Wikipedia
hawiki
https://ha.wikipedia.org/wiki/Babban_shafi
MediaWiki 1.46.0-wmf.24
first-letter
Midiya
Musamman
Tattaunawa
User
Tattaunawar user
Wikipedia
Tattaunawar Wikipedia
Fayil
Tattaunawar fayil
MediaWiki
Tattaunawar MediaWiki
Samfuri
Tattaunawar samfuri
Taimako
Tattaunawar taimako
Rukuni
Tattaunawar rukuni
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Ado Bayero
0
8685
826010
743520
2026-04-24T18:10:01Z
Ashiru Lawal
24821
826010
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Ado Bayero House Kano.jpg|thumb|Hotan gidan marigayi mai martaba tsohon sarkin Kano Alhaji Ado Bayero|300px|right]]
[File:Aminu Ado Bayero.jpg|Marigari Ado Bayero|thumb|300px|right]
[[File:People paying their respects to the Emir of Kano 092016.jpg|thumb|hoton fadar ado bayaro]]
[[File:The Emir of kano.png|thumb|The emir of kano]]
'''Ado Abdullahi Bayero '''{{Audio|Ha-Ado Bayero.ogg|Ado Bayero}}(An haifeshi: 25 ga watan Yuli shekara ta 1930 ya Rasu shida 6 ga watan Yuni,shekara ta 2014). tsohon [[Jerin sarakunan kano|sarkin Kano]] ne tun daga shekara ta 1963 har zuwa rasuwarsa a shekara ta 2014. Ado Bayero ya kasance kafin ya zama sarkin kano shahararren ɗan kasuwa ne, kuma yayi aikin banki, tsohon ɗan sanda ne kuma Sannan yayi aiki a matsayin jakadan [Nijeriya] a ƙasar [[Senegal]].
==Manazarta==
{{DEFAULTSORT: Bayero, Ado}}
[[Category: Sarakunan Nijeriya]]
[[Category:Sarakunan Kano]]
{{Stub}}
== Early life ==
An haifi Ado Bayero a ranar 25 ga watan Yulin shekara ta 1930 a cikin dangin sarauta na dangin Fulani [[Sulluɓawa|Sullubawa]] wanda ya mallaki [[Masarautar Kano]] tun shekarar alif 1819. Mahaifinsa [[Abdullahi Bayero]] kuma mahaifiyarsa Hajiya Hasiy. Shi ne ɗa na goma sha ɗaya na mahaifinsa kuma na biyu a wurin mahaifiyarsa. A lokacin daya cika shekaru bakwai, an tura shi ya zauna tare da Maikano Zagi . <ref name=":0" /> Mahaifinsa yayi sarauta na tsawon shekaru 27. [[Muhammadu Sanusi I]] wanda ɗan'uwan Ado Bayero ne yayi mulki bayan mahaifinsu daga shekarata alif 1953 zuwa shekarar 1963. Bayan an cire shi daga sarauta a shekarar 1963, [[Muhammad Inuwa|Muhammadu Inuwa]] ya hau gadon sarauta na tsawon watanni uku.<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Sarki Muhammadu Inuwa |url=https://www.kanoemirate.org/new/pdfs/SK_Muhammadu_Inuwa.pdf |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=Kano Emirate}}</ref>
=== Rayuwa ta farko da ilimi ===
Bayero ya fara karatunsa a [[Kano (birni)|Kano]] yana karatun Islama, bayan haka ya halarci Makarantar tsakiya ta Kano (yanzu [[Kwalejin Rumfa Kano|Kwalejin Rumfa, Kano]]). Ya shafe kusan shekaru uku a Makarantar Kano don nazarin larabci amma bai kammala karatun ba. Daga nan ya yi aiki a matsayin magatakarda na banki na [[Bank of British West Africa|Bankin Burtaniya ta Yammacin Afirka]] har zuwa shekarata 1949, lokacin da ya shiga Hukumar Kula da Yan asalin Kano. Ya halarci Kwalejin Zaria Clerical a shekarar 1952.
A shekarata 1956, ya yi takara kuma ya lashe zaben yanki a birnin Kano a matsayin memba na Majalisar Jama'ar Arewa (NPC). Koyaya, ya shafe kusan shekara guda kawai a matsayin memba na Majalisar Dokokin Arewa yayin da aka matsa masa ya yi murabus daga matsayinsa, wani bangare saboda 'ra'ayoyinsa na zamani'.
Bada daɗewa ba bayan ya yi murabus, an nada shi shugaban 'yan sanda na Kano.A ƙarshen shekarata 1962, an nada shi Jakadan Najeriya a Senegal, matsayin da ya rike har sai an nada shi a matsayin sarkin.<ref name=":1" /> : 233 {{Rp}}
== Mutuwarsa da maye gurbinsa ==
A ranar 6 ga watan Yuni shekarata 2014, bayan shekaru hamsin da dayayi akan kursiyin, Ado Bayero ya mutu a fadarsa na[[Gidan Rumfa]] . Wani mummunan gwagwarmayane akan maye gurbin wanda zai gaji shi ya fito ne a cikin dangin sarauta tsakanin gidajen Bayero da Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2014-06-07 |title=Succession war: Ex-CBN governor, uncle in tight race for the Emir of Kano |url=https://www.vanguardngr.com/2014/06/succession-war-ex-cbn-governor-uncle-tight-race-emir-kano/ |access-date=2020-04-23 |website=Vanguard News |language=en-US}}</ref> A ranar 8 ga watan Yunin shekara ta 2014, an naɗa jikansa [[Sanusi Lamido Sanusi]] a matsayin Sarkin Kano.<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=SLS named new emir of Kano |url=https://www.thecable.ng/breaking-sls-named-new-emir-of-kano |access-date=2020-04-23 |website=TheCable |language=en-US}}</ref> Ɗansa, Sanusi Ado ya yanke shawarar barin Kano kuma a cikin shekarar 2015, an cire shi daga dukkan sunayensa, bayan yaki ya bada biyayya ga Emir Sanusi Lamido Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2015-10-28 |title=Emir Sanusi sacks Bayero, rival for throne - |url=https://www.thenewsnigeria.com.ng/2015/10/28/emir-sanusi-sacks-bayero-rival-for-throne/ |access-date=2020-04-23 |website=The NEWS}}</ref>
'''An haifi marigayi sarkin Kano Alhaji Ado Abdullahi Bayero a watan Yuli na shekarar 1930.'''
Mahaifinsa shi ne Alhaji Abdullahi Bayero wanda ya yi sarautar Kano tsawon shekaru 27. Bayan karatun Kur'ani da ya yi a gida ya yi karatun primary ta gidan sarki da ke kofar Kudu a shekarun 1937, sanna ya halarci makarantar middle school wadda aka fi sani a yanzu da Rumfa College, inda daga nan ya halarci makarantar koyon harshen larafci ta S.A.S wadda ya kammala a 1947. A shekarar 1947 ne ya fara aiki a bankin Africa na Birtaniya wanda aka fi sani da First Bank a yanzu, sannan ya koma aiki a NA (Native Authority) a 1949 a matsayin magatakarda.
== Manazarta ==
*
* "Alhaji (Dr.) Ado Bayero: Shekaru 40 na Hidima ga Dan Adam", Daily Trust, Oktoba 13,2003.
* [http://saharareporters.com/news-page/emir-kano-dead]
72tookc9b45n9328mwtkblllie2aoum
826011
826010
2026-04-24T18:10:45Z
Ashiru Lawal
24821
826011
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Ado Bayero House Kano.jpg|thumb|Hotan gidan marigayi mai martaba tsohon sarkin Kano Alhaji Ado Bayero|300px|right]]
[File:Aminu Ado Bayero.jpg|Marigari Ado Bayero|thumb|300px|right]
[[File:People paying their respects to the Emir of Kano 092016.jpg|thumb|hoton fadar ado bayaro]]
[[File:The Emir of Kano.png|thumb|The emir of kano]]
'''Ado Abdullahi Bayero '''{{Audio|Ha-Ado Bayero.ogg|Ado Bayero}}(An haifeshi: 25 ga watan Yuli shekara ta 1930 ya Rasu shida 6 ga watan Yuni,shekara ta 2014). tsohon [[Jerin sarakunan kano|sarkin Kano]] ne tun daga shekara ta 1963 har zuwa rasuwarsa a shekara ta 2014. Ado Bayero ya kasance kafin ya zama sarkin kano shahararren ɗan kasuwa ne, kuma yayi aikin banki, tsohon ɗan sanda ne kuma Sannan yayi aiki a matsayin jakadan [Nijeriya] a ƙasar [[Senegal]].
==Manazarta==
{{DEFAULTSORT: Bayero, Ado}}
[[Category: Sarakunan Nijeriya]]
[[Category:Sarakunan Kano]]
{{Stub}}
== Early life ==
An haifi Ado Bayero a ranar 25 ga watan Yulin shekara ta 1930 a cikin dangin sarauta na dangin Fulani [[Sulluɓawa|Sullubawa]] wanda ya mallaki [[Masarautar Kano]] tun shekarar alif 1819. Mahaifinsa [[Abdullahi Bayero]] kuma mahaifiyarsa Hajiya Hasiy. Shi ne ɗa na goma sha ɗaya na mahaifinsa kuma na biyu a wurin mahaifiyarsa. A lokacin daya cika shekaru bakwai, an tura shi ya zauna tare da Maikano Zagi . <ref name=":0" /> Mahaifinsa yayi sarauta na tsawon shekaru 27. [[Muhammadu Sanusi I]] wanda ɗan'uwan Ado Bayero ne yayi mulki bayan mahaifinsu daga shekarata alif 1953 zuwa shekarar 1963. Bayan an cire shi daga sarauta a shekarar 1963, [[Muhammad Inuwa|Muhammadu Inuwa]] ya hau gadon sarauta na tsawon watanni uku.<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Sarki Muhammadu Inuwa |url=https://www.kanoemirate.org/new/pdfs/SK_Muhammadu_Inuwa.pdf |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=Kano Emirate}}</ref>
=== Rayuwa ta farko da ilimi ===
Bayero ya fara karatunsa a [[Kano (birni)|Kano]] yana karatun Islama, bayan haka ya halarci Makarantar tsakiya ta Kano (yanzu [[Kwalejin Rumfa Kano|Kwalejin Rumfa, Kano]]). Ya shafe kusan shekaru uku a Makarantar Kano don nazarin larabci amma bai kammala karatun ba. Daga nan ya yi aiki a matsayin magatakarda na banki na [[Bank of British West Africa|Bankin Burtaniya ta Yammacin Afirka]] har zuwa shekarata 1949, lokacin da ya shiga Hukumar Kula da Yan asalin Kano. Ya halarci Kwalejin Zaria Clerical a shekarar 1952.
A shekarata 1956, ya yi takara kuma ya lashe zaben yanki a birnin Kano a matsayin memba na Majalisar Jama'ar Arewa (NPC). Koyaya, ya shafe kusan shekara guda kawai a matsayin memba na Majalisar Dokokin Arewa yayin da aka matsa masa ya yi murabus daga matsayinsa, wani bangare saboda 'ra'ayoyinsa na zamani'.
Bada daɗewa ba bayan ya yi murabus, an nada shi shugaban 'yan sanda na Kano.A ƙarshen shekarata 1962, an nada shi Jakadan Najeriya a Senegal, matsayin da ya rike har sai an nada shi a matsayin sarkin.<ref name=":1" /> : 233 {{Rp}}
== Mutuwarsa da maye gurbinsa ==
A ranar 6 ga watan Yuni shekarata 2014, bayan shekaru hamsin da dayayi akan kursiyin, Ado Bayero ya mutu a fadarsa na[[Gidan Rumfa]] . Wani mummunan gwagwarmayane akan maye gurbin wanda zai gaji shi ya fito ne a cikin dangin sarauta tsakanin gidajen Bayero da Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2014-06-07 |title=Succession war: Ex-CBN governor, uncle in tight race for the Emir of Kano |url=https://www.vanguardngr.com/2014/06/succession-war-ex-cbn-governor-uncle-tight-race-emir-kano/ |access-date=2020-04-23 |website=Vanguard News |language=en-US}}</ref> A ranar 8 ga watan Yunin shekara ta 2014, an naɗa jikansa [[Sanusi Lamido Sanusi]] a matsayin Sarkin Kano.<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=SLS named new emir of Kano |url=https://www.thecable.ng/breaking-sls-named-new-emir-of-kano |access-date=2020-04-23 |website=TheCable |language=en-US}}</ref> Ɗansa, Sanusi Ado ya yanke shawarar barin Kano kuma a cikin shekarar 2015, an cire shi daga dukkan sunayensa, bayan yaki ya bada biyayya ga Emir Sanusi Lamido Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2015-10-28 |title=Emir Sanusi sacks Bayero, rival for throne - |url=https://www.thenewsnigeria.com.ng/2015/10/28/emir-sanusi-sacks-bayero-rival-for-throne/ |access-date=2020-04-23 |website=The NEWS}}</ref>
'''An haifi marigayi sarkin Kano Alhaji Ado Abdullahi Bayero a watan Yuli na shekarar 1930.'''
Mahaifinsa shi ne Alhaji Abdullahi Bayero wanda ya yi sarautar Kano tsawon shekaru 27. Bayan karatun Kur'ani da ya yi a gida ya yi karatun primary ta gidan sarki da ke kofar Kudu a shekarun 1937, sanna ya halarci makarantar middle school wadda aka fi sani a yanzu da Rumfa College, inda daga nan ya halarci makarantar koyon harshen larafci ta S.A.S wadda ya kammala a 1947. A shekarar 1947 ne ya fara aiki a bankin Africa na Birtaniya wanda aka fi sani da First Bank a yanzu, sannan ya koma aiki a NA (Native Authority) a 1949 a matsayin magatakarda.
== Manazarta ==
*
* "Alhaji (Dr.) Ado Bayero: Shekaru 40 na Hidima ga Dan Adam", Daily Trust, Oktoba 13,2003.
* [http://saharareporters.com/news-page/emir-kano-dead]
7phd74vt4gg6d1nzswiajrjfvfs5f7i
826012
826011
2026-04-24T18:11:16Z
Ashiru Lawal
24821
826012
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Ado Bayero House Kano.jpg|thumb|Hotan gidan marigayi mai martaba tsohon sarkin Kano Alhaji Ado Bayero|300px|right]]
[File:Aminu Ado Bayero.jpg|Marigari Ado Bayero|thumb|300px|right]
[[File:People paying their respects to the Emir of Kano 092016.jpg|thumb|hoton fadar ado bayaro]]
[[File:The Emir of Kano.png|thumb|The emir of kano]]
'''Ado Abdullahi Bayero '''{{Audio|Ha-Ado Bayero.ogg|Ado Bayero}}(An haifeshi: 25 ga watan Yuli shekara ta 1930 ya Rasu shida 6 ga watan Yuni,shekara ta 2014). tsohon [[Jerin sarakunan kano|sarkin Kano]] ne tun daga shekara ta 1963 har zuwa rasuwarsa a shekara ta 2014. Ado Bayero ya kasance kafin ya zama sarkin Kano shahararren ɗan kasuwa ne, kuma yayi aikin banki, tsohon ɗan sanda ne kuma Sannan yayi aiki a matsayin jakadan [Nijeriya] a ƙasar [[Senegal]].
==Manazarta==
{{DEFAULTSORT: Bayero, Ado}}
[[Category: Sarakunan Nijeriya]]
[[Category:Sarakunan Kano]]
{{Stub}}
== Early life ==
An haifi Ado Bayero a ranar 25 ga watan Yulin shekara ta 1930 a cikin dangin sarauta na dangin Fulani [[Sulluɓawa|Sullubawa]] wanda ya mallaki [[Masarautar Kano]] tun shekarar alif 1819. Mahaifinsa [[Abdullahi Bayero]] kuma mahaifiyarsa Hajiya Hasiy. Shi ne ɗa na goma sha ɗaya na mahaifinsa kuma na biyu a wurin mahaifiyarsa. A lokacin daya cika shekaru bakwai, an tura shi ya zauna tare da Maikano Zagi . <ref name=":0" /> Mahaifinsa yayi sarauta na tsawon shekaru 27. [[Muhammadu Sanusi I]] wanda ɗan'uwan Ado Bayero ne yayi mulki bayan mahaifinsu daga shekarata alif 1953 zuwa shekarar 1963. Bayan an cire shi daga sarauta a shekarar 1963, [[Muhammad Inuwa|Muhammadu Inuwa]] ya hau gadon sarauta na tsawon watanni uku.<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Sarki Muhammadu Inuwa |url=https://www.kanoemirate.org/new/pdfs/SK_Muhammadu_Inuwa.pdf |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=Kano Emirate}}</ref>
=== Rayuwa ta farko da ilimi ===
Bayero ya fara karatunsa a [[Kano (birni)|Kano]] yana karatun Islama, bayan haka ya halarci Makarantar tsakiya ta Kano (yanzu [[Kwalejin Rumfa Kano|Kwalejin Rumfa, Kano]]). Ya shafe kusan shekaru uku a Makarantar Kano don nazarin larabci amma bai kammala karatun ba. Daga nan ya yi aiki a matsayin magatakarda na banki na [[Bank of British West Africa|Bankin Burtaniya ta Yammacin Afirka]] har zuwa shekarata 1949, lokacin da ya shiga Hukumar Kula da Yan asalin Kano. Ya halarci Kwalejin Zaria Clerical a shekarar 1952.
A shekarata 1956, ya yi takara kuma ya lashe zaben yanki a birnin Kano a matsayin memba na Majalisar Jama'ar Arewa (NPC). Koyaya, ya shafe kusan shekara guda kawai a matsayin memba na Majalisar Dokokin Arewa yayin da aka matsa masa ya yi murabus daga matsayinsa, wani bangare saboda 'ra'ayoyinsa na zamani'.
Bada daɗewa ba bayan ya yi murabus, an nada shi shugaban 'yan sanda na Kano.A ƙarshen shekarata 1962, an nada shi Jakadan Najeriya a Senegal, matsayin da ya rike har sai an nada shi a matsayin sarkin.<ref name=":1" /> : 233 {{Rp}}
== Mutuwarsa da maye gurbinsa ==
A ranar 6 ga watan Yuni shekarata 2014, bayan shekaru hamsin da dayayi akan kursiyin, Ado Bayero ya mutu a fadarsa na[[Gidan Rumfa]] . Wani mummunan gwagwarmayane akan maye gurbin wanda zai gaji shi ya fito ne a cikin dangin sarauta tsakanin gidajen Bayero da Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2014-06-07 |title=Succession war: Ex-CBN governor, uncle in tight race for the Emir of Kano |url=https://www.vanguardngr.com/2014/06/succession-war-ex-cbn-governor-uncle-tight-race-emir-kano/ |access-date=2020-04-23 |website=Vanguard News |language=en-US}}</ref> A ranar 8 ga watan Yunin shekara ta 2014, an naɗa jikansa [[Sanusi Lamido Sanusi]] a matsayin Sarkin Kano.<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=SLS named new emir of Kano |url=https://www.thecable.ng/breaking-sls-named-new-emir-of-kano |access-date=2020-04-23 |website=TheCable |language=en-US}}</ref> Ɗansa, Sanusi Ado ya yanke shawarar barin Kano kuma a cikin shekarar 2015, an cire shi daga dukkan sunayensa, bayan yaki ya bada biyayya ga Emir Sanusi Lamido Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2015-10-28 |title=Emir Sanusi sacks Bayero, rival for throne - |url=https://www.thenewsnigeria.com.ng/2015/10/28/emir-sanusi-sacks-bayero-rival-for-throne/ |access-date=2020-04-23 |website=The NEWS}}</ref>
'''An haifi marigayi sarkin Kano Alhaji Ado Abdullahi Bayero a watan Yuli na shekarar 1930.'''
Mahaifinsa shi ne Alhaji Abdullahi Bayero wanda ya yi sarautar Kano tsawon shekaru 27. Bayan karatun Kur'ani da ya yi a gida ya yi karatun primary ta gidan sarki da ke kofar Kudu a shekarun 1937, sanna ya halarci makarantar middle school wadda aka fi sani a yanzu da Rumfa College, inda daga nan ya halarci makarantar koyon harshen larafci ta S.A.S wadda ya kammala a 1947. A shekarar 1947 ne ya fara aiki a bankin Africa na Birtaniya wanda aka fi sani da First Bank a yanzu, sannan ya koma aiki a NA (Native Authority) a 1949 a matsayin magatakarda.
== Manazarta ==
*
* "Alhaji (Dr.) Ado Bayero: Shekaru 40 na Hidima ga Dan Adam", Daily Trust, Oktoba 13,2003.
* [http://saharareporters.com/news-page/emir-kano-dead]
die1hz1w2nv4f7eemnk6t6h5rkdikfi
826013
826012
2026-04-24T18:11:56Z
Ashiru Lawal
24821
826013
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Ado Bayero House Kano.jpg|thumb|Hotan gidan marigayi mai martaba tsohon sarkin Kano Alhaji Ado Bayero|300px|right]]
[File:Aminu Ado Bayero.jpg|Marigari Ado Bayero|thumb|300px|right]
[[File:People paying their respects to the Emir of Kano 092016.jpg|thumb|hoton fadar ado bayaro]]
[[File:The Emir of Kano.png|thumb|The emir of kano]]
'''Ado Abdullahi Bayero '''{{Audio|Ha-Ado Bayero.ogg|Ado Bayero}}(An haifeshi: 25 ga watan Yuli shekara ta 1930 ya Rasu shida 6 ga watan Yuni,shekara ta 2014). tsohon [[Jerin sarakunan kano|sarkin Kano]] ne tun daga shekara ta 1963 har zuwa rasuwarsa a shekara ta 2014. Ado Bayero ya kasance kafin ya zama sarkin Kano shahararren ɗan kasuwa ne, kuma yayi aikin banki, tsohon ɗan sanda ne kuma Sannan yayi aiki a matsayin jakadan [Najeriya] a ƙasar [[Senegal]].
==Manazarta==
{{DEFAULTSORT: Bayero, Ado}}
[[Category: Sarakunan Nijeriya]]
[[Category:Sarakunan Kano]]
{{Stub}}
== Early life ==
An haifi Ado Bayero a ranar 25 ga watan Yulin shekara ta 1930 a cikin dangin sarauta na dangin Fulani [[Sulluɓawa|Sullubawa]] wanda ya mallaki [[Masarautar Kano]] tun shekarar alif 1819. Mahaifinsa [[Abdullahi Bayero]] kuma mahaifiyarsa Hajiya Hasiy. Shi ne ɗa na goma sha ɗaya na mahaifinsa kuma na biyu a wurin mahaifiyarsa. A lokacin daya cika shekaru bakwai, an tura shi ya zauna tare da Maikano Zagi . <ref name=":0" /> Mahaifinsa yayi sarauta na tsawon shekaru 27. [[Muhammadu Sanusi I]] wanda ɗan'uwan Ado Bayero ne yayi mulki bayan mahaifinsu daga shekarata alif 1953 zuwa shekarar 1963. Bayan an cire shi daga sarauta a shekarar 1963, [[Muhammad Inuwa|Muhammadu Inuwa]] ya hau gadon sarauta na tsawon watanni uku.<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Sarki Muhammadu Inuwa |url=https://www.kanoemirate.org/new/pdfs/SK_Muhammadu_Inuwa.pdf |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=Kano Emirate}}</ref>
=== Rayuwa ta farko da ilimi ===
Bayero ya fara karatunsa a [[Kano (birni)|Kano]] yana karatun Islama, bayan haka ya halarci Makarantar tsakiya ta Kano (yanzu [[Kwalejin Rumfa Kano|Kwalejin Rumfa, Kano]]). Ya shafe kusan shekaru uku a Makarantar Kano don nazarin larabci amma bai kammala karatun ba. Daga nan ya yi aiki a matsayin magatakarda na banki na [[Bank of British West Africa|Bankin Burtaniya ta Yammacin Afirka]] har zuwa shekarata 1949, lokacin da ya shiga Hukumar Kula da Yan asalin Kano. Ya halarci Kwalejin Zaria Clerical a shekarar 1952.
A shekarata 1956, ya yi takara kuma ya lashe zaben yanki a birnin Kano a matsayin memba na Majalisar Jama'ar Arewa (NPC). Koyaya, ya shafe kusan shekara guda kawai a matsayin memba na Majalisar Dokokin Arewa yayin da aka matsa masa ya yi murabus daga matsayinsa, wani bangare saboda 'ra'ayoyinsa na zamani'.
Bada daɗewa ba bayan ya yi murabus, an nada shi shugaban 'yan sanda na Kano.A ƙarshen shekarata 1962, an nada shi Jakadan Najeriya a Senegal, matsayin da ya rike har sai an nada shi a matsayin sarkin.<ref name=":1" /> : 233 {{Rp}}
== Mutuwarsa da maye gurbinsa ==
A ranar 6 ga watan Yuni shekarata 2014, bayan shekaru hamsin da dayayi akan kursiyin, Ado Bayero ya mutu a fadarsa na[[Gidan Rumfa]] . Wani mummunan gwagwarmayane akan maye gurbin wanda zai gaji shi ya fito ne a cikin dangin sarauta tsakanin gidajen Bayero da Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2014-06-07 |title=Succession war: Ex-CBN governor, uncle in tight race for the Emir of Kano |url=https://www.vanguardngr.com/2014/06/succession-war-ex-cbn-governor-uncle-tight-race-emir-kano/ |access-date=2020-04-23 |website=Vanguard News |language=en-US}}</ref> A ranar 8 ga watan Yunin shekara ta 2014, an naɗa jikansa [[Sanusi Lamido Sanusi]] a matsayin Sarkin Kano.<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=SLS named new emir of Kano |url=https://www.thecable.ng/breaking-sls-named-new-emir-of-kano |access-date=2020-04-23 |website=TheCable |language=en-US}}</ref> Ɗansa, Sanusi Ado ya yanke shawarar barin Kano kuma a cikin shekarar 2015, an cire shi daga dukkan sunayensa, bayan yaki ya bada biyayya ga Emir Sanusi Lamido Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2015-10-28 |title=Emir Sanusi sacks Bayero, rival for throne - |url=https://www.thenewsnigeria.com.ng/2015/10/28/emir-sanusi-sacks-bayero-rival-for-throne/ |access-date=2020-04-23 |website=The NEWS}}</ref>
'''An haifi marigayi sarkin Kano Alhaji Ado Abdullahi Bayero a watan Yuli na shekarar 1930.'''
Mahaifinsa shi ne Alhaji Abdullahi Bayero wanda ya yi sarautar Kano tsawon shekaru 27. Bayan karatun Kur'ani da ya yi a gida ya yi karatun primary ta gidan sarki da ke kofar Kudu a shekarun 1937, sanna ya halarci makarantar middle school wadda aka fi sani a yanzu da Rumfa College, inda daga nan ya halarci makarantar koyon harshen larafci ta S.A.S wadda ya kammala a 1947. A shekarar 1947 ne ya fara aiki a bankin Africa na Birtaniya wanda aka fi sani da First Bank a yanzu, sannan ya koma aiki a NA (Native Authority) a 1949 a matsayin magatakarda.
== Manazarta ==
*
* "Alhaji (Dr.) Ado Bayero: Shekaru 40 na Hidima ga Dan Adam", Daily Trust, Oktoba 13,2003.
* [http://saharareporters.com/news-page/emir-kano-dead]
23ndbb6v37ogcbedgqlmpfrqmfn6249
826014
826013
2026-04-24T18:12:27Z
Ashiru Lawal
24821
826014
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Ado Bayero House Kano.jpg|thumb|Hotan gidan marigayi mai martaba tsohon sarkin Kano Alhaji Ado Bayero|300px|right]]
[File:Aminu Ado Bayero.jpg|Marigari Ado Bayero|thumb|300px|right]
[[File:People paying their respects to the Emir of Kano 092016.jpg|thumb|hoton fadar ado bayaro]]
[[File:The Emir of Kano.png|thumb|The emir of kano]]
'''Ado Abdullahi Bayero '''{{Audio|Ha-Ado Bayero.ogg|Ado Bayero}}(An haifeshi: 25 ga watan Yuli shekara ta 1930 ya Rasu shida 6 ga watan Yuni,shekara ta 2014).tsohon [[Jerin sarakunan kano|sarkin Kano]] ne tun daga shekara ta 1963 har zuwa rasuwarsa a shekara ta 2014. Ado Bayero ya kasance kafin ya zama sarkin Kano shahararren ɗan kasuwa ne, kuma yayi aikin banki, tsohon ɗan sanda ne kuma Sannan yayi aiki a matsayin jakadan [Najeriya] a ƙasar [[Senegal]].
==Manazarta==
{{DEFAULTSORT: Bayero, Ado}}
[[Category: Sarakunan Nijeriya]]
[[Category:Sarakunan Kano]]
{{Stub}}
== Early life ==
An haifi Ado Bayero a ranar 25 ga watan Yulin shekara ta 1930 a cikin dangin sarauta na dangin Fulani [[Sulluɓawa|Sullubawa]] wanda ya mallaki [[Masarautar Kano]] tun shekarar alif 1819. Mahaifinsa [[Abdullahi Bayero]] kuma mahaifiyarsa Hajiya Hasiy. Shi ne ɗa na goma sha ɗaya na mahaifinsa kuma na biyu a wurin mahaifiyarsa. A lokacin daya cika shekaru bakwai, an tura shi ya zauna tare da Maikano Zagi . <ref name=":0" /> Mahaifinsa yayi sarauta na tsawon shekaru 27. [[Muhammadu Sanusi I]] wanda ɗan'uwan Ado Bayero ne yayi mulki bayan mahaifinsu daga shekarata alif 1953 zuwa shekarar 1963. Bayan an cire shi daga sarauta a shekarar 1963, [[Muhammad Inuwa|Muhammadu Inuwa]] ya hau gadon sarauta na tsawon watanni uku.<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Sarki Muhammadu Inuwa |url=https://www.kanoemirate.org/new/pdfs/SK_Muhammadu_Inuwa.pdf |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=Kano Emirate}}</ref>
=== Rayuwa ta farko da ilimi ===
Bayero ya fara karatunsa a [[Kano (birni)|Kano]] yana karatun Islama, bayan haka ya halarci Makarantar tsakiya ta Kano (yanzu [[Kwalejin Rumfa Kano|Kwalejin Rumfa, Kano]]). Ya shafe kusan shekaru uku a Makarantar Kano don nazarin larabci amma bai kammala karatun ba. Daga nan ya yi aiki a matsayin magatakarda na banki na [[Bank of British West Africa|Bankin Burtaniya ta Yammacin Afirka]] har zuwa shekarata 1949, lokacin da ya shiga Hukumar Kula da Yan asalin Kano. Ya halarci Kwalejin Zaria Clerical a shekarar 1952.
A shekarata 1956, ya yi takara kuma ya lashe zaben yanki a birnin Kano a matsayin memba na Majalisar Jama'ar Arewa (NPC). Koyaya, ya shafe kusan shekara guda kawai a matsayin memba na Majalisar Dokokin Arewa yayin da aka matsa masa ya yi murabus daga matsayinsa, wani bangare saboda 'ra'ayoyinsa na zamani'.
Bada daɗewa ba bayan ya yi murabus, an nada shi shugaban 'yan sanda na Kano.A ƙarshen shekarata 1962, an nada shi Jakadan Najeriya a Senegal, matsayin da ya rike har sai an nada shi a matsayin sarkin.<ref name=":1" /> : 233 {{Rp}}
== Mutuwarsa da maye gurbinsa ==
A ranar 6 ga watan Yuni shekarata 2014, bayan shekaru hamsin da dayayi akan kursiyin, Ado Bayero ya mutu a fadarsa na[[Gidan Rumfa]] . Wani mummunan gwagwarmayane akan maye gurbin wanda zai gaji shi ya fito ne a cikin dangin sarauta tsakanin gidajen Bayero da Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2014-06-07 |title=Succession war: Ex-CBN governor, uncle in tight race for the Emir of Kano |url=https://www.vanguardngr.com/2014/06/succession-war-ex-cbn-governor-uncle-tight-race-emir-kano/ |access-date=2020-04-23 |website=Vanguard News |language=en-US}}</ref> A ranar 8 ga watan Yunin shekara ta 2014, an naɗa jikansa [[Sanusi Lamido Sanusi]] a matsayin Sarkin Kano.<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=SLS named new emir of Kano |url=https://www.thecable.ng/breaking-sls-named-new-emir-of-kano |access-date=2020-04-23 |website=TheCable |language=en-US}}</ref> Ɗansa, Sanusi Ado ya yanke shawarar barin Kano kuma a cikin shekarar 2015, an cire shi daga dukkan sunayensa, bayan yaki ya bada biyayya ga Emir Sanusi Lamido Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2015-10-28 |title=Emir Sanusi sacks Bayero, rival for throne - |url=https://www.thenewsnigeria.com.ng/2015/10/28/emir-sanusi-sacks-bayero-rival-for-throne/ |access-date=2020-04-23 |website=The NEWS}}</ref>
'''An haifi marigayi sarkin Kano Alhaji Ado Abdullahi Bayero a watan Yuli na shekarar 1930.'''
Mahaifinsa shi ne Alhaji Abdullahi Bayero wanda ya yi sarautar Kano tsawon shekaru 27. Bayan karatun Kur'ani da ya yi a gida ya yi karatun primary ta gidan sarki da ke kofar Kudu a shekarun 1937, sanna ya halarci makarantar middle school wadda aka fi sani a yanzu da Rumfa College, inda daga nan ya halarci makarantar koyon harshen larafci ta S.A.S wadda ya kammala a 1947. A shekarar 1947 ne ya fara aiki a bankin Africa na Birtaniya wanda aka fi sani da First Bank a yanzu, sannan ya koma aiki a NA (Native Authority) a 1949 a matsayin magatakarda.
== Manazarta ==
*
* "Alhaji (Dr.) Ado Bayero: Shekaru 40 na Hidima ga Dan Adam", Daily Trust, Oktoba 13,2003.
* [http://saharareporters.com/news-page/emir-kano-dead]
d4qedc0f13aru4mf196wwhdml9zchee
826015
826014
2026-04-24T18:13:04Z
Ashiru Lawal
24821
826015
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Ado Bayero House Kano.jpg|thumb|Hotan gidan marigayi mai martaba tsohon sarkin Kano Alhaji Ado Bayero|300px|right]]
[File:Aminu Ado Bayero.jpg|Marigari Ado Bayero|thumb|300px|right]
[[File:People paying their respects to the Emir of Kano 092016.jpg|thumb|hoton fadar ado bayaro]]
[[File:The Emir of Kano.png|thumb|The emir of kano]]
'''Ado Abdullahi Bayero '''{{Audio|Ha-Ado Bayero.ogg|Ado Bayero}}(An haifeshi: 25 ga watan Yuli shekara ta 1930 ya Rasu shida 6 ga watan Yuni,shekara ta 2014).tsohon [[Jerin sarakunan Kano|sarkin Kano]] ne tun daga shekara ta 1963 har zuwa rasuwarsa a shekara ta 2014. Ado Bayero ya kasance kafin ya zama sarkin Kano shahararren ɗan kasuwa ne, kuma yayi aikin banki, tsohon ɗan sanda ne kuma Sannan yayi aiki a matsayin jakadan [Najeriya] a ƙasar [[Senegal]].
==Manazarta==
{{DEFAULTSORT: Bayero, Ado}}
[[Category: Sarakunan Nijeriya]]
[[Category:Sarakunan Kano]]
{{Stub}}
== Early life ==
An haifi Ado Bayero a ranar 25 ga watan Yulin shekara ta 1930 a cikin dangin sarauta na dangin Fulani [[Sulluɓawa|Sullubawa]] wanda ya mallaki [[Masarautar Kano]] tun shekarar alif 1819. Mahaifinsa [[Abdullahi Bayero]] kuma mahaifiyarsa Hajiya Hasiy. Shi ne ɗa na goma sha ɗaya na mahaifinsa kuma na biyu a wurin mahaifiyarsa. A lokacin daya cika shekaru bakwai, an tura shi ya zauna tare da Maikano Zagi . <ref name=":0" /> Mahaifinsa yayi sarauta na tsawon shekaru 27. [[Muhammadu Sanusi I]] wanda ɗan'uwan Ado Bayero ne yayi mulki bayan mahaifinsu daga shekarata alif 1953 zuwa shekarar 1963. Bayan an cire shi daga sarauta a shekarar 1963, [[Muhammad Inuwa|Muhammadu Inuwa]] ya hau gadon sarauta na tsawon watanni uku.<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Sarki Muhammadu Inuwa |url=https://www.kanoemirate.org/new/pdfs/SK_Muhammadu_Inuwa.pdf |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=Kano Emirate}}</ref>
=== Rayuwa ta farko da ilimi ===
Bayero ya fara karatunsa a [[Kano (birni)|Kano]] yana karatun Islama, bayan haka ya halarci Makarantar tsakiya ta Kano (yanzu [[Kwalejin Rumfa Kano|Kwalejin Rumfa, Kano]]). Ya shafe kusan shekaru uku a Makarantar Kano don nazarin larabci amma bai kammala karatun ba. Daga nan ya yi aiki a matsayin magatakarda na banki na [[Bank of British West Africa|Bankin Burtaniya ta Yammacin Afirka]] har zuwa shekarata 1949, lokacin da ya shiga Hukumar Kula da Yan asalin Kano. Ya halarci Kwalejin Zaria Clerical a shekarar 1952.
A shekarata 1956, ya yi takara kuma ya lashe zaben yanki a birnin Kano a matsayin memba na Majalisar Jama'ar Arewa (NPC). Koyaya, ya shafe kusan shekara guda kawai a matsayin memba na Majalisar Dokokin Arewa yayin da aka matsa masa ya yi murabus daga matsayinsa, wani bangare saboda 'ra'ayoyinsa na zamani'.
Bada daɗewa ba bayan ya yi murabus, an nada shi shugaban 'yan sanda na Kano.A ƙarshen shekarata 1962, an nada shi Jakadan Najeriya a Senegal, matsayin da ya rike har sai an nada shi a matsayin sarkin.<ref name=":1" /> : 233 {{Rp}}
== Mutuwarsa da maye gurbinsa ==
A ranar 6 ga watan Yuni shekarata 2014, bayan shekaru hamsin da dayayi akan kursiyin, Ado Bayero ya mutu a fadarsa na[[Gidan Rumfa]] . Wani mummunan gwagwarmayane akan maye gurbin wanda zai gaji shi ya fito ne a cikin dangin sarauta tsakanin gidajen Bayero da Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2014-06-07 |title=Succession war: Ex-CBN governor, uncle in tight race for the Emir of Kano |url=https://www.vanguardngr.com/2014/06/succession-war-ex-cbn-governor-uncle-tight-race-emir-kano/ |access-date=2020-04-23 |website=Vanguard News |language=en-US}}</ref> A ranar 8 ga watan Yunin shekara ta 2014, an naɗa jikansa [[Sanusi Lamido Sanusi]] a matsayin Sarkin Kano.<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=SLS named new emir of Kano |url=https://www.thecable.ng/breaking-sls-named-new-emir-of-kano |access-date=2020-04-23 |website=TheCable |language=en-US}}</ref> Ɗansa, Sanusi Ado ya yanke shawarar barin Kano kuma a cikin shekarar 2015, an cire shi daga dukkan sunayensa, bayan yaki ya bada biyayya ga Emir Sanusi Lamido Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2015-10-28 |title=Emir Sanusi sacks Bayero, rival for throne - |url=https://www.thenewsnigeria.com.ng/2015/10/28/emir-sanusi-sacks-bayero-rival-for-throne/ |access-date=2020-04-23 |website=The NEWS}}</ref>
'''An haifi marigayi sarkin Kano Alhaji Ado Abdullahi Bayero a watan Yuli na shekarar 1930.'''
Mahaifinsa shi ne Alhaji Abdullahi Bayero wanda ya yi sarautar Kano tsawon shekaru 27. Bayan karatun Kur'ani da ya yi a gida ya yi karatun primary ta gidan sarki da ke kofar Kudu a shekarun 1937, sanna ya halarci makarantar middle school wadda aka fi sani a yanzu da Rumfa College, inda daga nan ya halarci makarantar koyon harshen larafci ta S.A.S wadda ya kammala a 1947. A shekarar 1947 ne ya fara aiki a bankin Africa na Birtaniya wanda aka fi sani da First Bank a yanzu, sannan ya koma aiki a NA (Native Authority) a 1949 a matsayin magatakarda.
== Manazarta ==
*
* "Alhaji (Dr.) Ado Bayero: Shekaru 40 na Hidima ga Dan Adam", Daily Trust, Oktoba 13,2003.
* [http://saharareporters.com/news-page/emir-kano-dead]
64yw1uzhbx124ndjnjfvsytqlusx417
826016
826015
2026-04-24T18:13:39Z
Ashiru Lawal
24821
826016
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Ado Bayero House Kano.jpg|thumb|Hotan gidan marigayi mai martaba tsohon sarkin Kano Alhaji Ado Bayero|300px|right]]
[File:Aminu Ado Bayero.jpg|Marigari Ado Bayero|thumb|300px|right]
[[File:People paying their respects to the Emir of Kano 092016.jpg|thumb|hoton fadar ado bayaro]]
[[File:The Emir of Kano.png|thumb|The emir of kano]]
'''Ado Abdullahi Bayero '''{{Audio|Ha-Ado Bayero.ogg|Ado Bayero}}(An haifeshi: 25 ga watan Yuli shekara ta 1930 ya Rasu shida 6 ga watan Yuni,shekara ta 2014).tsohon [[Jerin sarakunan Kano|sarkin Kano]] ne tun daga shekara ta 1963 har zuwa rasuwarsa a shekara ta 2014. Ado Bayero ya kasance kafin ya zama sarkin Kano shahararren ɗan kasuwa ne, kuma yayi aikin banki, tsohon ɗan sanda ne kuma Sannan ya yi aiki a matsayin jakadan [Najeriya] a ƙasar [[Senegal]].
==Manazarta==
{{DEFAULTSORT: Bayero, Ado}}
[[Category: Sarakunan Nijeriya]]
[[Category:Sarakunan Kano]]
{{Stub}}
== Early life ==
An haifi Ado Bayero a ranar 25 ga watan Yulin shekara ta 1930 a cikin dangin sarauta na dangin Fulani [[Sulluɓawa|Sullubawa]] wanda ya mallaki [[Masarautar Kano]] tun shekarar alif 1819. Mahaifinsa [[Abdullahi Bayero]] kuma mahaifiyarsa Hajiya Hasiy. Shi ne ɗa na goma sha ɗaya na mahaifinsa kuma na biyu a wurin mahaifiyarsa. A lokacin daya cika shekaru bakwai, an tura shi ya zauna tare da Maikano Zagi . <ref name=":0" /> Mahaifinsa yayi sarauta na tsawon shekaru 27. [[Muhammadu Sanusi I]] wanda ɗan'uwan Ado Bayero ne yayi mulki bayan mahaifinsu daga shekarata alif 1953 zuwa shekarar 1963. Bayan an cire shi daga sarauta a shekarar 1963, [[Muhammad Inuwa|Muhammadu Inuwa]] ya hau gadon sarauta na tsawon watanni uku.<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Sarki Muhammadu Inuwa |url=https://www.kanoemirate.org/new/pdfs/SK_Muhammadu_Inuwa.pdf |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=Kano Emirate}}</ref>
=== Rayuwa ta farko da ilimi ===
Bayero ya fara karatunsa a [[Kano (birni)|Kano]] yana karatun Islama, bayan haka ya halarci Makarantar tsakiya ta Kano (yanzu [[Kwalejin Rumfa Kano|Kwalejin Rumfa, Kano]]). Ya shafe kusan shekaru uku a Makarantar Kano don nazarin larabci amma bai kammala karatun ba. Daga nan ya yi aiki a matsayin magatakarda na banki na [[Bank of British West Africa|Bankin Burtaniya ta Yammacin Afirka]] har zuwa shekarata 1949, lokacin da ya shiga Hukumar Kula da Yan asalin Kano. Ya halarci Kwalejin Zaria Clerical a shekarar 1952.
A shekarata 1956, ya yi takara kuma ya lashe zaben yanki a birnin Kano a matsayin memba na Majalisar Jama'ar Arewa (NPC). Koyaya, ya shafe kusan shekara guda kawai a matsayin memba na Majalisar Dokokin Arewa yayin da aka matsa masa ya yi murabus daga matsayinsa, wani bangare saboda 'ra'ayoyinsa na zamani'.
Bada daɗewa ba bayan ya yi murabus, an nada shi shugaban 'yan sanda na Kano.A ƙarshen shekarata 1962, an nada shi Jakadan Najeriya a Senegal, matsayin da ya rike har sai an nada shi a matsayin sarkin.<ref name=":1" /> : 233 {{Rp}}
== Mutuwarsa da maye gurbinsa ==
A ranar 6 ga watan Yuni shekarata 2014, bayan shekaru hamsin da dayayi akan kursiyin, Ado Bayero ya mutu a fadarsa na[[Gidan Rumfa]] . Wani mummunan gwagwarmayane akan maye gurbin wanda zai gaji shi ya fito ne a cikin dangin sarauta tsakanin gidajen Bayero da Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2014-06-07 |title=Succession war: Ex-CBN governor, uncle in tight race for the Emir of Kano |url=https://www.vanguardngr.com/2014/06/succession-war-ex-cbn-governor-uncle-tight-race-emir-kano/ |access-date=2020-04-23 |website=Vanguard News |language=en-US}}</ref> A ranar 8 ga watan Yunin shekara ta 2014, an naɗa jikansa [[Sanusi Lamido Sanusi]] a matsayin Sarkin Kano.<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=SLS named new emir of Kano |url=https://www.thecable.ng/breaking-sls-named-new-emir-of-kano |access-date=2020-04-23 |website=TheCable |language=en-US}}</ref> Ɗansa, Sanusi Ado ya yanke shawarar barin Kano kuma a cikin shekarar 2015, an cire shi daga dukkan sunayensa, bayan yaki ya bada biyayya ga Emir Sanusi Lamido Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2015-10-28 |title=Emir Sanusi sacks Bayero, rival for throne - |url=https://www.thenewsnigeria.com.ng/2015/10/28/emir-sanusi-sacks-bayero-rival-for-throne/ |access-date=2020-04-23 |website=The NEWS}}</ref>
'''An haifi marigayi sarkin Kano Alhaji Ado Abdullahi Bayero a watan Yuli na shekarar 1930.'''
Mahaifinsa shi ne Alhaji Abdullahi Bayero wanda ya yi sarautar Kano tsawon shekaru 27. Bayan karatun Kur'ani da ya yi a gida ya yi karatun primary ta gidan sarki da ke kofar Kudu a shekarun 1937, sanna ya halarci makarantar middle school wadda aka fi sani a yanzu da Rumfa College, inda daga nan ya halarci makarantar koyon harshen larafci ta S.A.S wadda ya kammala a 1947. A shekarar 1947 ne ya fara aiki a bankin Africa na Birtaniya wanda aka fi sani da First Bank a yanzu, sannan ya koma aiki a NA (Native Authority) a 1949 a matsayin magatakarda.
== Manazarta ==
*
* "Alhaji (Dr.) Ado Bayero: Shekaru 40 na Hidima ga Dan Adam", Daily Trust, Oktoba 13,2003.
* [http://saharareporters.com/news-page/emir-kano-dead]
68w6w55tx64y96j7ihanmhtkyi8qycn
826017
826016
2026-04-24T18:14:24Z
Ashiru Lawal
24821
826017
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Ado Bayero House Kano.jpg|thumb|Hotan gidan marigayi mai martaba tsohon sarkin Kano Alhaji Ado Bayero|300px|right]]
[File:Aminu Ado Bayero.jpg|Marigari Ado Bayero|thumb|300px|right]
[[File:People paying their respects to the Emir of Kano 092016.jpg|thumb|hoton fadar ado bayaro]]
[[File:The Emir of Kano.png|thumb|The emir of kano]]
'''Ado Abdullahi Bayero '''{{Audio|Ha-Ado Bayero.ogg|Ado Bayero}}(An haifeshi: 25 ga watan Yuli shekara ta 1930 ya Rasu shida 6 ga watan Yuni,shekara ta 2014).tsohon [[Jerin sarakunan Kano|sarkin Kano]] ne tun daga shekara ta 1963 har zuwa rasuwarsa a shekara ta 2014. Ado Bayero ya kasance kafin ya zama sarkin Kano shahararren ɗan kasuwa ne, kuma yayi aikin banki, tsohon ɗan sanda ne kuma sannan ya yi aiki a matsayin jakadan [Najeriya] a ƙasar [[Senegal]].
==Manazarta==
{{DEFAULTSORT: Bayero, Ado}}
[[Category: Sarakunan Nijeriya]]
[[Category:Sarakunan Kano]]
{{Stub}}
== Early life ==
An haifi Ado Bayero a ranar 25 ga watan Yulin shekara ta 1930 a cikin dangin sarauta na dangin Fulani [[Sulluɓawa|Sullubawa]] wanda ya mallaki [[Masarautar Kano]] tun shekarar alif 1819. Mahaifinsa [[Abdullahi Bayero]] kuma mahaifiyarsa Hajiya Hasiy. Shi ne ɗa na goma sha ɗaya na mahaifinsa kuma na biyu a wurin mahaifiyarsa. A lokacin daya cika shekaru bakwai, an tura shi ya zauna tare da Maikano Zagi . <ref name=":0" /> Mahaifinsa yayi sarauta na tsawon shekaru 27. [[Muhammadu Sanusi I]] wanda ɗan'uwan Ado Bayero ne yayi mulki bayan mahaifinsu daga shekarata alif 1953 zuwa shekarar 1963. Bayan an cire shi daga sarauta a shekarar 1963, [[Muhammad Inuwa|Muhammadu Inuwa]] ya hau gadon sarauta na tsawon watanni uku.<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Sarki Muhammadu Inuwa |url=https://www.kanoemirate.org/new/pdfs/SK_Muhammadu_Inuwa.pdf |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=Kano Emirate}}</ref>
=== Rayuwa ta farko da ilimi ===
Bayero ya fara karatunsa a [[Kano (birni)|Kano]] yana karatun Islama, bayan haka ya halarci Makarantar tsakiya ta Kano (yanzu [[Kwalejin Rumfa Kano|Kwalejin Rumfa, Kano]]). Ya shafe kusan shekaru uku a Makarantar Kano don nazarin larabci amma bai kammala karatun ba. Daga nan ya yi aiki a matsayin magatakarda na banki na [[Bank of British West Africa|Bankin Burtaniya ta Yammacin Afirka]] har zuwa shekarata 1949, lokacin da ya shiga Hukumar Kula da Yan asalin Kano. Ya halarci Kwalejin Zaria Clerical a shekarar 1952.
A shekarata 1956, ya yi takara kuma ya lashe zaben yanki a birnin Kano a matsayin memba na Majalisar Jama'ar Arewa (NPC). Koyaya, ya shafe kusan shekara guda kawai a matsayin memba na Majalisar Dokokin Arewa yayin da aka matsa masa ya yi murabus daga matsayinsa, wani bangare saboda 'ra'ayoyinsa na zamani'.
Bada daɗewa ba bayan ya yi murabus, an nada shi shugaban 'yan sanda na Kano.A ƙarshen shekarata 1962, an nada shi Jakadan Najeriya a Senegal, matsayin da ya rike har sai an nada shi a matsayin sarkin.<ref name=":1" /> : 233 {{Rp}}
== Mutuwarsa da maye gurbinsa ==
A ranar 6 ga watan Yuni shekarata 2014, bayan shekaru hamsin da dayayi akan kursiyin, Ado Bayero ya mutu a fadarsa na[[Gidan Rumfa]] . Wani mummunan gwagwarmayane akan maye gurbin wanda zai gaji shi ya fito ne a cikin dangin sarauta tsakanin gidajen Bayero da Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2014-06-07 |title=Succession war: Ex-CBN governor, uncle in tight race for the Emir of Kano |url=https://www.vanguardngr.com/2014/06/succession-war-ex-cbn-governor-uncle-tight-race-emir-kano/ |access-date=2020-04-23 |website=Vanguard News |language=en-US}}</ref> A ranar 8 ga watan Yunin shekara ta 2014, an naɗa jikansa [[Sanusi Lamido Sanusi]] a matsayin Sarkin Kano.<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=SLS named new emir of Kano |url=https://www.thecable.ng/breaking-sls-named-new-emir-of-kano |access-date=2020-04-23 |website=TheCable |language=en-US}}</ref> Ɗansa, Sanusi Ado ya yanke shawarar barin Kano kuma a cikin shekarar 2015, an cire shi daga dukkan sunayensa, bayan yaki ya bada biyayya ga Emir Sanusi Lamido Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2015-10-28 |title=Emir Sanusi sacks Bayero, rival for throne - |url=https://www.thenewsnigeria.com.ng/2015/10/28/emir-sanusi-sacks-bayero-rival-for-throne/ |access-date=2020-04-23 |website=The NEWS}}</ref>
'''An haifi marigayi sarkin Kano Alhaji Ado Abdullahi Bayero a watan Yuli na shekarar 1930.'''
Mahaifinsa shi ne Alhaji Abdullahi Bayero wanda ya yi sarautar Kano tsawon shekaru 27. Bayan karatun Kur'ani da ya yi a gida ya yi karatun primary ta gidan sarki da ke kofar Kudu a shekarun 1937, sanna ya halarci makarantar middle school wadda aka fi sani a yanzu da Rumfa College, inda daga nan ya halarci makarantar koyon harshen larafci ta S.A.S wadda ya kammala a 1947. A shekarar 1947 ne ya fara aiki a bankin Africa na Birtaniya wanda aka fi sani da First Bank a yanzu, sannan ya koma aiki a NA (Native Authority) a 1949 a matsayin magatakarda.
== Manazarta ==
*
* "Alhaji (Dr.) Ado Bayero: Shekaru 40 na Hidima ga Dan Adam", Daily Trust, Oktoba 13,2003.
* [http://saharareporters.com/news-page/emir-kano-dead]
ptfcxx4dhd80g1k5rneoe4qfz2h1tke
826018
826017
2026-04-24T18:14:48Z
Ashiru Lawal
24821
826018
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Ado Bayero House Kano.jpg|thumb|Hotan gidan marigayi mai martaba tsohon sarkin Kano Alhaji Ado Bayero|300px|right]]
[File:Aminu Ado Bayero.jpg|Marigari Ado Bayero|thumb|300px|right]
[[File:People paying their respects to the Emir of Kano 092016.jpg|thumb|hoton fadar ado bayaro]]
[[File:The Emir of Kano.png|thumb|The emir of kano]]
'''Ado Abdullahi Bayero '''{{Audio|Ha-Ado Bayero.ogg|Ado Bayero}}(An haifeshi: 25 ga watan Yuli shekara ta 1930 ya Rasu shida 6 ga watan Yuni,shekara ta 2014).tsohon [[Jerin sarakunan Kano|sarkin Kano]] ne tun daga shekara ta 1963 har zuwa rasuwarsa a shekara ta 2014. Ado Bayero ya kasance kafin ya zama sarkin Kano shahararren ɗan kasuwa ne, kuma ya yi aikin banki, tsohon ɗan sanda ne kuma sannan ya yi aiki a matsayin jakadan [Najeriya] a ƙasar [[Senegal]].
==Manazarta==
{{DEFAULTSORT: Bayero, Ado}}
[[Category: Sarakunan Nijeriya]]
[[Category:Sarakunan Kano]]
{{Stub}}
== Early life ==
An haifi Ado Bayero a ranar 25 ga watan Yulin shekara ta 1930 a cikin dangin sarauta na dangin Fulani [[Sulluɓawa|Sullubawa]] wanda ya mallaki [[Masarautar Kano]] tun shekarar alif 1819. Mahaifinsa [[Abdullahi Bayero]] kuma mahaifiyarsa Hajiya Hasiy. Shi ne ɗa na goma sha ɗaya na mahaifinsa kuma na biyu a wurin mahaifiyarsa. A lokacin daya cika shekaru bakwai, an tura shi ya zauna tare da Maikano Zagi . <ref name=":0" /> Mahaifinsa yayi sarauta na tsawon shekaru 27. [[Muhammadu Sanusi I]] wanda ɗan'uwan Ado Bayero ne yayi mulki bayan mahaifinsu daga shekarata alif 1953 zuwa shekarar 1963. Bayan an cire shi daga sarauta a shekarar 1963, [[Muhammad Inuwa|Muhammadu Inuwa]] ya hau gadon sarauta na tsawon watanni uku.<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Sarki Muhammadu Inuwa |url=https://www.kanoemirate.org/new/pdfs/SK_Muhammadu_Inuwa.pdf |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=Kano Emirate}}</ref>
=== Rayuwa ta farko da ilimi ===
Bayero ya fara karatunsa a [[Kano (birni)|Kano]] yana karatun Islama, bayan haka ya halarci Makarantar tsakiya ta Kano (yanzu [[Kwalejin Rumfa Kano|Kwalejin Rumfa, Kano]]). Ya shafe kusan shekaru uku a Makarantar Kano don nazarin larabci amma bai kammala karatun ba. Daga nan ya yi aiki a matsayin magatakarda na banki na [[Bank of British West Africa|Bankin Burtaniya ta Yammacin Afirka]] har zuwa shekarata 1949, lokacin da ya shiga Hukumar Kula da Yan asalin Kano. Ya halarci Kwalejin Zaria Clerical a shekarar 1952.
A shekarata 1956, ya yi takara kuma ya lashe zaben yanki a birnin Kano a matsayin memba na Majalisar Jama'ar Arewa (NPC). Koyaya, ya shafe kusan shekara guda kawai a matsayin memba na Majalisar Dokokin Arewa yayin da aka matsa masa ya yi murabus daga matsayinsa, wani bangare saboda 'ra'ayoyinsa na zamani'.
Bada daɗewa ba bayan ya yi murabus, an nada shi shugaban 'yan sanda na Kano.A ƙarshen shekarata 1962, an nada shi Jakadan Najeriya a Senegal, matsayin da ya rike har sai an nada shi a matsayin sarkin.<ref name=":1" /> : 233 {{Rp}}
== Mutuwarsa da maye gurbinsa ==
A ranar 6 ga watan Yuni shekarata 2014, bayan shekaru hamsin da dayayi akan kursiyin, Ado Bayero ya mutu a fadarsa na[[Gidan Rumfa]] . Wani mummunan gwagwarmayane akan maye gurbin wanda zai gaji shi ya fito ne a cikin dangin sarauta tsakanin gidajen Bayero da Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2014-06-07 |title=Succession war: Ex-CBN governor, uncle in tight race for the Emir of Kano |url=https://www.vanguardngr.com/2014/06/succession-war-ex-cbn-governor-uncle-tight-race-emir-kano/ |access-date=2020-04-23 |website=Vanguard News |language=en-US}}</ref> A ranar 8 ga watan Yunin shekara ta 2014, an naɗa jikansa [[Sanusi Lamido Sanusi]] a matsayin Sarkin Kano.<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=SLS named new emir of Kano |url=https://www.thecable.ng/breaking-sls-named-new-emir-of-kano |access-date=2020-04-23 |website=TheCable |language=en-US}}</ref> Ɗansa, Sanusi Ado ya yanke shawarar barin Kano kuma a cikin shekarar 2015, an cire shi daga dukkan sunayensa, bayan yaki ya bada biyayya ga Emir Sanusi Lamido Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2015-10-28 |title=Emir Sanusi sacks Bayero, rival for throne - |url=https://www.thenewsnigeria.com.ng/2015/10/28/emir-sanusi-sacks-bayero-rival-for-throne/ |access-date=2020-04-23 |website=The NEWS}}</ref>
'''An haifi marigayi sarkin Kano Alhaji Ado Abdullahi Bayero a watan Yuli na shekarar 1930.'''
Mahaifinsa shi ne Alhaji Abdullahi Bayero wanda ya yi sarautar Kano tsawon shekaru 27. Bayan karatun Kur'ani da ya yi a gida ya yi karatun primary ta gidan sarki da ke kofar Kudu a shekarun 1937, sanna ya halarci makarantar middle school wadda aka fi sani a yanzu da Rumfa College, inda daga nan ya halarci makarantar koyon harshen larafci ta S.A.S wadda ya kammala a 1947. A shekarar 1947 ne ya fara aiki a bankin Africa na Birtaniya wanda aka fi sani da First Bank a yanzu, sannan ya koma aiki a NA (Native Authority) a 1949 a matsayin magatakarda.
== Manazarta ==
*
* "Alhaji (Dr.) Ado Bayero: Shekaru 40 na Hidima ga Dan Adam", Daily Trust, Oktoba 13,2003.
* [http://saharareporters.com/news-page/emir-kano-dead]
onohoephdlgapfgqkcphufiixpxu764
826019
826018
2026-04-24T18:15:15Z
Ashiru Lawal
24821
826019
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Ado Bayero House Kano.jpg|thumb|Hotan gidan marigayi mai martaba tsohon sarkin Kano Alhaji Ado Bayero|300px|right]]
[File:Aminu Ado Bayero.jpg|Marigari Ado Bayero|thumb|300px|right]
[[File:People paying their respects to the Emir of Kano 092016.jpg|thumb|hoton fadar ado bayaro]]
[[File:The Emir of Kano.png|thumb|The emir of kano]]
'''Ado Abdullahi Bayero '''{{Audio|Ha-Ado Bayero.ogg|Ado Bayero}}(An haifeshi: 25 ga watan Yuli shekara ta 1930 ya Rasu shida 6 ga watan Yuni,shekara ta 2014).tsohon [[Jerin sarakunan Kano|sarkin Kano]] ne tun daga shekara ta 1963 har zuwa rasuwarsa a shekara ta 2014. Ado Bayero ya kasance kafin ya zama sarkin Kano shahararren ɗan kasuwa ne, kuma ya yi aikin banki, tsohon ɗan sanda ne kuma sannan ya yi aiki a matsayin jakadan [Najeriya] a ƙasar [[Senegal]].
==Manazarta==
{{DEFAULTSORT: Bayero, Ado}}
[[Category: Sarakunan Najeriya]]
[[Category:Sarakunan Kano]]
{{Stub}}
== Early life ==
An haifi Ado Bayero a ranar 25 ga watan Yulin shekara ta 1930 a cikin dangin sarauta na dangin Fulani [[Sulluɓawa|Sullubawa]] wanda ya mallaki [[Masarautar Kano]] tun shekarar alif 1819. Mahaifinsa [[Abdullahi Bayero]] kuma mahaifiyarsa Hajiya Hasiy. Shi ne ɗa na goma sha ɗaya na mahaifinsa kuma na biyu a wurin mahaifiyarsa. A lokacin daya cika shekaru bakwai, an tura shi ya zauna tare da Maikano Zagi . <ref name=":0" /> Mahaifinsa yayi sarauta na tsawon shekaru 27. [[Muhammadu Sanusi I]] wanda ɗan'uwan Ado Bayero ne yayi mulki bayan mahaifinsu daga shekarata alif 1953 zuwa shekarar 1963. Bayan an cire shi daga sarauta a shekarar 1963, [[Muhammad Inuwa|Muhammadu Inuwa]] ya hau gadon sarauta na tsawon watanni uku.<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Sarki Muhammadu Inuwa |url=https://www.kanoemirate.org/new/pdfs/SK_Muhammadu_Inuwa.pdf |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=Kano Emirate}}</ref>
=== Rayuwa ta farko da ilimi ===
Bayero ya fara karatunsa a [[Kano (birni)|Kano]] yana karatun Islama, bayan haka ya halarci Makarantar tsakiya ta Kano (yanzu [[Kwalejin Rumfa Kano|Kwalejin Rumfa, Kano]]). Ya shafe kusan shekaru uku a Makarantar Kano don nazarin larabci amma bai kammala karatun ba. Daga nan ya yi aiki a matsayin magatakarda na banki na [[Bank of British West Africa|Bankin Burtaniya ta Yammacin Afirka]] har zuwa shekarata 1949, lokacin da ya shiga Hukumar Kula da Yan asalin Kano. Ya halarci Kwalejin Zaria Clerical a shekarar 1952.
A shekarata 1956, ya yi takara kuma ya lashe zaben yanki a birnin Kano a matsayin memba na Majalisar Jama'ar Arewa (NPC). Koyaya, ya shafe kusan shekara guda kawai a matsayin memba na Majalisar Dokokin Arewa yayin da aka matsa masa ya yi murabus daga matsayinsa, wani bangare saboda 'ra'ayoyinsa na zamani'.
Bada daɗewa ba bayan ya yi murabus, an nada shi shugaban 'yan sanda na Kano.A ƙarshen shekarata 1962, an nada shi Jakadan Najeriya a Senegal, matsayin da ya rike har sai an nada shi a matsayin sarkin.<ref name=":1" /> : 233 {{Rp}}
== Mutuwarsa da maye gurbinsa ==
A ranar 6 ga watan Yuni shekarata 2014, bayan shekaru hamsin da dayayi akan kursiyin, Ado Bayero ya mutu a fadarsa na[[Gidan Rumfa]] . Wani mummunan gwagwarmayane akan maye gurbin wanda zai gaji shi ya fito ne a cikin dangin sarauta tsakanin gidajen Bayero da Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2014-06-07 |title=Succession war: Ex-CBN governor, uncle in tight race for the Emir of Kano |url=https://www.vanguardngr.com/2014/06/succession-war-ex-cbn-governor-uncle-tight-race-emir-kano/ |access-date=2020-04-23 |website=Vanguard News |language=en-US}}</ref> A ranar 8 ga watan Yunin shekara ta 2014, an naɗa jikansa [[Sanusi Lamido Sanusi]] a matsayin Sarkin Kano.<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=SLS named new emir of Kano |url=https://www.thecable.ng/breaking-sls-named-new-emir-of-kano |access-date=2020-04-23 |website=TheCable |language=en-US}}</ref> Ɗansa, Sanusi Ado ya yanke shawarar barin Kano kuma a cikin shekarar 2015, an cire shi daga dukkan sunayensa, bayan yaki ya bada biyayya ga Emir Sanusi Lamido Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2015-10-28 |title=Emir Sanusi sacks Bayero, rival for throne - |url=https://www.thenewsnigeria.com.ng/2015/10/28/emir-sanusi-sacks-bayero-rival-for-throne/ |access-date=2020-04-23 |website=The NEWS}}</ref>
'''An haifi marigayi sarkin Kano Alhaji Ado Abdullahi Bayero a watan Yuli na shekarar 1930.'''
Mahaifinsa shi ne Alhaji Abdullahi Bayero wanda ya yi sarautar Kano tsawon shekaru 27. Bayan karatun Kur'ani da ya yi a gida ya yi karatun primary ta gidan sarki da ke kofar Kudu a shekarun 1937, sanna ya halarci makarantar middle school wadda aka fi sani a yanzu da Rumfa College, inda daga nan ya halarci makarantar koyon harshen larafci ta S.A.S wadda ya kammala a 1947. A shekarar 1947 ne ya fara aiki a bankin Africa na Birtaniya wanda aka fi sani da First Bank a yanzu, sannan ya koma aiki a NA (Native Authority) a 1949 a matsayin magatakarda.
== Manazarta ==
*
* "Alhaji (Dr.) Ado Bayero: Shekaru 40 na Hidima ga Dan Adam", Daily Trust, Oktoba 13,2003.
* [http://saharareporters.com/news-page/emir-kano-dead]
7eqqy921cfhwyjigcm57ixs33sqhuwy
826020
826019
2026-04-24T18:15:59Z
Ashiru Lawal
24821
826020
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Ado Bayero House Kano.jpg|thumb|Hotan gidan marigayi mai martaba tsohon sarkin Kano Alhaji Ado Bayero|300px|right]]
[File:Aminu Ado Bayero.jpg|Marigari Ado Bayero|thumb|300px|right]
[[File:People paying their respects to the Emir of Kano 092016.jpg|thumb|hoton fadar ado bayaro]]
[[File:The Emir of Kano.png|thumb|The emir of kano]]
'''Ado Abdullahi Bayero '''{{Audio|Ha-Ado Bayero.ogg|Ado Bayero}}(An haifeshi: 25 ga watan Yuli shekara ta 1930 ya Rasu shida 6 ga watan Yuni,shekara ta 2014).tsohon [[Jerin sarakunan Kano|sarkin Kano]] ne tun daga shekara ta 1963 har zuwa rasuwarsa a shekara ta 2014. Ado Bayero ya kasance kafin ya zama sarkin Kano shahararren ɗan kasuwa ne, kuma ya yi aikin banki, tsohon ɗan sanda ne kuma sannan ya yi aiki a matsayin jakadan [Najeriya] a ƙasar [[Senegal]].
==Manazarta==
{{DEFAULTSORT: Bayero, Ado}}
[[Category: Sarakunan Najeriya]]
[[Category:Sarakunan Kano]]
{{Stub}}
== Early life ==
An haifi Ado Bayero a ranar 25 ga watan Yulin shekara ta 1930 a cikin dangin sarauta na dangin Fulani [[Sulluɓawa|Sullubawa]] wanda ya mallaki [[Masarautar Kano]] tun shekarar alif 1819. Mahaifinsa [[Abdullahi Bayero]] kuma mahaifiyarsa Hajiya Hasiy. Shi ne ɗa na goma sha ɗaya na mahaifinsa kuma na biyu a wurin mahaifiyarsa. A lokacin daya cika shekaru bakwai, an tura shi ya zauna tare da Maikano Zagi . <ref name=":0" /> Mahaifinsa yayi sarauta na tsawon shekaru 27. [[Muhammadu Sanusi I]] wanda ɗan'uwan Ado Bayero ne yayi mulki bayan mahaifinsu daga shekarata alif 1953 zuwa shekarar 1963. Bayan an cire shi daga sarauta a shekarar 1963, [[Muhammad Inuwa|Muhammadu Inuwa]] ya hau gadon sarauta na tsawon watanni uku.<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Sarki Muhammadu Inuwa |url=https://www.kanoemirate.org/new/pdfs/SK_Muhammadu_Inuwa.pdf |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=Kano Emirate}}</ref>
=== Rayuwa ta farko da ilimi ===
Bayero ya fara karatunsa a [[Kano (birni)|Kano]] yana karatun Islama, bayan haka ya halarci Makarantar tsakiya ta Kano (yanzu [[Kwalejin Rumfa Kano|Kwalejin Rumfa, Kano]]). Ya shafe kusan shekaru uku a Makarantar Kano don nazarin larabci amma bai kammala karatun ba. Daga nan ya yi aiki a matsayin magatakarda na banki na [[Bank of British West Africa|Bankin Burtaniya ta Yammacin Afirka]] har zuwa shekarata 1949, lokacin da ya shiga Hukumar Kula da Yan asalin Kano. Ya halarci Kwalejin Zaria Clerical a shekarar 1952.
A shekarata 1956, ya yi takara kuma ya lashe zaben yanki a birnin Kano a matsayin memba na Majalisar Jama'ar Arewa (NPC). Koyaya, ya shafe kusan shekara guda kawai a matsayin memba na Majalisar Dokokin Arewa yayin da aka matsa masa ya yi murabus daga matsayinsa, wani bangare saboda 'ra'ayoyinsa na zamani'.
Bada daɗewa ba bayan ya yi murabus, an nada shi shugaban 'yan sanda na Kano.A ƙarshen shekarata 1962, an nada shi Jakadan Najeriya a Senegal, matsayin da ya rike har sai an nada shi a matsayin sarkin.<ref name=":1" /> : 233 {{Rp}}
== Mutuwarsa da maye gurbinsa ==
A ranar 6 ga watan Yuni shekarata 2014, bayan shekaru hamsin da dayayi akan kursiyin, Ado Bayero ya mutu a fadarsa na[[Gidan Rumfa]] . Wani mummunan gwagwarmayane akan maye gurbin wanda zai gaji shi ya fito ne a cikin dangin sarauta tsakanin gidajen Bayero da Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2014-06-07 |title=Succession war: Ex-CBN governor, uncle in tight race for the Emir of Kano |url=https://www.vanguardngr.com/2014/06/succession-war-ex-cbn-governor-uncle-tight-race-emir-kano/ |access-date=2020-04-23 |website=Vanguard News |language=en-US}}</ref> A ranar 8 ga watan Yunin shekara ta 2014, an naɗa jikansa [[Sanusi Lamido Sanusi]] a matsayin Sarkin Kano.<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=SLS named new emir of Kano |url=https://www.thecable.ng/breaking-sls-named-new-emir-of-kano |access-date=2020-04-23 |website=TheCable |language=en-US}}</ref> Ɗansa, Sanusi Ado ya yanke shawarar barin Kano kuma a cikin shekarar 2015, an cire shi daga dukkan sunayensa, bayan yaki ya bada biyayya ga Emir Sanusi Lamido Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2015-10-28 |title=Emir Sanusi sacks Bayero, rival for throne - |url=https://www.thenewsnigeria.com.ng/2015/10/28/emir-sanusi-sacks-bayero-rival-for-throne/ |access-date=2020-04-23 |website=The NEWS}}</ref>
'''An haifi marigayi sarkin Kano Alhaji Ado Abdullahi Bayero a watan Yuli na shekarar 1930.'''
Mahaifinsa shi ne Alhaji Abdullahi Bayero wanda ya yi sarautar Kano tsawon shekaru 27. Bayan karatun Kur'ani da ya yi a gida ya yi karatun primary ta gidan sarki da ke kofar Kudu a shekarun 1937, sanna ya halarci makarantar middle school wadda aka fi sani a yanzu da Rumfa College, inda daga nan ya halarci makarantar koyon harshen larafci ta S.A.S wadda ya kammala a 1947. A shekarar 1947 ne ya fara aiki a bankin Africa na Birtaniya wanda aka fi sani da First Bank a yanzu, sannan ya koma aiki a NA (Native Authority) a 1949 a matsayin magatakarda.
== Manazarta ==
*
* "Alhaji (Dr.) Ado Bayero: Shekaru 40 na Hidima ga Dan Adam", Daily Trust, Oktoba 13,2003.
* [http://saharareporters.com/news-page/emir-kano-dead]
89kdsjepibg2wlfkbd9jycnqi231gcv
826021
826020
2026-04-24T18:17:13Z
Ashiru Lawal
24821
826021
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Ado Bayero House Kano.jpg|thumb|Hotan gidan marigayi mai martaba tsohon sarkin Kano Alhaji Ado Bayero|300px|right]]
[File:Aminu Ado Bayero.jpg|Marigari Ado Bayero|thumb|300px|right]
[[File:People paying their respects to the Emir of Kano 092016.jpg|thumb|hoton fadar ado bayaro]]
[[File:The Emir of Kano.png|thumb|The emir of kano]]
'''Ado Abdullahi Bayero '''{{Audio|Ha-Ado Bayero.ogg|Ado Bayero}}(An haifeshi: 25 ga watan Yuli shekara ta 1930 ya Rasu shida 6 ga watan Yuni,shekara ta 2014).tsohon [[Jerin sarakunan Kano|sarkin Kano]] ne tun daga shekara ta 1963 har zuwa rasuwarsa a shekara ta 2014. Ado Bayero ya kasance kafin ya zama sarkin Kano shahararren ɗan kasuwa ne, kuma ya yi aikin banki, tsohon ɗan sanda ne kuma sannan ya yi aiki a matsayin jakadan [Najeriya] a ƙasar [[Senegal]].
==Manazarta==
{{DEFAULTSORT: Bayero, Ado}}
[[Category: Sarakunan Najeriya]]
[[Category:Sarakunan Kano]]
{{Stub}}
== Early life ==
An haifi Ado Bayero a ranar 25 ga watan Yulin shekara ta 1930 a cikin dangin sarauta na dangin Fulani [[Sulluɓawa|Sullubawa]] wanda ya mallaki [[Masarautar Kano]] tun shekarar alif 1819. Mahaifinsa [[Abdullahi Bayero]] kuma mahaifiyarsa Hajiya Hasiy. Shi ne ɗa na goma sha ɗaya na mahaifinsa kuma na biyu a wurin mahaifiyarsa. A lokacin da ya cika shekaru bakwai, an tura shi ya zauna tare da Maikano Zagi . <ref name=":0" /> Mahaifinsa yayi sarauta na tsawon shekaru 27. [[Muhammadu Sanusi I]] wanda ɗan'uwan Ado Bayero ne yayi mulki bayan mahaifinsu daga shekarata alif 1953 zuwa shekarar 1963. Bayan an cire shi daga sarauta a shekarar 1963, [[Muhammad Inuwa|Muhammadu Inuwa]] ya hau gadon sarauta na tsawon watanni uku.<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Sarki Muhammadu Inuwa |url=https://www.kanoemirate.org/new/pdfs/SK_Muhammadu_Inuwa.pdf |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=Kano Emirate}}</ref>
=== Rayuwa ta farko da ilimi ===
Bayero ya fara karatunsa a [[Kano (birni)|Kano]] yana karatun Islama, bayan haka ya halarci Makarantar tsakiya ta Kano (yanzu [[Kwalejin Rumfa Kano|Kwalejin Rumfa, Kano]]). Ya shafe kusan shekaru uku a Makarantar Kano don nazarin larabci amma bai kammala karatun ba. Daga nan ya yi aiki a matsayin magatakarda na banki na [[Bank of British West Africa|Bankin Burtaniya ta Yammacin Afirka]] har zuwa shekarata 1949, lokacin da ya shiga Hukumar Kula da Yan asalin Kano. Ya halarci Kwalejin Zaria Clerical a shekarar 1952.
A shekarata 1956, ya yi takara kuma ya lashe zaben yanki a birnin Kano a matsayin memba na Majalisar Jama'ar Arewa (NPC). Koyaya, ya shafe kusan shekara guda kawai a matsayin memba na Majalisar Dokokin Arewa yayin da aka matsa masa ya yi murabus daga matsayinsa, wani bangare saboda 'ra'ayoyinsa na zamani'.
Bada daɗewa ba bayan ya yi murabus, an nada shi shugaban 'yan sanda na Kano.A ƙarshen shekarata 1962, an nada shi Jakadan Najeriya a Senegal, matsayin da ya rike har sai an nada shi a matsayin sarkin.<ref name=":1" /> : 233 {{Rp}}
== Mutuwarsa da maye gurbinsa ==
A ranar 6 ga watan Yuni shekarata 2014, bayan shekaru hamsin da dayayi akan kursiyin, Ado Bayero ya mutu a fadarsa na[[Gidan Rumfa]] . Wani mummunan gwagwarmayane akan maye gurbin wanda zai gaji shi ya fito ne a cikin dangin sarauta tsakanin gidajen Bayero da Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2014-06-07 |title=Succession war: Ex-CBN governor, uncle in tight race for the Emir of Kano |url=https://www.vanguardngr.com/2014/06/succession-war-ex-cbn-governor-uncle-tight-race-emir-kano/ |access-date=2020-04-23 |website=Vanguard News |language=en-US}}</ref> A ranar 8 ga watan Yunin shekara ta 2014, an naɗa jikansa [[Sanusi Lamido Sanusi]] a matsayin Sarkin Kano.<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=SLS named new emir of Kano |url=https://www.thecable.ng/breaking-sls-named-new-emir-of-kano |access-date=2020-04-23 |website=TheCable |language=en-US}}</ref> Ɗansa, Sanusi Ado ya yanke shawarar barin Kano kuma a cikin shekarar 2015, an cire shi daga dukkan sunayensa, bayan yaki ya bada biyayya ga Emir Sanusi Lamido Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2015-10-28 |title=Emir Sanusi sacks Bayero, rival for throne - |url=https://www.thenewsnigeria.com.ng/2015/10/28/emir-sanusi-sacks-bayero-rival-for-throne/ |access-date=2020-04-23 |website=The NEWS}}</ref>
'''An haifi marigayi sarkin Kano Alhaji Ado Abdullahi Bayero a watan Yuli na shekarar 1930.'''
Mahaifinsa shi ne Alhaji Abdullahi Bayero wanda ya yi sarautar Kano tsawon shekaru 27. Bayan karatun Kur'ani da ya yi a gida ya yi karatun primary ta gidan sarki da ke kofar Kudu a shekarun 1937, sanna ya halarci makarantar middle school wadda aka fi sani a yanzu da Rumfa College, inda daga nan ya halarci makarantar koyon harshen larafci ta S.A.S wadda ya kammala a 1947. A shekarar 1947 ne ya fara aiki a bankin Africa na Birtaniya wanda aka fi sani da First Bank a yanzu, sannan ya koma aiki a NA (Native Authority) a 1949 a matsayin magatakarda.
== Manazarta ==
*
* "Alhaji (Dr.) Ado Bayero: Shekaru 40 na Hidima ga Dan Adam", Daily Trust, Oktoba 13,2003.
* [http://saharareporters.com/news-page/emir-kano-dead]
rsv71vtm7jl05lph6tf6tk7idggkhuh
826022
826021
2026-04-24T18:17:32Z
Ashiru Lawal
24821
826022
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Ado Bayero House Kano.jpg|thumb|Hotan gidan marigayi mai martaba tsohon sarkin Kano Alhaji Ado Bayero|300px|right]]
[File:Aminu Ado Bayero.jpg|Marigari Ado Bayero|thumb|300px|right]
[[File:People paying their respects to the Emir of Kano 092016.jpg|thumb|hoton fadar ado bayaro]]
[[File:The Emir of Kano.png|thumb|The emir of kano]]
'''Ado Abdullahi Bayero '''{{Audio|Ha-Ado Bayero.ogg|Ado Bayero}}(An haifeshi: 25 ga watan Yuli shekara ta 1930 ya Rasu shida 6 ga watan Yuni,shekara ta 2014).tsohon [[Jerin sarakunan Kano|sarkin Kano]] ne tun daga shekara ta 1963 har zuwa rasuwarsa a shekara ta 2014. Ado Bayero ya kasance kafin ya zama sarkin Kano shahararren ɗan kasuwa ne, kuma ya yi aikin banki, tsohon ɗan sanda ne kuma sannan ya yi aiki a matsayin jakadan [Najeriya] a ƙasar [[Senegal]].
