત્ય ? એમ તે માત્ર છે, જીવન તેા એના કરતાં હાવું જોઈ એ. boos ૭ જીવનના પડછાયે ઘણું વધારે મહાન 201 ]]> કેવળ આવેશથી કોઈ પણ વાદ્ય કે સિદ્ધાન્ત ટકી શકતા નથી. જ્યાં સુધી એના મૂળમાં ઠં’ડી વીરતાનાં પાણી ન સિંચાય ત્યાં સુધી એનું થડ ઊભું થાય નહિ. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> r965g6pnyhxqhpjm7r8sz14i7iowjnm 104 72805 221287 2026-04-17T16:50:31Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221287 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૯૯||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૯૯}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ૧ જ ક ણુ સાધુતા એટલે સંચય કરેલી સંયમિત શક્તિ. એમાંથી ક્યાં કેટલી કેવી રીતે વાપરવી એવે વિવેક એમાં સહજ જ હાય છે. અશક્તિ – તનની કે આત્માની — સાધુતા સાથે સંગત નથી. - © - ક પ્રેમના કરતાં વધારે કાંઈ નથી પણ પ્રેમ જ્યારે વિકાર પામે ત્યારે એના કરતાં વધારે અધમ પણ કાંઈ નથી. જીવનની નવી વ્યવસ્થા તમને કોઈ પળે જરૂરી નથી લાગી ? જે એવું હાય તા તમે એક પળ પણ જીવ્યા નથી. D બન્ને તરફનાં ‘ અતિ ’ ભલે જુદી જુદી અસર કરે પણ પરિણામ તેા એક જ લાવે છે. અતિશય ઠંડી કે અતિશય ગરમી મરણુ ઉપજાવે છે; ફેર એમની ઘા કરવાની રીતમાં જ છે. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> 669i3ys88y02160hvln7gmcdrha5ulh 104 72806 221288 2026-04-17T16:50:53Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221288 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૦૦||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૧૦૦}}<hr>'''</noinclude>૧૩૦ Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti રાજ ! !. હજારો સાધારણ માણસે જે વ્યવહાર કરે છે તે–તેવી જ રીતે કરવા એનું નામ મૃત્યુ. એમાં વ્યક્તિત્વના વિચાર નથી ને સમિષ્ટ માટે ફના થઈ જવાની તમન્ના નથી. એમાં વિચારહીન ચાંત્રિક ગતિ છે. એટલે જ એનું નામ મૃત્યુ. ૭ જગત જેને માન આપે છે તેની પહેલાં મશ્કરી કરે છે. જગતની મશ્કરી સહન કરવા છતાં કુમાશ નહિ ગુમાવવાની શક્તિ એનું નામ સાધુતા. ૭ જીવનની નિષ્ફળતા—આના કરતાં વધારે માટી હાઈ શકે ખરી ?-ચિત્તની એ પ્રસન્નતા જે ફૂલમાં સુગંધરૂપે ને બાળકમાં અકારણ નિર્દોષ હાસ્યરૂપે વી રહી છે–મેટપણે કોઈ પણ દિવસ એની ઝાંખી થયા વિના જીવન પૂરું થાય—આના કરતાં વધારે માટી નિષ્ફળતા હાઈ શકે ખરી ? " CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> 57s7yx2k65qcwkevy8onx1lt2mujcrt 104 72807 221289 2026-04-17T16:51:14Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221289 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૦૧||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૧૦૧}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ૨ જ કે છુ હૃદયનું અતળ ઊંડાણુ–એમાંથી જન્મતી શ્રદ્ધા એણે શ્રદ્ધા એણે હજારા બુદ્ધિવાદીઓને ધૂળ ચઢતા કર્યા છે. પણ ખરી મુશ્કેલી અંધશ્રદ્ધા, અશ્રદ્ધા, ને શ્રદ્ધા- ૧૦૧ એ ત્રણે વચ્ચે દોરાયેલી સોનેરી રૂપેરી રેખા શ્રેષ્ઠી કાઢવામાં રહી છે. ૭ કાઈ પણ વિષયમાં જ્યારે મનુષ્યા સિદ્ધાંતને બદલે સગવડતા શેાધે છે, ત્યારે એ વિષય સડી ગયેલા ધાન્ય જેવા નિર્માલ્ય બની જાય છે. ૭ ઉપહાસ ? હાં, હાં, મૂર્ખાઓને કબજે રાખનારું અને શક્તિશાળીઓને ઉત્તેજન આપનારું સમાજે સર્જેલું શસ્ર. ઘણાને એ હકાવે છે એ ખરું: પણુ સાચી શકિત પાસે એ પેાતે જ નમે છે. d ક્રોધ ? અક્તિના મેટેથી કરેલા સ્વીકાર. એ સિવાય એનેા ખીજો કાંઈ જ અર્થ નથી. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> hdgnax4qubjptzfcmaq1qoy0k7xbmer 104 72808 221290 2026-04-17T16:51:27Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221290 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૦૨||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૧૦૨}}<hr>'''</noinclude>૧૦૨ Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti જેમાંથી પ્રાના --- ૨ જ ક ણુ આદર્શો ઘડાય એનું નામ સાહિત્ય. ૭ અર્ચી સમજણુથી બાંધેલા મત માણસને જે દુ:ખ આપે છે, તે દુ:ખ પાસે દુનિયાનાં મા દુ:ખ કુછ વિસાતમાં નથી. હ ઉદારતા ? જે માણસને જે વિષયમાં રસ ન હાય તેમાંથી એ વિનીત ભાવે દૂર ખસી જાય તે. રાષ્ટ્રીય જીવનમાં તા એના જેવી માટી બીજી કોઈ ઉદારતા નથી. ૭ જે ન સમજાય તે સઘળુ' મશ્કરી પાત્ર છે એ માનસ, અભિમાનનું ને ઉછરતી જુવાનીનું. ૭ શક્તિ વિનાની સ્પર્ધા મનુષ્યજીવનને લાગેલું એ જંતુ એને હણી નાંખે છે: શરીરથી નિહ, મનથી નહિ, આત્માથી. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> i0752lrcga3xkeqvppy2hq8gljqkry4 104 72809 221291 2026-04-17T16:51:40Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221291 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૦૩||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૧૦૩}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ૨૪ ૩ ગુ વિજયગાથા એટલે પરા- ક્રમનાં ચોગાન નહિ અને ૧૩ જીત મેળવનારની પ્રશા પણ નહિ : અણનમ રહેલી એકાકી શક્તિનું સ્તવન: એનું નામ વિજયગાથા. કેટલાક સૌદર્યું. જુએ છે, કેવળ સૌંદર્યની ખાતર, કેટલાક કેવળ આંખની ખાતર; કેટલાક મધુર લાગણીના કોઈ વિરલ સ્વરની ઝાંખી માટે; કેટલાક વિશ્વવ્યાપી કલાના અશદર્શન માટે પણ હરિયાળાં ખેતર, વનરાજિમાં ચાલી જતી સુંદર કેડી, ફૂલના ગાલીચા, સમુદ્રતરંગ જેવા ડુંગરા, આસ્માની ઘેરી વાદ- ળીઓથી ભરેલું આકાશ—એ સઘળું જોઈ ને મને તા કેવળ માતાને ખાળેા યાદ આવે છે. એવું થાય છે કે જાણે એ સઘળાં દઢ્યામાં વિલીન થઈ જવાની કાઈ શક્તિ મારામાં હાય ! એ શ્યામાં એકાદ અંશરૂપે, એકાદ રજકણરૂપે આતાત બની જવાની કાઈ તાકાત મારામાં હાય ! CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> sgtqojnfuugch9quzugxmi1jpsnt1hk 104 72810 221292 2026-04-17T16:51:57Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221292 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૦૪||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૧૦૪}}<hr>'''</noinclude>૧૦૪ Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti ૨ જ ક છુ મિત્રો ! જ્યારે પ્રતિષ્ઠાની જરાએ જરા ધૂળ ખરી જશે, એ જ વખતે એ જ વખતે, તમે મને તજી દેશે.. રાખથી નૂ ૐ કાયલા અગારા અને પ્રતિષ્ઠાનાં અસત્યોમાં ન છુપાયલા મનુષ્ય; આ બન્ને આશ્રય મેળવે છે, કોઈ વિરલ સાધુ સંત પાસેથી જ. હ કોઈ ઝાડ નીચે કે આશરીમાં શાંતિમાં ભરત ભરતી ખેડૂતની કન્યાને જોયા વિના આ વિએ તે શું કાવ્ય કરતા હશે? વિષ્ણતાથી કરેલી યા અને વ્યગ્રતાથી આપેલું દાન—ભલેને એ લાખાનાં હાય-પણ એ બન્ને દેખાય છે સદ્ગુણા ને છે દુર્ગુણા. છે સહન કરવામાં જેટલા સયમ જોઈ એ તેના કરતાં પણ વધારે સયમ-ઉલ્લાસ માણવામાં જોઈ એ. