Wikipedia guwwiki https://guw.wikipedia.org/wiki/Weda_Tangan MediaWiki 1.47.0-wmf.7 first-letter Media Vonọtaun Hodidọ Zinzantọ Zinzantọ hodidọ Wikipedia Wikipedia hodidọ Wepo Wepo hodidọ MediaWiki MediaWiki hodidọ Ohia Ohia hodidọ Alọgọ Alọgọ hodidọ Adà Adà hodidọ TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 79 44960 22867 2026-06-20T08:18:33Z ~2026-22643-79 2482 44960 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Agbasa''' yin Nuṣinyọnnudo gbangba tọn na kanlin lẹ. Agbasa kanlin voovo lẹ tọn nọ gbọnvo. [[Kanlin]] susu lẹ nọ tindo oda kavi ofun to agbasa yetọn go. ohẹ nọ do ofun to agbasa. Whevi po kanlin he nọ lin lẹ po taidi odan po alọtlọ po nọ tindo oflo to agbasa yetọn. Agbasa gbẹtọ tọn nọ tindo oda pẹẹde he ma nọ yawu yin mimọ. Gbẹtọ delẹ nọ tindo oda susu to agbasa kavi oda he sọgan yin mimọ. Gbẹtọ lẹ nọ tindo oda gaa bo sọgan yin mimọ lẹ to fidelẹ to agbasa yetọn taidi oda ota tọn po ogbi po. Agbasa wẹ yin awutugonu he klo hugan to gbẹtọ go. matin agbasa, gbẹtọvi na nọ yawu jẹazọn. Nado nọ wlebona ẹn whepoponu yin nujonu na agbasalilo. Agbasa oyin tọn sọgan yin lilẹdo Ayu. Ayu sọgan yin do basi afọpa, bọọlu po nudevo lẹ po tin he tindo agbasa. Mẹlẹ nọ dọ dọ atin sinsẹn taidi agọn, Akokoe, Yovozẹn po oma po. ==Alọdlẹndonu lẹ== gde7d6q2heigrx9cilw4383u6kpyiwl 0 82 44973 18566 2026-06-20T09:05:06Z ~2026-35466-97 2483 /* */ 44973 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Agbà''' yin nude he yiaga kavi oplò de he yè yí okọ́, osé, zannu daho, kavi atin do basi, bo và gànkinkọ̀n na bọ avọ́sinsan po nuyọnwan lẹ po nọ yin nina to e ji na sinsẹ̀n-bibasi. ''Agbà he yè yí sika do basi'' pẹvi de tin to abò tintan gòhọtúntún lọ tọn po tẹmpli lọ tọn po mẹ na nuyọnwan mimẹ̀. Atin wẹ yè yí do basi i bọ sika yin viva na ẹn. ''Agbà he yè yí gànvẹẹ do basi'' daho de tin na avọ́sinsan mimẹ̀ lẹ bo to gbonu to awánu lọ mẹ. ==Alọdlẹndonu lẹ== l5euk7bultxjrfxcjnsb4nylyezy7kv 0 133 44974 28696 2026-06-20T09:07:10Z ~2026-35466-97 2483 /* */ 44974 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Alọwle''' yin kọndopọ he tin omẹ awe ṣẹnṣẹn. nugbo lọ nado wlealọ nọ saba yin yiylọdọ omẹ sinsin dopọ. To ninọmẹ susu mẹ, gbẹtọ lẹ nọ saba basi hunwhẹ na alọwle. Hunwhẹ lọ nọ saba yin yiylọdọ hunwhẹ alọwle tọn. To aihọn lọ mẹ blebu, kọndopọ ehe nọ wa aimẹ to sunnu po yọnnu po ṣẹnṣẹn he nọ wa yin [[asu]] po [[asi]] po. Nalete, ninọmẹ mọnkọ lẹ lọsu nọ wa aimẹ to vijinu dopolọ ṣẹnṣẹn bosọ nọ yin godonọ na gbọn tohọluduta gblamẹ, Alọwle sinsẹn tọn nọ yin bibasi gbọn yewhenọ lẹ gblamẹ. Lẹdo delẹ kealọyi alọwle podo yonnu susu po. To fidelẹ, yonnu dopo sogan wlealọ po sunnu susu po. gblagbla owhe he mẹ ye nọ saba wlealọ te wẹ [[owhe]] 25 je 30. ==Whẹwhinwhẹn== Whẹnwhinwhẹn susu wẹ tin he zọn bọ mesusu do nọ wlealọ , ehe bẹ *Ye jlo na tindo whẹndo yẹtọn titi he yin alokẹyi. *Ye jlo na tindo [[ovi]] lẹ bo nado bẹ nutindo yetọn lẹ na ye. *Na mẹdelẹ, ye jlo na lẹzun tovi oto de tọn. ==Dotẹnmẹ== Dotẹnmẹ delẹ nọ tin na mẹhe wlealọ lẹ. *Dotẹnmẹ lọ nado pọn omẹ awetọ to [[dotowhé]] kavi ganpamẹ. *Dotẹnmẹ lọ nado basi nudide na omẹ awetọ to whenue mẹde ma sọgan basi mọ. ==Sinsẹn== Alọwle gbagbọnọ tọn nọ saba wa aimẹ to sinsẹn họmẹ, to sinsẹn họmẹ, ye omẹ awẹ lẹ nọ dopa nado yiwanna yedelẹ kakadoi. Mọdopolọ to malenu lẹ mẹ. ==Hosọ devo lẹ== *Gbẹdai *Alọwle Yopovu lẹ tọn *Alọwle asa tọn ==Alodlendonu le== gpyf293it1vslrxc7c5dmfcsouhq1mh 0 156 44959 2774 2026-06-20T08:18:04Z ~2026-22643-79 2482 44959 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Awọntinmẹfun Asé Tọn''' nọ dike bọ asé nọ yọn nuhe tin to yakẹ etọn, na alọ e tọn nisọ do pla nu he ṣọ e te vlavo etlẹ wa yin to zanmẹ. Awọntinmẹfun asé tọn nọ tlẹ do olan he tin to agbasa e tọn go, e tindo okan lanmẹ́ tọn susugege. Okan lanmẹ ehe lẹ nọ dike bọ e nọ yawu yọn ẹ nidọ nujẹ agbasa go na ẹn ni e tlẹ yin dọ jẹhọn yẹẹ wẹ yìn e na ko do numọtọnnamẹ hia. E nẹ wẹ zọn bọ asé nọ yọn nuhe tin to yakẹ podọ to zinvlumẹ. Awọntinmẹfun ehe nọ gọalọna asé nado nọ yawu do numọtọnlanmẹ hia, enẹwẹzọn bọ e nọ yọn fide nuhe e na hu tin te, mọdopolọ ni eyindọ e to zọnlinzin jei