==Manazarta==
{{DEFAULTSORT: Bayero, Ado}}
[[Category: Sarakunan Najeriya]]
[[Category:Sarakunan Kano]]
{{Stub}}
== Early life ==
An haifi Ado Bayero a ranar 25 ga watan Yulin shekara ta 1930 a cikin dangin sarauta na dangin Fulani [[Sulluɓawa|Sullubawa]] wanda ya mallaki [[Masarautar Kano]] tun shekarar alif 1819. Mahaifinsa [[Abdullahi Bayero]] kuma mahaifiyarsa Hajiya Hasiy. Shi ne ɗa na goma sha ɗaya na mahaifinsa kuma na biyu a wurin mahaifiyarsa. A lokacin da ya cika shekaru Bakwai, an tura shi ya zauna tare da Maikano Zagi . <ref name=":0" /> Mahaifinsa yayi sarauta na tsawon shekaru 27. [[Muhammadu Sanusi I]] wanda ɗan'uwan Ado Bayero ne yayi mulki bayan mahaifinsu daga shekarata alif 1953 zuwa shekarar 1963. Bayan an cire shi daga sarauta a shekarar 1963, [[Muhammad Inuwa|Muhammadu Inuwa]] ya hau gadon sarauta na tsawon watanni uku.<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Sarki Muhammadu Inuwa |url=https://www.kanoemirate.org/new/pdfs/SK_Muhammadu_Inuwa.pdf |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=Kano Emirate}}</ref>
=== Rayuwa ta farko da ilimi ===
Bayero ya fara karatunsa a [[Kano (birni)|Kano]] yana karatun Islama, bayan haka ya halarci Makarantar tsakiya ta Kano (yanzu [[Kwalejin Rumfa Kano|Kwalejin Rumfa, Kano]]). Ya shafe kusan shekaru uku a Makarantar Kano don nazarin larabci amma bai kammala karatun ba. Daga nan ya yi aiki a matsayin magatakarda na banki na [[Bank of British West Africa|Bankin Burtaniya ta Yammacin Afirka]] har zuwa shekarata 1949, lokacin da ya shiga Hukumar Kula da Yan asalin Kano. Ya halarci Kwalejin Zaria Clerical a shekarar 1952.
A shekarata 1956, ya yi takara kuma ya lashe zaben yanki a birnin Kano a matsayin memba na Majalisar Jama'ar Arewa (NPC). Koyaya, ya shafe kusan shekara guda kawai a matsayin memba na Majalisar Dokokin Arewa yayin da aka matsa masa ya yi murabus daga matsayinsa, wani bangare saboda 'ra'ayoyinsa na zamani'.
Bada daɗewa ba bayan ya yi murabus, an nada shi shugaban 'yan sanda na Kano.A ƙarshen shekarata 1962, an nada shi Jakadan Najeriya a Senegal, matsayin da ya rike har sai an nada shi a matsayin sarkin.<ref name=":1" /> : 233 {{Rp}}
== Mutuwarsa da maye gurbinsa ==
A ranar 6 ga watan Yuni shekarata 2014, bayan shekaru hamsin da dayayi akan kursiyin, Ado Bayero ya mutu a fadarsa na[[Gidan Rumfa]] . Wani mummunan gwagwarmayane akan maye gurbin wanda zai gaji shi ya fito ne a cikin dangin sarauta tsakanin gidajen Bayero da Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2014-06-07 |title=Succession war: Ex-CBN governor, uncle in tight race for the Emir of Kano |url=https://www.vanguardngr.com/2014/06/succession-war-ex-cbn-governor-uncle-tight-race-emir-kano/ |access-date=2020-04-23 |website=Vanguard News |language=en-US}}</ref> A ranar 8 ga watan Yunin shekara ta 2014, an naɗa jikansa [[Sanusi Lamido Sanusi]] a matsayin Sarkin Kano.<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=SLS named new emir of Kano |url=https://www.thecable.ng/breaking-sls-named-new-emir-of-kano |access-date=2020-04-23 |website=TheCable |language=en-US}}</ref> Ɗansa, Sanusi Ado ya yanke shawarar barin Kano kuma a cikin shekarar 2015, an cire shi daga dukkan sunayensa, bayan yaki ya bada biyayya ga Emir Sanusi Lamido Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2015-10-28 |title=Emir Sanusi sacks Bayero, rival for throne - |url=https://www.thenewsnigeria.com.ng/2015/10/28/emir-sanusi-sacks-bayero-rival-for-throne/ |access-date=2020-04-23 |website=The NEWS}}</ref>
'''An haifi marigayi sarkin Kano Alhaji Ado Abdullahi Bayero a watan Yuli na shekarar 1930.'''
Mahaifinsa shi ne Alhaji Abdullahi Bayero wanda ya yi sarautar Kano tsawon shekaru 27. Bayan karatun Kur'ani da ya yi a gida ya yi karatun primary ta gidan sarki da ke kofar Kudu a shekarun 1937, sanna ya halarci makarantar middle school wadda aka fi sani a yanzu da Rumfa College, inda daga nan ya halarci makarantar koyon harshen larafci ta S.A.S wadda ya kammala a 1947. A shekarar 1947 ne ya fara aiki a bankin Africa na Birtaniya wanda aka fi sani da First Bank a yanzu, sannan ya koma aiki a NA (Native Authority) a 1949 a matsayin magatakarda.
== Manazarta ==
*
* "Alhaji (Dr.) Ado Bayero: Shekaru 40 na Hidima ga Dan Adam", Daily Trust, Oktoba 13,2003.
* [http://saharareporters.com/news-page/emir-kano-dead]
hrdwa1mmnj7fajmfg49q62fwgaq5auj
826023
826022
2026-04-24T18:18:21Z
Ashiru Lawal
24821
826023
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Ado Bayero House Kano.jpg|thumb|Hotan gidan marigayi mai martaba tsohon sarkin Kano Alhaji Ado Bayero|300px|right]]
[File:Aminu Ado Bayero.jpg|Marigari Ado Bayero|thumb|300px|right]
[[File:People paying their respects to the Emir of Kano 092016.jpg|thumb|hoton fadar ado bayaro]]
[[File:The Emir of Kano.png|thumb|The emir of kano]]
'''Ado Abdullahi Bayero '''{{Audio|Ha-Ado Bayero.ogg|Ado Bayero}}(An haifeshi: 25 ga watan Yuli shekara ta 1930 ya Rasu shida 6 ga watan Yuni,shekara ta 2014).tsohon [[Jerin sarakunan Kano|sarkin Kano]] ne tun daga shekara ta 1963 har zuwa rasuwarsa a shekara ta 2014. Ado Bayero ya kasance kafin ya zama sarkin Kano shahararren ɗan kasuwa ne, kuma ya yi aikin banki, tsohon ɗan sanda ne kuma sannan ya yi aiki a matsayin jakadan [Najeriya] a ƙasar [[Senegal]].
==Manazarta==
{{DEFAULTSORT: Bayero, Ado}}
[[Category: Sarakunan Najeriya]]
[[Category:Sarakunan Kano]]
{{Stub}}
== Early life ==
An haifi Ado Bayero a ranar 25 ga watan Yulin shekara ta 1930 a cikin dangin sarauta na dangin Fulani [[Sulluɓawa|Sullubawa]] wanda ya mallaki [[Masarautar Kano]] tun shekarar alif 1819. Mahaifinsa [[Abdullahi Bayero]] kuma mahaifiyarsa Hajiya Hasiy. Shi ne ɗa na goma sha ɗaya na mahaifinsa kuma na biyu a wurin mahaifiyarsa. A lokacin da ya cika shekaru Bakwai, an tura shi ya zauna tare da Maikano Zagi . <ref name=":0" /> Mahaifinsa yayi sarauta na tsawon shekaru 27. [[Muhammadu Sanusi I]] wanda ɗan'uwan Ado Bayero ne ya yi mulki bayan mahaifinsu daga shekarata alif 1953 zuwa shekarar 1963. Bayan an cire shi daga sarauta a shekarar 1963, [[Muhammad Inuwa|Muhammadu Inuwa]] ya hau gadon sarauta na tsawon watanni uku.<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Sarki Muhammadu Inuwa |url=https://www.kanoemirate.org/new/pdfs/SK_Muhammadu_Inuwa.pdf |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=Kano Emirate}}</ref>
=== Rayuwa ta farko da ilimi ===
Bayero ya fara karatunsa a [[Kano (birni)|Kano]] yana karatun Islama, bayan haka ya halarci Makarantar tsakiya ta Kano (yanzu [[Kwalejin Rumfa Kano|Kwalejin Rumfa, Kano]]). Ya shafe kusan shekaru uku a Makarantar Kano don nazarin larabci amma bai kammala karatun ba. Daga nan ya yi aiki a matsayin magatakarda na banki na [[Bank of British West Africa|Bankin Burtaniya ta Yammacin Afirka]] har zuwa shekarata 1949, lokacin da ya shiga Hukumar Kula da Yan asalin Kano. Ya halarci Kwalejin Zaria Clerical a shekarar 1952.
A shekarata 1956, ya yi takara kuma ya lashe zaben yanki a birnin Kano a matsayin memba na Majalisar Jama'ar Arewa (NPC). Koyaya, ya shafe kusan shekara guda kawai a matsayin memba na Majalisar Dokokin Arewa yayin da aka matsa masa ya yi murabus daga matsayinsa, wani bangare saboda 'ra'ayoyinsa na zamani'.
Bada daɗewa ba bayan ya yi murabus, an nada shi shugaban 'yan sanda na Kano.A ƙarshen shekarata 1962, an nada shi Jakadan Najeriya a Senegal, matsayin da ya rike har sai an nada shi a matsayin sarkin.<ref name=":1" /> : 233 {{Rp}}
== Mutuwarsa da maye gurbinsa ==
A ranar 6 ga watan Yuni shekarata 2014, bayan shekaru hamsin da dayayi akan kursiyin, Ado Bayero ya mutu a fadarsa na[[Gidan Rumfa]] . Wani mummunan gwagwarmayane akan maye gurbin wanda zai gaji shi ya fito ne a cikin dangin sarauta tsakanin gidajen Bayero da Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2014-06-07 |title=Succession war: Ex-CBN governor, uncle in tight race for the Emir of Kano |url=https://www.vanguardngr.com/2014/06/succession-war-ex-cbn-governor-uncle-tight-race-emir-kano/ |access-date=2020-04-23 |website=Vanguard News |language=en-US}}</ref> A ranar 8 ga watan Yunin shekara ta 2014, an naɗa jikansa [[Sanusi Lamido Sanusi]] a matsayin Sarkin Kano.<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=SLS named new emir of Kano |url=https://www.thecable.ng/breaking-sls-named-new-emir-of-kano |access-date=2020-04-23 |website=TheCable |language=en-US}}</ref> Ɗansa, Sanusi Ado ya yanke shawarar barin Kano kuma a cikin shekarar 2015, an cire shi daga dukkan sunayensa, bayan yaki ya bada biyayya ga Emir Sanusi Lamido Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2015-10-28 |title=Emir Sanusi sacks Bayero, rival for throne - |url=https://www.thenewsnigeria.com.ng/2015/10/28/emir-sanusi-sacks-bayero-rival-for-throne/ |access-date=2020-04-23 |website=The NEWS}}</ref>
'''An haifi marigayi sarkin Kano Alhaji Ado Abdullahi Bayero a watan Yuli na shekarar 1930.'''
Mahaifinsa shi ne Alhaji Abdullahi Bayero wanda ya yi sarautar Kano tsawon shekaru 27. Bayan karatun Kur'ani da ya yi a gida ya yi karatun primary ta gidan sarki da ke kofar Kudu a shekarun 1937, sanna ya halarci makarantar middle school wadda aka fi sani a yanzu da Rumfa College, inda daga nan ya halarci makarantar koyon harshen larafci ta S.A.S wadda ya kammala a 1947. A shekarar 1947 ne ya fara aiki a bankin Africa na Birtaniya wanda aka fi sani da First Bank a yanzu, sannan ya koma aiki a NA (Native Authority) a 1949 a matsayin magatakarda.
== Manazarta ==
*
* "Alhaji (Dr.) Ado Bayero: Shekaru 40 na Hidima ga Dan Adam", Daily Trust, Oktoba 13,2003.
* [http://saharareporters.com/news-page/emir-kano-dead]
dt5z5uh9w79k0euxkdorau4763n7gz4
826024
826023
2026-04-24T18:18:52Z
Ashiru Lawal
24821
826024
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Ado Bayero House Kano.jpg|thumb|Hotan gidan marigayi mai martaba tsohon sarkin Kano Alhaji Ado Bayero|300px|right]]
[File:Aminu Ado Bayero.jpg|Marigari Ado Bayero|thumb|300px|right]
[[File:People paying their respects to the Emir of Kano 092016.jpg|thumb|hoton fadar ado bayaro]]
[[File:The Emir of Kano.png|thumb|The emir of Kano]]
'''Ado Abdullahi Bayero '''{{Audio|Ha-Ado Bayero.ogg|Ado Bayero}}(An haifeshi: 25 ga watan Yuli shekara ta 1930 ya Rasu shida 6 ga watan Yuni,shekara ta 2014).tsohon [[Jerin sarakunan Kano|sarkin Kano]] ne tun daga shekara ta 1963 har zuwa rasuwarsa a shekara ta 2014. Ado Bayero ya kasance kafin ya zama sarkin Kano shahararren ɗan kasuwa ne, kuma ya yi aikin banki, tsohon ɗan sanda ne kuma sannan ya yi aiki a matsayin jakadan [Najeriya] a ƙasar [[Senegal]].
==Manazarta==
{{DEFAULTSORT: Bayero, Ado}}
[[Category: Sarakunan Najeriya]]
[[Category:Sarakunan Kano]]
{{Stub}}
== Early life ==
An haifi Ado Bayero a ranar 25 ga watan Yulin shekara ta 1930 a cikin dangin sarauta na dangin Fulani [[Sulluɓawa|Sullubawa]] wanda ya mallaki [[Masarautar Kano]] tun shekarar alif 1819. Mahaifinsa [[Abdullahi Bayero]] kuma mahaifiyarsa Hajiya Hasiy. Shi ne ɗa na goma sha ɗaya na mahaifinsa kuma na biyu a wurin mahaifiyarsa. A lokacin da ya cika shekaru Bakwai, an tura shi ya zauna tare da Maikano Zagi . <ref name=":0" /> Mahaifinsa yayi sarauta na tsawon shekaru 27. [[Muhammadu Sanusi I]] wanda ɗan'uwan Ado Bayero ne ya yi mulki bayan mahaifinsu daga shekarata alif 1953 zuwa shekarar 1963. Bayan an cire shi daga sarauta a shekarar 1963, [[Muhammad Inuwa|Muhammadu Inuwa]] ya hau gadon sarauta na tsawon watanni uku.<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Sarki Muhammadu Inuwa |url=https://www.kanoemirate.org/new/pdfs/SK_Muhammadu_Inuwa.pdf |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=Kano Emirate}}</ref>
=== Rayuwa ta farko da ilimi ===
Bayero ya fara karatunsa a [[Kano (birni)|Kano]] yana karatun Islama, bayan haka ya halarci Makarantar tsakiya ta Kano (yanzu [[Kwalejin Rumfa Kano|Kwalejin Rumfa, Kano]]). Ya shafe kusan shekaru uku a Makarantar Kano don nazarin larabci amma bai kammala karatun ba. Daga nan ya yi aiki a matsayin magatakarda na banki na [[Bank of British West Africa|Bankin Burtaniya ta Yammacin Afirka]] har zuwa shekarata 1949, lokacin da ya shiga Hukumar Kula da Yan asalin Kano. Ya halarci Kwalejin Zaria Clerical a shekarar 1952.
A shekarata 1956, ya yi takara kuma ya lashe zaben yanki a birnin Kano a matsayin memba na Majalisar Jama'ar Arewa (NPC). Koyaya, ya shafe kusan shekara guda kawai a matsayin memba na Majalisar Dokokin Arewa yayin da aka matsa masa ya yi murabus daga matsayinsa, wani bangare saboda 'ra'ayoyinsa na zamani'.
Bada daɗewa ba bayan ya yi murabus, an nada shi shugaban 'yan sanda na Kano.A ƙarshen shekarata 1962, an nada shi Jakadan Najeriya a Senegal, matsayin da ya rike har sai an nada shi a matsayin sarkin.<ref name=":1" /> : 233 {{Rp}}
== Mutuwarsa da maye gurbinsa ==
A ranar 6 ga watan Yuni shekarata 2014, bayan shekaru hamsin da dayayi akan kursiyin, Ado Bayero ya mutu a fadarsa na[[Gidan Rumfa]] . Wani mummunan gwagwarmayane akan maye gurbin wanda zai gaji shi ya fito ne a cikin dangin sarauta tsakanin gidajen Bayero da Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2014-06-07 |title=Succession war: Ex-CBN governor, uncle in tight race for the Emir of Kano |url=https://www.vanguardngr.com/2014/06/succession-war-ex-cbn-governor-uncle-tight-race-emir-kano/ |access-date=2020-04-23 |website=Vanguard News |language=en-US}}</ref> A ranar 8 ga watan Yunin shekara ta 2014, an naɗa jikansa [[Sanusi Lamido Sanusi]] a matsayin Sarkin Kano.<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=SLS named new emir of Kano |url=https://www.thecable.ng/breaking-sls-named-new-emir-of-kano |access-date=2020-04-23 |website=TheCable |language=en-US}}</ref> Ɗansa, Sanusi Ado ya yanke shawarar barin Kano kuma a cikin shekarar 2015, an cire shi daga dukkan sunayensa, bayan yaki ya bada biyayya ga Emir Sanusi Lamido Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2015-10-28 |title=Emir Sanusi sacks Bayero, rival for throne - |url=https://www.thenewsnigeria.com.ng/2015/10/28/emir-sanusi-sacks-bayero-rival-for-throne/ |access-date=2020-04-23 |website=The NEWS}}</ref>
'''An haifi marigayi sarkin Kano Alhaji Ado Abdullahi Bayero a watan Yuli na shekarar 1930.'''
Mahaifinsa shi ne Alhaji Abdullahi Bayero wanda ya yi sarautar Kano tsawon shekaru 27. Bayan karatun Kur'ani da ya yi a gida ya yi karatun primary ta gidan sarki da ke kofar Kudu a shekarun 1937, sanna ya halarci makarantar middle school wadda aka fi sani a yanzu da Rumfa College, inda daga nan ya halarci makarantar koyon harshen larafci ta S.A.S wadda ya kammala a 1947. A shekarar 1947 ne ya fara aiki a bankin Africa na Birtaniya wanda aka fi sani da First Bank a yanzu, sannan ya koma aiki a NA (Native Authority) a 1949 a matsayin magatakarda.
== Manazarta ==
*
* "Alhaji (Dr.) Ado Bayero: Shekaru 40 na Hidima ga Dan Adam", Daily Trust, Oktoba 13,2003.
* [http://saharareporters.com/news-page/emir-kano-dead]
80epku0pvsi6m01buuyob9jul1p7x4z
826025
826024
2026-04-24T18:19:48Z
Ashiru Lawal
24821
826025
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Ado Bayero House Kano.jpg|thumb|Hotan gidan marigayi mai martaba tsohon sarkin Kano Alhaji Ado Bayero|300px|right]]
[File:Aminu Ado Bayero.jpg|Marigari Ado Bayero|thumb|300px|right]
[[File:People paying their respects to the Emir of Kano 092016.jpg|thumb|hoton fadar ado bayaro]]
[[File:The Emir of Kano.png|thumb|The emir of Kano]]
'''Ado Abdullahi Bayero '''{{Audio|Ha-Ado Bayero.ogg|Ado Bayero}}(An haifeshi: 25 ga watan Yuli shekara ta 1930 ya Rasu shida 6 ga watan Yuni,shekara ta 2014).tsohon [[Jerin sarakunan Kano|sarkin Kano]] ne tun daga shekara ta 1963 har zuwa rasuwarsa a shekara ta 2014. Ado Bayero ya kasance kafin ya zama sarkin Kano shahararren ɗan kasuwa ne, kuma ya yi aikin banki, tsohon ɗan sanda ne kuma sannan ya yi aiki a matsayin jakadan [Najeriya] a ƙasar [[Senegal]].
==Manazarta==
{{DEFAULTSORT: Bayero, Ado}}
[[Category: Sarakunan Najeriya]]
[[Category:Sarakunan Kano]]
{{Stub}}
== Early life ==
An haifi Ado Bayero a ranar 25 ga watan Yulin shekara ta 1930 a cikin dangin sarauta na dangin Fulani [[Sulluɓawa|Sullubawa]] wanda ya mallaki [[Masarautar Kano]] tun shekarar alif 1819. Mahaifinsa [[Abdullahi Bayero]] kuma mahaifiyarsa Hajiya Hasiy. Shi ne ɗa na goma sha ɗaya na mahaifinsa kuma na biyu a wurin mahaifiyarsa. A lokacin da ya cika shekaru Bakwai, an tura shi ya zauna tare da Maikano Zagi . <ref name=":0" /> Mahaifinsa yayi sarauta na tsawon shekaru 27. [[Muhammadu Sanusi I]] wanda ɗan'uwan Ado Bayero ne ya yi mulki bayan mahaifinsu daga shekara ta alif 1953 zuwa shekarar 1963. Bayan an cire shi daga sarauta a shekarar 1963, [[Muhammad Inuwa|Muhammadu Inuwa]] ya hau gadon sarauta na tsawon watanni uku.<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Sarki Muhammadu Inuwa |url=https://www.kanoemirate.org/new/pdfs/SK_Muhammadu_Inuwa.pdf |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=Kano Emirate}}</ref>
=== Rayuwa ta farko da ilimi ===
Bayero ya fara karatunsa a [[Kano (birni)|Kano]] yana karatun Islama, bayan haka ya halarci Makarantar tsakiya ta Kano (yanzu [[Kwalejin Rumfa Kano|Kwalejin Rumfa, Kano]]). Ya shafe kusan shekaru uku a Makarantar Kano don nazarin larabci amma bai kammala karatun ba. Daga nan ya yi aiki a matsayin magatakarda na banki na [[Bank of British West Africa|Bankin Burtaniya ta Yammacin Afirka]] har zuwa shekarata 1949, lokacin da ya shiga Hukumar Kula da Yan asalin Kano. Ya halarci Kwalejin Zaria Clerical a shekarar 1952.
A shekarata 1956, ya yi takara kuma ya lashe zaben yanki a birnin Kano a matsayin memba na Majalisar Jama'ar Arewa (NPC). Koyaya, ya shafe kusan shekara guda kawai a matsayin memba na Majalisar Dokokin Arewa yayin da aka matsa masa ya yi murabus daga matsayinsa, wani bangare saboda 'ra'ayoyinsa na zamani'.
Bada daɗewa ba bayan ya yi murabus, an nada shi shugaban 'yan sanda na Kano.A ƙarshen shekarata 1962, an nada shi Jakadan Najeriya a Senegal, matsayin da ya rike har sai an nada shi a matsayin sarkin.<ref name=":1" /> : 233 {{Rp}}
== Mutuwarsa da maye gurbinsa ==
A ranar 6 ga watan Yuni shekarata 2014, bayan shekaru hamsin da dayayi akan kursiyin, Ado Bayero ya mutu a fadarsa na[[Gidan Rumfa]] . Wani mummunan gwagwarmayane akan maye gurbin wanda zai gaji shi ya fito ne a cikin dangin sarauta tsakanin gidajen Bayero da Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2014-06-07 |title=Succession war: Ex-CBN governor, uncle in tight race for the Emir of Kano |url=https://www.vanguardngr.com/2014/06/succession-war-ex-cbn-governor-uncle-tight-race-emir-kano/ |access-date=2020-04-23 |website=Vanguard News |language=en-US}}</ref> A ranar 8 ga watan Yunin shekara ta 2014, an naɗa jikansa [[Sanusi Lamido Sanusi]] a matsayin Sarkin Kano.<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=SLS named new emir of Kano |url=https://www.thecable.ng/breaking-sls-named-new-emir-of-kano |access-date=2020-04-23 |website=TheCable |language=en-US}}</ref> Ɗansa, Sanusi Ado ya yanke shawarar barin Kano kuma a cikin shekarar 2015, an cire shi daga dukkan sunayensa, bayan yaki ya bada biyayya ga Emir Sanusi Lamido Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2015-10-28 |title=Emir Sanusi sacks Bayero, rival for throne - |url=https://www.thenewsnigeria.com.ng/2015/10/28/emir-sanusi-sacks-bayero-rival-for-throne/ |access-date=2020-04-23 |website=The NEWS}}</ref>
'''An haifi marigayi sarkin Kano Alhaji Ado Abdullahi Bayero a watan Yuli na shekarar 1930.'''
Mahaifinsa shi ne Alhaji Abdullahi Bayero wanda ya yi sarautar Kano tsawon shekaru 27. Bayan karatun Kur'ani da ya yi a gida ya yi karatun primary ta gidan sarki da ke kofar Kudu a shekarun 1937, sanna ya halarci makarantar middle school wadda aka fi sani a yanzu da Rumfa College, inda daga nan ya halarci makarantar koyon harshen larafci ta S.A.S wadda ya kammala a 1947. A shekarar 1947 ne ya fara aiki a bankin Africa na Birtaniya wanda aka fi sani da First Bank a yanzu, sannan ya koma aiki a NA (Native Authority) a 1949 a matsayin magatakarda.
== Manazarta ==
*
* "Alhaji (Dr.) Ado Bayero: Shekaru 40 na Hidima ga Dan Adam", Daily Trust, Oktoba 13,2003.
* [http://saharareporters.com/news-page/emir-kano-dead]
rodw127humhmdj95m5wzwc4rlgt237r
826026
826025
2026-04-24T18:20:22Z
Ashiru Lawal
24821
826026
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Ado Bayero House Kano.jpg|thumb|Hotan gidan marigayi mai martaba tsohon sarkin Kano Alhaji Ado Bayero|300px|right]]
[File:Aminu Ado Bayero.jpg|Marigari Ado Bayero|thumb|300px|right]
[[File:People paying their respects to the Emir of Kano 092016.jpg|thumb|hoton fadar ado bayaro]]
[[File:The Emir of Kano.png|thumb|The emir of Kano]]
'''Ado Abdullahi Bayero '''{{Audio|Ha-Ado Bayero.ogg|Ado Bayero}}(An haifeshi: 25 ga watan Yuli shekara ta 1930 ya Rasu shida 6 ga watan Yuni,shekara ta 2014).tsohon [[Jerin sarakunan Kano|sarkin Kano]] ne tun daga shekara ta 1963 har zuwa rasuwarsa a shekara ta 2014. Ado Bayero ya kasance kafin ya zama sarkin Kano shahararren ɗan kasuwa ne, kuma ya yi aikin banki, tsohon ɗan sanda ne kuma sannan ya yi aiki a matsayin jakadan [Najeriya] a ƙasar [[Senegal]].
==Manazarta==
{{DEFAULTSORT: Bayero, Ado}}
[[Category: Sarakunan Najeriya]]
[[Category:Sarakunan Kano]]
{{Stub}}
== Early life ==
An haifi Ado Bayero a ranar 25 ga watan Yulin shekara ta 1930 a cikin dangin sarauta na dangin Fulani [[Sulluɓawa|Sullubawa]] wanda ya mallaki [[Masarautar Kano]] tun shekarar alif 1819. Mahaifinsa [[Abdullahi Bayero]] kuma mahaifiyarsa Hajiya Hasiya. Shi ne ɗa na goma sha ɗaya na mahaifinsa kuma na biyu a wurin mahaifiyarsa. A lokacin da ya cika shekaru Bakwai, an tura shi ya zauna tare da Maikano Zagi . <ref name=":0" /> Mahaifinsa yayi sarauta na tsawon shekaru 27. [[Muhammadu Sanusi I]] wanda ɗan'uwan Ado Bayero ne ya yi mulki bayan mahaifinsu daga shekara ta alif 1953 zuwa shekarar 1963. Bayan an cire shi daga sarauta a shekarar 1963, [[Muhammad Inuwa|Muhammadu Inuwa]] ya hau gadon sarauta na tsawon watanni uku.<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Sarki Muhammadu Inuwa |url=https://www.kanoemirate.org/new/pdfs/SK_Muhammadu_Inuwa.pdf |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=Kano Emirate}}</ref>
=== Rayuwa ta farko da ilimi ===
Bayero ya fara karatunsa a [[Kano (birni)|Kano]] yana karatun Islama, bayan haka ya halarci Makarantar tsakiya ta Kano (yanzu [[Kwalejin Rumfa Kano|Kwalejin Rumfa, Kano]]). Ya shafe kusan shekaru uku a Makarantar Kano don nazarin larabci amma bai kammala karatun ba. Daga nan ya yi aiki a matsayin magatakarda na banki na [[Bank of British West Africa|Bankin Burtaniya ta Yammacin Afirka]] har zuwa shekarata 1949, lokacin da ya shiga Hukumar Kula da Yan asalin Kano. Ya halarci Kwalejin Zaria Clerical a shekarar 1952.
A shekarata 1956, ya yi takara kuma ya lashe zaben yanki a birnin Kano a matsayin memba na Majalisar Jama'ar Arewa (NPC). Koyaya, ya shafe kusan shekara guda kawai a matsayin memba na Majalisar Dokokin Arewa yayin da aka matsa masa ya yi murabus daga matsayinsa, wani bangare saboda 'ra'ayoyinsa na zamani'.
Bada daɗewa ba bayan ya yi murabus, an nada shi shugaban 'yan sanda na Kano.A ƙarshen shekarata 1962, an nada shi Jakadan Najeriya a Senegal, matsayin da ya rike har sai an nada shi a matsayin sarkin.<ref name=":1" /> : 233 {{Rp}}
== Mutuwarsa da maye gurbinsa ==
A ranar 6 ga watan Yuni shekarata 2014, bayan shekaru hamsin da dayayi akan kursiyin, Ado Bayero ya mutu a fadarsa na[[Gidan Rumfa]] . Wani mummunan gwagwarmayane akan maye gurbin wanda zai gaji shi ya fito ne a cikin dangin sarauta tsakanin gidajen Bayero da Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2014-06-07 |title=Succession war: Ex-CBN governor, uncle in tight race for the Emir of Kano |url=https://www.vanguardngr.com/2014/06/succession-war-ex-cbn-governor-uncle-tight-race-emir-kano/ |access-date=2020-04-23 |website=Vanguard News |language=en-US}}</ref> A ranar 8 ga watan Yunin shekara ta 2014, an naɗa jikansa [[Sanusi Lamido Sanusi]] a matsayin Sarkin Kano.<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=SLS named new emir of Kano |url=https://www.thecable.ng/breaking-sls-named-new-emir-of-kano |access-date=2020-04-23 |website=TheCable |language=en-US}}</ref> Ɗansa, Sanusi Ado ya yanke shawarar barin Kano kuma a cikin shekarar 2015, an cire shi daga dukkan sunayensa, bayan yaki ya bada biyayya ga Emir Sanusi Lamido Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2015-10-28 |title=Emir Sanusi sacks Bayero, rival for throne - |url=https://www.thenewsnigeria.com.ng/2015/10/28/emir-sanusi-sacks-bayero-rival-for-throne/ |access-date=2020-04-23 |website=The NEWS}}</ref>
'''An haifi marigayi sarkin Kano Alhaji Ado Abdullahi Bayero a watan Yuli na shekarar 1930.'''
Mahaifinsa shi ne Alhaji Abdullahi Bayero wanda ya yi sarautar Kano tsawon shekaru 27. Bayan karatun Kur'ani da ya yi a gida ya yi karatun primary ta gidan sarki da ke kofar Kudu a shekarun 1937, sanna ya halarci makarantar middle school wadda aka fi sani a yanzu da Rumfa College, inda daga nan ya halarci makarantar koyon harshen larafci ta S.A.S wadda ya kammala a 1947. A shekarar 1947 ne ya fara aiki a bankin Africa na Birtaniya wanda aka fi sani da First Bank a yanzu, sannan ya koma aiki a NA (Native Authority) a 1949 a matsayin magatakarda.
== Manazarta ==
*
* "Alhaji (Dr.) Ado Bayero: Shekaru 40 na Hidima ga Dan Adam", Daily Trust, Oktoba 13,2003.
* [http://saharareporters.com/news-page/emir-kano-dead]
nlxeqqzzyjuz95vxod72giwgkesz2d4
826027
826026
2026-04-24T18:21:35Z
Ashiru Lawal
24821
826027
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Ado Bayero House Kano.jpg|thumb|Hotan gidan marigayi mai martaba tsohon sarkin Kano Alhaji Ado Bayero|300px|right]]
[File:Aminu Ado Bayero.jpg|Marigari Ado Bayero|thumb|300px|right]
[[File:People paying their respects to the Emir of Kano 092016.jpg|thumb|hoton fadar ado bayaro]]
[[File:The Emir of Kano.png|thumb|The emir of Kano]]
'''Ado Abdullahi Bayero '''{{Audio|Ha-Ado Bayero.ogg|Ado Bayero}}(An haifeshi: 25 ga watan Yuli shekara ta 1930 ya Rasu shida 6 ga watan Yuni,shekara ta 2014).tsohon [[Jerin sarakunan Kano|sarkin Kano]] ne tun daga shekara ta 1963 har zuwa rasuwarsa a shekara ta 2014. Ado Bayero ya kasance kafin ya zama sarkin Kano shahararren ɗan kasuwa ne, kuma ya yi aikin banki, tsohon ɗan sanda ne kuma sannan ya yi aiki a matsayin jakadan [Najeriya] a ƙasar [[Senegal]].
==Manazarta==
{{DEFAULTSORT: Bayero, Ado}}
[[Category: Sarakunan Najeriya]]
[[Category:Sarakunan Kano]]
{{Stub}}
== Early life ==
An haifi Ado Bayero a ranar 25 ga watan Yulin shekara ta 1930 a cikin dangin sarauta na dangin Fulani [[Sulluɓawa|Sullubawa]] wanda ya mallaki [[Masarautar Kano]] tun shekarar alif 1819. Mahaifinsa [[Abdullahi Bayero]] kuma mahaifiyarsa Hajiya Hasiya. Shi ne ɗa na goma sha ɗaya na mahaifinsa kuma na biyu a wurin mahaifiyarsa. A lokacin da ya cika shekaru Bakwai, an tura shi ya zauna tare da Maikano Zagi . <ref name=":0" /> Mahaifinsa yayi sarauta na tsawon shekaru 27. [[Muhammadu Sanusi I]] wanda ɗan'uwan Ado Bayero ne ya yi mulki bayan mahaifinsu daga shekara ta alif 1953 zuwa shekarar 1963. Bayan an cire shi daga sarauta a shekarar 1963, [[Muhammad Inuwa|Muhammadu Inuwa]] ya hau gadon sarauta na tsawon watanni uku.<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Sarki Muhammadu Inuwa |url=https://www.kanoemirate.org/new/pdfs/SK_Muhammadu_Inuwa.pdf |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=Kano Emirate}}</ref>
=== Rayuwa ta farko da ilimi ===
Bayero ya fara karatun sa a [[Kano (birni)|Kano]] yana karatun Islama, bayan haka ya halarci Makarantar tsakiya ta Kano (yanzu [[Kwalejin Rumfa Kano|Kwalejin Rumfa, Kano]]). Ya shafe kusan shekaru uku a Makarantar Kano don nazarin larabci amma bai kammala karatun ba. Daga nan ya yi aiki a matsayin magatakarda na banki na [[Bank of British West Africa|Bankin Burtaniya ta Yammacin Afirka]] har zuwa shekarata 1949, lokacin da ya shiga Hukumar Kula da Yan asalin Kano. Ya halarci Kwalejin Zaria Clerical a shekarar 1952.
A shekarata 1956, ya yi takara kuma ya lashe zaben yanki a birnin Kano a matsayin memba na Majalisar Jama'ar Arewa (NPC). Koyaya, ya shafe kusan shekara guda kawai a matsayin memba na Majalisar Dokokin Arewa yayin da aka matsa masa ya yi murabus daga matsayinsa, wani bangare saboda 'ra'ayoyinsa na zamani'.
Bada daɗewa ba bayan ya yi murabus, an nada shi shugaban 'yan sanda na Kano.A ƙarshen shekarata 1962, an nada shi Jakadan Najeriya a Senegal, matsayin da ya rike har sai an nada shi a matsayin sarkin.<ref name=":1" /> : 233 {{Rp}}
== Mutuwarsa da maye gurbinsa ==
A ranar 6 ga watan Yuni shekarata 2014, bayan shekaru hamsin da dayayi akan kursiyin, Ado Bayero ya mutu a fadarsa na[[Gidan Rumfa]] . Wani mummunan gwagwarmayane akan maye gurbin wanda zai gaji shi ya fito ne a cikin dangin sarauta tsakanin gidajen Bayero da Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2014-06-07 |title=Succession war: Ex-CBN governor, uncle in tight race for the Emir of Kano |url=https://www.vanguardngr.com/2014/06/succession-war-ex-cbn-governor-uncle-tight-race-emir-kano/ |access-date=2020-04-23 |website=Vanguard News |language=en-US}}</ref> A ranar 8 ga watan Yunin shekara ta 2014, an naɗa jikansa [[Sanusi Lamido Sanusi]] a matsayin Sarkin Kano.<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=SLS named new emir of Kano |url=https://www.thecable.ng/breaking-sls-named-new-emir-of-kano |access-date=2020-04-23 |website=TheCable |language=en-US}}</ref> Ɗansa, Sanusi Ado ya yanke shawarar barin Kano kuma a cikin shekarar 2015, an cire shi daga dukkan sunayensa, bayan yaki ya bada biyayya ga Emir Sanusi Lamido Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2015-10-28 |title=Emir Sanusi sacks Bayero, rival for throne - |url=https://www.thenewsnigeria.com.ng/2015/10/28/emir-sanusi-sacks-bayero-rival-for-throne/ |access-date=2020-04-23 |website=The NEWS}}</ref>
'''An haifi marigayi sarkin Kano Alhaji Ado Abdullahi Bayero a watan Yuli na shekarar 1930.'''
Mahaifinsa shi ne Alhaji Abdullahi Bayero wanda ya yi sarautar Kano tsawon shekaru 27. Bayan karatun Kur'ani da ya yi a gida ya yi karatun primary ta gidan sarki da ke kofar Kudu a shekarun 1937, sanna ya halarci makarantar middle school wadda aka fi sani a yanzu da Rumfa College, inda daga nan ya halarci makarantar koyon harshen larafci ta S.A.S wadda ya kammala a 1947. A shekarar 1947 ne ya fara aiki a bankin Africa na Birtaniya wanda aka fi sani da First Bank a yanzu, sannan ya koma aiki a NA (Native Authority) a 1949 a matsayin magatakarda.
== Manazarta ==
*
* "Alhaji (Dr.) Ado Bayero: Shekaru 40 na Hidima ga Dan Adam", Daily Trust, Oktoba 13,2003.
* [http://saharareporters.com/news-page/emir-kano-dead]
co80wtmr5ml1k76thq1n8xzqofor1hn
826028
826027
2026-04-24T18:22:13Z
Ashiru Lawal
24821
826028
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Ado Bayero House Kano.jpg|thumb|Hotan gidan marigayi mai martaba tsohon sarkin Kano Alhaji Ado Bayero|300px|right]]
[File:Aminu Ado Bayero.jpg|Marigari Ado Bayero|thumb|300px|right]
[[File:People paying their respects to the Emir of Kano 092016.jpg|thumb|hoton fadar ado bayaro]]
[[File:The Emir of Kano.png|thumb|The emir of Kano]]
'''Ado Abdullahi Bayero '''{{Audio|Ha-Ado Bayero.ogg|Ado Bayero}}(An haifeshi: 25 ga watan Yuli shekara ta 1930 ya Rasu shida 6 ga watan Yuni,shekara ta 2014).tsohon [[Jerin sarakunan Kano|sarkin Kano]] ne tun daga shekara ta 1963 har zuwa rasuwarsa a shekara ta 2014. Ado Bayero ya kasance kafin ya zama sarkin Kano shahararren ɗan kasuwa ne, kuma ya yi aikin banki, tsohon ɗan sanda ne kuma sannan ya yi aiki a matsayin jakadan [Najeriya] a ƙasar [[Senegal]].
==Manazarta==
{{DEFAULTSORT: Bayero, Ado}}
[[Category: Sarakunan Najeriya]]
[[Category:Sarakunan Kano]]
{{Stub}}
== Early life ==
An haifi Ado Bayero a ranar 25 ga watan Yulin shekara ta 1930 a cikin dangin sarauta na dangin Fulani [[Sulluɓawa|Sullubawa]] wanda ya mallaki [[Masarautar Kano]] tun shekarar alif 1819. Mahaifinsa [[Abdullahi Bayero]] kuma mahaifiyarsa Hajiya Hasiya. Shi ne ɗa na goma sha ɗaya na mahaifinsa kuma na biyu a wurin mahaifiyarsa. A lokacin da ya cika shekaru Bakwai, an tura shi ya zauna tare da Maikano Zagi . <ref name=":0" /> Mahaifinsa yayi sarauta na tsawon shekaru 27. [[Muhammadu Sanusi I]] wanda ɗan'uwan Ado Bayero ne ya yi mulki bayan mahaifinsu daga shekara ta alif 1953 zuwa shekarar 1963. Bayan an cire shi daga sarauta a shekarar 1963, [[Muhammad Inuwa|Muhammadu Inuwa]] ya hau gadon sarauta na tsawon watanni uku.<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Sarki Muhammadu Inuwa |url=https://www.kanoemirate.org/new/pdfs/SK_Muhammadu_Inuwa.pdf |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=Kano Emirate}}</ref>
=== Rayuwa ta farko da ilimi ===
Bayero ya fara karatun sa ne a [[Kano (birni)|Kano]] yana karatun Islama, bayan haka ya halarci Makarantar tsakiya ta Kano (yanzu [[Kwalejin Rumfa Kano|Kwalejin Rumfa, Kano]]). Ya shafe kusan shekaru uku a Makarantar Kano don nazarin larabci amma bai kammala karatun ba. Daga nan ya yi aiki a matsayin magatakarda na banki na [[Bank of British West Africa|Bankin Burtaniya ta Yammacin Afirka]] har zuwa shekarata 1949, lokacin da ya shiga Hukumar Kula da Yan asalin Kano. Ya halarci Kwalejin Zaria Clerical a shekarar 1952.
A shekarata 1956, ya yi takara kuma ya lashe zaben yanki a birnin Kano a matsayin memba na Majalisar Jama'ar Arewa (NPC). Koyaya, ya shafe kusan shekara guda kawai a matsayin memba na Majalisar Dokokin Arewa yayin da aka matsa masa ya yi murabus daga matsayinsa, wani bangare saboda 'ra'ayoyinsa na zamani'.
Bada daɗewa ba bayan ya yi murabus, an nada shi shugaban 'yan sanda na Kano.A ƙarshen shekarata 1962, an nada shi Jakadan Najeriya a Senegal, matsayin da ya rike har sai an nada shi a matsayin sarkin.<ref name=":1" /> : 233 {{Rp}}
== Mutuwarsa da maye gurbinsa ==
A ranar 6 ga watan Yuni shekarata 2014, bayan shekaru hamsin da dayayi akan kursiyin, Ado Bayero ya mutu a fadarsa na[[Gidan Rumfa]] . Wani mummunan gwagwarmayane akan maye gurbin wanda zai gaji shi ya fito ne a cikin dangin sarauta tsakanin gidajen Bayero da Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2014-06-07 |title=Succession war: Ex-CBN governor, uncle in tight race for the Emir of Kano |url=https://www.vanguardngr.com/2014/06/succession-war-ex-cbn-governor-uncle-tight-race-emir-kano/ |access-date=2020-04-23 |website=Vanguard News |language=en-US}}</ref> A ranar 8 ga watan Yunin shekara ta 2014, an naɗa jikansa [[Sanusi Lamido Sanusi]] a matsayin Sarkin Kano.<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=SLS named new emir of Kano |url=https://www.thecable.ng/breaking-sls-named-new-emir-of-kano |access-date=2020-04-23 |website=TheCable |language=en-US}}</ref> Ɗansa, Sanusi Ado ya yanke shawarar barin Kano kuma a cikin shekarar 2015, an cire shi daga dukkan sunayensa, bayan yaki ya bada biyayya ga Emir Sanusi Lamido Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2015-10-28 |title=Emir Sanusi sacks Bayero, rival for throne - |url=https://www.thenewsnigeria.com.ng/2015/10/28/emir-sanusi-sacks-bayero-rival-for-throne/ |access-date=2020-04-23 |website=The NEWS}}</ref>
'''An haifi marigayi sarkin Kano Alhaji Ado Abdullahi Bayero a watan Yuli na shekarar 1930.'''
Mahaifinsa shi ne Alhaji Abdullahi Bayero wanda ya yi sarautar Kano tsawon shekaru 27. Bayan karatun Kur'ani da ya yi a gida ya yi karatun primary ta gidan sarki da ke kofar Kudu a shekarun 1937, sanna ya halarci makarantar middle school wadda aka fi sani a yanzu da Rumfa College, inda daga nan ya halarci makarantar koyon harshen larafci ta S.A.S wadda ya kammala a 1947. A shekarar 1947 ne ya fara aiki a bankin Africa na Birtaniya wanda aka fi sani da First Bank a yanzu, sannan ya koma aiki a NA (Native Authority) a 1949 a matsayin magatakarda.
== Manazarta ==
*
* "Alhaji (Dr.) Ado Bayero: Shekaru 40 na Hidima ga Dan Adam", Daily Trust, Oktoba 13,2003.
* [http://saharareporters.com/news-page/emir-kano-dead]
5dnm7qrau576d8du3f3vctlnicd3tcr
826029
826028
2026-04-24T18:23:07Z
Ashiru Lawal
24821
826029
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Ado Bayero House Kano.jpg|thumb|Hotan gidan marigayi mai martaba tsohon sarkin Kano Alhaji Ado Bayero|300px|right]]
[File:Aminu Ado Bayero.jpg|Marigari Ado Bayero|thumb|300px|right]
[[File:People paying their respects to the Emir of Kano 092016.jpg|thumb|hoton fadar ado bayaro]]
[[File:The Emir of Kano.png|thumb|The emir of Kano]]
'''Ado Abdullahi Bayero '''{{Audio|Ha-Ado Bayero.ogg|Ado Bayero}}(An haifeshi: 25 ga watan Yuli shekara ta 1930 ya Rasu shida 6 ga watan Yuni,shekara ta 2014).tsohon [[Jerin sarakunan Kano|sarkin Kano]] ne tun daga shekara ta 1963 har zuwa rasuwarsa a shekara ta 2014. Ado Bayero ya kasance kafin ya zama sarkin Kano shahararren ɗan kasuwa ne, kuma ya yi aikin banki, tsohon ɗan sanda ne kuma sannan ya yi aiki a matsayin jakadan [Najeriya] a ƙasar [[Senegal]].
==Manazarta==
{{DEFAULTSORT: Bayero, Ado}}
[[Category: Sarakunan Najeriya]]
[[Category:Sarakunan Kano]]
{{Stub}}
== Early life ==
An haifi Ado Bayero a ranar 25 ga watan Yulin shekara ta 1930 a cikin dangin sarauta na dangin Fulani [[Sulluɓawa|Sullubawa]] wanda ya mallaki [[Masarautar Kano]] tun shekarar alif 1819. Mahaifinsa [[Abdullahi Bayero]] kuma mahaifiyarsa Hajiya Hasiya. Shi ne ɗa na goma sha ɗaya na mahaifinsa kuma na biyu a wurin mahaifiyarsa. A lokacin da ya cika shekaru Bakwai, an tura shi ya zauna tare da Maikano Zagi . <ref name=":0" /> Mahaifinsa yayi sarauta na tsawon shekaru 27. [[Muhammadu Sanusi I]] wanda ɗan'uwan Ado Bayero ne ya yi mulki bayan mahaifin su daga shekara ta alif 1953 zuwa shekarar 1963. Bayan an cire shi daga sarauta a shekarar 1963, [[Muhammad Inuwa|Muhammadu Inuwa]] ya hau gadon sarauta na tsawon watanni uku.<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Sarki Muhammadu Inuwa |url=https://www.kanoemirate.org/new/pdfs/SK_Muhammadu_Inuwa.pdf |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=Kano Emirate}}</ref>
=== Rayuwa ta farko da ilimi ===
Bayero ya fara karatun sa ne a [[Kano (birni)|Kano]] yana karatun Islama, bayan haka ya halarci Makarantar tsakiya ta Kano (yanzu [[Kwalejin Rumfa Kano|Kwalejin Rumfa, Kano]]). Ya shafe kusan shekaru uku a Makarantar Kano don nazarin larabci amma bai kammala karatun ba. Daga nan ya yi aiki a matsayin magatakarda na banki na [[Bank of British West Africa|Bankin Burtaniya ta Yammacin Afirka]] har zuwa shekarata 1949, lokacin da ya shiga Hukumar Kula da Yan asalin Kano. Ya halarci Kwalejin Zaria Clerical a shekarar 1952.
A shekarata 1956, ya yi takara kuma ya lashe zaben yanki a birnin Kano a matsayin memba na Majalisar Jama'ar Arewa (NPC). Koyaya, ya shafe kusan shekara guda kawai a matsayin memba na Majalisar Dokokin Arewa yayin da aka matsa masa ya yi murabus daga matsayinsa, wani bangare saboda 'ra'ayoyinsa na zamani'.
Bada daɗewa ba bayan ya yi murabus, an nada shi shugaban 'yan sanda na Kano.A ƙarshen shekarata 1962, an nada shi Jakadan Najeriya a Senegal, matsayin da ya rike har sai an nada shi a matsayin sarkin.<ref name=":1" /> : 233 {{Rp}}
== Mutuwarsa da maye gurbinsa ==
A ranar 6 ga watan Yuni shekarata 2014, bayan shekaru hamsin da dayayi akan kursiyin, Ado Bayero ya mutu a fadarsa na[[Gidan Rumfa]] . Wani mummunan gwagwarmayane akan maye gurbin wanda zai gaji shi ya fito ne a cikin dangin sarauta tsakanin gidajen Bayero da Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2014-06-07 |title=Succession war: Ex-CBN governor, uncle in tight race for the Emir of Kano |url=https://www.vanguardngr.com/2014/06/succession-war-ex-cbn-governor-uncle-tight-race-emir-kano/ |access-date=2020-04-23 |website=Vanguard News |language=en-US}}</ref> A ranar 8 ga watan Yunin shekara ta 2014, an naɗa jikansa [[Sanusi Lamido Sanusi]] a matsayin Sarkin Kano.<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=SLS named new emir of Kano |url=https://www.thecable.ng/breaking-sls-named-new-emir-of-kano |access-date=2020-04-23 |website=TheCable |language=en-US}}</ref> Ɗansa, Sanusi Ado ya yanke shawarar barin Kano kuma a cikin shekarar 2015, an cire shi daga dukkan sunayensa, bayan yaki ya bada biyayya ga Emir Sanusi Lamido Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2015-10-28 |title=Emir Sanusi sacks Bayero, rival for throne - |url=https://www.thenewsnigeria.com.ng/2015/10/28/emir-sanusi-sacks-bayero-rival-for-throne/ |access-date=2020-04-23 |website=The NEWS}}</ref>
'''An haifi marigayi sarkin Kano Alhaji Ado Abdullahi Bayero a watan Yuli na shekarar 1930.'''
Mahaifinsa shi ne Alhaji Abdullahi Bayero wanda ya yi sarautar Kano tsawon shekaru 27. Bayan karatun Kur'ani da ya yi a gida ya yi karatun primary ta gidan sarki da ke kofar Kudu a shekarun 1937, sanna ya halarci makarantar middle school wadda aka fi sani a yanzu da Rumfa College, inda daga nan ya halarci makarantar koyon harshen larafci ta S.A.S wadda ya kammala a 1947. A shekarar 1947 ne ya fara aiki a bankin Africa na Birtaniya wanda aka fi sani da First Bank a yanzu, sannan ya koma aiki a NA (Native Authority) a 1949 a matsayin magatakarda.
== Manazarta ==
*
* "Alhaji (Dr.) Ado Bayero: Shekaru 40 na Hidima ga Dan Adam", Daily Trust, Oktoba 13,2003.
* [http://saharareporters.com/news-page/emir-kano-dead]
dxz5kp96am3zlda1pz1gr7mnbvduet6
826030
826029
2026-04-24T18:24:48Z
Ashiru Lawal
24821
826030
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Ado Bayero House Kano.jpg|thumb|Hotan gidan marigayi mai martaba tsohon sarkin Kano Alhaji Ado Bayero|300px|right]]
[File:Aminu Ado Bayero.jpg|Marigari Ado Bayero|thumb|300px|right]
[[File:People paying their respects to the Emir of Kano 092016.jpg|thumb|hoton fadar ado bayaro]]
[[File:The Emir of Kano.png|thumb|The emir of Kano]]
'''Ado Abdullahi Bayero '''{{Audio|Ha-Ado Bayero.ogg|Ado Bayero}}(An haifeshi: 25 ga watan Yuli shekara ta 1930 ya Rasu shida 6 ga watan Yuni,shekara ta 2014).tsohon [[Jerin sarakunan Kano|sarkin Kano]] ne tun daga shekara ta 1963 har zuwa rasuwarsa a shekara ta 2014. Ado Bayero ya kasance kafin ya zama sarkin Kano shahararren ɗan kasuwa ne, kuma ya yi aikin banki, tsohon ɗan sanda ne kuma sannan ya yi aiki a matsayin jakadan [Najeriya] a ƙasar [[Senegal]].
==Manazarta==
{{DEFAULTSORT: Bayero, Ado}}
[[Category: Sarakunan Najeriya]]
[[Category:Sarakunan Kano]]
{{Stub}}
== Early life ==
An haifi Ado Bayero a ranar 25 ga watan Yulin shekara ta 1930 a cikin dangin sarauta na dangin Fulani [[Sulluɓawa|Sullubawa]] wanda ya mallaki [[Masarautar Kano]] tun shekarar alif 1819. Mahaifinsa [[Abdullahi Bayero]] kuma mahaifiyarsa Hajiya Hasiya. Shi ne ɗa na goma sha ɗaya na mahaifinsa kuma na biyu a wurin mahaifiyarsa. A lokacin da ya cika shekaru Bakwai, an tura shi ya zauna tare da Maikano Zagi . <ref name=":0" /> Mahaifinsa yayi sarauta na tsawon shekaru 27. [[Muhammadu Sanusi I]] wanda ɗan'uwan Ado Bayero ne ya yi mulki bayan mahaifin su daga shekara ta alif 1953 zuwa shekarar 1963. Bayan an cire shi daga sarauta a shekarar 1963, [[Muhammad Inuwa|Muhammadu Inuwa]] ya hau gadon sarauta na tsawon watanni uku.<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Sarki Muhammadu Inuwa |url=https://www.kanoemirate.org/new/pdfs/SK_Muhammadu_Inuwa.pdf |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=Kano Emirate}}</ref>
=== Rayuwa ta farko da ilimi ===
Bayero ya fara karatun sa ne a [[Kano (birni)|Kano]] yana karatun Islama, bayan haka ya halarci Makarantar tsakiya ta Kano (yanzu [[Kwalejin Rumfa Kano|Kwalejin Rumfa, Kano]]). Ya shafe kusan shekaru uku a Makarantar Kano don nazarin larabci amma bai kammala karatun ba. Daga nan ya yi aiki a matsayin magatakarda na banki na [[Bank of British West Africa|Bankin Burtaniya ta Yammacin Afirka]] har zuwa shekarata 1949, lokacin da ya shiga Hukumar Kula da Yan asalin Kano. Ya halarci Kwalejin Zaria Clerical a shekarar 1952.
A shekarata 1956, ya yi takara kuma ya lashe zaben yanki a birnin Kano a matsayin memba na Majalisar Jama'ar Arewa (NPC). Koyaya, ya shafe kusan shekara guda kawai a matsayin memba na Majalisar Dokokin Arewa yayin da aka matsa masa ya yi murabus daga matsayinsa, wani bangare saboda 'ra'ayoyinsa na zamani'.
Bada daɗewa ba bayan ya yi murabus, an nada shi shugaban 'yan sanda na Kano.A ƙarshen shekarata 1962, an nada shi Jakadan Najeriya a Senegal, matsayin da ya rike har sai an nada shi a matsayin sarkin.<ref name=":1" /> : 233 {{Rp}}
== Mutuwarsa da maye gurbinsa ==
A ranar 6 ga watan Yuni shekarata 2014, bayan shekaru hamsin da ya yi akan kursiyin, Ado Bayero ya mutu a fadarsa na[[Gidan Rumfa]] . Wani mummunan gwagwarmayane akan maye gurbin wanda zai gaji shi ya fito ne a cikin dangin sarauta tsakanin gidajen Bayero da Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2014-06-07 |title=Succession war: Ex-CBN governor, uncle in tight race for the Emir of Kano |url=https://www.vanguardngr.com/2014/06/succession-war-ex-cbn-governor-uncle-tight-race-emir-kano/ |access-date=2020-04-23 |website=Vanguard News |language=en-US}}</ref> A ranar 8 ga watan Yunin shekara ta 2014, an naɗa jikansa [[Sanusi Lamido Sanusi]] a matsayin Sarkin Kano.<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=SLS named new emir of Kano |url=https://www.thecable.ng/breaking-sls-named-new-emir-of-kano |access-date=2020-04-23 |website=TheCable |language=en-US}}</ref> Ɗansa, Sanusi Ado ya yanke shawarar barin Kano kuma a cikin shekarar 2015, an cire shi daga dukkan sunayensa, bayan yaki ya bada biyayya ga Emir Sanusi Lamido Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2015-10-28 |title=Emir Sanusi sacks Bayero, rival for throne - |url=https://www.thenewsnigeria.com.ng/2015/10/28/emir-sanusi-sacks-bayero-rival-for-throne/ |access-date=2020-04-23 |website=The NEWS}}</ref>
'''An haifi marigayi sarkin Kano Alhaji Ado Abdullahi Bayero a watan Yuli na shekarar 1930.'''
Mahaifinsa shi ne Alhaji Abdullahi Bayero wanda ya yi sarautar Kano tsawon shekaru 27. Bayan karatun Kur'ani da ya yi a gida ya yi karatun primary ta gidan sarki da ke kofar Kudu a shekarun 1937, sanna ya halarci makarantar middle school wadda aka fi sani a yanzu da Rumfa College, inda daga nan ya halarci makarantar koyon harshen larafci ta S.A.S wadda ya kammala a 1947. A shekarar 1947 ne ya fara aiki a bankin Africa na Birtaniya wanda aka fi sani da First Bank a yanzu, sannan ya koma aiki a NA (Native Authority) a 1949 a matsayin magatakarda.
== Manazarta ==
*
* "Alhaji (Dr.) Ado Bayero: Shekaru 40 na Hidima ga Dan Adam", Daily Trust, Oktoba 13,2003.
* [http://saharareporters.com/news-page/emir-kano-dead]
hgeax3par5lx64cexxf5gg2x8feh03v
826031
826030
2026-04-24T18:26:40Z
Ashiru Lawal
24821
826031
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Ado Bayero House Kano.jpg|thumb|Hotan gidan marigayi mai martaba tsohon sarkin Kano Alhaji Ado Bayero|300px|right]]
[File:Aminu Ado Bayero.jpg|Marigari Ado Bayero|thumb|300px|right]
[[File:People paying their respects to the Emir of Kano 092016.jpg|thumb|hoton fadar ado bayaro]]
[[File:The Emir of Kano.png|thumb|The emir of Kano]]
'''Ado Abdullahi Bayero '''{{Audio|Ha-Ado Bayero.ogg|Ado Bayero}}(An haifeshi: 25 ga watan Yuli shekara ta 1930 ya Rasu shida 6 ga watan Yuni,shekara ta 2014).tsohon [[Jerin sarakunan Kano|sarkin Kano]] ne tun daga shekara ta 1963 har zuwa rasuwarsa a shekara ta 2014. Ado Bayero ya kasance kafin ya zama sarkin Kano shahararren ɗan kasuwa ne, kuma ya yi aikin banki, tsohon ɗan sanda ne kuma sannan ya yi aiki a matsayin jakadan [Najeriya] a ƙasar [[Senegal]].
==Manazarta==
{{DEFAULTSORT: Bayero, Ado}}
[[Category: Sarakunan Najeriya]]
[[Category:Sarakunan Kano]]
{{Stub}}
== Early life ==
An haifi Ado Bayero a ranar 25 ga watan Yulin shekara ta 1930 a cikin dangin sarauta na dangin Fulani [[Sulluɓawa|Sullubawa]] wanda ya mallaki [[Masarautar Kano]] tun shekarar alif 1819. Mahaifinsa [[Abdullahi Bayero]] kuma mahaifiyarsa Hajiya Hasiya. Shi ne ɗa na goma sha ɗaya na mahaifinsa kuma na biyu a wurin mahaifiyarsa. A lokacin da ya cika shekaru Bakwai, an tura shi ya zauna tare da Maikano Zagi . <ref name=":0" /> Mahaifinsa yayi sarauta na tsawon shekaru 27. [[Muhammadu Sanusi I]] wanda ɗan'uwan Ado Bayero ne ya yi mulki bayan mahaifin su daga shekara ta alif 1953 zuwa shekarar 1963. Bayan an cire shi daga sarauta a shekarar 1963, [[Muhammad Inuwa|Muhammadu Inuwa]] ya hau gadon sarauta na tsawon watanni uku.<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Sarki Muhammadu Inuwa |url=https://www.kanoemirate.org/new/pdfs/SK_Muhammadu_Inuwa.pdf |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=Kano Emirate}}</ref>
=== Rayuwa ta farko da ilimi ===
Bayero ya fara karatun sa ne a [[Kano (birni)|Kano]] yana karatun Islama, bayan haka ya halarci Makarantar tsakiya ta Kano (yanzu [[Kwalejin Rumfa Kano|Kwalejin Rumfa, Kano]]). Ya shafe kusan shekaru uku a Makarantar Kano don nazarin larabci amma bai kammala karatun ba. Daga nan ya yi aiki a matsayin magatakarda na banki na [[Bank of British West Africa|Bankin Burtaniya ta Yammacin Afirka]] har zuwa shekarata 1949, lokacin da ya shiga Hukumar Kula da Yan asalin Kano. Ya halarci Kwalejin Zaria Clerical a shekarar 1952.
A shekarata 1956, ya yi takara kuma ya lashe zaɓen yanki a birnin Kano a matsayin memba na Majalisar Jama'ar Arewa (NPC). Koyaya, ya shafe kusan shekara guda kawai a matsayin memba na Majalisar Dokokin Arewa yayin da aka matsa masa ya yi murabus daga matsayinsa, wani bangare saboda 'ra'ayoyinsa na zamani'.
Bada daɗewa ba bayan ya yi murabus, an nada shi shugaban 'yan sanda na Kano.A ƙarshen shekarata 1962, an nada shi Jakadan Najeriya a Senegal, matsayin da ya rike har sai an nada shi a matsayin sarkin.<ref name=":1" /> : 233 {{Rp}}
== Mutuwarsa da maye gurbinsa ==
A ranar 6 ga watan Yuni shekarata 2014, bayan shekaru hamsin da ya yi akan kursiyin, Ado Bayero ya mutu a fadarsa na[[Gidan Rumfa]] . Wani mummunan gwagwarmayane akan maye gurbin wanda zai gaji shi ya fito ne a cikin dangin sarauta tsakanin gidajen Bayero da Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2014-06-07 |title=Succession war: Ex-CBN governor, uncle in tight race for the Emir of Kano |url=https://www.vanguardngr.com/2014/06/succession-war-ex-cbn-governor-uncle-tight-race-emir-kano/ |access-date=2020-04-23 |website=Vanguard News |language=en-US}}</ref> A ranar 8 ga watan Yunin shekara ta 2014, an naɗa jikansa [[Sanusi Lamido Sanusi]] a matsayin Sarkin Kano.<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=SLS named new emir of Kano |url=https://www.thecable.ng/breaking-sls-named-new-emir-of-kano |access-date=2020-04-23 |website=TheCable |language=en-US}}</ref> Ɗansa, Sanusi Ado ya yanke shawarar barin Kano kuma a cikin shekarar 2015, an cire shi daga dukkan sunayensa, bayan yaki ya bada biyayya ga Emir Sanusi Lamido Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2015-10-28 |title=Emir Sanusi sacks Bayero, rival for throne - |url=https://www.thenewsnigeria.com.ng/2015/10/28/emir-sanusi-sacks-bayero-rival-for-throne/ |access-date=2020-04-23 |website=The NEWS}}</ref>
'''An haifi marigayi sarkin Kano Alhaji Ado Abdullahi Bayero a watan Yuli na shekarar 1930.'''
Mahaifinsa shi ne Alhaji Abdullahi Bayero wanda ya yi sarautar Kano tsawon shekaru 27. Bayan karatun Kur'ani da ya yi a gida ya yi karatun primary ta gidan sarki da ke kofar Kudu a shekarun 1937, sanna ya halarci makarantar middle school wadda aka fi sani a yanzu da Rumfa College, inda daga nan ya halarci makarantar koyon harshen larafci ta S.A.S wadda ya kammala a 1947. A shekarar 1947 ne ya fara aiki a bankin Africa na Birtaniya wanda aka fi sani da First Bank a yanzu, sannan ya koma aiki a NA (Native Authority) a 1949 a matsayin magatakarda.
== Manazarta ==
*
* "Alhaji (Dr.) Ado Bayero: Shekaru 40 na Hidima ga Dan Adam", Daily Trust, Oktoba 13,2003.
* [http://saharareporters.com/news-page/emir-kano-dead]
h4hk9933ni6beu2t5z6cz1wjcucvyj1
826032
826031
2026-04-24T18:27:30Z
Ashiru Lawal
24821
826032
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Ado Bayero House Kano.jpg|thumb|Hotan gidan marigayi mai martaba tsohon sarkin Kano Alhaji Ado Bayero|300px|right]]
[File:Aminu Ado Bayero.jpg|Marigari Ado Bayero|thumb|300px|right]
[[File:People paying their respects to the Emir of Kano 092016.jpg|thumb|hoton fadar ado bayaro]]
[[File:The Emir of Kano.png|thumb|The emir of Kano]]
'''Ado Abdullahi Bayero '''{{Audio|Ha-Ado Bayero.ogg|Ado Bayero}}(An haifeshi: 25 ga watan Yuli shekara ta 1930 ya Rasu shida 6 ga watan Yuni,shekara ta 2014).tsohon [[Jerin sarakunan Kano|sarkin Kano]] ne tun daga shekara ta 1963 har zuwa rasuwarsa a shekara ta 2014. Ado Bayero ya kasance kafin ya zama sarkin Kano shahararren ɗan kasuwa ne, kuma ya yi aikin banki, tsohon ɗan sanda ne kuma sannan ya yi aiki a matsayin jakadan [Najeriya] a ƙasar [[Senegal]].
==Manazarta==
{{DEFAULTSORT: Bayero, Ado}}
[[Category: Sarakunan Najeriya]]
[[Category:Sarakunan Kano]]
{{Stub}}
== Early life ==
An haifi Ado Bayero a ranar 25 ga watan Yulin shekara ta 1930 a cikin dangin sarauta na dangin Fulani [[Sulluɓawa|Sullubawa]] wanda ya mallaki [[Masarautar Kano]] tun shekarar alif 1819. Mahaifinsa [[Abdullahi Bayero]] kuma mahaifiyarsa Hajiya Hasiya. Shi ne ɗa na goma sha ɗaya na mahaifinsa kuma na biyu a wurin mahaifiyarsa. A lokacin da ya cika shekaru Bakwai, an tura shi ya zauna tare da Maikano Zagi . <ref name=":0" /> Mahaifinsa yayi sarauta na tsawon shekaru 27. [[Muhammadu Sanusi I]] wanda ɗan'uwan Ado Bayero ne ya yi mulki bayan mahaifin su daga shekara ta alif 1953 zuwa shekarar 1963. Bayan an cire shi daga sarauta a shekarar 1963, [[Muhammad Inuwa|Muhammadu Inuwa]] ya hau gadon sarauta na tsawon watanni uku.<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Sarki Muhammadu Inuwa |url=https://www.kanoemirate.org/new/pdfs/SK_Muhammadu_Inuwa.pdf |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=Kano Emirate}}</ref>
=== Rayuwa ta farko da ilimi ===
Bayero ya fara karatun sa ne a [[Kano (birni)|Kano]] yana karatun Islama, bayan haka ya halarci Makarantar tsakiya ta Kano (yanzu [[Kwalejin Rumfa Kano|Kwalejin Rumfa, Kano]]). Ya shafe kusan shekaru uku a Makarantar Kano don nazarin larabci amma bai kammala karatun ba. Daga nan ya yi aiki a matsayin magatakarda na banki na [[Bank of British West Africa|Bankin Burtaniya ta Yammacin Afirka]] har zuwa shekarata 1949, lokacin da ya shiga Hukumar Kula da Yan asalin Kano. Ya halarci Kwalejin Zaria Clerical a shekarar 1952.
A shekarata 1956, ya yi takara kuma ya lashe zaɓen yanki a birnin Kano a matsayin memba na Majalisar Jama'ar Arewa (NPC). Koyaya, ya shafe kusan shekara guda kawai a matsayin memba na Majalisar Dokokin Arewa yayin da aka matsa masa ya yi murabus daga matsayinsa, wani bangare saboda 'ra'ayoyinsa na zamani'.
Ba da daɗewa ba bayan ya yi murabus, an nada shi shugaban 'yan sanda na Kano.A ƙarshen shekarata 1962, an nada shi Jakadan Najeriya a Senegal, matsayin da ya rike har sai an nada shi a matsayin sarkin.<ref name=":1" /> : 233 {{Rp}}
== Mutuwarsa da maye gurbinsa ==
A ranar 6 ga watan Yuni shekarata 2014, bayan shekaru hamsin da ya yi akan kursiyin, Ado Bayero ya mutu a fadarsa na[[Gidan Rumfa]] . Wani mummunan gwagwarmayane akan maye gurbin wanda zai gaji shi ya fito ne a cikin dangin sarauta tsakanin gidajen Bayero da Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2014-06-07 |title=Succession war: Ex-CBN governor, uncle in tight race for the Emir of Kano |url=https://www.vanguardngr.com/2014/06/succession-war-ex-cbn-governor-uncle-tight-race-emir-kano/ |access-date=2020-04-23 |website=Vanguard News |language=en-US}}</ref> A ranar 8 ga watan Yunin shekara ta 2014, an naɗa jikansa [[Sanusi Lamido Sanusi]] a matsayin Sarkin Kano.<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=SLS named new emir of Kano |url=https://www.thecable.ng/breaking-sls-named-new-emir-of-kano |access-date=2020-04-23 |website=TheCable |language=en-US}}</ref> Ɗansa, Sanusi Ado ya yanke shawarar barin Kano kuma a cikin shekarar 2015, an cire shi daga dukkan sunayensa, bayan yaki ya bada biyayya ga Emir Sanusi Lamido Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2015-10-28 |title=Emir Sanusi sacks Bayero, rival for throne - |url=https://www.thenewsnigeria.com.ng/2015/10/28/emir-sanusi-sacks-bayero-rival-for-throne/ |access-date=2020-04-23 |website=The NEWS}}</ref>
'''An haifi marigayi sarkin Kano Alhaji Ado Abdullahi Bayero a watan Yuli na shekarar 1930.'''
Mahaifinsa shi ne Alhaji Abdullahi Bayero wanda ya yi sarautar Kano tsawon shekaru 27. Bayan karatun Kur'ani da ya yi a gida ya yi karatun primary ta gidan sarki da ke kofar Kudu a shekarun 1937, sanna ya halarci makarantar middle school wadda aka fi sani a yanzu da Rumfa College, inda daga nan ya halarci makarantar koyon harshen larafci ta S.A.S wadda ya kammala a 1947. A shekarar 1947 ne ya fara aiki a bankin Africa na Birtaniya wanda aka fi sani da First Bank a yanzu, sannan ya koma aiki a NA (Native Authority) a 1949 a matsayin magatakarda.
== Manazarta ==
*
* "Alhaji (Dr.) Ado Bayero: Shekaru 40 na Hidima ga Dan Adam", Daily Trust, Oktoba 13,2003.
* [http://saharareporters.com/news-page/emir-kano-dead]
n54m0bv4u3r85jn0a7sxopl114txbfq
826035
826032
2026-04-24T18:30:02Z
Ashiru Lawal
24821
826035
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Ado Bayero House Kano.jpg|thumb|Hotan gidan marigayi mai martaba tsohon sarkin Kano Alhaji Ado Bayero|300px|right]]
[File:Aminu Ado Bayero.jpg|Marigari Ado Bayero|thumb|300px|right]
[[File:People paying their respects to the Emir of Kano 092016.jpg|thumb|hoton fadar ado bayaro]]
[[File:The Emir of Kano.png|thumb|The emir of Kano]]
'''Ado Abdullahi Bayero '''{{Audio|Ha-Ado Bayero.ogg|Ado Bayero}}(An haifeshi: 25 ga watan Yuli shekara ta 1930 ya Rasu shida 6 ga watan Yuni,shekara ta 2014).tsohon [[Jerin sarakunan Kano|sarkin Kano]] ne tun daga shekara ta 1963 har zuwa rasuwarsa a shekara ta 2014. Ado Bayero ya kasance kafin ya zama sarkin Kano shahararren ɗan kasuwa ne, kuma ya yi aikin banki, tsohon ɗan sanda ne kuma sannan ya yi aiki a matsayin jakadan [Najeriya] a ƙasar [[Senegal]].
==Manazarta==
{{DEFAULTSORT: Bayero, Ado}}
[[Category: Sarakunan Najeriya]]
[[Category:Sarakunan Kano]]
{{Stub}}
== Early life ==
An haifi Ado Bayero a ranar 25 ga watan Yulin shekara ta 1930 a cikin dangin sarauta na dangin Fulani [[Sulluɓawa|Sullubawa]] wanda ya mallaki [[Masarautar Kano]] tun shekarar alif 1819. Mahaifinsa [[Abdullahi Bayero]] kuma mahaifiyarsa Hajiya Hasiya. Shi ne ɗa na goma sha ɗaya na mahaifinsa kuma na biyu a wurin mahaifiyarsa. A lokacin da ya cika shekaru Bakwai, an tura shi ya zauna tare da Maikano Zagi . <ref name=":0" /> Mahaifinsa yayi sarauta na tsawon shekaru 27. [[Muhammadu Sanusi I]] wanda ɗan'uwan Ado Bayero ne ya yi mulki bayan mahaifin su daga shekara ta alif 1953 zuwa shekarar 1963. Bayan an cire shi daga sarauta a shekarar 1963, [[Muhammad Inuwa|Muhammadu Inuwa]] ya hau gadon sarauta na tsawon watanni uku.<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Sarki Muhammadu Inuwa |url=https://www.kanoemirate.org/new/pdfs/SK_Muhammadu_Inuwa.pdf |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=Kano Emirate}}</ref>
=== Rayuwa ta farko da ilimi ===
Bayero ya fara karatun sa ne a [[Kano (birni)|Kano]] yana karatun Islama, bayan haka ya halarci Makarantar tsakiya ta Kano (yanzu [[Kwalejin Rumfa Kano|Kwalejin Rumfa, Kano]]). Ya shafe kusan shekaru uku a Makarantar Kano don nazarin larabci amma bai kammala karatun ba. Daga nan ya yi aiki a matsayin magatakarda na banki na [[Bank of British West Africa|Bankin Burtaniya ta Yammacin Afirka]] har zuwa shekarata 1949, lokacin da ya shiga Hukumar Kula da Yan asalin Kano. Ya halarci Kwalejin Zaria Clerical a shekarar 1952.
A shekarata 1956, ya yi takara kuma ya lashe zaɓen yanki a birnin Kano a matsayin mamba na Majalisar Jama'ar Arewa (NPC). Koyaya, ya shafe kusan shekara guda kawai a matsayin memba na Majalisar Dokokin Arewa yayin da aka matsa masa ya yi murabus daga matsayinsa, wani bangare saboda 'ra'ayoyinsa na zamani'.
Ba da daɗewa ba bayan ya yi murabus, an nada shi shugaban 'yan sanda na Kano.A ƙarshen shekarata 1962, an nada shi Jakadan Najeriya a Senegal, matsayin da ya rike har sai an nada shi a matsayin sarkin.<ref name=":1" /> : 233 {{Rp}}
== Mutuwarsa da maye gurbinsa ==
A ranar 6 ga watan Yuni shekarata 2014, bayan shekaru hamsin da ya yi akan kursiyin, Ado Bayero ya mutu a fadarsa na[[Gidan Rumfa]] . Wani mummunan gwagwarmayane akan maye gurbin wanda zai gaji shi ya fito ne a cikin dangin sarauta tsakanin gidajen Bayero da Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2014-06-07 |title=Succession war: Ex-CBN governor, uncle in tight race for the Emir of Kano |url=https://www.vanguardngr.com/2014/06/succession-war-ex-cbn-governor-uncle-tight-race-emir-kano/ |access-date=2020-04-23 |website=Vanguard News |language=en-US}}</ref> A ranar 8 ga watan Yunin shekara ta 2014, an naɗa jikansa [[Sanusi Lamido Sanusi]] a matsayin Sarkin Kano.<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=SLS named new emir of Kano |url=https://www.thecable.ng/breaking-sls-named-new-emir-of-kano |access-date=2020-04-23 |website=TheCable |language=en-US}}</ref> Ɗansa, Sanusi Ado ya yanke shawarar barin Kano kuma a cikin shekarar 2015, an cire shi daga dukkan sunayensa, bayan yaki ya bada biyayya ga Emir Sanusi Lamido Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2015-10-28 |title=Emir Sanusi sacks Bayero, rival for throne - |url=https://www.thenewsnigeria.com.ng/2015/10/28/emir-sanusi-sacks-bayero-rival-for-throne/ |access-date=2020-04-23 |website=The NEWS}}</ref>
'''An haifi marigayi sarkin Kano Alhaji Ado Abdullahi Bayero a watan Yuli na shekarar 1930.'''
Mahaifinsa shi ne Alhaji Abdullahi Bayero wanda ya yi sarautar Kano tsawon shekaru 27. Bayan karatun Kur'ani da ya yi a gida ya yi karatun primary ta gidan sarki da ke kofar Kudu a shekarun 1937, sanna ya halarci makarantar middle school wadda aka fi sani a yanzu da Rumfa College, inda daga nan ya halarci makarantar koyon harshen larafci ta S.A.S wadda ya kammala a 1947. A shekarar 1947 ne ya fara aiki a bankin Africa na Birtaniya wanda aka fi sani da First Bank a yanzu, sannan ya koma aiki a NA (Native Authority) a 1949 a matsayin magatakarda.
== Manazarta ==
*
* "Alhaji (Dr.) Ado Bayero: Shekaru 40 na Hidima ga Dan Adam", Daily Trust, Oktoba 13,2003.
* [http://saharareporters.com/news-page/emir-kano-dead]
9ih9odvtodqnd5ny3ub4uomcljwqwhq
826036
826035
2026-04-24T18:30:36Z
Ashiru Lawal
24821
826036
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Ado Bayero House Kano.jpg|thumb|Hotan gidan marigayi mai martaba tsohon sarkin Kano Alhaji Ado Bayero|300px|right]]
[File:Aminu Ado Bayero.jpg|Marigari Ado Bayero|thumb|300px|right]
[[File:People paying their respects to the Emir of Kano 092016.jpg|thumb|hoton fadar ado bayaro]]
[[File:The Emir of Kano.png|thumb|The emir of Kano]]
'''Ado Abdullahi Bayero '''{{Audio|Ha-Ado Bayero.ogg|Ado Bayero}}(An haifeshi: 25 ga watan Yuli shekara ta 1930 ya Rasu shida 6 ga watan Yuni,shekara ta 2014).tsohon [[Jerin sarakunan Kano|sarkin Kano]] ne tun daga shekara ta 1963 har zuwa rasuwarsa a shekara ta 2014. Ado Bayero ya kasance kafin ya zama sarkin Kano shahararren ɗan kasuwa ne, kuma ya yi aikin banki, tsohon ɗan sanda ne kuma sannan ya yi aiki a matsayin jakadan [Najeriya] a ƙasar [[Senegal]].
==Manazarta==
{{DEFAULTSORT: Bayero, Ado}}
[[Category: Sarakunan Najeriya]]
[[Category:Sarakunan Kano]]
{{Stub}}
== Early life ==
An haifi Ado Bayero a ranar 25 ga watan Yulin shekara ta 1930 a cikin dangin sarauta na dangin Fulani [[Sulluɓawa|Sullubawa]] wanda ya mallaki [[Masarautar Kano]] tun shekarar alif 1819. Mahaifinsa [[Abdullahi Bayero]] kuma mahaifiyarsa Hajiya Hasiya. Shi ne ɗa na goma sha ɗaya na mahaifinsa kuma na biyu a wurin mahaifiyarsa. A lokacin da ya cika shekaru Bakwai, an tura shi ya zauna tare da Maikano Zagi . <ref name=":0" /> Mahaifinsa yayi sarauta na tsawon shekaru 27. [[Muhammadu Sanusi I]] wanda ɗan'uwan Ado Bayero ne ya yi mulki bayan mahaifin su daga shekara ta alif 1953 zuwa shekarar 1963. Bayan an cire shi daga sarauta a shekarar 1963, [[Muhammad Inuwa|Muhammadu Inuwa]] ya hau gadon sarauta na tsawon watanni uku.<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Sarki Muhammadu Inuwa |url=https://www.kanoemirate.org/new/pdfs/SK_Muhammadu_Inuwa.pdf |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=Kano Emirate}}</ref>
=== Rayuwa ta farko da ilimi ===
Bayero ya fara karatun sa ne a [[Kano (birni)|Kano]] yana karatun Islama, bayan haka ya halarci Makarantar tsakiya ta Kano (yanzu [[Kwalejin Rumfa Kano|Kwalejin Rumfa, Kano]]). Ya shafe kusan shekaru uku a Makarantar Kano don nazarin larabci amma bai kammala karatun ba. Daga nan ya yi aiki a matsayin magatakarda na banki na [[Bank of British West Africa|Bankin Burtaniya ta Yammacin Afirka]] har zuwa shekarata 1949, lokacin da ya shiga Hukumar Kula da Yan asalin Kano. Ya halarci Kwalejin Zaria Clerical a shekarar 1952.
A shekarata 1956, ya yi takara kuma ya lashe zaɓen yanki a birnin Kano a matsayin mamba na Majalisar Jama'ar Arewa (NPC). Ko yaya, ya shafe kusan shekara guda kawai a matsayin memba na Majalisar Dokokin Arewa yayin da aka matsa masa ya yi murabus daga matsayinsa, wani bangare saboda 'ra'ayoyinsa na zamani'.