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> ke13a63h9gtg0cgp0r9yqwen9nc8dqx 104 72811 221293 2026-04-17T16:52:12Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221293 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૦૫||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૧૦૫}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ૨ જ ૩ ગુ જ્યાં સુધી યૌવન છે ત્યાં સુધી જ જીવન છે. ચૌવન એટલે પેાતાના વિકાસ માટે નિત્યને જાગૃત અસ તાય. આ અસ ંતોષ વ્યાકુળતા જાણે નહિ; આરામને ઓળખે નહિ. © ૧૦૫ એક ક્ષણની ઊર્મિને વશ કરવાની તાલીમ મેળવવા માટે વર્ષોનાં વર્ષનું જીવનબળ કેળવવું પડે છે. * ૭ ઃ : > ઇશ્વર નથી એમ કહેવું' એ સહેલામાં સહેલું છે. ઈશ્વર છે એમ ‘કહેવું એ વળી એના કરતાં પણ વધારે સહેલું છે; પણ ઈશ્વર ‘છે’ એમ ‘ જાણવું' એ જ અઘરામાં અઘરું છે. ઘણાં માણસે ઈશ્વર ‘છે' એમ કહેવું અને ઈશ્વર છે' એમ જાણવુ એ એના ભેદ સમજતાં જ નથી. ખરી રીતે એમને મન ઈશ્વર છે, એ પરપરાગત રૂઢીવાદ હાઈ, એ વિષે શંકા લેવા જેવું લાગતું જ નથી. ઈશ્વર છે કે નથી, એ શંકા શરૂ થાય એ જ આધ્યાત્મિક જીવનની નિશાની છે. cc-d. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> 3z4abv3sboe7ebzplsxlpo8kq3ccvoc 104 72812 221294 2026-04-17T16:52:25Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221294 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૦૬||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૧૦૬}}<hr>'''</noinclude>૧૦૬ Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti ૨૮ ૩ ગુ અને ત્યારે જ ખખર પડી કે માણસ પાસે જ્યારે કાંઈ જ રહેતું નથી, ત્યારે એનું હૃદય જે આશ્વાસન મેળવે છે, તે સીધું માતાના હૃદયમાંથી ચાલ્યું આવે છે—એ માતા કે જેણે પેાતાના અપરિમિત સ્નેહમાં જગતને વિંટાળ્યું છે. ૭ જીવનના સઘળા થાક જેને છાંયડે માણુસ ખંખેરી નાખે છે, તેનું નામ ધર્મ વૃક્ષ. ઊર્મિ ને બુદ્ધિ, એ એ જેનાં દ્વાર પાસે નિત્ય ખડાં રહે છે, ત્યાં અત્યંત વિરલ એવા શ્રી અને સરસ્વતીને યેાગ થાય છે. ૭ તપ વિના પ્રકાશ શકય નથી, પ્રકાશ વિના અંતરના અવાજ શકય નથી: નિર્ભયતા વિના સત્ય શકય નથી: જીવનના શેાધન વિના, હજારા સામા- ન્યતાઓ ખખેરી નાખવાની શક્તિ સાધ્ય નથી; અને શક્તિ — ચેતન વિના જીવન અને જડતામાં તફાવત નથી. - S અજાણ્યાં ને ઊંડાં જળ કાપવામાં વળી કંઈ આર મજા છે. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> 2oev9ezcs9kka8jodldawlsid86xbxp 104 72813 221295 2026-04-17T16:52:42Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221295 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૦૭||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૧૦૭}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri રજ કે ણ અરે હિમવૃંગા ! તમારી જોયેલી દુનિયા પશુ આવી જ હતી ? અર્જુન — દ્રૌપદીનાં ચરણુની કાંઈ - પણ ઝાંખી તમને રહી જ નથી ? અમને એ મેટાં લાગે છે એ સાચુ ૧૦૭ કે અમે નાનાં અન્યાંછીએ એ સાચું ? અમારી કલ્પના એમને મહરૂપ આપે છે, કે અમારા રાંસ્કારિક ઘસારો એમને નાનાં ખનાવે છે? હિંમ`ગે! તમને કાંઈક તા યાદ હશે નાં? તજવાની વૃત્તિ હોય છતાં તજી ન શકાય, ગ્રહણ કરવાની વૃત્તિ હાય છતાં ગ્રહણ ન કરી શકાય એવી જે દ્વિધાવૃત્તિ તે માયા. એનાથી પર જવુ એટલે નિશ્ચયાત્મક સિદ્ધાંત સ્વીકારી તે પ્રમાણે વન કરવું—ફના થઈ જતાં સુધી. એવી રીતે ફના થઈ ગયેલા માણસ એટલે વિજયી સરદાર. © સત્ય શોધવાનું છે: શીખવાનું નથી: લેવાનું નથી. એનું દાન થઈ શકે નહિ, પ્રયત્નને અંતે એ દર્શન આપે. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> hh61ud3dzoosxmf6mrarkyipxius4ae 104 72814 221296 2026-04-17T16:52:58Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221296 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૦૮||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૧૦૮}}<hr>'''</noinclude>૧૦૮ Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti ર જ ક છુ જીવનના અમે તાઆ બે વાકચમાં આવી જાય છે : જે મળ્યું હાય તે મેળવી લે. પછી વાઈસરૉયપદ્મથી મેળવે કે ભગલાપગીની કેાટડીમાંથી મેળવે—એ માટે, જેણે કાંકરામાં હીરા છુપાવ્યા છે ને હીરામાં કાલસા છુપાવ્યા છે, એને દર કાર નથી. એના શકેષમાં તા એ બન્ને પદ્મ સરખાં છે. ગમે તે પદ ઉપર હાય, જ્યાં વધારે મનુ- ધ્યત્વ કેળવ્યું એ પદ કીમતી. ૭ જીવનમાં મળે છે ખન્ને: ગુણુ અને દ્વેષ. અને પરિશુદ્ધ કરવાની ઋતુ તે જુવાની; એને અંતે કાં માણુસ વધારે માટા સૂખ હાય છે; અથવા વધારે સાચા જુવાન હાય છે. d વાઘની ક્રૂરતા ભયકર એટલા માટે છે કે, એનામાં તદ્ન શાંત રહેવાની શક્તિ છે; અને તક આપ્યા પહેલાં દાબી દેવાની ઝડપ છે. કેટલાક મનુષ્યામાં રહેલી ઠંડી કરતા—ખૂની સ્વભાવને મુકાબલે—આટલા માટે જ વ ુ ભયંકર ગણાવી જોઈ એ. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> l3dvp7g1138j9uepsl0qgducjzficl0 104 72815 221297 2026-04-17T16:53:14Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221297 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૦૯||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૧૦૯}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ૨ જ ક છુ ૧૦૨ મનુષ્યા—ઘણાખરાં મનુષ્યા આનં- ને સાધનમાંથી જન્મતી પરિ- સ્થિતિરૂપે કલ્પે છે અને એ કલ્પના માટે જ સાધના વસાવવાની ધૂન લગાવે છે. છેવટે એ સાધના જ એનાં મધનરૂપ બને છે. જ્યારે આનંદ જે ખરી રીતે એના હૃદય જેટલા જ પાસે છે તે તેા વધારે ને વધારે દૂર થતા જાય છે. માનવ સ્વભાવની આ વિચિત્રતાએ ઘણા ફિલસૂફ઼ાને હસાવ્યા છે. ૭ 2 નિત્યની ઋગૃતિ વિના જીવનમાં વ્યવસ્થા શકય નથી, અને વ્યવસ્થા વિના જીવનમાં વિકાસ શકય નથી. ૭ તારી પવિત્રતા તને દોરે : બીજુ કાઈ દોરી શકે નહિ ! તારી પવિત્રતા તને રસ્તા ખતાવે; બીજી કાઈ રસ્તા બતાવી શકે નહિ. ૭ અદૃશ્ય જાતી ઊર્મિઓ પાસે વિજ્ઞાનનુ વિદ્યુતબળ પણ કાંઈ હિંસાખમાં નથી. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection Haridwar<noinclude></noinclude> l6r5fgkd0hal49dud8rkmq7fs6rrm30 104 72816 221298 2026-04-17T16:53:29Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221298 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૧૦||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૧૧૦}}<hr>'''</noinclude>૧૧૦ Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti ૨૪ કણ જ્યાં સુધી કોઈ પણ કામમાં તું જાતને ગાળી નાખે નહિ ત્યાં સુધી કઈ પણ કામ તેનું સૌદર્યાં તને આપી શકે નહિ—આપવા ધારે તે પણ ! રહસ્યનું દાન થતું નથી; એને તા મેળવવાનું હોય છે. ૭ આશ્રય શેાધે છે નાં —કે જે મહાન આપત્તિમાં તને આશ્વાસન આપી શકે અને વિપત્તિમાં તને દોરી શકે. એક પૈસા યે કાંઈ કાઈ મદિર એવા ‘વેપાર ’ કરે ? એકાદ ફૂલ મૂકયે કાંઈ કાઈ દેવ એવે ‘સાદા’ કરે ? આશ્વાસન એક જ સ્થળેથી મળી શકે. હૃદયમાંથી હૃદય જવાખ ત્યારે જ આપે જ્યારે જીવન પવિત્ર હાય. સઘળા આશ્વાસનની—હરકેાઈ આશ્રયની આ રહસ્ય કથા છે. હ આટલું તે ચાક્કસ છે: જીવન દેખાય છે એટલું જ હાય તા આ સઘળી ભય' ને ક્રૂર મશ્કરી છે. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> ro4w5xf536pjip3lsqj2b76as0axx0i 104 72817 221299 2026-04-17T16:53:42Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221299 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૧૧||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૧૧૧}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri રજકણ ૧૧ હું તને મારી નિષ્ફળતાની આજે રહસ્ય કથા કહું. આ હું જ કરી શકું એમ એ માન્યું જ ન હતું. સઘળા કરે છે. તેમાંને એક હું. કાર્ય કરતી કરતી વખતે હુંકારને આગળ ધરવા ને નાખવા. કાર્યની એ પિરણામ વખતે હુંકારને ગાળી ફિલસૂફ઼ી સમાઈ જ નિહ. ૭ સામાન્યતામાં રાચવાની વ્યવહારુ બુદ્ધિએ ઘણા જુવાનીને ઠંડી રીતે હણી નાખ્યા છે. હ જેમ સારા કારીગર ખરબચડા પદાર્થોમાંથી મનેારમ સ્વરૂપ સરજાવે છે, તેમ સાચો સાહિત્યકાર ખરખચડા જીવનમાંથી સુંદરમાં સુંદર પ્રસંગો સરાવીને દુનિયાને છે તેના કરતા વધારે ભવ્ય મનાવે છે. ૭ જુવાની–એનું મૃત્યુ ખાટી કામળ લાગણીમાંથી જન્મે છે. આ CC-0. In Public Domain Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> ak1vvjmrrln60jkm2v3as23dvgwryr5 104 72818 221300 2026-04-17T16:53:57Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221300 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૧૨||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૧૧૨}}<hr>'''</noinclude>૧૧૨ Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri જ્યારે મધરાત પડે છે. ગાઢ અં- ધારું છવાઈ જાય છે, અને આખી શબ્દસૃષ્ટિ વિરમી જાય છે, ત્યારે અંતરના પડદા આઘે ખસી જઈ ને હુજારા દિવસ જેના પર વીતી ગયા છે તેવી એક રાત્રિ જાણે બધાથી જુદી પડે છે ને એકલી એકલી યાદ આવે છે. ૨ જ કે સ્ તે રાત કે જે રાત્રિએ મે એક ભયંકર જંગ- લમાં વિસામા લીધા હતા. કયારેક મેલાતા રડચાખડયા તમરાના શબ્દો સિવાય સઘળું સમસમકાર હતું. ઊંચાં સાગનાં વૃક્ષા, રાત્રિના ખડેપગે ઊભેલા પહેરેગીરા જેવાં, આકાશમાં નજર કરી સ્થિર ઊભાં હતાં. સૃષ્ટિનિદ્રાધીન હતી. જાગતા હતા માત્ર ધૂણીનો દેવતા અને ધૂણી જગાવ- નારા એકલડાકલ પેલા ખાખી આવે!! સેડિયું વાળી ઊભેલી રાત્રી તરફ તેની નજર ન હતી; આકાશમાં ચાલતા તારાની તેને દરકાર ન હતી; એને તા એક જ તમન્ના હતી: દેવતા સકારવાની CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> s90n1siaclncyw45q7lyooiad56fevt 104 72819 221301 2026-04-17T16:54:09Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221301 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૧૩||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૧૧૩}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ૨૪ ક ણ અને એના અજવાળામાં મૂંગા મૂંગા કોઈ સ્વસૃષ્ટિની એકાદ ૧૧૩ ધન્ય પી નીરખવાની. અને છેવટે તે એકલા આદમીને એકાદ તણુખા ચાંટે છે, તે જાગી ઊઠે છે, અને જંગલ સાંભળે તેવા એક નિશ્વાસ મૂકે છે. હજાર દિવસ જેના પર વીતી ગયા છે તેવી એ એકલી રાત્રિ યાદ આવે છે; એ નિશ્વારા શાના હશે ? તે દેવતા, ધૂણી, ભાખી અને તેના નિશ્વાસ, ચારે સ્પષ્ટ મૂર્તિએ હેાય તેવાં એ ચારે મને યાદ છે. તેના નિશ્વાસ સમજવા મે અનેક રાત્રિ ગાળી છે, પણ તેના મમ મળ્યા નથી. એ નિશ્વાસ સંપત્તિ ધૂળ મળ્યાના ન હાય: સંપત્તિ ધૂળ મળે તેા પણ નિશ્વાસમાં ભવિષ્યની ઉષ્મા હૈાય છે. એ નિશ્વાસ કોઈ પ્રિયતમાના વિરહના પણ ન હાય: વિરહની યાદીમાં આનદની રેખા ડ્રો હૂએ છે—ને દેખાય છે. એ નિશ્વાસ કોઈ મહાન પરાજયની નિશાની પણ નહિ; પરાજયના નિશ્વાસમાં વેરનો ડાઘ હાય છે. ' CC-0 In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> arx43m4jcc6y4nbrynujzo1di2dzwc9 104 72820 221302 2026-04-17T16:54:22Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221302 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૧૪||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૧૧૪}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti ૧૧૪ ૨ જ કે શુ સીતા વનમાંથી પાછા ફર્યાં. . .આવ્યાં આવ્યાં ને ગયાં ત્યાર પછી કાઈ એકાંત રાતે રામે મૂકેલા નિશ્વાસ જેવા, ઉંડાણમાંથી આવનારા, ધગધગતા રેતીના મેદાન જેવે, આ નિશ્વાસ કોઈ કલાધરનો નિ:શ્વાસ હશે ? કોઈ સ્વપ્નદષ્ટાનો નિ:શ્વાસ હશે ? કોઈ આજીવન સેવેલી સ્વપ્નસુંદરીનો છેલ્લા અને અચૂક ઘા હશે ? રે પ્યારા ફૂલ ! ° આ વજ્ર જેવા પથ્થરોની વચ્ચે તું એકાકી, તારા ગુલામ જેવા રંગ, સ્વચ્છ મોતી જેવું તેજ, નિર્મળ કમળ જેવી કુમાશ અને આછી સતત વહેતી સુગંધ સાચવી રહ્યું છે-એવા તારા હૃદયખળમાં એકાદ ડાયુિં તેા કરવા દે કે મારું માનવહૃદય એમાંથી કાંઈક તે મેળવે. તને આ વજા જેવા પથ્થરોની વચ્ચે આટલી સુગંધ, ર'ગ, તેજ અને કુમાશ સાચવતાં કાણું શીખવ્યું? કે પછી તારી જન્મભૂમિના ઘડતરને જ એ પ્રતાપ છે. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> l58knu5pq6dm5m4gjg8bx8u2byrx43q 104 72821 221303 2026-04-17T16:54:37Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221303 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૧૫||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૧૧૫}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri રજ કે શુ તને ફૂલને પથ્થરમાંથી પ્રાણ મેળવતાં શી રીતે આવડયું? કાંઈક તા કહે. >અમને માનવને તે ૧૧૫ પથ્થર જેવા પ્રસ ંગે પથ્થર-હૃદય આપે છે અને જીવનની કુમાશ માત્ર હરી લે છે. રે! એક એવું મહાકાવ્ય લખાય જે દુનિયાને સ્વર્ગની કલ્પના ન આપે, પણ દુનિયામાં સ્વર્ગ કેમ રચવું એ સમજાવે. –જે કેવળ ઢીનનાં આંસુની કથા ન કહે પણ ત્યાગમૂર્તિ શ્રીમાને વૈભવે! પર થયેલી ઘણા પણ વધુ વે. જે લડાઈની સામાન્ય હિંસાને દેશભક્તિના રગેરગવાને બદલે એને હજારા નિર્દોષોની કત્સકથા કહે. –જે દુનિયાને સીતા જ ફેરવી નાખે. એણે માનેલા જીવનના અર્થો બદલી નાખે. એણે ચાટાડેલી કિમ્મતની ચબરખીએ ઉથલાવી નાખે. રે! એક એવું મહાકાવ્ય રચાય ! CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> tu087ajmuenx792mxfucijqytd31y9d 104 72822 221304 2026-04-17T16:54:56Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221304 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૧૬||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૧૧૬}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti ૧૧૬ ૨ જ ક ણુ એ વિષે તે મનમાં લેશ પણુ પણ ગ્લાનિ નથી: જરાય પશ્ચાત્તાપ નથી: અંતરના કોઈ ખૂણામાં ખેદ્યનુ નામેાનિશાન પણ પણ નથી. – કદાચ જીવનના વિજયમાર્ગ મળ્યે હાત તે મને આટલું મળતનાં ? –પ્રતિષ્ઠિત સમાજમાં સૌ મને માનથી ખેલાવત, ઘણા સલામ કરત, કેટલાય હંમેશ હજૂરમાં હાજર રહેત અને જીવનની હરેકે હરેક ઘડીમાંથી ખુશામતની ખએ છૂટતી હોત. -અથવા તેા લક્ષ્મીનંદનના વૈભવથી લાભાઈ ને કોઈ કવિ મારા નામની પ્રથમાક્ષરાવલિ ગેાઠવી કાઢત. —એવું કાંઈ ન બન્યું તેના લેશ પણ પશ્ચાત્તાપ નથી: જરાય ગ્લાનિ નથી: અંતરના કોઈ ઊંડાણમાં મેદનું નામેાનિશાન પણ નથી. –પેલી તમારી