fide, awọntinmẹfun lọ sọ nọ dike bọ asé nọ yọn lẹ he fi he e na gbọn juwayi gblo kavi whla sọ̀ whẹpo e na do juwayi. Owe ''[[Encyclopadia Britanica]]'' tlẹ dọ, onu pẹde wẹ yin nuhe mi yọnẹn gando azọn he awọntinmẹfun asé tọn sọgan basi, ṣigba nuhe miyọn ẹ wẹ yin dọ eyin ye san oda lọ sẹ sọn [[Awọntin]] e tọn e ma a sọ do numọtọnlanmẹ depope ba kaka jẹ whenue oda lọ na sọ tọ́n. Lẹnnuyọnẹntọ lẹ pọn awọntinmẹfun asé tọn kaka bo wa basi lọbọti de, he nọ yin ''e-whiskers'' e nọ wazọn di awọntinmẹfun asé tọn, etẹwutu? e do nude di awọntinmẹfun asé tọn, e nẹ nọ gọalọna lọbọti lọ nado nọ gbọn fide hla juwayi. Lẹnuyọnẹntọ de he yinkọ etọn nọ yin ''Ali Janvey'' he nọ wazọn to wehọmẹ alavọ tọn to Califonia to otogbo Balkalee tọn dọmọ azọnwanu de he ye nọ ylọ dọ ''e-whiskers'' jẹ dọ ni tindo azọn wiwa odinatẹ tọn, tito ọdinatẹ ehe na yin dehe sọgan wazon po azọnwanu lọbọti he do huhlọn taun,e nẹ o lọbọti he gbẹtọ sọgan dọho na bọ e nado to nuyiwa taidi nuhe do gbigbọ de. [[Adà:Lẹnunnuyọnẹn]] gcs66ahav7mvgzuk1tgkj26a613tmnd 0 359 44971 32014 2026-06-20T08:45:07Z ~2026-22643-79 2482 44971 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Hodide''' yin aṣa ylankan dé he mẹhe tin to ohò dé nọ tẹnpọn nado dè [[ovi]] he tin to ohò etọn mẹ kavi hu [[ovi]] lọ whẹpo ni dó yin [[jiji]] kavi dé e tọn whẹpo azan he e na tindo bo na do sọgan nọgbẹ na ede ni do pe. Mi dona yọnẹn dọ vogbigbọn tin to hodide po ohò he gble po ṣẹnṣẹn. To hodide dé whenu, mẹlọ lọsu wẹ jlo bo dè oho lọ kavi bo hu [[ovi]] lọ, ehe nọ hẹn homẹgble mẹdatọ mítọn taun. Amọ́ ohò he gble nọ yin nuhe hohonọ lọ ma jlo he [[azọ̀n]] dé kavi nugbajẹmẹji madonukun dé nọ dọ̀n wá aimẹ. ==Aliho he mẹ e nọ yin bibasi te lẹ== Dotowhe egbezangbe tọn lẹ nọ saba zan [[amasin]] kavi mẹzizẹ do dè ohò he mẹde jlo na dè na ede. [[Amasin]] taidi Mifepristone po Prostaglandin po yin [[amasin]] sinsinyẹn dé he nọ dè ohò he ko pe osun atọ̀n wa dò, amọ́ eyin e hugan mọ e nọ hù [[ovi]] lọ do homẹ bọ yè nọ wa klọ homẹ lọ nado mọ dọ homọtọ lọ tin to ninọmẹ dagbe de mẹ. To whenuena yè ko klọ homẹ lọ godo, yé nọ yi amasin kavi nudevo he yé do nọ glọnali na homimọ he yé nọ kì do yọnnuwhe do glọ na homọtọ lọ bọ e nọ gọalọ na ẹn ma nado bẹ azọ̀n ylankan dé. '''''World Health Organization''''' he nọ penukundo jijọhomẹninọ ogbẹ lọ blebu tọn go na ayinamẹ dọ hodide he ma nọ hẹn awugble wá ehe ni yin alọkẹyi sọgbe hẹ osẹ́n na yọnnu lẹ. Ṣigba hodide devo lẹ he ma hodo nudọnamẹ doto lẹ tọn nọ saba hẹn awugble wá na yọnnu susu bọ etlẹ yindọ dibla yin hohonọ 47,000 wẹ nọ ku bọ livi 5 nọ bẹ azọ̀n sinsinyẹn to owhe dopodopo mẹ lẹdo aihọn pe. ==Whenuho gando azọ̀n he gbayipe lẹ go== Ohò he nọ yin dide lẹdo aihọn pe to [[owhe]] dopo mẹ nọ yi livi 44. Amọ́ susu to emẹ nọ yin dide matin hihọ́. Amọ́ sọn [[owhe]] 2003 jẹ 2008, Hodide depo pẹẹde na nuplọnmẹ voovo lẹ nọ do dehe mẹde sọgan glọnalina homimọ gbọn lẹ hia. To otò susu mẹ yè ko na aṣẹ yọnnusi lẹ nado dè ohò to aliho hihọ́ tọn dé mẹ to osẹ́n glọ. Ṣigba e do oba he mẹ ohò lọ na ko whẹn jẹ whẹ. ==Whenuho gando lẹdo po aṣa po go== Whenuho he gando hodide go sù taun, hodide yin nuhe gbẹtọ lẹ ko nọ basi sọn whenu dindẹn die, yé nọ zan atin lẹ, adọ̀ lẹ, kavi amà po [[amasin]] adinọ lẹ po nado dè ohò podọ to hohowhenu yé sọ tindo aliho titengbe devo lẹ he yé nọ yizan nado dè ohò dé. Hodide sù sọmọ bọ aṣa po lẹdo lẹ po ma tlẹ sọ dó nudọnamẹ tangan dé gandego. Aṣa, sinsẹn, po lẹdo delẹ po gbẹ hodide dai. Ṣigba to whenuena zanhẹmẹ gannugannu po zanhẹmẹ to whẹndo mẹ lẹ po wá to tintọnkọ do ohò madonukun lẹ mẹ, yé ma sọgan gbẹ hodide bá na yé ma jlo na [[ovi]] mọnkọ lẹ ni yin [[jiji]] wutu. Aṣa kavi sinsẹn po gbẹtọ he ma yigbena hodide lẹ nọ zinnudeji dọ mẹhuhu wẹ hodide yin, na [[ovi]] he tin to ohò lọ mẹ tindo jlọjẹ nado nọgbẹ. Mọjanwẹ mẹhe yigbena hodide lẹ to nuzindo jlọjẹ [[onọ]] lọ tọn go nado basi nudide na ede. ==Alọdlẹndonu lẹ== nuh6z8t9ggylu2p6b4sswxo0s3o2lfj 0 410 44962 30025 2026-06-20T08:19:51Z ~2026-22643-79 2482 44962 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Jijọ''' yin nuhe nutogbẹ lẹ nọ wa kavi lehe ye nọ yinuwa do. Jijọ sọgan yin yinyọnẹn