Ba da daɗewa ba bayan ya yi murabus, an nada shi shugaban 'yan sanda na Kano.A ƙarshen shekarata 1962, an nada shi Jakadan Najeriya a Senegal, matsayin da ya rike har sai an nada shi a matsayin sarkin.<ref name=":1" /> : 233 {{Rp}}
== Mutuwarsa da maye gurbinsa ==
A ranar 6 ga watan Yuni shekarata 2014, bayan shekaru hamsin da ya yi akan kursiyin, Ado Bayero ya mutu a fadarsa na[[Gidan Rumfa]] . Wani mummunan gwagwarmayane akan maye gurbin wanda zai gaji shi ya fito ne a cikin dangin sarauta tsakanin gidajen Bayero da Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2014-06-07 |title=Succession war: Ex-CBN governor, uncle in tight race for the Emir of Kano |url=https://www.vanguardngr.com/2014/06/succession-war-ex-cbn-governor-uncle-tight-race-emir-kano/ |access-date=2020-04-23 |website=Vanguard News |language=en-US}}</ref> A ranar 8 ga watan Yunin shekara ta 2014, an naɗa jikansa [[Sanusi Lamido Sanusi]] a matsayin Sarkin Kano.<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=SLS named new emir of Kano |url=https://www.thecable.ng/breaking-sls-named-new-emir-of-kano |access-date=2020-04-23 |website=TheCable |language=en-US}}</ref> Ɗansa, Sanusi Ado ya yanke shawarar barin Kano kuma a cikin shekarar 2015, an cire shi daga dukkan sunayensa, bayan yaki ya bada biyayya ga Emir Sanusi Lamido Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2015-10-28 |title=Emir Sanusi sacks Bayero, rival for throne - |url=https://www.thenewsnigeria.com.ng/2015/10/28/emir-sanusi-sacks-bayero-rival-for-throne/ |access-date=2020-04-23 |website=The NEWS}}</ref>
'''An haifi marigayi sarkin Kano Alhaji Ado Abdullahi Bayero a watan Yuli na shekarar 1930.'''
Mahaifinsa shi ne Alhaji Abdullahi Bayero wanda ya yi sarautar Kano tsawon shekaru 27. Bayan karatun Kur'ani da ya yi a gida ya yi karatun primary ta gidan sarki da ke kofar Kudu a shekarun 1937, sanna ya halarci makarantar middle school wadda aka fi sani a yanzu da Rumfa College, inda daga nan ya halarci makarantar koyon harshen larafci ta S.A.S wadda ya kammala a 1947. A shekarar 1947 ne ya fara aiki a bankin Africa na Birtaniya wanda aka fi sani da First Bank a yanzu, sannan ya koma aiki a NA (Native Authority) a 1949 a matsayin magatakarda.
== Manazarta ==
*
* "Alhaji (Dr.) Ado Bayero: Shekaru 40 na Hidima ga Dan Adam", Daily Trust, Oktoba 13,2003.
* [http://saharareporters.com/news-page/emir-kano-dead]
8o83neag9jpmmy4c5vb24dpi12ewc24
826037
826036
2026-04-24T18:31:25Z
Ashiru Lawal
24821
826037
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Ado Bayero House Kano.jpg|thumb|Hotan gidan marigayi mai martaba tsohon sarkin Kano Alhaji Ado Bayero|300px|right]]
[File:Aminu Ado Bayero.jpg|Marigari Ado Bayero|thumb|300px|right]
[[File:People paying their respects to the Emir of Kano 092016.jpg|thumb|hoton fadar ado bayaro]]
[[File:The Emir of Kano.png|thumb|The emir of Kano]]
'''Ado Abdullahi Bayero '''{{Audio|Ha-Ado Bayero.ogg|Ado Bayero}}(An haifeshi: 25 ga watan Yuli shekara ta 1930 ya Rasu shida 6 ga watan Yuni,shekara ta 2014).tsohon [[Jerin sarakunan Kano|sarkin Kano]] ne tun daga shekara ta 1963 har zuwa rasuwarsa a shekara ta 2014. Ado Bayero ya kasance kafin ya zama sarkin Kano shahararren ɗan kasuwa ne, kuma ya yi aikin banki, tsohon ɗan sanda ne kuma sannan ya yi aiki a matsayin jakadan [Najeriya] a ƙasar [[Senegal]].
==Manazarta==
{{DEFAULTSORT: Bayero, Ado}}
[[Category: Sarakunan Najeriya]]
[[Category:Sarakunan Kano]]
{{Stub}}
== Early life ==
An haifi Ado Bayero a ranar 25 ga watan Yulin shekara ta 1930 a cikin dangin sarauta na dangin Fulani [[Sulluɓawa|Sullubawa]] wanda ya mallaki [[Masarautar Kano]] tun shekarar alif 1819. Mahaifinsa [[Abdullahi Bayero]] kuma mahaifiyarsa Hajiya Hasiya. Shi ne ɗa na goma sha ɗaya na mahaifinsa kuma na biyu a wurin mahaifiyarsa. A lokacin da ya cika shekaru Bakwai, an tura shi ya zauna tare da Maikano Zagi . <ref name=":0" /> Mahaifinsa yayi sarauta na tsawon shekaru 27. [[Muhammadu Sanusi I]] wanda ɗan'uwan Ado Bayero ne ya yi mulki bayan mahaifin su daga shekara ta alif 1953 zuwa shekarar 1963. Bayan an cire shi daga sarauta a shekarar 1963, [[Muhammad Inuwa|Muhammadu Inuwa]] ya hau gadon sarauta na tsawon watanni uku.<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Sarki Muhammadu Inuwa |url=https://www.kanoemirate.org/new/pdfs/SK_Muhammadu_Inuwa.pdf |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=Kano Emirate}}</ref>
=== Rayuwa ta farko da ilimi ===
Bayero ya fara karatun sa ne a [[Kano (birni)|Kano]] yana karatun Islama, bayan haka ya halarci Makarantar tsakiya ta Kano (yanzu [[Kwalejin Rumfa Kano|Kwalejin Rumfa, Kano]]). Ya shafe kusan shekaru uku a Makarantar Kano don nazarin larabci amma bai kammala karatun ba. Daga nan ya yi aiki a matsayin magatakarda na banki na [[Bank of British West Africa|Bankin Burtaniya ta Yammacin Afirka]] har zuwa shekarata 1949, lokacin da ya shiga Hukumar Kula da Yan asalin Kano. Ya halarci Kwalejin Zaria Clerical a shekarar 1952.
A shekarata 1956, ya yi takara kuma ya lashe zaɓen yanki a birnin Kano a matsayin mamba na Majalisar Jama'ar Arewa (NPC). Ko yaya, ya shafe kusan shekara guda kawai a matsayin memba na Majalisar Dokokin Arewa yayin da aka matsa masa ya yi murabus daga matsayinsa, wani bangare saboda 'ra'ayoyinsa na zamani'.
Ba da daɗewa ba bayan ya yi murabus, an naɗa shi shugaban 'yan sanda na Kano.A ƙarshen shekarata 1962, an nada shi Jakadan Najeriya a Senegal, matsayin da ya rike har sai an nada shi a matsayin sarkin.<ref name=":1" /> : 233 {{Rp}}
== Mutuwarsa da maye gurbinsa ==
A ranar 6 ga watan Yuni shekarata 2014, bayan shekaru hamsin da ya yi akan kursiyin, Ado Bayero ya mutu a fadarsa na[[Gidan Rumfa]] . Wani mummunan gwagwarmayane akan maye gurbin wanda zai gaji shi ya fito ne a cikin dangin sarauta tsakanin gidajen Bayero da Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2014-06-07 |title=Succession war: Ex-CBN governor, uncle in tight race for the Emir of Kano |url=https://www.vanguardngr.com/2014/06/succession-war-ex-cbn-governor-uncle-tight-race-emir-kano/ |access-date=2020-04-23 |website=Vanguard News |language=en-US}}</ref> A ranar 8 ga watan Yunin shekara ta 2014, an naɗa jikansa [[Sanusi Lamido Sanusi]] a matsayin Sarkin Kano.<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=SLS named new emir of Kano |url=https://www.thecable.ng/breaking-sls-named-new-emir-of-kano |access-date=2020-04-23 |website=TheCable |language=en-US}}</ref> Ɗansa, Sanusi Ado ya yanke shawarar barin Kano kuma a cikin shekarar 2015, an cire shi daga dukkan sunayensa, bayan yaki ya bada biyayya ga Emir Sanusi Lamido Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2015-10-28 |title=Emir Sanusi sacks Bayero, rival for throne - |url=https://www.thenewsnigeria.com.ng/2015/10/28/emir-sanusi-sacks-bayero-rival-for-throne/ |access-date=2020-04-23 |website=The NEWS}}</ref>
'''An haifi marigayi sarkin Kano Alhaji Ado Abdullahi Bayero a watan Yuli na shekarar 1930.'''
Mahaifinsa shi ne Alhaji Abdullahi Bayero wanda ya yi sarautar Kano tsawon shekaru 27. Bayan karatun Kur'ani da ya yi a gida ya yi karatun primary ta gidan sarki da ke kofar Kudu a shekarun 1937, sanna ya halarci makarantar middle school wadda aka fi sani a yanzu da Rumfa College, inda daga nan ya halarci makarantar koyon harshen larafci ta S.A.S wadda ya kammala a 1947. A shekarar 1947 ne ya fara aiki a bankin Africa na Birtaniya wanda aka fi sani da First Bank a yanzu, sannan ya koma aiki a NA (Native Authority) a 1949 a matsayin magatakarda.
== Manazarta ==
*
* "Alhaji (Dr.) Ado Bayero: Shekaru 40 na Hidima ga Dan Adam", Daily Trust, Oktoba 13,2003.
* [http://saharareporters.com/news-page/emir-kano-dead]
auttw02abxoe3l4n02qvbhyd9kte064
826038
826037
2026-04-24T18:32:18Z
Ashiru Lawal
24821
826038
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Ado Bayero House Kano.jpg|thumb|Hotan gidan marigayi mai martaba tsohon sarkin Kano Alhaji Ado Bayero|300px|right]]
[File:Aminu Ado Bayero.jpg|Marigari Ado Bayero|thumb|300px|right]
[[File:People paying their respects to the Emir of Kano 092016.jpg|thumb|hoton fadar ado bayaro]]
[[File:The Emir of Kano.png|thumb|The emir of Kano]]
'''Ado Abdullahi Bayero '''{{Audio|Ha-Ado Bayero.ogg|Ado Bayero}}(An haifeshi: 25 ga watan Yuli shekara ta 1930 ya Rasu shida 6 ga watan Yuni,shekara ta 2014).tsohon [[Jerin sarakunan Kano|sarkin Kano]] ne tun daga shekara ta 1963 har zuwa rasuwarsa a shekara ta 2014. Ado Bayero ya kasance kafin ya zama sarkin Kano shahararren ɗan kasuwa ne, kuma ya yi aikin banki, tsohon ɗan sanda ne kuma sannan ya yi aiki a matsayin jakadan [Najeriya] a ƙasar [[Senegal]].
==Manazarta==
{{DEFAULTSORT: Bayero, Ado}}
[[Category: Sarakunan Najeriya]]
[[Category:Sarakunan Kano]]
{{Stub}}
== Early life ==
An haifi Ado Bayero a ranar 25 ga watan Yulin shekara ta 1930 a cikin dangin sarauta na dangin Fulani [[Sulluɓawa|Sullubawa]] wanda ya mallaki [[Masarautar Kano]] tun shekarar alif 1819. Mahaifinsa [[Abdullahi Bayero]] kuma mahaifiyarsa Hajiya Hasiya. Shi ne ɗa na goma sha ɗaya na mahaifinsa kuma na biyu a wurin mahaifiyarsa. A lokacin da ya cika shekaru Bakwai, an tura shi ya zauna tare da Maikano Zagi . <ref name=":0" /> Mahaifinsa yayi sarauta na tsawon shekaru 27. [[Muhammadu Sanusi I]] wanda ɗan'uwan Ado Bayero ne ya yi mulki bayan mahaifin su daga shekara ta alif 1953 zuwa shekarar 1963. Bayan an cire shi daga sarauta a shekarar 1963, [[Muhammad Inuwa|Muhammadu Inuwa]] ya hau gadon sarauta na tsawon watanni uku.<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Sarki Muhammadu Inuwa |url=https://www.kanoemirate.org/new/pdfs/SK_Muhammadu_Inuwa.pdf |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=Kano Emirate}}</ref>
=== Rayuwa ta farko da ilimi ===
Bayero ya fara karatun sa ne a [[Kano (birni)|Kano]] yana karatun Islama, bayan haka ya halarci Makarantar tsakiya ta Kano (yanzu [[Kwalejin Rumfa Kano|Kwalejin Rumfa, Kano]]). Ya shafe kusan shekaru uku a Makarantar Kano don nazarin larabci amma bai kammala karatun ba. Daga nan ya yi aiki a matsayin magatakarda na banki na [[Bank of British West Africa|Bankin Burtaniya ta Yammacin Afirka]] har zuwa shekarata 1949, lokacin da ya shiga Hukumar Kula da Yan asalin Kano. Ya halarci Kwalejin Zaria Clerical a shekarar 1952.
A shekarata 1956, ya yi takara kuma ya lashe zaɓen yanki a birnin Kano a matsayin mamba na Majalisar Jama'ar Arewa (NPC). Ko yaya, ya shafe kusan shekara guda kawai a matsayin memba na Majalisar Dokokin Arewa yayin da aka matsa masa ya yi murabus daga matsayinsa, wani bangare saboda 'ra'ayoyinsa na zamani'.
Ba da daɗewa ba bayan ya yi murabus, an naɗa shi shugaban 'yan sanda na Kano.A ƙarshen shekarata 1962, an nada shi Jakadan Najeriya a Senegal, matsayin da ya riƙe har sai an nada shi a matsayin sarkin.<ref name=":1" /> : 233 {{Rp}}
== Mutuwarsa da maye gurbinsa ==
A ranar 6 ga watan Yuni shekarata 2014, bayan shekaru hamsin da ya yi akan kursiyin, Ado Bayero ya mutu a fadarsa na[[Gidan Rumfa]] . Wani mummunan gwagwarmayane akan maye gurbin wanda zai gaji shi ya fito ne a cikin dangin sarauta tsakanin gidajen Bayero da Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2014-06-07 |title=Succession war: Ex-CBN governor, uncle in tight race for the Emir of Kano |url=https://www.vanguardngr.com/2014/06/succession-war-ex-cbn-governor-uncle-tight-race-emir-kano/ |access-date=2020-04-23 |website=Vanguard News |language=en-US}}</ref> A ranar 8 ga watan Yunin shekara ta 2014, an naɗa jikansa [[Sanusi Lamido Sanusi]] a matsayin Sarkin Kano.<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=SLS named new emir of Kano |url=https://www.thecable.ng/breaking-sls-named-new-emir-of-kano |access-date=2020-04-23 |website=TheCable |language=en-US}}</ref> Ɗansa, Sanusi Ado ya yanke shawarar barin Kano kuma a cikin shekarar 2015, an cire shi daga dukkan sunayensa, bayan yaki ya bada biyayya ga Emir Sanusi Lamido Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2015-10-28 |title=Emir Sanusi sacks Bayero, rival for throne - |url=https://www.thenewsnigeria.com.ng/2015/10/28/emir-sanusi-sacks-bayero-rival-for-throne/ |access-date=2020-04-23 |website=The NEWS}}</ref>
'''An haifi marigayi sarkin Kano Alhaji Ado Abdullahi Bayero a watan Yuli na shekarar 1930.'''
Mahaifinsa shi ne Alhaji Abdullahi Bayero wanda ya yi sarautar Kano tsawon shekaru 27. Bayan karatun Kur'ani da ya yi a gida ya yi karatun primary ta gidan sarki da ke kofar Kudu a shekarun 1937, sanna ya halarci makarantar middle school wadda aka fi sani a yanzu da Rumfa College, inda daga nan ya halarci makarantar koyon harshen larafci ta S.A.S wadda ya kammala a 1947. A shekarar 1947 ne ya fara aiki a bankin Africa na Birtaniya wanda aka fi sani da First Bank a yanzu, sannan ya koma aiki a NA (Native Authority) a 1949 a matsayin magatakarda.
== Manazarta ==
*
* "Alhaji (Dr.) Ado Bayero: Shekaru 40 na Hidima ga Dan Adam", Daily Trust, Oktoba 13,2003.
* [http://saharareporters.com/news-page/emir-kano-dead]
5w7ppjw8rpo9lharn88peh8917jjuu4
826039
826038
2026-04-24T18:32:51Z
Ashiru Lawal
24821
826039
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Ado Bayero House Kano.jpg|thumb|Hotan gidan marigayi mai martaba tsohon sarkin Kano Alhaji Ado Bayero|300px|right]]
[File:Aminu Ado Bayero.jpg|Marigari Ado Bayero|thumb|300px|right]
[[File:People paying their respects to the Emir of Kano 092016.jpg|thumb|hoton fadar ado bayaro]]
[[File:The Emir of Kano.png|thumb|The emir of Kano]]
'''Ado Abdullahi Bayero '''{{Audio|Ha-Ado Bayero.ogg|Ado Bayero}}(An haifeshi: 25 ga watan Yuli shekara ta 1930 ya Rasu shida 6 ga watan Yuni,shekara ta 2014).tsohon [[Jerin sarakunan Kano|sarkin Kano]] ne tun daga shekara ta 1963 har zuwa rasuwarsa a shekara ta 2014. Ado Bayero ya kasance kafin ya zama sarkin Kano shahararren ɗan kasuwa ne, kuma ya yi aikin banki, tsohon ɗan sanda ne kuma sannan ya yi aiki a matsayin jakadan [Najeriya] a ƙasar [[Senegal]].
==Manazarta==
{{DEFAULTSORT: Bayero, Ado}}
[[Category: Sarakunan Najeriya]]
[[Category:Sarakunan Kano]]
{{Stub}}
== Early life ==
An haifi Ado Bayero a ranar 25 ga watan Yulin shekara ta 1930 a cikin dangin sarauta na dangin Fulani [[Sulluɓawa|Sullubawa]] wanda ya mallaki [[Masarautar Kano]] tun shekarar alif 1819. Mahaifinsa [[Abdullahi Bayero]] kuma mahaifiyarsa Hajiya Hasiya. Shi ne ɗa na goma sha ɗaya na mahaifinsa kuma na biyu a wurin mahaifiyarsa. A lokacin da ya cika shekaru Bakwai, an tura shi ya zauna tare da Maikano Zagi . <ref name=":0" /> Mahaifinsa yayi sarauta na tsawon shekaru 27. [[Muhammadu Sanusi I]] wanda ɗan'uwan Ado Bayero ne ya yi mulki bayan mahaifin su daga shekara ta alif 1953 zuwa shekarar 1963. Bayan an cire shi daga sarauta a shekarar 1963, [[Muhammad Inuwa|Muhammadu Inuwa]] ya hau gadon sarauta na tsawon watanni uku.<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Sarki Muhammadu Inuwa |url=https://www.kanoemirate.org/new/pdfs/SK_Muhammadu_Inuwa.pdf |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=Kano Emirate}}</ref>
=== Rayuwa ta farko da ilimi ===
Bayero ya fara karatun sa ne a [[Kano (birni)|Kano]] yana karatun Islama, bayan haka ya halarci Makarantar tsakiya ta Kano (yanzu [[Kwalejin Rumfa Kano|Kwalejin Rumfa, Kano]]). Ya shafe kusan shekaru uku a Makarantar Kano don nazarin larabci amma bai kammala karatun ba. Daga nan ya yi aiki a matsayin magatakarda na banki na [[Bank of British West Africa|Bankin Burtaniya ta Yammacin Afirka]] har zuwa shekarata 1949, lokacin da ya shiga Hukumar Kula da Yan asalin Kano. Ya halarci Kwalejin Zaria Clerical a shekarar 1952.
A shekarata 1956, ya yi takara kuma ya lashe zaɓen yanki a birnin Kano a matsayin mamba na Majalisar Jama'ar Arewa (NPC). Ko yaya, ya shafe kusan shekara guda kawai a matsayin memba na Majalisar Dokokin Arewa yayin da aka matsa masa ya yi murabus daga matsayinsa, wani bangare saboda 'ra'ayoyinsa na zamani'.
Ba da daɗewa ba bayan ya yi murabus, an naɗa shi shugaban 'yan sanda na Kano.A ƙarshen shekarata 1962, an nada shi Jakadan Najeriya a Senegal, matsayin da ya riƙe har sai an naɗa shi a matsayin sarkin.<ref name=":1" /> : 233 {{Rp}}
== Mutuwarsa da maye gurbinsa ==
A ranar 6 ga watan Yuni shekarata 2014, bayan shekaru hamsin da ya yi akan kursiyin, Ado Bayero ya mutu a fadarsa na[[Gidan Rumfa]] . Wani mummunan gwagwarmayane akan maye gurbin wanda zai gaji shi ya fito ne a cikin dangin sarauta tsakanin gidajen Bayero da Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2014-06-07 |title=Succession war: Ex-CBN governor, uncle in tight race for the Emir of Kano |url=https://www.vanguardngr.com/2014/06/succession-war-ex-cbn-governor-uncle-tight-race-emir-kano/ |access-date=2020-04-23 |website=Vanguard News |language=en-US}}</ref> A ranar 8 ga watan Yunin shekara ta 2014, an naɗa jikansa [[Sanusi Lamido Sanusi]] a matsayin Sarkin Kano.<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=SLS named new emir of Kano |url=https://www.thecable.ng/breaking-sls-named-new-emir-of-kano |access-date=2020-04-23 |website=TheCable |language=en-US}}</ref> Ɗansa, Sanusi Ado ya yanke shawarar barin Kano kuma a cikin shekarar 2015, an cire shi daga dukkan sunayensa, bayan yaki ya bada biyayya ga Emir Sanusi Lamido Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2015-10-28 |title=Emir Sanusi sacks Bayero, rival for throne - |url=https://www.thenewsnigeria.com.ng/2015/10/28/emir-sanusi-sacks-bayero-rival-for-throne/ |access-date=2020-04-23 |website=The NEWS}}</ref>
'''An haifi marigayi sarkin Kano Alhaji Ado Abdullahi Bayero a watan Yuli na shekarar 1930.'''
Mahaifinsa shi ne Alhaji Abdullahi Bayero wanda ya yi sarautar Kano tsawon shekaru 27. Bayan karatun Kur'ani da ya yi a gida ya yi karatun primary ta gidan sarki da ke kofar Kudu a shekarun 1937, sanna ya halarci makarantar middle school wadda aka fi sani a yanzu da Rumfa College, inda daga nan ya halarci makarantar koyon harshen larafci ta S.A.S wadda ya kammala a 1947. A shekarar 1947 ne ya fara aiki a bankin Africa na Birtaniya wanda aka fi sani da First Bank a yanzu, sannan ya koma aiki a NA (Native Authority) a 1949 a matsayin magatakarda.
== Manazarta ==
*
* "Alhaji (Dr.) Ado Bayero: Shekaru 40 na Hidima ga Dan Adam", Daily Trust, Oktoba 13,2003.
* [http://saharareporters.com/news-page/emir-kano-dead]
siowg178jbi7ai8xp73w83777cdrrtb
826040
826039
2026-04-24T18:33:27Z
Ashiru Lawal
24821
826040
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Ado Bayero House Kano.jpg|thumb|Hotan gidan marigayi mai martaba tsohon sarkin Kano Alhaji Ado Bayero|300px|right]]
[File:Aminu Ado Bayero.jpg|Marigari Ado Bayero|thumb|300px|right]
[[File:People paying their respects to the Emir of Kano 092016.jpg|thumb|hoton fadar ado bayaro]]
[[File:The Emir of Kano.png|thumb|The emir of Kano]]
'''Ado Abdullahi Bayero '''{{Audio|Ha-Ado Bayero.ogg|Ado Bayero}}(An haifeshi: 25 ga watan Yuli shekara ta 1930 ya Rasu shida 6 ga watan Yuni,shekara ta 2014).tsohon [[Jerin sarakunan Kano|sarkin Kano]] ne tun daga shekara ta 1963 har zuwa rasuwarsa a shekara ta 2014. Ado Bayero ya kasance kafin ya zama sarkin Kano shahararren ɗan kasuwa ne, kuma ya yi aikin banki, tsohon ɗan sanda ne kuma sannan ya yi aiki a matsayin jakadan [Najeriya] a ƙasar [[Senegal]].
==Manazarta==
{{DEFAULTSORT: Bayero, Ado}}
[[Category: Sarakunan Najeriya]]
[[Category:Sarakunan Kano]]
{{Stub}}
== Early life ==
An haifi Ado Bayero a ranar 25 ga watan Yulin shekara ta 1930 a cikin dangin sarauta na dangin Fulani [[Sulluɓawa|Sullubawa]] wanda ya mallaki [[Masarautar Kano]] tun shekarar alif 1819. Mahaifinsa [[Abdullahi Bayero]] kuma mahaifiyarsa Hajiya Hasiya. Shi ne ɗa na goma sha ɗaya na mahaifinsa kuma na biyu a wurin mahaifiyarsa. A lokacin da ya cika shekaru Bakwai, an tura shi ya zauna tare da Maikano Zagi . <ref name=":0" /> Mahaifinsa yayi sarauta na tsawon shekaru 27. [[Muhammadu Sanusi I]] wanda ɗan'uwan Ado Bayero ne ya yi mulki bayan mahaifin su daga shekara ta alif 1953 zuwa shekarar 1963. Bayan an cire shi daga sarauta a shekarar 1963, [[Muhammad Inuwa|Muhammadu Inuwa]] ya hau gadon sarauta na tsawon watanni uku.<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Sarki Muhammadu Inuwa |url=https://www.kanoemirate.org/new/pdfs/SK_Muhammadu_Inuwa.pdf |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=Kano Emirate}}</ref>
=== Rayuwa ta farko da ilimi ===
Bayero ya fara karatun sa ne a [[Kano (birni)|Kano]] yana karatun Islama, bayan haka ya halarci Makarantar tsakiya ta Kano (yanzu [[Kwalejin Rumfa Kano|Kwalejin Rumfa, Kano]]). Ya shafe kusan shekaru uku a Makarantar Kano don nazarin larabci amma bai kammala karatun ba. Daga nan ya yi aiki a matsayin magatakarda na banki na [[Bank of British West Africa|Bankin Burtaniya ta Yammacin Afirka]] har zuwa shekarata 1949, lokacin da ya shiga Hukumar Kula da Yan asalin Kano. Ya halarci Kwalejin Zaria Clerical a shekarar 1952.
A shekarata 1956, ya yi takara kuma ya lashe zaɓen yanki a birnin Kano a matsayin mamba na Majalisar Jama'ar Arewa (NPC). Ko yaya, ya shafe kusan shekara guda kawai a matsayin memba na Majalisar Dokokin Arewa yayin da aka matsa masa ya yi murabus daga matsayinsa, wani bangare saboda 'ra'ayoyinsa na zamani'.
Ba da daɗewa ba bayan ya yi murabus, an naɗa shi shugaban 'yan sanda na Kano.A ƙarshen shekarata 1962, an nada shi Jakadan Najeriya a Senegal, matsayin da ya riƙe har sai an naɗa shi a matsayin sarkin.<ref name=":1" /> : 233 {{Rp}}
== Rasuwarsa da maye gurbinsa ==
A ranar 6 ga watan Yuni shekarata 2014, bayan shekaru hamsin da ya yi akan kursiyin, Ado Bayero ya mutu a fadarsa na[[Gidan Rumfa]] . Wani mummunan gwagwarmayane akan maye gurbin wanda zai gaji shi ya fito ne a cikin dangin sarauta tsakanin gidajen Bayero da Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2014-06-07 |title=Succession war: Ex-CBN governor, uncle in tight race for the Emir of Kano |url=https://www.vanguardngr.com/2014/06/succession-war-ex-cbn-governor-uncle-tight-race-emir-kano/ |access-date=2020-04-23 |website=Vanguard News |language=en-US}}</ref> A ranar 8 ga watan Yunin shekara ta 2014, an naɗa jikansa [[Sanusi Lamido Sanusi]] a matsayin Sarkin Kano.<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=SLS named new emir of Kano |url=https://www.thecable.ng/breaking-sls-named-new-emir-of-kano |access-date=2020-04-23 |website=TheCable |language=en-US}}</ref> Ɗansa, Sanusi Ado ya yanke shawarar barin Kano kuma a cikin shekarar 2015, an cire shi daga dukkan sunayensa, bayan yaki ya bada biyayya ga Emir Sanusi Lamido Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2015-10-28 |title=Emir Sanusi sacks Bayero, rival for throne - |url=https://www.thenewsnigeria.com.ng/2015/10/28/emir-sanusi-sacks-bayero-rival-for-throne/ |access-date=2020-04-23 |website=The NEWS}}</ref>
'''An haifi marigayi sarkin Kano Alhaji Ado Abdullahi Bayero a watan Yuli na shekarar 1930.'''
Mahaifinsa shi ne Alhaji Abdullahi Bayero wanda ya yi sarautar Kano tsawon shekaru 27. Bayan karatun Kur'ani da ya yi a gida ya yi karatun primary ta gidan sarki da ke kofar Kudu a shekarun 1937, sanna ya halarci makarantar middle school wadda aka fi sani a yanzu da Rumfa College, inda daga nan ya halarci makarantar koyon harshen larafci ta S.A.S wadda ya kammala a 1947. A shekarar 1947 ne ya fara aiki a bankin Africa na Birtaniya wanda aka fi sani da First Bank a yanzu, sannan ya koma aiki a NA (Native Authority) a 1949 a matsayin magatakarda.
== Manazarta ==
*
* "Alhaji (Dr.) Ado Bayero: Shekaru 40 na Hidima ga Dan Adam", Daily Trust, Oktoba 13,2003.
* [http://saharareporters.com/news-page/emir-kano-dead]
91gn9fbdk67qooaoq9k273pzpdcefpl
826041
826040
2026-04-24T18:34:21Z
Ashiru Lawal
24821
826041
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Ado Bayero House Kano.jpg|thumb|Hotan gidan marigayi mai martaba tsohon sarkin Kano Alhaji Ado Bayero|300px|right]]
[File:Aminu Ado Bayero.jpg|Marigari Ado Bayero|thumb|300px|right]
[[File:People paying their respects to the Emir of Kano 092016.jpg|thumb|hoton fadar ado bayaro]]
[[File:The Emir of Kano.png|thumb|The emir of Kano]]
'''Ado Abdullahi Bayero '''{{Audio|Ha-Ado Bayero.ogg|Ado Bayero}}(An haifeshi: 25 ga watan Yuli shekara ta 1930 ya Rasu shida 6 ga watan Yuni,shekara ta 2014).tsohon [[Jerin sarakunan Kano|sarkin Kano]] ne tun daga shekara ta 1963 har zuwa rasuwarsa a shekara ta 2014. Ado Bayero ya kasance kafin ya zama sarkin Kano shahararren ɗan kasuwa ne, kuma ya yi aikin banki, tsohon ɗan sanda ne kuma sannan ya yi aiki a matsayin jakadan [Najeriya] a ƙasar [[Senegal]].
==Manazarta==
{{DEFAULTSORT: Bayero, Ado}}
[[Category: Sarakunan Najeriya]]
[[Category:Sarakunan Kano]]
{{Stub}}
== Early life ==
An haifi Ado Bayero a ranar 25 ga watan Yulin shekara ta 1930 a cikin dangin sarauta na dangin Fulani [[Sulluɓawa|Sullubawa]] wanda ya mallaki [[Masarautar Kano]] tun shekarar alif 1819. Mahaifinsa [[Abdullahi Bayero]] kuma mahaifiyarsa Hajiya Hasiya. Shi ne ɗa na goma sha ɗaya na mahaifinsa kuma na biyu a wurin mahaifiyarsa. A lokacin da ya cika shekaru Bakwai, an tura shi ya zauna tare da Maikano Zagi . <ref name=":0" /> Mahaifinsa yayi sarauta na tsawon shekaru 27. [[Muhammadu Sanusi I]] wanda ɗan'uwan Ado Bayero ne ya yi mulki bayan mahaifin su daga shekara ta alif 1953 zuwa shekarar 1963. Bayan an cire shi daga sarauta a shekarar 1963, [[Muhammad Inuwa|Muhammadu Inuwa]] ya hau gadon sarauta na tsawon watanni uku.<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Sarki Muhammadu Inuwa |url=https://www.kanoemirate.org/new/pdfs/SK_Muhammadu_Inuwa.pdf |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=Kano Emirate}}</ref>
=== Rayuwa ta farko da ilimi ===
Bayero ya fara karatun sa ne a [[Kano (birni)|Kano]] yana karatun Islama, bayan haka ya halarci Makarantar tsakiya ta Kano (yanzu [[Kwalejin Rumfa Kano|Kwalejin Rumfa, Kano]]). Ya shafe kusan shekaru uku a Makarantar Kano don nazarin larabci amma bai kammala karatun ba. Daga nan ya yi aiki a matsayin magatakarda na banki na [[Bank of British West Africa|Bankin Burtaniya ta Yammacin Afirka]] har zuwa shekarata 1949, lokacin da ya shiga Hukumar Kula da Yan asalin Kano. Ya halarci Kwalejin Zaria Clerical a shekarar 1952.
A shekarata 1956, ya yi takara kuma ya lashe zaɓen yanki a birnin Kano a matsayin mamba na Majalisar Jama'ar Arewa (NPC). Ko yaya, ya shafe kusan shekara guda kawai a matsayin memba na Majalisar Dokokin Arewa yayin da aka matsa masa ya yi murabus daga matsayinsa, wani bangare saboda 'ra'ayoyinsa na zamani'.
Ba da daɗewa ba bayan ya yi murabus, an naɗa shi shugaban 'yan sanda na Kano.A ƙarshen shekarata 1962, an nada shi Jakadan Najeriya a Senegal, matsayin da ya riƙe har sai an naɗa shi a matsayin sarkin.<ref name=":1" /> : 233 {{Rp}}
== Rasuwarsa da maye gurbinsa ==
A ranar 6 ga watan Yuni shekarata 2014, bayan shekaru hamsin da ya yi akan kursiyin, Ado Bayero ya mutu a fadarsa na[[Gidan Rumfa]] . Wani mummunan gwagwarmayane akan maye gurbin wanda zai gaji shi ya fito ne a cikin dangin sarauta tsakanin gidajen Bayero da Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2014-06-07 |title=Succession war: Ex-CBN governor, uncle in tight race for the Emir of Kano |url=https://www.vanguardngr.com/2014/06/succession-war-ex-cbn-governor-uncle-tight-race-emir-kano/ |access-date=2020-04-23 |website=Vanguard News |language=en-US}}</ref> A ranar 8 ga watan Yunin shekara ta 2014, an naɗa jikansa [[Sanusi Lamido Sanusi]] a matsayin Sarkin Kano.<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=SLS named new emir of Kano |url=https://www.thecable.ng/breaking-sls-named-new-emir-of-kano |access-date=2020-04-23 |website=TheCable |language=en-US}}</ref> Ɗansa, Sanusi Ado ya yanke shawarar barin Kano kuma a cikin shekarar 2015, an cire shi daga dukkan sunayensa, bayan yaki ya bada biyayya ga Emir Sanusi Lamido Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2015-10-28 |title=Emir Sanusi sacks Bayero, rival for throne - |url=https://www.thenewsnigeria.com.ng/2015/10/28/emir-sanusi-sacks-bayero-rival-for-throne/ |access-date=2020-04-23 |website=The NEWS}}</ref>
'''An haifi marigayi sarkin Kano Alhaji Ado Abdullahi Bayero a watan Yuli na shekarar 1930.'''
Mahaifinsa shi ne Alhaji Abdullahi Bayero wanda ya yi sarautar Kano tsawon shekaru 27. Bayan karatun Kur'ani da ya yi a gida ya yi karatun primary ta gidan sarki da ke kofar Kudu a shekarun 1937, sanna ya halarci makarantar middle school wadda aka fi sani a yanzu da Rumfa College, inda daga nan ya halarci makarantar koyon harshen larafci ta S.A.S wadda ya kammala a 1947. A shekarar 1947 ne ya fara aiki a bankin Africa na Birtaniya wanda aka fi sani da First Bank a yanzu, sannan ya koma aiki a NA (Native Authority) a 1949 a matsayin magatakarda.
== Manazarta ==
*
* "Alhaji (Dr.) Ado Bayero: Shekaru 40 na Hidima ga Dan Adam", Daily Trust, Oktoba 13,2003.
* [http://saharareporters.com/news-page/emir-kano-dead]
5h89wepkltgx9q6dba2nqg47dw4t9ip
826042
826041
2026-04-24T18:35:02Z
Ashiru Lawal
24821
826042
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Ado Bayero House Kano.jpg|thumb|Hotan gidan marigayi mai martaba tsohon sarkin Kano Alhaji Ado Bayero|300px|right]]
[File:Aminu Ado Bayero.jpg|Marigari Ado Bayero|thumb|300px|right]
[[File:People paying their respects to the Emir of Kano 092016.jpg|thumb|hoton fadar ado bayaro]]
[[File:The Emir of Kano.png|thumb|The emir of Kano]]
'''Ado Abdullahi Bayero '''{{Audio|Ha-Ado Bayero.ogg|Ado Bayero}}(An haifeshi: 25 ga watan Yuli shekara ta 1930 ya Rasu shida 6 ga watan Yuni,shekara ta 2014).tsohon [[Jerin sarakunan Kano|sarkin Kano]] ne tun daga shekara ta 1963 har zuwa rasuwarsa a shekara ta 2014. Ado Bayero ya kasance kafin ya zama sarkin Kano shahararren ɗan kasuwa ne, kuma ya yi aikin banki, tsohon ɗan sanda ne kuma sannan ya yi aiki a matsayin jakadan [Najeriya] a ƙasar [[Senegal]].
==Manazarta==
{{DEFAULTSORT: Bayero, Ado}}
[[Category: Sarakunan Najeriya]]
[[Category:Sarakunan Kano]]
{{Stub}}
== Early life ==
An haifi Ado Bayero a ranar 25 ga watan Yulin shekara ta 1930 a cikin dangin sarauta na dangin Fulani [[Sulluɓawa|Sullubawa]] wanda ya mallaki [[Masarautar Kano]] tun shekarar alif 1819. Mahaifinsa [[Abdullahi Bayero]] kuma mahaifiyarsa Hajiya Hasiya. Shi ne ɗa na goma sha ɗaya na mahaifinsa kuma na biyu a wurin mahaifiyarsa. A lokacin da ya cika shekaru Bakwai, an tura shi ya zauna tare da Maikano Zagi . <ref name=":0" /> Mahaifinsa yayi sarauta na tsawon shekaru 27. [[Muhammadu Sanusi I]] wanda ɗan'uwan Ado Bayero ne ya yi mulki bayan mahaifin su daga shekara ta alif 1953 zuwa shekarar 1963. Bayan an cire shi daga sarauta a shekarar 1963, [[Muhammad Inuwa|Muhammadu Inuwa]] ya hau gadon sarauta na tsawon watanni uku.<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Sarki Muhammadu Inuwa |url=https://www.kanoemirate.org/new/pdfs/SK_Muhammadu_Inuwa.pdf |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=Kano Emirate}}</ref>
=== Rayuwa ta farko da ilimi ===
Bayero ya fara karatun sa ne a [[Kano (birni)|Kano]] yana karatun Islama, bayan haka ya halarci Makarantar tsakiya ta Kano (yanzu [[Kwalejin Rumfa Kano|Kwalejin Rumfa, Kano]]). Ya shafe kusan shekaru uku a Makarantar Kano don nazarin larabci amma bai kammala karatun ba. Daga nan ya yi aiki a matsayin magatakarda na banki na [[Bank of British West Africa|Bankin Burtaniya ta Yammacin Afirka]] har zuwa shekarata 1949, lokacin da ya shiga Hukumar Kula da Yan asalin Kano. Ya halarci Kwalejin Zaria Clerical a shekarar 1952.
A shekarata 1956, ya yi takara kuma ya lashe zaɓen yanki a birnin Kano a matsayin mamba na Majalisar Jama'ar Arewa (NPC). Ko yaya, ya shafe kusan shekara guda kawai a matsayin memba na Majalisar Dokokin Arewa yayin da aka matsa masa ya yi murabus daga matsayinsa, wani bangare saboda 'ra'ayoyinsa na zamani'.
Ba da daɗewa ba bayan ya yi murabus, an naɗa shi shugaban 'yan sanda na Kano.A ƙarshen shekarata 1962, an nada shi Jakadan Najeriya a Senegal, matsayin da ya riƙe har sai an naɗa shi a matsayin sarkin.<ref name=":1" /> : 233 {{Rp}}
== Rasuwarsa da maye gurbinsa ==
A ranar 6 ga watan Yuni shekarata 2014, bayan shekaru hamsin da ya yi a karagar mulki, Ado Bayero ya mutu a fadarsa na[[Gidan Rumfa]] . Wani mummunan gwagwarmayane akan maye gurbin wanda zai gaji shi ya fito ne a cikin dangin sarauta tsakanin gidajen Bayero da Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2014-06-07 |title=Succession war: Ex-CBN governor, uncle in tight race for the Emir of Kano |url=https://www.vanguardngr.com/2014/06/succession-war-ex-cbn-governor-uncle-tight-race-emir-kano/ |access-date=2020-04-23 |website=Vanguard News |language=en-US}}</ref> A ranar 8 ga watan Yunin shekara ta 2014, an naɗa jikansa [[Sanusi Lamido Sanusi]] a matsayin Sarkin Kano.<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=SLS named new emir of Kano |url=https://www.thecable.ng/breaking-sls-named-new-emir-of-kano |access-date=2020-04-23 |website=TheCable |language=en-US}}</ref> Ɗansa, Sanusi Ado ya yanke shawarar barin Kano kuma a cikin shekarar 2015, an cire shi daga dukkan sunayensa, bayan yaki ya bada biyayya ga Emir Sanusi Lamido Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2015-10-28 |title=Emir Sanusi sacks Bayero, rival for throne - |url=https://www.thenewsnigeria.com.ng/2015/10/28/emir-sanusi-sacks-bayero-rival-for-throne/ |access-date=2020-04-23 |website=The NEWS}}</ref>
'''An haifi marigayi sarkin Kano Alhaji Ado Abdullahi Bayero a watan Yuli na shekarar 1930.'''
Mahaifinsa shi ne Alhaji Abdullahi Bayero wanda ya yi sarautar Kano tsawon shekaru 27. Bayan karatun Kur'ani da ya yi a gida ya yi karatun primary ta gidan sarki da ke kofar Kudu a shekarun 1937, sanna ya halarci makarantar middle school wadda aka fi sani a yanzu da Rumfa College, inda daga nan ya halarci makarantar koyon harshen larafci ta S.A.S wadda ya kammala a 1947. A shekarar 1947 ne ya fara aiki a bankin Africa na Birtaniya wanda aka fi sani da First Bank a yanzu, sannan ya koma aiki a NA (Native Authority) a 1949 a matsayin magatakarda.
== Manazarta ==
*
* "Alhaji (Dr.) Ado Bayero: Shekaru 40 na Hidima ga Dan Adam", Daily Trust, Oktoba 13,2003.
* [http://saharareporters.com/news-page/emir-kano-dead]
mvlo20k9pautf3ugn989u3uvq1kn8a5
826043
826042
2026-04-24T18:35:32Z
Ashiru Lawal
24821
826043
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Ado Bayero House Kano.jpg|thumb|Hotan gidan marigayi mai martaba tsohon sarkin Kano Alhaji Ado Bayero|300px|right]]
[File:Aminu Ado Bayero.jpg|Marigari Ado Bayero|thumb|300px|right]
[[File:People paying their respects to the Emir of Kano 092016.jpg|thumb|hoton fadar ado bayaro]]
[[File:The Emir of Kano.png|thumb|The emir of Kano]]
'''Ado Abdullahi Bayero '''{{Audio|Ha-Ado Bayero.ogg|Ado Bayero}}(An haifeshi: 25 ga watan Yuli shekara ta 1930 ya Rasu shida 6 ga watan Yuni,shekara ta 2014).tsohon [[Jerin sarakunan Kano|sarkin Kano]] ne tun daga shekara ta 1963 har zuwa rasuwarsa a shekara ta 2014. Ado Bayero ya kasance kafin ya zama sarkin Kano shahararren ɗan kasuwa ne, kuma ya yi aikin banki, tsohon ɗan sanda ne kuma sannan ya yi aiki a matsayin jakadan [Najeriya] a ƙasar [[Senegal]].
==Manazarta==
{{DEFAULTSORT: Bayero, Ado}}
[[Category: Sarakunan Najeriya]]
[[Category:Sarakunan Kano]]
{{Stub}}
== Early life ==
An haifi Ado Bayero a ranar 25 ga watan Yulin shekara ta 1930 a cikin dangin sarauta na dangin Fulani [[Sulluɓawa|Sullubawa]] wanda ya mallaki [[Masarautar Kano]] tun shekarar alif 1819. Mahaifinsa [[Abdullahi Bayero]] kuma mahaifiyarsa Hajiya Hasiya. Shi ne ɗa na goma sha ɗaya na mahaifinsa kuma na biyu a wurin mahaifiyarsa. A lokacin da ya cika shekaru Bakwai, an tura shi ya zauna tare da Maikano Zagi . <ref name=":0" /> Mahaifinsa yayi sarauta na tsawon shekaru 27. [[Muhammadu Sanusi I]] wanda ɗan'uwan Ado Bayero ne ya yi mulki bayan mahaifin su daga shekara ta alif 1953 zuwa shekarar 1963. Bayan an cire shi daga sarauta a shekarar 1963, [[Muhammad Inuwa|Muhammadu Inuwa]] ya hau gadon sarauta na tsawon watanni uku.<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Sarki Muhammadu Inuwa |url=https://www.kanoemirate.org/new/pdfs/SK_Muhammadu_Inuwa.pdf |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=Kano Emirate}}</ref>
=== Rayuwa ta farko da ilimi ===
Bayero ya fara karatun sa ne a [[Kano (birni)|Kano]] yana karatun Islama, bayan haka ya halarci Makarantar tsakiya ta Kano (yanzu [[Kwalejin Rumfa Kano|Kwalejin Rumfa, Kano]]). Ya shafe kusan shekaru uku a Makarantar Kano don nazarin larabci amma bai kammala karatun ba. Daga nan ya yi aiki a matsayin magatakarda na banki na [[Bank of British West Africa|Bankin Burtaniya ta Yammacin Afirka]] har zuwa shekarata 1949, lokacin da ya shiga Hukumar Kula da Yan asalin Kano. Ya halarci Kwalejin Zaria Clerical a shekarar 1952.
A shekarata 1956, ya yi takara kuma ya lashe zaɓen yanki a birnin Kano a matsayin mamba na Majalisar Jama'ar Arewa (NPC). Ko yaya, ya shafe kusan shekara guda kawai a matsayin memba na Majalisar Dokokin Arewa yayin da aka matsa masa ya yi murabus daga matsayinsa, wani bangare saboda 'ra'ayoyinsa na zamani'.
Ba da daɗewa ba bayan ya yi murabus, an naɗa shi shugaban 'yan sanda na Kano.A ƙarshen shekarata 1962, an nada shi Jakadan Najeriya a Senegal, matsayin da ya riƙe har sai an naɗa shi a matsayin sarkin.<ref name=":1" /> : 233 {{Rp}}
== Rasuwarsa da maye gurbinsa ==
A ranar 6 ga watan Yuni shekarata 2014, bayan shekaru hamsin da ya yi a karagar mulki, Ado Bayero ya rasu a fadarsa na[[Gidan Rumfa]] . Wani mummunan gwagwarmayane akan maye gurbin wanda zai gaji shi ya fito ne a cikin dangin sarauta tsakanin gidajen Bayero da Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2014-06-07 |title=Succession war: Ex-CBN governor, uncle in tight race for the Emir of Kano |url=https://www.vanguardngr.com/2014/06/succession-war-ex-cbn-governor-uncle-tight-race-emir-kano/ |access-date=2020-04-23 |website=Vanguard News |language=en-US}}</ref> A ranar 8 ga watan Yunin shekara ta 2014, an naɗa jikansa [[Sanusi Lamido Sanusi]] a matsayin Sarkin Kano.<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=SLS named new emir of Kano |url=https://www.thecable.ng/breaking-sls-named-new-emir-of-kano |access-date=2020-04-23 |website=TheCable |language=en-US}}</ref> Ɗansa, Sanusi Ado ya yanke shawarar barin Kano kuma a cikin shekarar 2015, an cire shi daga dukkan sunayensa, bayan yaki ya bada biyayya ga Emir Sanusi Lamido Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2015-10-28 |title=Emir Sanusi sacks Bayero, rival for throne - |url=https://www.thenewsnigeria.com.ng/2015/10/28/emir-sanusi-sacks-bayero-rival-for-throne/ |access-date=2020-04-23 |website=The NEWS}}</ref>
'''An haifi marigayi sarkin Kano Alhaji Ado Abdullahi Bayero a watan Yuli na shekarar 1930.'''
Mahaifinsa shi ne Alhaji Abdullahi Bayero wanda ya yi sarautar Kano tsawon shekaru 27. Bayan karatun Kur'ani da ya yi a gida ya yi karatun primary ta gidan sarki da ke kofar Kudu a shekarun 1937, sanna ya halarci makarantar middle school wadda aka fi sani a yanzu da Rumfa College, inda daga nan ya halarci makarantar koyon harshen larafci ta S.A.S wadda ya kammala a 1947. A shekarar 1947 ne ya fara aiki a bankin Africa na Birtaniya wanda aka fi sani da First Bank a yanzu, sannan ya koma aiki a NA (Native Authority) a 1949 a matsayin magatakarda.
== Manazarta ==
*
* "Alhaji (Dr.) Ado Bayero: Shekaru 40 na Hidima ga Dan Adam", Daily Trust, Oktoba 13,2003.
* [http://saharareporters.com/news-page/emir-kano-dead]
3644qju2n3nsd9283xl5kbet3xqpr7l
826044
826043
2026-04-24T18:36:06Z
Ashiru Lawal
24821
826044
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Ado Bayero House Kano.jpg|thumb|Hotan gidan marigayi mai martaba tsohon sarkin Kano Alhaji Ado Bayero|300px|right]]
[File:Aminu Ado Bayero.jpg|Marigari Ado Bayero|thumb|300px|right]
[[File:People paying their respects to the Emir of Kano 092016.jpg|thumb|hoton fadar ado bayaro]]
[[File:The Emir of Kano.png|thumb|The emir of Kano]]
'''Ado Abdullahi Bayero '''{{Audio|Ha-Ado Bayero.ogg|Ado Bayero}}(An haifeshi: 25 ga watan Yuli shekara ta 1930 ya Rasu shida 6 ga watan Yuni,shekara ta 2014).tsohon [[Jerin sarakunan Kano|sarkin Kano]] ne tun daga shekara ta 1963 har zuwa rasuwarsa a shekara ta 2014. Ado Bayero ya kasance kafin ya zama sarkin Kano shahararren ɗan kasuwa ne, kuma ya yi aikin banki, tsohon ɗan sanda ne kuma sannan ya yi aiki a matsayin jakadan [Najeriya] a ƙasar [[Senegal]].
==Manazarta==
{{DEFAULTSORT: Bayero, Ado}}
[[Category: Sarakunan Najeriya]]
[[Category:Sarakunan Kano]]
{{Stub}}
== Early life ==
An haifi Ado Bayero a ranar 25 ga watan Yulin shekara ta 1930 a cikin dangin sarauta na dangin Fulani [[Sulluɓawa|Sullubawa]] wanda ya mallaki [[Masarautar Kano]] tun shekarar alif 1819. Mahaifinsa [[Abdullahi Bayero]] kuma mahaifiyarsa Hajiya Hasiya. Shi ne ɗa na goma sha ɗaya na mahaifinsa kuma na biyu a wurin mahaifiyarsa. A lokacin da ya cika shekaru Bakwai, an tura shi ya zauna tare da Maikano Zagi . <ref name=":0" /> Mahaifinsa yayi sarauta na tsawon shekaru 27. [[Muhammadu Sanusi I]] wanda ɗan'uwan Ado Bayero ne ya yi mulki bayan mahaifin su daga shekara ta alif 1953 zuwa shekarar 1963. Bayan an cire shi daga sarauta a shekarar 1963, [[Muhammad Inuwa|Muhammadu Inuwa]] ya hau gadon sarauta na tsawon watanni uku.<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Sarki Muhammadu Inuwa |url=https://www.kanoemirate.org/new/pdfs/SK_Muhammadu_Inuwa.pdf |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=Kano Emirate}}</ref>
=== Rayuwa ta farko da ilimi ===
Bayero ya fara karatun sa ne a [[Kano (birni)|Kano]] yana karatun Islama, bayan haka ya halarci Makarantar tsakiya ta Kano (yanzu [[Kwalejin Rumfa Kano|Kwalejin Rumfa, Kano]]). Ya shafe kusan shekaru uku a Makarantar Kano don nazarin larabci amma bai kammala karatun ba. Daga nan ya yi aiki a matsayin magatakarda na banki na [[Bank of British West Africa|Bankin Burtaniya ta Yammacin Afirka]] har zuwa shekarata 1949, lokacin da ya shiga Hukumar Kula da Yan asalin Kano. Ya halarci Kwalejin Zaria Clerical a shekarar 1952.
A shekarata 1956, ya yi takara kuma ya lashe zaɓen yanki a birnin Kano a matsayin mamba na Majalisar Jama'ar Arewa (NPC). Ko yaya, ya shafe kusan shekara guda kawai a matsayin memba na Majalisar Dokokin Arewa yayin da aka matsa masa ya yi murabus daga matsayinsa, wani bangare saboda 'ra'ayoyinsa na zamani'.
Ba da daɗewa ba bayan ya yi murabus, an naɗa shi shugaban 'yan sanda na Kano.A ƙarshen shekarata 1962, an nada shi Jakadan Najeriya a Senegal, matsayin da ya riƙe har sai an naɗa shi a matsayin sarkin.<ref name=":1" /> : 233 {{Rp}}
== Rasuwarsa da maye gurbinsa ==
A ranar 6 ga watan Yuni shekarata 2014, bayan shekaru hamsin da ya yi a karagar mulki, Ado Bayero ya rasu a fadarsa na[[Gidan Rumfa]] . Wani mummunan gwagwarmayane akan maye gurbin wanda zai gaji shi ya fito ne a cikin dangin sarauta tsakanin gidajen Bayero da Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2014-06-07 |title=Succession war: Ex-CBN governor, uncle in tight race for the Emir of Kano |url=https://www.vanguardngr.com/2014/06/succession-war-ex-cbn-governor-uncle-tight-race-emir-kano/ |access-date=2020-04-23 |website=Vanguard News |language=en-US}}</ref> A ranar 8 ga watan Yunin shekara ta 2014, an naɗa jikansa [[Sanusi Lamido Sanusi]] a matsayin Sarkin Kano.<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=SLS named new emir of Kano |url=https://www.thecable.ng/breaking-sls-named-new-emir-of-kano |access-date=2020-04-23 |website=TheCable |language=en-US}}</ref> Ɗansa, Sanusi Ado ya yanke shawarar barin Kano kuma a cikin shekarar 2015, an cire shi daga dukkan sunayensa, bayan yaki ya bada biyayya ga Emir Sanusi Lamido Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2015-10-28 |title=Emir Sanusi sacks Bayero, rival for throne - |url=https://www.thenewsnigeria.com.ng/2015/10/28/emir-sanusi-sacks-bayero-rival-for-throne/ |access-date=2020-04-23 |website=The NEWS}}</ref>
'''An haifi marigayi sarkin Kano Alhaji Ado Abdullahi Bayero a watan Yuli na shekarar 1930.'''
Mahaifinsa shi ne Alhaji Abdullahi Bayero wanda ya yi sarautar Kano tsawon shekaru 27. Bayan karatun Kur'ani da ya yi a gida ya yi karatun primary ta gidan sarki da ke kofar Kudu a shekarun 1937, sanna ya halarci makarantar middle school wadda aka fi sani a yanzu da Rumfa College, inda daga nan ya halarci makarantar koyon harshen larafci ta S.A.S wadda ya kammala a 1947. A shekarar 1947 ne ya fara aiki a bankin Africa na Birtaniya wanda aka fi sani da First Bank a yanzu, sannan ya koma aiki a NA (Native Authority) a 1949 a matsayin magatakarda.
== Manazarta ==
*
* "Alhaji (Dr.) Ado Bayero: Shekaru 40 na Hidima ga Dan Adam", Daily Trust, Oktoba 13,2003.
* [http://saharareporters.com/news-page/emir-kano-dead]
7wqsnd6ko6v1fbl5f6xnwp9gnv5wty9
826045
826044
2026-04-24T18:36:43Z
Ashiru Lawal
24821
826045
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Ado Bayero House Kano.jpg|thumb|Hotan gidan marigayi mai martaba tsohon sarkin Kano Alhaji Ado Bayero|300px|right]]
[File:Aminu Ado Bayero.jpg|Marigari Ado Bayero|thumb|300px|right]
[[File:People paying their respects to the Emir of Kano 092016.jpg|thumb|hoton fadar ado bayaro]]
[[File:The Emir of Kano.png|thumb|The emir of Kano]]
'''Ado Abdullahi Bayero '''{{Audio|Ha-Ado Bayero.ogg|Ado Bayero}}(An haifeshi: 25 ga watan Yuli shekara ta 1930 ya Rasu shida 6 ga watan Yuni,shekara ta 2014).tsohon [[Jerin sarakunan Kano|sarkin Kano]] ne tun daga shekara ta 1963 har zuwa rasuwarsa a shekara ta 2014. Ado Bayero ya kasance kafin ya zama sarkin Kano shahararren ɗan kasuwa ne, kuma ya yi aikin banki, tsohon ɗan sanda ne kuma sannan ya yi aiki a matsayin jakadan [Najeriya] a ƙasar [[Senegal]].
==Manazarta==
{{DEFAULTSORT: Bayero, Ado}}
[[Category: Sarakunan Najeriya]]
[[Category:Sarakunan Kano]]
{{Stub}}
== Early life ==
An haifi Ado Bayero a ranar 25 ga watan Yulin shekara ta 1930 a cikin dangin sarauta na dangin Fulani [[Sulluɓawa|Sullubawa]] wanda ya mallaki [[Masarautar Kano]] tun shekarar alif 1819. Mahaifinsa [[Abdullahi Bayero]] kuma mahaifiyarsa Hajiya Hasiya. Shi ne ɗa na goma sha ɗaya na mahaifinsa kuma na biyu a wurin mahaifiyarsa. A lokacin da ya cika shekaru Bakwai, an tura shi ya zauna tare da Maikano Zagi . <ref name=":0" /> Mahaifinsa yayi sarauta na tsawon shekaru 27. [[Muhammadu Sanusi I]] wanda ɗan'uwan Ado Bayero ne ya yi mulki bayan mahaifin su daga shekara ta alif 1953 zuwa shekarar 1963. Bayan an cire shi daga sarauta a shekarar 1963, [[Muhammad Inuwa|Muhammadu Inuwa]] ya hau gadon sarauta na tsawon watanni uku.<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Sarki Muhammadu Inuwa |url=https://www.kanoemirate.org/new/pdfs/SK_Muhammadu_Inuwa.pdf |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=Kano Emirate}}</ref>
=== Rayuwa ta farko da ilimi ===
Bayero ya fara karatun sa ne a [[Kano (birni)|Kano]] yana karatun Islama, bayan haka ya halarci Makarantar tsakiya ta Kano (yanzu [[Kwalejin Rumfa Kano|Kwalejin Rumfa, Kano]]). Ya shafe kusan shekaru uku a Makarantar Kano don nazarin larabci amma bai kammala karatun ba. Daga nan ya yi aiki a matsayin magatakarda na banki na [[Bank of British West Africa|Bankin Burtaniya ta Yammacin Afirka]] har zuwa shekarata 1949, lokacin da ya shiga Hukumar Kula da Yan asalin Kano. Ya halarci Kwalejin Zaria Clerical a shekarar 1952.
A shekarata 1956, ya yi takara kuma ya lashe zaɓen yanki a birnin Kano a matsayin mamba na Majalisar Jama'ar Arewa (NPC). Ko yaya, ya shafe kusan shekara guda kawai a matsayin memba na Majalisar Dokokin Arewa yayin da aka matsa masa ya yi murabus daga matsayinsa, wani bangare saboda 'ra'ayoyinsa na zamani'.
Ba da daɗewa ba bayan ya yi murabus, an naɗa shi shugaban 'yan sanda na Kano.A ƙarshen shekarata 1962, an nada shi Jakadan Najeriya a Senegal, matsayin da ya riƙe har sai an naɗa shi a matsayin sarkin.<ref name=":1" /> : 233 {{Rp}}
== Rasuwarsa da maye gurbinsa ==
A ranar 6 ga watan Yuni shekarata 2014, bayan shekaru hamsin da ya yi a karagar mulki, Ado Bayero ya rasu a fadarsa na[[Gidan Rumfa]] . Wani mummunan gwagwarmayane akan maye gurbin wanda zai gaji shi ya fito ne a cikin dangin sarauta tsakanin gidajen Bayero da Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2014-06-07 |title=Succession war: Ex-CBN governor, uncle in tight race for the Emir of Kano |url=https://www.vanguardngr.com/2014/06/succession-war-ex-cbn-governor-uncle-tight-race-emir-Kano/ |access-date=2020-04-23 |website=Vanguard News |language=en-US}}</ref> A ranar 8 ga watan Yunin shekara ta 2014, an naɗa jikansa [[Sanusi Lamido Sanusi]] a matsayin Sarkin Kano.<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=SLS named new emir of Kano |url=https://www.thecable.ng/breaking-sls-named-new-emir-of-kano |access-date=2020-04-23 |website=TheCable |language=en-US}}</ref> Ɗansa, Sanusi Ado ya yanke shawarar barin Kano kuma a cikin shekarar 2015, an cire shi daga dukkan sunayensa, bayan yaki ya bada biyayya ga Emir Sanusi Lamido Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2015-10-28 |title=Emir Sanusi sacks Bayero, rival for throne - |url=https://www.thenewsnigeria.com.ng/2015/10/28/emir-sanusi-sacks-bayero-rival-for-throne/ |access-date=2020-04-23 |website=The NEWS}}</ref>
'''An haifi marigayi sarkin Kano Alhaji Ado Abdullahi Bayero a watan Yuli na shekarar 1930.'''
Mahaifinsa shi ne Alhaji Abdullahi Bayero wanda ya yi sarautar Kano tsawon shekaru 27. Bayan karatun Kur'ani da ya yi a gida ya yi karatun primary ta gidan sarki da ke kofar Kudu a shekarun 1937, sanna ya halarci makarantar middle school wadda aka fi sani a yanzu da Rumfa College, inda daga nan ya halarci makarantar koyon harshen larafci ta S.A.S wadda ya kammala a 1947. A shekarar 1947 ne ya fara aiki a bankin Africa na Birtaniya wanda aka fi sani da First Bank a yanzu, sannan ya koma aiki a NA (Native Authority) a 1949 a matsayin magatakarda.
== Manazarta ==
*
* "Alhaji (Dr.) Ado Bayero: Shekaru 40 na Hidima ga Dan Adam", Daily Trust, Oktoba 13,2003.
* [http://saharareporters.com/news-page/emir-kano-dead]
hwbv5ruyiovarth383jg88f6e81r7ra
826049
826045
2026-04-24T18:58:10Z
Ashiru Lawal
24821
826049
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Ado Bayero House Kano.jpg|thumb|Hotan gidan marigayi mai martaba tsohon sarkin Kano Alhaji Ado Bayero|300px|right]]
[File:Aminu Ado Bayero.jpg|Marigari Ado Bayero|thumb|300px|right]
[[File:People paying their respects to the Emir of Kano 092016.jpg|thumb|hoton fadar ado bayaro]]
[[File:The Emir of Kano.png|thumb|The emir of Kano]]
'''Ado Abdullahi Bayero '''{{Audio|Ha-Ado Bayero.ogg|Ado Bayero}}(An haifeshi: 25 ga watan Yuli shekara ta 1930 ya Rasu shida 6 ga watan Yuni,shekara ta 2014).tsohon [[Jerin sarakunan Kano|sarkin Kano]] ne tun daga shekara ta 1963 har zuwa rasuwarsa a shekara ta 2014. Ado Bayero ya kasance kafin ya zama sarkin Kano shahararren ɗan kasuwa ne, kuma ya yi aikin banki, tsohon ɗan sanda ne kuma sannan ya yi aiki a matsayin jakadan [Najeriya] a ƙasar [[Senegal]].
==Manazarta==
{{DEFAULTSORT: Bayero, Ado}}
[[Category: Sarakunan Najeriya]]
[[Category:Sarakunan Kano]]
{{Stub}}
== Early life ==
An haifi Ado Bayero a ranar 25 ga watan Yulin shekara ta 1930 a cikin dangin sarauta na dangin Fulani [[Sulluɓawa|Sullubawa]] wanda ya mallaki [[Masarautar Kano]] tun shekarar alif 1819. Mahaifinsa [[Abdullahi Bayero]] kuma mahaifiyarsa Hajiya Hasiya. Shi ne ɗa na goma sha ɗaya na mahaifinsa kuma na biyu a wurin mahaifiyarsa. A lokacin da ya cika shekaru Bakwai, an tura shi ya zauna tare da Maikano Zagi . <ref name=":0" /> Mahaifinsa yayi sarauta na tsawon shekaru 27. [[Muhammadu Sanusi I]] wanda ɗan'uwan Ado Bayero ne ya yi mulki bayan mahaifin su daga shekara ta alif 1953 zuwa shekarar 1963. Bayan an cire shi daga sarauta a shekarar 1963, [[Muhammad Inuwa|Muhammadu Inuwa]] ya hau gadon sarauta na tsawon watanni uku.<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Sarki Muhammadu Inuwa |url=https://www.kanoemirate.org/new/pdfs/SK_Muhammadu_Inuwa.pdf |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=Kano Emirate}}</ref>
=== Rayuwa ta farko da ilimi ===
Bayero ya fara karatun sa ne a [[Kano (birni)|Kano]] yana karatun Islama, bayan haka ya halarci Makarantar tsakiya ta Kano (yanzu [[Kwalejin Rumfa Kano|Kwalejin Rumfa, Kano]]). Ya shafe kusan shekaru uku a Makarantar Kano don nazarin larabci amma bai kammala karatun ba. Daga nan ya yi aiki a matsayin magatakarda na banki na [[Bank of British West Africa|Bankin Burtaniya ta Yammacin Afirka]] har zuwa shekarata 1949, lokacin da ya shiga Hukumar Kula da Yan asalin Kano. Ya halarci Kwalejin Zaria Clerical a shekarar 1952.
A shekarata 1956, ya yi takara kuma ya lashe zaɓen yanki a birnin Kano a matsayin mamba na Majalisar Jama'ar Arewa (NPC). Ko yaya, ya shafe kusan shekara guda kawai a matsayin memba na Majalisar Dokokin Arewa yayin da aka matsa masa ya yi murabus daga matsayinsa, wani bangare saboda 'ra'ayoyinsa na zamani'.
Ba da daɗewa ba bayan ya yi murabus, an naɗa shi shugaban 'yan sanda na Kano.A ƙarshen shekarata 1962, an nada shi Jakadan Najeriya a Senegal, matsayin da ya riƙe har sai an naɗa shi a matsayin sarkin.<ref name=":1" /> : 233 {{Rp}}
== Rasuwarsa da maye gurbinsa ==
A ranar 6 ga watan Yuni shekarata 2014, bayan shekaru hamsin da ya yi a karagar mulki, Ado Bayero ya rasu a fadarsa na[[Gidan Rumfa]] . Wani mummunan gwagwarmayane akan maye gurbin wanda zai gaji shi ya fito ne a cikin dangin sarauta tsakanin gidajen Bayero da Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2014-06-07 |title=Succession war: Ex-CBN governor, uncle in tight race for the Emir of Kano |url=https://www.vanguardngr.com/2014/06/succession-war-ex-cbn-governor-uncle-tight-race-emir-Kano/ |access-date=2020-04-23 |website=Vanguard News |language=en-US}}</ref> A ranar 8 ga watan Yunin shekara ta 2014, an naɗa jikansa [[Sanusi Lamido Sanusi]] a matsayin Sarkin Kano.<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=SLS named new emir of Kano |url=https://www.thecable.ng/breaking-sls-named-new-emir-of-kano |access-date=2020-04-23 |website=TheCable |language=en-US}}</ref> Ɗansa, Sanusi Ado ya yanke shawarar barin Kano kuma a cikin shekarar 2015, an cire shi daga dukkan sunayensa, bayan yaki ya bada biyayya ga Emir Sanusi Lamido Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2015-10-28 |title=Emir Sanusi sacks Bayero, rival for throne - |url=https://www.thenewsnigeria.com.ng/2015/10/28/emir-sanusi-sacks-bayero-rival-for-throne/ |access-date=2020-04-23 |website=The NEWS}}</ref>
'''An haifi marigayi sarkin Kano Alhaji Ado Abdullahi Bayero a watan Yuli na shekarar 1930.'''
Mahaifinsa shi ne Alhaji Abdullahi Bayero wanda ya yi sarautar Kano tsawon shekaru 27. Bayan karatun Kur'ani da ya yi a gida ya yi karatun primary ta gidan sarki da ke kofar Kudu a shekarun 1937, sanna ya halarci makarantar middle school wadda aka fi sani a yanzu da Rumfa College, inda daga nan ya halarci makarantar koyon harshen larafci ta S.A.S wadda ya kammala a 1947. A shekarar 1947 ne ya fara aiki a bankin Afirika na Birtaniya wanda aka fi sani da First Bank a yanzu, sannan ya koma aiki a NA (Native Authority) a 1949 a matsayin magatakarda.
== Manazarta ==
*
* "Alhaji (Dr.) Ado Bayero: Shekaru 40 na Hidima ga Dan Adam", Daily Trust, Oktoba 13,2003.
* [http://saharareporters.com/news-page/emir-kano-dead]
5ylu02ox3sagc5dj1ajwqh8p36x3x9h
826050
826049
2026-04-24T18:58:36Z
Ashiru Lawal
24821
826050
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Ado Bayero House Kano.jpg|thumb|Hotan gidan marigayi mai martaba tsohon sarkin Kano Alhaji Ado Bayero|300px|right]]
[File:Aminu Ado Bayero.jpg|Marigari Ado Bayero|thumb|300px|right]
[[File:People paying their respects to the Emir of Kano 092016.jpg|thumb|hoton fadar ado bayaro]]
[[File:The Emir of Kano.png|thumb|The emir of Kano]]
'''Ado Abdullahi Bayero '''{{Audio|Ha-Ado Bayero.ogg|Ado Bayero}}(An haifeshi: 25 ga watan Yuli shekara ta 1930 ya Rasu shida 6 ga watan Yuni,shekara ta 2014).tsohon [[Jerin sarakunan Kano|sarkin Kano]] ne tun daga shekara ta 1963 har zuwa rasuwarsa a shekara ta 2014. Ado Bayero ya kasance kafin ya zama sarkin Kano shahararren ɗan kasuwa ne, kuma ya yi aikin banki, tsohon ɗan sanda ne kuma sannan ya yi aiki a matsayin jakadan [Najeriya] a ƙasar [[Senegal]].
==Manazarta==
{{DEFAULTSORT: Bayero, Ado}}
[[Category: Sarakunan Najeriya]]
[[Category:Sarakunan Kano]]
{{Stub}}
== Early life ==
An haifi Ado Bayero a ranar 25 ga watan Yulin shekara ta 1930 a cikin dangin sarauta na dangin Fulani [[Sulluɓawa|Sullubawa]] wanda ya mallaki [[Masarautar Kano]] tun shekarar alif 1819. Mahaifinsa [[Abdullahi Bayero]] kuma mahaifiyarsa Hajiya Hasiya. Shi ne ɗa na goma sha ɗaya na mahaifinsa kuma na biyu a wurin mahaifiyarsa. A lokacin da ya cika shekaru Bakwai, an tura shi ya zauna tare da Maikano Zagi . <ref name=":0" /> Mahaifinsa yayi sarauta na tsawon shekaru 27. [[Muhammadu Sanusi I]] wanda ɗan'uwan Ado Bayero ne ya yi mulki bayan mahaifin su daga shekara ta alif 1953 zuwa shekarar 1963. Bayan an cire shi daga sarauta a shekarar 1963, [[Muhammad Inuwa|Muhammadu Inuwa]] ya hau gadon sarauta na tsawon watanni uku.<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Sarki Muhammadu Inuwa |url=https://www.kanoemirate.org/new/pdfs/SK_Muhammadu_Inuwa.pdf |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=Kano Emirate}}</ref>
=== Rayuwa ta farko da ilimi ===
Bayero ya fara karatun sa ne a [[Kano (birni)|Kano]] yana karatun Islama, bayan haka ya halarci Makarantar tsakiya ta Kano (yanzu [[Kwalejin Rumfa Kano|Kwalejin Rumfa, Kano]]). Ya shafe kusan shekaru uku a Makarantar Kano don nazarin larabci amma bai kammala karatun ba. Daga nan ya yi aiki a matsayin magatakarda na banki na [[Bank of British West Africa|Bankin Burtaniya ta Yammacin Afirka]] har zuwa shekarata 1949, lokacin da ya shiga Hukumar Kula da Yan asalin Kano. Ya halarci Kwalejin Zaria Clerical a shekarar 1952.
A shekarata 1956, ya yi takara kuma ya lashe zaɓen yanki a birnin Kano a matsayin mamba na Majalisar Jama'ar Arewa (NPC). Ko yaya, ya shafe kusan shekara guda kawai a matsayin memba na Majalisar Dokokin Arewa yayin da aka matsa masa ya yi murabus daga matsayinsa, wani bangare saboda 'ra'ayoyinsa na zamani'.
Ba da daɗewa ba bayan ya yi murabus, an naɗa shi shugaban 'yan sanda na Kano.A ƙarshen shekarata 1962, an nada shi Jakadan Najeriya a Senegal, matsayin da ya riƙe har sai an naɗa shi a matsayin sarkin.<ref name=":1" /> : 233 {{Rp}}
== Rasuwarsa da maye gurbinsa ==
A ranar 6 ga watan Yuni shekarata 2014, bayan shekaru hamsin da ya yi a karagar mulki, Ado Bayero ya rasu a fadarsa na[[Gidan Rumfa]] . Wani mummunan gwagwarmayane akan maye gurbin wanda zai gaji shi ya fito ne a cikin dangin sarauta tsakanin gidajen Bayero da Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2014-06-07 |title=Succession war: Ex-CBN governor, uncle in tight race for the Emir of Kano |url=https://www.vanguardngr.com/2014/06/succession-war-ex-cbn-governor-uncle-tight-race-emir-Kano/ |access-date=2020-04-23 |website=Vanguard News |language=en-US}}</ref> A ranar 8 ga watan Yunin shekara ta 2014, an naɗa jikansa [[Sanusi Lamido Sanusi]] a matsayin Sarkin Kano.<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=SLS named new emir of Kano |url=https://www.thecable.ng/breaking-sls-named-new-emir-of-kano |access-date=2020-04-23 |website=TheCable |language=en-US}}</ref> Ɗansa, Sanusi Ado ya yanke shawarar barin Kano kuma a cikin shekarar 2015, an cire shi daga dukkan sunayensa, bayan yaƙi ya bada biyayya ga Emir Sanusi Lamido Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2015-10-28 |title=Emir Sanusi sacks Bayero, rival for throne - |url=https://www.thenewsnigeria.com.ng/2015/10/28/emir-sanusi-sacks-bayero-rival-for-throne/ |access-date=2020-04-23 |website=The NEWS}}</ref>
'''An haifi marigayi sarkin Kano Alhaji Ado Abdullahi Bayero a watan Yuli na shekarar 1930.'''
Mahaifinsa shi ne Alhaji Abdullahi Bayero wanda ya yi sarautar Kano tsawon shekaru 27. Bayan karatun Kur'ani da ya yi a gida ya yi karatun primary ta gidan sarki da ke kofar Kudu a shekarun 1937, sanna ya halarci makarantar middle school wadda aka fi sani a yanzu da Rumfa College, inda daga nan ya halarci makarantar koyon harshen larafci ta S.A.S wadda ya kammala a 1947. A shekarar 1947 ne ya fara aiki a bankin Afirika na Birtaniya wanda aka fi sani da First Bank a yanzu, sannan ya koma aiki a NA (Native Authority) a 1949 a matsayin magatakarda.
== Manazarta ==
*
* "Alhaji (Dr.) Ado Bayero: Shekaru 40 na Hidima ga Dan Adam", Daily Trust, Oktoba 13,2003.
* [http://saharareporters.com/news-page/emir-kano-dead]
9yhy8vbkoh1tfghm8tk8dempk1ockgc
826052
826050
2026-04-24T18:59:06Z
Ashiru Lawal
24821
826052
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Ado Bayero House Kano.jpg|thumb|Hotan gidan marigayi mai martaba tsohon sarkin Kano Alhaji Ado Bayero|300px|right]]
[File:Aminu Ado Bayero.jpg|Marigari Ado Bayero|thumb|300px|right]
[[File:People paying their respects to the Emir of Kano 092016.jpg|thumb|hoton fadar ado bayaro]]
[[File:The Emir of Kano.png|thumb|The emir of Kano]]
'''Ado Abdullahi Bayero '''{{Audio|Ha-Ado Bayero.ogg|Ado Bayero}}(An haifeshi: 25 ga watan Yuli shekara ta 1930 ya Rasu shida 6 ga watan Yuni,shekara ta 2014).tsohon [[Jerin sarakunan Kano|sarkin Kano]] ne tun daga shekara ta 1963 har zuwa rasuwarsa a shekara ta 2014. Ado Bayero ya kasance kafin ya zama sarkin Kano shahararren ɗan kasuwa ne, kuma ya yi aikin banki, tsohon ɗan sanda ne kuma sannan ya yi aiki a matsayin jakadan [Najeriya] a ƙasar [[Senegal]].
==Manazarta==
{{DEFAULTSORT: Bayero, Ado}}
[[Category: Sarakunan Najeriya]]
[[Category:Sarakunan Kano]]
{{Stub}}
== Early life ==
An haifi Ado Bayero a ranar 25 ga watan Yulin shekara ta 1930 a cikin dangin sarauta na dangin Fulani [[Sulluɓawa|Sullubawa]] wanda ya mallaki [[Masarautar Kano]] tun shekarar alif 1819. Mahaifinsa [[Abdullahi Bayero]] kuma mahaifiyarsa Hajiya Hasiya. Shi ne ɗa na goma sha ɗaya na mahaifinsa kuma na biyu a wurin mahaifiyarsa. A lokacin da ya cika shekaru Bakwai, an tura shi ya zauna tare da Maikano Zagi . <ref name=":0" /> Mahaifinsa yayi sarauta na tsawon shekaru 27. [[Muhammadu Sanusi I]] wanda ɗan'uwan Ado Bayero ne ya yi mulki bayan mahaifin su daga shekara ta alif 1953 zuwa shekarar 1963. Bayan an cire shi daga sarauta a shekarar 1963, [[Muhammad Inuwa|Muhammadu Inuwa]] ya hau gadon sarauta na tsawon watanni uku.<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Sarki Muhammadu Inuwa |url=https://www.kanoemirate.org/new/pdfs/SK_Muhammadu_Inuwa.pdf |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=Kano Emirate}}</ref>
=== Rayuwa ta farko da ilimi ===
Bayero ya fara karatun sa ne a [[Kano (birni)|Kano]] yana karatun Islama, bayan haka ya halarci Makarantar tsakiya ta Kano (yanzu [[Kwalejin Rumfa Kano|Kwalejin Rumfa, Kano]]). Ya shafe kusan shekaru uku a Makarantar Kano don nazarin larabci amma bai kammala karatun ba. Daga nan ya yi aiki a matsayin magatakarda na banki na [[Bank of British West Africa|Bankin Burtaniya ta Yammacin Afirka]] har zuwa shekarata 1949, lokacin da ya shiga Hukumar Kula da Yan asalin Kano. Ya halarci Kwalejin Zaria Clerical a shekarar 1952.
A shekarata 1956, ya yi takara kuma ya lashe zaɓen yanki a birnin Kano a matsayin mamba na Majalisar Jama'ar Arewa (NPC). Ko yaya, ya shafe kusan shekara guda kawai a matsayin memba na Majalisar Dokokin Arewa yayin da aka matsa masa ya yi murabus daga matsayinsa, wani bangare saboda 'ra'ayoyinsa na zamani'.
Ba da daɗewa ba bayan ya yi murabus, an naɗa shi shugaban 'yan sanda na Kano.A ƙarshen shekarata 1962, an nada shi Jakadan Najeriya a Senegal, matsayin da ya riƙe har sai an naɗa shi a matsayin sarkin.<ref name=":1" /> : 233 {{Rp}}
== Rasuwarsa da maye gurbinsa ==
A ranar 6 ga watan Yuni shekarata 2014, bayan shekaru hamsin da ya yi a karagar mulki, Ado Bayero ya rasu a fadarsa na[[Gidan Rumfa]] . Wani mummunan gwagwarmayane akan maye gurbin wanda zai gaji shi ya fito ne a cikin dangin sarauta tsakanin gidajen Bayero da Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2014-06-07 |title=Succession war: Ex-CBN governor, uncle in tight race for the Emir of Kano |url=https://www.vanguardngr.com/2014/06/succession-war-ex-cbn-governor-uncle-tight-race-emir-Kano/ |access-date=2020-04-23 |website=Vanguard News |language=en-US}}</ref> A ranar 8 ga watan Yunin shekara ta 2014, an naɗa jikansa [[Sanusi Lamido Sanusi]] a matsayin Sarkin Kano.<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=SLS named new emir of Kano |url=https://www.thecable.ng/breaking-sls-named-new-emir-of-kano |access-date=2020-04-23 |website=TheCable |language=en-US}}</ref> Ɗansa, Sanusi Ado ya yanke shawarar barin Kano kuma a cikin shekarar 2015, an cire shi daga dukkan sunayensa, bayan yaƙi ya bada biyayya ga Emir Sanusi Lamido Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2015-10-28 |title=Emir Sanusi sacks Bayero, rival for throne - |url=https://www.thenewsnigeria.com.ng/2015/10/28/emir-sanusi-sacks-bayero-rival-for-throne/ |access-date=2020-04-23 |website=The NEWS}}</ref>
'''An haifi marigayi sarkin Kano Alhaji Ado Abdullahi Bayero a watan Yuli na shekarar 1930.'''