વસ્તુઓ–પ્રતિષ્ઠિત સમાજ ને પેલી યશગાથા–એ સઘળું તેા જીવનની અનેક નિરુ- પયોગી ચીજે જેવું નમાલું દેખાય છે. —એ વિષે તે લેશ પણ ગ્લાનિ નથી: જરાય ... CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> 79g67j58ohy9fggnx49fg0f99rtys60 104 72823 221305 2026-04-17T16:55:11Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221305 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૧૭||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૧૧૭}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ૨ જ કે ગુ પશ્ચાત્તાપ નથી: અંતરના કાઈ પણ ખૂણામાં બેદનું નામેાનિશાન પણ નથી. ન્ગ્લાનિ તા માત્ર આટલી જ છે કે જીવનનું અતળ ઊંડાણુ દેખાય એવું કાંઇક શકય અન્ય હાત. ૧૧૭ –મને તેા ગ્લાનિ આટલી જ છે. તે દિવસે જીણી ખુદે વરસાદ પડવા શરૂ થયા, ત્યારે દ્ઘિમાલયની પેલી પગદંડી પર કેવી ગજબની વાંસળી વાગી રહી હતી. અરે ! એવી વાંસળી વગાડવાનું મારે માટે શકય બન્યું હાત. –અથવા તેા રખડુ ભરવાડ બન્યા હાત કે જેથી વાંસળીમાં જગતની સઘળી વેદના વિસારી મૂકત: અથવા તા અઠંગ મુસાફર કે જેથી, હિમાદ્રિના ‘ઈન્દ્રધનુર ગા’માં ગ્લાનિ માત્રને ભૂલી જાત: ગાતાં આવડયુ હોત કે જેથી પેલા મનેહર પંખીની માફક દુનિયાની સઘળી એવફાઈ ઊ ંચે આકાશમાં ઉડાડી મૂકત: કોઈ મહાકાવ્ય રચનાની શકિત હેાત તા પણ દુઃખાને કલ્પનાજન્ય સુખથી રંગી દેત: અને જીવનનું CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> 8rp1n5696aby3fb26yaqxm2w0tw3pkm 104 72824 221306 2026-04-17T16:55:28Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221306 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૧૮||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૧૧૮}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti ૧૧૮ ૨ જ ક ણુ. મૂલ પલટાવી નાખત. રે! એવું કાંઈ ન થયું, જીવનનું અતળ ઊંડાણુ તા ાણે જાણ્યું જ નહિ. કોઈ એવી અત્યંત વિરલ ઈન્દ્રધનુષરંગી પગદંડી પર ફરવાનું અને, કે એકાદ ઘેલી માશુકની પાછળ જાનેા થવાનુ સ્વપ્ન જન્મે તે પણ હું તા માનુ કે જીવન છેક નિષ્ફળ ન હતું. ° રે! એ સમય જ્યારે સાંભરે છે ! એ વખતે અકાળે ખીલેલું એકાદ રખડતું ફૂલ અંતરને આનંદથી ભરી દેતું; નાનું સરખું કોઈ પણ પંખી ચિત્તને પ્રસન્ન કરી મૂકતું, અરે, વધુ શું? આકાશમાં વેરણુòરણુ રખડતી થાડીક વાદળીએ હૃદયને થનગન નચાવવા માટે બસ હતી. સૃષ્ટિના અણુએ અણુમાં મેજ, આનંદ, પ્રસન્નતા દેખાતાં. −રે ! એ સમય આ સાંભરે છે. આંગણે રાપેલા શૂઈ પર જ્યારે પહેલવહેલું માત્ર એક જ ફૂલ દેખાયું–અથવા જવા ઢો—એ ઉલ્લાસના હારમા ભાગ એ આજે બગીચાનાં લાખ્ખો ફૂલોથી પણ મળી શકતા નથી. > CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangn Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> f27ueavka9524zmwzr4ex4heuex27dr 104 72825 221307 2026-04-17T16:55:42Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221307 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૧૯||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૧૧૯}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ૨૪ ૩ ગુ ‘ ભલા માણસ ! અજ્ઞાનતાથી ૧૧ ભરેલી નિર્દોષતા એ છેડ- વામાં તા તારી માનવતા રહી છે એ કાં ભૂલે ? તારી એ નિદોષતા જ મારે મજૂર છે જે તે જીવન- વિગ્રહમાંથી મેળવી હાય: જે તે જ્ઞાન વડે કેળવી હાય. જીવનનું આ પરમ- સત્ય ભૂલી તું જાતને કાં ભૂલે ? –એ નિર્દોષ સમય આજે સાંભરે છે અને હૃદયમાં ઊંડા સ્મૃતિજન્ય શોક છવાઈ જાય છે. વિષાદ- ઘેરું અંત:કરણ ઊંડું ઊંડું ઊતરી જાય છે અને છેવટે સાંભળી ન શકાય પણ સમજી શકાય તેવા અવાજ આવે છે. રે! ભૂલકણા ! ભલા માણસ ! અરે વ્યર્થ રંગી !' CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> jj4j2hfwzvtege63x8bbdfaxgtvtjnd 104 72826 221308 2026-04-17T17:04:00Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221308 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૨૦||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૧૨૦}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti ૧૨૦ ૨ જ ૩ ગુ હરેક પળ મને મૃત્યુ પાસે યલી રહી છે, એ જાણ્યા પછી એવા અનિવાર્ય મૃત્યુની તે મારે શી ચિંતા હતી ? —એનાથી ધ્રુજવાની વૃત્તિ તેા કયારની ચાલી ગઈ છે. એનાથી ડરવાની ટેવ–જાત સિવાય બીજાથી ડરવાનું. મે છેડી દીધુ છે. એના આળાના ત્રાસ- પ્લાનિમય કરી મૂકે એવે! ભયકર રહ્યો નથી. –મને તેા આટલા જ પસ્તાવા રહ્યો. અનુ- ભવથી–જ્ઞાનથી નિત્યજાગૃતિથી જે ઘડીએ મે જીવનની નવી શકયતાએ નિહાળી, જે ઘડીએ આ જન્મમાં જ એ સિદ્ધ કરવાના સંકલ્પ કર્યો, તે ઘડીએ જ ઊંડા તે જ ઘેરા અધકારમાં મૃત્યુની આંખ નજરે પડી, નીરવ અધારસાગરમાં દૂર-દૂર અગ્નિખિંદુ સળગતું હેાય તેવી. CC-0. In Public Domain Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> q3ptm71ki7jffchouwgv4l46rwii2jv 104 72827 221309 2026-04-17T17:04:19Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221309 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૨૧||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૧૨૧}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ર્જક ગ્ –મને આટલેાજ પસ્તાવા રહ્યો. ચિત્તની તૈયારી થઈ ગઈ હાત તો જાણે ઘરને ઉંબરો ઓળંગતા હાઉ તેમ દેહ, મૃત્યુને સોંપવામાં પરમ આનંદ આવત. મૃત્યુનો ડર નથી; પણ આનંદની આશા રહી જ ગઈ ! O ૧૨૧ (૦ અરે! ઘણી વખત ઘણી વખત મને એવું થાય છે કે જાણે દુનિયામાં હું કાઈ ને એળખતા ન હાઉં, કોઈ મને એળખતું ન હાય. ઘણી વખત–ઘણી વખત વિસ્મૃતિના અગાધ સમુદ્રમાં, છેક તળિયે જ્યાં કાઈ નિહ હોય ને માત્ર કલ્પનારાણી હશે-ત્યાં લીન થઈ જવાનું મન થાય છે. –મને કોઈ ઓળખતું ન હાય-હું કાઈ ને એળખતા ન હેાઉં–એવા દૂર દૂરના અજાણ્યા પ્રદેશમાં એકલડોકલ ભટક્તા મુસાફર, કે જેને કચાંથી આવ્યા છે તે જાણુ ન હેાય, કથાં છે તે માલૂમ ન હેાય, કથાં જવાના છે તેની ખબર ન હેાય. ખબર હોય માત્ર લાંખા લાંબા પંથે આગળ જવાની. એવા કેવળ વિસ્મૃતિસાગરને પંથે એકાદ અનંત મુસાફરી ખેડવાનુ અહેાભાગ્ય મને મળે ! CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> pf28o8j95babvnkqwxfaglqw4eas3hv 104 72828 221310 2026-04-17T17:04:34Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221310 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૨૨||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૧૨૨}}<hr>'''</noinclude>૧૨૨ Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ૨ જ ક ણુ –અને એ લાંખા લાંગા પંથને અંતે કોઈ સુંદર ઝરણાંની પાસે, નાની સરખી ભૈયાદાદાની ઝૂંપડી જેવી ઝૂંપડીમાં, સૌન્દર્ય સ્મૃતિ જેવી કોઈ રાણી, સ્વપની અને જીવનની, વર્ષોથી રાહ જોતી બેઠી હાય ! —અને ધીમેથી દિવાસ્વપ્રમાંથી જાગીને ‘અંતે તું આભ્યા ? તને માર્ગ મળ્યે કાં ? એવા સોનેરી રૂપેરી ઘંટડી જેવા મધુર અવાજે એ સત્કારે—જેમ રાહ જોતું પરમ સત્ય એકાકી એકાદ મુસાફરને હર્ષ થી સત્કારે છે તેમ; જેમ નિરવધિ પ્રેમથી ભરેલી કુદરત માર્ગ ભૂલ્યા મુસાફરને સત્કારે અને મંજીલ અવાજે પૂછે, ‘ અંતે તને માર્ગ મળ્યો કાં ? ’ ‘તે શું? ' એમ તું પૂછે છે? · પછી શુ’' એમ તું પૂછે છે ? થાકેલા મુસાફરને પ્રાત્સાહન આપતી જીવનરાણી, તે જીવનસંગ્રામના થાક ઉતારતી સ્વપ- રાણી એના કરતાં વધારે મનેારમ ચિત્ર તે વળી કયારે જોયું છે કે પછી શું એમ તું મને પૂછે છે? " એ અવસ્થા જ એવી છે કે જેની પછી ‘પછી’ નથી. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> hkub0ujjluuaibb33voy2neshgju7w9 104 72829 221311 2026-04-17T17:05:03Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221311 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૨૩||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૧૨૩}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ૨ જ ક ણુ તે રાત્રિ કેટલી સુંદર હતી ! -દિવસ જ્યારે સુંદર સ્વચ્છ હાય છે અને રાત્રિ ખુશનુમા, ત્યારે પ્રકૃતિની એ પ્રાજ્ઞતાની ૧૬ પાછળ કાંઇક ઊંડા ભેદ છુપાયલા હાય છે. તે રાત્રિ પણ એવી સુંદર હતી. એની પાછળ ભેદ છે! કે ન હા, પણ એની મેહક સુંદરતા તો હજી પણ સ્મૃતિમાં સ્ફુર્યા કરે છે. નર્મદાના એવે! સુંદર કિનારા, શાંત ધીરાં ગંભીર જલ, સ્વચ્છ આરસની પેલી ડુંગરાની હારની હાર, અને વનલક્ષ્મીને, જનલક્ષ્મીને, અને સારી સૃષ્ટિને ચાંદનીના રૂપેરી જળથી નવરાવતી આકાશની રજની- રાણી, આજ પણુ, એ સઘળું ફરી ફરીને યાદ આવ્યા કરે છે. એવું સૌન્દર્ય હું જોઉં છું ત્યારે મને કૈલાસ પર્વતની મનેારમ ષ્ટિ યાદ આવે છે. એવું સૌન્દર્ય હું જોઉં છું ત્યારે મને ઉમા– મહેશની પ્રતિમા નજરે ચડે છે. 1 CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> i9v9am3se6m3mn3vny8y4ze63hdpkij 104 72830 221312 2026-04-17T17:05:22Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221312 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૨૪||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૧૨૪}}<hr>'''</noinclude>વરદ Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti ૨ જ કે ગુ કાંઈ પણ અત્યંત સુંદર હું જોઉં છું; ત્યારે હંમેશાં મને મારી મા સાંભરે છે. વર્ષો પહેલાં નર્મદા તટ પર રજનીરાણી આવી જ સુંદર બની હતી; અને નિરભ્ર આકાશમાંથી સ્વચ્છ રૂપેરી રસધારા સ્ફાટિક જેવા નિર્મળ આર- સના પહાડ ઉપર વધી રહી હતી. પણ નર્મદા તટના એ એકાકી સાધુ, આવી મનેારમ રાતે પણ, પાતાના ભજનમાં તલ્લીન બેઠા હતા. આવી અમૂલ્ય પળને એ પેાતાના એકતારામાં ગૂ'થી રહ્યો હતા. શાંત સ્થિર એકચિત્ત બેસીને એ પાતાની વેદનાની પશ્ચાત્તાપની જીવનતાપની ાણે ગાથા ગાઈ રહ્યો હતા. Ind CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangn Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> rxnvxhh877e4ll7ry1994jcgkr8z4xn 104 72831 221313 2026-04-17T17:06:20Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221313 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૨૫||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૧૨૫}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ૨૪ ક ણુ ૧૨૫ રજનીરાણીએ સ્ફટિક જેવા નિર્મળ પહાડા ઉપર તે દિવસે આઢાડેલું બેનમૂન વસ્ત્ર–એવું તા શેાલી રહ્યું હતું કે સૃષ્ટિસૌન્દર્ય નો રસિયા કવિતા અને ‘હજાર રાતની એક રાત' ગણે. પણ એને એકાકીને–જીવનતાપની ગાથા ગાના- રને–રજનીના આવા રૂપેરી સ્વાંગની શી પડી હતી ? એ તા એકધ્યાની આંતરચક્ષુ-સઘળું સૌન્દર્ય અંદર સંગ્રહી બેલે એવા પ્રશાંત, સાધુ હતા. એક વખતના સૈનિક આજે સાધુ બનીને બેઠે હતા; જીવનના થાકથી નહિ, અંતરના તાપથી. વ્યગ્ર- તાથી નહિ, સિદ્ધાંત સામર્થ્ય થી. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> 8dbjdbp0wgiqz2ayuq0oj5mu0xekqpm 104 72832 221314 2026-04-17T17:09:51Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221314 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૨૬||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૧૨૬}}<hr>'''</noinclude>-૧૨૬ Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti ૨૪ ક ણુ અને છેક મધરાતે એણે તા માત્ર બે શબ્દ જ tell. કદાચ પેાતાને જ સોધીને. હવે છેલ્લી છેલ્લી સેટી પણુ પસાર થઈ જાય એટલે જંગ જીત્યા. દેહનૌકા આ તાફાન પસાર કરે એટલે બસ. ' આવા એકાકી નરને પપ્પુ કસેટી ? શી ખખર ? અંતે સેટીને દિવસ નજીક આવ્યા. જેવી તમાહન પેલી ચાંદની હતી તેવી ભયંકર રાત આવી. રાત આવી. નર્મદાની ઊંચી ભેખડા અંધકારની ભય´કર ગુફા હૈાય એવી ઊભી હતી. દૂરદૂરથી આવતા પાણીનો અવાજ, રાત્રિના ઘેાર રુદન જેવા લાગતા હતા. કૈઈ વખત જ્યારે પાદડું પણુ ન કે એવી શાંતિ થઈ જતી ત્યારે તે લાગતુ કે હવે બીજી પળે કાઈ ભયાનક અવાજ ફાટી ઊઠશે; એવી શાંતિ વખતે પ્રચંડ શબ્દો ક્યાંયથી સંભળાતા ન હતા પણ જાણે સ્થળ સ્થળમાંથી હમણાં જ ઊડશે એમ વાતાવરણમાં સભર ભર્યો લાગતા હતા. અને એવી CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> ftseo3o9tc1cd1l5mtsygbjjpozvol9 104 72833 221315 2026-04-17T17:10:29Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221315 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૨૭||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૧૨૭}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ર જ કે ગુ ૧૨૭ અધાર ઘેરી રાતે પેલા સાધુ ભજત કરી રહ્યો હશે.. જગતને અમૃતરસમાં નવરાવે એવું મૃત્યુગીત ગાઈ રહ્યો હતા. પણ વચ્ચે આવી જતી ભયાનક શાંતિ એક હૃદયને વધારે ને વધારે અશાંતિ આપી રહી હતી. એક શસ્ત્ર સનિક અર્ધ ખુલ્લી તલવાર ઉપર હાથ મૂકીને ત્યાં ઊભા હતા; સાધુની ખરાબર પાછળ; સાધુ બની બેઠેલા સૈનિકને હવા. અંતે તેણે તરવાર ઉપાડી–અધકારને અજ- વાળી દેતી વીજળીની જેમ એ ચમકી અને સાધુના શરીર પર પડી. લેહીની ધારાથી પૃથ્વી ભીંજાણી સાધુનું સંગીત ઘડીભર અટકયુ–પણ પાછુ કાંઈ ન હેાય તેમ અવિરામ ચાલતું રહ્યુ. ભોંઠા પડેલા મેશરમ સૈનિકે અધકારમાં એલ કો: ‘ એલા · · તુ જ કાનપુરના સત્તાવનના બળવાને નેતા નાના સાહેબ તા નહિ કે ? ’ * પ્રશાંત જવાણ આવ્યે: ના ના. હું ?–ન્ડ્રુ તા CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> 3cli90f6mgq8tqnr0817k9ptztlqh5i 104 72834 221316 2026-04-17T17:10:51Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221316 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૨૮||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૧૨૮}}<hr>'''</noinclude>૧૨૮ Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri : ૨૪ ક ણુ ’ એની ચરણરજ ુ તા લખ- નૌનો ..... એનો દાસાનુદાસ, ' હાં, હાં, આળખ્યા તને જ શેાધી. રહ્યા હતા સંપૂર્ણ શાંતિથી જવાબ મળ્યો: · મને ખખર હતી. તુ આવ્યા છે. તુ આવીશ. શસ્ત્રસન્યાસ સ્વીકાયા પછી આજની આ કસોટી મારે માટે આકરી હતી. ’ ‘કસેટી ? ’ ‘ત્યારે બીજું શું ? જેણે જીવનસંતાપને તાતના ચરણે ધર્યા તેને પછી ફરિયાદ તેા કરવાની રહી જ કયાં ?