kavi mayọnẹn. E sọgan yin nuhe mẹ de dugu etọn kavi nuhe yé plọn. Jijọ sọgan yin yizan to hohidọ mẹ, hodidọ sọgan yin yiyizan to nuwiwa kavi to nukinkan mẹ he nọ yinuwado lẹdo he mẹ mẹde tin tẹ ji. Hodidọ lẹ nọ yin zẹẹmẹ basina ganji nado dó Jijọ hodọtọ lọ tọn hia. To linlẹn de mẹ, Jijọ yin kọdetọn ayidego tọn de he nọ sọawuhia to whenue nudida lẹ tõn. Nudida delẹ nọ doglẹ hugan devo lẹ. Eyin Jijọ yetọn yin yinyọnẹn, e zẹẹmẹdo dọ ye yọn nuhe wa ye te. E yin ye ma yọn nuhe wa ye te, Jijọ yetọn ma yin yinyọnẹn. Gbẹtọ lẹ nọ ze alọ yetọn hlan godo to mayọnẹn mẹ vlavo eyin ye ko doalọ nuylankan de mẹ. Ehe nọ yin wiwa na miwlẹ po [[Kanlin|kanlin]] devo lẹ po he dugu nugonu lanmẹtọn dopolọ lẹ. Nugonu ehe nọ gọalọ nado họnna nuhe nọ hẹn awugble wa lẹ. Jijọ nọ yin ṣiṣadopọ po nugonu agbasa tọn lẹpo. Nugonu agbasa tọn nọ yinuwa bosọ nọ doayi nuhe jọ lẹ go. E nọ dike bọ Jijọ delẹ nọ di yedelẹ. Apajlẹ dopo wẹ diọdo he nọ sọawuhia sọn ovu whenu kakayi mẹhomẹ. Ehe nọ bẹ nugonu homẹ tọn he nọ yinuwa do whinwhẹn po Jijọ po ji lẹ hẹn. Gbẹtọ lẹ nọ yi hogbe lọ 'Jijọ' zan nado do aliho he mẹ gbẹtọ lẹ nọ yinuwa po yedelẹ po te hia. [[Ovi]] lẹ nọ yin pinplọn nuhe yin jijọ dagbe po jijọ ylankan po. Jijọ dagbe nọ yin zẹẹmẹ basina nado hundonuvo na mẹdevo lẹ. E nọ yin walọ de he mẹlẹpo to lẹdo lọ mẹ nọ donukun sọn mẹdẹvo lẹ dẹ. m9c902ritgz1e6v8sa0rh9ohglla6iz 0 488 44958 28226 2026-06-20T08:17:07Z ~2026-22643-79 2482 44958 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Lẹdowhenu''' wẹ onu he ma nọ nọ̀ whegbè dai kavi onu he ma sọgan nọ po mi po dai ṣigba mi wá diọ ẹ do onu he sọgan nọ̀ whegbè kavi mi wa basi vọjlado na-ẹn na e nido nọnọ po mi po, taidi kanlin, jinukun po mọmọ po, na ye nido wa lẹzun nuzinzan na gbẹtọ lẹ, taidi nududu, avọ, [[amasin]], afọpa, azọn po mọmọ po. ==Jinukun lẹ== Sọn nudi [[owhe]] fọtọ́n ao die wẹ gbẹtọ lẹ ko to dodinna jinukun wunmẹwunmẹ lẹ to òtò voovo lẹ mẹ taidi Tigilisi, Efulete to Mẹsopotamia he wa lẹzun Iran, Iraq, Turkey po [[Silia]] po to egbehe. Ye yi sọwhiwhe do gbeje jinukun dopodopo pọn gọna ama wunmẹwunmẹ lẹ, lehe ye sọgan doe do bọ e na tindo kọdetọn dagbe podọ bo na sọgan sọ yin nududu na gbẹtọvi lẹ. Jinukun tintan he ye dindona to akọta Asia tọn, Aflika tọn, whezẹtẹn po wheyihọ Amẹlika tọn po wẹ Balekun, likun, aivi lẹntil tọn, aivi owin nọ, mọlikun(kavi 'lẹsi') wẹlí, gbado, avlan, gbapẹ,agọn po mọmọ po. É ma yin nududu kẹdẹ wẹ jinukun lẹ sinai do, onu devo lẹ sọ tin taidi Avọkanfun, atinsinsẹn, atin lọba tọn po mọmọ po he nọ yín yiyizan na Aṣọdido, avọ, amasinkun po nudevo lẹ po.<ref>http://news.nationalgeographic.com/news/2004/04/0408_040408_oldestpetcat.html </ref> ==Whekanlin lẹ== To ojlẹ dopolọ he mẹ ye dindona jinukun lẹ te wẹ ye sọ dindona kanlin lẹ lọsu ga, lehe ye sọgan nọ whegbe hẹ́ gbẹtọ lẹ do. Sọn huwaji Asia tọn wẹ e bẹjẹeji sọn, e yọnbasi dọ gbọgbọẹ lẹ wẹ yín [[Kanlin|kanlin]] tintan he ye diọzun whekanlin lẹ po lẹngbọ lẹ po, Ase po Avún lẹ po wa bọdego, awàhẹ lẹ wa sọawuhia to nukọnmẹ, taidi koklo, pápá, awhannẹ, tlotlo po mọmọ po. To ojlẹ vude godo, ye sọ lẹ ayidonugo do kanlin dahodaho lẹ ji nado diọ ye do whekanlin, Kanlin lẹ taidi Oyin, Osọ́, kanklosọ̀ po Agluza po. To ojlẹ vude godo he ye diọ ehelẹ zun whekanlin lẹ bo penukundo ye go na ojlẹ de, nuyiwa yetọn lẹ jẹ̀ didiọ ji bo wa gbọnvo na nuyiwa tọgbo yetọn lẹ he tin to zungbomẹ lẹ tọn. Di apajlẹ, sọn whedo Ohla tọn mẹ wẹ Avun tọn sọn ṣigba nuyiwa etọn lẹ kò wa gbọnvo na Ohla zungbomẹ tọn pete, mọdopolọ wẹ koklo zungbomẹ tọn he nọ yin Asọkle ma nọ pẹnzin hugan pọun awe, ṣigba koklo whegbe tọn nọ pẹnzin sọ pọun fọtọnukunawe bo sọ nọ do azin hugan zungbomẹ tọn. Kọdetọn ehe lẹ sọawuhia gbọn anadenanu lẹdowhenu dali.