Mahaifinsa shi ne Alhaji Abdullahi Bayero wanda ya yi sarautar Kano tsawon shekaru 27. Bayan karatun Kur'ani da ya yi a gida ya yi karatun primary ta gidan sarki da ke ƙofar Kudu a shekarun 1937, sanna ya halarci makarantar middle school wadda aka fi sani a yanzu da Rumfa College, inda daga nan ya halarci makarantar koyon harshen larafci ta S.A.S wadda ya kammala a 1947. A shekarar 1947 ne ya fara aiki a bankin Afirika na Birtaniya wanda aka fi sani da First Bank a yanzu, sannan ya koma aiki a NA (Native Authority) a 1949 a matsayin magatakarda.
== Manazarta ==
*
* "Alhaji (Dr.) Ado Bayero: Shekaru 40 na Hidima ga Dan Adam", Daily Trust, Oktoba 13,2003.
* [http://saharareporters.com/news-page/emir-kano-dead]
eerox59xcb4cb130m5lvcg5r6m2ofl2
826053
826052
2026-04-24T18:59:39Z
Ashiru Lawal
24821
826053
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Ado Bayero House Kano.jpg|thumb|Hotan gidan marigayi mai martaba tsohon sarkin Kano Alhaji Ado Bayero|300px|right]]
[File:Aminu Ado Bayero.jpg|Marigari Ado Bayero|thumb|300px|right]
[[File:People paying their respects to the Emir of Kano 092016.jpg|thumb|hoton fadar ado bayaro]]
[[File:The Emir of Kano.png|thumb|The emir of Kano]]
'''Ado Abdullahi Bayero '''{{Audio|Ha-Ado Bayero.ogg|Ado Bayero}}(An haifeshi: 25 ga watan Yuli shekara ta 1930 ya Rasu shida 6 ga watan Yuni,shekara ta 2014).tsohon [[Jerin sarakunan Kano|sarkin Kano]] ne tun daga shekara ta 1963 har zuwa rasuwarsa a shekara ta 2014. Ado Bayero ya kasance kafin ya zama sarkin Kano shahararren ɗan kasuwa ne, kuma ya yi aikin banki, tsohon ɗan sanda ne kuma sannan ya yi aiki a matsayin jakadan [Najeriya] a ƙasar [[Senegal]].
==Manazarta==
{{DEFAULTSORT: Bayero, Ado}}
[[Category: Sarakunan Najeriya]]
[[Category:Sarakunan Kano]]
{{Stub}}
== Early life ==
An haifi Ado Bayero a ranar 25 ga watan Yulin shekara ta 1930 a cikin dangin sarauta na dangin Fulani [[Sulluɓawa|Sullubawa]] wanda ya mallaki [[Masarautar Kano]] tun shekarar alif 1819. Mahaifinsa [[Abdullahi Bayero]] kuma mahaifiyarsa Hajiya Hasiya. Shi ne ɗa na goma sha ɗaya na mahaifinsa kuma na biyu a wurin mahaifiyarsa. A lokacin da ya cika shekaru Bakwai, an tura shi ya zauna tare da Maikano Zagi . <ref name=":0" /> Mahaifinsa yayi sarauta na tsawon shekaru 27. [[Muhammadu Sanusi I]] wanda ɗan'uwan Ado Bayero ne ya yi mulki bayan mahaifin su daga shekara ta alif 1953 zuwa shekarar 1963. Bayan an cire shi daga sarauta a shekarar 1963, [[Muhammad Inuwa|Muhammadu Inuwa]] ya hau gadon sarauta na tsawon watanni uku.<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Sarki Muhammadu Inuwa |url=https://www.kanoemirate.org/new/pdfs/SK_Muhammadu_Inuwa.pdf |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=Kano Emirate}}</ref>
=== Rayuwa ta farko da ilimi ===
Bayero ya fara karatun sa ne a [[Kano (birni)|Kano]] yana karatun Islama, bayan haka ya halarci Makarantar tsakiya ta Kano (yanzu [[Kwalejin Rumfa Kano|Kwalejin Rumfa, Kano]]). Ya shafe kusan shekaru uku a Makarantar Kano don nazarin larabci amma bai kammala karatun ba. Daga nan ya yi aiki a matsayin magatakarda na banki na [[Bank of British West Africa|Bankin Burtaniya ta Yammacin Afirka]] har zuwa shekarata 1949, lokacin da ya shiga Hukumar Kula da Yan asalin Kano. Ya halarci Kwalejin Zaria Clerical a shekarar 1952.
A shekarata 1956, ya yi takara kuma ya lashe zaɓen yanki a birnin Kano a matsayin mamba na Majalisar Jama'ar Arewa (NPC). Ko yaya, ya shafe kusan shekara guda kawai a matsayin memba na Majalisar Dokokin Arewa yayin da aka matsa masa ya yi murabus daga matsayinsa, wani bangare saboda 'ra'ayoyinsa na zamani'.
Ba da daɗewa ba bayan ya yi murabus, an naɗa shi shugaban 'yan sanda na Kano.A ƙarshen shekarata 1962, an nada shi Jakadan Najeriya a Senegal, matsayin da ya riƙe har sai an naɗa shi a matsayin sarkin.<ref name=":1" /> : 233 {{Rp}}
== Rasuwarsa da maye gurbinsa ==
A ranar 6 ga watan Yuni shekarata 2014, bayan shekaru hamsin da ya yi a karagar mulki, Ado Bayero ya rasu a fadarsa na[[Gidan Rumfa]] . Wani mummunan gwagwarmayane akan maye gurbin wanda zai gaji shi ya fito ne a cikin dangin sarauta tsakanin gidajen Bayero da Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2014-06-07 |title=Succession war: Ex-CBN governor, uncle in tight race for the Emir of Kano |url=https://www.vanguardngr.com/2014/06/succession-war-ex-cbn-governor-uncle-tight-race-emir-Kano/ |access-date=2020-04-23 |website=Vanguard News |language=en-US}}</ref> A ranar 8 ga watan Yunin shekara ta 2014, an naɗa jikansa [[Sanusi Lamido Sanusi]] a matsayin Sarkin Kano.<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=SLS named new emir of Kano |url=https://www.thecable.ng/breaking-sls-named-new-emir-of-kano |access-date=2020-04-23 |website=TheCable |language=en-US}}</ref> Ɗansa, Sanusi Ado ya yanke shawarar barin Kano kuma a cikin shekarar 2015, an cire shi daga dukkan sunayensa, bayan yaƙi ya bada biyayya ga Emir Sanusi Lamido Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2015-10-28 |title=Emir Sanusi sacks Bayero, rival for throne - |url=https://www.thenewsnigeria.com.ng/2015/10/28/emir-sanusi-sacks-bayero-rival-for-throne/ |access-date=2020-04-23 |website=The NEWS}}</ref>
'''An haifi marigayi sarkin Kano Alhaji Ado Abdullahi Bayero a watan Yuli na shekarar 1930.'''
Mahaifinsa shi ne Alhaji Abdullahi Bayero wanda ya yi sarautar Kano tsawon shekaru 27. Bayan karatun Kur'ani da ya yi a gida ya yi karatun primary ta gidan sarki da ke ƙofar Kudu a shekarun 1937, sanna ya halarci makarantar middle school wadda aka fi sani a yanzu da Rumfa College, inda daga nan ya halarci makarantar koyon harshen larafci ta S.A.S wadda ya kammala a 1947. A shekarar 1947 ne ya fara aiki a bankin Afirika na Birtaniya wanda aka fi sani da suna First Bank a yanzu, sannan ya koma aiki a NA (Native Authority) a 1949 a matsayin magatakarda.
== Manazarta ==
*
* "Alhaji (Dr.) Ado Bayero: Shekaru 40 na Hidima ga Dan Adam", Daily Trust, Oktoba 13,2003.
* [http://saharareporters.com/news-page/emir-kano-dead]
byc3ysybwhjh0s1jd252i6j5qtjie9t
826170
826053
2026-04-25T07:09:40Z
Musa Vacho77
9881
Gyara
826170
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Ado Bayero House Kano.jpg|thumb|Hotan gidan marigayi mai martaba tsohon sarkin Kano Alhaji Ado Bayero|300px|right]]
[File:Aminu Ado Bayero.jpg|Marigari Ado Bayero|thumb|300px|right]
[[File:People paying their respects to the Emir of Kano 092016.jpg|thumb|hoton fadar ado bayaro]]
[[File:The Emir of Kano.png|thumb|The emir of Kano]]
'''Ado Abdullahi Bayero '''{{Audio|Ha-Ado Bayero.ogg|Ado Bayero}}(An haifeshi: 25 ga watan Yuli shekara ta 1930 ya Rasu shida 6 ga watan Yuni, shekara ta 2014). Tsohon [[Jerin sarakunan Kano|sarkin Kano]] ne tun daga shekara ta 1963 har zuwa rasuwarsa a shekara ta 2014. Ado Bayero ya kasance kafin ya zama sarkin Kano shahararren ɗan kasuwa ne, kuma ya yi aikin banki, tsohon ɗan sanda ne kuma sannan ya yi aiki a matsayin jakadan [Najeriya] a ƙasar [[Senegal]].
==Manazarta==
{{DEFAULTSORT: Bayero, Ado}}
[[Category: Sarakunan Najeriya]]
[[Category:Sarakunan Kano]]
{{Stub}}
== Early life ==
An haifi Ado Bayero a ranar 25 ga watan Yulin shekara ta 1930 a cikin dangin sarauta na dangin Fulani [[Sulluɓawa|Sullubawa]] wanda ya mallaki [[Masarautar Kano]] tun shekarar alif 1819. Mahaifinsa [[Abdullahi Bayero]] kuma mahaifiyarsa Hajiya Hasiya. Shi ne ɗa na goma sha ɗaya na mahaifinsa kuma na biyu a wurin mahaifiyarsa. A lokacin da ya cika shekaru Bakwai, an tura shi ya zauna tare da Maikano Zagi . <ref name=":0" /> Mahaifinsa yayi sarauta na tsawon shekaru 27. [[Muhammadu Sanusi I]] wanda ɗan'uwan Ado Bayero ne ya yi mulki bayan mahaifin su daga shekara ta alif 1953 zuwa shekarar 1963. Bayan an cire shi daga sarauta a shekarar 1963, [[Muhammad Inuwa|Muhammadu Inuwa]] ya hau gadon sarauta na tsawon watanni uku.<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Sarki Muhammadu Inuwa |url=https://www.kanoemirate.org/new/pdfs/SK_Muhammadu_Inuwa.pdf |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=Kano Emirate}}</ref>
=== Rayuwa ta farko da ilimi ===
Bayero ya fara karatun sa ne a [[Kano (birni)|Kano]] yana karatun Islama, bayan haka ya halarci Makarantar tsakiya ta Kano (yanzu [[Kwalejin Rumfa Kano|Kwalejin Rumfa, Kano]]). Ya shafe kusan shekaru uku a Makarantar Kano don nazarin larabci amma bai kammala karatun ba. Daga nan ya yi aiki a matsayin magatakarda na banki na [[Bank of British West Africa|Bankin Burtaniya ta Yammacin Afirka]] har zuwa shekarata 1949, lokacin da ya shiga Hukumar Kula da Yan asalin Kano. Ya halarci Kwalejin Zaria Clerical a shekarar 1952.
A shekarata 1956, ya yi takara kuma ya lashe zaɓen yanki a birnin Kano a matsayin mamba na Majalisar Jama'ar Arewa (NPC). Ko yaya, ya shafe kusan shekara guda kawai a matsayin memba na Majalisar Dokokin Arewa yayin da aka matsa masa ya yi murabus daga matsayinsa, wani bangare saboda 'ra'ayoyinsa na zamani'.
Ba da daɗewa ba bayan ya yi murabus, an naɗa shi shugaban 'yan sanda na Kano.A ƙarshen shekarata 1962, an nada shi Jakadan Najeriya a Senegal, matsayin da ya riƙe har sai an naɗa shi a matsayin sarkin.<ref name=":1" /> : 233 {{Rp}}
== Rasuwarsa da maye gurbinsa ==
A ranar 6 ga watan Yuni shekarata 2014, bayan shekaru hamsin da ya yi a karagar mulki, Ado Bayero ya rasu a fadarsa na[[Gidan Rumfa]] . Wani mummunan gwagwarmayane akan maye gurbin wanda zai gaji shi ya fito ne a cikin dangin sarauta tsakanin gidajen Bayero da Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2014-06-07 |title=Succession war: Ex-CBN governor, uncle in tight race for the Emir of Kano |url=https://www.vanguardngr.com/2014/06/succession-war-ex-cbn-governor-uncle-tight-race-emir-Kano/ |access-date=2020-04-23 |website=Vanguard News |language=en-US}}</ref> A ranar 8 ga watan Yunin shekara ta 2014, an naɗa jikansa [[Sanusi Lamido Sanusi]] a matsayin Sarkin Kano.<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=SLS named new emir of Kano |url=https://www.thecable.ng/breaking-sls-named-new-emir-of-kano |access-date=2020-04-23 |website=TheCable |language=en-US}}</ref> Ɗansa, Sanusi Ado ya yanke shawarar barin Kano kuma a cikin shekarar 2015, an cire shi daga dukkan sunayensa, bayan yaƙi ya bada biyayya ga Emir Sanusi Lamido Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2015-10-28 |title=Emir Sanusi sacks Bayero, rival for throne - |url=https://www.thenewsnigeria.com.ng/2015/10/28/emir-sanusi-sacks-bayero-rival-for-throne/ |access-date=2020-04-23 |website=The NEWS}}</ref>
'''An haifi marigayi sarkin Kano Alhaji Ado Abdullahi Bayero a watan Yuli na shekarar 1930.'''
Mahaifinsa shi ne Alhaji Abdullahi Bayero wanda ya yi sarautar Kano tsawon shekaru 27. Bayan karatun Kur'ani da ya yi a gida ya yi karatun primary ta gidan sarki da ke ƙofar Kudu a shekarun 1937, sanna ya halarci makarantar middle school wadda aka fi sani a yanzu da Rumfa College, inda daga nan ya halarci makarantar koyon harshen larafci ta S.A.S wadda ya kammala a 1947. A shekarar 1947 ne ya fara aiki a bankin Afirika na Birtaniya wanda aka fi sani da suna First Bank a yanzu, sannan ya koma aiki a NA (Native Authority) a 1949 a matsayin magatakarda.
== Manazarta ==
*
* "Alhaji (Dr.) Ado Bayero: Shekaru 40 na Hidima ga Dan Adam", Daily Trust, Oktoba 13,2003.
* [http://saharareporters.com/news-page/emir-kano-dead]
8065y0y2df7jj3ru923lk98yesmsu4s
826174
826170
2026-04-25T07:14:02Z
Musa Vacho77
9881
/* Early life */
826174
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Ado Bayero House Kano.jpg|thumb|Hotan gidan marigayi mai martaba tsohon sarkin Kano Alhaji Ado Bayero|300px|right]]
[File:Aminu Ado Bayero.jpg|Marigari Ado Bayero|thumb|300px|right]
[[File:People paying their respects to the Emir of Kano 092016.jpg|thumb|hoton fadar ado bayaro]]
[[File:The Emir of Kano.png|thumb|The emir of Kano]]
'''Ado Abdullahi Bayero '''{{Audio|Ha-Ado Bayero.ogg|Ado Bayero}}(An haifeshi: 25 ga watan Yuli shekara ta 1930 ya Rasu shida 6 ga watan Yuni, shekara ta 2014). Tsohon [[Jerin sarakunan Kano|sarkin Kano]] ne tun daga shekara ta 1963 har zuwa rasuwarsa a shekara ta 2014. Ado Bayero ya kasance kafin ya zama sarkin Kano shahararren ɗan kasuwa ne, kuma ya yi aikin banki, tsohon ɗan sanda ne kuma sannan ya yi aiki a matsayin jakadan [Najeriya] a ƙasar [[Senegal]].
==Manazarta==
{{DEFAULTSORT: Bayero, Ado}}
[[Category: Sarakunan Najeriya]]
[[Category:Sarakunan Kano]]
{{Stub}}
== Rayuwar Farko ==
An haifi Ado Bayero a ranar 25 ga watan Yulin shekara ta 1930 a cikin dangin sarauta na dangin Fulani [[Sulluɓawa|Sullubawa]] wanda ya mallaki [[Masarautar Kano]] tun shekarar alif 1819. Mahaifinsa [[Abdullahi Bayero]] kuma mahaifiyarsa Hajiya Hasiya. Shi ne ɗa na goma sha ɗaya na mahaifinsa kuma na biyu a wurin mahaifiyarsa. A lokacin da ya cika shekaru Bakwai, an tura shi ya zauna tare da Maikano Zagi . <ref name=":0" /> Mahaifinsa yayi sarauta na tsawon shekaru 27. [[Muhammadu Sanusi I]] wanda ɗan'uwan Ado Bayero ne ya yi mulki bayan mahaifin su daga shekara ta alif 1953 zuwa shekarar 1963. Bayan an cire shi daga sarauta a shekarar 1963, [[Muhammad Inuwa|Muhammadu Inuwa]] ya hau gadon sarauta na tsawon watanni uku.<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Sarki Muhammadu Inuwa |url=https://www.kanoemirate.org/new/pdfs/SK_Muhammadu_Inuwa.pdf |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=Kano Emirate}}</ref>
=== Rayuwa ta farko da ilimi ===
Bayero ya fara karatun sa ne a [[Kano (birni)|Kano]] yana karatun Islama, bayan haka ya halarci Makarantar tsakiya ta Kano (yanzu [[Kwalejin Rumfa Kano|Kwalejin Rumfa, Kano]]). Ya shafe kusan shekaru uku a Makarantar Kano don nazarin larabci amma bai kammala karatun ba. Daga nan ya yi aiki a matsayin magatakarda na banki na [[Bank of British West Africa|Bankin Burtaniya ta Yammacin Afirka]] har zuwa shekarata 1949, lokacin da ya shiga Hukumar Kula da Yan asalin Kano. Ya halarci Kwalejin Zaria Clerical a shekarar 1952.
A shekarata 1956, ya yi takara kuma ya lashe zaɓen yanki a birnin Kano a matsayin mamba na Majalisar Jama'ar Arewa (NPC). Ko yaya, ya shafe kusan shekara guda kawai a matsayin memba na Majalisar Dokokin Arewa yayin da aka matsa masa ya yi murabus daga matsayinsa, wani bangare saboda 'ra'ayoyinsa na zamani'.
Ba da daɗewa ba bayan ya yi murabus, an naɗa shi shugaban 'yan sanda na Kano.A ƙarshen shekarata 1962, an nada shi Jakadan Najeriya a Senegal, matsayin da ya riƙe har sai an naɗa shi a matsayin sarkin.<ref name=":1" /> : 233 {{Rp}}
== Rasuwarsa da maye gurbinsa ==
A ranar 6 ga watan Yuni shekarata 2014, bayan shekaru hamsin da ya yi a karagar mulki, Ado Bayero ya rasu a fadarsa na[[Gidan Rumfa]] . Wani mummunan gwagwarmayane akan maye gurbin wanda zai gaji shi ya fito ne a cikin dangin sarauta tsakanin gidajen Bayero da Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2014-06-07 |title=Succession war: Ex-CBN governor, uncle in tight race for the Emir of Kano |url=https://www.vanguardngr.com/2014/06/succession-war-ex-cbn-governor-uncle-tight-race-emir-Kano/ |access-date=2020-04-23 |website=Vanguard News |language=en-US}}</ref> A ranar 8 ga watan Yunin shekara ta 2014, an naɗa jikansa [[Sanusi Lamido Sanusi]] a matsayin Sarkin Kano.<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=SLS named new emir of Kano |url=https://www.thecable.ng/breaking-sls-named-new-emir-of-kano |access-date=2020-04-23 |website=TheCable |language=en-US}}</ref> Ɗansa, Sanusi Ado ya yanke shawarar barin Kano kuma a cikin shekarar 2015, an cire shi daga dukkan sunayensa, bayan yaƙi ya bada biyayya ga Emir Sanusi Lamido Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2015-10-28 |title=Emir Sanusi sacks Bayero, rival for throne - |url=https://www.thenewsnigeria.com.ng/2015/10/28/emir-sanusi-sacks-bayero-rival-for-throne/ |access-date=2020-04-23 |website=The NEWS}}</ref>
'''An haifi marigayi sarkin Kano Alhaji Ado Abdullahi Bayero a watan Yuli na shekarar 1930.'''
Mahaifinsa shi ne Alhaji Abdullahi Bayero wanda ya yi sarautar Kano tsawon shekaru 27. Bayan karatun Kur'ani da ya yi a gida ya yi karatun primary ta gidan sarki da ke ƙofar Kudu a shekarun 1937, sanna ya halarci makarantar middle school wadda aka fi sani a yanzu da Rumfa College, inda daga nan ya halarci makarantar koyon harshen larafci ta S.A.S wadda ya kammala a 1947. A shekarar 1947 ne ya fara aiki a bankin Afirika na Birtaniya wanda aka fi sani da suna First Bank a yanzu, sannan ya koma aiki a NA (Native Authority) a 1949 a matsayin magatakarda.
== Manazarta ==
*
* "Alhaji (Dr.) Ado Bayero: Shekaru 40 na Hidima ga Dan Adam", Daily Trust, Oktoba 13,2003.
* [http://saharareporters.com/news-page/emir-kano-dead]
8d8p5e5xwiszlwgbq6rkavu1sj2ekik
826175
826174
2026-04-25T07:17:28Z
Musa Vacho77
9881
826175
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Ado Bayero House Kano.jpg|thumb|Hotan gidan marigayi mai martaba tsohon sarkin Kano Alhaji Ado Bayero|300px|right]]
[File:Aminu Ado Bayero.jpg|Marigari Ado Bayero|thumb|300px|right]
[[File:People paying their respects to the Emir of Kano 092016.jpg|thumb|hoton fadar ado bayaro]]
[[File:The Emir of Kano.png|thumb|The emir of Kano]]
'''Ado Abdullahi Bayero '''{{Audio|Ha-Ado Bayero.ogg|Ado Bayero}}(An haifeshi: 25 ga watan Yuli shekara ta 1930 ya Rasu shida 6 ga watan Yuni, shekara ta 2014). Tsohon [[Jerin sarakunan Kano|sarkin Kano]] ne tun daga shekara ta 1963 har zuwa rasuwarsa a shekara ta 2014. Ado Bayero ya kasance kafin ya zama sarkin Kano shahararren ɗan kasuwa ne, kuma ya yi aikin banki, tsohon ɗan sanda ne kuma sannan ya yi aiki a matsayin jakadan [Najeriya] a ƙasar [[Senegal]].
{{DEFAULTSORT: Bayero, Ado}}
[[Category: Sarakunan Najeriya]]
[[Category:Sarakunan Kano]]
{{Stub}}
== Rayuwar Farko ==
An haifi Ado Bayero a ranar 25 ga watan Yulin shekara ta 1930 a cikin dangin sarauta na dangin Fulani [[Sulluɓawa|Sullubawa]] wanda ya mallaki [[Masarautar Kano]] tun shekarar alif 1819. Mahaifinsa [[Abdullahi Bayero]] kuma mahaifiyarsa Hajiya Hasiya. Shi ne ɗa na goma sha ɗaya na mahaifinsa kuma na biyu a wurin mahaifiyarsa. A lokacin da ya cika shekaru Bakwai, an tura shi ya zauna tare da Maikano Zagi . <ref name=":0" /> Mahaifinsa yayi sarauta na tsawon shekaru 27. [[Muhammadu Sanusi I]] wanda ɗan'uwan Ado Bayero ne ya yi mulki bayan mahaifin su daga shekara ta alif 1953 zuwa shekarar 1963. Bayan an cire shi daga sarauta a shekarar 1963, [[Muhammad Inuwa|Muhammadu Inuwa]] ya hau gadon sarauta na tsawon watanni uku.<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Sarki Muhammadu Inuwa |url=https://www.kanoemirate.org/new/pdfs/SK_Muhammadu_Inuwa.pdf |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=Kano Emirate}}</ref>
=== Rayuwa ta farko da ilimi ===
Bayero ya fara karatun sa ne a [[Kano (birni)|Kano]] yana karatun Islama, bayan haka ya halarci Makarantar tsakiya ta Kano (yanzu [[Kwalejin Rumfa Kano|Kwalejin Rumfa, Kano]]). Ya shafe kusan shekaru uku a Makarantar Kano don nazarin larabci amma bai kammala karatun ba. Daga nan ya yi aiki a matsayin magatakarda na banki na [[Bank of British West Africa|Bankin Burtaniya ta Yammacin Afirka]] har zuwa shekarata 1949, lokacin da ya shiga Hukumar Kula da Yan asalin Kano. Ya halarci Kwalejin Zaria Clerical a shekarar 1952.
A shekarata 1956, ya yi takara kuma ya lashe zaɓen yanki a birnin Kano a matsayin mamba na Majalisar Jama'ar Arewa (NPC). Ko yaya, ya shafe kusan shekara guda kawai a matsayin memba na Majalisar Dokokin Arewa yayin da aka matsa masa ya yi murabus daga matsayinsa, wani bangare saboda 'ra'ayoyinsa na zamani'.
Ba da daɗewa ba bayan ya yi murabus, an naɗa shi shugaban 'yan sanda na Kano.A ƙarshen shekarata 1962, an nada shi Jakadan Najeriya a Senegal, matsayin da ya riƙe har sai an naɗa shi a matsayin sarkin.<ref name=":1" /> : 233 {{Rp}}
== Rasuwarsa da maye gurbinsa ==
A ranar 6 ga watan Yuni shekarata 2014, bayan shekaru hamsin da ya yi a karagar mulki, Ado Bayero ya rasu a fadarsa na[[Gidan Rumfa]] . Wani mummunan gwagwarmayane akan maye gurbin wanda zai gaji shi ya fito ne a cikin dangin sarauta tsakanin gidajen Bayero da Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2014-06-07 |title=Succession war: Ex-CBN governor, uncle in tight race for the Emir of Kano |url=https://www.vanguardngr.com/2014/06/succession-war-ex-cbn-governor-uncle-tight-race-emir-Kano/ |access-date=2020-04-23 |website=Vanguard News |language=en-US}}</ref> A ranar 8 ga watan Yunin shekara ta 2014, an naɗa jikansa [[Sanusi Lamido Sanusi]] a matsayin Sarkin Kano.<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=SLS named new emir of Kano |url=https://www.thecable.ng/breaking-sls-named-new-emir-of-kano |access-date=2020-04-23 |website=TheCable |language=en-US}}</ref> Ɗansa, Sanusi Ado ya yanke shawarar barin Kano kuma a cikin shekarar 2015, an cire shi daga dukkan sunayensa, bayan yaƙi ya bada biyayya ga Emir Sanusi Lamido Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2015-10-28 |title=Emir Sanusi sacks Bayero, rival for throne - |url=https://www.thenewsnigeria.com.ng/2015/10/28/emir-sanusi-sacks-bayero-rival-for-throne/ |access-date=2020-04-23 |website=The NEWS}}</ref>
'''An haifi marigayi sarkin Kano Alhaji Ado Abdullahi Bayero a watan Yuli na shekarar 1930.'''
Mahaifinsa shi ne Alhaji Abdullahi Bayero wanda ya yi sarautar Kano tsawon shekaru 27. Bayan karatun Kur'ani da ya yi a gida ya yi karatun primary ta gidan sarki da ke ƙofar Kudu a shekarun 1937, sanna ya halarci makarantar middle school wadda aka fi sani a yanzu da Rumfa College, inda daga nan ya halarci makarantar koyon harshen larafci ta S.A.S wadda ya kammala a 1947. A shekarar 1947 ne ya fara aiki a bankin Afirika na Birtaniya wanda aka fi sani da suna First Bank a yanzu, sannan ya koma aiki a NA (Native Authority) a 1949 a matsayin magatakarda.
== Manazarta ==
*
* "Alhaji (Dr.) Ado Bayero: Shekaru 40 na Hidima ga Dan Adam", Daily Trust, Oktoba 13,2003.
* [http://saharareporters.com/news-page/emir-kano-dead]
r5z1iwzoqlttd5pdi8i7o8g6zqd60i5
826177
826175
2026-04-25T07:19:37Z
Musa Vacho77
9881
/* Rasuwarsa da maye gurbinsa */
826177
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Ado Bayero House Kano.jpg|thumb|Hotan gidan marigayi mai martaba tsohon sarkin Kano Alhaji Ado Bayero|300px|right]]
[File:Aminu Ado Bayero.jpg|Marigari Ado Bayero|thumb|300px|right]
[[File:People paying their respects to the Emir of Kano 092016.jpg|thumb|hoton fadar ado bayaro]]
[[File:The Emir of Kano.png|thumb|The emir of Kano]]
'''Ado Abdullahi Bayero '''{{Audio|Ha-Ado Bayero.ogg|Ado Bayero}}(An haifeshi: 25 ga watan Yuli shekara ta 1930 ya Rasu shida 6 ga watan Yuni, shekara ta 2014). Tsohon [[Jerin sarakunan Kano|sarkin Kano]] ne tun daga shekara ta 1963 har zuwa rasuwarsa a shekara ta 2014. Ado Bayero ya kasance kafin ya zama sarkin Kano shahararren ɗan kasuwa ne, kuma ya yi aikin banki, tsohon ɗan sanda ne kuma sannan ya yi aiki a matsayin jakadan [Najeriya] a ƙasar [[Senegal]].
{{DEFAULTSORT: Bayero, Ado}}
[[Category: Sarakunan Najeriya]]
[[Category:Sarakunan Kano]]
{{Stub}}
== Rayuwar Farko ==
An haifi Ado Bayero a ranar 25 ga watan Yulin shekara ta 1930 a cikin dangin sarauta na dangin Fulani [[Sulluɓawa|Sullubawa]] wanda ya mallaki [[Masarautar Kano]] tun shekarar alif 1819. Mahaifinsa [[Abdullahi Bayero]] kuma mahaifiyarsa Hajiya Hasiya. Shi ne ɗa na goma sha ɗaya na mahaifinsa kuma na biyu a wurin mahaifiyarsa. A lokacin da ya cika shekaru Bakwai, an tura shi ya zauna tare da Maikano Zagi . <ref name=":0" /> Mahaifinsa yayi sarauta na tsawon shekaru 27. [[Muhammadu Sanusi I]] wanda ɗan'uwan Ado Bayero ne ya yi mulki bayan mahaifin su daga shekara ta alif 1953 zuwa shekarar 1963. Bayan an cire shi daga sarauta a shekarar 1963, [[Muhammad Inuwa|Muhammadu Inuwa]] ya hau gadon sarauta na tsawon watanni uku.<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Sarki Muhammadu Inuwa |url=https://www.kanoemirate.org/new/pdfs/SK_Muhammadu_Inuwa.pdf |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=Kano Emirate}}</ref>
=== Rayuwa ta farko da ilimi ===
Bayero ya fara karatun sa ne a [[Kano (birni)|Kano]] yana karatun Islama, bayan haka ya halarci Makarantar tsakiya ta Kano (yanzu [[Kwalejin Rumfa Kano|Kwalejin Rumfa, Kano]]). Ya shafe kusan shekaru uku a Makarantar Kano don nazarin larabci amma bai kammala karatun ba. Daga nan ya yi aiki a matsayin magatakarda na banki na [[Bank of British West Africa|Bankin Burtaniya ta Yammacin Afirka]] har zuwa shekarata 1949, lokacin da ya shiga Hukumar Kula da Yan asalin Kano. Ya halarci Kwalejin Zaria Clerical a shekarar 1952.
A shekarata 1956, ya yi takara kuma ya lashe zaɓen yanki a birnin Kano a matsayin mamba na Majalisar Jama'ar Arewa (NPC). Ko yaya, ya shafe kusan shekara guda kawai a matsayin memba na Majalisar Dokokin Arewa yayin da aka matsa masa ya yi murabus daga matsayinsa, wani bangare saboda 'ra'ayoyinsa na zamani'.
Ba da daɗewa ba bayan ya yi murabus, an naɗa shi shugaban 'yan sanda na Kano.A ƙarshen shekarata 1962, an nada shi Jakadan Najeriya a Senegal, matsayin da ya riƙe har sai an naɗa shi a matsayin sarkin.<ref name=":1" /> : 233 {{Rp}}
== Rasuwarsa da maye gurbinsa ==
A ranar 6 ga watan Yuni shekarata 2014, bayan shekaru hamsin da ya yi a karagar mulki, Ado Bayero ya rasu a fadarsa na[[Gidan Rumfa]] . Wani mummunan gwagwarmayane akan maye gurbin wanda zai gaji shi ya fito ne a cikin dangin sarauta tsakanin gidajen Bayero da Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2014-06-07 |title=Succession war: Ex-CBN governor, uncle in tight race for the Emir of Kano |url=https://www.vanguardngr.com/2014/06/succession-war-ex-cbn-governor-uncle-tight-race-emir-Kano/ |access-date=2020-04-23 |website=Vanguard News |language=en-US}}</ref> A ranar 8 ga watan Yunin shekara ta 2014, an naɗa jikansa [[Sanusi Lamido Sanusi]] a matsayin Sarkin Kano.<ref>{{Cite web |date=2014-06-08 |title=SLS named new emir of Kano |url=https://www.thecable.ng/breaking-sls-named-new-emir-of-kano |access-date=2020-04-23 |website=TheCable |language=en-US}}</ref> Ɗansa, Sanusi Ado ya yanke shawarar barin Kano kuma a cikin shekarar 2015, an cire shi daga dukkan sunayensa, bayan yaƙi ya bada biyayya ga Emir Sanusi Lamido Sanusi.<ref>{{Cite web |date=2015-10-28 |title=Emir Sanusi sacks Bayero, rival for throne - |url=https://www.thenewsnigeria.com.ng/2015/10/28/emir-sanusi-sacks-bayero-rival-for-throne/ |access-date=2020-04-23 |website=The NEWS}}</ref>
'''An haifi marigayi sarkin Kano Alhaji Ado Abdullahi Bayero a watan Yuli na shekarar 1930.'''
Mahaifinsa shine Alhaji Abdullahi Bayero wanda yayi sarautar Kano tsawon shekaru 27. Bayan karatun Kur'ani da ya yi a gida ya yi karatun primary ta gidan sarki dake ƙofar Kudu a shekarun 1937, sanna ya halarci makarantar middle school wadda aka fi sani a yanzu da Rumfa College, inda daga nan ya halarci makarantar koyon harshen larafci ta S.A.S wadda ya kammala a 1947. A shekarar 1947 ne ya fara aiki a bankin Afirika na Birtaniya wanda aka fi sani da suna First Bank a yanzu, sannan ya koma aiki a NA (Native Authority) a 1949 a matsayin magatakarda.
== Manazarta ==
*
* "Alhaji (Dr.) Ado Bayero: Shekaru 40 na Hidima ga Dan Adam", Daily Trust, Oktoba 13,2003.
* [http://saharareporters.com/news-page/emir-kano-dead]
qnnpc96gkvq6xvdlmd5b000xpchu574
Chukwuemeka Odumegwu Ojukwu
0
8821
826185
488633
2026-04-25T08:04:49Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826185
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Chukwuemeka_Odumegwu_Ojukwu_University_entrance.jpg|200px|right|thumbnail|Wannan ita ce kofar shiga Jami’ar Chukwuemeka Emeka Odumegwu Ojukwu, igbariam wacce aka fi sani da Jami’ar Jihar Anambra, igbariam.]]
[[Fayil:Biography of Hon. Chief Udo Udo Okure, OBE.jpg|thumb|Chukwuemeka Odumegwu Ojukwu]]
'''Chukwuemeka Odumegwu Ojukwu''' An haife shi a ranar 4 ga watan Nuwamban, shekara ta alif 1933<ref>cite web|url=http://tribune.com.ng/sat/index.php/news/5768-seast-govs-shun-ojukwus-birthday.html|title=Ojukwu's {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250222070053/http://tribune.com.ng/sat/index.php/news/5768-seast-govs-shun-ojukwus-birthday.html%7Ctitle%3DOjukwu%27s |date=2025-02-22 }} birthday|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111208184344/http://www.tribune.com.ng/sat/index.php/news/5768-seast-govs-shun-ojukwus-birthday.html%7Carchivedate%3D8 December 2011|df=dmy-all</ref> <ref>cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-15905108|title= Nigeria's ex-Biafra leader Chukwuemeka Ojukwu dies |work=BBC News | date=26 November 2011</ref>) Dan Siyasa, hafsan Sojan Nijeriya, kuma Dan Siyasan dayayi gwamna a yankin gabashin Nijeriya, dake [[Nijeriya]] a shekara ta, 1966, kuma Shugaban yankin Biafra datayi ikirarin ballewa daga Nijeriya tsakanin shekara ta, 1967 zuwa 1970. Yakasance active a Siyasar Nijeriya daga shekarar, 1983 zuwa 2011, yayin da yarasu yanada shekara, 78.<ref>{{cite web|url=http://allafrica.com/stories/201111270134.html |title=Odumegwu-Ojukwu Dies At Age 78 |publisher=Allafrica.com |date=26 November 2011 |accessdate=22 May 2012}}</ref>
== Manazarta ==
<references/>
{{DEFAULTSORT:Ojukwu, Chukwuemeka Odumegwu}}
[[Category:Ƴan siyasan Najeriya]]
[[Category:'Yan sojan Najeriya]]
4qej7fjrkpma9e7icv1ewm2howlzg38
Chimamanda Ngozi Adichie
0
11645
826158
521122
2026-04-25T05:58:07Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826158
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Bookbits - 2009-08-13 Chimamanda Ngozi Adichie-The Thing Around Your Neck.vorb.oga|thumb|right|Chimamanda Ngozi Adichie tana magana akan ''The Thing Around Your Neck'' a gidan rediyon Bookbits]]
[[File:Congreso Futuro 2020 - Chimamanda Ngozi Adichie 02.jpg|thumb|chimamanda a wajen taro]]
[[File:Chimamanda crop.JPG|thumb|hotan chimamanda ]]
[[File:Ms. magazine Cover - Summer 2014.jpg|thumb|chimamanda a cover magazine 2014]]
[[File:Chimamanda creative writing workshop.JPG|thumb|chimamanda creative workshop ]]
[[File:Congreso Futuro 2020 - Chimamanda Ngozi Adichie 01.jpg|thumb|chimamanda cikakken hoto ]]
[[File:Chimamanda Ngozi Adichie 9395.JPG|thumb|chimamanda a wajen wani fira]]
[[File:In Conversation Chimamanda Ngozi Adichie and Anne-Marie Slaughter (34792044310).jpg|thumb|chimamanda a wajen fira]]
'''Chimamanda Ngozi Adichie''' (an haife ta a ranar 15 ga watan Satumba,na shekara ta alif dari tara da saba'in da bakwai 1977).<ref name="Biography of Chimamanda Adichie">{{Cite web|url=https://www.gradesaver.com/author/chimamanda-ngozi-adichie|title=Biography of Chimamanda Adichie}}</ref> [[Yar'Nijeriya|Yar Najeriya]] ce, marubuciya ce wanda ayyukanta suka haɗa da novels ƙananan labarai har ma da ƙagaggun labarai.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2006/10/01/books/review/Nixon.t.html |title=A Biafran Story |date=1 October 2006 |first=Rob |last=Nixon |work=The New York Times |accessdate= 25 January 2009}}</ref> Adichie, wacce aka Haifa a birnin [[Enugu]] acikin Najeriya, ta girma amatsayin ya ta biyar cikin ya'ya shida a gidan su sake garin [[Nsukka]]n [[Jihar Enugu]].<ref>{{cite web|url=https://www.africanwriter.com/in-the-footsteps-of-achebe-enter-chimamanda-ngozi-adichie/|title=In the Footsteps of Achebe: Enter Chimamanda Ngozi Adichie|last=Anya|first=Ikechuku|date=15 October 2005|work=African Writer|access-date=28 September 2019|archive-date=7 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160207043257/https://www.africanwriter.com/in-the-footsteps-of-achebe-enter-chimamanda-ngozi-adichie/|url-status=dead}}</ref> A sanda take tasowa, mahaifinta James Nwoye Adichie farfesa ne na ƙididdiga lissafi (statistics) a Jami'ar Najeriya Nsukka. Mahaifiyarta Grace Ifeoma itace registrar mace ta farko a jami'ar.<ref name="NPR">[https://www.npr.org/2014/03/18/291133080/news-maker "Feminism Is Fashionable For Nigerian Writer Chimamanda Ngozi Adichie"]. NPR, 18 March 2014.</ref> Gidansu sun rasa kusan dukkanin abubuwan da suka mallaka a lokacin Yaƙin Basasan Najeriya, wanda ya haɗa da rashin kakannin ta biyu.<ref name="SE">{{Cite AV media|url=https://www.cbc.ca/radio/thesundayedition/the-sunday-edition-december-30-2018-1.4462999|title=The Sunday Edition - December 30, 2018|date=December 30, 2018|last=Enright|first=Michael|type=Radio interview|language=English|publisher=CBC|orig-year=2006|minutes=|time=52:00|quote=}}</ref> Asalin ƙauyen danginta shine Abba<ref name="Biography of Chimamanda Adichie"/> a [[Jihar Anambra]].<ref>[http://www.l3.ulg.ac.be/adichie/cnabio.html "Biography"], The Chimamanda Ngozi Adichie website.</ref>
[[File:Chimamanda Ngozi Adichie at a book signing in Berlin, Germany on 16 May 2014.jpg|thumb|Chimamanda Ngozi Adichie]]
A shekarar 2008, Adichie an girmama ta da kyautar [[MacArthur Fellows Program|MacArthur Genius Grant]]. Kuma an bayyana ta a ''[[The Times Literary Supplement]]'' amatsayin "the most prominent" of a "procession of critically acclaimed young anglophone authors [who] is succeeding in attracting a new generation of readers to African literature".<ref>Copnall, James (16 December 2011), "Steak Knife", ''[[The Times Literary Supplement]]'', p. 20.</ref> Ta wallafa novels kamarsu ''[[Purple Hibiscus]]'' (2003), ''[[Half of a Yellow Sun]]'' (2006), and ''[[Americanah]]'' (2013), the short story collection ''[[The Thing Around Your Neck]]'' (2009), and the book-length essay ''[[We Should All Be Feminists]]'' (2014). Kuma littafin ta na kuma baya-baya shine, ''[[Dear Ijeawele, or A Feminist Manifesto in Fifteen Suggestions]]'', an wallafa shi a watan Maris shekarar 2017.<ref>{{Cite web|url=https://www.chimamanda.com/about-chimamanda/|title=About Chimamanda|work=Chimamanda Ngozi Adichie Official Author Website|access-date=2018-05-24|language=en-US|archive-date=2018-08-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180820013039/https://www.chimamanda.com/about-chimamanda/|url-status=dead}}</ref>
==Manazarta==
{{reflist}}
{{DEFAULTSORT:Adiche, Chimamanda Ngozi}}
[[Category:Marubuta]]
[[Category:Marubutan Najeriya]]
[[Category:Marubuta daga Enugu]]
[[Category:Marubutan Afirka]]
7m3oyvtfff4bnavagqlyomqgospecrb
Urdu
0
12313
825833
658289
2026-04-24T16:37:31Z
Pharouqenr
25549
825833
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[Fayil:Urdu Alphabet Outline.svg|thumb|harfofin urdu]]
'''Urdu''' ko '''Lashkari''', (أردو ko لشکری)<ref name="Ahmad2009">{{cite book|author=Aijazuddin Ahmad|title=Geography of the South Asian Subcontinent: A Critical Approach|url=https://books.google.com/books?id=I2QmPHeIowoC&pg=PA120|year=2009|publisher=Concept Publishing Company|isbn=978-81-8069-568-1|pages=120–}}</ref> harshe ne daga cikin manyan harsunan yankin Kudancin Asiya. Shine harshen ƙasa a [[Pakistan]] da kuma [[Kashmir|Indiya Kashmir]] kuma harshen ne da Gwamnatin [[Indiya]] ke amfani da shi. Ana yin magana da harshen Urdu ko ina a ƙasar Indiya. Musammam ma a jihohin [[Andhra Pradesh]], [[Delhi]], [[Bihar]] da [[Utter Pradesh]],
==Tarihi==
Ainahin sunan '''Urdu''' yazo ne daga harshen ''Chagatai''. Ana furta harshen Urdu kusan iri daya da harshen [[Indiyanci]], bambanci kawai shine harshen Indiyanci ana rubutashi ne da salon rubutu na ''Devanagari'', yayin da harshen Urdu kuma ake rebuts shi da salo iron na [[Farisanci]] da [[Larabci]]. Wannan bambanci na salon rubutu shine ya kawo samuwar manyan kabilu biyu a Indiya da Pakistan kamar yadda marubuci Ghulam Hamadani Mushafi ya fada. Yayinda [[Musulmi|Musulmai]] suka kama magana da harshen Urdu sai sukuma mabiya addinin [[Hindu]] suka shiga yin amfani ha harshen [[Indiyanci]]. Wannan kuma ya kawo tsarkake harshen Urdu daga dukkan wani salon rubutu na Indiyanci kuma shima Indiyancin ya rabu da dukkan wasu haruffa na larabci da Farisanci.
== Dangantaka da harshen Farisanci ==
=== Bambamci ===
[[File:Urdu example.svg|thumb|]]
Haruffan da ake amfani dasu wajen rubuta harshen Urdu an samo su ne daga haruffan harshen Farisanci, Wanda shima daga harshen [[Larabci]] ya samo su. Karin hariffan da aka samu a Urdu sune ٹ ,ڈ ,ڑ (ṫ, ḋ, ṙ). Hatuffa buying ne suka samu na furucin ه (h) da ی (y). Idan aka kara wadannan haruffan a Urdu to mutanen arewacin Indiya da na Pakistan zai masu matukar sauki.
=== Daidaito ===
Ana fara rubuta Urdu daga dama zuwa hagu hakama Farisanci. Haka kuma ana rubuta a salon Nasta'liq. Shi Nasta'liq wani salon rubutu ne wanda Mir Ali na Tabriz, (fitaccen mai zane-zane na zamanin Timurid 1402-1502) ya samar da shi.
=== Masu jin yaren Urdu a fadin duka duniya ===
Wannan teburin shine yake nuna mana manyan kasashen da ake mu'amala da harshen Urdu da kuma yawan su a kowacce kasar.
{| class="wikitable"
|+
!Kasa
!Yawan mutane
!Urdu a matsayin yaren haihuwa
!Wadanda sukaji Urdu sosai
!Adadi baki daya
|-
|[[Pakistan]]
|207,862,518<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html|title=South Asia :: Pakistan — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=22 October 2019|archive-date=24 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200524220650/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html|url-status=dead}}</ref>
|15,100,000 (7.26%)<ref>{{Cite web|url=https://www.ethnologue.com/language/urd|title=Urdu|website=Ethnologue|language=en|access-date=22 October 2019}}</ref>
|94,000,000 (45.22%) {{citation needed|date=December 2019}}
|109,100,000 (52.49%) {{citation needed|date=December 2019}}
|-
|[[Indiya]]
|1,296,834,042<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/in.html|title=South Asia :: India — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=22 October 2019|archive-date=11 June 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080611033144/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/in.html|url-status=dead}}</ref>
|50,772,631 (3.91%)<ref name=":12" />
|12,151,715 (0.94%)<ref name=":12" />
|62,924,346 (4.85%)
|-
|[[Afghanistan]]
|34,940,837<ref name=":22" />
|–
|1,048,225 (3.00%)<ref name=":22" />
|1,048,225 (3.00%)
|-
|[[Saudiyya]]
|33,091,113<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html|title=Middle East :: Saudi Arabia — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=8 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190108120845/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html|url-status=dead}}</ref>
|757,000 (2.29%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/SA|title=Urdu in Saudi Arabia|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|757,000 (2.29%)
|-
|[[Nepal]]
|29,717,587<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/np.html|title=South Asia :: Nepal — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=22 October 2019|archive-date=29 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101229013308/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/np.html|url-status=dead}}</ref>
|691,546 (2.33%)<ref>{{Cite web|url=https://nepal.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/Population%20Monograph%20V02.pdf|title=Nepal Census|last=|first=|date=|website=|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref>
|–
|691,546 (2.33%)
|-
|[[Turai]]
|65,105,246<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uk.html|title=Europe :: United Kingdom — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=7 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107065049/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uk.html|url-status=dead}}</ref>
|400,000 (0.61%)<ref>{{Cite web|url=https://www.ethnologue.com/country/GB|title=United Kingdom|website=Ethnologue|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|400,000 (0.61%)
|-
|[[Amurika]]
|329,256,465<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html|title=North America :: United States — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226055200/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html|url-status=dead}}</ref>
|300,000 (0.09%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/US|title=Urdu in United States|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|300,000 (0.09%)
|-
|[[Bangladesh]]
|159,453,001<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bg.html|title=South Asia :: Bangladesh — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=3 November 2019|archive-date=1 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210101182840/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bg.html|url-status=dead}}</ref>
|250,000 (0.16%)<ref>{{Cite web|url=https://www.refworld.org/pdfid/4b2b90c32.pdf|title=Urdu in Bangladesh|last=|first=|date=|website=|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref>
|–
|250,000 (0.16%)
|-
|[[Kanada]]
|35,881,659<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ca.html|title=North America :: Canada — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430234227/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ca.html|url-status=dead}}</ref>
|206,000 (0.57%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/CA|title=Urdu in Canada|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|206,000 (0.57%)
|-
|[[Qatar]]
|2,363,569<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/qa.html|title=Middle East :: Qatar — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=24 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224211230/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/qa.html|url-status=dead}}</ref>
|173,000 (7.32%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/QA|title=Urdu in Qatar|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|173,000 (7.32%)
|-
|[[Oman]]
|4,613,241<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mu.html|title=Middle East :: Oman — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=4 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190104011438/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mu.html|url-status=dead}}</ref>
|95,000 (2.06%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/MU|title=Urdu in Oman|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|95,000 (2.06%)
|-
|[[Iran]]
|83,024,745<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html|title=Middle East :: Iran — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=3 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120203093100/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html|url-status=dead}}</ref>
|88,000 (0.10%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/IR|title=Urdu, Islami in Iran|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|88,000 (0.10%)
|-
|[[Baharain]]
|1,442,659<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ba.html|title=Middle East :: Bahrain — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=29 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101229005328/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ba.html|url-status=dead}}</ref>
|74,000 (5.13%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/BA|title=Urdu in Bahrain|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|74,000 (5.13%)
|-
|[[Norway]]
|5,372,191<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/no.html|title=Europe :: Norway — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=6 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200506091556/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/no.html|url-status=dead}}</ref>
|34,000 (0.63%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/NO|title=Urdu in Norway|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|34,000 (0.63%)
|-
|[[Turkiyya]]
|81,257,239<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html|title=Middle East :: Turkey — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=2 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170702111626/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html|url-status=dead}}</ref>
|24,000 (0.03%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/TU|title=Urdu in Turkey|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|24,000 (0.03%)
|-
|[[Jamus]]
|80,457,737<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gm.html|title=Europe :: Germany — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=11 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160211075204/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gm.html|url-status=dead}}</ref>
|23,000 (0.03%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/GM|title=Urdu in Germany|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|23,000 (0.03%)
|-
!Gabadaya
!7,700,000,000<ref>{{Cite web|url=https://www.worldometers.info/world-population/|title=World Population Clock: 7.7 Billion People (2019) – Worldometers|website=www.worldometers.info|language=en|access-date=3 November 2019}}</ref>
!68,988,177 (0.90%)
!107,199,940 (1.39%)
!176,188,117 (2.29%)
|}
==Manazarta==
{{Reflist}}
[[Category:Harsuna]]
[[Category:Harsunan Indo-European]]
kl1jg4zmpkknkm4jen53i3fwgs78jwx
825834
825833
2026-04-24T16:37:43Z
Pharouqenr
25549
825834
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[Fayil:Urdu Alphabet Outline.svg|thumb|harfofin urdu]]
'''Urdu''' ko '''Lashkari''', (أردو ko لشکری)<ref name="Ahmad2009">{{cite book|author=Aijazuddin Ahmad|title=Geography of the South Asian Subcontinent: A Critical Approach|url=https://books.google.com/books?id=I2QmPHeIowoC&pg=PA120|year=2009|publisher=Concept Publishing Company|isbn=978-81-8069-568-1|pages=120–}}</ref> harshe ne daga cikin manyan harsunan yankin Kudancin Asiya. Shine harshen ƙasa a [[Pakistan]] da kuma [[Kashmir|Indiya Kashmir]] kuma harshen ne da Gwamnatin [[Indiya]] ke amfani da shi. Ana yin magana da harshen Urdu ko ina a ƙasar Indiya. Musammam ma a jihohin [[Andhra Pradesh]], [[Delhi]], [[Bihar]] da Utter Pradesh,
==Tarihi==
Ainahin sunan '''Urdu''' yazo ne daga harshen ''Chagatai''. Ana furta harshen Urdu kusan iri daya da harshen [[Indiyanci]], bambanci kawai shine harshen Indiyanci ana rubutashi ne da salon rubutu na ''Devanagari'', yayin da harshen Urdu kuma ake rebuts shi da salo iron na [[Farisanci]] da [[Larabci]]. Wannan bambanci na salon rubutu shine ya kawo samuwar manyan kabilu biyu a Indiya da Pakistan kamar yadda marubuci Ghulam Hamadani Mushafi ya fada. Yayinda [[Musulmi|Musulmai]] suka kama magana da harshen Urdu sai sukuma mabiya addinin [[Hindu]] suka shiga yin amfani ha harshen [[Indiyanci]]. Wannan kuma ya kawo tsarkake harshen Urdu daga dukkan wani salon rubutu na Indiyanci kuma shima Indiyancin ya rabu da dukkan wasu haruffa na larabci da Farisanci.
== Dangantaka da harshen Farisanci ==
=== Bambamci ===
[[File:Urdu example.svg|thumb|]]
Haruffan da ake amfani dasu wajen rubuta harshen Urdu an samo su ne daga haruffan harshen Farisanci, Wanda shima daga harshen [[Larabci]] ya samo su. Karin hariffan da aka samu a Urdu sune ٹ ,ڈ ,ڑ (ṫ, ḋ, ṙ). Hatuffa buying ne suka samu na furucin ه (h) da ی (y). Idan aka kara wadannan haruffan a Urdu to mutanen arewacin Indiya da na Pakistan zai masu matukar sauki.
=== Daidaito ===
Ana fara rubuta Urdu daga dama zuwa hagu hakama Farisanci. Haka kuma ana rubuta a salon Nasta'liq. Shi Nasta'liq wani salon rubutu ne wanda Mir Ali na Tabriz, (fitaccen mai zane-zane na zamanin Timurid 1402-1502) ya samar da shi.
=== Masu jin yaren Urdu a fadin duka duniya ===
Wannan teburin shine yake nuna mana manyan kasashen da ake mu'amala da harshen Urdu da kuma yawan su a kowacce kasar.
{| class="wikitable"
|+
!Kasa
!Yawan mutane
!Urdu a matsayin yaren haihuwa
!Wadanda sukaji Urdu sosai
!Adadi baki daya
|-
|[[Pakistan]]
|207,862,518<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html|title=South Asia :: Pakistan — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=22 October 2019|archive-date=24 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200524220650/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html|url-status=dead}}</ref>
|15,100,000 (7.26%)<ref>{{Cite web|url=https://www.ethnologue.com/language/urd|title=Urdu|website=Ethnologue|language=en|access-date=22 October 2019}}</ref>
|94,000,000 (45.22%) {{citation needed|date=December 2019}}
|109,100,000 (52.49%) {{citation needed|date=December 2019}}
|-
|[[Indiya]]
|1,296,834,042<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/in.html|title=South Asia :: India — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=22 October 2019|archive-date=11 June 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080611033144/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/in.html|url-status=dead}}</ref>
|50,772,631 (3.91%)<ref name=":12" />
|12,151,715 (0.94%)<ref name=":12" />
|62,924,346 (4.85%)
|-
|[[Afghanistan]]
|34,940,837<ref name=":22" />
|–
|1,048,225 (3.00%)<ref name=":22" />
|1,048,225 (3.00%)
|-
|[[Saudiyya]]
|33,091,113<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html|title=Middle East :: Saudi Arabia — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=8 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190108120845/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html|url-status=dead}}</ref>
|757,000 (2.29%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/SA|title=Urdu in Saudi Arabia|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|757,000 (2.29%)
|-
|[[Nepal]]
|29,717,587<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/np.html|title=South Asia :: Nepal — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=22 October 2019|archive-date=29 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101229013308/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/np.html|url-status=dead}}</ref>
|691,546 (2.33%)<ref>{{Cite web|url=https://nepal.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/Population%20Monograph%20V02.pdf|title=Nepal Census|last=|first=|date=|website=|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref>
|–
|691,546 (2.33%)
|-
|[[Turai]]
|65,105,246<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uk.html|title=Europe :: United Kingdom — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=7 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107065049/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uk.html|url-status=dead}}</ref>
|400,000 (0.61%)<ref>{{Cite web|url=https://www.ethnologue.com/country/GB|title=United Kingdom|website=Ethnologue|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|400,000 (0.61%)
|-
|[[Amurika]]
|329,256,465<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html|title=North America :: United States — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226055200/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html|url-status=dead}}</ref>
|300,000 (0.09%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/US|title=Urdu in United States|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|300,000 (0.09%)
|-
|[[Bangladesh]]
|159,453,001<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bg.html|title=South Asia :: Bangladesh — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=3 November 2019|archive-date=1 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210101182840/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bg.html|url-status=dead}}</ref>
|250,000 (0.16%)<ref>{{Cite web|url=https://www.refworld.org/pdfid/4b2b90c32.pdf|title=Urdu in Bangladesh|last=|first=|date=|website=|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref>
|–
|250,000 (0.16%)
|-
|[[Kanada]]
|35,881,659<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ca.html|title=North America :: Canada — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430234227/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ca.html|url-status=dead}}</ref>
|206,000 (0.57%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/CA|title=Urdu in Canada|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|206,000 (0.57%)
|-
|[[Qatar]]
|2,363,569<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/qa.html|title=Middle East :: Qatar — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=24 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224211230/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/qa.html|url-status=dead}}</ref>
|173,000 (7.32%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/QA|title=Urdu in Qatar|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|173,000 (7.32%)
|-
|[[Oman]]
|4,613,241<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mu.html|title=Middle East :: Oman — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=4 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190104011438/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mu.html|url-status=dead}}</ref>
|95,000 (2.06%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/MU|title=Urdu in Oman|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|95,000 (2.06%)
|-
|[[Iran]]
|83,024,745<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html|title=Middle East :: Iran — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=3 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120203093100/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html|url-status=dead}}</ref>
|88,000 (0.10%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/IR|title=Urdu, Islami in Iran|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|88,000 (0.10%)
|-
|[[Baharain]]
|1,442,659<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ba.html|title=Middle East :: Bahrain — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=29 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101229005328/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ba.html|url-status=dead}}</ref>
|74,000 (5.13%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/BA|title=Urdu in Bahrain|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|74,000 (5.13%)
|-
|[[Norway]]
|5,372,191<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/no.html|title=Europe :: Norway — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=6 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200506091556/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/no.html|url-status=dead}}</ref>
|34,000 (0.63%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/NO|title=Urdu in Norway|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|34,000 (0.63%)
|-
|[[Turkiyya]]
|81,257,239<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html|title=Middle East :: Turkey — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=2 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170702111626/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html|url-status=dead}}</ref>
|24,000 (0.03%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/TU|title=Urdu in Turkey|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|24,000 (0.03%)
|-
|[[Jamus]]
|80,457,737<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gm.html|title=Europe :: Germany — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=11 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160211075204/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gm.html|url-status=dead}}</ref>
|23,000 (0.03%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/GM|title=Urdu in Germany|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|23,000 (0.03%)
|-
!Gabadaya
!7,700,000,000<ref>{{Cite web|url=https://www.worldometers.info/world-population/|title=World Population Clock: 7.7 Billion People (2019) – Worldometers|website=www.worldometers.info|language=en|access-date=3 November 2019}}</ref>
!68,988,177 (0.90%)
!107,199,940 (1.39%)
!176,188,117 (2.29%)
|}
==Manazarta==
{{Reflist}}
[[Category:Harsuna]]
[[Category:Harsunan Indo-European]]
r5ne6w5fg0jm0xi7uen3xcgh3bve91f
825835
825834
2026-04-24T16:37:55Z
Pharouqenr
25549
825835
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[Fayil:Urdu Alphabet Outline.svg|thumb|harfofin urdu]]
'''Urdu''' ko '''Lashkari''', (أردو ko لشکری)<ref name="Ahmad2009">{{cite book|author=Aijazuddin Ahmad|title=Geography of the South Asian Subcontinent: A Critical Approach|url=https://books.google.com/books?id=I2QmPHeIowoC&pg=PA120|year=2009|publisher=Concept Publishing Company|isbn=978-81-8069-568-1|pages=120–}}</ref> harshe ne daga cikin manyan harsunan yankin Kudancin Asiya. Shine harshen ƙasa a [[Pakistan]] da kuma [[Kashmir|Indiya Kashmir]] kuma harshen ne da Gwamnatin [[Indiya]] ke amfani da shi. Ana yin magana da harshen Urdu ko ina a ƙasar Indiya. Musammam ma a jihohin [[Andhra Pradesh]], [[Delhi]], [[Bihar]] da Utter Pradesh.
==Tarihi==
Ainahin sunan '''Urdu''' yazo ne daga harshen ''Chagatai''. Ana furta harshen Urdu kusan iri daya da harshen [[Indiyanci]], bambanci kawai shine harshen Indiyanci ana rubutashi ne da salon rubutu na ''Devanagari'', yayin da harshen Urdu kuma ake rebuts shi da salo iron na [[Farisanci]] da [[Larabci]]. Wannan bambanci na salon rubutu shine ya kawo samuwar manyan kabilu biyu a Indiya da Pakistan kamar yadda marubuci Ghulam Hamadani Mushafi ya fada. Yayinda [[Musulmi|Musulmai]] suka kama magana da harshen Urdu sai sukuma mabiya addinin [[Hindu]] suka shiga yin amfani ha harshen [[Indiyanci]]. Wannan kuma ya kawo tsarkake harshen Urdu daga dukkan wani salon rubutu na Indiyanci kuma shima Indiyancin ya rabu da dukkan wasu haruffa na larabci da Farisanci.
== Dangantaka da harshen Farisanci ==
=== Bambamci ===
[[File:Urdu example.svg|thumb|]]
Haruffan da ake amfani dasu wajen rubuta harshen Urdu an samo su ne daga haruffan harshen Farisanci, Wanda shima daga harshen [[Larabci]] ya samo su. Karin hariffan da aka samu a Urdu sune ٹ ,ڈ ,ڑ (ṫ, ḋ, ṙ). Hatuffa buying ne suka samu na furucin ه (h) da ی (y). Idan aka kara wadannan haruffan a Urdu to mutanen arewacin Indiya da na Pakistan zai masu matukar sauki.
=== Daidaito ===
Ana fara rubuta Urdu daga dama zuwa hagu hakama Farisanci. Haka kuma ana rubuta a salon Nasta'liq. Shi Nasta'liq wani salon rubutu ne wanda Mir Ali na Tabriz, (fitaccen mai zane-zane na zamanin Timurid 1402-1502) ya samar da shi.
=== Masu jin yaren Urdu a fadin duka duniya ===
Wannan teburin shine yake nuna mana manyan kasashen da ake mu'amala da harshen Urdu da kuma yawan su a kowacce kasar.
{| class="wikitable"
|+
!Kasa
!Yawan mutane
!Urdu a matsayin yaren haihuwa
!Wadanda sukaji Urdu sosai
!Adadi baki daya
|-
|[[Pakistan]]
|207,862,518<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html|title=South Asia :: Pakistan — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=22 October 2019|archive-date=24 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200524220650/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html|url-status=dead}}</ref>
|15,100,000 (7.26%)<ref>{{Cite web|url=https://www.ethnologue.com/language/urd|title=Urdu|website=Ethnologue|language=en|access-date=22 October 2019}}</ref>
|94,000,000 (45.22%) {{citation needed|date=December 2019}}
|109,100,000 (52.49%) {{citation needed|date=December 2019}}
|-
|[[Indiya]]
|1,296,834,042<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/in.html|title=South Asia :: India — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=22 October 2019|archive-date=11 June 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080611033144/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/in.html|url-status=dead}}</ref>
|50,772,631 (3.91%)<ref name=":12" />
|12,151,715 (0.94%)<ref name=":12" />
|62,924,346 (4.85%)
|-
|[[Afghanistan]]
|34,940,837<ref name=":22" />
|–
|1,048,225 (3.00%)<ref name=":22" />
|1,048,225 (3.00%)
|-
|[[Saudiyya]]
|33,091,113<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html|title=Middle East :: Saudi Arabia — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=8 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190108120845/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html|url-status=dead}}</ref>
|757,000 (2.29%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/SA|title=Urdu in Saudi Arabia|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|757,000 (2.29%)
|-
|[[Nepal]]
|29,717,587<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/np.html|title=South Asia :: Nepal — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=22 October 2019|archive-date=29 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101229013308/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/np.html|url-status=dead}}</ref>
|691,546 (2.33%)<ref>{{Cite web|url=https://nepal.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/Population%20Monograph%20V02.pdf|title=Nepal Census|last=|first=|date=|website=|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref>
|–
|691,546 (2.33%)
|-
|[[Turai]]
|65,105,246<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uk.html|title=Europe :: United Kingdom — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=7 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107065049/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uk.html|url-status=dead}}</ref>
|400,000 (0.61%)<ref>{{Cite web|url=https://www.ethnologue.com/country/GB|title=United Kingdom|website=Ethnologue|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|400,000 (0.61%)
|-
|[[Amurika]]
|329,256,465<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html|title=North America :: United States — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226055200/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html|url-status=dead}}</ref>
|300,000 (0.09%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/US|title=Urdu in United States|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|300,000 (0.09%)
|-
|[[Bangladesh]]
|159,453,001<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bg.html|title=South Asia :: Bangladesh — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=3 November 2019|archive-date=1 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210101182840/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bg.html|url-status=dead}}</ref>
|250,000 (0.16%)<ref>{{Cite web|url=https://www.refworld.org/pdfid/4b2b90c32.pdf|title=Urdu in Bangladesh|last=|first=|date=|website=|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref>
|–
|250,000 (0.16%)
|-
|[[Kanada]]
|35,881,659<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ca.html|title=North America :: Canada — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430234227/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ca.html|url-status=dead}}</ref>
|206,000 (0.57%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/CA|title=Urdu in Canada|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|206,000 (0.57%)
|-
|[[Qatar]]
|2,363,569<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/qa.html|title=Middle East :: Qatar — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=24 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224211230/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/qa.html|url-status=dead}}</ref>
|173,000 (7.32%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/QA|title=Urdu in Qatar|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|173,000 (7.32%)
|-
|[[Oman]]
|4,613,241<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mu.html|title=Middle East :: Oman — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=4 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190104011438/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mu.html|url-status=dead}}</ref>
|95,000 (2.06%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/MU|title=Urdu in Oman|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|95,000 (2.06%)
|-
|[[Iran]]
|83,024,745<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html|title=Middle East :: Iran — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=3 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120203093100/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html|url-status=dead}}</ref>
|88,000 (0.10%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/IR|title=Urdu, Islami in Iran|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|88,000 (0.10%)
|-
|[[Baharain]]
|1,442,659<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ba.html|title=Middle East :: Bahrain — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=29 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101229005328/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ba.html|url-status=dead}}</ref>
|74,000 (5.13%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/BA|title=Urdu in Bahrain|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|74,000 (5.13%)
|-
|[[Norway]]
|5,372,191<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/no.html|title=Europe :: Norway — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=6 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200506091556/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/no.html|url-status=dead}}</ref>
|34,000 (0.63%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/NO|title=Urdu in Norway|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|34,000 (0.63%)
|-
|[[Turkiyya]]
|81,257,239<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html|title=Middle East :: Turkey — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=2 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170702111626/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html|url-status=dead}}</ref>
|24,000 (0.03%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/TU|title=Urdu in Turkey|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|24,000 (0.03%)
|-
|[[Jamus]]
|80,457,737<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gm.html|title=Europe :: Germany — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=11 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160211075204/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gm.html|url-status=dead}}</ref>
|23,000 (0.03%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/GM|title=Urdu in Germany|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|23,000 (0.03%)
|-
!Gabadaya
!7,700,000,000<ref>{{Cite web|url=https://www.worldometers.info/world-population/|title=World Population Clock: 7.7 Billion People (2019) – Worldometers|website=www.worldometers.info|language=en|access-date=3 November 2019}}</ref>
!68,988,177 (0.90%)
!107,199,940 (1.39%)
!176,188,117 (2.29%)
|}
==Manazarta==
{{Reflist}}
[[Category:Harsuna]]
[[Category:Harsunan Indo-European]]
fez2c1carbcftd4yirafazj9r52m4m4
825836
825835
2026-04-24T16:38:10Z
Pharouqenr
25549
825836
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[Fayil:Urdu Alphabet Outline.svg|thumb|harfofin urdu]]
'''Urdu''' ko '''Lashkari''', (أردو ko لشکری)<ref name="Ahmad2009">{{cite book|author=Aijazuddin Ahmad|title=Geography of the South Asian Subcontinent: A Critical Approach|url=https://books.google.com/books?id=I2QmPHeIowoC&pg=PA120|year=2009|publisher=Concept Publishing Company|isbn=978-81-8069-568-1|pages=120–}}</ref> harshe ne daga cikin manyan harsunan yankin Kudancin Asiya. Shine harshen ƙasa a [[Pakistan]] da kuma [[Kashmir|Indiya Kashmir]] kuma harshen ne da Gwamnatin [[Indiya]] ke amfani da shi. Ana yin magana da harshen Urdu ko ina a ƙasar Indiya. Musammam ma a jihohin [[Andhra Pradesh]], [[Delhi]], [[Bihar]] da kuma Utter Pradesh.
==Tarihi==
Ainahin sunan '''Urdu''' yazo ne daga harshen ''Chagatai''. Ana furta harshen Urdu kusan iri daya da harshen [[Indiyanci]], bambanci kawai shine harshen Indiyanci ana rubutashi ne da salon rubutu na ''Devanagari'', yayin da harshen Urdu kuma ake rebuts shi da salo iron na [[Farisanci]] da [[Larabci]]. Wannan bambanci na salon rubutu shine ya kawo samuwar manyan kabilu biyu a Indiya da Pakistan kamar yadda marubuci Ghulam Hamadani Mushafi ya fada. Yayinda [[Musulmi|Musulmai]] suka kama magana da harshen Urdu sai sukuma mabiya addinin [[Hindu]] suka shiga yin amfani ha harshen [[Indiyanci]]. Wannan kuma ya kawo tsarkake harshen Urdu daga dukkan wani salon rubutu na Indiyanci kuma shima Indiyancin ya rabu da dukkan wasu haruffa na larabci da Farisanci.
== Dangantaka da harshen Farisanci ==
=== Bambamci ===
[[File:Urdu example.svg|thumb|]]
Haruffan da ake amfani dasu wajen rubuta harshen Urdu an samo su ne daga haruffan harshen Farisanci, Wanda shima daga harshen [[Larabci]] ya samo su. Karin hariffan da aka samu a Urdu sune ٹ ,ڈ ,ڑ (ṫ, ḋ, ṙ). Hatuffa buying ne suka samu na furucin ه (h) da ی (y). Idan aka kara wadannan haruffan a Urdu to mutanen arewacin Indiya da na Pakistan zai masu matukar sauki.
=== Daidaito ===
Ana fara rubuta Urdu daga dama zuwa hagu hakama Farisanci. Haka kuma ana rubuta a salon Nasta'liq. Shi Nasta'liq wani salon rubutu ne wanda Mir Ali na Tabriz, (fitaccen mai zane-zane na zamanin Timurid 1402-1502) ya samar da shi.
=== Masu jin yaren Urdu a fadin duka duniya ===
Wannan teburin shine yake nuna mana manyan kasashen da ake mu'amala da harshen Urdu da kuma yawan su a kowacce kasar.
{| class="wikitable"
|+
!Kasa
!Yawan mutane
!Urdu a matsayin yaren haihuwa
!Wadanda sukaji Urdu sosai
!Adadi baki daya
|-
|[[Pakistan]]
|207,862,518<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html|title=South Asia :: Pakistan — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=22 October 2019|archive-date=24 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200524220650/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html|url-status=dead}}</ref>
|15,100,000 (7.26%)<ref>{{Cite web|url=https://www.ethnologue.com/language/urd|title=Urdu|website=Ethnologue|language=en|access-date=22 October 2019}}</ref>
|94,000,000 (45.22%) {{citation needed|date=December 2019}}
|109,100,000 (52.49%) {{citation needed|date=December 2019}}
|-
|[[Indiya]]
|1,296,834,042<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/in.html|title=South Asia :: India — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=22 October 2019|archive-date=11 June 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080611033144/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/in.html|url-status=dead}}</ref>
|50,772,631 (3.91%)<ref name=":12" />
|12,151,715 (0.94%)<ref name=":12" />
|62,924,346 (4.85%)
|-
|[[Afghanistan]]
|34,940,837<ref name=":22" />
|–
|1,048,225 (3.00%)<ref name=":22" />
|1,048,225 (3.00%)
|-
|[[Saudiyya]]
|33,091,113<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html|title=Middle East :: Saudi Arabia — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=8 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190108120845/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html|url-status=dead}}</ref>
|757,000 (2.29%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/SA|title=Urdu in Saudi Arabia|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|757,000 (2.29%)
|-
|[[Nepal]]
|29,717,587<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/np.html|title=South Asia :: Nepal — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=22 October 2019|archive-date=29 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101229013308/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/np.html|url-status=dead}}</ref>
|691,546 (2.33%)<ref>{{Cite web|url=https://nepal.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/Population%20Monograph%20V02.pdf|title=Nepal Census|last=|first=|date=|website=|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref>
|–
|691,546 (2.33%)
|-
|[[Turai]]
|65,105,246<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uk.html|title=Europe :: United Kingdom — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=7 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107065049/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uk.html|url-status=dead}}</ref>
|400,000 (0.61%)<ref>{{Cite web|url=https://www.ethnologue.com/country/GB|title=United Kingdom|website=Ethnologue|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|400,000 (0.61%)
|-
|[[Amurika]]
|329,256,465<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html|title=North America :: United States — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226055200/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html|url-status=dead}}</ref>
|300,000 (0.09%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/US|title=Urdu in United States|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|300,000 (0.09%)
|-
|[[Bangladesh]]
|159,453,001<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bg.html|title=South Asia :: Bangladesh — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=3 November 2019|archive-date=1 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210101182840/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bg.html|url-status=dead}}</ref>
|250,000 (0.16%)<ref>{{Cite web|url=https://www.refworld.org/pdfid/4b2b90c32.pdf|title=Urdu in Bangladesh|last=|first=|date=|website=|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref>
|–
|250,000 (0.16%)
|-
|[[Kanada]]
|35,881,659<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ca.html|title=North America :: Canada — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430234227/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ca.html|url-status=dead}}</ref>
|206,000 (0.57%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/CA|title=Urdu in Canada|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|206,000 (0.57%)
|-
|[[Qatar]]
|2,363,569<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/qa.html|title=Middle East :: Qatar — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=24 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224211230/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/qa.html|url-status=dead}}</ref>
|173,000 (7.32%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/QA|title=Urdu in Qatar|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|173,000 (7.32%)
|-
|[[Oman]]
|4,613,241<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mu.html|title=Middle East :: Oman — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=4 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190104011438/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mu.html|url-status=dead}}</ref>
|95,000 (2.06%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/MU|title=Urdu in Oman|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|95,000 (2.06%)
|-
|[[Iran]]
|83,024,745<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html|title=Middle East :: Iran — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=3 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120203093100/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html|url-status=dead}}</ref>
|88,000 (0.10%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/IR|title=Urdu, Islami in Iran|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|88,000 (0.10%)
|-
|[[Baharain]]
|1,442,659<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ba.html|title=Middle East :: Bahrain — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=29 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101229005328/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ba.html|url-status=dead}}</ref>
|74,000 (5.13%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/BA|title=Urdu in Bahrain|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|74,000 (5.13%)
|-
|[[Norway]]
|5,372,191<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/no.html|title=Europe :: Norway — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=6 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200506091556/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/no.html|url-status=dead}}</ref>
|34,000 (0.63%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/NO|title=Urdu in Norway|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|34,000 (0.63%)
|-
|[[Turkiyya]]
|81,257,239<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html|title=Middle East :: Turkey — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=2 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170702111626/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html|url-status=dead}}</ref>
|24,000 (0.03%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/TU|title=Urdu in Turkey|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|24,000 (0.03%)
|-
|[[Jamus]]
|80,457,737<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gm.html|title=Europe :: Germany — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=11 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160211075204/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gm.html|url-status=dead}}</ref>
|23,000 (0.03%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/GM|title=Urdu in Germany|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|23,000 (0.03%)
|-
!Gabadaya
!7,700,000,000<ref>{{Cite web|url=https://www.worldometers.info/world-population/|title=World Population Clock: 7.7 Billion People (2019) – Worldometers|website=www.worldometers.info|language=en|access-date=3 November 2019}}</ref>
!68,988,177 (0.90%)
!107,199,940 (1.39%)
!176,188,117 (2.29%)
|}
==Manazarta==
{{Reflist}}
[[Category:Harsuna]]
[[Category:Harsunan Indo-European]]
nvph2k1h0313o0t3e7r57igw5g0do58
825837
825836
2026-04-24T16:38:22Z
Pharouqenr
25549
825837
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[Fayil:Urdu Alphabet Outline.svg|thumb|harfofin urdu]]
'''Urdu''' ko '''Lashkari''', (أردو ko لشکری)<ref name="Ahmad2009">{{cite book|author=Aijazuddin Ahmad|title=Geography of the South Asian Subcontinent: A Critical Approach|url=https://books.google.com/books?id=I2QmPHeIowoC&pg=PA120|year=2009|publisher=Concept Publishing Company|isbn=978-81-8069-568-1|pages=120–}}</ref> harshe ne daga cikin manyan harsunan yankin Kudancin Asiya. Shine harshen ƙasa a [[Pakistan]] da kuma [[Kashmir|Indiya Kashmir]] kuma harshen ne da Gwamnatin [[Indiya]] ke amfani da shi. Ana yin magana da harshen Urdu ko ina a ƙasar Indiya. Musammam ma a jihohin [[Andhra Pradesh]], [[Delhi]], [[Bihar]] da kuma Utter Pradesh.
==Tarihi==
Ainahin sunan '''Urdu''' yazo ne daga harshen ''Chagatai''. Ana furta harshen Urdu kusan iri daya da harshen [[Indiyanci]], bambanci kawai shine harshen Indiyanci ana rubutashi ne da salon rubutu na ''Devanagari'', yayin da harshen Urdu kuma ake rebuts shi da salo iron na Farisanci da [[Larabci]]. Wannan bambanci na salon rubutu shine ya kawo samuwar manyan kabilu biyu a Indiya da Pakistan kamar yadda marubuci Ghulam Hamadani Mushafi ya fada. Yayinda [[Musulmi|Musulmai]] suka kama magana da harshen Urdu sai sukuma mabiya addinin [[Hindu]] suka shiga yin amfani ha harshen [[Indiyanci]]. Wannan kuma ya kawo tsarkake harshen Urdu daga dukkan wani salon rubutu na Indiyanci kuma shima Indiyancin ya rabu da dukkan wasu haruffa na larabci da Farisanci.
== Dangantaka da harshen Farisanci ==
=== Bambamci ===
[[File:Urdu example.svg|thumb|]]
Haruffan da ake amfani dasu wajen rubuta harshen Urdu an samo su ne daga haruffan harshen Farisanci, Wanda shima daga harshen [[Larabci]] ya samo su. Karin hariffan da aka samu a Urdu sune ٹ ,ڈ ,ڑ (ṫ, ḋ, ṙ). Hatuffa buying ne suka samu na furucin ه (h) da ی (y). Idan aka kara wadannan haruffan a Urdu to mutanen arewacin Indiya da na Pakistan zai masu matukar sauki.
=== Daidaito ===
Ana fara rubuta Urdu daga dama zuwa hagu hakama Farisanci. Haka kuma ana rubuta a salon Nasta'liq. Shi Nasta'liq wani salon rubutu ne wanda Mir Ali na Tabriz, (fitaccen mai zane-zane na zamanin Timurid 1402-1502) ya samar da shi.
=== Masu jin yaren Urdu a fadin duka duniya ===
Wannan teburin shine yake nuna mana manyan kasashen da ake mu'amala da harshen Urdu da kuma yawan su a kowacce kasar.