—હું આ કસોટી માટે જ તૈયાર જ હતા. ’ જીવનરસ જેવા લેાહીના વહેવાથી સાધુના શબ્દો મદ પડવા લાગ્યા. t મારા સ્વીકારેલા સંન્યસ્તવની આ આકરી કસોટી હતી મને ડર હતા કે મારા ભૂતસંસ્કાર જાગીને, મેં મેળવેલી અલ્પ જીવનની લક્ષ્મી વેડી મારશે. પણ હવે એ ડર ગયા. તુ આવશે—આવ્યા એ મને ખબર હતી. જીવનમહેાત્સવની આ પળ માટે હું રાહ જોઈ રહ્યો હતો. ’ CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> slsveuq8s0n68ogzzas7kd7la4ramzo 104 72835 221317 2026-04-17T17:11:15Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221317 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૨૯||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૧૨૯}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ૨૪ ૩ શુ અને વધુ કાંઈ પણ ખેલ્યા વિના એ નીચા નેણે ધરતીમાતાને નિહાળી રહ્યો: ‘ માતા ધરતીમાં કેટલું અમી વહી રહ્યું છે! આ જર્જરિત દ્વેષને કેટલા પ્રેમથી એ સાચવશે ! ' માતાના એવા વહાલની કલ્પનાથી એના માં ઉપર અજેય એવું સ્મિત *કયું ને એવી જ સ્થિતિમાં તે શત્રુના ચરણે તળી પડયો. રા અશસ્ત્ર રહીને સશસ્ત્રને જીતવાની—સન્યાસી ધર્મની કસેટી એ પસાર કરી ગયા હતા. સૈનિક નીચે નમ્યા–એવા શાંત આત્માને જોવા, પણુ રાતના અંધારામાં, પૃથ્વીના શણગાર જેવું એના માં પરનું પેલું અય સ્મિત એને જોવા મળ્યું નહિ. અને એ કયાં એને માટે હતું ? પૃથ્વીને સાંજ સવાર શણગારતે સૂર્ય ખીજું કાંઈ કરતા નથી—ઘેાડાંક આવાં નરવીરાનાં મૃત્યુંજયી સ્મિત એકઠાં કરી એને મુગટ ધારણ કરે છે એટલું જ. ET ૯ CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> 36tzl504t77s7et3onawbrrebndgwhw 104 72836 221318 2026-04-17T17:11:40Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221318 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૩૦||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૧૩૦}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotn ૧૩૦ રજ કે શુ સે–સે વળી આના કરતાં વધુ તારી પાસે શું માગ્યું હતું ? કેટલી નાની એ માગણી હતી ? અને છતાં તેં ના પાડી ! એ શું માગ્યું હતું. આટલુંજનાં? –પેલા સામેતા ડુંગરા ઉપર વાદળાં ઘૂમતાં હતાં, નીચેની લીલી માંએ ખાસ્સા ઘેરા નીલશ્યામ રંગ ધારણ કર્યો હતા, દેવદારુનાં ઊંચા વૃક્ષેા ઉપર જીણો મુદ્દે વરસાદ પડા શરૂ થયે હતેા, ને પૃથ્વીએ અજખ જેવું માહિની રૂપ ધાર્યું હતું. -આવા સુંદર સમય જોઇ ને મેં તારી પાસે માગી માગીને શું માગ્યું હતું ? –રાજવૈભવની, યશપ્રતિષ્ઠાની, શક્તિની કે વિદ્યાની એવી એ માગણી કચાં હતી ? -કેટલી નાની એ માગણી હતી અને છતાં તને ના પાડતાં શરમ પણ ન આવી ? CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> 8to1w4po0h3h1a6wp4qr4bjfaxk9w4y 104 72837 221319 2026-04-17T17:12:17Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221319 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૩૧||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૧૩૧}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ૨ જ ક ણ ૧૩૧ –મે તે આટલું જ કહ્યું હતું: આવે! અનેપુર સમય હોય ને પૃથિવી આવું હક રૂપ ધારણ કર, જીણી જીંદે એકધારા પણ શાંત શ્રીએ! મધુર વરસાદ પડવા શરૂ થાય, ત્યારે મને મારું નાનપણનુ ઘર અને મારી મા ાંભરી આવે છે. આવે સમયે ભલે માત્ર એ ક્ષણને માટે પણ મને મારી માના ખેાળામાં તું સુવારી આવજે; બસ આટલું જ. –ગામના છેક છેવાડા ભાગમાં જ્યાં મારું નાનપણુનુ ઘર છે, ત્યાં ઘણી વખત આવી શાંત મેઘલી રાતે હું માના ખેાળામાં સૂતા. તે વખતે આકાશમાંથી જીણી ખુદે વરસાદ આવતા હાય, ઘરનાં નેવાં પણુધીમાં ધીમાં રહી રહીને ટપકતાં હાય, ફળીમાં આવેલા લીમડાનાં પાન મેાતીની જેમ જમ્િદુને ખ ંખેરતાં હોય, તે સ્વપ્નસૃષ્ટિમાં પડેલા મારા દેહ ઉપર માતાના અમૃતસ્રાવ જેવે હાથ ફરતા હાય. પ CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> swknmtyyq1rgpi2vfq746klb9ig7bt6 104 72838 221320 2026-04-17T17:12:56Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221320 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૩૨||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૧૩૨}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti ૧૩૨ ૨૪ કે જ –મે તારી પાસે એટલા માટે જ માગણી કરી હતી કે, ભલે એ પળને માટે પણ મને એકવાર ફરીથી, માતાના એ ખેાળામાં સૂવારી આવજે— જ્યારે આવી શાંત સુદર મેઘલી રાત હેાય ત્યારે; આમ ધીમેથી વાદળ વરસીને ધીમા જખદુ ટપકતાં હાય ત્યારે. * –અને તે કહ્યું: ‘ ના ૨ ! માતાના ખાળેા તે એ જણને જ મળે, એક નિર્દોષને અને બીજા નર- પુંગવને. ત્રીજાને એમાં સ્થાન નહિ. —તું નાના હતા – નિર્દોષ હતા – ત્યારે એ – ખેાળામાં પડયાં પડયાં તે સ્વપ્રભામની કવિતા માણી લીધી. હવે તારે માતાના ખોળે જોઈ તા હાય તા CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> bq0t489tk1g7herw1yj9siy5vcd4rx6 104 72839 221321 2026-04-17T17:13:16Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221321 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૩૩||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૧૩૩}}<hr>'''</noinclude>પરંતુ પો Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ૨૪ કે ગુ . : = ' । કોઈ પરમ સત્યને સૈનિક થા. સૈનિક થઈ ને એવા ધા ઝીલી લે કે સૌની માતા ધરિત્રી તને પ્રેમથી ખોળે બેસારી તારા કેશ સમારે. –એવા એ માર્ગ સિવાય મીએ કોઈ રાજ- શાહી માર્ગ ન મળે. - –સીતાને અને સોક્રેટીસને એ જ મા દશોન્યા હતા – માતા ધરતીનાં અમી ઝીલવાના - એને ખોળે બેસવાના. અને નરપુંગવા એ જ માગે વળ્યા છે. માર્ગ એ જ છે, ખીન્ને રાજશાહી માર્ગ ન મળે. બીજો ટૂંકા માર્ગ પણ ન મળે. -તું એ મેળવી શકે; અમે આપી શકીએ નિહ. - CC-0 In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar ૧૩૩<noinclude></noinclude> n4vzirk9bahyqdwn7uc0i0jqkuvvmxt 104 72840 221322 2026-04-17T17:13:34Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221322 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૩૪||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૧૩૪}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti ૧૩૪ ૨૪ ૩ શ્યુ સબૂર ! મિત્ર ! એક ઘડીભર ચેાભા. શિયાળાની ભૂખરી સાંજમાં આથમતા સૂર્ય - જ તમે જોયે છે ? — પાષની ઠંડંડીમાં ઢગલેઢગલા વેરાઈ જતાં લીમડાનાં પાન જોયાં છે ? અને એ સઘળુ જોયા છતાં તમને કાંઈ જ વિચાર આવ્યા નથી ? મિત્ર ! જીવન આટલું ક્ષણિક હાય તા એની ઘેાડામાં થે!