<ref>http://dienekes.blogspot.com/2008/10/dog-domestication-in-aurignacian-c.html </ref> ==Ale e tọn lẹ== Jẹnukọn whẹ, nududu wunmẹwunmẹ wẹ tin na gbẹtọvi lẹ to egbe, mọdopolọ e zọn bọ glezọn bọawu na gbẹtọvi lẹ, di apajlẹ eyín yé sin atin dokọ na oyinsu awe, ye sọgan yi ye e do pọ ogle zẹ fihe gbẹtọ sọngan pọ jẹ. Enẹgodo mi nọ zan Avún lẹ to egbehe nado họ whegbè. Enẹgodo, gbejizọnlin bọawu gbọn osọ́ lẹ yiyizan nado zin gbejizonlin dàli,e sọ yọn na yizan nado yi fidindẹn lẹ nado wa àjọ́ po nudevo lẹ po. Ale susu gege wẹ tin to anadenanu lẹdowhenu tọn mẹ bọ mi ma sọgan donu bi go todin. ==Alọdlẹdonu lẹẹ== 0hu6l7lov6xqop88ishee1idxtj7ss9 0 545 44963 26496 2026-06-20T08:20:31Z ~2026-22643-79 2482 44963 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Ninọmẹ''' wẹ oplọn jijọ dagbe po oylan po. eyin ada dopo to oplọn tamẹnuplọnmẹ tọn. Ninọmẹ nọ na gblọndo taidi: # Nuyiwa tẹlẹ wẹ yọn? nuyiwa tẹlẹ wẹ yin aovi? # Nawẹ mi sọgan do vogbingbọn lọ hia gbọn? # Be dagbe po oylan po yin dopolọ wẹ ya? # Nawẹ mi sọgan basi nudide sinsinyẹn lẹ he sọgan gọalọ kavi gbleawunamẹ gbọn. # Nawẹ nuyiwa nọ gando mẹdevo lẹ gbọn? ==Linlẹn lẹ gando ninọmẹ go== To whenue ye to hodọdopọ, oplọn tamẹnuplọnmẹ tọn nọ yin mima do: #Nulinlẹnpọn do walọ gblezọn ji. # E nọ gando lẹnuyinyọnẹn go. # Mẹdekannujẹ gbẹtọ lẹ tọn nado basi dide na yede gando lehe ye na yinuwa gando yise yetọn go do ji. walọ gblezọn yin nuhe mẹdelẹ lẹndọ eyọn kavi ylan. walọ voovo wẹ tin ṣigba ye nọ tindo mima delẹ, di apajlẹ, mẹsusu lẹndọ mẹhuhu ylan (yijlẹdo Ẹksodu 20:13). tamẹnuplọnmẹtọ lẹ tindo lọ nado zindonukọn to dodinnanu mẹ gando walọ go. Oto susu wẹ tindo osẹ́n yetọn yetọn lẹ gando walọ go. #Etewe Ninọmẹ nọ yin yiyizan na. Nukunnumojenume gando Ninọmẹ go sogan gọalo na gbẹtọ le nado basi nudide mehe ye na wa to whenue ye tindo ojlo na nude. Ninọmẹ so gando ada nupinplon tọn devo lẹ. # E no gando nupinplon do sinsen ji,to sinsen mẹ gbẹtọ lẹ no saba plọn nuhe yọn kavi ylan sọn nuhe ye yise gando jiwheyewhe gọ .linlen nujonu tọn dẹlẹ ko wa sinsen he gando dagbe po oylan po go. Pọn gbedide ao(10) lẹ. # Medele dọ dọ e gando akwẹ losu go. akwẹ yin nutintengbe de he gando ogbe gbetovi tọn go. Di apajlẹ, [[Biblu]] dọmọ Akwẹ wẹ adọ nuylankan lẹepọ tọn (2 Timothy) tanmenuplọnmẹ lẹ dọ do eyin gbeto vude zan akwe to aliho he ma sogbe mẹ, e sogan gbleawie gbeto susu ji. # Tonudọtọ le no ze osẹn lẹ dai nado gọalo na melepo nido wa dagbe. # Gbẹto di dotozonwato lẹ dona penukun nudide sinsinyen gando aliho he me ye penukun gbẹtọ lẹ go do. # Hododopo do onu ehe ji sogan gọalọ nado dọalọtena avunhihọ kavi awhan ehe lo no wazon to whenue melepo kongbedopo dọ jijọho yin nujonu. Weda he gandogo lẹ. * ''Conflict or interest.'' * ''Ethical tradition.'' * ''Morality.'' * ''Utilitarianism.'' * ''Virtue.'' * Owe Republic. Plato nọ doayi nuhe jọ lẹ go. e nọ dike bọ jijọ delẹ ni di yede. apajlẹ dopo wẹ diọdo he nọ sọawuhia sọn ovu whenu kakajẹ mẹhomẹ. Ehe nọ bẹ nugonu homẹ tọn he nọ yinuwa do whinwhẹn po jijọ po ji. jijọ nọ yin ṣiṣadopọ podo nupinplọn po. nudida he doglẹ hugan lẹ sọgan plọnnu podo awubibọ po hugan dehe ma doglẹ lẹ. kanlin he bọawu lẹ lọsu nọ wa vẹawu nado mọdona. ehe yin aliho tangan nado nupinplọn. na nudida, nupinplọn zẹẹmẹdo jijọ diọdo na ye nọ flin dọ ye ko nọ ninọmẹ mọnkọ pọn bosọ yọn lehe ye na yinuwa gbọn. Gbẹtọ lẹ nọ yi hogbe lọ 'jijọ' zan nado do aliho he mẹ gbẹtọ lẹ nọ yinuwa po yedelẹ po. Ovi lẹ nọ yin pinplọn nuhe yin jijọ dagbe po jijọ ylankan po. Jijọ dagbe nọ yin zẹẹmẹbasina nado hundonuvo na mẹdevo lẹ. e nọ do walọ he mẹlẹpo to lẹdo lọ mẹ nọ donukun sọn mẹdevo lẹ de. p79bqpg1pyhwy43z90k6kkdygvfihm7 0 552 44961 25127 2026-06-20T08:19:06Z ~2026-22643-79 2482 44961 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Numọtolanmẹ''' nọ yin mimọ to gbẹtọ lẹpo mẹ. Numọtolanmẹ nọ wa sọn nugonu he yin ṣiṣaka dopọ po Ahun po. É nọ biọ vivẹnudido susu nado dava numọtolanmẹ mẹde tọn. Gbẹtọ sọgan diọ walọ etọn sọgbe hẹ numọtolanmẹ Etọn. É nọ zọn bọ mẹde sọgan wà nupaṣamẹnu lẹ to whedelẹnu. Lẹunuyọnẹntọ lẹ kò Basi zẹẹmẹ susu lẹ gando numọtolanmẹ go dọ e bẹ́: #Numimọ Nukleninọ tọn. #Nuyiwa he sọgan yin mimọ gbọn gbẹtọ lẹ dali. #Nuyiwa to Agbasaliho. Zẹẹmẹ dé die: "Numọtolanmẹ yin Nuyiwa he nọ tọn dile kanlin kavi gbẹtọ dé zan gbẹzan etọn do. Numọtolanmẹ nọ tọn to Numimọ, mẹpipa,Walọ dagbe po Numimọ gbigbọjọ tọn po mẹ. Numọtolanmẹ sọ tindo kanṣiṣa po Agbasa,jijọmẹtọn. É bẹ nugonu agbasa tọn lẹ he to azọn wa na Owhe kanweko susu lẹ po Nugonu jlọlẹ mẹtọn yinyọnen po