{| class="wikitable"
|+
!Kasa
!Yawan mutane
!Urdu a matsayin yaren haihuwa
!Wadanda sukaji Urdu sosai
!Adadi baki daya
|-
|[[Pakistan]]
|207,862,518<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html|title=South Asia :: Pakistan — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=22 October 2019|archive-date=24 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200524220650/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html|url-status=dead}}</ref>
|15,100,000 (7.26%)<ref>{{Cite web|url=https://www.ethnologue.com/language/urd|title=Urdu|website=Ethnologue|language=en|access-date=22 October 2019}}</ref>
|94,000,000 (45.22%) {{citation needed|date=December 2019}}
|109,100,000 (52.49%) {{citation needed|date=December 2019}}
|-
|[[Indiya]]
|1,296,834,042<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/in.html|title=South Asia :: India — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=22 October 2019|archive-date=11 June 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080611033144/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/in.html|url-status=dead}}</ref>
|50,772,631 (3.91%)<ref name=":12" />
|12,151,715 (0.94%)<ref name=":12" />
|62,924,346 (4.85%)
|-
|[[Afghanistan]]
|34,940,837<ref name=":22" />
|–
|1,048,225 (3.00%)<ref name=":22" />
|1,048,225 (3.00%)
|-
|[[Saudiyya]]
|33,091,113<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html|title=Middle East :: Saudi Arabia — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=8 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190108120845/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html|url-status=dead}}</ref>
|757,000 (2.29%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/SA|title=Urdu in Saudi Arabia|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|757,000 (2.29%)
|-
|[[Nepal]]
|29,717,587<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/np.html|title=South Asia :: Nepal — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=22 October 2019|archive-date=29 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101229013308/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/np.html|url-status=dead}}</ref>
|691,546 (2.33%)<ref>{{Cite web|url=https://nepal.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/Population%20Monograph%20V02.pdf|title=Nepal Census|last=|first=|date=|website=|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref>
|–
|691,546 (2.33%)
|-
|[[Turai]]
|65,105,246<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uk.html|title=Europe :: United Kingdom — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=7 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107065049/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uk.html|url-status=dead}}</ref>
|400,000 (0.61%)<ref>{{Cite web|url=https://www.ethnologue.com/country/GB|title=United Kingdom|website=Ethnologue|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|400,000 (0.61%)
|-
|[[Amurika]]
|329,256,465<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html|title=North America :: United States — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226055200/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html|url-status=dead}}</ref>
|300,000 (0.09%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/US|title=Urdu in United States|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|300,000 (0.09%)
|-
|[[Bangladesh]]
|159,453,001<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bg.html|title=South Asia :: Bangladesh — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=3 November 2019|archive-date=1 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210101182840/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bg.html|url-status=dead}}</ref>
|250,000 (0.16%)<ref>{{Cite web|url=https://www.refworld.org/pdfid/4b2b90c32.pdf|title=Urdu in Bangladesh|last=|first=|date=|website=|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref>
|–
|250,000 (0.16%)
|-
|[[Kanada]]
|35,881,659<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ca.html|title=North America :: Canada — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430234227/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ca.html|url-status=dead}}</ref>
|206,000 (0.57%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/CA|title=Urdu in Canada|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|206,000 (0.57%)
|-
|[[Qatar]]
|2,363,569<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/qa.html|title=Middle East :: Qatar — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=24 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224211230/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/qa.html|url-status=dead}}</ref>
|173,000 (7.32%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/QA|title=Urdu in Qatar|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|173,000 (7.32%)
|-
|[[Oman]]
|4,613,241<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mu.html|title=Middle East :: Oman — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=4 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190104011438/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mu.html|url-status=dead}}</ref>
|95,000 (2.06%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/MU|title=Urdu in Oman|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|95,000 (2.06%)
|-
|[[Iran]]
|83,024,745<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html|title=Middle East :: Iran — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=3 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120203093100/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html|url-status=dead}}</ref>
|88,000 (0.10%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/IR|title=Urdu, Islami in Iran|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|88,000 (0.10%)
|-
|[[Baharain]]
|1,442,659<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ba.html|title=Middle East :: Bahrain — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=29 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101229005328/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ba.html|url-status=dead}}</ref>
|74,000 (5.13%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/BA|title=Urdu in Bahrain|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|74,000 (5.13%)
|-
|[[Norway]]
|5,372,191<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/no.html|title=Europe :: Norway — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=6 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200506091556/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/no.html|url-status=dead}}</ref>
|34,000 (0.63%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/NO|title=Urdu in Norway|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|34,000 (0.63%)
|-
|[[Turkiyya]]
|81,257,239<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html|title=Middle East :: Turkey — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=2 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170702111626/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html|url-status=dead}}</ref>
|24,000 (0.03%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/TU|title=Urdu in Turkey|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|24,000 (0.03%)
|-
|[[Jamus]]
|80,457,737<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gm.html|title=Europe :: Germany — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=11 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160211075204/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gm.html|url-status=dead}}</ref>
|23,000 (0.03%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/GM|title=Urdu in Germany|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|23,000 (0.03%)
|-
!Gabadaya
!7,700,000,000<ref>{{Cite web|url=https://www.worldometers.info/world-population/|title=World Population Clock: 7.7 Billion People (2019) – Worldometers|website=www.worldometers.info|language=en|access-date=3 November 2019}}</ref>
!68,988,177 (0.90%)
!107,199,940 (1.39%)
!176,188,117 (2.29%)
|}
==Manazarta==
{{Reflist}}
[[Category:Harsuna]]
[[Category:Harsunan Indo-European]]
n1uwgt4gintsxmxjq1pk5b5bxgi2srb
825838
825837
2026-04-24T16:38:43Z
Pharouqenr
25549
825838
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[Fayil:Urdu Alphabet Outline.svg|thumb|harfofin urdu]]
'''Urdu''' ko '''Lashkari''', (أردو ko لشکری)<ref name="Ahmad2009">{{cite book|author=Aijazuddin Ahmad|title=Geography of the South Asian Subcontinent: A Critical Approach|url=https://books.google.com/books?id=I2QmPHeIowoC&pg=PA120|year=2009|publisher=Concept Publishing Company|isbn=978-81-8069-568-1|pages=120–}}</ref> harshe ne daga cikin manyan harsunan yankin Kudancin Asiya. Shine harshen ƙasa a [[Pakistan]] da kuma [[Kashmir|Indiya Kashmir]] kuma harshen ne da Gwamnatin [[Indiya]] ke amfani da shi. Ana yin magana da harshen Urdu ko ina a ƙasar Indiya. Musammam ma a jihohin [[Andhra Pradesh]], [[Delhi]], [[Bihar]] da kuma Utter Pradesh.
==Tarihi==
Ainahin sunan '''Urdu''' yazo ne daga harshen ''Chagatai''. Ana furta harshen Urdu kusan iri daya da harshen [[Indiyanci]], bambanci kawai shine harshen Indiyanci ana rubutashi ne da salon rubutu na ''Devanagari'', yayin da harshen Urdu kuma ake rebuts shi da salo iron na [[Faransanci|Farisanci]] da [[Larabci]]. Wannan bambanci na salon rubutu shine ya kawo samuwar manyan kabilu biyu a Indiya da Pakistan kamar yadda marubuci Ghulam Hamadani Mushafi ya fada. Yayinda [[Musulmi|Musulmai]] suka kama magana da harshen Urdu sai sukuma mabiya addinin [[Hindu]] suka shiga yin amfani ha harshen [[Indiyanci]]. Wannan kuma ya kawo tsarkake harshen Urdu daga dukkan wani salon rubutu na Indiyanci kuma shima Indiyancin ya rabu da dukkan wasu haruffa na larabci da Farisanci.
== Dangantaka da harshen Farisanci ==
=== Bambamci ===
[[File:Urdu example.svg|thumb|]]
Haruffan da ake amfani dasu wajen rubuta harshen Urdu an samo su ne daga haruffan harshen Farisanci, Wanda shima daga harshen [[Larabci]] ya samo su. Karin hariffan da aka samu a Urdu sune ٹ ,ڈ ,ڑ (ṫ, ḋ, ṙ). Hatuffa buying ne suka samu na furucin ه (h) da ی (y). Idan aka kara wadannan haruffan a Urdu to mutanen arewacin Indiya da na Pakistan zai masu matukar sauki.
=== Daidaito ===
Ana fara rubuta Urdu daga dama zuwa hagu hakama Farisanci. Haka kuma ana rubuta a salon Nasta'liq. Shi Nasta'liq wani salon rubutu ne wanda Mir Ali na Tabriz, (fitaccen mai zane-zane na zamanin Timurid 1402-1502) ya samar da shi.
=== Masu jin yaren Urdu a fadin duka duniya ===
Wannan teburin shine yake nuna mana manyan kasashen da ake mu'amala da harshen Urdu da kuma yawan su a kowacce kasar.
{| class="wikitable"
|+
!Kasa
!Yawan mutane
!Urdu a matsayin yaren haihuwa
!Wadanda sukaji Urdu sosai
!Adadi baki daya
|-
|[[Pakistan]]
|207,862,518<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html|title=South Asia :: Pakistan — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=22 October 2019|archive-date=24 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200524220650/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html|url-status=dead}}</ref>
|15,100,000 (7.26%)<ref>{{Cite web|url=https://www.ethnologue.com/language/urd|title=Urdu|website=Ethnologue|language=en|access-date=22 October 2019}}</ref>
|94,000,000 (45.22%) {{citation needed|date=December 2019}}
|109,100,000 (52.49%) {{citation needed|date=December 2019}}
|-
|[[Indiya]]
|1,296,834,042<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/in.html|title=South Asia :: India — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=22 October 2019|archive-date=11 June 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080611033144/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/in.html|url-status=dead}}</ref>
|50,772,631 (3.91%)<ref name=":12" />
|12,151,715 (0.94%)<ref name=":12" />
|62,924,346 (4.85%)
|-
|[[Afghanistan]]
|34,940,837<ref name=":22" />
|–
|1,048,225 (3.00%)<ref name=":22" />
|1,048,225 (3.00%)
|-
|[[Saudiyya]]
|33,091,113<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html|title=Middle East :: Saudi Arabia — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=8 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190108120845/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html|url-status=dead}}</ref>
|757,000 (2.29%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/SA|title=Urdu in Saudi Arabia|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|757,000 (2.29%)
|-
|[[Nepal]]
|29,717,587<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/np.html|title=South Asia :: Nepal — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=22 October 2019|archive-date=29 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101229013308/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/np.html|url-status=dead}}</ref>
|691,546 (2.33%)<ref>{{Cite web|url=https://nepal.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/Population%20Monograph%20V02.pdf|title=Nepal Census|last=|first=|date=|website=|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref>
|–
|691,546 (2.33%)
|-
|[[Turai]]
|65,105,246<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uk.html|title=Europe :: United Kingdom — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=7 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107065049/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uk.html|url-status=dead}}</ref>
|400,000 (0.61%)<ref>{{Cite web|url=https://www.ethnologue.com/country/GB|title=United Kingdom|website=Ethnologue|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|400,000 (0.61%)
|-
|[[Amurika]]
|329,256,465<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html|title=North America :: United States — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226055200/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html|url-status=dead}}</ref>
|300,000 (0.09%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/US|title=Urdu in United States|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|300,000 (0.09%)
|-
|[[Bangladesh]]
|159,453,001<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bg.html|title=South Asia :: Bangladesh — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=3 November 2019|archive-date=1 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210101182840/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bg.html|url-status=dead}}</ref>
|250,000 (0.16%)<ref>{{Cite web|url=https://www.refworld.org/pdfid/4b2b90c32.pdf|title=Urdu in Bangladesh|last=|first=|date=|website=|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref>
|–
|250,000 (0.16%)
|-
|[[Kanada]]
|35,881,659<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ca.html|title=North America :: Canada — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430234227/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ca.html|url-status=dead}}</ref>
|206,000 (0.57%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/CA|title=Urdu in Canada|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|206,000 (0.57%)
|-
|[[Qatar]]
|2,363,569<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/qa.html|title=Middle East :: Qatar — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=24 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224211230/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/qa.html|url-status=dead}}</ref>
|173,000 (7.32%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/QA|title=Urdu in Qatar|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|173,000 (7.32%)
|-
|[[Oman]]
|4,613,241<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mu.html|title=Middle East :: Oman — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=4 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190104011438/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mu.html|url-status=dead}}</ref>
|95,000 (2.06%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/MU|title=Urdu in Oman|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|95,000 (2.06%)
|-
|[[Iran]]
|83,024,745<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html|title=Middle East :: Iran — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=3 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120203093100/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html|url-status=dead}}</ref>
|88,000 (0.10%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/IR|title=Urdu, Islami in Iran|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|88,000 (0.10%)
|-
|[[Baharain]]
|1,442,659<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ba.html|title=Middle East :: Bahrain — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=29 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101229005328/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ba.html|url-status=dead}}</ref>
|74,000 (5.13%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/BA|title=Urdu in Bahrain|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|74,000 (5.13%)
|-
|[[Norway]]
|5,372,191<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/no.html|title=Europe :: Norway — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=6 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200506091556/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/no.html|url-status=dead}}</ref>
|34,000 (0.63%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/NO|title=Urdu in Norway|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|34,000 (0.63%)
|-
|[[Turkiyya]]
|81,257,239<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html|title=Middle East :: Turkey — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=2 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170702111626/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html|url-status=dead}}</ref>
|24,000 (0.03%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/TU|title=Urdu in Turkey|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|24,000 (0.03%)
|-
|[[Jamus]]
|80,457,737<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gm.html|title=Europe :: Germany — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=11 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160211075204/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gm.html|url-status=dead}}</ref>
|23,000 (0.03%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/GM|title=Urdu in Germany|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|23,000 (0.03%)
|-
!Gabadaya
!7,700,000,000<ref>{{Cite web|url=https://www.worldometers.info/world-population/|title=World Population Clock: 7.7 Billion People (2019) – Worldometers|website=www.worldometers.info|language=en|access-date=3 November 2019}}</ref>
!68,988,177 (0.90%)
!107,199,940 (1.39%)
!176,188,117 (2.29%)
|}
==Manazarta==
{{Reflist}}
[[Category:Harsuna]]
[[Category:Harsunan Indo-European]]
b9e2rf2miqd1lwaybhemqh9dj00bkzi
825839
825838
2026-04-24T16:38:56Z
Pharouqenr
25549
825839
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[Fayil:Urdu Alphabet Outline.svg|thumb|harfofin urdu]]
'''Urdu''' ko '''Lashkari''', (أردو ko لشکری)<ref name="Ahmad2009">{{cite book|author=Aijazuddin Ahmad|title=Geography of the South Asian Subcontinent: A Critical Approach|url=https://books.google.com/books?id=I2QmPHeIowoC&pg=PA120|year=2009|publisher=Concept Publishing Company|isbn=978-81-8069-568-1|pages=120–}}</ref> harshe ne daga cikin manyan harsunan yankin Kudancin Asiya. Shine harshen ƙasa a [[Pakistan]] da kuma [[Kashmir|Indiya Kashmir]] kuma harshen ne da Gwamnatin [[Indiya]] ke amfani da shi. Ana yin magana da harshen Urdu ko ina a ƙasar Indiya. Musammam ma a jihohin [[Andhra Pradesh]], [[Delhi]], [[Bihar]] da kuma Utter Pradesh.
==Tarihi==
Ainahin sunan '''Urdu''' yazo ne daga harshen ''Chagatai''. Ana furta harshen Urdu kusan iri daya da harshen [[Indiyanci]], bambanci kawai shine harshen Indiyanci ana rubutashi ne da salon rubutu na ''Devanagari'', yayin da harshen Urdu kuma ake rebuts shi da salo iron na [[Faransanci|Farisanci]] da [[Larabci]]. Wannan bambanci na salon rubutu shine ya kawo samuwar manyan kabilu biyu a Indiya da Pakistan kamar yadda marubuci Ghulam Hamadani Mushafi ya fada. Yayinda [[Musulmi|Musulmai]] suka kama magana da harshen Urdu sai sukuma mabiya addinin Hindu suka shiga yin amfani ha harshen [[Indiyanci]]. Wannan kuma ya kawo tsarkake harshen Urdu daga dukkan wani salon rubutu na Indiyanci kuma shima Indiyancin ya rabu da dukkan wasu haruffa na larabci da Farisanci.
== Dangantaka da harshen Farisanci ==
=== Bambamci ===
[[File:Urdu example.svg|thumb|]]
Haruffan da ake amfani dasu wajen rubuta harshen Urdu an samo su ne daga haruffan harshen Farisanci, Wanda shima daga harshen [[Larabci]] ya samo su. Karin hariffan da aka samu a Urdu sune ٹ ,ڈ ,ڑ (ṫ, ḋ, ṙ). Hatuffa buying ne suka samu na furucin ه (h) da ی (y). Idan aka kara wadannan haruffan a Urdu to mutanen arewacin Indiya da na Pakistan zai masu matukar sauki.
=== Daidaito ===
Ana fara rubuta Urdu daga dama zuwa hagu hakama Farisanci. Haka kuma ana rubuta a salon Nasta'liq. Shi Nasta'liq wani salon rubutu ne wanda Mir Ali na Tabriz, (fitaccen mai zane-zane na zamanin Timurid 1402-1502) ya samar da shi.
=== Masu jin yaren Urdu a fadin duka duniya ===
Wannan teburin shine yake nuna mana manyan kasashen da ake mu'amala da harshen Urdu da kuma yawan su a kowacce kasar.
{| class="wikitable"
|+
!Kasa
!Yawan mutane
!Urdu a matsayin yaren haihuwa
!Wadanda sukaji Urdu sosai
!Adadi baki daya
|-
|[[Pakistan]]
|207,862,518<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html|title=South Asia :: Pakistan — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=22 October 2019|archive-date=24 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200524220650/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html|url-status=dead}}</ref>
|15,100,000 (7.26%)<ref>{{Cite web|url=https://www.ethnologue.com/language/urd|title=Urdu|website=Ethnologue|language=en|access-date=22 October 2019}}</ref>
|94,000,000 (45.22%) {{citation needed|date=December 2019}}
|109,100,000 (52.49%) {{citation needed|date=December 2019}}
|-
|[[Indiya]]
|1,296,834,042<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/in.html|title=South Asia :: India — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=22 October 2019|archive-date=11 June 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080611033144/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/in.html|url-status=dead}}</ref>
|50,772,631 (3.91%)<ref name=":12" />
|12,151,715 (0.94%)<ref name=":12" />
|62,924,346 (4.85%)
|-
|[[Afghanistan]]
|34,940,837<ref name=":22" />
|–
|1,048,225 (3.00%)<ref name=":22" />
|1,048,225 (3.00%)
|-
|[[Saudiyya]]
|33,091,113<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html|title=Middle East :: Saudi Arabia — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=8 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190108120845/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html|url-status=dead}}</ref>
|757,000 (2.29%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/SA|title=Urdu in Saudi Arabia|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|757,000 (2.29%)
|-
|[[Nepal]]
|29,717,587<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/np.html|title=South Asia :: Nepal — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=22 October 2019|archive-date=29 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101229013308/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/np.html|url-status=dead}}</ref>
|691,546 (2.33%)<ref>{{Cite web|url=https://nepal.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/Population%20Monograph%20V02.pdf|title=Nepal Census|last=|first=|date=|website=|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref>
|–
|691,546 (2.33%)
|-
|[[Turai]]
|65,105,246<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uk.html|title=Europe :: United Kingdom — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=7 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107065049/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uk.html|url-status=dead}}</ref>
|400,000 (0.61%)<ref>{{Cite web|url=https://www.ethnologue.com/country/GB|title=United Kingdom|website=Ethnologue|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|400,000 (0.61%)
|-
|[[Amurika]]
|329,256,465<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html|title=North America :: United States — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226055200/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html|url-status=dead}}</ref>
|300,000 (0.09%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/US|title=Urdu in United States|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|300,000 (0.09%)
|-
|[[Bangladesh]]
|159,453,001<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bg.html|title=South Asia :: Bangladesh — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=3 November 2019|archive-date=1 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210101182840/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bg.html|url-status=dead}}</ref>
|250,000 (0.16%)<ref>{{Cite web|url=https://www.refworld.org/pdfid/4b2b90c32.pdf|title=Urdu in Bangladesh|last=|first=|date=|website=|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref>
|–
|250,000 (0.16%)
|-
|[[Kanada]]
|35,881,659<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ca.html|title=North America :: Canada — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430234227/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ca.html|url-status=dead}}</ref>
|206,000 (0.57%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/CA|title=Urdu in Canada|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|206,000 (0.57%)
|-
|[[Qatar]]
|2,363,569<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/qa.html|title=Middle East :: Qatar — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=24 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224211230/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/qa.html|url-status=dead}}</ref>
|173,000 (7.32%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/QA|title=Urdu in Qatar|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|173,000 (7.32%)
|-
|[[Oman]]
|4,613,241<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mu.html|title=Middle East :: Oman — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=4 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190104011438/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mu.html|url-status=dead}}</ref>
|95,000 (2.06%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/MU|title=Urdu in Oman|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|95,000 (2.06%)
|-
|[[Iran]]
|83,024,745<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html|title=Middle East :: Iran — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=3 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120203093100/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html|url-status=dead}}</ref>
|88,000 (0.10%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/IR|title=Urdu, Islami in Iran|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|88,000 (0.10%)
|-
|[[Baharain]]
|1,442,659<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ba.html|title=Middle East :: Bahrain — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=29 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101229005328/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ba.html|url-status=dead}}</ref>
|74,000 (5.13%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/BA|title=Urdu in Bahrain|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|74,000 (5.13%)
|-
|[[Norway]]
|5,372,191<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/no.html|title=Europe :: Norway — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=6 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200506091556/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/no.html|url-status=dead}}</ref>
|34,000 (0.63%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/NO|title=Urdu in Norway|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|34,000 (0.63%)
|-
|[[Turkiyya]]
|81,257,239<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html|title=Middle East :: Turkey — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=2 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170702111626/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html|url-status=dead}}</ref>
|24,000 (0.03%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/TU|title=Urdu in Turkey|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|24,000 (0.03%)
|-
|[[Jamus]]
|80,457,737<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gm.html|title=Europe :: Germany — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=11 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160211075204/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gm.html|url-status=dead}}</ref>
|23,000 (0.03%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/GM|title=Urdu in Germany|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|23,000 (0.03%)
|-
!Gabadaya
!7,700,000,000<ref>{{Cite web|url=https://www.worldometers.info/world-population/|title=World Population Clock: 7.7 Billion People (2019) – Worldometers|website=www.worldometers.info|language=en|access-date=3 November 2019}}</ref>
!68,988,177 (0.90%)
!107,199,940 (1.39%)
!176,188,117 (2.29%)
|}
==Manazarta==
{{Reflist}}
[[Category:Harsuna]]
[[Category:Harsunan Indo-European]]
g4nf1tpinmgq93r1d8k85vn44inp6w5
825840
825839
2026-04-24T16:39:13Z
Pharouqenr
25549
825840
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[Fayil:Urdu Alphabet Outline.svg|thumb|harfofin urdu]]
'''Urdu''' ko '''Lashkari''', (أردو ko لشکری)<ref name="Ahmad2009">{{cite book|author=Aijazuddin Ahmad|title=Geography of the South Asian Subcontinent: A Critical Approach|url=https://books.google.com/books?id=I2QmPHeIowoC&pg=PA120|year=2009|publisher=Concept Publishing Company|isbn=978-81-8069-568-1|pages=120–}}</ref> harshe ne daga cikin manyan harsunan yankin Kudancin Asiya. Shine harshen ƙasa a [[Pakistan]] da kuma [[Kashmir|Indiya Kashmir]] kuma harshen ne da Gwamnatin [[Indiya]] ke amfani da shi. Ana yin magana da harshen Urdu ko ina a ƙasar Indiya. Musammam ma a jihohin [[Andhra Pradesh]], [[Delhi]], [[Bihar]] da kuma Utter Pradesh.
==Tarihi==
Ainahin sunan '''Urdu''' yazo ne daga harshen ''Chagatai''. Ana furta harshen Urdu kusan iri daya da harshen [[Indiyanci]], bambanci kawai shine harshen Indiyanci ana rubutashi ne da salon rubutu na ''Devanagari'', yayin da harshen Urdu kuma ake rebuts shi da salo iron na [[Faransanci|Farisanci]] da [[Larabci]]. Wannan bambanci na salon rubutu shine ya kawo samuwar manyan kabilu biyu a Indiya da Pakistan kamar yadda marubuci Ghulam Hamadani Mushafi ya fada. Yayinda [[Musulmi|Musulmai]] suka kama magana da harshen Urdu sai sukuma mabiya addinin Hindu suka shiga yin amfani ha harshen [[Indiyanci]]. Wannan kuma ya kawo tsarkake harshen Urdu daga dukkan wani salon rubutu na Indiyanci kuma shima Indiyancin ya rabu da dukkan wasu haruffa na [[larabci]] da Farisanci.
== Dangantaka da harshen Farisanci ==
=== Bambamci ===
[[File:Urdu example.svg|thumb|]]
Haruffan da ake amfani dasu wajen rubuta harshen Urdu an samo su ne daga haruffan harshen Farisanci, Wanda shima daga harshen [[Larabci]] ya samo su. Karin hariffan da aka samu a Urdu sune ٹ ,ڈ ,ڑ (ṫ, ḋ, ṙ). Hatuffa buying ne suka samu na furucin ه (h) da ی (y). Idan aka kara wadannan haruffan a Urdu to mutanen arewacin Indiya da na Pakistan zai masu matukar sauki.
=== Daidaito ===
Ana fara rubuta Urdu daga dama zuwa hagu hakama Farisanci. Haka kuma ana rubuta a salon Nasta'liq. Shi Nasta'liq wani salon rubutu ne wanda Mir Ali na Tabriz, (fitaccen mai zane-zane na zamanin Timurid 1402-1502) ya samar da shi.
=== Masu jin yaren Urdu a fadin duka duniya ===
Wannan teburin shine yake nuna mana manyan kasashen da ake mu'amala da harshen Urdu da kuma yawan su a kowacce kasar.
{| class="wikitable"
|+
!Kasa
!Yawan mutane
!Urdu a matsayin yaren haihuwa
!Wadanda sukaji Urdu sosai
!Adadi baki daya
|-
|[[Pakistan]]
|207,862,518<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html|title=South Asia :: Pakistan — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=22 October 2019|archive-date=24 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200524220650/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html|url-status=dead}}</ref>
|15,100,000 (7.26%)<ref>{{Cite web|url=https://www.ethnologue.com/language/urd|title=Urdu|website=Ethnologue|language=en|access-date=22 October 2019}}</ref>
|94,000,000 (45.22%) {{citation needed|date=December 2019}}
|109,100,000 (52.49%) {{citation needed|date=December 2019}}
|-
|[[Indiya]]
|1,296,834,042<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/in.html|title=South Asia :: India — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=22 October 2019|archive-date=11 June 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080611033144/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/in.html|url-status=dead}}</ref>
|50,772,631 (3.91%)<ref name=":12" />
|12,151,715 (0.94%)<ref name=":12" />
|62,924,346 (4.85%)
|-
|[[Afghanistan]]
|34,940,837<ref name=":22" />
|–
|1,048,225 (3.00%)<ref name=":22" />
|1,048,225 (3.00%)
|-
|[[Saudiyya]]
|33,091,113<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html|title=Middle East :: Saudi Arabia — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=8 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190108120845/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html|url-status=dead}}</ref>
|757,000 (2.29%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/SA|title=Urdu in Saudi Arabia|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|757,000 (2.29%)
|-
|[[Nepal]]
|29,717,587<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/np.html|title=South Asia :: Nepal — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=22 October 2019|archive-date=29 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101229013308/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/np.html|url-status=dead}}</ref>
|691,546 (2.33%)<ref>{{Cite web|url=https://nepal.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/Population%20Monograph%20V02.pdf|title=Nepal Census|last=|first=|date=|website=|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref>
|–
|691,546 (2.33%)
|-
|[[Turai]]
|65,105,246<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uk.html|title=Europe :: United Kingdom — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=7 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107065049/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uk.html|url-status=dead}}</ref>
|400,000 (0.61%)<ref>{{Cite web|url=https://www.ethnologue.com/country/GB|title=United Kingdom|website=Ethnologue|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|400,000 (0.61%)
|-
|[[Amurika]]
|329,256,465<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html|title=North America :: United States — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226055200/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html|url-status=dead}}</ref>
|300,000 (0.09%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/US|title=Urdu in United States|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|300,000 (0.09%)
|-
|[[Bangladesh]]
|159,453,001<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bg.html|title=South Asia :: Bangladesh — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=3 November 2019|archive-date=1 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210101182840/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bg.html|url-status=dead}}</ref>
|250,000 (0.16%)<ref>{{Cite web|url=https://www.refworld.org/pdfid/4b2b90c32.pdf|title=Urdu in Bangladesh|last=|first=|date=|website=|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref>
|–
|250,000 (0.16%)
|-
|[[Kanada]]
|35,881,659<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ca.html|title=North America :: Canada — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430234227/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ca.html|url-status=dead}}</ref>
|206,000 (0.57%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/CA|title=Urdu in Canada|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|206,000 (0.57%)
|-
|[[Qatar]]
|2,363,569<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/qa.html|title=Middle East :: Qatar — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=24 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224211230/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/qa.html|url-status=dead}}</ref>
|173,000 (7.32%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/QA|title=Urdu in Qatar|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|173,000 (7.32%)
|-
|[[Oman]]
|4,613,241<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mu.html|title=Middle East :: Oman — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=4 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190104011438/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mu.html|url-status=dead}}</ref>
|95,000 (2.06%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/MU|title=Urdu in Oman|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|95,000 (2.06%)
|-
|[[Iran]]
|83,024,745<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html|title=Middle East :: Iran — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=3 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120203093100/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html|url-status=dead}}</ref>
|88,000 (0.10%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/IR|title=Urdu, Islami in Iran|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|88,000 (0.10%)
|-
|[[Baharain]]
|1,442,659<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ba.html|title=Middle East :: Bahrain — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=29 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101229005328/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ba.html|url-status=dead}}</ref>
|74,000 (5.13%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/BA|title=Urdu in Bahrain|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|74,000 (5.13%)
|-
|[[Norway]]
|5,372,191<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/no.html|title=Europe :: Norway — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=6 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200506091556/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/no.html|url-status=dead}}</ref>
|34,000 (0.63%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/NO|title=Urdu in Norway|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|34,000 (0.63%)
|-
|[[Turkiyya]]
|81,257,239<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html|title=Middle East :: Turkey — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=2 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170702111626/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html|url-status=dead}}</ref>
|24,000 (0.03%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/TU|title=Urdu in Turkey|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|24,000 (0.03%)
|-
|[[Jamus]]
|80,457,737<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gm.html|title=Europe :: Germany — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=11 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160211075204/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gm.html|url-status=dead}}</ref>
|23,000 (0.03%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/GM|title=Urdu in Germany|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|23,000 (0.03%)
|-
!Gabadaya
!7,700,000,000<ref>{{Cite web|url=https://www.worldometers.info/world-population/|title=World Population Clock: 7.7 Billion People (2019) – Worldometers|website=www.worldometers.info|language=en|access-date=3 November 2019}}</ref>
!68,988,177 (0.90%)
!107,199,940 (1.39%)
!176,188,117 (2.29%)
|}
==Manazarta==
{{Reflist}}
[[Category:Harsuna]]
[[Category:Harsunan Indo-European]]
n37mevr6doxklnico92zh45dsmj8d3z
825841
825840
2026-04-24T16:39:30Z
Pharouqenr
25549
825841
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[Fayil:Urdu Alphabet Outline.svg|thumb|harfofin urdu]]
'''Urdu''' ko '''Lashkari''', (أردو ko لشکری)<ref name="Ahmad2009">{{cite book|author=Aijazuddin Ahmad|title=Geography of the South Asian Subcontinent: A Critical Approach|url=https://books.google.com/books?id=I2QmPHeIowoC&pg=PA120|year=2009|publisher=Concept Publishing Company|isbn=978-81-8069-568-1|pages=120–}}</ref> harshe ne daga cikin manyan harsunan yankin Kudancin Asiya. Shine harshen ƙasa a [[Pakistan]] da kuma [[Kashmir|Indiya Kashmir]] kuma harshen ne da Gwamnatin [[Indiya]] ke amfani da shi. Ana yin magana da harshen Urdu ko ina a ƙasar Indiya. Musammam ma a jihohin [[Andhra Pradesh]], [[Delhi]], [[Bihar]] da kuma Utter Pradesh.
==Tarihi==
Ainahin sunan '''Urdu''' yazo ne daga harshen ''Chagatai''. Ana furta harshen Urdu kusan iri daya da harshen [[Indiyanci]], bambanci kawai shine harshen Indiyanci ana rubutashi ne da salon rubutu na ''Devanagari'', yayin da harshen Urdu kuma ake rebuts shi da salo iron na [[Faransanci|Farisanci]] da [[Larabci]]. Wannan bambanci na salon rubutu shine ya kawo samuwar manyan kabilu biyu a Indiya da Pakistan kamar yadda marubuci Ghulam Hamadani Mushafi ya fada. Yayinda [[Musulmi|Musulmai]] suka kama magana da harshen Urdu sai sukuma mabiya addinin Hindu suka shiga yin amfani ha harshen [[Indiyanci]]. Wannan kuma ya kawo tsarkake harshen Urdu daga dukkan wani salon rubutu na Indiyanci kuma shima Indiyancin ya rabu da dukkan wasu haruffa na [[larabci]] da [[Faransanci|Farisanci]].
== Dangantaka da harshen Farisanci ==
=== Bambamci ===
[[File:Urdu example.svg|thumb|]]
Haruffan da ake amfani dasu wajen rubuta harshen Urdu an samo su ne daga haruffan harshen Farisanci, Wanda shima daga harshen [[Larabci]] ya samo su. Karin hariffan da aka samu a Urdu sune ٹ ,ڈ ,ڑ (ṫ, ḋ, ṙ). Hatuffa buying ne suka samu na furucin ه (h) da ی (y). Idan aka kara wadannan haruffan a Urdu to mutanen arewacin Indiya da na Pakistan zai masu matukar sauki.
=== Daidaito ===
Ana fara rubuta Urdu daga dama zuwa hagu hakama Farisanci. Haka kuma ana rubuta a salon Nasta'liq. Shi Nasta'liq wani salon rubutu ne wanda Mir Ali na Tabriz, (fitaccen mai zane-zane na zamanin Timurid 1402-1502) ya samar da shi.
=== Masu jin yaren Urdu a fadin duka duniya ===
Wannan teburin shine yake nuna mana manyan kasashen da ake mu'amala da harshen Urdu da kuma yawan su a kowacce kasar.
{| class="wikitable"
|+
!Kasa
!Yawan mutane
!Urdu a matsayin yaren haihuwa
!Wadanda sukaji Urdu sosai
!Adadi baki daya
|-
|[[Pakistan]]
|207,862,518<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html|title=South Asia :: Pakistan — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=22 October 2019|archive-date=24 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200524220650/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html|url-status=dead}}</ref>
|15,100,000 (7.26%)<ref>{{Cite web|url=https://www.ethnologue.com/language/urd|title=Urdu|website=Ethnologue|language=en|access-date=22 October 2019}}</ref>
|94,000,000 (45.22%) {{citation needed|date=December 2019}}
|109,100,000 (52.49%) {{citation needed|date=December 2019}}
|-
|[[Indiya]]
|1,296,834,042<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/in.html|title=South Asia :: India — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=22 October 2019|archive-date=11 June 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080611033144/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/in.html|url-status=dead}}</ref>
|50,772,631 (3.91%)<ref name=":12" />
|12,151,715 (0.94%)<ref name=":12" />
|62,924,346 (4.85%)
|-
|[[Afghanistan]]
|34,940,837<ref name=":22" />
|–
|1,048,225 (3.00%)<ref name=":22" />
|1,048,225 (3.00%)
|-
|[[Saudiyya]]
|33,091,113<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html|title=Middle East :: Saudi Arabia — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=8 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190108120845/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html|url-status=dead}}</ref>
|757,000 (2.29%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/SA|title=Urdu in Saudi Arabia|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|757,000 (2.29%)
|-
|[[Nepal]]
|29,717,587<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/np.html|title=South Asia :: Nepal — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=22 October 2019|archive-date=29 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101229013308/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/np.html|url-status=dead}}</ref>
|691,546 (2.33%)<ref>{{Cite web|url=https://nepal.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/Population%20Monograph%20V02.pdf|title=Nepal Census|last=|first=|date=|website=|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref>
|–
|691,546 (2.33%)
|-
|[[Turai]]
|65,105,246<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uk.html|title=Europe :: United Kingdom — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=7 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107065049/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uk.html|url-status=dead}}</ref>
|400,000 (0.61%)<ref>{{Cite web|url=https://www.ethnologue.com/country/GB|title=United Kingdom|website=Ethnologue|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|400,000 (0.61%)
|-
|[[Amurika]]
|329,256,465<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html|title=North America :: United States — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226055200/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html|url-status=dead}}</ref>
|300,000 (0.09%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/US|title=Urdu in United States|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|300,000 (0.09%)
|-
|[[Bangladesh]]
|159,453,001<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bg.html|title=South Asia :: Bangladesh — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=3 November 2019|archive-date=1 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210101182840/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bg.html|url-status=dead}}</ref>
|250,000 (0.16%)<ref>{{Cite web|url=https://www.refworld.org/pdfid/4b2b90c32.pdf|title=Urdu in Bangladesh|last=|first=|date=|website=|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref>
|–
|250,000 (0.16%)
|-
|[[Kanada]]
|35,881,659<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ca.html|title=North America :: Canada — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430234227/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ca.html|url-status=dead}}</ref>
|206,000 (0.57%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/CA|title=Urdu in Canada|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|206,000 (0.57%)
|-
|[[Qatar]]
|2,363,569<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/qa.html|title=Middle East :: Qatar — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=24 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224211230/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/qa.html|url-status=dead}}</ref>
|173,000 (7.32%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/QA|title=Urdu in Qatar|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|173,000 (7.32%)
|-
|[[Oman]]
|4,613,241<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mu.html|title=Middle East :: Oman — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=4 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190104011438/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mu.html|url-status=dead}}</ref>
|95,000 (2.06%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/MU|title=Urdu in Oman|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|95,000 (2.06%)
|-
|[[Iran]]
|83,024,745<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html|title=Middle East :: Iran — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=3 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120203093100/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html|url-status=dead}}</ref>
|88,000 (0.10%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/IR|title=Urdu, Islami in Iran|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|88,000 (0.10%)
|-
|[[Baharain]]
|1,442,659<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ba.html|title=Middle East :: Bahrain — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=29 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101229005328/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ba.html|url-status=dead}}</ref>
|74,000 (5.13%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/BA|title=Urdu in Bahrain|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|74,000 (5.13%)
|-
|[[Norway]]
|5,372,191<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/no.html|title=Europe :: Norway — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=6 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200506091556/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/no.html|url-status=dead}}</ref>
|34,000 (0.63%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/NO|title=Urdu in Norway|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|34,000 (0.63%)
|-
|[[Turkiyya]]
|81,257,239<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html|title=Middle East :: Turkey — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=2 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170702111626/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html|url-status=dead}}</ref>
|24,000 (0.03%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/TU|title=Urdu in Turkey|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|24,000 (0.03%)
|-
|[[Jamus]]
|80,457,737<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gm.html|title=Europe :: Germany — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=11 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160211075204/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gm.html|url-status=dead}}</ref>
|23,000 (0.03%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/GM|title=Urdu in Germany|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|23,000 (0.03%)
|-
!Gabadaya
!7,700,000,000<ref>{{Cite web|url=https://www.worldometers.info/world-population/|title=World Population Clock: 7.7 Billion People (2019) – Worldometers|website=www.worldometers.info|language=en|access-date=3 November 2019}}</ref>
!68,988,177 (0.90%)
!107,199,940 (1.39%)
!176,188,117 (2.29%)
|}
==Manazarta==
{{Reflist}}
[[Category:Harsuna]]
[[Category:Harsunan Indo-European]]
lggh2ifrtd304bxwqbzfyjdzbhnstxw
825842
825841
2026-04-24T16:39:53Z
Pharouqenr
25549
825842
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[Fayil:Urdu Alphabet Outline.svg|thumb|harfofin urdu]]
'''Urdu''' ko '''Lashkari''', (أردو ko لشکری)<ref name="Ahmad2009">{{cite book|author=Aijazuddin Ahmad|title=Geography of the South Asian Subcontinent: A Critical Approach|url=https://books.google.com/books?id=I2QmPHeIowoC&pg=PA120|year=2009|publisher=Concept Publishing Company|isbn=978-81-8069-568-1|pages=120–}}</ref> harshe ne daga cikin manyan harsunan yankin Kudancin Asiya. Shine harshen ƙasa a [[Pakistan]] da kuma [[Kashmir|Indiya Kashmir]] kuma harshen ne da Gwamnatin [[Indiya]] ke amfani da shi. Ana yin magana da harshen Urdu ko ina a ƙasar Indiya. Musammam ma a jihohin [[Andhra Pradesh]], [[Delhi]], [[Bihar]] da kuma Utter Pradesh.
==Tarihi==
Ainahin sunan '''Urdu''' yazo ne daga harshen ''Chagatai''. Ana furta harshen Urdu kusan iri daya da harshen [[Indiyanci]], bambanci kawai shine harshen Indiyanci ana rubutashi ne da salon rubutu na ''Devanagari'', yayin da harshen Urdu kuma ake rebuts shi da salo iron na [[Faransanci|Farisanci]] da [[Larabci]]. Wannan bambanci na salon rubutu shine ya kawo samuwar manyan kabilu biyu a Indiya da Pakistan kamar yadda marubuci Ghulam Hamadani Mushafi ya fada. Yayinda [[Musulmi|Musulmai]] suka kama magana da harshen Urdu sai sukuma mabiya addinin Hindu suka shiga yin amfani ha harshen [[Indiyanci]]. Wannan kuma ya kawo tsarkake harshen Urdu daga dukkan wani salon rubutu na Indiyanci kuma shima Indiyancin ya rabu da dukkan wasu haruffa na [[larabci]] da [[Faransanci|Farisanci]].
== Dangantaka da harshen Farisanci ==
=== Bambamci ===
[[File:Urdu example.svg|thumb|]]
Haruffan da ake amfani dasu wajen rubuta harshen Urdu an samo su ne daga haruffan harshen Farisanci, Wanda shima daga harshen [[Larabci]] ya samo su. Karin hariffan da aka samu a Urdu sune ٹ ,ڈ ,ڑ (ṫ, ḋ, ṙ). Hatuffa buying ne suka samu na furucin ه (h) da ی (y). Idan aka kara wadannan haruffan a Urdu to mutanen arewacin Indiya da na Pakistan zai masu matukar sauki.
=== Daidaito ===
Ana fara rubuta Urdu daga dama zuwa hagu hakama [[Faransanci|Farisanci]]. Haka kuma ana rubuta a salon Nasta'liq. Shi Nasta'liq wani salon rubutu ne wanda Mir Ali na Tabriz, (fitaccen mai zane-zane na zamanin Timurid 1402-1502) ya samar da shi.
=== Masu jin yaren Urdu a fadin duka duniya ===
Wannan teburin shine yake nuna mana manyan kasashen da ake mu'amala da harshen Urdu da kuma yawan su a kowacce kasar.
{| class="wikitable"
|+
!Kasa
!Yawan mutane
!Urdu a matsayin yaren haihuwa
!Wadanda sukaji Urdu sosai
!Adadi baki daya
|-
|[[Pakistan]]
|207,862,518<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html|title=South Asia :: Pakistan — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=22 October 2019|archive-date=24 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200524220650/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html|url-status=dead}}</ref>
|15,100,000 (7.26%)<ref>{{Cite web|url=https://www.ethnologue.com/language/urd|title=Urdu|website=Ethnologue|language=en|access-date=22 October 2019}}</ref>
|94,000,000 (45.22%) {{citation needed|date=December 2019}}
|109,100,000 (52.49%) {{citation needed|date=December 2019}}
|-
|[[Indiya]]
|1,296,834,042<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/in.html|title=South Asia :: India — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=22 October 2019|archive-date=11 June 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080611033144/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/in.html|url-status=dead}}</ref>
|50,772,631 (3.91%)<ref name=":12" />
|12,151,715 (0.94%)<ref name=":12" />
|62,924,346 (4.85%)
|-
|[[Afghanistan]]
|34,940,837<ref name=":22" />
|–
|1,048,225 (3.00%)<ref name=":22" />
|1,048,225 (3.00%)
|-
|[[Saudiyya]]
|33,091,113<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html|title=Middle East :: Saudi Arabia — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=8 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190108120845/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html|url-status=dead}}</ref>
|757,000 (2.29%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/SA|title=Urdu in Saudi Arabia|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|757,000 (2.29%)
|-
|[[Nepal]]
|29,717,587<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/np.html|title=South Asia :: Nepal — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=22 October 2019|archive-date=29 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101229013308/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/np.html|url-status=dead}}</ref>
|691,546 (2.33%)<ref>{{Cite web|url=https://nepal.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/Population%20Monograph%20V02.pdf|title=Nepal Census|last=|first=|date=|website=|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref>
|–
|691,546 (2.33%)
|-
|[[Turai]]
|65,105,246<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uk.html|title=Europe :: United Kingdom — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=7 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107065049/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uk.html|url-status=dead}}</ref>
|400,000 (0.61%)<ref>{{Cite web|url=https://www.ethnologue.com/country/GB|title=United Kingdom|website=Ethnologue|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|400,000 (0.61%)
|-
|[[Amurika]]
|329,256,465<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html|title=North America :: United States — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226055200/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html|url-status=dead}}</ref>
|300,000 (0.09%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/US|title=Urdu in United States|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|300,000 (0.09%)
|-
|[[Bangladesh]]
|159,453,001<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bg.html|title=South Asia :: Bangladesh — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=3 November 2019|archive-date=1 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210101182840/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bg.html|url-status=dead}}</ref>
|250,000 (0.16%)<ref>{{Cite web|url=https://www.refworld.org/pdfid/4b2b90c32.pdf|title=Urdu in Bangladesh|last=|first=|date=|website=|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref>
|–
|250,000 (0.16%)
|-
|[[Kanada]]
|35,881,659<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ca.html|title=North America :: Canada — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430234227/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ca.html|url-status=dead}}</ref>
|206,000 (0.57%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/CA|title=Urdu in Canada|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|206,000 (0.57%)
|-
|[[Qatar]]
|2,363,569<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/qa.html|title=Middle East :: Qatar — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=24 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224211230/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/qa.html|url-status=dead}}</ref>
|173,000 (7.32%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/QA|title=Urdu in Qatar|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|173,000 (7.32%)
|-
|[[Oman]]
|4,613,241<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mu.html|title=Middle East :: Oman — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=4 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190104011438/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mu.html|url-status=dead}}</ref>
|95,000 (2.06%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/MU|title=Urdu in Oman|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|95,000 (2.06%)
|-
|[[Iran]]
|83,024,745<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html|title=Middle East :: Iran — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=3 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120203093100/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html|url-status=dead}}</ref>
|88,000 (0.10%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/IR|title=Urdu, Islami in Iran|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|88,000 (0.10%)
|-
|[[Baharain]]
|1,442,659<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ba.html|title=Middle East :: Bahrain — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=29 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101229005328/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ba.html|url-status=dead}}</ref>
|74,000 (5.13%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/BA|title=Urdu in Bahrain|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|74,000 (5.13%)
|-
|[[Norway]]
|5,372,191<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/no.html|title=Europe :: Norway — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=6 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200506091556/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/no.html|url-status=dead}}</ref>
|34,000 (0.63%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/NO|title=Urdu in Norway|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|34,000 (0.63%)
|-
|[[Turkiyya]]
|81,257,239<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html|title=Middle East :: Turkey — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=2 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170702111626/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html|url-status=dead}}</ref>
|24,000 (0.03%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/TU|title=Urdu in Turkey|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|24,000 (0.03%)
|-
|[[Jamus]]
|80,457,737<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gm.html|title=Europe :: Germany — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=11 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160211075204/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gm.html|url-status=dead}}</ref>
|23,000 (0.03%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/GM|title=Urdu in Germany|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|23,000 (0.03%)
|-
!Gabadaya
!7,700,000,000<ref>{{Cite web|url=https://www.worldometers.info/world-population/|title=World Population Clock: 7.7 Billion People (2019) – Worldometers|website=www.worldometers.info|language=en|access-date=3 November 2019}}</ref>
!68,988,177 (0.90%)
!107,199,940 (1.39%)
!176,188,117 (2.29%)
|}
==Manazarta==
{{Reflist}}
[[Category:Harsuna]]
[[Category:Harsunan Indo-European]]
j05u9wcd7ky99njyiwtusv0qs5722su
825843
825842
2026-04-24T16:40:34Z
Pharouqenr
25549
825843
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[Fayil:Urdu Alphabet Outline.svg|thumb|harfofin urdu]]
'''Urdu''' ko '''Lashkari''', (أردو ko لشکری)<ref name="Ahmad2009">{{cite book|author=Aijazuddin Ahmad|title=Geography of the South Asian Subcontinent: A Critical Approach|url=https://books.google.com/books?id=I2QmPHeIowoC&pg=PA120|year=2009|publisher=Concept Publishing Company|isbn=978-81-8069-568-1|pages=120–}}</ref> harshe ne daga cikin manyan harsunan yankin Kudancin Asiya. Shine harshen ƙasa a [[Pakistan]] da kuma [[Kashmir|Indiya Kashmir]] kuma harshen ne da Gwamnatin [[Indiya]] ke amfani da shi. Ana yin magana da harshen Urdu ko ina a ƙasar Indiya. Musammam ma a jihohin [[Andhra Pradesh]], [[Delhi]], [[Bihar]] da kuma Utter Pradesh.
==Tarihi==
Ainahin sunan '''Urdu''' yazo ne daga harshen ''Chagatai''. Ana furta harshen Urdu kusan iri daya da harshen [[Indiyanci]], bambanci kawai shine harshen Indiyanci ana rubutashi ne da salon rubutu na ''Devanagari'', yayin da harshen Urdu kuma ake rebuts shi da salo iron na [[Faransanci|Farisanci]] da [[Larabci]]. Wannan bambanci na salon rubutu shine ya kawo samuwar manyan kabilu biyu a Indiya da Pakistan kamar yadda marubuci Ghulam Hamadani Mushafi ya fada. Yayinda [[Musulmi|Musulmai]] suka kama magana da harshen Urdu sai sukuma mabiya addinin Hindu suka shiga yin amfani ha harshen [[Indiyanci]]. Wannan kuma ya kawo tsarkake harshen Urdu daga dukkan wani salon rubutu na Indiyanci kuma shima Indiyancin ya rabu da dukkan wasu haruffa na [[larabci]] da [[Faransanci|Farisanci]].
== Dangantaka da harshen Farisanci ==
=== Bambamci ===
[[File:Urdu example.svg|thumb|]]
Haruffan da ake amfani dasu wajen rubuta harshen Urdu an samo su ne daga haruffan harshen Farisanci, Wanda shima daga harshen [[Larabci]] ya samo su. Karin hariffan da aka samu a Urdu sune ٹ ,ڈ ,ڑ (ṫ, ḋ, ṙ). Hatuffa buying ne suka samu na furucin ه (h) da ی (y). Idan aka kara wadannan haruffan a Urdu to mutanen arewacin Indiya da na [[Pakistan]] zai masu matukar sauki.
=== Daidaito ===
Ana fara rubuta Urdu daga dama zuwa hagu hakama [[Faransanci|Farisanci]]. Haka kuma ana rubuta a salon Nasta'liq. Shi Nasta'liq wani salon rubutu ne wanda Mir Ali na Tabriz, (fitaccen mai zane-zane na zamanin Timurid 1402-1502) ya samar da shi.
=== Masu jin yaren Urdu a fadin duka duniya ===
Wannan teburin shine yake nuna mana manyan kasashen da ake mu'amala da harshen Urdu da kuma yawan su a kowacce kasar.
{| class="wikitable"
|+
!Kasa
!Yawan mutane
!Urdu a matsayin yaren haihuwa
!Wadanda sukaji Urdu sosai
!Adadi baki daya
|-
|[[Pakistan]]
|207,862,518<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html|title=South Asia :: Pakistan — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=22 October 2019|archive-date=24 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200524220650/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html|url-status=dead}}</ref>
|15,100,000 (7.26%)<ref>{{Cite web|url=https://www.ethnologue.com/language/urd|title=Urdu|website=Ethnologue|language=en|access-date=22 October 2019}}</ref>
|94,000,000 (45.22%) {{citation needed|date=December 2019}}
|109,100,000 (52.49%) {{citation needed|date=December 2019}}
|-
|[[Indiya]]
|1,296,834,042<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/in.html|title=South Asia :: India — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=22 October 2019|archive-date=11 June 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080611033144/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/in.html|url-status=dead}}</ref>
|50,772,631 (3.91%)<ref name=":12" />
|12,151,715 (0.94%)<ref name=":12" />
|62,924,346 (4.85%)
|-
|[[Afghanistan]]
|34,940,837<ref name=":22" />
|–
|1,048,225 (3.00%)<ref name=":22" />
|1,048,225 (3.00%)
|-
|[[Saudiyya]]
|33,091,113<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html|title=Middle East :: Saudi Arabia — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=8 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190108120845/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html|url-status=dead}}</ref>
|757,000 (2.29%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/SA|title=Urdu in Saudi Arabia|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|757,000 (2.29%)
|-
|[[Nepal]]
|29,717,587<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/np.html|title=South Asia :: Nepal — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=22 October 2019|archive-date=29 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101229013308/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/np.html|url-status=dead}}</ref>
|691,546 (2.33%)<ref>{{Cite web|url=https://nepal.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/Population%20Monograph%20V02.pdf|title=Nepal Census|last=|first=|date=|website=|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref>
|–
|691,546 (2.33%)
|-
|[[Turai]]
|65,105,246<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uk.html|title=Europe :: United Kingdom — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=7 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107065049/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uk.html|url-status=dead}}</ref>
|400,000 (0.61%)<ref>{{Cite web|url=https://www.ethnologue.com/country/GB|title=United Kingdom|website=Ethnologue|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|400,000 (0.61%)
|-
|[[Amurika]]
|329,256,465<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html|title=North America :: United States — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226055200/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html|url-status=dead}}</ref>
|300,000 (0.09%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/US|title=Urdu in United States|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|300,000 (0.09%)
|-
|[[Bangladesh]]
|159,453,001<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bg.html|title=South Asia :: Bangladesh — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=3 November 2019|archive-date=1 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210101182840/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bg.html|url-status=dead}}</ref>
|250,000 (0.16%)<ref>{{Cite web|url=https://www.refworld.org/pdfid/4b2b90c32.pdf|title=Urdu in Bangladesh|last=|first=|date=|website=|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref>
|–
|250,000 (0.16%)
|-
|[[Kanada]]
|35,881,659<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ca.html|title=North America :: Canada — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430234227/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ca.html|url-status=dead}}</ref>
|206,000 (0.57%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/CA|title=Urdu in Canada|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|206,000 (0.57%)
|-
|[[Qatar]]
|2,363,569<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/qa.html|title=Middle East :: Qatar — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=24 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224211230/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/qa.html|url-status=dead}}</ref>
|173,000 (7.32%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/QA|title=Urdu in Qatar|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|173,000 (7.32%)
|-
|[[Oman]]
|4,613,241<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mu.html|title=Middle East :: Oman — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=4 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190104011438/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mu.html|url-status=dead}}</ref>
|95,000 (2.06%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/MU|title=Urdu in Oman|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|95,000 (2.06%)
|-
|[[Iran]]
|83,024,745<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html|title=Middle East :: Iran — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=3 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120203093100/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html|url-status=dead}}</ref>
|88,000 (0.10%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/IR|title=Urdu, Islami in Iran|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|88,000 (0.10%)
|-
|[[Baharain]]
|1,442,659<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ba.html|title=Middle East :: Bahrain — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=29 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101229005328/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ba.html|url-status=dead}}</ref>
|74,000 (5.13%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/BA|title=Urdu in Bahrain|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|74,000 (5.13%)
|-
|[[Norway]]
|5,372,191<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/no.html|title=Europe :: Norway — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=6 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200506091556/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/no.html|url-status=dead}}</ref>
|34,000 (0.63%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/NO|title=Urdu in Norway|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|34,000 (0.63%)
|-
|[[Turkiyya]]
|81,257,239<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html|title=Middle East :: Turkey — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=2 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170702111626/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html|url-status=dead}}</ref>
|24,000 (0.03%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/TU|title=Urdu in Turkey|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|24,000 (0.03%)
|-
|[[Jamus]]
|80,457,737<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gm.html|title=Europe :: Germany — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=11 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160211075204/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gm.html|url-status=dead}}</ref>
|23,000 (0.03%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/GM|title=Urdu in Germany|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|23,000 (0.03%)
|-
!Gabadaya
!7,700,000,000<ref>{{Cite web|url=https://www.worldometers.info/world-population/|title=World Population Clock: 7.7 Billion People (2019) – Worldometers|website=www.worldometers.info|language=en|access-date=3 November 2019}}</ref>
!68,988,177 (0.90%)
!107,199,940 (1.39%)
!176,188,117 (2.29%)
|}
==Manazarta==
{{Reflist}}
[[Category:Harsuna]]
[[Category:Harsunan Indo-European]]
sy50vur8o1koirrrqels2rm0j4skod9
825844
825843
2026-04-24T16:42:12Z
Pharouqenr
25549
825844
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[Fayil:Urdu Alphabet Outline.svg|thumb|harfofin urdu]]
'''Urdu''' ko '''Lashkari''', (أردو ko لشکری)<ref name="Ahmad2009">{{cite book|author=Aijazuddin Ahmad|title=Geography of the South Asian Subcontinent: A Critical Approach|url=https://books.google.com/books?id=I2QmPHeIowoC&pg=PA120|year=2009|publisher=Concept Publishing Company|isbn=978-81-8069-568-1|pages=120–}}</ref> harshe ne daga cikin manyan harsunan yankin Kudancin Asiya. Shine harshen ƙasa a [[Pakistan]] da kuma [[Kashmir|Indiya Kashmir]] kuma harshen ne da Gwamnatin [[Indiya]] ke amfani da shi. Ana yin magana da harshen Urdu ko ina a ƙasar Indiya. Musammam ma a jihohin [[Andhra Pradesh]], [[Delhi]], [[Bihar]] da kuma Utter Pradesh.
==Tarihi==
Ainahin sunan '''Urdu''' yazo ne daga harshen ''Chagatai''. Ana furta harshen Urdu kusan iri daya da harshen [[Indiyanci]], bambanci kawai shine harshen Indiyanci ana rubutashi ne da salon rubutu na ''Devanagari'', yayin da harshen Urdu kuma ake rebuts shi da salo iron na [[Faransanci|Farisanci]] da [[Larabci]]. Wannan bambanci na salon rubutu shine ya kawo samuwar manyan kabilu biyu a Indiya da Pakistan kamar yadda marubuci Ghulam Hamadani Mushafi ya fada. Yayinda [[Musulmi|Musulmai]] suka kama magana da harshen Urdu sai sukuma mabiya addinin Hindu suka shiga yin amfani ha harshen [[Indiyanci]]. Wannan kuma ya kawo tsarkake harshen Urdu daga dukkan wani salon rubutu na Indiyanci kuma shima Indiyancin ya rabu da dukkan wasu haruffa na [[larabci]] da [[Faransanci|Farisanci]].
== Dangantaka da harshen Farisanci ==
=== Bambamci ===
[[File:Urdu example.svg|thumb|]]
Haruffan da ake amfani dasu wajen rubuta harshen Urdu an samo su ne daga haruffan harshen Farisanci, Wanda shima daga harshen [[Larabci]] ya samo su. Karin hariffan da aka samu a Urdu sune ٹ ,ڈ ,ڑ (ṫ, ḋ, ṙ). Hatuffa buying ne suka samu na furucin ه (h) da ی (y). Idan aka kara wadannan haruffan a Urdu to mutanen arewacin [[Indiya]] da na [[Pakistan]] zai masu matukar sauki.
=== Daidaito ===
Ana fara rubuta Urdu daga dama zuwa hagu hakama [[Faransanci|Farisanci]]. Haka kuma ana rubuta a salon Nasta'liq. Shi Nasta'liq wani salon rubutu ne wanda Mir Ali na Tabriz, (fitaccen mai zane-zane na zamanin Timurid 1402-1502) ya samar da shi.
=== Masu jin yaren Urdu a fadin duka duniya ===
Wannan teburin shine yake nuna mana manyan kasashen da ake mu'amala da harshen Urdu da kuma yawan su a kowacce kasar.
{| class="wikitable"
|+
!Kasa
!Yawan mutane
!Urdu a matsayin yaren haihuwa
!Wadanda sukaji Urdu sosai
!Adadi baki daya
|-
|[[Pakistan]]
|207,862,518<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html|title=South Asia :: Pakistan — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=22 October 2019|archive-date=24 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200524220650/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html|url-status=dead}}</ref>
|15,100,000 (7.26%)<ref>{{Cite web|url=https://www.ethnologue.com/language/urd|title=Urdu|website=Ethnologue|language=en|access-date=22 October 2019}}</ref>
|94,000,000 (45.22%) {{citation needed|date=December 2019}}
|109,100,000 (52.49%) {{citation needed|date=December 2019}}
|-
|[[Indiya]]
|1,296,834,042<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/in.html|title=South Asia :: India — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=22 October 2019|archive-date=11 June 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080611033144/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/in.html|url-status=dead}}</ref>
|50,772,631 (3.91%)<ref name=":12" />
|12,151,715 (0.94%)<ref name=":12" />
|62,924,346 (4.85%)
|-
|[[Afghanistan]]
|34,940,837<ref name=":22" />
|–
|1,048,225 (3.00%)<ref name=":22" />
|1,048,225 (3.00%)
|-
|[[Saudiyya]]
|33,091,113<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html|title=Middle East :: Saudi Arabia — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=8 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190108120845/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html|url-status=dead}}</ref>
|757,000 (2.29%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/SA|title=Urdu in Saudi Arabia|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|757,000 (2.29%)
|-
|[[Nepal]]
|29,717,587<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/np.html|title=South Asia :: Nepal — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=22 October 2019|archive-date=29 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101229013308/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/np.html|url-status=dead}}</ref>
|691,546 (2.33%)<ref>{{Cite web|url=https://nepal.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/Population%20Monograph%20V02.pdf|title=Nepal Census|last=|first=|date=|website=|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref>
|–
|691,546 (2.33%)
|-
|[[Turai]]
|65,105,246<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uk.html|title=Europe :: United Kingdom — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=7 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107065049/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uk.html|url-status=dead}}</ref>
|400,000 (0.61%)<ref>{{Cite web|url=https://www.ethnologue.com/country/GB|title=United Kingdom|website=Ethnologue|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|400,000 (0.61%)
|-
|[[Amurika]]
|329,256,465<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html|title=North America :: United States — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226055200/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html|url-status=dead}}</ref>
|300,000 (0.09%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/US|title=Urdu in United States|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|300,000 (0.09%)
|-
|[[Bangladesh]]
|159,453,001<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bg.html|title=South Asia :: Bangladesh — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=3 November 2019|archive-date=1 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210101182840/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bg.html|url-status=dead}}</ref>
|250,000 (0.16%)<ref>{{Cite web|url=https://www.refworld.org/pdfid/4b2b90c32.pdf|title=Urdu in Bangladesh|last=|first=|date=|website=|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref>
|–
|250,000 (0.16%)
|-
|[[Kanada]]
|35,881,659<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ca.html|title=North America :: Canada — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430234227/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ca.html|url-status=dead}}</ref>
|206,000 (0.57%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/CA|title=Urdu in Canada|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|206,000 (0.57%)
|-
|[[Qatar]]
|2,363,569<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/qa.html|title=Middle East :: Qatar — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=24 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224211230/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/qa.html|url-status=dead}}</ref>
|173,000 (7.32%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/QA|title=Urdu in Qatar|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|173,000 (7.32%)
|-
|[[Oman]]
|4,613,241<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mu.html|title=Middle East :: Oman — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=4 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190104011438/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mu.html|url-status=dead}}</ref>
|95,000 (2.06%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/MU|title=Urdu in Oman|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|95,000 (2.06%)
|-
|[[Iran]]
|83,024,745<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html|title=Middle East :: Iran — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=3 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120203093100/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html|url-status=dead}}</ref>
|88,000 (0.10%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/IR|title=Urdu, Islami in Iran|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|88,000 (0.10%)
|-
|[[Baharain]]
|1,442,659<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ba.html|title=Middle East :: Bahrain — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=29 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101229005328/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ba.html|url-status=dead}}</ref>
|74,000 (5.13%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/BA|title=Urdu in Bahrain|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|74,000 (5.13%)
|-
|[[Norway]]
|5,372,191<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/no.html|title=Europe :: Norway — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=6 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200506091556/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/no.html|url-status=dead}}</ref>
|34,000 (0.63%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/NO|title=Urdu in Norway|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|34,000 (0.63%)
|-
|[[Turkiyya]]
|81,257,239<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html|title=Middle East :: Turkey — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=2 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170702111626/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html|url-status=dead}}</ref>
|24,000 (0.03%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/TU|title=Urdu in Turkey|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|24,000 (0.03%)
|-
|[[Jamus]]
|80,457,737<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gm.html|title=Europe :: Germany — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=11 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160211075204/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gm.html|url-status=dead}}</ref>
|23,000 (0.03%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/GM|title=Urdu in Germany|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|23,000 (0.03%)
|-
!Gabadaya
!7,700,000,000<ref>{{Cite web|url=https://www.worldometers.info/world-population/|title=World Population Clock: 7.7 Billion People (2019) – Worldometers|website=www.worldometers.info|language=en|access-date=3 November 2019}}</ref>
!68,988,177 (0.90%)
!107,199,940 (1.39%)
!176,188,117 (2.29%)
|}
==Manazarta==
{{Reflist}}
[[Category:Harsuna]]
[[Category:Harsunan Indo-European]]
8701veuf6qvri4lrmiuheucrentxgt2
825845
825844
2026-04-24T16:42:40Z
Pharouqenr
25549
825845
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[Fayil:Urdu Alphabet Outline.svg|thumb|harfofin urdu]]
'''Urdu''' ko '''Lashkari''', (أردو ko لشکری)<ref name="Ahmad2009">{{cite book|author=Aijazuddin Ahmad|title=Geography of the South Asian Subcontinent: A Critical Approach|url=https://books.google.com/books?id=I2QmPHeIowoC&pg=PA120|year=2009|publisher=Concept Publishing Company|isbn=978-81-8069-568-1|pages=120–}}</ref> harshe ne daga cikin manyan harsunan yankin Kudancin Asiya. Shine harshen ƙasa a [[Pakistan]] da kuma [[Kashmir|Indiya Kashmir]] kuma harshen ne da Gwamnatin [[Indiya]] ke amfani da shi. Ana yin magana da harshen Urdu ko ina a ƙasar Indiya. Musammam ma a jihohin [[Andhra Pradesh]], [[Delhi]], [[Bihar]] da kuma Utter Pradesh.
==Tarihi==
Ainahin sunan '''Urdu''' yazo ne daga harshen ''Chagatai''. Ana furta harshen Urdu kusan iri daya da harshen [[Indiyanci]], bambanci kawai shine harshen Indiyanci ana rubutashi ne da salon rubutu na ''Devanagari'', yayin da harshen Urdu kuma ake rebuts shi da salo iron na [[Faransanci|Farisanci]] da [[Larabci]]. Wannan bambanci na salon rubutu shine ya kawo samuwar manyan kabilu biyu a Indiya da Pakistan kamar yadda marubuci Ghulam Hamadani Mushafi ya fada. Yayinda [[Musulmi|Musulmai]] suka kama magana da harshen Urdu sai sukuma mabiya addinin Hindu suka shiga yin amfani ha harshen [[Indiyanci]]. Wannan kuma ya kawo tsarkake harshen Urdu daga dukkan wani salon rubutu na Indiyanci kuma shima Indiyancin ya rabu da dukkan wasu haruffa na [[larabci]] da [[Faransanci|Farisanci]].
== Dangantaka da harshen Farisanci ==
=== Bambamci ===
[[File:Urdu example.svg|thumb|]]
Haruffan da ake amfani dasu wajen rubuta harshen Urdu an samo su ne daga haruffan harshen Farisanci, Wanda shima daga harshen [[Larabci]] ya samo su. Karin hariffan da aka samu a Urdu sune ٹ ,ڈ ,ڑ (ṫ, ḋ, ṙ). Hatuffa buying ne suka samu na furucin ه (h) da ی (y). Idan aka kara wadannan haruffan a Urdu to mutanen arewacin [[Indiya]] da na [[Pakistan]] zai masu matukar sauki.
=== Daidaito ===
Ana fara rubuta Urdu daga dama zuwa hagu hakama [[Faransanci|Farisanci]]. Haka kuma ana rubuta a salon Nasta'liq. Shi Nasta'liq wani salon rubutu ne wanda Mir Ali na Tabriz, (fitaccen mai zane-zane na zamanin Timurid 1402-1502) ya samar da shi.
=== Masu jin yaren Urdu a fadin duka duniya ===
Wannan teburin shine yake nuna mana manyan kasashen da ake mu'amala da harshen Urdu da kuma yawan su a kowacce kasar.
{| class="wikitable"
|+
!Kasa
!Yawan mutane
!Urdu a matsayin yaren haihuwa
!Wadanda sukaji Urdu sosai
!Adadi baki daya
|-
|[[Pakistan]]
|207,862,518<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html|title=South Asia :: Pakistan — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=22 October 2019|archive-date=24 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200524220650/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html|url-status=dead}}</ref>
|15,100,000 (7.26%)<ref>{{Cite web|url=https://www.ethnologue.com/language/urd|title=Urdu|website=Ethnologue|language=en|access-date=22 October 2019}}</ref>
|94,000,000 (45.22%) {{citation needed|date=December 2019}}
|109,100,000 (52.49%) {{citation needed|date=December 2019}}
|-
|[[Indiya]]
|1,296,834,042<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/in.html|title=South Asia :: India — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=22 October 2019|archive-date=11 June 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080611033144/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/in.html|url-status=dead}}</ref>
|50,772,631 (3.91%)<ref name=":12" />
|12,151,715 (0.94%)<ref name=":12" />
|62,924,346 (4.85%)
|-
|[[Afghanistan]]
|34,940,837<ref name=":22" />
|–
|1,048,225 (3.00%)<ref name=":22" />
|1,048,225 (3.00%)
|-
|[[Saudiyya]]
|33,091,113<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html|title=Middle East :: Saudi Arabia — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=8 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190108120845/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html|url-status=dead}}</ref>
|757,000 (2.29%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/SA|title=Urdu in Saudi Arabia|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|757,000 (2.29%)
|-
|[[Nepal]]
|29,717,587<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/np.html|title=South Asia :: Nepal — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=22 October 2019|archive-date=29 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101229013308/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/np.html|url-status=dead}}</ref>
|691,546 (2.33%)<ref>{{Cite web|url=https://nepal.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/Population%20Monograph%20V02.pdf|title=Nepal Census|last=|first=|date=|website=|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref>
|–
|691,546 (2.33%)
|-
|[[Turai]]
|65,105,246<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uk.html|title=Europe :: United Kingdom — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=7 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107065049/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uk.html|url-status=dead}}</ref>
|400,000 (0.61%)<ref>{{Cite web|url=https://www.ethnologue.com/country/GB|title=United Kingdom|website=Ethnologue|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|400,000 (0.61%)
|-
|[[Amurika]]
|329,256,465<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html|title=North America :: United States — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226055200/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html|url-status=dead}}</ref>
|300,000 (0.09%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/US|title=Urdu in United States|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|300,000 (0.09%)
|-
|[[Bangladesh]]
|159,453,001<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bg.html|title=South Asia :: Bangladesh — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=3 November 2019|archive-date=1 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210101182840/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bg.html|url-status=dead}}</ref>
|250,000 (0.16%)<ref>{{Cite web|url=https://www.refworld.org/pdfid/4b2b90c32.pdf|title=Urdu in Bangladesh|last=|first=|date=|website=|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref>
|–
|250,000 (0.16%)
|-
|[[Kanada]]
|35,881,659<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ca.html|title=North America :: Canada — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430234227/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ca.html|url-status=dead}}</ref>
|206,000 (0.57%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/CA|title=Urdu in Canada|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|206,000 (0.57%)
|-
|[[Qatar]]
|2,363,569<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/qa.html|title=Middle East :: Qatar — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=24 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224211230/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/qa.html|url-status=dead}}</ref>
|173,000 (7.32%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/QA|title=Urdu in Qatar|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|173,000 (7.32%)
|-
|[[Oman]]
|4,613,241<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mu.html|title=Middle East :: Oman — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=4 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190104011438/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mu.html|url-status=dead}}</ref>
|95,000 (2.06%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/MU|title=Urdu in Oman|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|95,000 (2.06%)
|-
|[[Iran]]
|83,024,745<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html|title=Middle East :: Iran — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=3 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120203093100/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html|url-status=dead}}</ref>
|88,000 (0.10%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/IR|title=Urdu, Islami in Iran|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|88,000 (0.10%)
|-
|[[Baharain]]
|1,442,659<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ba.html|title=Middle East :: Bahrain — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=29 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101229005328/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ba.html|url-status=dead}}</ref>
|74,000 (5.13%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/BA|title=Urdu in Bahrain|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|74,000 (5.13%)
|-
|[[Norway]]
|5,372,191<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/no.html|title=Europe :: Norway — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=6 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200506091556/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/no.html|url-status=dead}}</ref>
|34,000 (0.63%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/NO|title=Urdu in Norway|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|34,000 (0.63%)
|-
|[[Turkiyya]]
|81,257,239<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html|title=Middle East :: Turkey — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=2 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170702111626/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html|url-status=dead}}</ref>
|24,000 (0.03%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/TU|title=Urdu in Turkey|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|24,000 (0.03%)
|-
|[[Jamus]]
|80,457,737<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gm.html|title=Europe :: Germany — The World Factbook – Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|access-date=1 November 2019|archive-date=11 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160211075204/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gm.html|url-status=dead}}</ref>
|23,000 (0.03%)<ref>{{Cite web|url=https://joshuaproject.net/people_groups/15727/GM|title=Urdu in Germany|last=Project|first=Joshua|website=joshuaproject.net|language=en|access-date=1 November 2019}}</ref>
|–
|23,000 (0.03%)
|-
!Gabadaya
!7,700,000,000<ref>{{Cite web|url=https://www.worldometers.info/world-population/|title=World Population Clock: 7.7 Billion People (2019) – Worldometers|website=www.worldometers.info|language=en|access-date=3 November 2019}}</ref>
!68,988,177 (0.90%)
!107,199,940 (1.39%)
!176,188,117 (2.29%)
|}
==Manazarta==
{{Reflist}}{{Reflist}}
[[Category:Harsuna]]
[[Category:Harsunan Indo-European]]
sm0vbcveq7re1lgjj0nudfu4sbsthzi
Bishiyoyi
0
12405
825995
416548
2026-04-24T17:41:59Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
825995
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Bishiyoyi,''' (''bíshíyóóyí'') (''Ficus populifolia'' / ''Ficus citrifolia'') [[shuka]] ne.<ref>Blench, Roger (2007). ''[http://www.rogerblench.info/Ethnoscience/Plants/General/Hausa%20plant%20names.pdf Hausa names for trees and plants] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210721120659/http://www.rogerblench.info/Ethnoscience/Plants/General/Hausa%20plant%20names.pdf |date=2021-07-21 }}''. Cambridge: Kay Williamson Educational Foundation.</ref>
[[File:Ficus citrifolia --the Wild Banyan Tree. (25068986055).jpg|200px|right|thumbnail|Bishiyoyi]]
==Manazarta==
{{Reflist}}
[[Category:Shuka]]
ptp6cwe85pnpnmhjyqz5ay9jl9vqbm3
Cakara
0
12417
826109
444216
2026-04-24T22:54:38Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826109
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Anchomanes difformis MS 1161.jpg|thumb|Yayan cakara]]
[[File:Anchomanes difformis-IMG 6167.jpg|thumb]]
[[File:Anchomanes difformis Anchomanes welwitschii BotGardBln07122011B.jpg|thumb]]
'''Cakara''' (''càkàráá'') (''Anchomanes difformis'') [[shuka]] ne.<ref>Blench, Roger (2007). ''[http://www.rogerblench.info/Ethnoscience/Plants/General/Hausa%20plant%20names.pdf Hausa names for trees and plants] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210721120659/http://www.rogerblench.info/Ethnoscience/Plants/General/Hausa%20plant%20names.pdf |date=2021-07-21 }}''. Cambridge: Kay Williamson Educational Foundation.</ref>{{Stub}}
==Manazarta==
{{Reflist}}
[[Category:Shuka]]
40dqlx7sdls3kdn0hm3io2of57o4zzm
Cancali
0
12981
826115
515492
2026-04-24T23:30:25Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826115
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[Fayil:Piliostigma malabaricum (Roxb.) Benth. (53411592766).jpg|thumb|Cancali]]
'''Cancali''' (ko '''ƙuruƙuru''') (''Piliostigma thonningii'') [[shuka]] ne.<ref>Blench, Roger (2007). ''[http://www.rogerblench.info/Ethnoscience/Plants/General/Hausa%20plant%20names.pdf Hausa names for trees and plants] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210721120659/http://www.rogerblench.info/Ethnoscience/Plants/General/Hausa%20plant%20names.pdf |date=2021-07-21 }}''. Cambridge: Kay Williamson Educational Foundation.</ref>
{{Stub}}
==Manazarta==
{{Reflist}}
[[Category:Shuka]]
oyke4vkboc2uq63rc4yyn9cw30a7nn4
Balkisu Musa
0
15022
825979
809254
2026-04-24T17:36:37Z
Pharouqenr
25549
825979
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
== Tarihi ==
'''Balkisu Musa''' (an haife ta a cikin shekara ta alif 1970), ita ce mai ɗaukar nauyi a [[Najeriya]]. Ta sami lambar [[Tagullun Benin|tagulla]] a Gasar Cin Kofin Duniya ta Kiwon Lafiya ta 1999, a rukunin + Kilogiram 75.<ref>{{Cite web |title=Kwafin ajiya |url=https://www.iwf.net/doc/statistics/WORLD_CHAMP_SENIOR_001_146.PDF |access-date=2021-06-15 |archive-date=2019-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190511190540/https://www.iwf.net/doc/statistics/WORLD_CHAMP_SENIOR_001_146.PDF |url-status=dead }}</ref>
== Ayyuka ==
Bilkisu Musa ta zo na huɗu a Gasar Cin Kofin [[Duniya]] ta Gwanin Kiwon Lafiya ta Mata a rukunin Mata +83 kg. Ta lashe lambobin zinare uku a wasannin All-Africa na 1999 a Afirka ta Kudu. A Gasar Weight lifting World Championship ta 1999 Bilksu Musa ta daga Kilogiram 252.5 (jimilla), ta lashe lambar tagulla a rukunin + Kilogiram 75. Lokacin da aka saka daukar mata a wasannin Olympics a karon farko a wasannin Olympics na bazara na shekarar 2000, an cire Musa daga shan kwayar. An dakatar da ita tsawon shekara biyu gaba ɗaya. A Gasar Cin Kofin Nauyin Duniya na shekarata 2003, Musa ta kasance na 23 a rukunin + 75 kg, ya daga jimillar kilo 215.<ref>https://www.newspapers.com/newspage/123540785/</ref><ref>https://www.tampabay.com/archive/2000/06/21/little-league-world-series-announces-plan-to-expand/</ref>
== Gasa ==
A shekarar 2017, wasu masu daukar nauyi masu nauyi su shida 'yan Najeriyar wadanda Bilkisu Musa ta horar sun halarci Gasar Cin Kofin Nauyin Matasa na Afirka.<ref>https://www.iwf.net/new_bw/athletes_newbw/?athlete=musa-balkisu-1970-01-01&id=4758</ref>
== Manazarta ==
[[Category:Gasa]]
[[Category:Tarihi]]
[[Category:Aiki]]
[[Category :Wasan Motsa jiki]]
<references />
[[Category:Mata]]
ngavrdrhlfx07p37b36dvjstag73485
825980
825979
2026-04-24T17:36:58Z
Pharouqenr
25549
825980
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
== Tarihi ==
'''Balkisu Musa''' (an haife ta a cikin shekara ta alif 1970), ita ce mai ɗaukar nauyi a [[Najeriya]]. Ta sami lambar [[Tagullun Benin|tagulla]] a Gasar Cin Kofin Duniya ta Kiwon Lafiya ta 1999, a rukunin + Kilogiram 75.<ref>{{Cite web |title=Kwafin ajiya |url=https://www.iwf.net/doc/statistics/WORLD_CHAMP_SENIOR_001_146.PDF |access-date=2021-06-15 |archive-date=2019-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190511190540/https://www.iwf.net/doc/statistics/WORLD_CHAMP_SENIOR_001_146.PDF |url-status=dead }}</ref>
== Ayyuka ==
Bilkisu Musa ta zo na huɗu a Gasar Cin Kofin [[Duniya]] ta Gwanin Kiwon Lafiya ta Mata a rukunin Mata +83 kg. Ta lashe lambobin zinare uku a wasannin All-Africa na 1999 a Afirka ta Kudu. A Gasar Weight lifting World Championship ta 1999 Bilksu Musa ta daga Kilogiram 252.5 (jimilla), ta lashe lambar tagulla a rukunin + Kilogiram 75. Lokacin da aka saka daukar mata a wasannin Olympics a karon farko a wasannin Olympics na bazara na shekarar 2000, an cire Musa daga shan kwayar. An dakatar da ita tsawon shekara biyu gaba ɗaya. A Gasar Cin Kofin Nauyin Duniya na shekarata 2003, Musa ta kasance na 23 a rukunin + 75 kg, ya daga jimillar kilo 215.<ref>https://www.newspapers.com/newspage/123540785/</ref><ref>https://www.tampabay.com/archive/2000/06/21/little-league-world-series-announces-plan-to-expand/</ref>
== Gasa ==
A shekarar 2017, wasu masu daukar nauyi masu nauyi su shida 'yan Najeriya wadanda Bilkisu Musa ta horar sun halarci Gasar Cin Kofin Nauyin Matasa na Afirka.<ref>https://www.iwf.net/new_bw/athletes_newbw/?athlete=musa-balkisu-1970-01-01&id=4758</ref>
== Manazarta ==
[[Category:Gasa]]
[[Category:Tarihi]]
[[Category:Aiki]]
[[Category :Wasan Motsa jiki]]
<references />
[[Category:Mata]]
428ev7zsi97fmf43yrlowosdgoswk5n
825981
825980
2026-04-24T17:37:25Z
Pharouqenr
25549
825981
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
== Tarihi ==
'''Balkisu Musa''' (an haife ta a cikin shekara ta alif 1970), ita ce mai ɗaukar nauyi a [[Najeriya]]. Ta sami lambar [[Tagullun Benin|tagulla]] a Gasar Cin Kofin Duniya ta Kiwon Lafiya ta 1999, a rukunin + Kilogiram 75.<ref>{{Cite web |title=Kwafin ajiya |url=https://www.iwf.net/doc/statistics/WORLD_CHAMP_SENIOR_001_146.PDF |access-date=2021-06-15 |archive-date=2019-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190511190540/https://www.iwf.net/doc/statistics/WORLD_CHAMP_SENIOR_001_146.PDF |url-status=dead }}</ref>
== Ayyuka ==
Bilkisu Musa ta zo na huɗu a Gasar Cin Kofin [[Duniya]] ta Gwanin Kiwon Lafiya ta Mata a rukunin Mata +83 kg. Ta lashe lambobin zinare uku a wasannin All-Africa na 1999 a Afirka ta Kudu. A Gasar Weight lifting World Championship ta 1999 Bilksu Musa ta daga Kilogiram 252.5 (jimilla), ta lashe lambar tagulla a rukunin + Kilogiram 75. Lokacin da aka saka daukar mata a wasannin Olympics a karon farko a wasannin Olympics na bazara na shekarar 2000, an cire Musa daga shan kwayar. An dakatar da ita tsawon shekara biyu gaba ɗaya. A Gasar Cin Kofin Nauyin Duniya na shekarata 2003, Musa ta kasance na 23 a rukunin + 75 kg, ya daga jimillar kilo 215.<ref>https://www.newspapers.com/newspage/123540785/</ref><ref>https://www.tampabay.com/archive/2000/06/21/little-league-world-series-announces-plan-to-expand/</ref>
== Gasa ==
A shekarar 2017, wasu masu daukar nauyi masu nauyi su shida 'yan [[Najeriya]] wadanda Bilkisu Musa ta horar sun halarci Gasar Cin Kofin Nauyin Matasa na Afirka.<ref>https://www.iwf.net/new_bw/athletes_newbw/?athlete=musa-balkisu-1970-01-01&id=4758</ref>
== Manazarta ==
[[Category:Gasa]]
[[Category:Tarihi]]
[[Category:Aiki]]
[[Category :Wasan Motsa jiki]]
<references />
[[Category:Mata]]
ebhg2qd7r96gewbhmzr8elip0r644qt
Bettinah Tianah
0
15172
825765
757687
2026-04-24T14:59:29Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
825765
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Bettinah Tianah''' kuma '''Betty Nassali''', (an haife ta a ranar 10 ga watan Nuwamba 1993) ta kasance [[Uganda|'yar Uganda]] ce mai aikin telebiji da yin fim. An santa da yin shirye-shiryen telebiji na Youth Voice, Be My Date,<ref>{{cite web |title=Be My Date's Bettinah Tianah is Single And Waiting |url=https://www.howwe.biz/news/showbiz/12162/bettinah-tianah-single |website=Howwe |accessdate=13 October 2018}}</ref> da kuma Style Project. Ta kuma fito acikin mataki babba (Rhona) acikin Hostel [[television series]].