ડી ક્ષણે વધારેમાં વધારે તેજસ્વી શી રીતે કરવી એનો કાંઈ વિચાર કર્યો ? સમૂર ! એક ઘડીભર ચાલે, વિચારો અને પછી આગળ વધા. હ ૩૯૫ના—એનો જીવનમાં શે! ઉપયોગ કાં ? એ તમારા પ્રશ્ન છે કેમ ? એનો જવાબ આ રહ્યો— તમારા જીવનમાં ખુરશીને સ્થાન, દેખને સ્થાન, પથ્થ- રના ટુકડાને સ્થાન, માત્ર કલ્પનાને જ સ્થાન નહિ CC-0. In Public Domain Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> jidpfz6fpmmgvwq5iwix9l8eux2q7qh 104 72841 221323 2026-04-17T17:13:51Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221323 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૩૫||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૧૩૫}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ૨ જ ક ણ ૧૩૫ : 1 ? ? તમારા થર્ડહેન્ડ એવરકેટ કરતાં પણ એ વધારે નિરૂપયેાગી ? જીવનચનામાં એક આ વસ્તુ જ તમને નિરક જણાઈ કાં ? /jpe મને તમારા વિચારદારિદ્રચની દયા આવે છે! ' ]][] ૭ જગતની સાથેની સમાધાનીનો ટ્રકામાં - - ટૂંકા રસ્તે આ રહ્યો. જાતની તપાસ —— પેાતાની જાતની તપાસ – એવી તપાસ કરનારને દુનિયા સામે કાંઈ પણ ફરિયાદ કરવાની રહેતી નથી; તેમ જ કોઈપણ નિષ્ફળતા અને આંગણે મૂકવાની વૃત્તિ થતી નથી. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> fyychbv09gf9mxpwnisxjk7lkbcesnz 104 72842 221324 2026-04-17T17:14:07Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221324 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૩૬||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૧૩૬}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti ૧૩૬ રજકણ્ · જોયું નાં ? આ વજા જેવું ખડક અને આ તફાની સમુદ્ર ? બન્નેમાંથી એકને આરામ નથી. આરામ લેવાની પરવા પણ નથી. સમુદ્રનાં મા- જાએ નિશ્ચય કર્યો છે કે ખડકને ભેદવું; ખડકે નિશ્ચય કર્યો છે કે મારે ન ભેઢાવું, અસ આટલું જ. મારે તને આ અતાવવાનું હતું. ’ ગુરુનાં વચન જુવાન શિષ્ય સાંભળી રહ્યો, પછી એ ધીમેથી એલ્યાઃ પણ એ તેા જડ છે. : · માટે જ તારે ચેતનને તેા એના કરતાં હજાર ગણી વધુ નિશ્ચયબુદ્ધિ હાવી જોઈ એ; ન નમવાની, ન ડગવાની, ન પડવાની. લોકે એ વૃત્તિને યુદ્ધક્ષેત્રના પડછાયા જેવી સમજે છે. ખરી રીતે એ જીવનની, હરેક ક્ષેત્રની સાહ- જિક વૃત્તિ છે; ન નમવાની, ન ડગવાની, ન પડવાની, ન હઠવાની.' શિષ્ય મૌન રહીને સાંભળી રહ્યો. ત્યાર પછી તેણે દુનિયા સામે ફરિયાદનો એક હરફ કાઢચો નથી. પ્રયાસ આડે એન પરિતાપનો સમય પણ નથી. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection. Handwar<noinclude></noinclude> jjhs9bld84yh9kh3kdn6wlodschfr7k 104 72843 221325 2026-04-17T17:14:22Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221325 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૩૭||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૧૩૭}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ૨ જ કં છુ. ડૅંડી બનતી. રાત્રિમાં ફૂલ ધીમેથી વાત કરી રહ્યાં હતાં : ૧૩૭ આપણને પણ એ ભાગ્ય મળે, જે આ- પણા મિત્રોને કાલે - મળ્યું. વિલાસવતીના મત્ત સુગંધી દેહ ઉપર શૃ ંગારરૂપે રહેવા કરતાં, એકાકી, સ્વજનથી દૂર એવા ચાકચાપાકયા મુસાફિરની ચરણરજમાં આળેાટવાનું, અથવા ઘડી ભેગ- વીને ફેંકી દેવાની રાજકઢમાં Àાલતી માળામાં ગુંથાવા કરતાં, કાઈ નિર્દોષ મૃતમાલિકાના દેહપર સુગધી પાથરવાનુ. ’ C સ'પત્તિ ભેગી કરી–અને પછવાડે જ લૂંટ ચાલી આવે છે. ૭ શા ઉપરથી તું એમ ધારી લે છે કે મારી મેટામાં મેટી આકાંક્ષા સુખની હશે ? SETORT CC-n. In Public Domain. Gurukul kantic oletion, Haridwar 5, 2007,<noinclude></noinclude> icdgf81kob2m40og0ij7q7sttttitw7 104 72844 221326 2026-04-17T17:14:40Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221326 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૩૮||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૧૩૮}}<hr>'''</noinclude>૧૩૮ Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti ૨૪ ક છુ સુખ ?-એ શબ્દ સાથે આરામ-આરામ પણ નહિ, આળસ–સંકળાયેલું છે. લેાકેા સુખ એટલે આરામ ગણે છે. આરામ એટલે આળસ એમ માને છે. મારી મહત્ત્વાકાંક્ષા સુખની હાય તો પણ એ સુખ આવું તેા નથી જ. ખરી વાત તેા એ છે કે સુખની મારી કલ્પના તદ્દન જુદી જ છે. જીવનસરણી–સીધી સરળ—હાય એમ મે' કદી ઈચ્છયું જ નથી. ભયંકર અંધારઘેરાં કાતરા ને ભીષણ ઊંચાં સીધાં પહાડી ખડકી, ભરચામાસે ઉછળતા તાફાની દરિયા, ને સમશેરધારી ભવાની એ સઘળાં દશ્યો અનુપમ છે. પણ અસાધારણુ દશ્ય તે મને આ લાગ્યું છે: ભય કરતા સામે થનારી નિ યતા. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangn Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> qsxre7z9awa3smlgd91dx2xtouyeo1f 104 72845 221327 2026-04-17T17:14:55Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221327 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૩૯||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૧૩૯}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ર જ ક અને એટલા માટે કોઈની પાસે ન હાય એવી વિરલ નિર્ભયતા અને હું સુખની ટોચ સમ નું છું. ભયંકર- તાને મીટ્ટી મીટ્ટી પીંખી નાખનારી વિરલ નિ યતા. ભયંકરતાને વશ ૧૩૯ કરનારી નિ યતા, કાલીય દમનકૃષ્ણુ જીવનનું એના કરતાં વધારે મનેહર સ્વરૂપ–કાઈ જોઈ શકયું છે? હ જે પેાતાને માગે પાતાની રીતે આગળ ધપે છે તે ઈચ્છાશક્તિ મેળવી રહ્યો છે. જે પેાતાના પથથી ચલિત થયા નથી તે શ્રૃતિવાન છે. જે મરણુ પામે છે છતાં વિનાશ પામતા નથી, તે આયુષમાન છે. TEL CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> 5gc0mdey0cog23q1dqxbtwffg1wh4na 104 72846 221328 2026-04-17T17:15:11Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221328 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૪૦||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૧૪૦}}<hr>'''</noinclude>૨૪૦ Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti ૨ જ કશુ અચાનક, કાઈને પણુ જાણુ કર્યા વિના પેલેા વિખ્યાત શિલ્પી એકાએક અદૃશ્ય થઈ ગયા એ તમને ખબર છે ? નદીને કાંઠે સુંદર એની ઝુ ંપડી હતી! જાણે તેજછાયાના અનેાહર પાત્રમાંથી રૂપ અને રેખાનાં અપાર્થિવ રજકણા લઈ એ સર્જન કરતા હાય એવી એવી દેવાંશી પ્રતિમાએ એ ઘડતા. કીર્તિ ની ટોચ દેખાઈ ત્યારે અચાનક એ અદૃશ્ય થઈ ગયા. મેાગલ જમાનાના પેલા વિખ્યાત ચિત્રકાર દસવ'તની પેઠે, કેાઈ એ એ ઘેલછા માની, કાઈ એ એ નિરાશા ગણી. કાઈ એ એને સ્નેહભંગની કથા કહી. - જેની પાસે એનું હૃદય ખૂલ્યું અને તે એણે આટલું જ કહ્યું હતું: ‘ આંતરિક જીવન અને બહારની કીર્તિ –એ બન્નેને સાચા મેળ નથી હોતા, ત્યારે માણુસ જેટલે વહેલા કીતિના ત્યાગ કરે એટલા વહેલો એ પેાતે તરે તે બીજાને તારે. કીર્તિની ઉપાસના CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> 3itkflvze4zhw4vyhcmn0gbb4xq8mfn 104 72847 221329 2026-04-17T17:15:26Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221329 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૪૧||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૧૪૧}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ૨ જ ક ણુ એ માણસનુ સૌથી વ્યસન છે; કીર્તિ ની ભયંકર ખાતર ૧૪૨ જે કરતા હતા તે હવે અજા- ણ્યા અણુજાણ રહીને કરીશ. વ્યસન છેડવાના મારે માટે એ એક જ માર્ગ હતા. ’ અને પછી તે તેણે દેશના ખૂણેખૂણા-મદિ- રાના ચાકેચાક–નાગરિકાનાં ઘરે ઘર–અઢળક સૌન્દર્ય થી શેાભાવી દીધાં. છતાં એ અજાણ્યા શિલ્પી કેઈ દિવસ દેખાયા નહિ—તે દેખાયા જ નહિ. લોકાને ફૂલનીમાળા એને ગળે ધરવાની ઈચ્છા રહી ગઈ તે રહી જ ગઈ. : પણ એણે એક વખત કહ્યું હતુ: · હારા ચેાદ્ધાએ જ્યાં પડયા હતા, તે રણભૂમિમાંથી પસાર થતાં એક દિવસ મને લાગ્યું કે જેમનાં નામેાનિશાન પણ રહેવાનાં ન હતાં તેમણે એક મામુલી ન તેમણે–એક પથ્થર પણ નિશાની તરીકે રહેશે કે નિહુ એની શંકા છતાં ચિતાને આંગણે જીવન અને જીવાની ધરી દીધાં, અને એવા સ્વાર્પણે યશની ઈચ્છા પણુ ન CC-0 In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> oefyhax4afbdt4uggio9atcrx2c4shj 104 72848 221330 2026-04-17T17:15:41Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221330 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૪૨||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૧૪૨}}<hr>'''</noinclude>૧૪૨ Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti ૨ જ ક ણુ કરી, તે હું એ- મની મૂર્તિ ઘડ- નારા યશ વાંચ્યું? ખસ, ત્યારથી મને કીર્તિ ની રે ખા સુપરેખા જેવી ભયંકર લાગવા માંડી. જીવનનું સાચું અમૃત ચૂસી લેનાર વિષકન્યા લાગી ! લોકેા કહે છે કે દૂર દૂરના પહાડની એકાંત ગુફામાં એ શંકરના વિષપાનની કોઈ અદ્ભુત પ્રતિમા ઘડી રહ્યો છે. પક્ષીએ ! મિત્રો ! તમારા જીવનમાં આટલે અધેા આનંદ! એવી તે કઈ તમારી મોટી સમૃદ્ધિ છે કે જેથી આ નિત્યનો ઉત્સવ તમને સહજ બની ગયેલ છે? કયા જીવનખળમાંથી આટલેા ઉલ્લાસ તમે મેળવા છે? · અમને કેાઈ અદૃશ્ય સત્તા સાચવી રહી છે એ પરમ વિશ્વાસમાથી જન્મતી શક્તિ અમારા અણુએ CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> 8m57ydfcrg8e6askqvbrh00s186f5az 104 72849 221331 2026-04-17T17:16:04Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221331 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૪૩||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૧૪૩}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ૨૪ ૩ છુ અણુમાં આનંદ ભરી દે છે-એવા આનંદ કે જેવા મળકા માતાના ખેાળામાંથી ૧૪૩ મેળવે છે જેવા સતા જીવ- નમાં કેળવે છે. ૩ c લાખે! રંગી પતંગિયાં! તમારી થૈડા દિવ- સની જીવનમૈત્રી સંભારીને બિચારાં ફૂલ પોતાની અશ્રુ- કથા કાને કહેશે ? · અમારી અને ફૂલની મૈત્રી ક્ષણિક છે—અમારા જીવન જેવી–એ સ સું, પણ એવી એક ક્ષણની સજાવટ માટે તે! તમારા જેવાનાં કેટલાંય વર્ષો પણ ઓછાં પડે ! એટલે જ એવા ક્ષણિક જીવનની પાછળ એક પણ આંસુ નથી. એથી ઉલટુ એકાદ ક્ષણુ સાચી રીતે ગાળ્યાનો સતાય છે ખરા. ’ ૭ 1 કીતિ અને તમારી આંતરજાત એ એમાં કણુ તમારું વધારે નિકટવતી છે? તમારી આંતરજાત કે તમારા વૈભવ; કાણુ તમને વધારે પ્રિય છે? CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> dzasx9s6vzjgrgsrgqmtp3x4quf6wf2 104 72850 221332 2026-04-17T17:16:19Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221332 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૪૪||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૧૪૪}}<hr>'''</noinclude>૧૪૪ Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti ૨ જ કષ્ટ પ્રાપ્તિ કે અપ્રાપ્તિ, કાનો અસર તમને વધારે વિનાશી થઈ પડે છે ? પૂછ્યા છે ? આ પ્રશ્નો તમે તમારી જાતને કઈ દિવસ ક્ષણિક ઊર્મિઓ ભલેને તે ગમે તેટલી પવિત્ર ને સુંદર હોય પણ એમને જીવનમાં વણવાને જ્યાં સુધી મનુષ્ય આરંભ ન કરે, ત્યાં સુધી એ દરેક ઊર્મિનું ખરું રહસ્ય મેળવી શકે નહિ. ખરું મૂલ્ય પણ આંકી શકે નિહ. 20 CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> rm3xdl6wjxvnr4lajpxfw1e00npwf9x 104 72851 221333 2026-04-17T17:16:41Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221333 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૪૫||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૧૪૫}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri રજ કે શુ જે બીજાને એળખે તે ડાહ્યો છે; પણ જે જાતને ઓળખે છે તે ૧૯૩ પ્રજ્ઞ છે. જે બીજા ઉપર વિજય મેળવે છે તે બળવાન છે; જે નૃત પર વિજય મેળવે છે તે સમય છે. જેણે સતાષ જાણ્યા છે તેણે વૈભવ મેળવ્યો છે. ૭ ×પ્રજા મૃત્યુને શોધે છે, ત્યારે એ જીવન મેળવે છે; અને જીવનના મેહ રાખે છે ત્યારે એ મૃત્યુ મેળવે છે. માણસને જ્યારે ‘મારાપણાનું ” અભિમાન નથી હતુ ત્યારે એ પેાતાનું તાપણું મેળવે છે. જ્યારે એ પેાતે ‘સ્વત્વ’મેળવે છે ત્યારે સઘળાના સ્વત્વને ઓળખે છે. પછી એ સાધુ પ્રત્યે સાધુ રહે છે: કારણ કે એ એનું સ્વત્વ જ છે. × અંગ્રેજી ઉપરથી ૧૦ CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> ckr2rqi3f0a2367albif1zqeajsdn4v 104 72852 221334 2026-04-17T17:16:54Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221334 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૪૬||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૧૪૬}}<hr>'''</noinclude>૧૪૬ Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti ૨ જ ક ણુ અને અસાધુ પ્રત્યે પણ સાધુ રહે છે: કારણ કે એવી રીતે જ સાધુ- તાના વિજય થાય. વિશ્વાસુ પ્રત્યે એ વિશ્વાસ રાખે એટલું જ નહિ, અવિશ્વાસુ પ્રત્યે વિશ્વાસ રાખીને વિશ્વાસનું સામ્રાજ્ય સ્થાપે. આ કાણુ છે?–મારા માશીને! દીકરી; મારે જ્ઞાતિબંધુ કે ખીજે કાર્ય; એવી ઓળખાણને લીધે સમાનતા સ્થાપવાને! પ્રયત્ન નહિ, પણ એનામાં ને મારામાં શું અવિચલ છે, એ અધિકારની સમાનતા આણવાના પ્રયત્ન, એ ખરી સમાનતા છે. કારણ કે સાધુની રાજસત્તા તદ્દન સાદી અને નૈસર્ગિક હાય છે. અને છતાં જે વસ્તુને લેાકેા સંસાર વ્યવહાર સાચવવા માટે તજી દે છે—એ જ વસ્તુને તે અપનાવે છે. માનવ પ્રત્યેના અવિચલ વિશ્વાસ.× × અંગ્રેજી ઉપરથી CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> cwf6zr3ethtm7mf5x4t6pd2syra6az5 104 72853 221335 2026-04-17T17:18:22Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 221335 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૪૭||રજકણ}}<hr>''' '''<hr>{{rh|રજકણ||૧૪૭}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ૨૪ ક ણુ . ૧૪૭ ×હું જાણું છું એમ ન જાણવું એ ઉત્તમ. ન જાણવા છતાં માનવું કે હું જાણું છુ. એ માસિક વ્યાધિ. મા માનસિક વ્યાધિ છે. એમ જાણુવું, એટલે એ ઉપાધિમાંથી મુકત થવાની શરૂઆત. પ્રજ્ઞ, માનસિક વ્યાધિના વ્યાધિ જાણે છે માટે એ ઉપાધિથી એ મુક્ત થઈ રહે છે. © જીવન્ત પદાર્થ મૃદુ અને નાજુક હાય છે. મરણ પામે છે ત્યારે કહ્યુ ને કર્કશ અને છે. પશુ- એનું પણ એવું છે. સઘળી જીવન્ત ક્રિયાનું એ પ્રમાણે છે. સરકારી રાજતંત્ર કે કેઈપણુ તંત્ર કર્કશ ને કઠણ લાગે ત્યારે એ ખરી રીતે મૃત્યુ તરફ ધસી રહ્યું હાય છે—મૃત્યુ પામેલ હેાય છે. જીવનની નિશાની તા મૃદુતા છે. ×અંગ્રેજી ઉપરથી CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> sw8fvrq9g8w0nohkzpg9jri9kx4w2v9