agbọmajẹdo tọn po Apọn po hẹn. ==Nuhe numọtolanmẹ nọ wa lẹ== Nupinplọn do numọtolanmẹ ji yin dopo to owe he Darwin Kan to Whenuena e Kan The Descent of man po godo. É dé owe The expression of the emotion in man and animals tọn to Owhe 1873 tọ. É ko kan kanbiọ susu lẹ se lẹdo Aihọn pe gando zẹẹmẹ numọtolanmẹ tọn go, bọ zẹẹmẹ dopolọ yin bibasi na ẹn. Eyin mọwẹ, bè yé dona ko dugu zomọ he dé Nuyiwa lọ hia. Yé dona ko Basii to aliho he taidi wunmẹ gbẹtọ tọn, E ko yin yinyọnen gbọn oyọnẹn nugonu agbasa tọn bọ okan he to [[nukunmẹ]] na ẹn yin nudopolọ kavi di gbẹtọ tọn. Darwin Basi zẹẹmẹ Nuyiwa numọtolanmẹ tọn to yẹdenu po whlẹpipa ji. Ekman lọsu wa nudopolọ to dodinnanu to New Guinea, fihe e kanbiọ gbẹtọ lẹ nado Basi zẹẹmẹ do numọtolanmẹ ji yin didohia to yẹdenu lẹ ji.kanvinvan Darwin tọn to zẹẹmẹ dindin na numọtolanmẹ su taun hugan gbedepọn. Tadona he kọn Ekman wa die: #Nuyiwa delẹ nọ doalọte to nukunwhiwhe Dopo gblamẹ. Ye nọ tón to Whenue gbẹtọ whla numọtolanmẹ yetọn. #Numọtolanmẹ taidi zomọ he nọ dindonanu, Nuyiwa gando nujọnu delẹ he gando dagbemẹninọ mítọn go.(pg21) #Numọtolanmẹ nọ fọn eyin mí ma dé nuhe to yiyi to Ahun mítọn mẹ sẹ(pg21) #Zomọ he nọ pọn nuhe sinyẹn na dagbemẹninọ mítọn.(pg23) #Yise nulẹ tin na yede nọ yidogọna numọtolanmẹ mítọn. #Owanyin na kavi wa wangbẹna to walọyizan mẹ bọ sọ nususu gando numọtolanmẹ mítọn. #Miyọn Avase nina tọn-nọ sẹ ayinamẹ hlan mẹhe tindo numọtolanmẹ dé tọn sọ nude to jijọ to Agbasa mẹ. ==Weda he di yedelẹ== ==Numotolanmẹ lẹ== ==Alọ̀dlẹndonu lẹ== qbf061fgyiqkhihil0k3bjfdsqzaqqd 0 603 44964 27034 2026-06-20T08:21:01Z ~2026-22643-79 2482 44964 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Otàngblo''' nọ dlẹnalọdo bẹplidopọ otàn voovo he ma do dodonu nugbo de he gbẹtọgun lẹ nọ dọ kavi nupinplọn gandọ otàngblo mọnkọ lẹ go. Lẹdo otàn lọ tọn he nọ basi zẹẹmẹ jọwamọnu, otàn po nuyiwa lẹ po. E sọgan sọ dlẹnalọdo nupinplọn gandọ otàngblo mọnkọ go. Otàngblo yin otàn he ma yin nugbo. E zẹẹmẹdo dọ e na gbẹ yin zẹẹmẹ basina. Otàngblo sọgan yin yọyọ kavi hoho. Kandai sọgan nọ ma tin dọ e ji, sigba ada delẹ to otàngblo mẹ sọgan yin nugbo. E sọgan yin yinyọnẹn eyin mẹho de pintan lọ na yọpọvu lẹ. Otàngblo delẹ nọ bẹjẹeji taidi otan nugbo ṣigba dile gbẹtọ lẹ to didọ bosọ to vivọdọ nude lẹ sọgan yin didiọ to emẹ, enẹ nọ zọn bọ nugbo lọ ma nọ họnwun ba. Nudẹlẹ sọgan ko yin didiọ gbọn nuṣiwa dali kavi nado hẹn fọnjlodotenamẹ wutu. Aṣa lẹpọ wẹ tindọ otàngblo etọn. Otàn he gando Glẹki po yẹwhẹ Lomu tọn po go yin otàngblo. Gbẹtọ lẹ no tindo yise to nujijo hoho lẹ he gando nudida po kanlin po go. Di apajlẹ, yẹwhe greek ton [[Zeus]] tindo huhlọn do hinhọn ji. Whedepope he yewhe [[Zeus]] jlo nude, e nọ zan nudida delẹ nado do huhlọn etọn hia. Modopolọ, sogbẹ hẹ otàngblo Hindu tọn. Hẹvioso wẹ yin homẹgblẹ India tọn, yèdọ ogan yẹwhe lẹpọ tọn, Azọnwanu huhlọnnọ etọn daho lọ we Hẹvioso, e yin didọ dọ mẹdepopẹ ma sọgan họngan to whenue e zan azọnwanu ehe do pehẹ mẹde. Devo wẹ yẹwhẹ Egipt tọn, Atum he yin didọ dọ ewọ wẹ da nulẹpo to wẹkẹ lọ mẹ. == Nuhe otàngblo bẹhẹn lẹ == Aṣa lẹpo wẹ tindo otàngblo yẹtọn sọn ojlẹ dindẹn die, nupinplọn gando otàngblo go bẹ nususu hẹn taidi otàn hoho lẹ sinsẹn, otàn do lehe ogbẹ lọ wa aimẹ gbọn po nudida tintan lẹ po. Otàngblo nọ tindo huhlọn po nuyiwadomẹji he sinyẹn taun enẹ lọ wẹ na ko yin whẹwhinwhẹn he wutu e do gbẹ nọ tin to aimẹ dile ojlẹ lẹ to yiyi, to whedelẹnu e nọ yi [[owhe]] fọtọn lẹ. Nuhe tin to e mẹ tintengbe wẹ yin yẹwhe po huhlọn jowamọ gbẹtọvi tọn. To lẹdo delẹ mẹ, nujijọ he ko wayi, otàn hoho lẹ nọ zọn bọ ye nọ pọn otàngblo di nugbo. == Pọndohlan otàn lẹ tọn do otàngblo ji == Na nugbọ tọn otàngblo nọ yin pinpọnhlan taidi nuhe ma jọ, tanpintọ lẹ lẹndọ otàngblo gando nujijọ he ko wa yin ṣiṣakadopọ po ohia sinsinyẹn he tindo zẹẹmẹ lẹ po, kavi ko yin didiọ, kavi ko yin tẹnsẹna dile ojlẹ to yiyi. Aliho dopo nado lẹnnupọn do otàngblo ji wẹ nado pọn otàngblo hlan di lalo. == Dodinnanu dogọ lẹ == f2zbacx0atgict4mugs2rm9kdjkjmvv 44965 44964 2026-06-20T08:21:26Z ~2026-22643-79 2482 44965 wikitext text/x-wiki '''Otàngblo''' nọ dlẹnalọdo bẹplidopọ otàn voovo