== Aiki ==
A sanda take shekara 15, Tianah ta fara aiki a [[NBS Television (Uganda)|NBS Television]] amatsayin mai gabatar da shirin Youth Voice. Ta kuma gudanar da shirin [[matchmaking]] na telebiji da ake kira da ''Be My Date''<ref>{{cite news |title=NTV’S Be My Date is back on air: Bettinah Tianah replaces Fabiola |url=https://matookerepublic.com/2015/08/30/ntvs-be-my-date-is-back-on-air-bettinah-tianah-replaces-fabiola/ |accessdate=14 October 2018 |agency=Matooke Republic |archive-date=30 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190530063603/https://matookerepublic.com/2015/08/30/ntvs-be-my-date-is-back-on-air-bettinah-tianah-replaces-fabiola/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |title=Sexy Photos of Bettinah Tianah, the new ‘Be My Date’ Presenter |url=https://campusbee.ug/news/gossip/sexy-photos-of-bettinah-tianah-the-new-be-my-date-presenter/ |accessdate=14 October 2018 |agency=Campus Bee}}</ref> a shekarar 2015 a [[NTV Uganda]], ta maye gurbin [[Anita Fabiola]], da kuma gudanar da shirin [[fashion show]] maisuna The Style Project tun daga 2017. Tianah tafara shirin fim din ta na farko ne da ta fito amatsayin Rhona, wata "bad girl" a [[Uganda Broadcasting Corporation|Ugandan television]] series ''The Hostel'' a kashi na hudun karshe.
Tianah kuma ta gudanar da bikin [[red carpet]] UNAA Convention a Washington D.C., inda ta zama yar [[Uganda]] ta farko data gudanar da shirin.<ref>{{cite web |title=Bettinah Tianah red Carpet Host For UNAA Causes 2018 |url=http://www.ghafla.com/ug/6198-2/ |website=Ghafla |accessdate=13 October 2018 |archive-date=13 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181013172221/http://www.ghafla.com/ug/6198-2/ |url-status=dead }}</ref> Tianah Kuma model ce, ta sanya hannu da Kungiyar Creative Industries a 2017. Ta yi [[photoshoot]] din ta na farko a Birnin [[Faris|Paris]].<ref>{{cite web |title=Photos of Bettinah Tianah's strutting on the streets of Paris |url=https://campusbee.ug/fashion/photos-bettinah-tianahs-strutting-streets-paris/ |website=Campus Bee |accessdate=13 October 2018}}</ref>
== Rayuwarta ==
Tianah tayi digiri a fannin [[Jarida]] da [[Jami'ar Cavendish Uganda|Cavendish University]]. Kafin nan ta fara yin digiri a fannin [[Human Resources Management]] a [[Makerere University Business School]] (MUBS), amma sai ta fasa domin komawa fannin Jarida.<ref>{{cite news |title=Bettinah Tianah Celebrated Her Graduation in True ‘Bettinah Tianah Style’ |url=http://satisfashionug.com/bettinah-tianah-celebrated-her-graduation-in-true-bettinah-tianah-style/ |accessdate=14 October 2018 |agency=Satisfashion Ug}}</ref>
== Manazarta ==
{{reflist}}
{{DEFAULTSORT:Tianah, Bettinah}}
[[Category:Haifaffun 1993]]
[[Category:Rayayyun mutane]]
tqk9i0jup05m2qgqxq4cpma7v58amxs
Branwen Okpako
0
15290
826069
813817
2026-04-24T20:15:32Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826069
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[Farfesa]] '''Branwen Kiemute Okpako''' (an haife ta a ranar 25 ga Fabrairun shekarar 1969), ƴar fim ce ƴar asalin ƙasar Welsh, ’yar asalin [[Najeriya]] . <ref name="okpako">{{Cite web |title=Filmmaker Branwen Okpako |url=https://ballhausnaunynstrasse.de/person/branwen_okpako/ |access-date=12 October 2020 |publisher=ballhausnaunynstrasse}}</ref> Ta fi shahara a matsayin daraktan fina-finan da aka yaba da su sosai '', The Education of Auma Obama'', ''Dirt for Dinner'' and ''Landing'' . Baya ga shugabanci, ita ma marubuciya ce, furodusa, mai daukar hoto, editan fina-finai, da kuma lacca. <ref name="berlinale">{{Cite web |title=Fluch der Medea |url=https://www.berlinale.de/en/archive/jahresarchive/2014/02_programm_2014/02_filmdatenblatt_2014_20147520.html#tab=filmStills |access-date=12 October 2020 |publisher=berlinale}}</ref>
== Rayuwa ta sirri ==
An haife ta a ranar 25 ga Fabrairun shekarar 1969 a [[Lagos (birni)|Legas]], Najeriya. <ref name="berlinale"/> Tana da shekaru 16, ta ƙaura zuwa [[Wales]] . <ref name="okpako"/> A shekarar 1991, Okpako ta sami digirin digirgir a fannin kimiyyar siyasa daga Jami'ar Bristol, Ingila, sannan daga baya ta yi digirin MFA a fannin daraktan fina-finai daga Kwalejin Fina-finai da Talabijin ta Jamus Berlin GmbH, Berlin (DFFB) a shekarar 1999. <ref name="usdavis">{{Cite web |title=Branwen Okpako: Associate Professor of Cinema and Digital Media |url=https://arts.ucdavis.edu/faculty-profile/branwen-okpako |access-date=12 October 2020 |publisher=University of California, Davis}}</ref>
Ta auri Johannes Brandrup, inda daga baya suka rabu.
== Sana'a ==
A shekarar ƙarshe ta DFFB, ta shirya fim ɗinta na farko mai suna ''Dreckfresser'' a shekarar 2000. <ref name="berlinale2">{{Cite web |title=Fluch der Medea |url=https://www.berlinale.de/en/archive/jahresarchive/2014/02_programm_2014/02_filmdatenblatt_2014_20147520.html#tab=filmStills |access-date=12 October 2020 |publisher=berlinale}}</ref> Fim ɗin ya mayar da hankali ne kan ɗan sanda baƙar fata na farko a Gabashin Jamus. Fim ɗin ya lashe kyaututtuka da dama na duniya, ciki har da First Steps: The German Newcomer Award for Documentary Film 2000, IG Media Award a Dok Leipzig a shekarar 2000, Distributions Prize daga Sales 2000. Haka kuma ya lashe kyautar Mafi Kyawun Fim ɗin Sabon Zuwa a Makon Fim na 24 na Duisburg. A shekarar 2001, an karrama fim ɗin da kyautar Documentary Award ta Gwamnatin Jihar Bavarian "The Young Lion" da kuma a matsayin fim ɗin kammala karatun mafi kyau a bikin See Docs Dubrovnik.<ref name="berlinale"/> <ref name="usdavis"/><ref name="africasacountry">{{Cite web |title=5 Questions for Filmmaker Branwen Okpako |url=https://africasacountry.com/2015/01/5-questions-for-a-filmmaker-branwen-okpako |access-date=12 October 2020 |publisher=africasacountry}}</ref>
A shekarar 2003, ta fito a cikin shirin ''Tal der Ahnungslosen'' na almara. An fara nuna fim ɗin a bikin fina-finai na duniya na Toronto a wannan shekarar kuma an haɗa shi a gasar fina-finai a [[Panafrican Film and Television Festival of Ouagadougou|bikin fina-finai da talabijin na Panafrican na Ouagadougou]] (FESPACO) a shekarar 2005. Da nasarar fina-finai biyu na farko, ta yi fim ɗin gaskiya ''Die Geschichte der Auma Obama'' a shekarar 2011, inda fim ɗin ya sami lambar yabo ta Viewers Choice Award a [[Africa International Film Festival|bikin fina-finai na duniya na Afirka]] . <ref name="africasacountry"/> Fim ɗin ya kuma dogara ne da farkon rayuwar tsohon shugaban Amurka [[Barack Obama]], domin Okpako aboki ne na kud da kud ga babbar 'yar'uwar Barack, [[Auma Obama]] . <ref>{{Cite web |title=The Hybrid Approach: An Interview with the Filmmaker Branwen Okpako |url=https://muse.jhu.edu/article/492644/pdf |access-date=12 October 2020 |publisher=Women in German Yearbook: Feminist Studies in German Literature & Culture}}</ref> A shekarar 2012, fim ɗin ya lashe [[Kyautar Kwalejin Fina-Finan Afirka|kyaututtukan Africa Movie Academy Awards]] don [[Kyautar Kwalejin Fim ta Afirka ga Mafi Kyawun Bayani|Mafi Kyawun Shirye-shiryen Al'umma]] da kuma Kyautar Masu Kafa Bikin don Mafi Kyawun Shirye-shiryen Al'umma a [[Bikin Fim na Pan African|bikin fina-finan Pan African]] da ke Los Angeles. <ref name="usdavis"/>
A cikin shekara ta 2014, Okpako ya kuma yi fim ɗin wasan kwaikwayo na gaskiya ''Fluch der Medea'' . Fim din ya mayar da hankali ne game da rayuwar tsohuwar marubuciyar Jamus Christa Wolf . Fim din ya yi fice a bikin fina-finai na kasa da kasa na Berlin a wannan shekarar. <ref name="usdavis"/> Okpako kuma ya yi wasan kwaikwayo da dama kamar, ''Schwarz Tragen'' (2013), ''Maggie Burns'' (2009), ''Scramble Quiz Video'' (2008), ''Das Siningende Kamel'' (2007), ''Bloodknot'' (2007), da ''Seh ich was, was Du nicht siehst'' (2002). <ref name="berlinale"/>
Baya ga sinima, Okpako cikakken Farfesa ne a Sashen Sinima da Kafafen Yaɗa Labarai na Dijital a Jami'ar California, Davis . <ref name="usdavis"/> <ref name="africasacountry"/>
== Fim ɗin fim ==
{| class="wikitable"
!Shekara
! Fim
! Matsayin
! Nau'i
! Ref.
|-
| 1995
| ''Vorspiel''
| Darakta, marubuci, edita, furodusa
| Fim
|
|-
| 1997
| ''Saukowa''
| Darakta, marubuci, edita, furodusa
| Fim
|
|-
| 1998
| ''Neman Taid''
| Darakta, marubuci
| Fim
|
|-
| 1999
| ''SoyayyaLoveLiebe''
| Darakta, marubuci
| Fim
|
|-
| 2000
| ''Dreckfresser'' (Ƙaramin Abinci)
| Darakta, marubuci, furodusa
| Takardar shirin fim na TV
| <ref>{{Cite web |title=Dreckfresser / Dirt for Dinner - Film Screening and Q&A with director Branwen Okpako |url=https://calendar.oberlin.edu/event/dreckfresser_dirt_for_dinner_-_film_screening_and_qa_with_director_branwen_okpako |access-date=12 October 2020 |publisher=oberlin}}</ref>
|-
| 2003
| ''Tal der Ahnungslosen'' (Valley of the Innocent)
| Darakta, marubuci
| Shirin gaskiya
|
|-
| 2011
| ''Die Geschichte der Auma Obama'' (The Education of Auma Obama)
| Darakta, marubuci, edita, furodusa
| Shirin gaskiya
| <ref>{{Cite web |title=Writer-in-Residence Tackles African Diaspora, German Identity Through Film |url=https://oberlinreview.org/tag/branwen-okpako/ |access-date=12 October 2020 |publisher=The Oberlin Review}}</ref>
|-
| 2014
| ''Fluch der Medea'' (La'anar Medea)
| Darakta, marubuci, edita, mai daukar hoto
| Fim
|
|-
| 2017
| ''[[A Hotel Called Memory|Otal ɗin da ake kira Memory]]''
| Marubuci
| Fim
|
|-
| TBD
| ''Tatsuniyoyi Masu Zafi''
| Jaruma: Shuɗi (murya)
| Fim
|
|}
== Manazarta ==
{{Reflist}}
== Hanyoyin haɗi na waje ==
* {{IMDb name|0645701}}
* [https://www.researchgate.net/publication/259736106_The_Hybrid_Approach_An_Interview_with_the_Filmmaker_Branwen_Okpako The Hybrid Approach: An Interview with the Filmmaker Branwen Okpako]
* [https://lotaboutpay14.live/?t=main7d Branwen Okpako]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
[[Rukuni:Haifaffun 1969]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
70hu8a9ogjfki25xg44hyyhx28s0ajw
Chima Nwosu
0
15529
826157
356377
2026-04-25T05:57:20Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826157
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Chima Nwosu''' (an haife tane a ranar 12 ga watan Mayun shekarar 1986) mace ce mai buga baya a [[Kwallan Kwando|kwallon kafa ta]] Najeriya.
== Kariyan ta ==
Tana daga cikin kungiyar kwallon kafa ta mata ta kasa ta Najeriya a gasar Olympics ta bazara ta 2004 . A matakin kulob din ta buga wa Inneh Queens wasa .<ref>{{cite news|url=https://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/athens2004/teams/team=1882893/index.html|title=Olympic Women's Football Tournaments Athens 2004 – Squad List: Nigeria (NGR)|publisher=[[FIFA]]|accessdate=2 October 2015|archive-date=7 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150907181945/http://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/athens2004/teams/team=1882893/index.html|url-status=dead}}</ref>
== Duba nan kasa ==
* Najeriya a Gasar Olympics ta bazara ta 2004
== Manazarta ==
{{Reflist}}
== Hanyoyin haɗin waje ==
* Evans, Hilary; Gjerde, Arild; Heijmans, Jeroen; Mallon, Bill ; et al. "Chima Nwosu" . Gasar Olympics a Wasanni-Reference.com . Labarin Wasanni LLC . An adana daga asali ranar 18 Afrilu 2020.
* http://www.socceramerica.com/article/5912/olympics-women39s-soccer-rosters.html{{Dead link|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* http://womenssoccerafrica.blogspot.com/2011/08/home-based-super-falcons-given-august.html
* http://content.usatoday.com/sports/olympics/athens/results.aspx?rsc=FBW400E03&ru=N
* [http://www.gettyimages.com/detail/news-photo/laenderspiel-2004-offenbach-deutschland-nigeria-chima-nwosu-news-photo/52508225#fussball-frauen-laenderspiel-2004-offenbach-deutschland-nigeria-chima-picture-id52508225 http://www.gettyimages.com/detail/news-photo/laenderspiel-2004-offenbach-deutschland-nigeria-chima-nwosu-news-photo/52508225#fussball-frauen-laenderspiel-2004-offenbach-deutschland-nigeria- chima-hoto-id52508225]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
[[Category:Haihuwan 1986]]
[[Category:Rayayyun mutane]]
[[Category:Mutane]]
[[Category:Ƴan Najeriya]]
[[Category:Mata]]
[[Category:Mata yan kwallon kafa]]
8a84825bw5uojkiu8k209cry5qk4qx6
Christoph Ahlhaus
0
17702
825901
480080
2026-04-24T17:13:13Z
Pharouqenr
25549
825901
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[Fayil:Christoph Ahlhaus IMG 3175 edit.jpg|thumb|Christoph Ahlhaus]]
'''Christoph Ahlhaus''' (An haife shi ne a ranar 28 ga watan Agustan shekarar 1969), ya kasan ce [[Jamus|ɗan]] [[Ɗan siyasa|siyasan]] kasar [[Jamus|Jamusa]] ne. Kuma shi wakili ne na Jam’iyyar Christian Democratic Union ta Jamus wacce ya shiga a shekarar 1985. Ya kasan ce kuma Shi ne magajin garin [[Hamburg]] daga watan Agustan shekarar 2010 zuwa Maris 2011.
== Rayuwar mutum ==
An haifi Ahlhaus a ranar 28 ga watan Agustan shekarar 1969 a Heidelberg, Baden-Württemberg, inda ya girma. Daga Shekarar 1988 zuwa 1990 ya kammala koyan aikin banki, kuma daga wannan shekarar ya ci gaba da karatun shari'a a jami'o'in Heidelberg, Munich, Berlin, da Speyer.<ref>''Lebenslauf Christoph Ahlhaus, Innensenator'' (in German), [[Government of Hamburg#Ministries|Behörde für Inneres]], archived from the original on 2009-06-15, retrieved 2009-07-26</ref> A cikin 1998 ya yi aikin magatakarda, tare da tashar a Jami'ar Kimiyyar Gudanarwa ta Jamusanci a Speyer. A shekarar 1999 ya cancanci zama lauya.
Ya auri Simone Ahlhaus (née Götz) tun daga Mayun shekarar 2006.<ref>Florian Hanauer (20 July 2010). "Was bedeutet das Ergebnis des Hamburger Votums ... für Christoph Ahlhaus?". ''[[Die Welt#Online-Ausgabe|welt.de]]''. Retrieved 15 December 2014.</ref><ref>"Ermittlungen: Razzia bei Hamburgs Ex-Bürgermeister Ahlhaus". ''[[Spiegel Online]]''. 29 February 2012. Retrieved 15 December 2014.</ref>
Ahlhaus memba ne na ƙungiyar 'yan uwantaka ta Turnerschaft Ghibellinia zu Heidelberg.<ref>"Christoph Ahlhaus hält bewegende Abschiedsrede im Rathaus". ''abendblatt.de''. 5 November 2014. Retrieved 15 December 2014.</ref>
A lokacin rani na shekarar 2014 Ahlhaus ya ƙaura tare da iyalinsa zuwa Berlin. A can yana aiki a matsayin lauya a wani kamfanin lauya.
== Siyasa a cikin CDU ==
Christoph Ahlhaus, wanda ya wakilci CDU daga shekarar 1985, shi ne Shugaban ƙungiyar ƙaramar hukumar Heidelberg-Altstadt-Schlierbach kuma Mataimakin Shugaban kungiyar Gundumar Heidelberg har zuwa shekarar 2001. Daga 2001 zuwa 2006 ya kasance sakataren yanki na CDU a Hamburg. Daga Maris ɗin shekarar 2004 zuwa Maris 2006 ya kasance memba na Majalisar 'Yanci da Hanseatic City na Hamburg, a matsayin wani ɓangare na kwamitocin shari'a da na cikin gida. Har zuwa Yunin 2012, ya kasance Shugaban CDU a Hamburg-Nord.
== Memba na majalisar dattijan Hamburg ==
A watan Afrilu na shekarar 2006, Magajin gari Ole von Beust ya nada shi a matsayin kansilan jiha na sashen wasanni da harkokin cikin gida.<ref>Lebenslauf Christoph Ahlhaus Archived 2013-05-13 at the [[Wayback Machine]]</ref> A ranar 7 ga Mayun shekarar 2008, Ahlhaus ya maye gurbin Udo Nagel kuma ya zama sanatan harkokin cikin gida na Free da Hanseatic City na Hamburg.
a watan Satumbar shekarata 2009, ba tare da sanar da jam’iyyarsa ba tukunna, Ahlhaus ya shirya rage harajin gidan caca a Hamburg daga 90% zuwa 50%. Wannan zai ba gidajen caca damar adana kusan Euro miliyan 30 a cikin haraji har zuwa shekarar 2010. Wani abin kunya shine John Jahr Jr. (daga Gruner & Jahr) yana ɗaya daga cikin shugabannin gidan caca, haka kuma shine wanda ya kirkiro kamfani na ƙasa wanda matar Ahlhaus ta jagoranci tallan lasisinsu tun daga 2009. <ref>{{Cite web |title=www.mopo.de |url=http://www.mopo.de/news/senat-veraendert-abgabenpolitik-neuregelung-hilft-spielbank,5066732,5088194.html |access-date=2021-03-01 |archive-date=2015-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150722180606/http://www.mopo.de/news/senat-veraendert-abgabenpolitik-neuregelung-hilft-spielbank,5066732,5088194.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=www.mopo.de |url=http://www.mopo.de/politik/hamburgs-ex-buergermeister-ermittlungen-gegen-christoph-ahlhaus-eingestellt,5067150,21078648.html |access-date=2021-03-01 |archive-date=2015-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150722182507/http://www.mopo.de/politik/hamburgs-ex-buergermeister-ermittlungen-gegen-christoph-ahlhaus-eingestellt,5067150,21078648.html |url-status=dead }}</ref>
Har ila yau, an soki yadda aka yi amfani da kuɗaɗen jihar don biyan harabar gidansa da gidansa na biyu a Altona (wanda ya ci kusan Euro miliyan 1.2).
A cikin "al'amarin motar kamfanin", dole ne ya yi ƙarin biyan kuɗi na EUR 59.40 don amfanin mota mai zaman kansa. <ref>{{Cite web |title=www.mopo.de |url=http://www.mopo.de/news/1189-euro-fuer-paris-reise-dienstwagen-affaere--ahlhaus-muss-zahlen,5066732,5334112.html |access-date=2021-03-01 |archive-date=2015-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150722183838/http://www.mopo.de/news/1189-euro-fuer-paris-reise-dienstwagen-affaere--ahlhaus-muss-zahlen,5066732,5334112.html |url-status=dead }}</ref>
Ahlhaus ya ci gaba duk da tsauraran kasafin kudi a cikin shekarar 2010 ta hanyar sayen tawaga tare da jarin kusan investment 600,000 da kuma farashin aiki shekara shekara na ,000 200,000.<ref>Lisa Hemmerich (29 September 2010). "Innensenator schickt Reiterstaffel erstmals auf Streife". ''abendblatt.de''. Retrieved 15 December 2014.</ref> A karkashin Ministan cikin gida Michael Neumann (SPD) kwangilar nishadi za a rufe ta 2015.<ref>"Reiterstaffel soll weiter Polizei verstärken". ''abendblatt.de''. 20 September 2012. Retrieved 15 December 2014.</ref> Burinsa na ci gaba da kasancewar ƙungiyar mawaƙa ta 'yan sanda, tare da kashe Euro miliyan 1.5 kowace shekara, ya kasance a wani ɓangare saboda rashin fahimta, duk da yankewarsa a sashen al'adu. Magajinsa Scholz ya tsayar da wannan al'adar.<ref>"Polizeiorchester 2012/2013". Archived from the original on 2012-11-14. Retrieved 2015-07-22.</ref><ref>{{Cite web |title=www.mopo.de |url=http://www.mopo.de/news/-der-rotstift-regiert-in-hamburg------wofuer-brauchen-wir-ein-polizei-orchester-fuer-1-5-millionen-euro----,5066732,5214856.html |access-date=2021-03-01 |archive-date=2015-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150722191055/http://www.mopo.de/news/-der-rotstift-regiert-in-hamburg------wofuer-brauchen-wir-ein-polizei-orchester-fuer-1-5-millionen-euro----,5066732,5214856.html |url-status=dead }}</ref>
== Magajin gari na Farko da Hanseatic na Hamburg ==
A ranar 18 ga Yulin shekarar 2010, Beust ya ba da sanarwar yin murabus daga matsayin magajin garin Hamburg, don haka zai iya ba da ƙarin lokaci ga rayuwarsa. Shawarwarin da ya bayar na tsayar da Christoph Ahlhaus a matsayin wanda zai gaje shi ya kasance ɗayan ya bi sahun Babban Jami'in Yankin CDU na Hamburg. Zaɓen Magajin Farko na CDU-Green Majalisar Dattijai mafi rinjaye an tsayar da shi don taron farko na 'yan ƙasa bayan hutun bazara na majalisa a ranar 25 ga Agustan shekarar 2010. Koyaya, abokan haɗin gwiwar GAL da farko sun nuna shakku game da nadin Christoph Ahlhaus. Sun yi kira ga 'yan siyasar masu ra'ayin rikau da su bi tafarkin sassaucin ra'ayi na Beust kuma su mutunta yarjejeniyar ƙawancen. Ahlhaus ya sa kansa sosai bayan yarjejeniya tsakanin CDU da GAL, wacce ta kasance tun shekara ta 2008, sannan kuma ya bayyana shirinsa na fuskantar Green tushe a watan Agusta 2010. Bayan taron tare da asalin GAL a ranar 18 ga watan Agusta, Ahlhaus da wakilan GAL duka sun nuna kwarin gwiwa na iya ci gaba da hadin gwiwar CDU-Green. Jam'iyyar Green Youth ta bukaci ficewa daga kawancen.
Gabanin zaɓen da aka shirya yi na kasancewa memba Ahlhaus a cikin Turnerschaft Ghibellinia. Wannan ya haifar da fushi a cikin GAL, kuma shugabannin jam'iyyar sun sanya goyon bayan ɓangarensu a zaɓen na Magajin garin Lord da ake magana a kai. Sun nemi bayanin Ahlhaus game da alakar sa da Turnerschaft kuma sun yi korafin cewa a ganin su, dabi'un kasa da ka'idojin misogynistic suna nan a hade da Coburg Convents. Ahlhaus ya bayyana cewa tsawon shekaru bai yi hulda da kamfanin na Heidelberg Turnerschaft ba. Ya nemi shugaban ƙungiyar ta 'yan uwa da ya daina daukar sa a matsayin memba.
[[Fayil:Christoph Ahlhaus.jpg|thumb|Christoph Ahlhaus]]
Lokacin zaɓar Magajin gari na Farko a ranar 25 ga watan Agusta 2010 ya zo duk da rikice-rikicen da suka gabata a matsayin abin mamaki. Christoph Ahlhaus ya samu kuri’u 70 a kan ƙuri’ar farko, kuri’u biyu sun fi na ‘yan majalisun da ke hade da launin kore-kore. 'Yan majalisar ƙasa na' yan adawa daga duka SPD da Hagu ma sun zaɓi Ahlhaus. 'Yan majalisa 50 ne suka kada masa kuri'a, kuma daya ya kaurace.
== Zabe da wa'adin mulki ==
A ranar 28 ga watan Nuwamban shekarar 2010, duka rukunin majalisar GAL, Sanatocin GAL da kwamitin zartarwa na GAL suka yanke shawarar kawo karshen hadin gwiwar, abinda ya sa Ahlhaus bada umarnin sallamar sanatocin GAL da kansilolin jihar a ranar 29 ga Nuwamban shekarar 2010. Tun daga wannan lokacin, Ahlhaus ya jagoranci gwamnatin tsiraru ta CDU.
== Manazarta ==
[[Category:Pages with unreviewed translations]]
f6vr3tj8ohrewk9r72fp68x2uu9ae4v
825904
825901
2026-04-24T17:13:25Z
Pharouqenr
25549
825904
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[Fayil:Christoph Ahlhaus IMG 3175 edit.jpg|thumb|Christoph Ahlhaus]]
'''Christoph Ahlhaus''' (An haife shi ne a ranar 28 ga watan Agustan shekarar 1969), ya kasan ce [[Jamus|ɗan]] [[Ɗan siyasa|siyasan]] kasar [[Jamus]] ne. Kuma shi wakili ne na Jam’iyyar Christian Democratic Union ta Jamus wacce ya shiga a shekarar 1985. Ya kasan ce kuma Shi ne magajin garin [[Hamburg]] daga watan Agustan shekarar 2010 zuwa Maris 2011.
== Rayuwar mutum ==
An haifi Ahlhaus a ranar 28 ga watan Agustan shekarar 1969 a Heidelberg, Baden-Württemberg, inda ya girma. Daga Shekarar 1988 zuwa 1990 ya kammala koyan aikin banki, kuma daga wannan shekarar ya ci gaba da karatun shari'a a jami'o'in Heidelberg, Munich, Berlin, da Speyer.<ref>''Lebenslauf Christoph Ahlhaus, Innensenator'' (in German), [[Government of Hamburg#Ministries|Behörde für Inneres]], archived from the original on 2009-06-15, retrieved 2009-07-26</ref> A cikin 1998 ya yi aikin magatakarda, tare da tashar a Jami'ar Kimiyyar Gudanarwa ta Jamusanci a Speyer. A shekarar 1999 ya cancanci zama lauya.
Ya auri Simone Ahlhaus (née Götz) tun daga Mayun shekarar 2006.<ref>Florian Hanauer (20 July 2010). "Was bedeutet das Ergebnis des Hamburger Votums ... für Christoph Ahlhaus?". ''[[Die Welt#Online-Ausgabe|welt.de]]''. Retrieved 15 December 2014.</ref><ref>"Ermittlungen: Razzia bei Hamburgs Ex-Bürgermeister Ahlhaus". ''[[Spiegel Online]]''. 29 February 2012. Retrieved 15 December 2014.</ref>
Ahlhaus memba ne na ƙungiyar 'yan uwantaka ta Turnerschaft Ghibellinia zu Heidelberg.<ref>"Christoph Ahlhaus hält bewegende Abschiedsrede im Rathaus". ''abendblatt.de''. 5 November 2014. Retrieved 15 December 2014.</ref>
A lokacin rani na shekarar 2014 Ahlhaus ya ƙaura tare da iyalinsa zuwa Berlin. A can yana aiki a matsayin lauya a wani kamfanin lauya.
== Siyasa a cikin CDU ==
Christoph Ahlhaus, wanda ya wakilci CDU daga shekarar 1985, shi ne Shugaban ƙungiyar ƙaramar hukumar Heidelberg-Altstadt-Schlierbach kuma Mataimakin Shugaban kungiyar Gundumar Heidelberg har zuwa shekarar 2001. Daga 2001 zuwa 2006 ya kasance sakataren yanki na CDU a Hamburg. Daga Maris ɗin shekarar 2004 zuwa Maris 2006 ya kasance memba na Majalisar 'Yanci da Hanseatic City na Hamburg, a matsayin wani ɓangare na kwamitocin shari'a da na cikin gida. Har zuwa Yunin 2012, ya kasance Shugaban CDU a Hamburg-Nord.
== Memba na majalisar dattijan Hamburg ==
A watan Afrilu na shekarar 2006, Magajin gari Ole von Beust ya nada shi a matsayin kansilan jiha na sashen wasanni da harkokin cikin gida.<ref>Lebenslauf Christoph Ahlhaus Archived 2013-05-13 at the [[Wayback Machine]]</ref> A ranar 7 ga Mayun shekarar 2008, Ahlhaus ya maye gurbin Udo Nagel kuma ya zama sanatan harkokin cikin gida na Free da Hanseatic City na Hamburg.
a watan Satumbar shekarata 2009, ba tare da sanar da jam’iyyarsa ba tukunna, Ahlhaus ya shirya rage harajin gidan caca a Hamburg daga 90% zuwa 50%. Wannan zai ba gidajen caca damar adana kusan Euro miliyan 30 a cikin haraji har zuwa shekarar 2010. Wani abin kunya shine John Jahr Jr. (daga Gruner & Jahr) yana ɗaya daga cikin shugabannin gidan caca, haka kuma shine wanda ya kirkiro kamfani na ƙasa wanda matar Ahlhaus ta jagoranci tallan lasisinsu tun daga 2009. <ref>{{Cite web |title=www.mopo.de |url=http://www.mopo.de/news/senat-veraendert-abgabenpolitik-neuregelung-hilft-spielbank,5066732,5088194.html |access-date=2021-03-01 |archive-date=2015-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150722180606/http://www.mopo.de/news/senat-veraendert-abgabenpolitik-neuregelung-hilft-spielbank,5066732,5088194.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=www.mopo.de |url=http://www.mopo.de/politik/hamburgs-ex-buergermeister-ermittlungen-gegen-christoph-ahlhaus-eingestellt,5067150,21078648.html |access-date=2021-03-01 |archive-date=2015-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150722182507/http://www.mopo.de/politik/hamburgs-ex-buergermeister-ermittlungen-gegen-christoph-ahlhaus-eingestellt,5067150,21078648.html |url-status=dead }}</ref>
Har ila yau, an soki yadda aka yi amfani da kuɗaɗen jihar don biyan harabar gidansa da gidansa na biyu a Altona (wanda ya ci kusan Euro miliyan 1.2).
A cikin "al'amarin motar kamfanin", dole ne ya yi ƙarin biyan kuɗi na EUR 59.40 don amfanin mota mai zaman kansa. <ref>{{Cite web |title=www.mopo.de |url=http://www.mopo.de/news/1189-euro-fuer-paris-reise-dienstwagen-affaere--ahlhaus-muss-zahlen,5066732,5334112.html |access-date=2021-03-01 |archive-date=2015-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150722183838/http://www.mopo.de/news/1189-euro-fuer-paris-reise-dienstwagen-affaere--ahlhaus-muss-zahlen,5066732,5334112.html |url-status=dead }}</ref>
Ahlhaus ya ci gaba duk da tsauraran kasafin kudi a cikin shekarar 2010 ta hanyar sayen tawaga tare da jarin kusan investment 600,000 da kuma farashin aiki shekara shekara na ,000 200,000.<ref>Lisa Hemmerich (29 September 2010). "Innensenator schickt Reiterstaffel erstmals auf Streife". ''abendblatt.de''. Retrieved 15 December 2014.</ref> A karkashin Ministan cikin gida Michael Neumann (SPD) kwangilar nishadi za a rufe ta 2015.<ref>"Reiterstaffel soll weiter Polizei verstärken". ''abendblatt.de''. 20 September 2012. Retrieved 15 December 2014.</ref> Burinsa na ci gaba da kasancewar ƙungiyar mawaƙa ta 'yan sanda, tare da kashe Euro miliyan 1.5 kowace shekara, ya kasance a wani ɓangare saboda rashin fahimta, duk da yankewarsa a sashen al'adu. Magajinsa Scholz ya tsayar da wannan al'adar.<ref>"Polizeiorchester 2012/2013". Archived from the original on 2012-11-14. Retrieved 2015-07-22.</ref><ref>{{Cite web |title=www.mopo.de |url=http://www.mopo.de/news/-der-rotstift-regiert-in-hamburg------wofuer-brauchen-wir-ein-polizei-orchester-fuer-1-5-millionen-euro----,5066732,5214856.html |access-date=2021-03-01 |archive-date=2015-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150722191055/http://www.mopo.de/news/-der-rotstift-regiert-in-hamburg------wofuer-brauchen-wir-ein-polizei-orchester-fuer-1-5-millionen-euro----,5066732,5214856.html |url-status=dead }}</ref>
== Magajin gari na Farko da Hanseatic na Hamburg ==
A ranar 18 ga Yulin shekarar 2010, Beust ya ba da sanarwar yin murabus daga matsayin magajin garin Hamburg, don haka zai iya ba da ƙarin lokaci ga rayuwarsa. Shawarwarin da ya bayar na tsayar da Christoph Ahlhaus a matsayin wanda zai gaje shi ya kasance ɗayan ya bi sahun Babban Jami'in Yankin CDU na Hamburg. Zaɓen Magajin Farko na CDU-Green Majalisar Dattijai mafi rinjaye an tsayar da shi don taron farko na 'yan ƙasa bayan hutun bazara na majalisa a ranar 25 ga Agustan shekarar 2010. Koyaya, abokan haɗin gwiwar GAL da farko sun nuna shakku game da nadin Christoph Ahlhaus. Sun yi kira ga 'yan siyasar masu ra'ayin rikau da su bi tafarkin sassaucin ra'ayi na Beust kuma su mutunta yarjejeniyar ƙawancen. Ahlhaus ya sa kansa sosai bayan yarjejeniya tsakanin CDU da GAL, wacce ta kasance tun shekara ta 2008, sannan kuma ya bayyana shirinsa na fuskantar Green tushe a watan Agusta 2010. Bayan taron tare da asalin GAL a ranar 18 ga watan Agusta, Ahlhaus da wakilan GAL duka sun nuna kwarin gwiwa na iya ci gaba da hadin gwiwar CDU-Green. Jam'iyyar Green Youth ta bukaci ficewa daga kawancen.
Gabanin zaɓen da aka shirya yi na kasancewa memba Ahlhaus a cikin Turnerschaft Ghibellinia. Wannan ya haifar da fushi a cikin GAL, kuma shugabannin jam'iyyar sun sanya goyon bayan ɓangarensu a zaɓen na Magajin garin Lord da ake magana a kai. Sun nemi bayanin Ahlhaus game da alakar sa da Turnerschaft kuma sun yi korafin cewa a ganin su, dabi'un kasa da ka'idojin misogynistic suna nan a hade da Coburg Convents. Ahlhaus ya bayyana cewa tsawon shekaru bai yi hulda da kamfanin na Heidelberg Turnerschaft ba. Ya nemi shugaban ƙungiyar ta 'yan uwa da ya daina daukar sa a matsayin memba.
[[Fayil:Christoph Ahlhaus.jpg|thumb|Christoph Ahlhaus]]
Lokacin zaɓar Magajin gari na Farko a ranar 25 ga watan Agusta 2010 ya zo duk da rikice-rikicen da suka gabata a matsayin abin mamaki. Christoph Ahlhaus ya samu kuri’u 70 a kan ƙuri’ar farko, kuri’u biyu sun fi na ‘yan majalisun da ke hade da launin kore-kore. 'Yan majalisar ƙasa na' yan adawa daga duka SPD da Hagu ma sun zaɓi Ahlhaus. 'Yan majalisa 50 ne suka kada masa kuri'a, kuma daya ya kaurace.
== Zabe da wa'adin mulki ==
A ranar 28 ga watan Nuwamban shekarar 2010, duka rukunin majalisar GAL, Sanatocin GAL da kwamitin zartarwa na GAL suka yanke shawarar kawo karshen hadin gwiwar, abinda ya sa Ahlhaus bada umarnin sallamar sanatocin GAL da kansilolin jihar a ranar 29 ga Nuwamban shekarar 2010. Tun daga wannan lokacin, Ahlhaus ya jagoranci gwamnatin tsiraru ta CDU.
== Manazarta ==
[[Category:Pages with unreviewed translations]]
q7daive5rp4hn5p9jkb8yfbiybd75v5
825905
825904
2026-04-24T17:13:46Z
Pharouqenr
25549
825905
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[Fayil:Christoph Ahlhaus IMG 3175 edit.jpg|thumb|Christoph Ahlhaus]]
'''Christoph Ahlhaus''' (An haife shi ne a ranar 28 ga watan Agustan shekarar 1969), ya kasan ce [[Jamus|ɗan]] [[Ɗan siyasa|siyasan]] kasar [[Jamus]] ne. Kuma shi wakili ne na Jam’iyyar Christian Democratic Union ta Jamus wacce ya shiga a shekarar 1985. Ya kasan ce kuma Shi ne magajin garin [[Hamburg]] daga watan Agustan shekarar 2010 zuwa Maris 2011.
== Rayuwar mutum ==
An haifi Ahlhaus a ranar 28 ga watan Agustan shekarar 1969 a Heidelberg, Baden-Württemberg, inda ya girma. Daga Shekarar 1988 zuwa 1990 ya kammala koyan aikin banki, kuma daga wannan shekarar ya ci gaba da karatun shari'a a jami'o'in Heidelberg, Munich, Berlin, da Speyer.<ref>''Lebenslauf Christoph Ahlhaus, Innensenator'' (in German), [[Government of Hamburg#Ministries|Behörde für Inneres]], archived from the original on 2009-06-15, retrieved 2009-07-26</ref> A cikin 1998 ya yi aikin magatakarda, tare da tashar a Jami'ar Kimiyyar Gudanarwa ta Jamusanci a Speyer. A shekarar 1999 ya cancanci zama lauya.
Ya auri Simone Ahlhaus (née Götz) tun daga Mayun shekarar 2006.<ref>Florian Hanauer (20 July 2010). "Was bedeutet das Ergebnis des Hamburger Votums ... für Christoph Ahlhaus?". ''[[Die Welt#Online-Ausgabe|welt.de]]''. Retrieved 15 December 2014.</ref><ref>"Ermittlungen: Razzia bei Hamburgs Ex-Bürgermeister Ahlhaus". ''[[Spiegel Online]]''. 29 February 2012. Retrieved 15 December 2014.</ref>
Ahlhaus memba ne na ƙungiyar 'yan uwantaka ta Turnerschaft Ghibellinia zu Heidelberg.<ref>"Christoph Ahlhaus hält bewegende Abschiedsrede im Rathaus". ''abendblatt.de''. 5 November 2014. Retrieved 15 December 2014.</ref>
A lokacin rani na shekarar 2014 Ahlhaus ya ƙaura tare da iyalinsa zuwa [[Berlin]]. A can yana aiki a matsayin lauya a wani kamfanin lauya.
== Siyasa a cikin CDU ==
Christoph Ahlhaus, wanda ya wakilci CDU daga shekarar 1985, shi ne Shugaban ƙungiyar ƙaramar hukumar Heidelberg-Altstadt-Schlierbach kuma Mataimakin Shugaban kungiyar Gundumar Heidelberg har zuwa shekarar 2001. Daga 2001 zuwa 2006 ya kasance sakataren yanki na CDU a Hamburg. Daga Maris ɗin shekarar 2004 zuwa Maris 2006 ya kasance memba na Majalisar 'Yanci da Hanseatic City na Hamburg, a matsayin wani ɓangare na kwamitocin shari'a da na cikin gida. Har zuwa Yunin 2012, ya kasance Shugaban CDU a Hamburg-Nord.
== Memba na majalisar dattijan Hamburg ==
A watan Afrilu na shekarar 2006, Magajin gari Ole von Beust ya nada shi a matsayin kansilan jiha na sashen wasanni da harkokin cikin gida.<ref>Lebenslauf Christoph Ahlhaus Archived 2013-05-13 at the [[Wayback Machine]]</ref> A ranar 7 ga Mayun shekarar 2008, Ahlhaus ya maye gurbin Udo Nagel kuma ya zama sanatan harkokin cikin gida na Free da Hanseatic City na Hamburg.
a watan Satumbar shekarata 2009, ba tare da sanar da jam’iyyarsa ba tukunna, Ahlhaus ya shirya rage harajin gidan caca a Hamburg daga 90% zuwa 50%. Wannan zai ba gidajen caca damar adana kusan Euro miliyan 30 a cikin haraji har zuwa shekarar 2010. Wani abin kunya shine John Jahr Jr. (daga Gruner & Jahr) yana ɗaya daga cikin shugabannin gidan caca, haka kuma shine wanda ya kirkiro kamfani na ƙasa wanda matar Ahlhaus ta jagoranci tallan lasisinsu tun daga 2009. <ref>{{Cite web |title=www.mopo.de |url=http://www.mopo.de/news/senat-veraendert-abgabenpolitik-neuregelung-hilft-spielbank,5066732,5088194.html |access-date=2021-03-01 |archive-date=2015-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150722180606/http://www.mopo.de/news/senat-veraendert-abgabenpolitik-neuregelung-hilft-spielbank,5066732,5088194.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=www.mopo.de |url=http://www.mopo.de/politik/hamburgs-ex-buergermeister-ermittlungen-gegen-christoph-ahlhaus-eingestellt,5067150,21078648.html |access-date=2021-03-01 |archive-date=2015-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150722182507/http://www.mopo.de/politik/hamburgs-ex-buergermeister-ermittlungen-gegen-christoph-ahlhaus-eingestellt,5067150,21078648.html |url-status=dead }}</ref>
Har ila yau, an soki yadda aka yi amfani da kuɗaɗen jihar don biyan harabar gidansa da gidansa na biyu a Altona (wanda ya ci kusan Euro miliyan 1.2).
A cikin "al'amarin motar kamfanin", dole ne ya yi ƙarin biyan kuɗi na EUR 59.40 don amfanin mota mai zaman kansa. <ref>{{Cite web |title=www.mopo.de |url=http://www.mopo.de/news/1189-euro-fuer-paris-reise-dienstwagen-affaere--ahlhaus-muss-zahlen,5066732,5334112.html |access-date=2021-03-01 |archive-date=2015-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150722183838/http://www.mopo.de/news/1189-euro-fuer-paris-reise-dienstwagen-affaere--ahlhaus-muss-zahlen,5066732,5334112.html |url-status=dead }}</ref>
Ahlhaus ya ci gaba duk da tsauraran kasafin kudi a cikin shekarar 2010 ta hanyar sayen tawaga tare da jarin kusan investment 600,000 da kuma farashin aiki shekara shekara na ,000 200,000.<ref>Lisa Hemmerich (29 September 2010). "Innensenator schickt Reiterstaffel erstmals auf Streife". ''abendblatt.de''. Retrieved 15 December 2014.</ref> A karkashin Ministan cikin gida Michael Neumann (SPD) kwangilar nishadi za a rufe ta 2015.<ref>"Reiterstaffel soll weiter Polizei verstärken". ''abendblatt.de''. 20 September 2012. Retrieved 15 December 2014.</ref> Burinsa na ci gaba da kasancewar ƙungiyar mawaƙa ta 'yan sanda, tare da kashe Euro miliyan 1.5 kowace shekara, ya kasance a wani ɓangare saboda rashin fahimta, duk da yankewarsa a sashen al'adu. Magajinsa Scholz ya tsayar da wannan al'adar.<ref>"Polizeiorchester 2012/2013". Archived from the original on 2012-11-14. Retrieved 2015-07-22.</ref><ref>{{Cite web |title=www.mopo.de |url=http://www.mopo.de/news/-der-rotstift-regiert-in-hamburg------wofuer-brauchen-wir-ein-polizei-orchester-fuer-1-5-millionen-euro----,5066732,5214856.html |access-date=2021-03-01 |archive-date=2015-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150722191055/http://www.mopo.de/news/-der-rotstift-regiert-in-hamburg------wofuer-brauchen-wir-ein-polizei-orchester-fuer-1-5-millionen-euro----,5066732,5214856.html |url-status=dead }}</ref>
== Magajin gari na Farko da Hanseatic na Hamburg ==
A ranar 18 ga Yulin shekarar 2010, Beust ya ba da sanarwar yin murabus daga matsayin magajin garin Hamburg, don haka zai iya ba da ƙarin lokaci ga rayuwarsa. Shawarwarin da ya bayar na tsayar da Christoph Ahlhaus a matsayin wanda zai gaje shi ya kasance ɗayan ya bi sahun Babban Jami'in Yankin CDU na Hamburg. Zaɓen Magajin Farko na CDU-Green Majalisar Dattijai mafi rinjaye an tsayar da shi don taron farko na 'yan ƙasa bayan hutun bazara na majalisa a ranar 25 ga Agustan shekarar 2010. Koyaya, abokan haɗin gwiwar GAL da farko sun nuna shakku game da nadin Christoph Ahlhaus. Sun yi kira ga 'yan siyasar masu ra'ayin rikau da su bi tafarkin sassaucin ra'ayi na Beust kuma su mutunta yarjejeniyar ƙawancen. Ahlhaus ya sa kansa sosai bayan yarjejeniya tsakanin CDU da GAL, wacce ta kasance tun shekara ta 2008, sannan kuma ya bayyana shirinsa na fuskantar Green tushe a watan Agusta 2010. Bayan taron tare da asalin GAL a ranar 18 ga watan Agusta, Ahlhaus da wakilan GAL duka sun nuna kwarin gwiwa na iya ci gaba da hadin gwiwar CDU-Green. Jam'iyyar Green Youth ta bukaci ficewa daga kawancen.
Gabanin zaɓen da aka shirya yi na kasancewa memba Ahlhaus a cikin Turnerschaft Ghibellinia. Wannan ya haifar da fushi a cikin GAL, kuma shugabannin jam'iyyar sun sanya goyon bayan ɓangarensu a zaɓen na Magajin garin Lord da ake magana a kai. Sun nemi bayanin Ahlhaus game da alakar sa da Turnerschaft kuma sun yi korafin cewa a ganin su, dabi'un kasa da ka'idojin misogynistic suna nan a hade da Coburg Convents. Ahlhaus ya bayyana cewa tsawon shekaru bai yi hulda da kamfanin na Heidelberg Turnerschaft ba. Ya nemi shugaban ƙungiyar ta 'yan uwa da ya daina daukar sa a matsayin memba.
[[Fayil:Christoph Ahlhaus.jpg|thumb|Christoph Ahlhaus]]
Lokacin zaɓar Magajin gari na Farko a ranar 25 ga watan Agusta 2010 ya zo duk da rikice-rikicen da suka gabata a matsayin abin mamaki. Christoph Ahlhaus ya samu kuri’u 70 a kan ƙuri’ar farko, kuri’u biyu sun fi na ‘yan majalisun da ke hade da launin kore-kore. 'Yan majalisar ƙasa na' yan adawa daga duka SPD da Hagu ma sun zaɓi Ahlhaus. 'Yan majalisa 50 ne suka kada masa kuri'a, kuma daya ya kaurace.
== Zabe da wa'adin mulki ==
A ranar 28 ga watan Nuwamban shekarar 2010, duka rukunin majalisar GAL, Sanatocin GAL da kwamitin zartarwa na GAL suka yanke shawarar kawo karshen hadin gwiwar, abinda ya sa Ahlhaus bada umarnin sallamar sanatocin GAL da kansilolin jihar a ranar 29 ga Nuwamban shekarar 2010. Tun daga wannan lokacin, Ahlhaus ya jagoranci gwamnatin tsiraru ta CDU.
== Manazarta ==
[[Category:Pages with unreviewed translations]]
1ivfhtr1lgrrwz7s5bdqy6g4npxkoj8
825906
825905
2026-04-24T17:14:09Z
Pharouqenr
25549
825906
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[Fayil:Christoph Ahlhaus IMG 3175 edit.jpg|thumb|Christoph Ahlhaus]]
'''Christoph Ahlhaus''' (An haife shi ne a ranar 28 ga watan Agustan shekarar 1969), ya kasan ce [[Jamus|ɗan]] [[Ɗan siyasa|siyasan]] kasar [[Jamus]] ne. Kuma shi wakili ne na Jam’iyyar Christian Democratic Union ta Jamus wacce ya shiga a shekarar 1985. Ya kasan ce kuma Shi ne magajin garin [[Hamburg]] daga watan Agustan shekarar 2010 zuwa Maris 2011.
== Rayuwar mutum ==
An haifi Ahlhaus a ranar 28 ga watan Agustan shekarar 1969 a Heidelberg, Baden-Württemberg, inda ya girma. Daga Shekarar 1988 zuwa 1990 ya kammala koyan aikin banki, kuma daga wannan shekarar ya ci gaba da karatun shari'a a jami'o'in Heidelberg, Munich, Berlin, da Speyer.<ref>''Lebenslauf Christoph Ahlhaus, Innensenator'' (in German), [[Government of Hamburg#Ministries|Behörde für Inneres]], archived from the original on 2009-06-15, retrieved 2009-07-26</ref> A cikin 1998 ya yi aikin magatakarda, tare da tashar a Jami'ar Kimiyyar Gudanarwa ta Jamusanci a Speyer. A shekarar 1999 ya cancanci zama lauya.
Ya auri Simone Ahlhaus (née Götz) tun daga Mayun shekarar 2006.<ref>Florian Hanauer (20 July 2010). "Was bedeutet das Ergebnis des Hamburger Votums ... für Christoph Ahlhaus?". ''[[Die Welt#Online-Ausgabe|welt.de]]''. Retrieved 15 December 2014.</ref><ref>"Ermittlungen: Razzia bei Hamburgs Ex-Bürgermeister Ahlhaus". ''[[Spiegel Online]]''. 29 February 2012. Retrieved 15 December 2014.</ref>
Ahlhaus memba ne na ƙungiyar 'yan uwantaka ta Turnerschaft Ghibellinia zu Heidelberg.<ref>"Christoph Ahlhaus hält bewegende Abschiedsrede im Rathaus". ''abendblatt.de''. 5 November 2014. Retrieved 15 December 2014.</ref>
A lokacin rani na shekarar 2014 Ahlhaus ya ƙaura tare da iyalinsa zuwa [[Berlin]]. A can yana aiki a matsayin lauya a wani kamfanin lauya.
== Siyasa a cikin CDU ==
Christoph Ahlhaus, wanda ya wakilci CDU daga shekarar 1985, shi ne Shugaban ƙungiyar ƙaramar hukumar Heidelberg-Altstadt-Schlierbach kuma Mataimakin Shugaban kungiyar Gundumar Heidelberg har zuwa shekarar 2001. Daga 2001 zuwa 2006 ya kasance sakataren yanki na CDU a Hamburg. Daga Maris ɗin shekarar 2004 zuwa Maris 2006 ya kasance memba na Majalisar 'Yanci da Hanseatic City na Hamburg, a matsayin wani ɓangare na kwamitocin shari'a da na cikin gida. Har zuwa Yunin 2012, ya kasance Shugaban CDU a Hamburg-Nord.
== Memba na majalisar dattijan Hamburg ==
A watan Afrilu na shekarar 2006, Magajin gari Ole von Beust ya nada shi a matsayin kansilan jiha na sashen wasanni da harkokin cikin gida.<ref>Lebenslauf Christoph Ahlhaus Archived 2013-05-13 at the [[Wayback Machine]]</ref> A ranar 7 ga Mayun shekarar 2008, Ahlhaus ya maye gurbin Udo Nagel kuma ya zama sanatan harkokin cikin gida na Free da Hanseatic City na Hamburg.
a watan Satumbar shekarata 2009, ba tare da sanar da jam’iyyarsa ba tukunna, Ahlhaus ya shirya rage harajin gidan caca a Hamburg daga 90% zuwa 50%. Wannan zai ba gidajen caca damar adana kusan Euro miliyan 30 a cikin haraji har zuwa shekarar 2010. Wani abin kunya shine John Jahr Jr. (daga Gruner & Jahr) yana ɗaya daga cikin shugabannin gidan caca, haka kuma shine wanda ya kirkiro kamfani na ƙasa wanda matar Ahlhaus ta jagoranci tallan lasisinsu tun daga 2009.<ref>{{Cite web |title=www.mopo.de |url=http://www.mopo.de/news/senat-veraendert-abgabenpolitik-neuregelung-hilft-spielbank,5066732,5088194.html |access-date=2021-03-01 |archive-date=2015-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150722180606/http://www.mopo.de/news/senat-veraendert-abgabenpolitik-neuregelung-hilft-spielbank,5066732,5088194.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=www.mopo.de |url=http://www.mopo.de/politik/hamburgs-ex-buergermeister-ermittlungen-gegen-christoph-ahlhaus-eingestellt,5067150,21078648.html |access-date=2021-03-01 |archive-date=2015-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150722182507/http://www.mopo.de/politik/hamburgs-ex-buergermeister-ermittlungen-gegen-christoph-ahlhaus-eingestellt,5067150,21078648.html |url-status=dead }}</ref>
Har ila yau, an soki yadda aka yi amfani da kuɗaɗen jihar don biyan harabar gidansa da gidansa na biyu a Altona (wanda ya ci kusan Euro miliyan 1.2).
A cikin "al'amarin motar kamfanin", dole ne ya yi ƙarin biyan kuɗi na EUR 59.40 don amfanin mota mai zaman kansa. <ref>{{Cite web |title=www.mopo.de |url=http://www.mopo.de/news/1189-euro-fuer-paris-reise-dienstwagen-affaere--ahlhaus-muss-zahlen,5066732,5334112.html |access-date=2021-03-01 |archive-date=2015-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150722183838/http://www.mopo.de/news/1189-euro-fuer-paris-reise-dienstwagen-affaere--ahlhaus-muss-zahlen,5066732,5334112.html |url-status=dead }}</ref>
Ahlhaus ya ci gaba duk da tsauraran kasafin kudi a cikin shekarar 2010 ta hanyar sayen tawaga tare da jarin kusan investment 600,000 da kuma farashin aiki shekara shekara na ,000 200,000.<ref>Lisa Hemmerich (29 September 2010). "Innensenator schickt Reiterstaffel erstmals auf Streife". ''abendblatt.de''. Retrieved 15 December 2014.</ref> A karkashin Ministan cikin gida Michael Neumann (SPD) kwangilar nishadi za a rufe ta 2015.<ref>"Reiterstaffel soll weiter Polizei verstärken". ''abendblatt.de''. 20 September 2012. Retrieved 15 December 2014.</ref> Burinsa na ci gaba da kasancewar ƙungiyar mawaƙa ta 'yan sanda, tare da kashe Euro miliyan 1.5 kowace shekara, ya kasance a wani ɓangare saboda rashin fahimta, duk da yankewarsa a sashen al'adu. Magajinsa Scholz ya tsayar da wannan al'adar.<ref>"Polizeiorchester 2012/2013". Archived from the original on 2012-11-14. Retrieved 2015-07-22.</ref><ref>{{Cite web |title=www.mopo.de |url=http://www.mopo.de/news/-der-rotstift-regiert-in-hamburg------wofuer-brauchen-wir-ein-polizei-orchester-fuer-1-5-millionen-euro----,5066732,5214856.html |access-date=2021-03-01 |archive-date=2015-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150722191055/http://www.mopo.de/news/-der-rotstift-regiert-in-hamburg------wofuer-brauchen-wir-ein-polizei-orchester-fuer-1-5-millionen-euro----,5066732,5214856.html |url-status=dead }}</ref>
== Magajin gari na Farko da Hanseatic na Hamburg ==
A ranar 18 ga Yulin shekarar 2010, Beust ya ba da sanarwar yin murabus daga matsayin magajin garin Hamburg, don haka zai iya ba da ƙarin lokaci ga rayuwarsa. Shawarwarin da ya bayar na tsayar da Christoph Ahlhaus a matsayin wanda zai gaje shi ya kasance ɗayan ya bi sahun Babban Jami'in Yankin CDU na Hamburg. Zaɓen Magajin Farko na CDU-Green Majalisar Dattijai mafi rinjaye an tsayar da shi don taron farko na 'yan ƙasa bayan hutun bazara na majalisa a ranar 25 ga Agustan shekarar 2010. Koyaya, abokan haɗin gwiwar GAL da farko sun nuna shakku game da nadin Christoph Ahlhaus. Sun yi kira ga 'yan siyasar masu ra'ayin rikau da su bi tafarkin sassaucin ra'ayi na Beust kuma su mutunta yarjejeniyar ƙawancen. Ahlhaus ya sa kansa sosai bayan yarjejeniya tsakanin CDU da GAL, wacce ta kasance tun shekara ta 2008, sannan kuma ya bayyana shirinsa na fuskantar Green tushe a watan Agusta 2010. Bayan taron tare da asalin GAL a ranar 18 ga watan Agusta, Ahlhaus da wakilan GAL duka sun nuna kwarin gwiwa na iya ci gaba da hadin gwiwar CDU-Green. Jam'iyyar Green Youth ta bukaci ficewa daga kawancen.
Gabanin zaɓen da aka shirya yi na kasancewa memba Ahlhaus a cikin Turnerschaft Ghibellinia. Wannan ya haifar da fushi a cikin GAL, kuma shugabannin jam'iyyar sun sanya goyon bayan ɓangarensu a zaɓen na Magajin garin Lord da ake magana a kai. Sun nemi bayanin Ahlhaus game da alakar sa da Turnerschaft kuma sun yi korafin cewa a ganin su, dabi'un kasa da ka'idojin misogynistic suna nan a hade da Coburg Convents. Ahlhaus ya bayyana cewa tsawon shekaru bai yi hulda da kamfanin na Heidelberg Turnerschaft ba. Ya nemi shugaban ƙungiyar ta 'yan uwa da ya daina daukar sa a matsayin memba.
[[Fayil:Christoph Ahlhaus.jpg|thumb|Christoph Ahlhaus]]
Lokacin zaɓar Magajin gari na Farko a ranar 25 ga watan Agusta 2010 ya zo duk da rikice-rikicen da suka gabata a matsayin abin mamaki. Christoph Ahlhaus ya samu kuri’u 70 a kan ƙuri’ar farko, kuri’u biyu sun fi na ‘yan majalisun da ke hade da launin kore-kore. 'Yan majalisar ƙasa na' yan adawa daga duka SPD da Hagu ma sun zaɓi Ahlhaus. 'Yan majalisa 50 ne suka kada masa kuri'a, kuma daya ya kaurace.
== Zabe da wa'adin mulki ==
A ranar 28 ga watan Nuwamban shekarar 2010, duka rukunin majalisar GAL, Sanatocin GAL da kwamitin zartarwa na GAL suka yanke shawarar kawo karshen hadin gwiwar, abinda ya sa Ahlhaus bada umarnin sallamar sanatocin GAL da kansilolin jihar a ranar 29 ga Nuwamban shekarar 2010. Tun daga wannan lokacin, Ahlhaus ya jagoranci gwamnatin tsiraru ta CDU.
== Manazarta ==
[[Category:Pages with unreviewed translations]]
00ao8ayjl3c8kj3jaxffzbo7o24dbgw
825908
825906
2026-04-24T17:14:24Z
Pharouqenr
25549
825908
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[Fayil:Christoph Ahlhaus IMG 3175 edit.jpg|thumb|Christoph Ahlhaus]]
'''Christoph Ahlhaus''' (An haife shi ne a ranar 28 ga watan Agustan shekarar 1969), ya kasan ce [[Jamus|ɗan]] [[Ɗan siyasa|siyasan]] kasar [[Jamus]] ne. Kuma shi wakili ne na Jam’iyyar Christian Democratic Union ta Jamus wacce ya shiga a shekarar 1985. Ya kasan ce kuma Shi ne magajin garin [[Hamburg]] daga watan Agustan shekarar 2010 zuwa Maris 2011.
== Rayuwar mutum ==
An haifi Ahlhaus a ranar 28 ga watan Agustan shekarar 1969 a Heidelberg, Baden-Württemberg, inda ya girma. Daga Shekarar 1988 zuwa 1990 ya kammala koyan aikin banki, kuma daga wannan shekarar ya ci gaba da karatun shari'a a jami'o'in Heidelberg, Munich, Berlin, da Speyer.<ref>''Lebenslauf Christoph Ahlhaus, Innensenator'' (in German), [[Government of Hamburg#Ministries|Behörde für Inneres]], archived from the original on 2009-06-15, retrieved 2009-07-26</ref> A cikin 1998 ya yi aikin magatakarda, tare da tashar a Jami'ar Kimiyyar Gudanarwa ta Jamusanci a Speyer. A shekarar 1999 ya cancanci zama lauya.
Ya auri Simone Ahlhaus (née Götz) tun daga Mayun shekarar 2006.<ref>Florian Hanauer (20 July 2010). "Was bedeutet das Ergebnis des Hamburger Votums ... für Christoph Ahlhaus?". ''[[Die Welt#Online-Ausgabe|welt.de]]''. Retrieved 15 December 2014.</ref><ref>"Ermittlungen: Razzia bei Hamburgs Ex-Bürgermeister Ahlhaus". ''[[Spiegel Online]]''. 29 February 2012. Retrieved 15 December 2014.</ref>
Ahlhaus memba ne na ƙungiyar 'yan uwantaka ta Turnerschaft Ghibellinia zu Heidelberg.<ref>"Christoph Ahlhaus hält bewegende Abschiedsrede im Rathaus". ''abendblatt.de''. 5 November 2014. Retrieved 15 December 2014.</ref>
A lokacin rani na shekarar 2014 Ahlhaus ya ƙaura tare da iyalinsa zuwa [[Berlin]]. A can yana aiki a matsayin lauya a wani kamfanin lauya.
== Siyasa a cikin CDU ==
Christoph Ahlhaus, wanda ya wakilci CDU daga shekarar 1985, shi ne Shugaban ƙungiyar ƙaramar hukumar Heidelberg-Altstadt-Schlierbach kuma Mataimakin Shugaban kungiyar Gundumar Heidelberg har zuwa shekarar 2001. Daga 2001 zuwa 2006 ya kasance sakataren yanki na CDU a Hamburg. Daga Maris ɗin shekarar 2004 zuwa Maris 2006 ya kasance memba na Majalisar 'Yanci da Hanseatic City na Hamburg, a matsayin wani ɓangare na kwamitocin shari'a da na cikin gida. Har zuwa Yunin 2012, ya kasance Shugaban CDU a Hamburg-Nord.
== Memba na majalisar dattijan Hamburg ==
A watan Afrilu na shekarar 2006, Magajin gari Ole von Beust ya nada shi a matsayin kansilan jiha na sashen wasanni da harkokin cikin gida.<ref>Lebenslauf Christoph Ahlhaus Archived 2013-05-13 at the [[Wayback Machine]]</ref> A ranar 7 ga Mayun shekarar 2008, Ahlhaus ya maye gurbin Udo Nagel kuma ya zama sanatan harkokin cikin gida na Free da Hanseatic City na Hamburg.
a watan Satumbar shekarata 2009, ba tare da sanar da jam’iyyarsa ba tukunna, Ahlhaus ya shirya rage harajin gidan caca a Hamburg daga 90% zuwa 50%. Wannan zai ba gidajen caca damar adana kusan Euro miliyan 30 a cikin haraji har zuwa shekarar 2010. Wani abin kunya shine John Jahr Jr. (daga Gruner & Jahr) yana ɗaya daga cikin shugabannin gidan caca, haka kuma shine wanda ya kirkiro kamfani na ƙasa wanda matar Ahlhaus ta jagoranci tallan lasisinsu tun daga 2009.<ref>{{Cite web |title=www.mopo.de |url=http://www.mopo.de/news/senat-veraendert-abgabenpolitik-neuregelung-hilft-spielbank,5066732,5088194.html |access-date=2021-03-01 |archive-date=2015-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150722180606/http://www.mopo.de/news/senat-veraendert-abgabenpolitik-neuregelung-hilft-spielbank,5066732,5088194.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=www.mopo.de |url=http://www.mopo.de/politik/hamburgs-ex-buergermeister-ermittlungen-gegen-christoph-ahlhaus-eingestellt,5067150,21078648.html |access-date=2021-03-01 |archive-date=2015-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150722182507/http://www.mopo.de/politik/hamburgs-ex-buergermeister-ermittlungen-gegen-christoph-ahlhaus-eingestellt,5067150,21078648.html |url-status=dead }}</ref>
Har ila yau, an soki yadda aka yi amfani da kuɗaɗen jihar don biyan harabar gidansa da gidansa na biyu a Altona (wanda ya ci kusan Euro miliyan 1.2).
A cikin "al'amarin motar kamfanin", dole ne ya yi ƙarin biyan kuɗi na EUR 59.40 don amfanin mota mai zaman kansa.<ref>{{Cite web |title=www.mopo.de |url=http://www.mopo.de/news/1189-euro-fuer-paris-reise-dienstwagen-affaere--ahlhaus-muss-zahlen,5066732,5334112.html |access-date=2021-03-01 |archive-date=2015-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150722183838/http://www.mopo.de/news/1189-euro-fuer-paris-reise-dienstwagen-affaere--ahlhaus-muss-zahlen,5066732,5334112.html |url-status=dead }}</ref>
Ahlhaus ya ci gaba duk da tsauraran kasafin kudi a cikin shekarar 2010 ta hanyar sayen tawaga tare da jarin kusan investment 600,000 da kuma farashin aiki shekara shekara na ,000 200,000.<ref>Lisa Hemmerich (29 September 2010). "Innensenator schickt Reiterstaffel erstmals auf Streife". ''abendblatt.de''. Retrieved 15 December 2014.</ref> A karkashin Ministan cikin gida Michael Neumann (SPD) kwangilar nishadi za a rufe ta 2015.<ref>"Reiterstaffel soll weiter Polizei verstärken". ''abendblatt.de''. 20 September 2012. Retrieved 15 December 2014.</ref> Burinsa na ci gaba da kasancewar ƙungiyar mawaƙa ta 'yan sanda, tare da kashe Euro miliyan 1.5 kowace shekara, ya kasance a wani ɓangare saboda rashin fahimta, duk da yankewarsa a sashen al'adu. Magajinsa Scholz ya tsayar da wannan al'adar.<ref>"Polizeiorchester 2012/2013". Archived from the original on 2012-11-14. Retrieved 2015-07-22.</ref><ref>{{Cite web |title=www.mopo.de |url=http://www.mopo.de/news/-der-rotstift-regiert-in-hamburg------wofuer-brauchen-wir-ein-polizei-orchester-fuer-1-5-millionen-euro----,5066732,5214856.html |access-date=2021-03-01 |archive-date=2015-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150722191055/http://www.mopo.de/news/-der-rotstift-regiert-in-hamburg------wofuer-brauchen-wir-ein-polizei-orchester-fuer-1-5-millionen-euro----,5066732,5214856.html |url-status=dead }}</ref>
== Magajin gari na Farko da Hanseatic na Hamburg ==
A ranar 18 ga Yulin shekarar 2010, Beust ya ba da sanarwar yin murabus daga matsayin magajin garin Hamburg, don haka zai iya ba da ƙarin lokaci ga rayuwarsa. Shawarwarin da ya bayar na tsayar da Christoph Ahlhaus a matsayin wanda zai gaje shi ya kasance ɗayan ya bi sahun Babban Jami'in Yankin CDU na Hamburg. Zaɓen Magajin Farko na CDU-Green Majalisar Dattijai mafi rinjaye an tsayar da shi don taron farko na 'yan ƙasa bayan hutun bazara na majalisa a ranar 25 ga Agustan shekarar 2010. Koyaya, abokan haɗin gwiwar GAL da farko sun nuna shakku game da nadin Christoph Ahlhaus. Sun yi kira ga 'yan siyasar masu ra'ayin rikau da su bi tafarkin sassaucin ra'ayi na Beust kuma su mutunta yarjejeniyar ƙawancen. Ahlhaus ya sa kansa sosai bayan yarjejeniya tsakanin CDU da GAL, wacce ta kasance tun shekara ta 2008, sannan kuma ya bayyana shirinsa na fuskantar Green tushe a watan Agusta 2010. Bayan taron tare da asalin GAL a ranar 18 ga watan Agusta, Ahlhaus da wakilan GAL duka sun nuna kwarin gwiwa na iya ci gaba da hadin gwiwar CDU-Green. Jam'iyyar Green Youth ta bukaci ficewa daga kawancen.
Gabanin zaɓen da aka shirya yi na kasancewa memba Ahlhaus a cikin Turnerschaft Ghibellinia. Wannan ya haifar da fushi a cikin GAL, kuma shugabannin jam'iyyar sun sanya goyon bayan ɓangarensu a zaɓen na Magajin garin Lord da ake magana a kai. Sun nemi bayanin Ahlhaus game da alakar sa da Turnerschaft kuma sun yi korafin cewa a ganin su, dabi'un kasa da ka'idojin misogynistic suna nan a hade da Coburg Convents. Ahlhaus ya bayyana cewa tsawon shekaru bai yi hulda da kamfanin na Heidelberg Turnerschaft ba. Ya nemi shugaban ƙungiyar ta 'yan uwa da ya daina daukar sa a matsayin memba.
[[Fayil:Christoph Ahlhaus.jpg|thumb|Christoph Ahlhaus]]
Lokacin zaɓar Magajin gari na Farko a ranar 25 ga watan Agusta 2010 ya zo duk da rikice-rikicen da suka gabata a matsayin abin mamaki. Christoph Ahlhaus ya samu kuri’u 70 a kan ƙuri’ar farko, kuri’u biyu sun fi na ‘yan majalisun da ke hade da launin kore-kore. 'Yan majalisar ƙasa na' yan adawa daga duka SPD da Hagu ma sun zaɓi Ahlhaus. 'Yan majalisa 50 ne suka kada masa kuri'a, kuma daya ya kaurace.
== Zabe da wa'adin mulki ==
A ranar 28 ga watan Nuwamban shekarar 2010, duka rukunin majalisar GAL, Sanatocin GAL da kwamitin zartarwa na GAL suka yanke shawarar kawo karshen hadin gwiwar, abinda ya sa Ahlhaus bada umarnin sallamar sanatocin GAL da kansilolin jihar a ranar 29 ga Nuwamban shekarar 2010. Tun daga wannan lokacin, Ahlhaus ya jagoranci gwamnatin tsiraru ta CDU.
== Manazarta ==
[[Category:Pages with unreviewed translations]]
crzlvtvw5qis5o3bdv1szmje9z7qj3m
825910
825908
2026-04-24T17:15:14Z
Pharouqenr
25549
825910
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[Fayil:Christoph Ahlhaus IMG 3175 edit.jpg|thumb|Christoph Ahlhaus]]
'''Christoph Ahlhaus''' (An haife shi ne a ranar 28 ga watan Agustan shekarar 1969), ya kasan ce [[Jamus|ɗan]] [[Ɗan siyasa|siyasan]] kasar [[Jamus]] ne. Kuma shi wakili ne na Jam’iyyar Christian Democratic Union ta Jamus wacce ya shiga a shekarar 1985. Ya kasan ce kuma Shi ne magajin garin [[Hamburg]] daga watan Agustan shekarar 2010 zuwa Maris 2011.
== Rayuwar mutum ==
An haifi Ahlhaus a ranar 28 ga watan Agustan shekarar 1969 a Heidelberg, Baden-Württemberg, inda ya girma. Daga Shekarar 1988 zuwa 1990 ya kammala koyan aikin banki, kuma daga wannan shekarar ya ci gaba da karatun shari'a a jami'o'in Heidelberg, Munich, Berlin, da Speyer.<ref>''Lebenslauf Christoph Ahlhaus, Innensenator'' (in German), [[Government of Hamburg#Ministries|Behörde für Inneres]], archived from the original on 2009-06-15, retrieved 2009-07-26</ref> A cikin 1998 ya yi aikin magatakarda, tare da tashar a Jami'ar Kimiyyar Gudanarwa ta Jamusanci a Speyer. A shekarar 1999 ya cancanci zama lauya.
Ya auri Simone Ahlhaus (née Götz) tun daga Mayun shekarar 2006.<ref>Florian Hanauer (20 July 2010). "Was bedeutet das Ergebnis des Hamburger Votums ... für Christoph Ahlhaus?". ''[[Die Welt#Online-Ausgabe|welt.de]]''. Retrieved 15 December 2014.</ref><ref>"Ermittlungen: Razzia bei Hamburgs Ex-Bürgermeister Ahlhaus". ''[[Spiegel Online]]''. 29 February 2012. Retrieved 15 December 2014.</ref>
Ahlhaus memba ne na ƙungiyar 'yan uwantaka ta Turnerschaft Ghibellinia zu Heidelberg.<ref>"Christoph Ahlhaus hält bewegende Abschiedsrede im Rathaus". ''abendblatt.de''. 5 November 2014. Retrieved 15 December 2014.</ref>
A lokacin rani na shekarar 2014 Ahlhaus ya ƙaura tare da iyalinsa zuwa [[Berlin]]. A can yana aiki a matsayin lauya a wani kamfanin lauya.
== Siyasa a cikin CDU ==
Christoph Ahlhaus, wanda ya wakilci CDU daga shekarar 1985, shi ne Shugaban ƙungiyar ƙaramar hukumar Heidelberg-Altstadt-Schlierbach kuma Mataimakin Shugaban kungiyar Gundumar Heidelberg har zuwa shekarar 2001. Daga 2001 zuwa 2006 ya kasance sakataren yanki na CDU a Hamburg. Daga Maris ɗin shekarar 2004 zuwa Maris 2006 ya kasance memba na Majalisar 'Yanci da Hanseatic City na Hamburg, a matsayin wani ɓangare na kwamitocin shari'a da na cikin gida. Har zuwa Yunin 2012, ya kasance Shugaban CDU a Hamburg-Nord.
== Memba na majalisar dattijan Hamburg ==
A watan Afrilu na shekarar 2006, Magajin gari Ole von Beust ya nada shi a matsayin kansilan jiha na sashen wasanni da harkokin cikin gida.<ref>Lebenslauf Christoph Ahlhaus Archived 2013-05-13 at the [[Wayback Machine]]</ref> A ranar 7 ga Mayun shekarar 2008, Ahlhaus ya maye gurbin Udo Nagel kuma ya zama sanatan harkokin cikin gida na Free da Hanseatic City na Hamburg.
a watan Satumbar shekarata 2009, ba tare da sanar da jam’iyyarsa ba tukunna, Ahlhaus ya shirya rage harajin gidan caca a Hamburg daga 90% zuwa 50%. Wannan zai ba gidajen caca damar adana kusan Euro miliyan 30 a cikin haraji har zuwa shekarar 2010. Wani abin kunya shine John Jahr Jr. (daga Gruner & Jahr) yana ɗaya daga cikin shugabannin gidan caca, haka kuma shine wanda ya kirkiro kamfani na ƙasa wanda matar Ahlhaus ta jagoranci tallan lasisinsu tun daga 2009.<ref>{{Cite web |title=www.mopo.de |url=http://www.mopo.de/news/senat-veraendert-abgabenpolitik-neuregelung-hilft-spielbank,5066732,5088194.html |access-date=2021-03-01 |archive-date=2015-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150722180606/http://www.mopo.de/news/senat-veraendert-abgabenpolitik-neuregelung-hilft-spielbank,5066732,5088194.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=www.mopo.de |url=http://www.mopo.de/politik/hamburgs-ex-buergermeister-ermittlungen-gegen-christoph-ahlhaus-eingestellt,5067150,21078648.html |access-date=2021-03-01 |archive-date=2015-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150722182507/http://www.mopo.de/politik/hamburgs-ex-buergermeister-ermittlungen-gegen-christoph-ahlhaus-eingestellt,5067150,21078648.html |url-status=dead }}</ref>
Har ila yau, an soki yadda aka yi amfani da kuɗaɗen jihar don biyan harabar gidansa da gidansa na biyu a Altona (wanda ya ci kusan Euro miliyan 1.2).
A cikin "al'amarin motar kamfanin", dole ne ya yi ƙarin biyan kuɗi na EUR 59.40 don amfanin mota mai zaman kansa.<ref>{{Cite web |title=www.mopo.de |url=http://www.mopo.de/news/1189-euro-fuer-paris-reise-dienstwagen-affaere--ahlhaus-muss-zahlen,5066732,5334112.html |access-date=2021-03-01 |archive-date=2015-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150722183838/http://www.mopo.de/news/1189-euro-fuer-paris-reise-dienstwagen-affaere--ahlhaus-muss-zahlen,5066732,5334112.html |url-status=dead }}</ref>
Ahlhaus ya ci gaba duk da tsauraran kasafin kudi a cikin shekarar 2010 ta hanyar sayen tawaga tare da jarin kusan investment 600,000 da kuma farashin aiki shekara shekara na ,000 200,000.<ref>Lisa Hemmerich (29 September 2010). "Innensenator schickt Reiterstaffel erstmals auf Streife". ''abendblatt.de''. Retrieved 15 December 2014.</ref> A karkashin Ministan cikin gida Michael Neumann (SPD) kwangilar nishadi za a rufe ta 2015.<ref>"Reiterstaffel soll weiter Polizei verstärken". ''abendblatt.de''. 20 September 2012. Retrieved 15 December 2014.</ref> Burinsa na ci gaba da kasancewar ƙungiyar mawaƙa ta 'yan sanda, tare da kashe Euro miliyan 1.5 kowace shekara, ya kasance a wani ɓangare saboda rashin fahimta, duk da yankewarsa a sashen al'adu. Magajinsa Scholz ya tsayar da wannan al'adar.<ref>"Polizeiorchester 2012/2013". Archived from the original on 2012-11-14. Retrieved 2015-07-22.</ref><ref>{{Cite web |title=www.mopo.de |url=http://www.mopo.de/news/-der-rotstift-regiert-in-hamburg------wofuer-brauchen-wir-ein-polizei-orchester-fuer-1-5-millionen-euro----,5066732,5214856.html |access-date=2021-03-01 |archive-date=2015-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150722191055/http://www.mopo.de/news/-der-rotstift-regiert-in-hamburg------wofuer-brauchen-wir-ein-polizei-orchester-fuer-1-5-millionen-euro----,5066732,5214856.html |url-status=dead }}</ref>
== Magajin gari na Farko da Hanseatic na Hamburg ==
A ranar 18 ga Yulin shekarar 2010, Beust ya ba da sanarwar yin murabus daga matsayin magajin garin Hamburg, don haka zai iya ba da ƙarin lokaci ga rayuwarsa. Shawarwarin da ya bayar na tsayar da Christoph Ahlhaus a matsayin wanda zai gaje shi ya kasance ɗayan ya bi sahun Babban Jami'in Yankin CDU na Hamburg. Zaɓen Magajin Farko na CDU-Green Majalisar Dattijai mafi rinjaye an tsayar da shi don taron farko na 'yan ƙasa bayan hutun bazara na majalisa a ranar 25 ga Agustan shekarar 2010. Koyaya, abokan haɗin gwiwar GAL da farko sun nuna shakku game da nadin Christoph Ahlhaus. Sun yi kira ga 'yan siyasar masu ra'ayin rikau da su bi tafarkin sassaucin ra'ayi na Beust kuma su mutunta yarjejeniyar ƙawancen. Ahlhaus ya sa kansa sosai bayan yarjejeniya tsakanin CDU da GAL, wacce ta kasance tun shekara ta 2008, sannan kuma ya bayyana shirinsa na fuskantar Green tushe a watan Agusta 2010. Bayan taron tare da asalin GAL a ranar 18 ga watan Agusta, Ahlhaus da wakilan GAL duka sun nuna kwarin gwiwa na iya ci gaba da hadin gwiwar CDU-Green. Jam'iyyar Green Youth ta bukaci ficewa daga kawancen.
Gabanin zaɓen da aka shirya yi na kasancewa memba Ahlhaus a cikin Turnerschaft Ghibellinia. Wannan ya haifar da fushi a cikin GAL, kuma shugabannin jam'iyyar sun sanya goyon bayan ɓangarensu a zaɓen na Magajin garin Lord da ake magana a kai. Sun nemi bayanin Ahlhaus game da alakar sa da Turnerschaft kuma sun yi korafin cewa a ganin su, dabi'un kasa da ka'idojin misogynistic suna nan a hade da Coburg Convents. Ahlhaus ya bayyana cewa tsawon shekaru bai yi hulda da kamfanin na Heidelberg Turnerschaft ba. Ya nemi shugaban ƙungiyar ta 'yan uwa da ya daina daukar sa a matsayin memba.
[[Fayil:Christoph Ahlhaus.jpg|thumb|Christoph Ahlhaus]]
Lokacin zaɓar Magajin gari na Farko a ranar 25 ga watan Agusta 2010 ya zo duk da rikice-rikicen da suka gabata a matsayin abin mamaki. Christoph Ahlhaus ya samu kuri’u 70 a kan ƙuri’ar farko, kuri’u biyu sun fi na ‘yan majalisun da ke hade da launin kore-kore. 'Yan majalisar ƙasa na' yan adawa daga duka SPD da Hagu ma sun zaɓi Ahlhaus. 'Yan majalisa 50 ne suka kada masa kuri'a, kuma daya ya kaurace.
== Zabe da wa'adin mulki ==
A ranar 28 ga watan Nuwamban shekarar 2010, duka rukunin majalisar GAL, Sanatocin GAL da kwamitin zartarwa na GAL suka yanke shawarar kawo karshen hadin gwiwar, abinda ya sa Ahlhaus bada umarnin sallamar sanatocin GAL da kansilolin jihar a ranar 29 ga Nuwamban shekarar 2010. Tun daga wannan lokacin, Ahlhaus ya jagoranci gwamnatin tsiraru ta CDU.
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Category:Pages with unreviewed translations]]
3p4z4wpwtds5kz8rk0rnp7yvymbv5mh
Sarna sthal
0
21094
826216
796928
2026-04-25T11:27:14Z
Ummun Sultan
23935
826216
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Sarna_worshippers_following_their_religious_rites.jpg|right|thumb|220x220px|Masu bautar Sarna]]
[[Fayil:Holy Prayer.jpg|thumb|Sarna sthal]]
[[Fayil:Holy Prayer.jpg|thumb|Sarna sthal]]
[[Fayil:Holy Prayer.jpg|thumb|Sarna sthal]]
'''Sarna''' alfarma kurmi ne a cikin al'adun addinai na yankin Chota Nagpur Plateau a cikin jihohin [[Jharkhand]], [[Bihar]], [[Assam]] da [[Chhattisgarh]] . Mabiya waɗannan ƙa'idodi na farko sun kasance na Baiga, Ho,<ref name="bhaskar2">{{Cite news|url=https://www.bhaskar.com/jharkhand/ghatsila/news/latest-ghatsila-news-030003-2269852.html|title=कुड़मी जनप्रतिनिधियों का होगा बहिष्कार : लाल्टू|website=bhaskar|date=23 July 2018|access-date=10 November 2019}}</ref> Kurukh, Munda da Santal . Dangane da imanin gari, ''Gram deoti'' ko allahn ƙauye suna zaune a cikin sarna, inda ake miƙa hadaya sau biyu a shekara. A cikin 'yan shekarun nan yawancin kabilu da ƙungiyar Kudumi Mahato sun nemi lambar addini ga Sarna, ban da Hindu, saboda sun yi imanin cewa masu bautar yanayi ne.
== Bayanin Lantarki ==
[[File:Sarnaism_flag.svg|thumb|Tutar Sarnaism]]
''Sarna'' yana nufin "ɗan kurmi " Sannan kuma yana da alaƙa ta asali da sunan itacen sal . Ga imanin almara na Santali 'Sarna' yana nufin 'kibiya ce'
=== Tiyoloji ===
[[Fayil:Jaher Than during baha festival.jpg|thumb|Sarna sthal]]
Mabiya '''addinin Sarna sun''' yi imani, suna bauta, kuma suna girmama allahn ƙauye a matsayin mai kare ƙauyen, wanda ake kira ''Gaon khunt'', ''Gram deoti'', ''Dharmes'', ''Marang Buru'', ''Singbonga'', ko kuma ta wasu sunaye ta ƙabilu daban-daban.<ref name="Amit Jha2">{{cite book|author=Amit Jha|year=2009|title=Contemporary Religious Institutions in Tribal India|isbn=9780557090532|url=https://books.google.com/books?id=zgLCCQAAQBAJ&q=sarnaism+belief&pg=PT121}}</ref> Har ila yau, mabiya sun yi imani da, sujada, da girmama ''Dharti ayo'' ko ''Chalapachho Devi'', allahn uwa da aka gano a matsayin ƙasa ko yanayi.
== Wuraren ibada da ibada ==
Sarna wuri ne na bautar Allah mai tsarki. Hakanan ana kiranta ''gram fiye da'', ''Jaher fiye da'' ''Jaher gar'', sannan kuma ana kuma iya samun sa a ƙauyuka. Itatuwan gishiri suna cikin kurmi mai tsarki. Ana gudanar da shagulgulan duk jama'ar ƙauyen a taron jama'a tare da halartar firistocin ƙauyen, ''pahan'' . ''Babban mataimakin limamin'' kauye ana kiransa Naike.
Sthal yawanci yana da bishiyoyi da yawa kamar sal, mahua, neem, da banyan.
Babban biki na Sarnaism shine Sarhul, wani biki ne wanda masu bautarwa ke bauta wa kakanninsu. Wani labari a cikin Munda ya ce wani zaki ya taba bin wani mutum, wanda ya tsere ta hanyar buya a wani daji. Bayan faruwar lamarin, ya kuma yi alkawarin zai bayar da ''sakua'' furanni da ganye da kuma dabba mai rai. A lokacin bikin, ''pahan'' ya kawo tukunyar ruwa uku zuwa ''sarna'' . Idan tukwanen ruwa suka rage daidai, suna da yakinin damina za ta gaza, to amma idan ta kasance iri daya damin din zai zo yadda yake. Maza sa’an nan suna ba da ''sakuwa'' furanni da ganyaye.<ref>{{Cite journal|last=Srivastava|first=Malini|date=2007-10-01|df=dmy-all|title=The Sacred Complex of Munda Tribe|journal=The Anthropologist|volume=9|issue=4|pages=327–330|doi=10.1080/09720073.2007.11891020|s2cid=73737689|issn=0972-0073}}</ref>
== Yawan jama'a ==
[[File:JAAHER_garh.jpg|thumb|Sarna mabiya a wani biki a shekarar 2018]]
Jimlar yawan jama'a: c. 78,41,870 zuwa 85,41,870 <ref>{{cite news|first=Zeeshan|last=Shaikh|newspaper=The Indian Express|url=http://indianexpress.com/article/explained/india-religion-census-fewer-minor-faiths-in-india-now-finds-census-number-of-their-adherents-up-2946824/|title=Fewer minor faiths in India now, finds Census; number of their adherents up}}</ref>
* [[Jharkhand]] : 42,23,500
* [[Assam]] : 10,00,000 zuwa 12,00,000 (an kiyasta)
* [[Bihar]] : 13,49,460
* [[Chhattisgarh]] : 7,68,910 (an kiyasta)
* [[Odisha]] : 5,00,000 zuwa 10,00,000 (an kiyasta)
== Buƙatar neman lambar ƙididdigar Sarna ==
Kungiyoyi da yawa na kabilanci da Kudumi Mahato suna neman a samar musu da wani tsarin kidaya na addinin Sarna.<ref>{{cite news|first=Santosh K.|last=Kiro|url=http://www.telegraphindia.com/1130819/jsp/jharkhand/story_17245599.jsp|title=Delhi demo for Sarna identity|newspaper=The Telegraph|year=2013}}</ref><ref>{{cite news|first=Pranab|last=Mukherjee|author-link=Pranab Mukherjee|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-03-30/ranchi/38144883_1_census-format-separate-sarna-religion-code-rally|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002175305/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-03-30/ranchi/38144883_1_census-format-separate-sarna-religion-code-rally|url-status=dead|archive-date=2013-10-02|title=Tribals to rally for inclusion of Sarna religion in census|date=2013-03-30|newspaper=[[The Times of India]]|df=dmy-all}}</ref><ref name="jagran2">{{cite news|url=https://www.jagran.com/jharkhand/godda-kurmi-smaj-18868750.html|title=मांगे नहीं मानी तो जारी रहेगा आंदोलन|website=jagran.com|access-date=10 November 2019}}</ref>
Kwanan nan majalissar Jharkhand gaba dayan su suka yanke hukunci kan 'Sarna Code' don shigar da Sarna a matsayin addini daban a kidayar 2021, kuma an aika zuwa ga gwamnatin tsakiya don neman amincewa.<ref>{{cite web|title=Jharkhand Assembly passes resolution on Sarna Code|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/jharkhand-assembly-passes-resolution-on-sarna-code/article33081116.ece|website=The Hindu|language=en-IN|date=12 November 2020}}</ref>
=== Kungiyoyi ===
* Akhil Bharatiya Sarna Dharam (ABSD)
* Duk Indiya Sarna Dharam Mandowa (AISDM)
* Kherwal Saonta Semled (KSS)
== Manazarta ==
92gw18bido7ose4ez2syi7q17emb5l8
826217
826216
2026-04-25T11:27:40Z
Ummun Sultan
23935
826217
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Sarna_worshippers_following_their_religious_rites.jpg|right|thumb|220x220px|Masu bautar Sarna]]
[[Fayil:Holy Prayer.jpg|thumb|Sarna sthal]]
[[Fayil:Holy Prayer.jpg|thumb|Sarna sthal]]
[[Fayil:Holy Prayer.jpg|thumb|Sarna sthal]]
'''Sarna''' alfarma kurmi ne a cikin al'adun addinai na yankin Chota Nagpur Plateau a cikin jihohin [[Jharkhand]], [[Bihar]], [[Assam]] da [[Chhattisgarh]] . Mabiya waɗannan ƙa'idodi na farko sun kasance na Baiga, Ho,<ref name="bhaskar2">{{Cite news|url=https://www.bhaskar.com/jharkhand/ghatsila/news/latest-ghatsila-news-030003-2269852.html|title=कुड़मी जनप्रतिनिधियों का होगा बहिष्कार : लाल्टू|website=bhaskar|date=23 July 2018|access-date=10 November 2019}}</ref> Kurukh, Munda da Santal . Dangane da imanin gari, ''Gram deoti'' ko allahn ƙauye suna zaune a cikin sarna, inda ake miƙa hadaya sau biyu a shekara. A cikin 'yan shekarun nan yawancin kabilu da ƙungiyar Kudumi Mahato sun nemi lambar addini ga Sarna, ban da Hindu, saboda sun yi imanin cewa masu bautar yanayi ne.
== Bayanin Lantarki ==
[[File:Sarnaism_flag.svg|thumb|Tutar Sarnaism]]
''Sarna'' yana nufin "ɗan kurmi " Sannan kuma yana da alaƙa ta asali da sunan itacen sal . Ga imanin almara na Santali 'Sarna' yana nufin 'kibiya ce'
=== Tiyoloji ===
[[Fayil:Jaher Than during baha festival.jpg|thumb|Sarna sthal]]
Mabiya '''addinin Sarna sun''' yi imani, suna bauta, kuma suna girmama allahn ƙauye a matsayin mai kare ƙauyen, wanda ake kira ''Gaon khunt'', ''Gram deoti'', ''Dharmes'', ''Marang Buru'', ''Singbonga'', ko kuma ta wasu sunaye ta ƙabilu daban-daban.<ref name="Amit Jha2">{{cite book|author=Amit Jha|year=2009|title=Contemporary Religious Institutions in Tribal India|isbn=9780557090532|url=https://books.google.com/books?id=zgLCCQAAQBAJ&q=sarnaism+belief&pg=PT121}}</ref> Har ila yau, mabiya sun yi imani da, sujada, da girmama ''Dharti ayo'' ko ''Chalapachho Devi'', allahn uwa da aka gano a matsayin ƙasa ko yanayi.
== Wuraren ibada da ibada ==
Sarna wuri ne na bautar Allah mai tsarki. Hakanan ana kiranta ''gram fiye da'', ''Jaher fiye da'' ''Jaher gar'', sannan kuma ana kuma iya samun sa a ƙauyuka. Itatuwan gishiri suna cikin kurmi mai tsarki. Ana gudanar da shagulgulan duk jama'ar ƙauyen a taron jama'a tare da halartar firistocin ƙauyen, ''pahan'' . ''Babban mataimakin limamin'' kauye ana kiransa Naike.
Sthal yawanci yana da bishiyoyi da yawa kamar sal, mahua, neem, da banyan.
Babban biki na Sarnaism shine Sarhul, wani biki ne wanda masu bautarwa ke bauta wa kakanninsu. Wani labari a cikin Munda ya ce wani zaki ya taba bin wani mutum, wanda ya tsere ta hanyar buya a wani daji. Bayan faruwar lamarin, ya kuma yi alkawarin zai bayar da ''sakua'' furanni da ganye da kuma dabba mai rai. A lokacin bikin, ''pahan'' ya kawo tukunyar ruwa uku zuwa ''sarna'' . Idan tukwanen ruwa suka rage daidai, suna da yakinin damina za ta gaza, to amma idan ta kasance iri daya damin din zai zo yadda yake. Maza sa’an nan suna ba da ''sakuwa'' furanni da ganyaye.<ref>{{Cite journal|last=Srivastava|first=Malini|date=2007-10-01|df=dmy-all|title=The Sacred Complex of Munda Tribe|journal=The Anthropologist|volume=9|issue=4|pages=327–330|doi=10.1080/09720073.2007.11891020|s2cid=73737689|issn=0972-0073}}</ref>
== Yawan jama'a ==
[[File:JAAHER_garh.jpg|thumb|Sarna mabiya a wani biki a shekarar 2018]]
Jimlar yawan jama'a: c. 78,41,870 zuwa 85,41,870 <ref>{{cite news|first=Zeeshan|last=Shaikh|newspaper=The Indian Express|url=http://indianexpress.com/article/explained/india-religion-census-fewer-minor-faiths-in-india-now-finds-census-number-of-their-adherents-up-2946824/|title=Fewer minor faiths in India now, finds Census; number of their adherents up}}</ref>
* [[Jharkhand]] : 42,23,500
* [[Assam]] : 10,00,000 zuwa 12,00,000 (an kiyasta)
* [[Bihar]] : 13,49,460
* [[Chhattisgarh]] : 7,68,910 (an kiyasta)
* [[Odisha]] : 5,00,000 zuwa 10,00,000 (an kiyasta)
== Buƙatar neman lambar ƙididdigar Sarna ==
Kungiyoyi da yawa na ƙabilanci da Kudumi Mahato suna neman a samar musu da wani tsarin kidaya na addinin Sarna.<ref>{{cite news|first=Santosh K.|last=Kiro|url=http://www.telegraphindia.com/1130819/jsp/jharkhand/story_17245599.jsp|title=Delhi demo for Sarna identity|newspaper=The Telegraph|year=2013}}</ref><ref>{{cite news|first=Pranab|last=Mukherjee|author-link=Pranab Mukherjee|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-03-30/ranchi/38144883_1_census-format-separate-sarna-religion-code-rally|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002175305/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-03-30/ranchi/38144883_1_census-format-separate-sarna-religion-code-rally|url-status=dead|archive-date=2013-10-02|title=Tribals to rally for inclusion of Sarna religion in census|date=2013-03-30|newspaper=[[The Times of India]]|df=dmy-all}}</ref><ref name="jagran2">{{cite news|url=https://www.jagran.com/jharkhand/godda-kurmi-smaj-18868750.html|title=मांगे नहीं मानी तो जारी रहेगा आंदोलन|website=jagran.com|access-date=10 November 2019}}</ref>
Kwanan nan majalissar Jharkhand gaba dayan su suka yanke hukunci kan 'Sarna Code' don shigar da Sarna a matsayin addini daban a kidayar 2021, kuma an aika zuwa ga gwamnatin tsakiya don neman amincewa.<ref>{{cite web|title=Jharkhand Assembly passes resolution on Sarna Code|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/jharkhand-assembly-passes-resolution-on-sarna-code/article33081116.ece|website=The Hindu|language=en-IN|date=12 November 2020}}</ref>
=== Kungiyoyi ===
* Akhil Bharatiya Sarna Dharam (ABSD)
* Duk Indiya Sarna Dharam Mandowa (AISDM)
* Kherwal Saonta Semled (KSS)
== Manazarta ==
8o634i4k7t2853r5h61qdt2sm9zzfpf
Casbah na Algiers
0
21733
826129
789453
2026-04-25T02:14:35Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826129
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[Fayil:Casbah of Algiers 1.JPG|thumb|Casbah na Algiers]]
'''Casbah''' (Larabci: قصبة, qaṣba, ma'ana kagara) shine kagara ta Algiers a Algeria kuma kwata-kwata na gargajiya sun kewayeta. A shekarar 1992, Hukumar Kula da Ilmi, Kimiyya da Al'adu ta Majalisar Dinkin Duniya (UNESCO) ta shelanta Kasbah na Algiers a matsayin wurin tarihin al'adun duniya, a matsayin "Akwai ragowar kagarar, kamar yadda "Akwai ragowar katanga, tsoffin masallatai da gidajen sarauta irin na Ottoman da kuma ragowar tsarin birni na gargajiya da ke da alaƙa da zurfin tunanin al'umma."<ref>[[UNESCO]], [https://whc.unesco.org/en/list/565 ''Decision Text''], World Heritage Centre, retrieved 21 July 2017</ref>
== Bayanin Lantarki ==
Gabaɗaya, kasbah ita ce katanga ta garuruwa da biranen Arewacin Afirka da yawa.<ref>[http://arabicnametranslatorrxab.wordpress.com/ ''Arabic Name Translator'']. "The Casbah (Arabic: قصبة, qaṣba, meaning citadel (fortress)) is specifically the citadel of Algiers in Algeria and the traditional quarter clustered around it. More generally, a kasbah is the walled citadel of many North African cities and towns."</ref> Sunan ya sami shiga cikin Ingilishi daga Faransanci a ƙarshen karni na 19 (ƙamus ɗin Turanci na Oxford ya ce 1895), kuma ana iya rubuta shi "kasbah" ko "casbah."<ref>Tanya Reinhart Israel/Palestine: How to End the War of 1948 2011- Page 151 "The Jenin refugee camp and the Casbah in Nablus were considered by the Israeli army to be the toughest areas to conquer. Preparations to seize these areas began long in advance. In January 2002, Amir Oren reported in Ha'aretz that the ..."</ref>
== Tarihi ==
An kafa Casbah na Algiers a kan rusasshen tsohuwar Icosium a cikin karni na 10. Birni ne da aka gina akan tsauni, ya miƙe zuwa teku, ya kasu zuwa "Babban birni" da "Lowananan birni". Daya daga cikinsu ya samo gine-ginen gine-gine da masallatai tun daga ƙarni na 17: Masallacin Ketchaoua (wanda Dey Baba Hassan ya gina a shekarar 1794) wanda minaret biyu suka haɗa shi; Djama’a al-Djedid (1660, a lokacin Ottomans) tare da manyan abubuwan da ya ƙare na kopo cupola yana nuna wasu da kuma kopolas huɗu; Djamaâ el Kebir (mafi tsufa daga masallatai), wanda Almoravid mai mulki Yusuf ibn Tashfin ya gina; da Masallacin Ali Bitchin (Raïs, 1623). Casbah kuma ya ƙunshi fadoji da dama, ciki har da Dar Aziza, Dar Mustapha Pacha, Fadar Dey, da Dar Hassan Pacha wanda aka gina a cikin 1791 don ɗaukar Pasha, wanda ya zauna a can shekaru takwas.<ref name="WDL">{{cite web|url=http://www.wdl.org/en/item/8768/|title=Interior of Governors Palace, Algiers, Algeria|website=[[World Digital Library]]|year=1899|access-date=2013-09-25|archive-date=2018-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20180109181236/https://www.wdl.org/en/item/8768/|url-status=dead}}</ref>
A cikin shekara ta 1839, jim kaɗan bayan mamayar Faransa, gwamnan Faransa ya koma Dar Hassan Pacha. A shekarar 1860, Napoleon III da Eugénie de Montijo sun ziyarci.<ref name="WDL" /> Kafin mulkin faransa, gidan casbah ya kunshi kusan Jama Masjid 13, masallatai 109, kaburbura 32 da Zawiya 12, duka gine-ginen da suka shafi addini 166. Koyaya, yawancin waɗannan gine-ginen addini sun lalace yayin mamayar. A shekarar 1862, akwai Masallatan Jama tara kawai, masallatai 19, masallatai 15 da Zawiya biyar. Masallatai da yawa kamar Masallacin Ketchauoua da Masallacin Berrani an canza su zuwa gini tare da wasu dalilai da ba na Musulunci ba, kamar barikin soja da majami'u.<ref>[http://elmihwar.com/ar/index.php/mobile/%D9%85%D9%84%D9%81%D8%A7%D8%AA/18168.html دويرات القصبة تحتضّر ومساجدها العتيقة مهدّدة بالاندثار.. فهل من مغيث؟]. ''El Mihwar''. Retrieved January 9, 2018.</ref>
Casbah sun taka muhimmiyar rawa a lokacin Yaƙin Samun 'Yanci na Aljeriya (1954-1962). A farkon shekarun yakin, Casbah ita ce cibiyar cibiyar tawayen kungiyar 'yanci ta kasa (FLN), daga inda ta tsara tare da aiwatar da hare-hare kan' yan Faransa da jami'an tsaro a Algeria a lokacin. Domin dakile kokarinsu, hukumomin Faransa suka fara gudanar da ayyukansu a cikin Casbah yayin yakin Algiers.
== Yanayin halin yanzu ==
ANSS, hukumar kiyayewa na gwamnatin Aljeriya, ta ba da rahoton cewa gine-gine 373 a cikin Casbah sun rushe. Daga cikin gine-ginen 1816 da suka rage, 40% sun lalace ko kuma suna cikin mawuyacin hali, kuma 10% suna hawa.<ref name="Foroudi">Layli Foroudi, [https://www.apollo-magazine.com/the-algerians-battling-to-save-the-casbah-from-crumbling/ The Algerians battling to save the Casbah from crumbling], ''Apollo'' (March 19, 2020).</ref>
Kamfanin dillancin labarai na Reuters ya ruwaito a cikin watan Agustan 2008 cewa Casbah na cikin wani yanayi na rashin kulawa kuma wasu yankuna na fuskantar barazanar rugujewa.<ref>{{cite news|author=William Maclean|url=https://www.reuters.com/article/inDepthNews/idUSLB44107820080901?pageNumber=1&virtualBrandChannel=0|title=REUTERS, William Maclean, Aug 31, 2008|agency=Reuters|date=2008-09-01|access-date=2010-06-19}}</ref>
Hukumomin Aljeriya sun lissafa shekaru, rashin kulawa da yawan mutane a matsayin manyan masu bayar da gudummawa ga lalacewar. Yawan mutane ya sa matsalar ta zama mai wahalar warwarewa musamman saboda kokarin da za a yi don sauya mazauna. Alkaluma sun nuna daga mutane 40,000 zuwa 70,000, kodayake yana da wahala a iya tabbatarwa saboda yawan masu zama a cikin gine-ginen da babu kowa.<ref>{{cite web|url=http://www.algeria.com/blog/renewal-of-the-algiers-casbah|title=Algeria Channel|publisher=Alger</big>ia.com|access-date=2010-06-19}}</ref> Daya daga cikin dalilan da yasa gwamnati ke son inganta yanayin Casbah shine kasancewarta maboya ga masu aikata laifi da terroristsan ta'adda. A ƙarshen 1950s da lokacin tawayen jama'a da gwagwarmaya da turawan mulkin mallaka na Faransa shine mafaka ga Rundunar 'Yanci ta Kasa (Algeria).
Mai kiyayewa Belkacem Babaci ya bayyana halin da ake ciki a matsayin mai wahala, amma ba za a iya shawo kansa ba, yana mai cewa: “Har yanzu na yi imanin cewa abu ne mai yiyuwa a adana shi, amma kuna bukatar wofinta shi kuma kuna buƙatar samun ƙwararrun mutane waɗanda za su girmama salon, kayan. Babban kalubale ne."<ref>{{cite web|url=https://blogs.wsj.com/informedreader/2007/07/05/the-casbah-crumbles-amid-algerias-turmoil/|title=Wall Street Journal Blogs, The Informed Reader, July 5, 2007, 9:39 AM ET|publisher=Blogs.wsj.com|date=2007-07-05|access-date=2010-06-19|archive-date=2012-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20120330134140/http://blogs.wsj.com/informedreader/2007/07/05/the-casbah-crumbles-amid-algerias-turmoil/|url-status=dead}}</ref> Ayyuka na maidowa sun kasance cikin damuwa da jinkiri da rashawa ta yau da kullun.<ref name="Foroudi" /><gallery class="center" widths="275" heights="225">
File:Casbah of Algiers, the heart of the city.jpg|Casbah na Algiers
File:Casbah baths.jpg|Fadar Casbah (Hammam)
File:Ruelle étroite de la Casbah d'Alger, April 2007.jpg|Tsakar Gida
File:House interior casbah algiers.jpg|Gidan gidan Casbah
File:Algiers fishing port.jpg|Tashar masunta a ƙasa daga Casbah
</gallery>
== A cikin al'adun gargajiya ==
* Casbah na Algiers suna taka muhimmiyar rawa a fim din Faransa na 1937 Pépé le Moko da fim na 1938 na Algiers na Amurka, wanda shahararren barawon nan mai suna Pepe le Moko, wanda Jean Gabin ya buga a Faransanci da Charles Boyer a cikin fassarar Amurka ya ɓoye a can bayan ya yi kaurin suna a Faransa, kuma ya zama shugaba na gari, amma yayin da lokaci ya wuce, sai ya fara jin tarko a cikin gundumar. Kodayake a fim ɗin Amurka, Boyer bai taɓa ce wa costar Hedy Lamarr "Ku zo tare da ni zuwa ze Casbah ba," wannan layin yana cikin fim ɗin Hollywood, kuma zai kasance tare da shi, saboda albarkacin ƙarni na masu sha'awar ra'ayi da kuma kayan Looney Tunes.<ref>{{cite book|author=TCM Film Guide|title=The 50 Most Unforgettable Actors of the Studio Era: Leading Men|publisher=[[Chronicle Books]]|location=San Francisco, California|year=2006|page=29}}</ref><ref>{{cite book|last=Boller, Jr.|first=Paul F.|author2=George, John|title=They Never Said It: A Book of Fake Quotes, Misquotes, and Misleading Attributions|year=1989|publisher=Oxford University Press|location=New York|isbn=0-19-505541-1|url=https://archive.org/details/theyneversaiditb00boll}}</ref>
* Matsayin Boyer a matsayin Pepe Le Moko ya riga ya shahara a duniya lokacin da mai raye rashi Chuck Jones ya kirkiro halayen Pepé Le Pew, skunk na soyayya da aka gabatar a cikin Warner Bros. zane mai ban dariya Odor-can Kitty, akan Boyer, muryarsa - wacce Mel Blanc ta kwaikwayi - jimlar kamawa "Zo tare da ni zuwa ze Casbah" daga sanannen wasan kwaikwayonsa.<ref>{{cite book|author=TCM Film Guide|title=The 50 Most Unforgettable Actors of the Studio Era: Leading Men|publisher=[[Chronicle Books]]|location=San Francisco, California|year=2006|page=31}}</ref>
== Sananne mutane ==
* Abd al-Rahman al-Tha'alibi (1384-1479)
* Abdelhalim Bensmaia (1866-1933)
* Mohamed Charef (1908-2011)
* Brahim Boushaki (1912-1997)
* Djamila Bouhired (born 1935)
* Djamila Boupacha (born 1938)
* Mustapha Toumi (1937-2013)
== Duba kuma ==
* ''[[:en:Pépé_le_Moko|Pépé le Moko]]''
* [[:en:Casbah_City_(TV_series)|''Casbah City'' (jerin talabijan)]]
* [[:en:Medina_quarter|Medina quarter]]
* [[:en:List_of_cultural_assets_of_Algeria|Jerin kayan al'adu na Aljeriya]]
== Manazarta ==
<references />
== Hanyoyin haɗin waje ==
* {{cite news|author=Smith, Craig S.|title=The Crumbling of the Casbah|access-date=2008-02-08|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2006/07/23/arts/design/23smit.html|date=2006-07-23}}
* {{cite news|author=Hammer, Joshua|date=July 2007|title=Save the Casbah|work=[[Smithsonian (magazine)|Smithsonian]]|url=http://www.smithsonianmag.com/people-places/10024726.html|access-date=2021-06-22|archive-date=2012-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20120914182850/http://www.smithsonianmag.com/people-places/10024726.html|url-status=dead}}
[[Category: Aljeriya]]
klgponqctpilyrbbmw9m6ly5k9a1cfc
Wikipedia:Sabbin editoci
4
21908
826095
825408
2026-04-24T21:25:55Z
AmmarBot
13973
Sabunta shafin sabbin editoci
826095
wikitext
text/x-wiki
Wannan shafin ya na ƙunshe da sabbin editocin da sukayi rajista a Hausa Wikipedia. Robot yana sabunta wannan shafin duk bayan wasu sa'o'i. Kada ku gyara wannan shafin, duk chanjin da akayi, robot zaya yi overwriting din shi a lokacin sabunta shafin.
{| class="wikitable sortable"
!Numba
!Edita
!Gudummuwa
!Lokacin rajista
|-
|1
|[[User:Abubakaraigrm|Abubakaraigrm]]
|[[Special:Contributions/Abubakaraigrm|Gudummuwa]]
|Talata, 21 ga Afrilu 2026
|-
|2
|[[User:Dajusha|Dajusha]]
|[[Special:Contributions/Dajusha|Gudummuwa]]
|Laraba, 22 ga Afrilu 2026
|-
|3
|[[User:SSingh (WMF)|SSingh (WMF)]]
|[[Special:Contributions/SSingh (WMF)|Gudummuwa]]
|Laraba, 22 ga Afrilu 2026
|-
|4
|[[User:I putu Wahyu Netar|I putu Wahyu Netar]]
|[[Special:Contributions/I putu Wahyu Netar|Gudummuwa]]
|Laraba, 22 ga Afrilu 2026
|-
|5
|[[User:Cosal|Cosal]]
|[[Special:Contributions/Cosal|Gudummuwa]]
|Laraba, 22 ga Afrilu 2026
|-
|6
|[[User:Postmpls|Postmpls]]
|[[Special:Contributions/Postmpls|Gudummuwa]]
|Laraba, 22 ga Afrilu 2026
|-
|7
|[[User:Audu Waya|Audu Waya]]
|[[Special:Contributions/Audu Waya|Gudummuwa]]
|Laraba, 22 ga Afrilu 2026
|-
|8
|[[User:Garba TL|Garba TL]]
|[[Special:Contributions/Garba TL|Gudummuwa]]
|Laraba, 22 ga Afrilu 2026
|-
|9
|[[User:Nasiru Dada|Nasiru Dada]]
|[[Special:Contributions/Nasiru Dada|Gudummuwa]]
|Laraba, 22 ga Afrilu 2026
|-
|10
|[[User:Lukman Dalha|Lukman Dalha]]
|[[Special:Contributions/Lukman Dalha|Gudummuwa]]
|Laraba, 22 ga Afrilu 2026
|-
|11
|[[User:Silverstein|Silverstein]]
|[[Special:Contributions/Silverstein|Gudummuwa]]
|Laraba, 22 ga Afrilu 2026
|-
|12
|[[User:Lucivarius|Lucivarius]]
|[[Special:Contributions/Lucivarius|Gudummuwa]]
|Laraba, 22 ga Afrilu 2026
|-
|13
|[[User:Genesis shan|Genesis shan]]
|[[Special:Contributions/Genesis shan|Gudummuwa]]
|Laraba, 22 ga Afrilu 2026
|-
|14
|[[User:Turtle03thegreycat|Turtle03thegreycat]]
|[[Special:Contributions/Turtle03thegreycat|Gudummuwa]]
|Laraba, 22 ga Afrilu 2026
|-
|15
|[[User:Ummulkhair Shehu|Ummulkhair Shehu]]
|[[Special:Contributions/Ummulkhair Shehu|Gudummuwa]]
|Laraba, 22 ga Afrilu 2026
|-
|16
|[[User:IlPoncio|IlPoncio]]
|[[Special:Contributions/IlPoncio|Gudummuwa]]
|Laraba, 22 ga Afrilu 2026
|-
|17
|[[User:Stinglehammer|Stinglehammer]]
|[[Special:Contributions/Stinglehammer|Gudummuwa]]
|Laraba, 22 ga Afrilu 2026
|-
|18
|[[User:Young Sigma Male|Young Sigma Male]]
|[[Special:Contributions/Young Sigma Male|Gudummuwa]]
|Laraba, 22 ga Afrilu 2026
|-
|19
|[[User:Ahmad D Malan|Ahmad D Malan]]
|[[Special:Contributions/Ahmad D Malan|Gudummuwa]]
|Laraba, 22 ga Afrilu 2026
|-
|20
|[[User:Maiō T.|Maiō T.]]
|[[Special:Contributions/Maiō T.|Gudummuwa]]
|Laraba, 22 ga Afrilu 2026
|-
|21
|[[User:Wiki User 555555|Wiki User 555555]]
|[[Special:Contributions/Wiki User 555555|Gudummuwa]]
|Laraba, 22 ga Afrilu 2026
|-
|22
|[[User:Wikimaribarre|Wikimaribarre]]
|[[Special:Contributions/Wikimaribarre|Gudummuwa]]
|Laraba, 22 ga Afrilu 2026
|-
|23
|[[User:Mohd Farmna Owaisi|Mohd Farmna Owaisi]]
|[[Special:Contributions/Mohd Farmna Owaisi|Gudummuwa]]
|Laraba, 22 ga Afrilu 2026
|-
|24
|[[User:Nataliia1908|Nataliia1908]]
|[[Special:Contributions/Nataliia1908|Gudummuwa]]
|Laraba, 22 ga Afrilu 2026
|-
|25
|[[User:Oneneeh chinwi|Oneneeh chinwi]]
|[[Special:Contributions/Oneneeh chinwi|Gudummuwa]]
|Laraba, 22 ga Afrilu 2026
|-
|26
|[[User:Badutsalamunfan|Badutsalamunfan]]
|[[Special:Contributions/Badutsalamunfan|Gudummuwa]]
|Alhamis, 23 ga Afrilu 2026
|-
|27
|[[User:Perimeander|Perimeander]]
|[[Special:Contributions/Perimeander|Gudummuwa]]
|Alhamis, 23 ga Afrilu 2026
|-
|28
|[[User:Ketsudekaeru|Ketsudekaeru]]
|[[Special:Contributions/Ketsudekaeru|Gudummuwa]]
|Alhamis, 23 ga Afrilu 2026
|-
|29
|[[User:Zerbod|Zerbod]]
|[[Special:Contributions/Zerbod|Gudummuwa]]
|Alhamis, 23 ga Afrilu 2026
|-
|30
|[[User:Mammysou17|Mammysou17]]
|[[Special:Contributions/Mammysou17|Gudummuwa]]
|Alhamis, 23 ga Afrilu 2026
|-
|31
|[[User:The Knowledge Pirate|The Knowledge Pirate]]
|[[Special:Contributions/The Knowledge Pirate|Gudummuwa]]
|Alhamis, 23 ga Afrilu 2026
|-
|32
|[[User:Ayankhan 5555|Ayankhan 5555]]
|[[Special:Contributions/Ayankhan 5555|Gudummuwa]]
|Alhamis, 23 ga Afrilu 2026
|-
|33
|[[User:Alhajijikano|Alhajijikano]]
|[[Special:Contributions/Alhajijikano|Gudummuwa]]
|Alhamis, 23 ga Afrilu 2026
|-
|34
|[[User:Turkeylil|Turkeylil]]
|[[Special:Contributions/Turkeylil|Gudummuwa]]
|Alhamis, 23 ga Afrilu 2026
|-
|35
|[[User:NIGERIANHouseR.C.C.GViaDepretis11AL|NIGERIANHouseR.C.C.GViaDepretis11AL]]
|[[Special:Contributions/NIGERIANHouseR.C.C.GViaDepretis11AL|Gudummuwa]]
|Alhamis, 23 ga Afrilu 2026
|-
|36
|[[User:Ichigonokonoha|Ichigonokonoha]]
|[[Special:Contributions/Ichigonokonoha|Gudummuwa]]
|Alhamis, 23 ga Afrilu 2026
|-
|37
|[[User:Banananaise|Banananaise]]
|[[Special:Contributions/Banananaise|Gudummuwa]]
|Alhamis, 23 ga Afrilu 2026
|-
|38
|[[User:MPIMPIMHENE|MPIMPIMHENE]]
|[[Special:Contributions/MPIMPIMHENE|Gudummuwa]]
|Alhamis, 23 ga Afrilu 2026
|-
|39
|[[User:SraithPictiúr|SraithPictiúr]]
|[[Special:Contributions/SraithPictiúr|Gudummuwa]]
|Alhamis, 23 ga Afrilu 2026
|-
|40
|[[User:Hebele|Hebele]]
|[[Special:Contributions/Hebele|Gudummuwa]]
|Alhamis, 23 ga Afrilu 2026
|-
|41
|[[User:Benjamin1995a|Benjamin1995a]]
|[[Special:Contributions/Benjamin1995a|Gudummuwa]]
|Alhamis, 23 ga Afrilu 2026
|-
|42
|[[User:Ellentino1825|Ellentino1825]]
|[[Special:Contributions/Ellentino1825|Gudummuwa]]
|Alhamis, 23 ga Afrilu 2026
|-
|43
|[[User:Danishmark|Danishmark]]
|[[Special:Contributions/Danishmark|Gudummuwa]]
|Alhamis, 23 ga Afrilu 2026
|-
|44
|[[User:AbdulConsole|AbdulConsole]]
|[[Special:Contributions/AbdulConsole|Gudummuwa]]
|Alhamis, 23 ga Afrilu 2026
|-
|45
|[[User:Yirba|Yirba]]
|[[Special:Contributions/Yirba|Gudummuwa]]
|Alhamis, 23 ga Afrilu 2026
|-
|46
|[[User:Lothengrun de Spigel|Lothengrun de Spigel]]
|[[Special:Contributions/Lothengrun de Spigel|Gudummuwa]]
|Alhamis, 23 ga Afrilu 2026
|-
|47
|[[User:Vikiugurtr|Vikiugurtr]]
|[[Special:Contributions/Vikiugurtr|Gudummuwa]]
|Alhamis, 23 ga Afrilu 2026
|-
|48
|[[User:Gidagadegidageda-o|Gidagadegidageda-o]]
|[[Special:Contributions/Gidagadegidageda-o|Gudummuwa]]
|Alhamis, 23 ga Afrilu 2026
|-
|49
|[[User:Wildwolfattack|Wildwolfattack]]
|[[Special:Contributions/Wildwolfattack|Gudummuwa]]
|Alhamis, 23 ga Afrilu 2026
|-
|50
|[[User:Annoying Anonymous8999|Annoying Anonymous8999]]
|[[Special:Contributions/Annoying Anonymous8999|Gudummuwa]]
|Alhamis, 23 ga Afrilu 2026
|-
|51
|[[User:Szazal|Szazal]]
|[[Special:Contributions/Szazal|Gudummuwa]]
|Jumma'a, 24 ga Afrilu 2026
|-
|52
|[[User:Geegawd|Geegawd]]
|[[Special:Contributions/Geegawd|Gudummuwa]]
|Jumma'a, 24 ga Afrilu 2026
|-
|53
|[[User:PHILA19147|PHILA19147]]
|[[Special:Contributions/PHILA19147|Gudummuwa]]
|Jumma'a, 24 ga Afrilu 2026
|-
|54
|[[User:Maris Dreshmanis|Maris Dreshmanis]]
|[[Special:Contributions/Maris Dreshmanis|Gudummuwa]]
|Jumma'a, 24 ga Afrilu 2026
|-
|55
|[[User:Supersauron123|Supersauron123]]
|[[Special:Contributions/Supersauron123|Gudummuwa]]
|Jumma'a, 24 ga Afrilu 2026
|-
|56
|[[User:Sakhwthssain3|Sakhwthssain3]]
|[[Special:Contributions/Sakhwthssain3|Gudummuwa]]
|Jumma'a, 24 ga Afrilu 2026
|-
|57
|[[User:Kqol|Kqol]]
|[[Special:Contributions/Kqol|Gudummuwa]]
|Jumma'a, 24 ga Afrilu 2026
|-
|58
|[[User:Gibletsss|Gibletsss]]
|[[Special:Contributions/Gibletsss|Gudummuwa]]
|Jumma'a, 24 ga Afrilu 2026
|-
|59
|[[User:Romiori|Romiori]]
|[[Special:Contributions/Romiori|Gudummuwa]]
|Jumma'a, 24 ga Afrilu 2026
|-
|60
|[[User:Aramatth|Aramatth]]
|[[Special:Contributions/Aramatth|Gudummuwa]]
|Jumma'a, 24 ga Afrilu 2026
|-
|61
|[[User:Riggwelter|Riggwelter]]
|[[Special:Contributions/Riggwelter|Gudummuwa]]
|Jumma'a, 24 ga Afrilu 2026
|-
|62
|[[User:Memu92|Memu92]]
|[[Special:Contributions/Memu92|Gudummuwa]]
|Jumma'a, 24 ga Afrilu 2026
|-
|}
hnew6lgs6ibmjdw3njzt32qavpuwj8m
Deserto de Viana
0
22445
826214
499757
2026-04-25T11:25:52Z
Ummun Sultan
23935
826214
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
[[File:Cape_verde_boa_vista_deserto_de_viana_2048x1536px.jpg |thumb|Hamadar ]]
[[File:Deserto_de_Viana_Wegweiser.jpg |thumb| Alamar yankin]]
[[File:Deserto_Viana,_Boa_Vista.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Deserto_Viana,_Boa_Vista.jpg|right|thumb|Deserto de Viana a arewa maso yammacin tsibirin Boa Vista]]
'''Deserto de Viana''' hamada ce ta rairayi a arewa maso yammacin tsibirin Boa Vista, [[Cape Verde]]. Tana kuma can gabas daga garuruwan Rabil da Sal Rei, da yamma da Bofarreira. Hamada kanta ba yanki ne mai kariya ba, to amma yana kusa da mahalli na Boa Esperança, wanda ya haɗa da Lagoa do Rabil da Praia de Atalanta.<ref name="munic">[http://www.municipiodaboavista.com/boavista-capoverde/wp-content/uploads/2013/07/Espa%C3%A7os-protegidos-da-Boa-Vista.pdf Protected areas in the island of Boa Vista] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200919215330/http://www.municipiodaboavista.com/boavista-capoverde/wp-content/uploads/2013/07/Espa%C3%A7os-protegidos-da-Boa-Vista.pdf |date=2020-09-19 }} - Municipality of Boa Vista, March 2013 {{in lang|pt}}</ref>
== Manazarta ==
f0xz6aamxvyhazcwv49wv94mhdgopfh
826215
826214
2026-04-25T11:26:07Z
Ummun Sultan
23935
826215
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
[[File:Cape_verde_boa_vista_deserto_de_viana_2048x1536px.jpg |thumb|Hamadar ]]
[[File:Deserto_de_Viana_Wegweiser.jpg |thumb| Alamar yankin]]
[[File:Deserto_Viana,_Boa_Vista.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Deserto_Viana,_Boa_Vista.jpg|right|thumb|Deserto de Viana a arewa maso yammacin tsibirin Boa Vista]]
'''Deserto de Viana''' hamada ce ta rairayi a arewa maso yammacin tsibirin Boa Vista, [[Cape Verde]]. Tana kuma can gabas daga garuruwan Rabil da Sal Rei, da yamma da Bofarreira. Hamada kanta ba yanki ne mai kariya ba, to amma yana kuma kusa da mahalli na Boa Esperança, wanda ya haɗa da Lagoa do Rabil da Praia de Atalanta.<ref name="munic">[http://www.municipiodaboavista.com/boavista-capoverde/wp-content/uploads/2013/07/Espa%C3%A7os-protegidos-da-Boa-Vista.pdf Protected areas in the island of Boa Vista] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200919215330/http://www.municipiodaboavista.com/boavista-capoverde/wp-content/uploads/2013/07/Espa%C3%A7os-protegidos-da-Boa-Vista.pdf |date=2020-09-19 }} - Municipality of Boa Vista, March 2013 {{in lang|pt}}</ref>
== Manazarta ==
omjpt5mjj7shfmezdy1vryv6z6c9uzj
Baƙondoro
0
22619
825749
496205
2026-04-24T12:36:06Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
825749
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
[[File:Boy_with_measles.jpg |thumb|Cutar na haifar da [[Ƙuraje]] ]]
[[File:Child_with_measles.jpg |thumb| Wani Yaro na fama da cutar Ƙyanda]]
'''Bakon doro''' ([[Turanci]]: ''measles'')<ref>Blench, Roger. 2014. ''[http://www.rogerblench.info/Ethnoscience/Diseases/Ce%20diseases.pdf Ce Medical terminology and diseases] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210717175738/http://www.rogerblench.info/Ethnoscience/Diseases/Ce%20diseases.pdf |date=2021-07-17 }}''. Cambridge: Kay Williamson Educational Foundation.</ref> wata cuta ce dake kama mutum
{{Stub}}
==Manazarta==
<references/>
[[Category:Kiwon lafiya]]
[[Category: Cututtuka]]
axrpoh4cdyuzxhy6bx7y3072ai5gzts
Ciwon suga
0
22632
826231
791420
2026-04-25T11:54:13Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826231
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
[[File:Main_symptoms_of_diabetes.png |thumb| Alamomin hanyar ciwon Suga]]
[[File:Diabetes_Test_Strips_2.jpg |thumb| Na'urar gwajin ciwon Suga]]
'''Ciwon suga''', wanda aka fi sani da '''Ciwon diyabetis''' <ref>Blench, Roger. 2014. ''[http://www.rogerblench.info/Ethnoscience/Diseases/Ce%20diseases.pdf Ce Medical terminology and diseases] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210717175738/http://www.rogerblench.info/Ethnoscience/Diseases/Ce%20diseases.pdf |date=2021-07-17 }}''. Cambridge: Kay Williamson Educational Foundation.</ref> ciwone wanda yake da alaka da sinadaran hormone na jikin dan adam. babban abin gane wannan ciwon shine yawan sugan jikin mutum yayi sama. wannan ciwon ze iyayin tsanani saosaii, sannan dalilin yin yawan sugan ze iya zama karancin sinadarin Insulin dasuke rage yawan sugan, ko kuma rashin yin aiki na '''kwayoyin halitta masu karɓar saƙo''' shi sinadarin hormone din.
Manyan Alamomin ciwon sun hada da 1. Yawan yin fitsari, 2.Yawan jin Kishirwa, Da kuma yawan jin yunwa. sannan ze iya zowa da rama da kuma gani biji biji. rashin daukar mataki akan rashin lafiyar ciwon suga ze iya saka ciwukan da suka hada da ciwo zuciya, ido da kuma jijiyoyi masu kai sako.
== Rabe Raben ciwon suga ==
==Manazarta==
{{Reflist}}
[[Category: Cututtuka]]
[[Category:Kiwon lafiya]]
jnqme0h6bmab3cnm21zfzengul7bxsr
Ciwon sanyi
0
22637
826230
496245
2026-04-25T11:53:52Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826230
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
[[File:PenicillinPSAedit.jpg |thumb| Tallace-tallacen maganin ciwon sanyi tun shekarar 1944, lokacin da maganin ya yaɗu saboda yawan samar da maganin da akayi.]]
[[File:Gram-stain_of_gonorrhoea.jpg |thumb|Gram-stain of gonorrhoea ]]
'''Ciwon sanyi,'''([[Turanci]]: ''gonorrhea'')<ref>Blench, Roger. 2014. ''[http://www.rogerblench.info/Ethnoscience/Diseases/Ce%20diseases.pdf Ce Medical terminology and diseases] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210717175738/http://www.rogerblench.info/Ethnoscience/Diseases/Ce%20diseases.pdf |date=2021-07-17 }}''. Cambridge: Kay Williamson Educational Foundation.</ref>
==Manazarta==
<references/>
[[Category:Kiwon lafiya]]
{{stub}}
22fowx1l9wbiv7zuja2dp92ftrp87c7
Ciwon Yatsa
0
22639
826229
618878
2026-04-25T11:44:31Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826229
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
[[File:Gicht_am_Grosszehgelenk.jpg |thumb|Kaluluwa a yatsan Kafa]]
[[File:Herpetic_whitlow_in_young_child.jpg |thumb| Kaluluwa a yatsan Hannu]]
'''Kaluluwa''' ko '''kululuwa''' ([[Turanci]]: ''whitlow; enlarged nodes on groin'')<ref>Blench, Roger. 2014. ''[http://www.rogerblench.info/Ethnoscience/Diseases/Ce%20diseases.pdf Ce Medical terminology and diseases] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210717175738/http://www.rogerblench.info/Ethnoscience/Diseases/Ce%20diseases.pdf |date=2021-07-17 }}''. Cambridge: Kay Williamson Educational Foundation.</ref>
{{Stub}}
==Manazarta==
<references/>
[[Category:Kiwon lafiya]]
[[Category: Cututtuka]]
qqg0v2h0edrkd8cmlt4lbh9gq4dv30o
Burzu
0
22809
826102
444102
2026-04-24T22:07:48Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826102
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Burzu''' [[shuka]] ne.<ref>Blench, Roger (2007). ''[http://www.rogerblench.info/Ethnoscience/Plants/General/Hausa%20plant%20names.pdf Hausa names for trees and plants] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210721120659/http://www.rogerblench.info/Ethnoscience/Plants/General/Hausa%20plant%20names.pdf |date=2021-07-21 }}''. Cambridge: Kay Williamson Educational Foundation.</ref>
{{Stub}}
==Manazarta==
{{Reflist}}
[[Category:Shuka]]
jwhxrnx6s6t9b9858j8nlzvmiv5w15s
Buzun maraya
0
22825
826103
444223
2026-04-24T22:14:51Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826103
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Alternanthera nodiflora plant2 (8371184285).jpg|thumb|Bugun maraya]]
[[File:Alternanthera nodiflora flowers.jpg|thumb|Hoton buzun maraya]]
[[File:Alternanthera nodiflora fruit.jpg|thumb|Kwallon buzun maraya]]
[[File:Alternanthera nodiflora.jpg|thumb]]
'''Buzun maraya''' [[shuka]] ne.<ref>Blench, Roger (2007). ''[http://www.rogerblench.info/Ethnoscience/Plants/General/Hausa%20plant%20names.pdf Hausa names for trees and plants] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210721120659/http://www.rogerblench.info/Ethnoscience/Plants/General/Hausa%20plant%20names.pdf |date=2021-07-21 }}''. Cambridge: Kay Williamson Educational Foundation.</ref>
{{Stub}}
==Manazarta==
{{Reflist}}
[[Category:Shuka]]
1cewum2nzffhzut58ixae6xm8v1xt27
Burar kare
0
22827
826100
499984
2026-04-24T21:59:06Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826100
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Amorphophallus abyssinicus 012 (3507565078).jpg|thumb|hoton cilar kare]]
[[Fayil:Amorphophallus abyssinicus 012 (3507565078).jpg|thumb|burar kare]]
'''Burar kare''' [[shuka]] ne.<ref>Blench, Roger (2007). ''[http://www.rogerblench.info/Ethnoscience/Plants/General/Hausa%20plant%20names.pdf Hausa names for trees and plants] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210721120659/http://www.rogerblench.info/Ethnoscience/Plants/General/Hausa%20plant%20names.pdf |date=2021-07-21 }}''. Cambridge: Kay Williamson Educational Foundation.</ref>
[[File:Amorphophallus abyssinicus 125365639.jpg|200px|right|thumbnail|Burar Kare]]
==Manazarta==
{{Reflist}}
[[Category:Shuka]]
9tuugdogn07fmz9v49m2zta4bsnk6n5
Berefut
0
22830
825760
289564
2026-04-24T14:10:58Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
825760
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Starr_040318-0061_Artocarpus_altilis.jpg|200px|right|thumbnail|Berefut]]
[[File:Artocarpus altilis (Artocarpus communis) - Fruit and Spice Park - Homestead, Florida - DSC09082.jpg|thumb|Hoton barefut]]
'''Berefut''' [[shuka]] ne.<ref>Blench, Roger (2007). ''[http://www.rogerblench.info/Ethnoscience/Plants/General/Hausa%20plant%20names.pdf Hausa names for trees and plants] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210721120659/http://www.rogerblench.info/Ethnoscience/Plants/General/Hausa%20plant%20names.pdf |date=2021-07-21 }}''. Cambridge: Kay Williamson Educational Foundation.</ref>
[[File:Uru.jpeg|200px|right|thumbnail|]]
==Manazarta==
{{Reflist}}
[[Category:Shuka]]
iy9q92mrevyeeu4xc9o4jcnaxa2xsvb
Ciriri
0
22868
826228
444125
2026-04-25T11:37:23Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826228
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Ciriri''' [[shuka]] ne.<ref>Blench, Roger (2007). ''[http://www.rogerblench.info/Ethnoscience/Plants/General/Hausa%20plant%20names.pdf Hausa names for trees and plants] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210721120659/http://www.rogerblench.info/Ethnoscience/Plants/General/Hausa%20plant%20names.pdf |date=2021-07-21 }}''. Cambridge: Kay Williamson Educational Foundation.</ref>
{{Stub}}
==Manazarta==
{{Reflist}}
[[Category:Shuka]]
4p06cwyvkctsaw0cio3ih0fs81gwrsk
Burburwar fadama
0
22896
826101
523047
2026-04-24T21:59:31Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826101
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Burburwar fadama''' [[shuka]] ce.<ref>Blench, Roger (2007). ''[http://www.rogerblench.info/Ethnoscience/Plants/General/Hausa%20plant%20names.pdf Hausa names for trees and plants] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210721120659/http://www.rogerblench.info/Ethnoscience/Plants/General/Hausa%20plant%20names.pdf |date=2021-07-21 }}''. Cambridge: Kay Williamson Educational Foundation.</ref>
{{Stub}}
==Manazarta==
{{Reflist}}
[[Category:Shuka]]
6bcnpwjfey2s3gsmr88pbgbae14hzqj
Bulsulum fage
0
22928
826099
289568
2026-04-24T21:52:59Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826099
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Bulsulum fage''' [[shuka]] ne.<ref>Blench, Roger (2007). ''[http://www.rogerblench.info/Ethnoscience/Plants/General/Hausa%20plant%20names.pdf Hausa names for trees and plants] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210721120659/http://www.rogerblench.info/Ethnoscience/Plants/General/Hausa%20plant%20names.pdf |date=2021-07-21 }}''. Cambridge: Kay Williamson Educational Foundation.</ref>
[[File:Laportea_interrupta_(L.)_Chew_(51429326216).jpg|200px|right|thumbnail|Bulsulum fage]]
==Manazarta==
{{Reflist}}
[[Category:Shuka]]
sv1fnvjq7pksotd6fn8ej50i1p85nps
Birgo
0
22946
825943
289566
2026-04-24T17:25:26Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
825943
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Indigofera oblongifolia 1.jpg|200px|right|thumbnail|Birgo]]
'''Birgo''' [[shuka]] ne.<ref>Blench, Roger (2007). ''[http://www.rogerblench.info/Ethnoscience/Plants/General/Hausa%20plant%20names.pdf Hausa names for trees and plants] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210721120659/http://www.rogerblench.info/Ethnoscience/Plants/General/Hausa%20plant%20names.pdf |date=2021-07-21 }}''. Cambridge: Kay Williamson Educational Foundation.</ref>
[[File:LEG.-PAPIL., INDIGOFERA OBLONGIFOLIA, Diégo, Lucile 109.jpg|200px|right|thumbnail|Birgo]]
==Manazarta==
{{Reflist}}
[[Category:Shuka]]
eqehr5ucm3lr7yyz3hfwj5aksi23umw
Baƙin bunu
0
22948
825748
289561
2026-04-24T12:35:21Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
825748
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Indigofera pulchra-NMNH-13323185.jpg|240px|right|thumbnail|Bakin bunu]]
'''Baƙin bunu''' [[shuka]] ne.<ref>Blench, Roger (2007). ''[http://www.rogerblench.info/Ethnoscience/Plants/General/Hausa%20plant%20names.pdf Hausa names for trees and plants] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210721120659/http://www.rogerblench.info/Ethnoscience/Plants/General/Hausa%20plant%20names.pdf |date=2021-07-21 }}''. Cambridge: Kay Williamson Educational Foundation.</ref>
==Manazarta==
{{Reflist}}
[[Category:Shuka]]
pcink070zvntmh988ifhrj5v6x80ou4
Ceceko
0
22978
826136
444178
2026-04-25T02:49:31Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826136
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Ceceko''' (''Sesbania pachyderma'' (''pachycarpa''?) [[shuka]] ne.<ref>Blench, Roger (2007). ''[http://www.rogerblench.info/Ethnoscience/Plants/General/Hausa%20plant%20names.pdf Hausa names for trees and plants] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210721120659/http://www.rogerblench.info/Ethnoscience/Plants/General/Hausa%20plant%20names.pdf |date=2021-07-21 }}''. Cambridge: Kay Williamson Educational Foundation.</ref>
{{Stub}}
==Manazarta==
{{Reflist}}
[[Category:Shuka]]
giet14v4rsskixbg7fh64jc5vtx2u0r
Halle Berry
0
24107
826006
722896
2026-04-24T17:57:29Z
Pharouqenr
25549
826006
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}[[File:Halle Berry by Gage Skidmore 2.jpg|thumb|Halle Berry]]
'''Halle Berry Maria'''<ref>https://people.com/archive/eric-benets-confessions-vol-64-no-2/</ref> ( /h æ l i / . an haife ta '''Maria Halle Berry.''' ranar 14 ga watan Agusta shekarar alif 1966) <ref>Although ''[[Encyclopædia Britannica|Britannica Kids]]'' [http://kids.britannica.com/comptons/article-9389354/Halle-Berry gives a 1968 birthdate], ([https://web.archive.org/web/20120817132742/http://kids.britannica.com/comptons/article-9389354/Halle-Berry archived] from the original on August 17, 2012), she stated in interviews prior to August 2006 that she would turn{{Spaces}}40 then. See: [https://web.archive.org/web/20090103001746/http://www.femalefirst.co.uk/celebrity/Halle%2BBerry-9679.html FemaleFirst], [https://web.archive.org/web/20060525074438/http://www.darkhorizons.com/news06/berry.php DarkHorizons], [http://www.filmmonthly.com/Profiles/Articles/HalleBerryX3/HalleBerryX3.html FilmMonthly], and see also [https://www.cbsnews.com/stories/2004/07/20/earlyshow/leisure/celebspot/main630707.shtml Profile], cbsnews.com; accessed May 5, 2007.</ref> ne American actress. Ta fara aikinta a matsayin abin ƙira kuma ta shiga gasannin kyakkyawa da yawa, ta gama a matsayin farkon mai tsere a gasar Miss USA kuma ta zo ta shida a cikin Miss World dubu daya da dari tara da tamanin da shida 1986 . Matsayin fim ɗin ta na nasara ya kasance a cikin wasan ''barkwanci Boomerang'' dubu daya da dari tara da casa'in da biyu (1992), tare da Eddie Murphy, wanda ya haifar da matsayi a cikin fina-finai, kamar wasan kwaikwayo na iyali ''The Flintstones'' dubu daya da dari tara da casa'in da hudu (1994), wasan kwaikwayo na wasan kwaikwayo na siyasa ''Bulworth'' dubu daya da dari tara da casa'in da takwas (1998) da fim ɗin ''Gabatarwa. Dorothy Dandridge'' dubu daya da dari tara da casa'in da tara (1999), wanda ta lashe lambar yabo ta Primetime Emmy da lambar yabo ta Golden Globe .<ref>https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/northamerica/usa/1390649/Berry-recreates-a-Bond-girl-icon.html</ref><ref>https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/northamerica/usa/1389622/Berry-seeks-higher-adverts-fee.html</ref>
Berry ta lashe lambar yabo ta Academy don Mafi Kyawun Jaruma saboda rawar da ta taka a fim ɗin wasan kwaikwayo na soyayya mai suna ''Monster's Ball'' shekarara dubu biyu da daya (2001), ta zama mace ta farko kuma mace mai launi ɗaya da ta ci kyautar. Ta ɗauki manyan mukamai don yawancin shekarun dubu biyu 2000, kamar Storm a <nowiki><i id="mwKw">X-Men</i></nowiki> dubu biyu (2000) da jerin abubuwan ''X2'' shekarara dubu biyu da uku (2003) da ''X-Men: The Last Stand'' shekarara dubu biyu da shida (2006); Yarinyar ɗaurin aure Jinx a cikin ''Die Wata Rana'' shekarara dubu biyu da biyu (2002); kuma a cikin ''Gothika'' mai ban sha'awa shekarara dubu biyu da uku (2003). A cikin shekarun shekarara dubu biyu da goma 2010, ta fito a fim ɗin almarar kimiyya ''Cloud Atlas'' shekarara dubu biyu da sha biyu (2012), mai laifin laifi ''Kira'' (2013) da fina-finan aikin ''X-Men: Kwanaki na Gaba da Baya'' shekarara dubu biyu da sha hudu (2014), ''Kingsman: The Golden Circle'' shekarara dubu biyu da sha bakwai (2017) da ''John Wick: Babi na 3 - Parabellum'' shekarara dubu biyu da sha tara (2019).
Berry ta kasance ɗaya daga cikin 'yan wasan da aka fi biyan kuɗi a Hollywood a cikin shekarun 2000, kuma tana da hannu wajen shirya fina-finai da yawa da ta yi. Berry shima mai magana da yawun Revlon ne. Ta taba yin aure da dan wasan ƙwallon ƙafa David Justice, mawaƙa-mawaƙa Eric Benét, da ɗan wasan kwaikwayo Olivier Martinez . Tana da yaro kowanne da Martinez da samfurin Gabriel Aubry .
An haifi Berry Maria Halle Berry; An canza sunanta bisa doka zuwa Halle Maria Berry tana ɗan shekara biyar. Iyayen ta sun zaɓi sunanta na tsakiya daga Shagon Sashen Halle, wanda a lokacin ya zama alamar ƙasa a wurin haifuwarta na Cleveland, [[Ohio (jiha)|Ohio]] . <ref name="actors">"Halle Berry". ''[[Inside the Actors Studio]]''. [[Bravo (U.S. TV network)|Bravo]], October 29, 2007.</ref> Mahaifiyarta, Judith Ann ( née Hawkins), <ref>[http://news.bbc.co.uk/nolavconsole/ukfs_news/hi/newsid_4990000/newsid_4996500/nb_rm_4996532.stm "Halle Berry looking for X factor"]. ''BBC''. Retrieved February 7, 2007.</ref> fari ce kuma an haife ta a [[Liverpool]], [[Birtaniya|Ingila]]. <ref>[https://www.liverpoolecho.co.uk/news/liverpool-news/halles-liverpool-roots-3559287 "Halle's Liverpool Roots" ]. ''Liverpool Echo''. Accessed July 31, 2019.</ref> Judith Ann ta yi aiki a matsayin likitan jinya. Mahaifinta, Jerome Jesse Berry, ma'aikacin Asibitin Ba'amurke ne a asibitin masu tabin hankali inda mahaifiyarta ke aiki; daga baya ya zama direban bas. <ref name="actors" /> Iyayen Berry sun sake aure lokacin tana ɗan shekara huɗu; ita da 'yar uwarta, Heidi Berry-Henderson, mahaifiyarsu ce ta yi renon su kaɗai. <ref name="actors" />
Berry ta ce a cikin rahotannin da aka buga cewa ta nisanta da mahaifinta tun tana ƙuruciya, <ref name="actors">"Halle Berry". ''[[Inside the Actors Studio]]''. [[Bravo (U.S. TV network)|Bravo]], October 29, 2007.</ref> lura a 1992, "Ban taɓa jin labarin sa ba tun [ya tafi]. Wataƙila ba shi da rai. ” Mahaifinta ya zagi mahaifiyar ta sosai. Berry ta tuno yadda ta ga yadda ake yiwa mahaifiyar ta dukan tsiya yau da kullun, ta harba matakala sannan ta bugi kan ta da kwalbar giya.
Berry ta girma a Oakwood, Ohio <ref>[http://people.com/archive/the-woman-who-would-be-queen-vol-39-no-7/ The Woman Who Would Be Queen | PEOPLE.com] Retrieved May 20, 2018.</ref> kuma ta sauke karatu daga Makarantar Sakandaren Bedford inda ta kasance mai farin ciki, ɗalibi mai daraja, editan jaridar makaranta da kuma sarauniya. Ta yi aiki a sashen yara a shagon Sashen Higbee. Sannan ta yi karatu a Kwalejin Al'umma ta Cuyahoga . A cikin shekarun 1980, ta shiga gasa masu kyau da yawa, inda ta lashe Miss Teen All American a 1985 da Miss Ohio USA a 1986. Ita ce Miss USA ta farko da ta zo ta biyu a tseren Christy Fichtner na [[Texas]]. A gasar hira ta Miss USA 1986, ta ce tana fatan zama mai nishadantarwa ko kuma tana da alaƙa da kafofin watsa labarai. Alƙalan sun ba ta hirar ta mafi ƙima. Ita ce Ba'amurke ta farko da ta shiga gasar Miss World a shekarar 1986, inda ta kare a matsayi na shida sannan Giselle Laronde ta [[Trinidad da Tobago]] ta zama Miss World. Dangane da ''Littafin Littafin Tarihi na Yanzu'', Berry "... ya bi aikin yin samfuri a [[New York (birni)|New York]] . . . Makonnin farko na Berry a New York ba su da daɗi: Ta kwana a cikin mafaka mara gida sannan a cikin YMCA. ”
== Sana'a ==
=== Farkon aiki ===
A cikin 1989, Berry ya ƙaura zuwa New York City don bin burin burinta. A lokacin farkon ta a can, ta rasa kuɗi kuma dole ne ta zauna na ɗan lokaci a cikin mafaka mara gida. <ref>"Halle Berry: From homeless shelter to Hollywood fame" (April 2007). ''[[Reader's Digest]]'' (White Plains, New York USA: Reader's Digest Association, Inc.), p. 89: Reader's Digest: "Is it true that when you moved to New York to begin your acting career, you lived in a shelter?" Berry: "Very briefly. ... I wasn't working for a while."</ref> <ref>''[[US Weekly]]'' (April 27, 2007). "Halle Berry was homeless. Berry slept at a shelter in NYC after her mom refused to send her money."</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta cikin rawar abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC ''Living Dolls'', wanda aka harba a New York kuma ya kasance farkon jerin jerin wa ''Wanene Boss?'' . <ref name="CurrentBio1999" /> A lokacin da ake buga wa 'Yar tsana ''rai'', ta faɗi cikin suma kuma an gano tana da ciwon sukari na 1 . <ref>Pérez-Peña, Richard (May 17, 2006). [https://www.nytimes.com/2006/05/17/nyregion/17diabetes.html Beyond 'I'm a Diabetic', Little Common Ground], ''[[The New York Times]]''; accessed December 24, 2010.</ref> <ref>Hoskins, Mike (April 25, 2013). [http://www.diabetesmine.com/2013/04/revisiting-the-great-halle-berry-diabetes-ruckus.html "Revisiting the Great Halle Berry Diabetes Ruckus"], DiabetesMine.com; accessed March 20, 2013.</ref> Bayan sokewar ''Dolls'', ta koma Los Angeles. <ref name="CurrentBio1999" />
[[File:Halle_Berry_signs_autographs_for_US_soldiers_in_Bosnia-Herzegovina.jpg|alt=Dressed in brown leather jacket, Berry looks up smiling.|thumb| Berry ya rattaba hannu kan takaddama don sojojin Amurka a Bosnia da Herzegovina, 1996]]
Farkon fim ɗin Berry ya kasance cikin ƙaramin rawar ga ''Jungle Fever'' na Spike Lee (1991), inda ta taka Vivian, mai shan muggan ƙwayoyi. <ref name="actors">"Halle Berry". ''[[Inside the Actors Studio]]''. [[Bravo (U.S. TV network)|Bravo]], October 29, 2007.</ref> A waccan shekarar, Berry tana da rawar farko tare a cikin ''Tsananin Kasuwanci'' . A cikin 1992, Berry ya nuna mace mai ƙwazo wacce ta faɗi matsayin jagorar Eddie Murphy a cikin wasan ''barkwanci na Boomerang'' . A shekara mai zuwa, ta dauki hankalin jama'a a matsayin babban bawan kabila a cikin karbuwa na TV na ''Sarauniya: Labarin Iyalin Amurka'', dangane da littafin Alex Haley . Berry yana cikin ''fim ɗin Flintstones mai rai'' wanda ke wasa da "Sharon Stone," sakataren sultry wanda ke ƙoƙarin lalata Fred Flintstone. <ref name="Sharon">[http://news.bbc.co.uk/1/hi/in_depth/entertainment/2002/oscars_2002/1814191.stm "Berry: Ripe for success"], [[BBC News]], March 25, 2002; accessed February 19, 2007.</ref>
Berry ya taka muhimmiyar rawa, yana wasa tsohon mai shan muggan kwayoyi yana fafutukar sake dawo da riƙon ɗanta a ''Rasa Ishaya'' (1995), tare da Jessica Lange . Ta yi hoton Sandra Beecher a ''Race the Sun'' (1996), wanda ya dogara kan labari na gaskiya, wanda aka harba a [[Asturaliya|Ostiraliya]], kuma ya yi aiki tare tare da Kurt Russell a cikin ''Hukuncin zartarwa'' . Farawa daga 1996, ta kasance mai magana da yawun Revlon na shekaru bakwai kuma ta sabunta kwangilarta a 2004.
Ta yi tauraro tare da Natalie Deselle Reid a fim ɗin barkwanci na 1997 ''B*A*P*S'' . A cikin 1998, Berry ta karɓi yabo saboda rawar da ta taka a ''Bulworth'' a matsayin mace mai hankali da masu gwagwarmaya suka taso wanda ya ba wani ɗan siyasa ( Warren Beatty ) sabuwar yarjejeniya kan rayuwa. A wannan shekarar, ta buga mawaƙa Zola Taylor, ɗaya daga cikin matan mawaƙan mawaƙan mawaƙa Frankie Lymon, a cikin tarihin rayuwar ''Me yasa wawaye suka faɗi cikin ƙauna'' . A cikin HBO biopic ''na 1999 Gabatar da Dorothy Dandridge'', ta nuna mace Ba'amurke ta farko da aka zaɓa don lambar yabo ta Academy don Kyawun 'Yar Fim, kuma ita ce Berry wani aikin jin daɗin zuciya wanda ta gabatar, haɗin gwiwa tare da yin gwagwarmaya sosai. domin ta koma. <ref name="actors">"Halle Berry". ''[[Inside the Actors Studio]]''. [[Bravo (U.S. TV network)|Bravo]], October 29, 2007.</ref> An san aikin Berry tare da kyaututtuka da yawa, gami da Kyautar Primetime Emmy Award da Golden Globe Award .
=== 2000s ===
Berry ya nuna mahaukaciyar guguwa mai rikitarwa a cikin daidaita fim ɗin jerin fina-finai mai ban dariya ''X-Men'' (2000) da jerin abubuwansa, ''X2'' (2003), ''X-Men: The Last Stand'' (2006) da ''X-Men: Days of Future Past'' ( 2014). A 2001, Berry ta bayyana a cikin film ''katon kifi'', wanda featured ta farko tsirara scene. <ref name="Hyland">Hyland, Ian (September 2, 2001) [https://web.archive.org/web/20100701225947/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4161/is_20010902/ai_n14532259/ "The Diary: Halle's bold glory"], ''[[Sunday Mirror]]''; accessed July 5, 2009.</ref> Da farko, ta kasance tana adawa da yanayin faɗuwar rana a cikin fim ɗin wanda za ta bayyana ba ta da kyau, amma daga ƙarshe Berry ya yarda. Wasu mutane sun danganta canjin zuciyar ta zuwa ƙaruwa mai yawa a cikin adadin da Warner Bros. ya ba ta; <ref>Davies, Hugh (February 7, 2001). [https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1310430/Halle-Berry-earns-extra-357000-for-topless-scene.html "Halle Berry earns extra £357,000 for topless scene"], ''[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]''; accessed April 29, 2008.</ref> an ba da rahoton an biya ta ƙarin $ 500,000 don gajeriyar yanayin. <ref>D'Souza, Christa (December 31, 2001). [https://www.telegraph.co.uk/culture/4727871/And-the-winner-is....html "And the winner is..."], ''The Telegraph''; accessed August 16, 2010.</ref> Berry ya ƙaryata waɗannan labaran, yana gaya wa wani mai yin tambayoyin cewa sun yi mata nishaɗi kuma "an yi su don tallata fim ɗin." <ref name="Hyland" /> <ref>[http://cinema.com/articles/471/swordfish-interview-with-halle-berry.phtml "Swordfish: Interview With Halle Berry"], Cinema.com. Accessed May 10, 2012.</ref> Bayan ta yi watsi da ayyuka da yawa waɗanda ke buƙatar tsiraici, ta ce ta yanke shawarar yin ''Swordfish'' saboda mijinta na lokacin, Eric Benét, ya tallafa mata kuma ya ƙarfafa ta ta shiga haɗari. <ref name="ebony">"Halle's big year" (November 2002), ''[[Ebony (magazine)|Ebony]]''.</ref>
Berry ya bayyana a matsayin Leticia Musgrove, matar da ke cikin damuwa na mai kisan kai ( Sean Combs ), a cikin fim ɗin Fim ɗin ''Monster's'' 2001. An ba ta lambar yabo ta Kwamitin Bincike na Ƙasa da Kyautar 'Yan Jarida Guild Award for Best Actress; a cikin daidaituwa mai ban sha'awa ta zama mace Ba'amurkiya ta farko da ta lashe lambar yabo ta Academy for Best Actress (a farkon aikinta, ta nuna Dorothy Dandridge, Ba'amurke na farko da aka zaɓa don mafi kyawun 'yar wasa, kuma wanda aka haife shi a asibiti ɗaya Berry, a Cleveland, Ohio). <ref name="peo2">[http://www.people.com/people/halle_berry/biography/0,,20004436_10,00.html "Halle Berry Biography: Page 2"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110108020321/http://www.people.com/people/halle_berry/biography/0,,20004436_10,00.html |date=2011-01-08 }}, People.com; accessed December 20, 2007.</ref> Hukumar NAACP ta fitar da sanarwar: “Ina taya Halle Berry da Denzel Washington murna saboda ba mu fata da sanya mu alfahari. Idan wannan alama ce cewa a ƙarshe Hollywood a shirye take ta ba da dama da yin hukunci bisa ga fasaha ba akan launin fata ba to abu ne mai kyau. " <ref>"NAACP Congratulates Halle Berry, Denzel Washington" (March 2002), ''U.S. Newswire''; accessed October 29, 2015.</ref> Wannan rawar ta haifar da jayayya. Yanayin soyayya ta tsirara mai hoto tare da halayyar wariyar launin fata wanda tauraron tauraron Billy Bob Thornton ya buga shine batun hirar kafofin watsa labarai da tattaunawa tsakanin Baƙin Amurkawa. Mutane da yawa a cikin jama'ar Ba-Amurkan sun soki Berry saboda ɗaukar wannan matakin. <ref name="ebony">"Halle's big year" (November 2002), ''[[Ebony (magazine)|Ebony]]''.</ref> Berry ya amsa: "Ban ga dalilin da zai sa na sake yin nisa ba. Wannan fim ne na musamman. Wannan yanayin ya kasance na musamman kuma mai mahimmanci kuma ana buƙatar kasancewa a wurin, kuma zai zama ainihin rubutun musamman wanda zai buƙaci wani abu makamancin haka. " <ref name="ebony" />
[[File:Halle_Berry_in_Hamburg,_2004.jpg|alt=Upper body shot of Berry dressed in brown and gold evening gown and holding an autograph pen.|thumb| Berry a Hamburg, Jamus a 2004]]
Berry ya nemi ƙarin kuɗi don tallan Revlon bayan ya lashe Oscar. Shugaban kamfanin kayan shafe -shafe Ron Perelman, ya taya ta murna, inda ya ce yadda ya yi farin ciki da ta yi wa kamfaninsa kwalliya. Ta amsa, "Tabbas, za ku biya ni ƙarin." Perelman ya ja da baya cikin fushi. <ref>Davies, Hugh (April 2, 2002). [https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/northamerica/usa/1389622/Berry-seeks-higher-adverts-fee.html "Berry seeks higher adverts fee"], ''The Telegraph''; accessed April 1, 2008.</ref> A cikin karban kyautar ta, ta ba da jawabin karramawa inda ta karrama jaruman fina -finan da ba su taba samun dama ba. Ta ce, “Wannan lokacin ya fi ni girma. Wannan ya kasance ga kowace mace marar suna, marar fuska mace mai launi wacce yanzu ta sami dama yau da dare saboda an buɗe wannan ƙofa. ” <ref>Poole, Oliver (March 26, 2002). [https://web.archive.org/web/20081002215826/http://www.telegraph.co.uk/news/1388917/Oscar-night-belongs-to-Hollywoods-black-actors.html "Oscar night belongs to Hollywood's black actors"], ''The Telegraph''; accessed April 1, 2008.</ref>
A matsayinta na 'yar Bond Giacinta' Jinx 'Johnson a cikin fitacciyar jarumar fim ɗin 2002 ta ''mutu Wata Rana'', Berry ta sake ɗaukar hoto daga ''Dr. A'a'', ta fito daga cikin ruwa don yin gaisuwa da James Bond kamar yadda Ursula Andress ta yi shekaru 40 da suka gabata. <ref>[https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/northamerica/usa/1390649/Berry-recreates-a-Bond-girl-icon.html "Berry recreates a Bond girl icon"] (April 12, 2002), ''Telegraph Observer''.</ref> Lindy Hemming, mai zanen kaya a ranar ''Die Wata'', ta dage cewa Berry ya sa bikini da wuka don girmamawa. Berry ya ce game da abin da ya faru: "Yana da daɗi", "mai ban sha'awa", "sexy", "tsokana" da "zai sa ni har yanzu a can bayan lashe Oscar." <ref name="ebony">"Halle's big year" (November 2002), ''[[Ebony (magazine)|Ebony]]''.</ref> An harbi yanayin bikin a Cadiz ; An ba da rahoton wurin ya yi sanyi da iska, kuma an fitar da hoton Berry da aka nannade cikin tawul mai kauri a tsakanin ɗaukar don ƙoƙarin ɗumama ɗumi. <ref>''Die Another Day'' Special Edition DVD 2002.</ref> Dangane da zaben labarai na ITV, an zaɓi Jinx a matsayin yarinya mafi ƙarfi ta huɗu akan allo koyaushe. Berry ya ji rauni yayin yin fim lokacin da tarkace daga gurneti mai hayaƙi ya shiga cikin idonta. An cire shi a cikin aiki na mintina 30. <ref>Hugh Davies (April 10, 2002). [https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/spain/1390372/Halle-Berry-hurt-in-blast-during-Bond-film-scene.html "Halle Berry hurt in a blast during Bond film scene."] ''The Telegraph''; accessed April 1, 2008.</ref> Bayan Berry ya ci lambar yabo ta Kwalejin, an ba da izinin sake rubutawa don ba ta ƙarin lokacin aiki don ''X2'' .