he ma do dodonu nugbo de he gbẹtọgun lẹ nọ dọ kavi nupinplọn gandọ otàngblo mọnkọ lẹ go. Lẹdo otàn lọ tọn he nọ basi zẹẹmẹ jọwamọnu, otàn po nuyiwa lẹ po. E sọgan sọ dlẹnalọdo nupinplọn gandọ otàngblo mọnkọ go. Otàngblo yin otàn he ma yin nugbo. E zẹẹmẹdo dọ e na gbẹ yin zẹẹmẹ basina. Otàngblo sọgan yin yọyọ kavi hoho. Kandai sọgan nọ ma tin dọ e ji, sigba ada delẹ to otàngblo mẹ sọgan yin nugbo. E sọgan yin yinyọnẹn eyin mẹho de pintan lọ na yọpọvu lẹ. Otàngblo delẹ nọ bẹjẹeji taidi otan nugbo ṣigba dile gbẹtọ lẹ to didọ bosọ to vivọdọ nude lẹ sọgan yin didiọ to emẹ, enẹ nọ zọn bọ nugbo lọ ma nọ họnwun ba. Nudẹlẹ sọgan ko yin didiọ gbọn nuṣiwa dali kavi nado hẹn fọnjlodotenamẹ wutu. Aṣa lẹpọ wẹ tindọ otàngblo etọn. Otàn he gando Glẹki po yẹwhẹ Lomu tọn po go yin otàngblo. Gbẹtọ lẹ no tindo yise to nujijo hoho lẹ he gando nudida po kanlin po go. Di apajlẹ, yẹwhe greek ton [[Zeus]] tindo huhlọn do hinhọn ji. Whedepope he yewhe [[Zeus]] jlo nude, e nọ zan nudida delẹ nado do huhlọn etọn hia. Modopolọ, sogbẹ hẹ otàngblo Hindu tọn. Hẹvioso wẹ yin homẹgblẹ India tọn, yèdọ ogan yẹwhe lẹpọ tọn, Azọnwanu huhlọnnọ etọn daho lọ we Hẹvioso, e yin didọ dọ mẹdepopẹ ma sọgan họngan to whenue e zan azọnwanu ehe do pehẹ mẹde. Devo wẹ yẹwhẹ Egipt tọn, Atum he yin didọ dọ ewọ wẹ da nulẹpo to wẹkẹ lọ mẹ. == Nuhe otàngblo bẹhẹn lẹ == Aṣa lẹpo wẹ tindo otàngblo yẹtọn sọn ojlẹ dindẹn die, nupinplọn gando otàngblo go bẹ nususu hẹn taidi otàn hoho lẹ sinsẹn, otàn do lehe ogbẹ lọ wa aimẹ gbọn po nudida tintan lẹ po. Otàngblo nọ tindo huhlọn po nuyiwadomẹji he sinyẹn taun enẹ lọ wẹ na ko yin whẹwhinwhẹn he wutu e do gbẹ nọ tin to aimẹ dile ojlẹ lẹ to yiyi, to whedelẹnu e nọ yi [[owhe]] fọtọn lẹ. Nuhe tin to e mẹ tintengbe wẹ yin yẹwhe po huhlọn jowamọ gbẹtọvi tọn. To lẹdo delẹ mẹ, nujijọ he ko wayi, otàn hoho lẹ nọ zọn bọ ye nọ pọn otàngblo di nugbo. == Pọndohlan otàn lẹ tọn do otàngblo ji == Na nugbọ tọn otàngblo nọ yin pinpọnhlan taidi nuhe ma jọ, tanpintọ lẹ lẹndọ otàngblo gando nujijọ he ko wa yin ṣiṣakadopọ po ohia sinsinyẹn he tindo zẹẹmẹ lẹ po, kavi ko yin didiọ, kavi ko yin tẹnsẹna dile ojlẹ to yiyi. Aliho dopo nado lẹnnupọn do otàngblo ji wẹ nado pọn otàngblo hlan di lalo. == Dodinnanu dogọ lẹ == 2ktire81afpydp1iilb8gipxc06ld3f 0 604 44968 28690 2026-06-20T08:28:50Z ~2026-22643-79 2482 44968 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Otó''' yin awutugonu [[Agbasa|agbasa]] tọn he nọ zọn bọ [[Kanlin|kanlin]] podo gbẹtọ po nọ senu. Gbẹtọ lẹ po kanlin [[asi]] lẹ po nọ saba tindo otó nujọnu tọn. Otó nọ wazọn to whenue nude yin didọ do nuvo otó lọ tọn mẹ. Nudidọ ehe nọ yin sisẹdo apọnmẹ nado wazọn dopọ. Ada otó tọn delẹ nọ yin ṣiṣakadopọ po nẹgbehu kanlin asi tọn delẹ po. Otó sọ nọ yin yiyizan to aliho devo mẹ. Ajanaku meyuugbeji tọn nọ yi oto daho yetọn do nọ falanmẹ na yede to whenue yozo tin. Mọwe, kanlin devo lẹ nọ yi otó yetọn do nọ basi ohia na yedelẹ. ==Hosọ devo== Otó homẹ tọn. ==Alodlẹndonu lẹ== qp6u6uvrtai9l2kdl9rmmx9jtcsc1yk 0 720 44970 29046 2026-06-20T08:42:58Z ~2026-22643-79 2482 44970 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Tohodidọ''' wẹ Aliho dé he mẹ pipli dé sọgan Basi dide tangan dé tẹ. Tonudidọ sọ yin Aliho gbemima tọn dé to gbẹtọ susu ṣẹnṣẹn na yé ni dó sọgan nọpọ taidi Akọta, Otò, kavi Otogbo dé. To pipli Daho taidi Otogbo dé tọn mẹ, mẹde lẹ nọ saba yi Gbẹzan yetọn lẹpò dó to azọn gbemima tọn ehe kọn. Omẹ ehelẹ wẹ yé nọ ylọdọ Tonudọtọ lẹ. Tonudọtọ lẹ po mẹdevo lẹ po wẹ nọ nọpọ bo nọ dù Togan. Nuplọnmẹ Tohodidọ tọn to wehọmẹ Alavọ tọn mẹ nọ yin yiylọdọ Lẹnwunnuyinyọnẹn Tohodidọ tọn, Nuplọnmẹ Tohodidọ tọn, kavi Nuplọnmẹnu tito Gandudu tọn. To egbesọegbesọ, Hogbe lọ Tohodidọ nọ dlẹnalọdo alọpa he mẹ Gandudu tin te to Otogbo dopodopo mẹ podọ alọpa he mẹ osẹn lẹ nọ yin didoai te. Tohodidọ sọ sọgan yin mimọ to Ogbẹ, Azọnwhe, Wehọmẹ, po Sinsẹn lẹ mẹ ga. == Tohọluduta == Tohọluduta dé nọ Penukundo otò lọ blebu go. Tohọluduta dé nọ wa onu ehelẹ: # E nọ dèanana Aigba mima. # E nọ dé Ogán debọdodego lẹ. # E nọ nagbe nado yi Funawhan hẹ otò devo lẹ kavi ma nado yi Funawhan. # E nọ Basi Akuẹ he otò lọ na zan. # E nọ Basi Aliho lẹ, Dotowhe lẹ, Wehiatẹn lẹ, po Wehọmẹ lẹ po. # E nọ Plọnnu mẹ lẹ na yizan yede titi tọn po nuhe Tohọluduta lọ jlo lẹ po go. # E nọ Penukundo Ovi pẹvi lẹ, mẹhe to Azọnjẹ lẹ po Mẹho whetanọ lẹ po go. # E nọ Penukundo Akuẹzinzan Otò lọ tọn go po nuhe yé nọ yi Akuẹ lọ dó nọ wa lẹpò go. Togan Tohọluduta lọ tọn wẹ nọ Penukundo onu ehelẹ po go. E sọ nọ dèanana nuhe to yiyi to otò lọ mẹ lẹpo kakajẹ Osẹn otò lọ mẹ tọn lẹ po [[Nuwiwa|nuwiwa]] medetiti tọn Tovi lẹ tọn ga. == Ogbẹ Tonudidọ tọn lẹ == To otò susu lẹ mẹ, gbẹtọ lẹ ko do Tonudidọgbẹ lẹ ai nado ze linlẹn yetọn lẹ kavi nuhe yé jlo lẹ dó Togan lẹ nukọn. Nugbo wẹ dọ to whedelẹnu yé ma nọ saba kọngbedopo to onu lẹpò mẹ to Ogbẹ lẹ mẹ, Ṣigba yé nọ wazọn dopọ bo sọ nọ nọ yedelẹ ji. Enẹ wẹ zọn bọ Ogbẹ yetọn lẹ nọ dó huhlọn. To whẹho susu lẹ mẹ wẹ yé nọ dó linlẹn dopolọ te bo sọ nọ kọngbedopọ dó nọ wa nulẹ, enẹ wẹ zọn bọ ni osẹn lọ tlẹ diọ to otò lọ mẹ, yé nọ to azọnwa zọnmi. Yé nọ dó ovo to Ogbẹ devo lẹ ṣẹnṣẹn nado yi mẹhe na dù Togan dé. Enẹ wẹ yé nọ ylọdọ Ovodido. Ogbẹ delẹ nọ yin Liberal Party, Labor Party po Greens pò. == Whenuho == Nuyọnentọ Glẹkinu he yin Aristotle Basi kandai dọ Tonudọtọ lẹ nọ wanu taidi Kanlin lẹ. E dọ Jijọ yetọn lẹ sẹpọ Kanlin lẹ tọn taun. Niccolò Machiaveill wlan to owe he e kan to 1532 dé mẹ dọ Tonudọtọ lẹ nọ tẹnpọn nado mọ huhlọn yí gbọn alọpa lẹpo mẹ, na yé yise dọ yé ma sọgan dugan dó gbẹtọ lẹ ji matin huhlọn. To [[owhe]] 1651, Thomas Hobbe wlan dó Leviathan mẹ dọ gbẹtọ he tin to Tonudidọgbẹ lẹ mẹ nọ jo jlọjẹ yetọn lẹ dó nado mọ nukundagbe Togan lẹ tọn. To [[owhe]] 1800 lẹ mẹ, John Stuart Mill ze ayiha yọyọ Tonudidọ tọn dé wa he wa yin alọkẹyi taun, na linlẹn lọ hẹn yọnbasi na Tovi lẹ nado dọ nuhe yé jlo lẹ po jlọjẹ yetọn lẹ po na Togan lẹ matin Obu nado yin yasana kavi yin huhu. Bernard Crick lọsu wa wlan owe dé he dó alọpa he mẹ Tonudidọ dona tin te ji. == Tonudidọ Togbo daho lẹ tọn to Pọme == Togbo Daho lẹpo ma nọ kọngbedopọ to nulẹpo mẹ to whedelẹnu. Enẹ wẹ zọn bọ yé nọ ylọ opli lẹ nado sọgan dọhodo vogbingbọn he yé do lẹ ji. Ehe wẹ Tonudidọ Togbo lẹ tọn he gbọnvo na Tohodidọ otò pẹvipẹvi lẹ tọn. Todin, ni yé Basi opli lọ bọ gbekọndopọ dé ma tin, Awhan wẹ nọ wa fo oho lọ. ==Weda ehe nkọ lẹ== ==Nọtẹn intẹnet tọn devo lẹ== == Alọdlẹndonu lẹ == hbjzfejp9cicbzqd49ptx0jsdhp35ns 0 734 44966 26058 2026-06-20T08:22:24Z ~2026-22643-79 2482 44966 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Tiata''' yin hogbe dé sọn ogbè Glẹki tọn mẹ he zẹẹmẹdo nupọntẹn, e sọ zẹẹmẹdo dọ mẹdopo kavi humọ ni bẹmẹpli nado hẹn lanmẹyamẹ lẹ. Na zẹẹmẹ he gbloada, sọn whenue gbẹtọ ko wá gbẹmẹ wẹ tiata ko tin, sọmọ bọ e basi apajlẹ gbẹzan gbẹtọ tọn. [[Owanyi]] na otàn sọn bẹjẹẹji wẹ zọn bọ tiata do gbloada, bo gbọnmọ dali do ma do adà voovo lẹ mẹ he bẹ nuzinzan lẹ di otàn-we lẹ, ohàn-we lẹ po yẹdide lẹ po he nọ yin adà tiata tọn hẹn. Tiata egbezangbe tọn lẹ gọna nugbo dile e ma do adà voovo ji. Tiata tintan yin bibasi to owhe fọtọn awe die jẹnukọnna oku oklunọ tọn, enẹgodo wẹ yin aihun zohunhun tọn gando aigba Egipti hohowhenu tọn go. Otàn dogbọn yẹwhe awusọhia tọn wẹ yé dó nọ basi tiata to whemẹwhemẹ nado sẹn yẹwhe awusọhianọ ehe kakajẹ ojlẹ nukunhunhun tọn ehe, he do kanṣiṣa he tin to tiata po sinsẹn po ṣẹnṣẹn hia. Omẹ Glẹkinu hoho whenu tọn lẹ wẹ yin omẹ tintan he yí tiata taidi azọn. Yé basi zẹẹmẹ tiata tọn to aliho voovo lẹ mẹ, tintan wẹ aihun he wá vivi to vivọnu kavi aihun he homẹgble dotana po aihun he basi apajlẹ gbẹtọ lẹ tọn po. Ṣigba to egbehe, tiata todin nọ yin bibasi do okanji na pinpọn to whegbe na gbẹtọ nido duvivi etọn. Tiata ko wá yin agbasazọn mẹdelẹ tọn to egbehe, tiata po aṣa po nuyiwa he aihundatọ lẹ nọ yizan nado do aṣa he ko busẹ to mẹwigbeji lẹ hia. Gbọn tiata dali wẹ mí wá yọn aṣa po nuyiwa lẹ po tintengbe to [[Ayọnu lẹ|ayọnugbeji]] he ko busẹ lẹ te. Na aṣa yovo lẹ tọn ko ho aṣa mítọn yi sọn mí sí wutu. Adà tiata tọn devo wẹ tiata dogbọn gbẹtọ lẹ po tonudọtọ lẹ po go. Tiata gando gbẹtọ lẹ go wẹ aihundatọ lẹ nọ basi, bo nọ do diọdo susu po awugbopo he tin to lẹdo mítọn mẹ lẹ hia, gbọn tiata dali vlavo gbọn aihun oploji tọn dali kavi gbọn dehe yè nọ pọn to whegbe dali wẹ hẹn vọjlado pla aihun susu he to aliklan winyan tọn ji he ma yọn nuhe yé na wa lẹ. Tonudọtọ susu wẹ na ko hẹn aihun zun yetọn kẹdẹ eyin aihundatọ ehelẹ ma ko yi aihun dó dè dona walọ ylankan yetọn lẹ. Tiata he ko tin sọn ojlẹ dindẹn die wẹ vọjlado ko pla todin. Tiata vlavo gbọn aihun ploji tọn dali kavi gbọn aihun he yè nọ pọn to whegbe dali tin na oplọn vọjlado tọn to egbehe. ==Alọdlẹndonu lẹ== [[Adà:Whenuho]] op9ubyr0lfe63lfo8jb94nieahmdb2d 0 771 44975 25827 2026-06-20T09:39:28Z ~2026-22643-79 2482 44975 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Wẹkẹ''' yin dopo to nudida lẹ mẹ sọn [[Jehovah|Jiwheyẹwhe]] de he ko yin didá sọn bẹjẹeji na gbẹtọvi lẹ nado nọ nọ e mẹ. ==Tito wẹkẹ lọ tọn== Sunwhlẹvu lẹ yin tito tẹnwin-lẹnwin tọn de to agahomẹ, linlinwe lọ ''Astronomy'' dọ dọ didẹn de ye dẹn do yede ma yin gbọn kosọ dali. Gbọnna? Dodinnanutọ lẹ dọ dọ nuhe nukun ma sọgan mọ de he nọ yin yiylọdọ ''matiere noire'' wẹ nọ hẹn ye dote. Ehe nọ deanana bẹplidopọ sunwhlẹvu lẹ tọn, pẹvi, daho po daho blibata lẹ po. [[Adà:Lẹnunnuyọnẹn]] fapk5bhf4jt0xduj52xr2sxr3z1swzp 0 1124 44957 28762 2026-06-20T08:16:26Z ~2026-22643-79 2482 44957 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Kanlin''' yin nudida gbigbọnọ de po awutugonu susu po. Kanlin nọ mọ huhlọn yi sọn nudida gbigbọnọ devo lẹ si. To whedelẹnu, Kanlin nọ du yedelẹ, devo lẹ nọ du owan lẹ. Kanlin delẹ tin he nọ du ama taidi oyin, lẹngbọ po gbọgbọẹ po. Kanlin delẹ sọ tin he nọ du olan. Mọwẹ kanlin devo lẹ tin he nọ du olan bosọ nọ du ama do niyẹn. ==Ogbẹ́ kanlin tọn== Kanlin yin mima do ogbẹ́ awe ji: tintan, dehe nọ do nẹgbehú po dehe ma nọ tindo nẹgbehú lẹ po. Kanlin he nọ do nẹgbehú lẹ wẹ: * wheví. * Odan, oló, ovẹ́ po mọmọ po sọyi. * Ohẹ́. * Kanlin he nọ tindo [[afọ]] ẹnẹ lẹ po gbẹtọ lẹ po. Kanlin he ma nọ tindo nẹgbehú lẹ wẹ: * Owánvu lẹ. * Ayẹ́yẹ́ lẹ. * [[Ovọ́n]]. * Wheví delẹ taidi ojẹ, apán po mọmọ po sọyi. ==Ogbe egbesọegbesọ tọn== To lẹnnuyinyọnẹnliho, gbẹtọ yin kanlin, ṣigba na zinzan egbesọegbesọ tọn wutu, gbẹtọ ma nọ sọ nọ yin hihia gọna kanlin lẹ ba. ==Weda he gandego lẹ== *Todohukanji kanlin tọn lẹ *Nupinplọn gando jijọ kanlin tọn lẹ go ==Alọdlẹndonu lẹ== df19kkyzmwp3xjcpeo49fz01rdmobkk 0 1198 44972 25888 2026-06-20T08:50:48Z ~2026-22643-79 2482 44972 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Linlin''' wẹ whenue mẹde dọho gando nujijọ alọnu tọn lẹ go (nuhe to jijọ to alọnu lẹ). Linlin sọgan yin nina to linlinwe lẹ mẹ, to zomọ nupinpọn tọn ji po ladio po ji. Nọtẹn susu wẹ tin to zomọ nupinpọn tọn he ji linlin nọ yin nina te egbesọegbesọ, taidi ''Fox News'' po ''CNN'' po. Linlinwe susu wẹ tin taidi ''Time'', ''The Economist'' po ''Newsweek'' po. Linlinnamẹtọ wẹ mẹhe nọ gọalọ nado na linlin lẹ. Taidi apajlẹ, [[Brain Jotter]] yin linlinnamẹtọ. Yẹdide linlin tọn lẹ sọgan yin pinpọn to aliho susu mẹ taidi linlinwe mẹ, Ladio ji po zomọ nupinpọn tọn ji po. ==Alọdlẹndonu lẹ== mwed3vdnzgkkp41zrebvf4hglzepip7 0 1447 44969 25564 2026-06-20T08:32:54Z ~2026-22643-79 2482 44969 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Amasin''' yin bibasi to aliho lẹnnuyinyọnẹnliho nado yinuwa podo awutu kavi owanvi to gbẹtọ po [[Kanlin|kanlin]] po go, yin aliho nujọnu tọn nado glọnalina awutu podọ aliho he yọn hugan nado gọ nude do ninọmẹ ganji. Mẹhe nọ plọn amasinzọn nọ saba yin yiylọdọ dotozọnwatọ. Doto susu nọ saba wazọn dopọ podo mẹdevo lẹ he yin dotozọnwatọ wunmẹ devo lẹ. Dotozọnwatọ dopodopo nọ do ada tangan de he ye nọ penukundo taun. Di apajlẹ, Doto he nọ penukundo otó go no yin yiylọdọ doto [[otó]] tọn. m9c8rqobh628a8o7sce64679rnf8uod 0 2013 44967 30201 2026-06-20T08:27:45Z ~2026-22643-79 2482 44967 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Otọ́''' (sọ nọ yin yiylọdọ bàbá) nọ yin mẹjitọ sunnu de. Gbẹtọ wunmẹ lẹpo nọ yin [[jiji]] gbọn otọ́ po [[onọ̀]] de po dali. Otọ́ [[asi]] mẹde tọn nọ yin Yọ́nwẹ̀n. Otọ́ nọ saba yin yiylọ whenue mẹlọ tindo [[ovi]] vlavo eyin sunnu kavi yọnnu. ==Weda he gandego== *Jiwheyẹwhe Otọ́ ==Alọdlẹndonu lẹ== bvp101ijugkbfbjtszclnt68g8s6tmt