Ta yi tauraro a cikin mai ban sha'awa na tunani ''Gothika'' gaban Robert Downey, Jr. a cikin Nuwamba 2003, lokacin da ta karye hannunta a wani yanayi tare da Downey, wanda ya karkatar da hannunta da ƙarfi. An dakatar da samarwa tsawon makonni takwas. <ref>[https://web.archive.org/web/20040412213919/http://www.ivillage.co.uk/newspol/celeb/cint/articles/0,,528729_627671,00.html "Halle Berry talks about Gothika"], iVillage.co.uk; accessed October 29, 2015.</ref> Ya kasance matsakaici ne a ofishin akwatin Amurka, yana ɗaukar $ 60 miliyan; ya sake samun $ 80 miliyan a kasashen waje. <ref name="action">Sharon Waxman (July 21, 2004). [https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0DE4DF113AF932A15754C0A9629C8B63 "Making Her Leap Into an Arena Of Action; Halle Berry Mixes Sexiness With Strength"], ''New York Times''. Accessed April 1, 2008.</ref> Berry bayyana a cikin nu karfe band yi ɗingishi Bizkit 's music video for " Behind Blue Eyes " ga motsi hoto soundtrack ga fim. A wannan shekara, ta mai suna # 1 a ''FHM'' {{'}} 100 Sexiest Women a Duniya zabe. <ref>"FHM Readers Name Scarlett Johansson World's Sexiest Woman; Actress Tops Voting in FHM's 100 Sexiest Women in the World 2006 Readers' Poll" (March 27, 2006), ''[[Business Wire]]''; accessed January 1, 2008.</ref>
Berry ta yi tauraro a matsayin matsayin taken a cikin fim ɗin ''Catwoman'', <ref name="action"/> wanda ta karɓi dalar Amurka 12.5 miliyan. Sama da dalar Amurka 100 miliyan fim; ya tara dalar Amurka 17 kawai miliyan a karshen mako na farko, <ref>David Gritten (July 30, 2004). [https://web.archive.org/web/20040803035024/http://www.telegraph.co.uk/arts/main.jhtml?xml=%2Farts%2F2004%2F07%2F30%2Fbfgrit30.xml "Curse of the Best Actress Oscar"], ''The Telegraph''; accessed October 29, 2015.</ref> kuma masu sukar suna ɗaukarsa a matsayin ɗayan mafi munin fina -finan da aka taɓa yi . An ba ta lambar yabo mafi kyawun Razzie Award saboda rawar da ta taka; ta bayyana a bikin don karɓar kyautar a cikin mutum (yayin da take riƙe da Oscar daga ''Monster's Ball'' ) tare da jin daɗin jin daɗi, la'akari da shi ƙwarewar "ƙasan dutsen" don zama "a saman." Riƙe lambar yabo ta Kwalejin a hannu ɗaya da Razzie a ɗayan ta ce, "A rayuwata ban taɓa tunanin zan tashi a nan ba, in lashe Razzie! Ba kamar na taba burin kasancewa a nan ba, amma na gode. Lokacin da nake yaro, mahaifiyata ta gaya min cewa idan ba za ku iya zama mai hasara mai kyau ba, to babu yadda za ku zama mai nasara. ” <ref name="peo2"/>
[[File:Halle_Berry_-_USS_Kearsarge_a.jpg|alt=Head and shoulders shot of a smiling Berry with dark hair pulled back, wearing a lace shirt and turquoise necklace.|left|thumb| Berry, yana ziyarta tare da matuƙan jirgin ruwa da Sojojin Ruwa a lokacin buɗe ranar Makon Fleet, New York, 2006]]
Fitowar fim ɗin ta na gaba ya kasance a cikin Oprah Winfrey -wanda aka samar da fim ɗin talabijin na ABC ''Idanunsu Suna Kallon Allah'' (2005), daidaitawa na littafin Zora Neale Hurston, tare da Berry yana nuna mace mai 'yanci wanda rashin jin daɗin jima'i na yau da kullun ya tayar da hankalin mutanen zamanin ta 1920. karamar al'umma. Ta sami lambar yabo ta Primetime Emmy Award na biyu saboda rawar da ta taka. Hakanan a cikin 2005, ta yi aiki a matsayin babban mai samarwa a cikin ''Lackawanna Blues'', kuma ta sauko muryarta don halayen Cappy, ɗaya daga cikin ɗimbin injiniyoyi da yawa a cikin fasalin ''Robots'' . <ref>Bob Grimm (March 17, 2005). [http://www.tucsonweekly.com/gbase/Cinema/Content?oid=oid%3A66782 "CGI City"], ''[[Tucson Weekly]]''; accessed October 28, 2015.</ref>
A cikin mai ban sha'awa ''Perfect Stranger'' (2007), Berry ta yi tauraro tare da Bruce Willis, tana wasa mai labaru wanda ke ɓoye don gano wanda ya kashe abokin yarinta. Fim ɗin ya tara dalar Amurka miliyan 73 a duk faɗin duniya, kuma ya karɓi sake dubawa mai ɗumi -ɗumi daga masu suka, waɗanda ke jin cewa duk da kasancewar Berry da Willis, "ya yi yawa don yin aiki, kuma yana fasalta karkatacciyar ƙarewa da ke ba da haushi da wuce gona da iri." Fitowar fim din ta na 2007 na gaba shine wasan kwaikwayo ''Abubuwa da muka Rasa a cikin Wuta'', tare da Benicio del Toro, inda ta ɗauki matsayin wata gwauruwa ta kwanan nan tana ƙawance da abokin damuwar mijinta. Fim ɗin shi ne karo na farko da ta yi aiki tare da darektar mata, Danish Susanne Bier, inda ta ba ta sabon yanayin "tunani iri ɗaya," wanda ta yaba. <ref>[https://www.ew.com/ew/article/0,,20051677,00.html "Things We Lost in the Fire"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150105132358/http://www.ew.com/ew/article/0,,20051677,00.html|date=2015-01-05}}, ''[[Entertainment Weekly]]'', October 15, 2007.</ref> Yayin da fim ɗin ya sami dalar Amurka miliyan 8.6 a cikin wasan kwaikwayo na duniya, ya sami kyakkyawan bita daga marubuta; ''Austin Chronicle ya'' sami fim ɗin da cewa "an gina shi sosai kuma an yi wasan kwaikwayon wasan kwaikwayo na cikin gida da na cikin gida" kuma yana jin cewa "Berry yana da ƙima a nan, gwargwadon yadda ta kasance."
A cikin watan Afrilu 2007, an ba Berry tauraro a Hollywood Walk of Fame a gaban gidan wasan kwaikwayon Kodak a 6801 Hollywood Boulevard saboda gudummawar da ta bayar ga masana'antar fim, kuma a ƙarshen shekaru goma, ta kafa kanta a matsayin ɗayan mafi yawan 'yan wasan kwaikwayo a Hollywood, suna samun kimanin $ 10 miliyan a kowane fim.
=== 2010s ===
A cikin wasan kwaikwayo mai zaman kansa ''Frankie da Alice'' (2010), Berry ta taka muhimmiyar rawa na wata matashiyar Ba'amurkiya mai bambancin launin fata wacce ke gwagwarmaya da halayen ta na canzawa don riƙe ainihin kanta. Fim ɗin ya sami takaitaccen sakin wasan kwaikwayo, don mayar da martani mai mahimmanci. ''Dan Jaridar Hollywood'' duk da haka ya bayyana fim ɗin a matsayin "wasan kwaikwayo na tunani mai kyau wanda ya shiga cikin duhu na tunanin mace ɗaya" kuma ya sami Berry yana "ɓarna" a ciki. Ta sami lambar yabo ta Ƙungiyar Masu sukar Fina-Finan Afirka don Kyakkyawar Jaruma da lambar yabo ta Golden Globe Award for Best Actress-Motion Picture Drama . Daga baya ta zama wani babban abin jigo a cikin wasan kwaikwayo na soyayya na Garry Marshall ''Sabuwar Shekarar Hauwa'u'' (2011), tare da Michelle Pfeiffer, Jessica Biel, Robert De Niro, Josh Duhamel, Zac Efron, Sarah Jessica Parker, da Sofía Vergara, a tsakanin da yawa wasu. A cikin fim ɗin, ta ɗauki nauyin tallafawa wata ma'aikaciyar jinya ta yi abota da wani mutum a matakin ƙarshe (De Niro). Yayin da masu suka suka firgita fim din, ya samu dalar Amurka miliyan 142 a duk duniya.
A cikin 2012, Berry ya yi tauraro a matsayin ƙwararren malamin nutsewa tare tare da mijin Olivier Martinez a cikin ɗan ƙaramin abin da ake gani ''Dark Tide'', kuma ya jagoranci jeri na gaba da Tom Hanks da Jim Broadbent a cikin fim ɗin almara na almara na Wachowskis ''Cloud Atlas.'' (2012), tare da kowane ɗan wasan kwaikwayo yana wasa haruffa daban -daban guda shida a tsawon ƙarni biyar. An yi kasafin kuɗi a dalar Amurka miliyan 128.8, ''Cloud Atlas ya'' yi dalar Amurka miliyan 130.4 a duk duniya, kuma ya haifar da martani daga masu suka da masu sauraro.
[[File:Halle_Berry_by_Gage_Skidmore.jpg|thumb|232x232px| Berry a 2013 San Diego Comic-Con]]
Berry ya bayyana a wani sashi na wasan kwaikwayo na wasan kwaikwayo mai zaman kansa ''Fim ɗin 43'' (2013), wanda ''Chicago Sun-Times ta'' kira " ''Citizen Kane'' of mugun." Berry ta sami babban nasara tare da aikinta na gaba, a matsayin mai aikin 9-1-1 wanda ke karɓar kira daga wata yarinya da wani mai kisan gilla ya sace, a cikin mai laifin mai laifi ''The Call'' (2013). An ja Berry zuwa "ra'ayin kasancewa wani ɓangare na fim ɗin da ke ba da ƙarfi ga mata. Ba sau da yawa muna samun irin wannan matsayin, inda talakawa ke zama jarumai kuma suke yin wani abin mamaki. ” Manohla Dargis na ''[[New York Times|Jaridar New York Times ta]]'' gano fim ɗin ya zama "mai ban sha'awa mai ban tsoro," yayin da mai bita Dwight Brown ya ji cewa "rubutun yana ba Berry halayyar shuɗi-shuɗi da za ta iya sawa, mai rauni da ɓacin rai [. . . ]. " ''Kira ya'' kasance abin bacci, wanda ya tara dala miliyan 68.6 a duk duniya.
A cikin 2014, Berry ya rattaba hannu kan tauraro kuma yayi aiki a matsayin mai ba da shawara a cikin jerin wasan kwaikwayo na CBS ''Extant'', <ref>[https://www.deadline.com/2013/10/halle-berry-to-topline-cbs-series-extant "Halle Berry To Topline CBS Series 'Extant'"], deadline.com, October 4, 2013.</ref> inda ta ɗauki matsayin Molly Woods, ɗan sama jannatin da ke gwagwarmayar sake haɗawa da mijinta da ɗanta na android bayan sun kashe 13 watanni a sararin samaniya. Nunin ya gudana tsawon yanayi biyu har zuwa shekarar 2015, yana samun ingantattun bita daga masu suka. <ref>[https://variety.com/2014/tv/news/cbs-sets-premiere-dates-for-under-the-dome-new-drama-extant-1201058659/ "CBS Sets Premiere Dates for 'Under the Dome', New Drama 'Extant'"], variety.com, January 15, 2014.</ref> <ref>[https://www.thewrap.com/halle-berrys-extant-premiere-pushed-week-cbs-sets-summer-slate "CBS Sets Summer Slate: Halle Berry's 'Extant' Premiere Pushed a Week"] (March 11, 2014), TheWrap.com.</ref> ''USA Today ta yi'' tsokaci: “Ita [Halle Berry] tana kawo mutunci da nauyi ga Molly, ƙwaƙƙwaran ilimin da zai ba ku damar siyan ta a matsayin ɗan sama jannati da ganin abin da ya same ta a matsayin abin tsoro maimakon abin dariya. Berry duk yana ciki, kuma kuna iyo tare. ” Hakanan a cikin 2014, Berry ya ƙaddamar da sabon kamfanin samarwa, Fina-Finan 606, tare da abokin haɗin gwiwa Elaine Goldsmith-Thomas. An sanya masa suna ne bayan Dokar Anti-Paparazzi, SB 606, wacce 'yar wasan ta tura kuma wacce Gwamnan [[California]] Jerry Brown ya sanya wa hannu a cikin dokar 2013. Sabon kamfani ya fito a matsayin wani ɓangare na yarjejeniyar Berry don yin aiki a ''Extant'' . <ref>[https://www.deadline.com/2014/03/halle-berry-elaine-goldsmith-thomas-name-606-films-shingle-after-anti-paparazzi-bill "Halle Berry, Elaine Goldsmith-Thomas Name 606 Films Shingle After Anti-Paparazzi Bill"], deadline.com, March 6, 2014.</ref>
A cikin fim ɗin wasan kwaikwayo mai ban dariya ''Kevin Hart: Menene Yanzu?'' (2016), Berry ya bayyana a matsayin kanta, yana adawa da Kevin Hart, yana halartar taron wasan karta wanda ke yin ba daidai ba. ''Kidnap'', mai ban dariya Berry wanda aka yi fim a 2014, an sake shi a cikin 2017. A cikin fim ɗin, ta yi tauraro a matsayin mai hidimar gidan cin abinci tana taɗe abin hawa lokacin da waɗanda ke cikinta suka sace ɗanta. ''Masu garkuwa da mutane sun tara'' dalar Amurka miliyan 34 kuma sun tattara dabaru daban-daban daga marubuta, wadanda ke jin cewa "yana kutsawa cikin amfani da rubutaccen rubutaccen rubutu sau da yawa don cin gajiyar fa'idar gurɓacewar sa-ko kuma har yanzu gwanin ban sha'awa na [Berry]." Daga baya ta buga wani wakili wanda ƙungiyar leƙen asirin Amurka ta yi aiki a cikin wasan kwaikwayo mai ban dariya ''Kingsman: The Golden Circle'' (2017), a matsayin wani ɓangare na simintin jeri, wanda ya ƙunshi Colin Firth, Taron Egerton, Mark Strong, Julianne Moore, da Elton John . Yayin da aka cakuda martani mai mahimmanci ga fim ɗin, ya sami dalar Amurka miliyan 414 a duk duniya.
Tare da Daniel Craig, Berry ya yi tauraro a matsayin uwa mai aji yayin tarzomar 1992 Los Angeles a Deniz Gamze Ergüven 's drama ''Kings'' (2017). Fim ɗin ya sami iyakancewar wasan kwaikwayo bayan fara nuna shi a bikin Fina -Finan Duniya na Toronto, kuma a matsayin wani ɓangare na liyafar ɗumi -ɗumi, ''iri -iri ya'' lura: "Yakamata a ce Berry ya ba da mafi kyawun mafi munin wasan kwaikwayon na ƙarni na huɗu da suka gabata, amma wannan wataƙila shine kawai wanda ke jujjuyawa zuwa matsanancin yanayi a fim guda. " Ta buga Sofia, mai kisan kai, a cikin fim ɗin ''John Wick: Babi na 3 - Parabellum'' , wanda Lionsgate ya fitar a ranar 17 ga Mayu, 2019.
A cikin 2017, ta ba da muryoyin da ba a yarda da su ba ga waƙar, "Kira Duk Ƙaunata" ta Bruno Mars daga kundin ɗakin studio na uku, 24K Magic .
Berry ya fafata da James Corden a yaƙin rap na farko akan wasan farko na TBS 's ''Drop the Mic'', wanda aka fara watsawa ranar 24 ga Oktoba, 2017.
Ita ce, har zuwa watan Fabrairu na shekarar 2019, babban mai gabatar da shirye -shiryen gidan talabijin na ''BET Boomerang'', dangane da fim din da ta fito a ciki. Jerin ya fara ranar 12 ga Fabrairu, 2019.
Berry ta fara halarta na jagora tare da fasalin ''Bruised'' wanda a ciki take wasa wani mayaƙan MMA mai suna Jackie Justice, wanda ya sake haɗawa da ɗanta da ya rabu. An fara yin fim a 2019 tare da harbi a Atlantic City da Newark . An yi fim ɗin farko na duniya a bikin Fina -Finan Duniya na Toronto ranar 12 ga Satumba, 2020. Ko Netflix ya sami haƙƙin rarraba fim.
== A cikin kafofin watsa labarai ==
=== Ƙoƙari ===
Tare da Pierce Brosnan, Cindy Crawford, Jane Seymour, Dick Van Dyke, Téa Leoni, da Daryl Hannah, Berry yayi nasarar yin yaƙi a 2006 akan tashar Cabrillo Liquefied Gas Gas wanda aka ba da shawarar a bakin tekun Malibu. <ref>[https://www.nbcnews.com/id/15385299 "Actors join protest against project off Malibu"], NBC News, October 23, 2005.</ref> Berry ya ce, "Ina kula da iskar da muke shaka, ina kula da rayuwar ruwa da yanayin muhallin teku." A watan Mayun 2007, Gwamna Arnold Schwarzenegger ya ki amincewa da ginin. <ref>[http://www.independent.com/news/2007/may/24/cabrillo-port-dies-santa-barbara-flavored-death "The Santa Barbara Independent Cabrillo Port Dies a Santa Barbara Flavored Death"], ''The Santa Barbara Independent'', May 24, 1007.</ref> 'Yan wasan kwaikwayo na Hasty Pudding sun ba ta lambar yabo ''ta Mace ta Shekara ta 2006.'' <ref>[http://news.harvard.edu/gazette/2006/02.02/15-hasty.html "And the Pudding Pot goes to..."] (February 2, 2006), ''[[Harvard University Gazette]]''; accessed January 1, 2008.</ref> Berry ya shiga cikin kamfen na wayar salula mai kusan gidaje 2,000 ga [[Barack Obama]] a watan Fabrairu na 2008. <ref>"Halle Berry, Ted Kennedy: 'Move On' for Obama" (February 29, 2008), ''Chicago Tribune''.</ref> A watan Afrilu na 2013, ta fito a cikin shirin bidiyo don kamfen ɗin Gucci na "Chime for Change" wanda ke da nufin tara kuɗi da wayar da kan al'amuran mata ta fuskar ilimi, lafiya, da adalci. A watan Agustan 2013, Berry ya ba da shaida tare da Jennifer Garner a gaban Kwamitin Shari’a na Majalisar Dokokin Jihar California don tallafa wa dokar da za ta kare ’ya’yan mashahuran daga fitina daga masu daukar hoto. Kudirin ya wuce a watan Satumba.
=== Hoton ===
Berry was ranked No. 1 on ''People''{{'s}} "50 Most Beautiful People in the World" list in 2003 after making the top ten seven times and appeared No. 1 on ''FHM''{{'s}} "100 Sexiest Women in the World" the same year. She was named ''Esquire'' magazine's "Sexiest Woman Alive" in October 2008, about which she stated: "I don't know exactly what it means, but being 42 and having just had a baby, I think I'll take it." ''Men's Health'' ranked her at No. 35 on their "100 Hottest Women of All-Time" list. In 2009, she was voted #23 on <nowiki><i id="mwAmM">Empire</i></nowiki>'s 100 Sexiest Film Stars. The same year, rapper Hurricane Chris released a song entitled "Halle Berry (She's Fine)," extolling Berry's beauty and sex appeal. At the age of 42 (in 2008), she was named the "Sexiest Black Woman" by Access Hollywood's "TV One Access" survey. Born to an African-American father and a white mother, Berry has stated that her biracial background was "painful and confusing" when she was a young woman, and she made the decision early on to identify as a black woman because she knew that was how she would be perceived.
== Rayuwar mutum ==
Berry ya sadu da likitan likitan Chicago John Ronan daga Maris 1989 zuwa Oktoba 1991. <ref>[https://web.archive.org/web/20130515063423/http://www.highbeam.com/doc/1G1-14633536.html "Actress Halle Berry hit with $80,000 lawsuit by Chicago dentist"], ''Jet'', December 13, 1993.</ref> A cikin Nuwamba 1993, Ronan ya kai karar Berry akan $ 80,000 a cikin abin da ya ce bashi ne da ba a biya ba don taimakawa ƙaddamar da aikinta. Berry hujjatayya da cewa kudi kyauta, kuma mai hukunci sallami hali saboda Ronan aikata ba jerin Berry a matsayin ma'abucin a lõkacin da ya yi domin fatarar a 1992. A cewar Berry, duka daga tsohon saurayin da ya ci zarafinsa lokacin yin fim ɗin ''The Last Boy Scout'' a 1991 ya huce mata kunne kuma ya sa ta rasa kashi tamanin cikin dari na jin ta a kunnen ta na hagu. <ref name="Hurts" /> Berry bai taɓa ambaci mai cin zarafin ba, amma ya ce shi wani sananne ne a Hollywood. A cikin 2004, tsohon saurayi Christopher Williams ya zargi Wesley Snipes da alhakin wannan lamarin, yana mai cewa "Na gaji da mutane suna tunanin ni ne mutumin [wanda ya aikata hakan]. Wesley Snipes ta murƙushe kunnen ta, ba ni ba. ”
Berry ya fara ganin ɗan wasan ƙwallon ƙwallon ƙafa David Justice akan TV yana wasa a cikin wasan ƙwallon kwando na MTV a watan Fabrairu 1992. Lokacin da wani dan rahoto daga garin Cincinnati na Justice ya gaya mata cewa Adalci masoyi ne, Berry ya ba wakilin lambar wayarta don ya ba Justice. Berry ya auri Adalci jim kadan bayan tsakar dare ranar 1 ga Janairu, 1993. <ref>Don O'Briant, [http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=AT&p_theme=at&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EADA01E35570E73&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D "Ringing in '93 - with wedding bells"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120127082133/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=AT&p_theme=at&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EADA01E35570E73&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D |date=2012-01-27 }}, ''Atlanta Journal'' (January 10, 1993), Nl.newsbank.com; accessed March 7, 2010.</ref> Bayan rabuwarsu a watan Fabrairun 1996, Berry ta bayyana a bainar jama'a cewa ta yi baƙin ciki sosai har ta yi tunanin kashe kanta. <ref>Hamida Ghafour (March 21, 2002). [https://archive.today/20120912015959/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/northamerica/usa/1388548/I-was-close-to-ending-it-all,-says-actress.html "I was close to ending it all, says actress"], Telegraph.co.uk; accessed April 1, 2008.</ref> An saki Berry da Justice bisa hukuma a ranar 24 ga Yuni, 1997. <ref>[https://news.google.com/newspapers?id=7qtEAAAAIBAJ&sjid=frYMAAAAIBAJ&pg=4528,4789916 "Divorce between Halle Berry, David Justice final"], ''[[The Albany Herald]]'', June 25, 1997; accessed October 29, 2015.</ref>
A watan Mayun 2000, Berry bai roƙi wata gardama ba game da tuhumar barin wurin haɗarin mota kuma an yanke masa hukuncin shekaru uku na gwaji, tarar $ 13,500 kuma an ba da umarnin yin sa’o’i 200 na hidimar al’umma.
Berry ta auri mijinta na biyu, mawaƙa-mawaƙa Eric Benét, a ranar 24 ga Janairu, 2001, biyo bayan shekaru biyu na soyayya. <ref name="ebony">"Halle's big year" (November 2002), ''[[Ebony (magazine)|Ebony]]''.</ref> Benét ya sami jinya don jarabar jima'i a cikin 2002, kuma a farkon Oktoba 2003 sun rabu, <ref name="People2003-10-02" /> tare da kisan aure ya ƙare a ranar 3 ga Janairu, 2005.
A cikin Nuwamba 2005, Berry ya fara yin soyayya da samfurin Faransa Kanada Gabriel Aubry, wanda ta sadu da shi a wani hoto na Versace. Berry ta haifi 'yarsu a cikin Maris 2008. A ranar 30 ga Afrilu, 2010, Berry da Aubry sun ba da sanarwar dangantakar su ta ƙare a wasu watanni da suka gabata. A watan Janairun 2011, Berry da Aubry sun shiga cikin gwagwarmayar tsare tsare, fi mayar da hankali kan sha'awar Berry don ƙaura da 'yarsu daga Los Angeles, inda Berry da Aubry suka zauna, zuwa Faransa, gidan na dan wasan Faransa Olivier Martinez, wanda Berry ya fara soyayya a 2010 bayan sun hadu yayin yin fim ɗin ''Dark Tide'' a Afirka ta Kudu. Aubry ya ki amincewa da wannan mataki bisa hujjar cewa zai yi katsalandan a tsarin tsare su na hadin gwiwa. A watan Nuwamban 2012, wani alkali ya ki amincewa da bukatar Berry na matsar da 'yar ma'auratan zuwa Faransa saboda hasashen Aubry. Kasa da makwanni biyu bayan haka, a ranar 22 ga Nuwamba, 2012, Aubry da Martinez duk an yi musu jinya a asibiti saboda raunin da suka samu bayan sun shiga tashin hankali na zahiri a gidan Berry. Martinez ya yi kama ɗan ƙasa a kan Aubry, kuma saboda an ɗauke shi a matsayin tashin hankali na cikin gida, an ba shi umarnin kariya na gaggawa na ɗan lokaci wanda ya hana Aubry zuwa tsakanin yadi 100 na Berry, Martinez, da yaron da yake hannun jari tare da Berry, har zuwa Nuwamba 29, 2012. A gefe guda, Aubry ya sami umarnin dakatar da Martinez na wucin gadi a ranar 26 ga Nuwamba, 2012, yana mai cewa yakin ya fara ne lokacin da Martinez yayi barazanar kashe Aubry idan bai yarda ma'auratan su koma Faransa ba. Takardun kotu da aka fallasa sun hada da hotunan da ke nuna manyan raunuka a fuskar Aubry, wadanda aka watsa su a kafafen yada labarai. A ranar 29 ga Nuwamba, 2012, Lauyan Berry ya ba da sanarwar cewa Berry da Aubry sun cimma yarjejeniya ta tsaro a kotu. A watan Yuni na 2014, hukuncin Babbar Kotun ya nemi Berry ya biya Aubry $ 16,000 a wata a cikin tallafin yara (kusan 200k/shekara) kazalika da sake biyan $ 115,000 da jimlar $ 300,000 don kuɗin lauyan Aubry.
Berry da Martinez sun tabbatar da haɗin kansu a cikin Maris 2012, <ref>[http://www.marieclaire.co.uk/news/celebrity/533727/are-halle-berry-and-olivier-martinez-getting-married.html Are Halle Berry and Olivier Martinez getting married?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140908161952/http://www.marieclaire.co.uk/news/celebrity/533727/are-halle-berry-and-olivier-martinez-getting-married.html|date=2014-09-08}} ''[[Marie Claire]]''; accessed January 29, 2012.</ref> <ref>[http://www.miami.com/oliver-martinez-confirms-engagement-halle-berry-clears-ring-debate-opens-villa-azur-south-beach-weekend-article "Olivier Martinez confirms engagement to Halle Berry, clears up ring debate, opens Villa Azur on South Beach this weekend"], ''The Miami Herald'', March 10, 2012; accessed March 10, 2012.</ref> kuma sun yi aure a Faransa a ranar 13 ga Yuli, 2013. A watan Oktoba 2013, Berry ta haifi ɗa. A cikin 2015, bayan shekaru biyu na aure, ma'auratan sun ba da sanarwar cewa suna saki. An ba da rahoton cewa an kammala kisan aure a cikin Disamba 2016, amma, har zuwa Nuwamba 2020, shari'ar tana ci gaba.
Berry ya fara soyayya da Grammy mai cin nasara mawaƙin Amurka Van Hunt a cikin 2020, wanda aka bayyana ta ta Instagram.
== Filmography ==
=== Fim ===
[[File:Halle_Berry_2013.jpg|thumb| Berry a 70th Golden Globe Awards a ranar 13 ga Janairu, 2013]]
{| class="wikitable sortable plainrowheaders"
!Year
!Title
!Role
! class="unsortable" |Notes
|-
! rowspan="3" scope="row" |1991
|''Jungle Fever''
|Vivian
|
|-
|''Strictly Business''
|Natalie
|
|-
|''{{Sortname|The|Last Boy Scout}}''
|Cory
|
|-
! scope="row" |1992
|''Boomerang''
|Angela Lewis
|
|-
! rowspan="2" scope="row" |1993
|''Father Hood''
|Kathleen Mercer
|
|-
|''The Program''
|Autumn Haley
|
|-
! scope="row" |1994
|''{{Sortname|The|Flintstones|The Flintstones (film)}}''
|Sharon Stone
|
|-
! scope="row" |1995
|''Losing Isaiah''
|Khaila Richards
|
|-
! rowspan="3" scope="row" |1996
|''Executive Decision''
|Jean
|
|-
|''Race the Sun''
|Miss Sandra Beecher
|
|-
|''{{Sortname|The|Rich Man's Wife}}''
|Josie Potenza
|
|-
! scope="row" |1997
|''B*A*P*S''
|Nisi
|
|-
! rowspan="2" scope="row" |1998
|''Bulworth''
|Nina
|
|-
|''Why Do Fools Fall in Love''
|Zola Taylor
|
|-
! scope="row" |2000
|''X-Men''
|Ororo Munroe / Storm
|
|-
! rowspan="2" scope="row" |2001
|''Swordfish''
|Ginger Knowles
|
|-
|''Monster's Ball''
|Leticia Musgrove
|
|-
! scope="row" |2002
|''Die Another Day''
|Giacinta "Jinx" Johnson
|
|-
! rowspan="2" scope="row" |2003
|''X2''
|Ororo Munroe / Storm
|
|-
|''Gothika''
|Miranda Grey
|
|-
! scope="row" |2004
|''Catwoman''
|Patience Phillips / Catwoman
|Title role
|-
! scope="row" |2005
|''Robots''
|Cappy
|Voice role
|-
! scope="row" |2006
|''X-Men: The Last Stand''
|Ororo Munroe / Storm
|
|-
! rowspan="2" scope="row" |2007
|''Perfect Stranger''
|Rowena Price
|
|-
|''Things We Lost in the Fire''
|Audrey Burke
|
|-
! scope="row" |2010
|''Frankie &amp; Alice''
|Frankie / Alice
|
|-
! scope="row" |2011
|''New Year's Eve''
|Nurse Aimee
|
|-
! rowspan="2" scope="row" |2012
|''Dark Tide''
|Kate Mathieson
|
|-
|''Cloud Atlas''
|Jocasta Ayrs / Luisa Rey / Ovid /<br /><br />Meronym / Native Woman /<br /><br />Indian Party Guest
|
|-
! rowspan="2" scope="row" |2013
|''Movie 43''
|Emily
|Segment: "Truth or Dare"
|-
|''The Call''
|Jordan Turner
|
|-
! scope="row" |2014
|''X-Men: Days of Future Past''
|Ororo Munroe / Storm
|
|-
! scope="row" |2016
|''Kevin Hart: What Now?''
|Herself
|
|-
! rowspan="3" scope="row" |2017
|''Kidnap''
|Karla Dyson
|Also producer
|-
|''Kingsman: The Golden Circle''
|Ginger Ale
|
|-
|''Kings''
|Millie Dunbar
|
|-
! scope="row" |2019
|''John Wick: Chapter 3 – Parabellum''
|Sofia
|
|-
! scope="row" |2020
|''Bruised''
|Jackie Justice
|Also director and producer
|-
! scope="row" |2022
|''Moonfall''
|
|Post-production
|-
|TBA
|''The Mothership''
|Sara Morse
|Filming
|-
|}
=== Talabijin ===
{| class="wikitable sortable plainrowheaders"
!Shekara
! Taken
! Matsayi
! class="unsortable" | Bayanan kula
|-
! scope="row" | 1989
| ''Tsana Tsaye''
| Emily Franklin ne adam wata
| 12 aukuwa
|-
! rowspan="4" scope="row" | 1991
| ''Amin''
| Claire
| Episode: "Ba a mantawa"
|-
| ''{{Sortname|A|Different World|A Different World}}''
| Jaclyn
| Episode: " Ƙauna, Halin Hanya "
|-
| ''Sun fito daga sararin samaniya''
| Rene
| Episode: "Gashi A Yau, Gobe Gobe"
|-
| ''Knots Saukowa''
| Debbie Porter
| 6 aukuwa
|-
! scope="row" | 1993
| ''Sarauniyar Alex Haley''
| Sarauniya
| Ma'aikata
|-
! scope="row" | 1995
| ''Solomon &amp; Sheba''
| Nikhaule / [[Bilkisu|Sarauniya Sheba]]
| Fim
|-
! scope="row" | 1996
| ''Martin''
| Kanta
| Episode: "Inda Jam'iyyar take"
|-
! rowspan="2" scope="row" | 1998
| ''Daurin Auren''
| Shelby Coles
| Ma'aikata
|-
| ''Frasier''
| Betsy (murya)
| Episode: "Sabis na daki"
|-
! scope="row" | 1999
| ''Gabatar da Dorothy Dandridge''
| Dorothy Dandridge
| Fim
|-
! scope="row" | 2005
| ''Idanunsu Suna Kallon Allah''
| Janie Crawford
| Fim
|-
! scope="row" | 2011
| ''[[Da Simpsons]]''
| Kanta (murya)
| Episode: "Fushin Baba: Fim"
|-
! scope="row" | 2014–15
| ''Yawaita''
| Molly Woods
| Matsayin jagora (kashi 26)
|-
! scope="row" | 2017
| ''Sauke Mic''
| Kanta
| Mai nasara; episode: "Halle Berry vs. James Corden / Anthony Anderson vs. Usher "
|-
! scope="row" | 2019
| ''Boomerang''
|
| Babban furodusa
|}
== Kyaututtuka da gabatarwa ==
== Duba kuma ==
* Jerin sunayen farkon Ba'amurke
==Manazarta==
{{Reflist|2}}
== General bibliography ==
* Banting, Erinn. ''Halle Berry'', Weigl Publishers, 2005. {{ISBN|1-59036-333-7}}.
* Gogerly, Liz. ''Halle Berry'', Raintree, 2005. {{ISBN|1-4109-1085-7}}.
* Naden, Corinne J. ''Halle Berry'', Sagebrush Education Resources, 2001. {{ISBN|0-613-86157-4}}.
* O'Brien, Daniel. ''Halle Berry'', Reynolds & Hearn, 2003. {{ISBN|1-903111-38-2}}.
* Sanello, Frank. ''Halle Berry: A Stormy Life'', Virgin Books, 2003. {{ISBN|1-85227-092-6}}.
* Schuman, Michael A. ''Halle Berry: Beauty Is Not Just Physical'', Enslow, 2006. {{ISBN|0-7660-2467-9}}.
==Hanyoyin haɗi na waje==
* {{IMDb name|932}}
* {{C-SPAN|64419}}
[[category:Rayayyun Mutane]]
[[category:Haifaffun 1966]]
p66q5xx394zfukustzxy8aujinla2l8
826007
826006
2026-04-24T17:58:02Z
Pharouqenr
25549
826007
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}[[File:Halle Berry by Gage Skidmore 2.jpg|thumb|Halle Berry]]
'''Halle Berry Maria'''<ref>https://people.com/archive/eric-benets-confessions-vol-64-no-2/</ref> ( /h æ l i / . an haife ta '''Maria Halle Berry.''' ranar 14 ga watan Agusta shekarar alif 1966) <ref>Although ''[[Encyclopædia Britannica|Britannica Kids]]'' [http://kids.britannica.com/comptons/article-9389354/Halle-Berry gives a 1968 birthdate], ([https://web.archive.org/web/20120817132742/http://kids.britannica.com/comptons/article-9389354/Halle-Berry archived] from the original on August 17, 2012), she stated in interviews prior to August 2006 that she would turn{{Spaces}}40 then. See: [https://web.archive.org/web/20090103001746/http://www.femalefirst.co.uk/celebrity/Halle%2BBerry-9679.html FemaleFirst], [https://web.archive.org/web/20060525074438/http://www.darkhorizons.com/news06/berry.php DarkHorizons], [http://www.filmmonthly.com/Profiles/Articles/HalleBerryX3/HalleBerryX3.html FilmMonthly], and see also [https://www.cbsnews.com/stories/2004/07/20/earlyshow/leisure/celebspot/main630707.shtml Profile], cbsnews.com; accessed May 5, 2007.</ref> ne American actress. Ta fara aikinta a matsayin abin ƙira kuma ta shiga gasannin kyakkyawa da yawa, ta gama a matsayin farkon mai tsere a gasar Miss USA kuma ta zo ta shida a cikin Miss World dubu daya da dari tara da tamanin da shida 1986 . Matsayin fim ɗin ta na nasara ya kasance a cikin wasan ''barkwanci Boomerang'' dubu daya da dari tara da casa'in da biyu (1992), tare da Eddie Murphy, wanda ya haifar da matsayi a cikin fina-finai, kamar wasan kwaikwayo na iyali ''The Flintstones'' dubu daya da dari tara da casa'in da hudu (1994), wasan kwaikwayo na wasan kwaikwayo na siyasa ''Bulworth'' dubu daya da dari tara da casa'in da takwas (1998) da fim ɗin ''Gabatarwa. Dorothy Dandridge'' dubu daya da dari tara da casa'in da tara (1999), wanda ta lashe lambar yabo ta Primetime Emmy da lambar yabo ta Golden Globe .<ref>https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/northamerica/usa/1390649/Berry-recreates-a-Bond-girl-icon.html</ref><ref>https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/northamerica/usa/1389622/Berry-seeks-higher-adverts-fee.html</ref>
Berry ta lashe lambar yabo ta Academy don Mafi Kyawun Jaruma saboda rawar da ta taka a fim ɗin wasan kwaikwayo na soyayya mai suna ''Monster's Ball'' shekarara dubu biyu da daya (2001), ta zama mace ta farko kuma mace mai launi ɗaya da ta ci kyautar. Ta ɗauki manyan mukamai don yawancin shekarun dubu biyu 2000, kamar Storm a dubu biyu (2000) da jerin abubuwan ''X2'' shekarara dubu biyu da uku (2003) da ''X-Men: The Last Stand'' shekarara dubu biyu da shida (2006); Yarinyar ɗaurin aure Jinx a cikin ''Die Wata Rana'' shekarara dubu biyu da biyu (2002); kuma a cikin ''Gothika'' mai ban sha'awa shekarara dubu biyu da uku (2003). A cikin shekarun shekarara dubu biyu da goma 2010, ta fito a fim ɗin almarar kimiyya ''Cloud Atlas'' shekarara dubu biyu da sha biyu (2012), mai laifin laifi ''Kira'' (2013) da fina-finan aikin ''X-Men: Kwanaki na Gaba da Baya'' shekarara dubu biyu da sha hudu (2014), ''Kingsman: The Golden Circle'' shekarara dubu biyu da sha bakwai (2017) da ''John Wick: Babi na 3 - Parabellum'' shekarara dubu biyu da sha tara (2019).
Berry ta kasance ɗaya daga cikin 'yan wasan da aka fi biyan kuɗi a Hollywood a cikin shekarun 2000, kuma tana da hannu wajen shirya fina-finai da yawa da ta yi. Berry shima mai magana da yawun Revlon ne. Ta taba yin aure da dan wasan ƙwallon ƙafa David Justice, mawaƙa-mawaƙa Eric Benét, da ɗan wasan kwaikwayo Olivier Martinez . Tana da yaro kowanne da Martinez da samfurin Gabriel Aubry .
An haifi Berry Maria Halle Berry; An canza sunanta bisa doka zuwa Halle Maria Berry tana ɗan shekara biyar. Iyayen ta sun zaɓi sunanta na tsakiya daga Shagon Sashen Halle, wanda a lokacin ya zama alamar ƙasa a wurin haifuwarta na Cleveland, [[Ohio (jiha)|Ohio]] . <ref name="actors">"Halle Berry". ''[[Inside the Actors Studio]]''. [[Bravo (U.S. TV network)|Bravo]], October 29, 2007.</ref> Mahaifiyarta, Judith Ann ( née Hawkins), <ref>[http://news.bbc.co.uk/nolavconsole/ukfs_news/hi/newsid_4990000/newsid_4996500/nb_rm_4996532.stm "Halle Berry looking for X factor"]. ''BBC''. Retrieved February 7, 2007.</ref> fari ce kuma an haife ta a [[Liverpool]], [[Birtaniya|Ingila]]. <ref>[https://www.liverpoolecho.co.uk/news/liverpool-news/halles-liverpool-roots-3559287 "Halle's Liverpool Roots" ]. ''Liverpool Echo''. Accessed July 31, 2019.</ref> Judith Ann ta yi aiki a matsayin likitan jinya. Mahaifinta, Jerome Jesse Berry, ma'aikacin Asibitin Ba'amurke ne a asibitin masu tabin hankali inda mahaifiyarta ke aiki; daga baya ya zama direban bas. <ref name="actors" /> Iyayen Berry sun sake aure lokacin tana ɗan shekara huɗu; ita da 'yar uwarta, Heidi Berry-Henderson, mahaifiyarsu ce ta yi renon su kaɗai. <ref name="actors" />
Berry ta ce a cikin rahotannin da aka buga cewa ta nisanta da mahaifinta tun tana ƙuruciya, <ref name="actors">"Halle Berry". ''[[Inside the Actors Studio]]''. [[Bravo (U.S. TV network)|Bravo]], October 29, 2007.</ref> lura a 1992, "Ban taɓa jin labarin sa ba tun [ya tafi]. Wataƙila ba shi da rai. ” Mahaifinta ya zagi mahaifiyar ta sosai. Berry ta tuno yadda ta ga yadda ake yiwa mahaifiyar ta dukan tsiya yau da kullun, ta harba matakala sannan ta bugi kan ta da kwalbar giya.
Berry ta girma a Oakwood, Ohio <ref>[http://people.com/archive/the-woman-who-would-be-queen-vol-39-no-7/ The Woman Who Would Be Queen | PEOPLE.com] Retrieved May 20, 2018.</ref> kuma ta sauke karatu daga Makarantar Sakandaren Bedford inda ta kasance mai farin ciki, ɗalibi mai daraja, editan jaridar makaranta da kuma sarauniya. Ta yi aiki a sashen yara a shagon Sashen Higbee. Sannan ta yi karatu a Kwalejin Al'umma ta Cuyahoga . A cikin shekarun 1980, ta shiga gasa masu kyau da yawa, inda ta lashe Miss Teen All American a 1985 da Miss Ohio USA a 1986. Ita ce Miss USA ta farko da ta zo ta biyu a tseren Christy Fichtner na [[Texas]]. A gasar hira ta Miss USA 1986, ta ce tana fatan zama mai nishadantarwa ko kuma tana da alaƙa da kafofin watsa labarai. Alƙalan sun ba ta hirar ta mafi ƙima. Ita ce Ba'amurke ta farko da ta shiga gasar Miss World a shekarar 1986, inda ta kare a matsayi na shida sannan Giselle Laronde ta [[Trinidad da Tobago]] ta zama Miss World. Dangane da ''Littafin Littafin Tarihi na Yanzu'', Berry "... ya bi aikin yin samfuri a [[New York (birni)|New York]] . . . Makonnin farko na Berry a New York ba su da daɗi: Ta kwana a cikin mafaka mara gida sannan a cikin YMCA. ”
== Sana'a ==
=== Farkon aiki ===
A cikin 1989, Berry ya ƙaura zuwa New York City don bin burin burinta. A lokacin farkon ta a can, ta rasa kuɗi kuma dole ne ta zauna na ɗan lokaci a cikin mafaka mara gida. <ref>"Halle Berry: From homeless shelter to Hollywood fame" (April 2007). ''[[Reader's Digest]]'' (White Plains, New York USA: Reader's Digest Association, Inc.), p. 89: Reader's Digest: "Is it true that when you moved to New York to begin your acting career, you lived in a shelter?" Berry: "Very briefly. ... I wasn't working for a while."</ref> <ref>''[[US Weekly]]'' (April 27, 2007). "Halle Berry was homeless. Berry slept at a shelter in NYC after her mom refused to send her money."</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta cikin rawar abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC ''Living Dolls'', wanda aka harba a New York kuma ya kasance farkon jerin jerin wa ''Wanene Boss?'' . <ref name="CurrentBio1999" /> A lokacin da ake buga wa 'Yar tsana ''rai'', ta faɗi cikin suma kuma an gano tana da ciwon sukari na 1 . <ref>Pérez-Peña, Richard (May 17, 2006). [https://www.nytimes.com/2006/05/17/nyregion/17diabetes.html Beyond 'I'm a Diabetic', Little Common Ground], ''[[The New York Times]]''; accessed December 24, 2010.</ref> <ref>Hoskins, Mike (April 25, 2013). [http://www.diabetesmine.com/2013/04/revisiting-the-great-halle-berry-diabetes-ruckus.html "Revisiting the Great Halle Berry Diabetes Ruckus"], DiabetesMine.com; accessed March 20, 2013.</ref> Bayan sokewar ''Dolls'', ta koma Los Angeles. <ref name="CurrentBio1999" />
[[File:Halle_Berry_signs_autographs_for_US_soldiers_in_Bosnia-Herzegovina.jpg|alt=Dressed in brown leather jacket, Berry looks up smiling.|thumb| Berry ya rattaba hannu kan takaddama don sojojin Amurka a Bosnia da Herzegovina, 1996]]
Farkon fim ɗin Berry ya kasance cikin ƙaramin rawar ga ''Jungle Fever'' na Spike Lee (1991), inda ta taka Vivian, mai shan muggan ƙwayoyi. <ref name="actors">"Halle Berry". ''[[Inside the Actors Studio]]''. [[Bravo (U.S. TV network)|Bravo]], October 29, 2007.</ref> A waccan shekarar, Berry tana da rawar farko tare a cikin ''Tsananin Kasuwanci'' . A cikin 1992, Berry ya nuna mace mai ƙwazo wacce ta faɗi matsayin jagorar Eddie Murphy a cikin wasan ''barkwanci na Boomerang'' . A shekara mai zuwa, ta dauki hankalin jama'a a matsayin babban bawan kabila a cikin karbuwa na TV na ''Sarauniya: Labarin Iyalin Amurka'', dangane da littafin Alex Haley . Berry yana cikin ''fim ɗin Flintstones mai rai'' wanda ke wasa da "Sharon Stone," sakataren sultry wanda ke ƙoƙarin lalata Fred Flintstone. <ref name="Sharon">[http://news.bbc.co.uk/1/hi/in_depth/entertainment/2002/oscars_2002/1814191.stm "Berry: Ripe for success"], [[BBC News]], March 25, 2002; accessed February 19, 2007.</ref>
Berry ya taka muhimmiyar rawa, yana wasa tsohon mai shan muggan kwayoyi yana fafutukar sake dawo da riƙon ɗanta a ''Rasa Ishaya'' (1995), tare da Jessica Lange . Ta yi hoton Sandra Beecher a ''Race the Sun'' (1996), wanda ya dogara kan labari na gaskiya, wanda aka harba a [[Asturaliya|Ostiraliya]], kuma ya yi aiki tare tare da Kurt Russell a cikin ''Hukuncin zartarwa'' . Farawa daga 1996, ta kasance mai magana da yawun Revlon na shekaru bakwai kuma ta sabunta kwangilarta a 2004.
Ta yi tauraro tare da Natalie Deselle Reid a fim ɗin barkwanci na 1997 ''B*A*P*S'' . A cikin 1998, Berry ta karɓi yabo saboda rawar da ta taka a ''Bulworth'' a matsayin mace mai hankali da masu gwagwarmaya suka taso wanda ya ba wani ɗan siyasa ( Warren Beatty ) sabuwar yarjejeniya kan rayuwa. A wannan shekarar, ta buga mawaƙa Zola Taylor, ɗaya daga cikin matan mawaƙan mawaƙan mawaƙa Frankie Lymon, a cikin tarihin rayuwar ''Me yasa wawaye suka faɗi cikin ƙauna'' . A cikin HBO biopic ''na 1999 Gabatar da Dorothy Dandridge'', ta nuna mace Ba'amurke ta farko da aka zaɓa don lambar yabo ta Academy don Kyawun 'Yar Fim, kuma ita ce Berry wani aikin jin daɗin zuciya wanda ta gabatar, haɗin gwiwa tare da yin gwagwarmaya sosai. domin ta koma. <ref name="actors">"Halle Berry". ''[[Inside the Actors Studio]]''. [[Bravo (U.S. TV network)|Bravo]], October 29, 2007.</ref> An san aikin Berry tare da kyaututtuka da yawa, gami da Kyautar Primetime Emmy Award da Golden Globe Award .
=== 2000s ===
Berry ya nuna mahaukaciyar guguwa mai rikitarwa a cikin daidaita fim ɗin jerin fina-finai mai ban dariya ''X-Men'' (2000) da jerin abubuwansa, ''X2'' (2003), ''X-Men: The Last Stand'' (2006) da ''X-Men: Days of Future Past'' ( 2014). A 2001, Berry ta bayyana a cikin film ''katon kifi'', wanda featured ta farko tsirara scene. <ref name="Hyland">Hyland, Ian (September 2, 2001) [https://web.archive.org/web/20100701225947/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4161/is_20010902/ai_n14532259/ "The Diary: Halle's bold glory"], ''[[Sunday Mirror]]''; accessed July 5, 2009.</ref> Da farko, ta kasance tana adawa da yanayin faɗuwar rana a cikin fim ɗin wanda za ta bayyana ba ta da kyau, amma daga ƙarshe Berry ya yarda. Wasu mutane sun danganta canjin zuciyar ta zuwa ƙaruwa mai yawa a cikin adadin da Warner Bros. ya ba ta; <ref>Davies, Hugh (February 7, 2001). [https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1310430/Halle-Berry-earns-extra-357000-for-topless-scene.html "Halle Berry earns extra £357,000 for topless scene"], ''[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]''; accessed April 29, 2008.</ref> an ba da rahoton an biya ta ƙarin $ 500,000 don gajeriyar yanayin. <ref>D'Souza, Christa (December 31, 2001). [https://www.telegraph.co.uk/culture/4727871/And-the-winner-is....html "And the winner is..."], ''The Telegraph''; accessed August 16, 2010.</ref> Berry ya ƙaryata waɗannan labaran, yana gaya wa wani mai yin tambayoyin cewa sun yi mata nishaɗi kuma "an yi su don tallata fim ɗin." <ref name="Hyland" /> <ref>[http://cinema.com/articles/471/swordfish-interview-with-halle-berry.phtml "Swordfish: Interview With Halle Berry"], Cinema.com. Accessed May 10, 2012.</ref> Bayan ta yi watsi da ayyuka da yawa waɗanda ke buƙatar tsiraici, ta ce ta yanke shawarar yin ''Swordfish'' saboda mijinta na lokacin, Eric Benét, ya tallafa mata kuma ya ƙarfafa ta ta shiga haɗari. <ref name="ebony">"Halle's big year" (November 2002), ''[[Ebony (magazine)|Ebony]]''.</ref>
Berry ya bayyana a matsayin Leticia Musgrove, matar da ke cikin damuwa na mai kisan kai ( Sean Combs ), a cikin fim ɗin Fim ɗin ''Monster's'' 2001. An ba ta lambar yabo ta Kwamitin Bincike na Ƙasa da Kyautar 'Yan Jarida Guild Award for Best Actress; a cikin daidaituwa mai ban sha'awa ta zama mace Ba'amurkiya ta farko da ta lashe lambar yabo ta Academy for Best Actress (a farkon aikinta, ta nuna Dorothy Dandridge, Ba'amurke na farko da aka zaɓa don mafi kyawun 'yar wasa, kuma wanda aka haife shi a asibiti ɗaya Berry, a Cleveland, Ohio). <ref name="peo2">[http://www.people.com/people/halle_berry/biography/0,,20004436_10,00.html "Halle Berry Biography: Page 2"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110108020321/http://www.people.com/people/halle_berry/biography/0,,20004436_10,00.html |date=2011-01-08 }}, People.com; accessed December 20, 2007.</ref> Hukumar NAACP ta fitar da sanarwar: “Ina taya Halle Berry da Denzel Washington murna saboda ba mu fata da sanya mu alfahari. Idan wannan alama ce cewa a ƙarshe Hollywood a shirye take ta ba da dama da yin hukunci bisa ga fasaha ba akan launin fata ba to abu ne mai kyau. " <ref>"NAACP Congratulates Halle Berry, Denzel Washington" (March 2002), ''U.S. Newswire''; accessed October 29, 2015.</ref> Wannan rawar ta haifar da jayayya. Yanayin soyayya ta tsirara mai hoto tare da halayyar wariyar launin fata wanda tauraron tauraron Billy Bob Thornton ya buga shine batun hirar kafofin watsa labarai da tattaunawa tsakanin Baƙin Amurkawa. Mutane da yawa a cikin jama'ar Ba-Amurkan sun soki Berry saboda ɗaukar wannan matakin. <ref name="ebony">"Halle's big year" (November 2002), ''[[Ebony (magazine)|Ebony]]''.</ref> Berry ya amsa: "Ban ga dalilin da zai sa na sake yin nisa ba. Wannan fim ne na musamman. Wannan yanayin ya kasance na musamman kuma mai mahimmanci kuma ana buƙatar kasancewa a wurin, kuma zai zama ainihin rubutun musamman wanda zai buƙaci wani abu makamancin haka. " <ref name="ebony" />
[[File:Halle_Berry_in_Hamburg,_2004.jpg|alt=Upper body shot of Berry dressed in brown and gold evening gown and holding an autograph pen.|thumb| Berry a Hamburg, Jamus a 2004]]
Berry ya nemi ƙarin kuɗi don tallan Revlon bayan ya lashe Oscar. Shugaban kamfanin kayan shafe -shafe Ron Perelman, ya taya ta murna, inda ya ce yadda ya yi farin ciki da ta yi wa kamfaninsa kwalliya. Ta amsa, "Tabbas, za ku biya ni ƙarin." Perelman ya ja da baya cikin fushi. <ref>Davies, Hugh (April 2, 2002). [https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/northamerica/usa/1389622/Berry-seeks-higher-adverts-fee.html "Berry seeks higher adverts fee"], ''The Telegraph''; accessed April 1, 2008.</ref> A cikin karban kyautar ta, ta ba da jawabin karramawa inda ta karrama jaruman fina -finan da ba su taba samun dama ba. Ta ce, “Wannan lokacin ya fi ni girma. Wannan ya kasance ga kowace mace marar suna, marar fuska mace mai launi wacce yanzu ta sami dama yau da dare saboda an buɗe wannan ƙofa. ” <ref>Poole, Oliver (March 26, 2002). [https://web.archive.org/web/20081002215826/http://www.telegraph.co.uk/news/1388917/Oscar-night-belongs-to-Hollywoods-black-actors.html "Oscar night belongs to Hollywood's black actors"], ''The Telegraph''; accessed April 1, 2008.</ref>
A matsayinta na 'yar Bond Giacinta' Jinx 'Johnson a cikin fitacciyar jarumar fim ɗin 2002 ta ''mutu Wata Rana'', Berry ta sake ɗaukar hoto daga ''Dr. A'a'', ta fito daga cikin ruwa don yin gaisuwa da James Bond kamar yadda Ursula Andress ta yi shekaru 40 da suka gabata. <ref>[https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/northamerica/usa/1390649/Berry-recreates-a-Bond-girl-icon.html "Berry recreates a Bond girl icon"] (April 12, 2002), ''Telegraph Observer''.</ref> Lindy Hemming, mai zanen kaya a ranar ''Die Wata'', ta dage cewa Berry ya sa bikini da wuka don girmamawa. Berry ya ce game da abin da ya faru: "Yana da daɗi", "mai ban sha'awa", "sexy", "tsokana" da "zai sa ni har yanzu a can bayan lashe Oscar." <ref name="ebony">"Halle's big year" (November 2002), ''[[Ebony (magazine)|Ebony]]''.</ref> An harbi yanayin bikin a Cadiz ; An ba da rahoton wurin ya yi sanyi da iska, kuma an fitar da hoton Berry da aka nannade cikin tawul mai kauri a tsakanin ɗaukar don ƙoƙarin ɗumama ɗumi. <ref>''Die Another Day'' Special Edition DVD 2002.</ref> Dangane da zaben labarai na ITV, an zaɓi Jinx a matsayin yarinya mafi ƙarfi ta huɗu akan allo koyaushe. Berry ya ji rauni yayin yin fim lokacin da tarkace daga gurneti mai hayaƙi ya shiga cikin idonta. An cire shi a cikin aiki na mintina 30. <ref>Hugh Davies (April 10, 2002). [https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/spain/1390372/Halle-Berry-hurt-in-blast-during-Bond-film-scene.html "Halle Berry hurt in a blast during Bond film scene."] ''The Telegraph''; accessed April 1, 2008.</ref> Bayan Berry ya ci lambar yabo ta Kwalejin, an ba da izinin sake rubutawa don ba ta ƙarin lokacin aiki don ''X2'' .
Ta yi tauraro a cikin mai ban sha'awa na tunani ''Gothika'' gaban Robert Downey, Jr. a cikin Nuwamba 2003, lokacin da ta karye hannunta a wani yanayi tare da Downey, wanda ya karkatar da hannunta da ƙarfi. An dakatar da samarwa tsawon makonni takwas. <ref>[https://web.archive.org/web/20040412213919/http://www.ivillage.co.uk/newspol/celeb/cint/articles/0,,528729_627671,00.html "Halle Berry talks about Gothika"], iVillage.co.uk; accessed October 29, 2015.</ref> Ya kasance matsakaici ne a ofishin akwatin Amurka, yana ɗaukar $ 60 miliyan; ya sake samun $ 80 miliyan a kasashen waje. <ref name="action">Sharon Waxman (July 21, 2004). [https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0DE4DF113AF932A15754C0A9629C8B63 "Making Her Leap Into an Arena Of Action; Halle Berry Mixes Sexiness With Strength"], ''New York Times''. Accessed April 1, 2008.</ref> Berry bayyana a cikin nu karfe band yi ɗingishi Bizkit 's music video for " Behind Blue Eyes " ga motsi hoto soundtrack ga fim. A wannan shekara, ta mai suna # 1 a ''FHM'' {{'}} 100 Sexiest Women a Duniya zabe. <ref>"FHM Readers Name Scarlett Johansson World's Sexiest Woman; Actress Tops Voting in FHM's 100 Sexiest Women in the World 2006 Readers' Poll" (March 27, 2006), ''[[Business Wire]]''; accessed January 1, 2008.</ref>
Berry ta yi tauraro a matsayin matsayin taken a cikin fim ɗin ''Catwoman'', <ref name="action"/> wanda ta karɓi dalar Amurka 12.5 miliyan. Sama da dalar Amurka 100 miliyan fim; ya tara dalar Amurka 17 kawai miliyan a karshen mako na farko, <ref>David Gritten (July 30, 2004). [https://web.archive.org/web/20040803035024/http://www.telegraph.co.uk/arts/main.jhtml?xml=%2Farts%2F2004%2F07%2F30%2Fbfgrit30.xml "Curse of the Best Actress Oscar"], ''The Telegraph''; accessed October 29, 2015.</ref> kuma masu sukar suna ɗaukarsa a matsayin ɗayan mafi munin fina -finan da aka taɓa yi . An ba ta lambar yabo mafi kyawun Razzie Award saboda rawar da ta taka; ta bayyana a bikin don karɓar kyautar a cikin mutum (yayin da take riƙe da Oscar daga ''Monster's Ball'' ) tare da jin daɗin jin daɗi, la'akari da shi ƙwarewar "ƙasan dutsen" don zama "a saman." Riƙe lambar yabo ta Kwalejin a hannu ɗaya da Razzie a ɗayan ta ce, "A rayuwata ban taɓa tunanin zan tashi a nan ba, in lashe Razzie! Ba kamar na taba burin kasancewa a nan ba, amma na gode. Lokacin da nake yaro, mahaifiyata ta gaya min cewa idan ba za ku iya zama mai hasara mai kyau ba, to babu yadda za ku zama mai nasara. ” <ref name="peo2"/>
[[File:Halle_Berry_-_USS_Kearsarge_a.jpg|alt=Head and shoulders shot of a smiling Berry with dark hair pulled back, wearing a lace shirt and turquoise necklace.|left|thumb| Berry, yana ziyarta tare da matuƙan jirgin ruwa da Sojojin Ruwa a lokacin buɗe ranar Makon Fleet, New York, 2006]]
Fitowar fim ɗin ta na gaba ya kasance a cikin Oprah Winfrey -wanda aka samar da fim ɗin talabijin na ABC ''Idanunsu Suna Kallon Allah'' (2005), daidaitawa na littafin Zora Neale Hurston, tare da Berry yana nuna mace mai 'yanci wanda rashin jin daɗin jima'i na yau da kullun ya tayar da hankalin mutanen zamanin ta 1920. karamar al'umma. Ta sami lambar yabo ta Primetime Emmy Award na biyu saboda rawar da ta taka. Hakanan a cikin 2005, ta yi aiki a matsayin babban mai samarwa a cikin ''Lackawanna Blues'', kuma ta sauko muryarta don halayen Cappy, ɗaya daga cikin ɗimbin injiniyoyi da yawa a cikin fasalin ''Robots'' . <ref>Bob Grimm (March 17, 2005). [http://www.tucsonweekly.com/gbase/Cinema/Content?oid=oid%3A66782 "CGI City"], ''[[Tucson Weekly]]''; accessed October 28, 2015.</ref>
A cikin mai ban sha'awa ''Perfect Stranger'' (2007), Berry ta yi tauraro tare da Bruce Willis, tana wasa mai labaru wanda ke ɓoye don gano wanda ya kashe abokin yarinta. Fim ɗin ya tara dalar Amurka miliyan 73 a duk faɗin duniya, kuma ya karɓi sake dubawa mai ɗumi -ɗumi daga masu suka, waɗanda ke jin cewa duk da kasancewar Berry da Willis, "ya yi yawa don yin aiki, kuma yana fasalta karkatacciyar ƙarewa da ke ba da haushi da wuce gona da iri." Fitowar fim din ta na 2007 na gaba shine wasan kwaikwayo ''Abubuwa da muka Rasa a cikin Wuta'', tare da Benicio del Toro, inda ta ɗauki matsayin wata gwauruwa ta kwanan nan tana ƙawance da abokin damuwar mijinta. Fim ɗin shi ne karo na farko da ta yi aiki tare da darektar mata, Danish Susanne Bier, inda ta ba ta sabon yanayin "tunani iri ɗaya," wanda ta yaba. <ref>[https://www.ew.com/ew/article/0,,20051677,00.html "Things We Lost in the Fire"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150105132358/http://www.ew.com/ew/article/0,,20051677,00.html|date=2015-01-05}}, ''[[Entertainment Weekly]]'', October 15, 2007.</ref> Yayin da fim ɗin ya sami dalar Amurka miliyan 8.6 a cikin wasan kwaikwayo na duniya, ya sami kyakkyawan bita daga marubuta; ''Austin Chronicle ya'' sami fim ɗin da cewa "an gina shi sosai kuma an yi wasan kwaikwayon wasan kwaikwayo na cikin gida da na cikin gida" kuma yana jin cewa "Berry yana da ƙima a nan, gwargwadon yadda ta kasance."
A cikin watan Afrilu 2007, an ba Berry tauraro a Hollywood Walk of Fame a gaban gidan wasan kwaikwayon Kodak a 6801 Hollywood Boulevard saboda gudummawar da ta bayar ga masana'antar fim, kuma a ƙarshen shekaru goma, ta kafa kanta a matsayin ɗayan mafi yawan 'yan wasan kwaikwayo a Hollywood, suna samun kimanin $ 10 miliyan a kowane fim.
=== 2010s ===
A cikin wasan kwaikwayo mai zaman kansa ''Frankie da Alice'' (2010), Berry ta taka muhimmiyar rawa na wata matashiyar Ba'amurkiya mai bambancin launin fata wacce ke gwagwarmaya da halayen ta na canzawa don riƙe ainihin kanta. Fim ɗin ya sami takaitaccen sakin wasan kwaikwayo, don mayar da martani mai mahimmanci. ''Dan Jaridar Hollywood'' duk da haka ya bayyana fim ɗin a matsayin "wasan kwaikwayo na tunani mai kyau wanda ya shiga cikin duhu na tunanin mace ɗaya" kuma ya sami Berry yana "ɓarna" a ciki. Ta sami lambar yabo ta Ƙungiyar Masu sukar Fina-Finan Afirka don Kyakkyawar Jaruma da lambar yabo ta Golden Globe Award for Best Actress-Motion Picture Drama . Daga baya ta zama wani babban abin jigo a cikin wasan kwaikwayo na soyayya na Garry Marshall ''Sabuwar Shekarar Hauwa'u'' (2011), tare da Michelle Pfeiffer, Jessica Biel, Robert De Niro, Josh Duhamel, Zac Efron, Sarah Jessica Parker, da Sofía Vergara, a tsakanin da yawa wasu. A cikin fim ɗin, ta ɗauki nauyin tallafawa wata ma'aikaciyar jinya ta yi abota da wani mutum a matakin ƙarshe (De Niro). Yayin da masu suka suka firgita fim din, ya samu dalar Amurka miliyan 142 a duk duniya.
A cikin 2012, Berry ya yi tauraro a matsayin ƙwararren malamin nutsewa tare tare da mijin Olivier Martinez a cikin ɗan ƙaramin abin da ake gani ''Dark Tide'', kuma ya jagoranci jeri na gaba da Tom Hanks da Jim Broadbent a cikin fim ɗin almara na almara na Wachowskis ''Cloud Atlas.'' (2012), tare da kowane ɗan wasan kwaikwayo yana wasa haruffa daban -daban guda shida a tsawon ƙarni biyar. An yi kasafin kuɗi a dalar Amurka miliyan 128.8, ''Cloud Atlas ya'' yi dalar Amurka miliyan 130.4 a duk duniya, kuma ya haifar da martani daga masu suka da masu sauraro.
[[File:Halle_Berry_by_Gage_Skidmore.jpg|thumb|232x232px| Berry a 2013 San Diego Comic-Con]]
Berry ya bayyana a wani sashi na wasan kwaikwayo na wasan kwaikwayo mai zaman kansa ''Fim ɗin 43'' (2013), wanda ''Chicago Sun-Times ta'' kira " ''Citizen Kane'' of mugun." Berry ta sami babban nasara tare da aikinta na gaba, a matsayin mai aikin 9-1-1 wanda ke karɓar kira daga wata yarinya da wani mai kisan gilla ya sace, a cikin mai laifin mai laifi ''The Call'' (2013). An ja Berry zuwa "ra'ayin kasancewa wani ɓangare na fim ɗin da ke ba da ƙarfi ga mata. Ba sau da yawa muna samun irin wannan matsayin, inda talakawa ke zama jarumai kuma suke yin wani abin mamaki. ” Manohla Dargis na ''[[New York Times|Jaridar New York Times ta]]'' gano fim ɗin ya zama "mai ban sha'awa mai ban tsoro," yayin da mai bita Dwight Brown ya ji cewa "rubutun yana ba Berry halayyar shuɗi-shuɗi da za ta iya sawa, mai rauni da ɓacin rai [. . . ]. " ''Kira ya'' kasance abin bacci, wanda ya tara dala miliyan 68.6 a duk duniya.
A cikin 2014, Berry ya rattaba hannu kan tauraro kuma yayi aiki a matsayin mai ba da shawara a cikin jerin wasan kwaikwayo na CBS ''Extant'', <ref>[https://www.deadline.com/2013/10/halle-berry-to-topline-cbs-series-extant "Halle Berry To Topline CBS Series 'Extant'"], deadline.com, October 4, 2013.</ref> inda ta ɗauki matsayin Molly Woods, ɗan sama jannatin da ke gwagwarmayar sake haɗawa da mijinta da ɗanta na android bayan sun kashe 13 watanni a sararin samaniya. Nunin ya gudana tsawon yanayi biyu har zuwa shekarar 2015, yana samun ingantattun bita daga masu suka. <ref>[https://variety.com/2014/tv/news/cbs-sets-premiere-dates-for-under-the-dome-new-drama-extant-1201058659/ "CBS Sets Premiere Dates for 'Under the Dome', New Drama 'Extant'"], variety.com, January 15, 2014.</ref> <ref>[https://www.thewrap.com/halle-berrys-extant-premiere-pushed-week-cbs-sets-summer-slate "CBS Sets Summer Slate: Halle Berry's 'Extant' Premiere Pushed a Week"] (March 11, 2014), TheWrap.com.</ref> ''USA Today ta yi'' tsokaci: “Ita [Halle Berry] tana kawo mutunci da nauyi ga Molly, ƙwaƙƙwaran ilimin da zai ba ku damar siyan ta a matsayin ɗan sama jannati da ganin abin da ya same ta a matsayin abin tsoro maimakon abin dariya. Berry duk yana ciki, kuma kuna iyo tare. ” Hakanan a cikin 2014, Berry ya ƙaddamar da sabon kamfanin samarwa, Fina-Finan 606, tare da abokin haɗin gwiwa Elaine Goldsmith-Thomas. An sanya masa suna ne bayan Dokar Anti-Paparazzi, SB 606, wacce 'yar wasan ta tura kuma wacce Gwamnan [[California]] Jerry Brown ya sanya wa hannu a cikin dokar 2013. Sabon kamfani ya fito a matsayin wani ɓangare na yarjejeniyar Berry don yin aiki a ''Extant'' . <ref>[https://www.deadline.com/2014/03/halle-berry-elaine-goldsmith-thomas-name-606-films-shingle-after-anti-paparazzi-bill "Halle Berry, Elaine Goldsmith-Thomas Name 606 Films Shingle After Anti-Paparazzi Bill"], deadline.com, March 6, 2014.</ref>
A cikin fim ɗin wasan kwaikwayo mai ban dariya ''Kevin Hart: Menene Yanzu?'' (2016), Berry ya bayyana a matsayin kanta, yana adawa da Kevin Hart, yana halartar taron wasan karta wanda ke yin ba daidai ba. ''Kidnap'', mai ban dariya Berry wanda aka yi fim a 2014, an sake shi a cikin 2017. A cikin fim ɗin, ta yi tauraro a matsayin mai hidimar gidan cin abinci tana taɗe abin hawa lokacin da waɗanda ke cikinta suka sace ɗanta. ''Masu garkuwa da mutane sun tara'' dalar Amurka miliyan 34 kuma sun tattara dabaru daban-daban daga marubuta, wadanda ke jin cewa "yana kutsawa cikin amfani da rubutaccen rubutaccen rubutu sau da yawa don cin gajiyar fa'idar gurɓacewar sa-ko kuma har yanzu gwanin ban sha'awa na [Berry]." Daga baya ta buga wani wakili wanda ƙungiyar leƙen asirin Amurka ta yi aiki a cikin wasan kwaikwayo mai ban dariya ''Kingsman: The Golden Circle'' (2017), a matsayin wani ɓangare na simintin jeri, wanda ya ƙunshi Colin Firth, Taron Egerton, Mark Strong, Julianne Moore, da Elton John . Yayin da aka cakuda martani mai mahimmanci ga fim ɗin, ya sami dalar Amurka miliyan 414 a duk duniya.
Tare da Daniel Craig, Berry ya yi tauraro a matsayin uwa mai aji yayin tarzomar 1992 Los Angeles a Deniz Gamze Ergüven 's drama ''Kings'' (2017). Fim ɗin ya sami iyakancewar wasan kwaikwayo bayan fara nuna shi a bikin Fina -Finan Duniya na Toronto, kuma a matsayin wani ɓangare na liyafar ɗumi -ɗumi, ''iri -iri ya'' lura: "Yakamata a ce Berry ya ba da mafi kyawun mafi munin wasan kwaikwayon na ƙarni na huɗu da suka gabata, amma wannan wataƙila shine kawai wanda ke jujjuyawa zuwa matsanancin yanayi a fim guda. " Ta buga Sofia, mai kisan kai, a cikin fim ɗin ''John Wick: Babi na 3 - Parabellum'' , wanda Lionsgate ya fitar a ranar 17 ga Mayu, 2019.
A cikin 2017, ta ba da muryoyin da ba a yarda da su ba ga waƙar, "Kira Duk Ƙaunata" ta Bruno Mars daga kundin ɗakin studio na uku, 24K Magic .
Berry ya fafata da James Corden a yaƙin rap na farko akan wasan farko na TBS 's ''Drop the Mic'', wanda aka fara watsawa ranar 24 ga Oktoba, 2017.
Ita ce, har zuwa watan Fabrairu na shekarar 2019, babban mai gabatar da shirye -shiryen gidan talabijin na ''BET Boomerang'', dangane da fim din da ta fito a ciki. Jerin ya fara ranar 12 ga Fabrairu, 2019.
Berry ta fara halarta na jagora tare da fasalin ''Bruised'' wanda a ciki take wasa wani mayaƙan MMA mai suna Jackie Justice, wanda ya sake haɗawa da ɗanta da ya rabu. An fara yin fim a 2019 tare da harbi a Atlantic City da Newark . An yi fim ɗin farko na duniya a bikin Fina -Finan Duniya na Toronto ranar 12 ga Satumba, 2020. Ko Netflix ya sami haƙƙin rarraba fim.
== A cikin kafofin watsa labarai ==
=== Ƙoƙari ===
Tare da Pierce Brosnan, Cindy Crawford, Jane Seymour, Dick Van Dyke, Téa Leoni, da Daryl Hannah, Berry yayi nasarar yin yaƙi a 2006 akan tashar Cabrillo Liquefied Gas Gas wanda aka ba da shawarar a bakin tekun Malibu. <ref>[https://www.nbcnews.com/id/15385299 "Actors join protest against project off Malibu"], NBC News, October 23, 2005.</ref> Berry ya ce, "Ina kula da iskar da muke shaka, ina kula da rayuwar ruwa da yanayin muhallin teku." A watan Mayun 2007, Gwamna Arnold Schwarzenegger ya ki amincewa da ginin. <ref>[http://www.independent.com/news/2007/may/24/cabrillo-port-dies-santa-barbara-flavored-death "The Santa Barbara Independent Cabrillo Port Dies a Santa Barbara Flavored Death"], ''The Santa Barbara Independent'', May 24, 1007.</ref> 'Yan wasan kwaikwayo na Hasty Pudding sun ba ta lambar yabo ''ta Mace ta Shekara ta 2006.'' <ref>[http://news.harvard.edu/gazette/2006/02.02/15-hasty.html "And the Pudding Pot goes to..."] (February 2, 2006), ''[[Harvard University Gazette]]''; accessed January 1, 2008.</ref> Berry ya shiga cikin kamfen na wayar salula mai kusan gidaje 2,000 ga [[Barack Obama]] a watan Fabrairu na 2008. <ref>"Halle Berry, Ted Kennedy: 'Move On' for Obama" (February 29, 2008), ''Chicago Tribune''.</ref> A watan Afrilu na 2013, ta fito a cikin shirin bidiyo don kamfen ɗin Gucci na "Chime for Change" wanda ke da nufin tara kuɗi da wayar da kan al'amuran mata ta fuskar ilimi, lafiya, da adalci. A watan Agustan 2013, Berry ya ba da shaida tare da Jennifer Garner a gaban Kwamitin Shari’a na Majalisar Dokokin Jihar California don tallafa wa dokar da za ta kare ’ya’yan mashahuran daga fitina daga masu daukar hoto. Kudirin ya wuce a watan Satumba.
=== Hoton ===
Berry was ranked No. 1 on ''People''{{'s}} "50 Most Beautiful People in the World" list in 2003 after making the top ten seven times and appeared No. 1 on ''FHM''{{'s}} "100 Sexiest Women in the World" the same year. She was named ''Esquire'' magazine's "Sexiest Woman Alive" in October 2008, about which she stated: "I don't know exactly what it means, but being 42 and having just had a baby, I think I'll take it." ''Men's Health'' ranked her at No. 35 on their "100 Hottest Women of All-Time" list. In 2009, she was voted #23 on <nowiki><i id="mwAmM">Empire</i></nowiki>'s 100 Sexiest Film Stars. The same year, rapper Hurricane Chris released a song entitled "Halle Berry (She's Fine)," extolling Berry's beauty and sex appeal. At the age of 42 (in 2008), she was named the "Sexiest Black Woman" by Access Hollywood's "TV One Access" survey. Born to an African-American father and a white mother, Berry has stated that her biracial background was "painful and confusing" when she was a young woman, and she made the decision early on to identify as a black woman because she knew that was how she would be perceived.
== Rayuwar mutum ==
Berry ya sadu da likitan likitan Chicago John Ronan daga Maris 1989 zuwa Oktoba 1991. <ref>[https://web.archive.org/web/20130515063423/http://www.highbeam.com/doc/1G1-14633536.html "Actress Halle Berry hit with $80,000 lawsuit by Chicago dentist"], ''Jet'', December 13, 1993.</ref> A cikin Nuwamba 1993, Ronan ya kai karar Berry akan $ 80,000 a cikin abin da ya ce bashi ne da ba a biya ba don taimakawa ƙaddamar da aikinta. Berry hujjatayya da cewa kudi kyauta, kuma mai hukunci sallami hali saboda Ronan aikata ba jerin Berry a matsayin ma'abucin a lõkacin da ya yi domin fatarar a 1992. A cewar Berry, duka daga tsohon saurayin da ya ci zarafinsa lokacin yin fim ɗin ''The Last Boy Scout'' a 1991 ya huce mata kunne kuma ya sa ta rasa kashi tamanin cikin dari na jin ta a kunnen ta na hagu. <ref name="Hurts" /> Berry bai taɓa ambaci mai cin zarafin ba, amma ya ce shi wani sananne ne a Hollywood. A cikin 2004, tsohon saurayi Christopher Williams ya zargi Wesley Snipes da alhakin wannan lamarin, yana mai cewa "Na gaji da mutane suna tunanin ni ne mutumin [wanda ya aikata hakan]. Wesley Snipes ta murƙushe kunnen ta, ba ni ba. ”
Berry ya fara ganin ɗan wasan ƙwallon ƙwallon ƙafa David Justice akan TV yana wasa a cikin wasan ƙwallon kwando na MTV a watan Fabrairu 1992. Lokacin da wani dan rahoto daga garin Cincinnati na Justice ya gaya mata cewa Adalci masoyi ne, Berry ya ba wakilin lambar wayarta don ya ba Justice. Berry ya auri Adalci jim kadan bayan tsakar dare ranar 1 ga Janairu, 1993. <ref>Don O'Briant, [http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=AT&p_theme=at&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EADA01E35570E73&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D "Ringing in '93 - with wedding bells"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120127082133/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=AT&p_theme=at&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EADA01E35570E73&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D |date=2012-01-27 }}, ''Atlanta Journal'' (January 10, 1993), Nl.newsbank.com; accessed March 7, 2010.</ref> Bayan rabuwarsu a watan Fabrairun 1996, Berry ta bayyana a bainar jama'a cewa ta yi baƙin ciki sosai har ta yi tunanin kashe kanta. <ref>Hamida Ghafour (March 21, 2002). [https://archive.today/20120912015959/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/northamerica/usa/1388548/I-was-close-to-ending-it-all,-says-actress.html "I was close to ending it all, says actress"], Telegraph.co.uk; accessed April 1, 2008.</ref> An saki Berry da Justice bisa hukuma a ranar 24 ga Yuni, 1997. <ref>[https://news.google.com/newspapers?id=7qtEAAAAIBAJ&sjid=frYMAAAAIBAJ&pg=4528,4789916 "Divorce between Halle Berry, David Justice final"], ''[[The Albany Herald]]'', June 25, 1997; accessed October 29, 2015.</ref>
A watan Mayun 2000, Berry bai roƙi wata gardama ba game da tuhumar barin wurin haɗarin mota kuma an yanke masa hukuncin shekaru uku na gwaji, tarar $ 13,500 kuma an ba da umarnin yin sa’o’i 200 na hidimar al’umma.
Berry ta auri mijinta na biyu, mawaƙa-mawaƙa Eric Benét, a ranar 24 ga Janairu, 2001, biyo bayan shekaru biyu na soyayya. <ref name="ebony">"Halle's big year" (November 2002), ''[[Ebony (magazine)|Ebony]]''.</ref> Benét ya sami jinya don jarabar jima'i a cikin 2002, kuma a farkon Oktoba 2003 sun rabu, <ref name="People2003-10-02" /> tare da kisan aure ya ƙare a ranar 3 ga Janairu, 2005.
A cikin Nuwamba 2005, Berry ya fara yin soyayya da samfurin Faransa Kanada Gabriel Aubry, wanda ta sadu da shi a wani hoto na Versace. Berry ta haifi 'yarsu a cikin Maris 2008. A ranar 30 ga Afrilu, 2010, Berry da Aubry sun ba da sanarwar dangantakar su ta ƙare a wasu watanni da suka gabata. A watan Janairun 2011, Berry da Aubry sun shiga cikin gwagwarmayar tsare tsare, fi mayar da hankali kan sha'awar Berry don ƙaura da 'yarsu daga Los Angeles, inda Berry da Aubry suka zauna, zuwa Faransa, gidan na dan wasan Faransa Olivier Martinez, wanda Berry ya fara soyayya a 2010 bayan sun hadu yayin yin fim ɗin ''Dark Tide'' a Afirka ta Kudu. Aubry ya ki amincewa da wannan mataki bisa hujjar cewa zai yi katsalandan a tsarin tsare su na hadin gwiwa. A watan Nuwamban 2012, wani alkali ya ki amincewa da bukatar Berry na matsar da 'yar ma'auratan zuwa Faransa saboda hasashen Aubry. Kasa da makwanni biyu bayan haka, a ranar 22 ga Nuwamba, 2012, Aubry da Martinez duk an yi musu jinya a asibiti saboda raunin da suka samu bayan sun shiga tashin hankali na zahiri a gidan Berry. Martinez ya yi kama ɗan ƙasa a kan Aubry, kuma saboda an ɗauke shi a matsayin tashin hankali na cikin gida, an ba shi umarnin kariya na gaggawa na ɗan lokaci wanda ya hana Aubry zuwa tsakanin yadi 100 na Berry, Martinez, da yaron da yake hannun jari tare da Berry, har zuwa Nuwamba 29, 2012. A gefe guda, Aubry ya sami umarnin dakatar da Martinez na wucin gadi a ranar 26 ga Nuwamba, 2012, yana mai cewa yakin ya fara ne lokacin da Martinez yayi barazanar kashe Aubry idan bai yarda ma'auratan su koma Faransa ba. Takardun kotu da aka fallasa sun hada da hotunan da ke nuna manyan raunuka a fuskar Aubry, wadanda aka watsa su a kafafen yada labarai. A ranar 29 ga Nuwamba, 2012, Lauyan Berry ya ba da sanarwar cewa Berry da Aubry sun cimma yarjejeniya ta tsaro a kotu. A watan Yuni na 2014, hukuncin Babbar Kotun ya nemi Berry ya biya Aubry $ 16,000 a wata a cikin tallafin yara (kusan 200k/shekara) kazalika da sake biyan $ 115,000 da jimlar $ 300,000 don kuɗin lauyan Aubry.
Berry da Martinez sun tabbatar da haɗin kansu a cikin Maris 2012, <ref>[http://www.marieclaire.co.uk/news/celebrity/533727/are-halle-berry-and-olivier-martinez-getting-married.html Are Halle Berry and Olivier Martinez getting married?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140908161952/http://www.marieclaire.co.uk/news/celebrity/533727/are-halle-berry-and-olivier-martinez-getting-married.html|date=2014-09-08}} ''[[Marie Claire]]''; accessed January 29, 2012.</ref> <ref>[http://www.miami.com/oliver-martinez-confirms-engagement-halle-berry-clears-ring-debate-opens-villa-azur-south-beach-weekend-article "Olivier Martinez confirms engagement to Halle Berry, clears up ring debate, opens Villa Azur on South Beach this weekend"], ''The Miami Herald'', March 10, 2012; accessed March 10, 2012.</ref> kuma sun yi aure a Faransa a ranar 13 ga Yuli, 2013. A watan Oktoba 2013, Berry ta haifi ɗa. A cikin 2015, bayan shekaru biyu na aure, ma'auratan sun ba da sanarwar cewa suna saki. An ba da rahoton cewa an kammala kisan aure a cikin Disamba 2016, amma, har zuwa Nuwamba 2020, shari'ar tana ci gaba.
Berry ya fara soyayya da Grammy mai cin nasara mawaƙin Amurka Van Hunt a cikin 2020, wanda aka bayyana ta ta Instagram.
== Filmography ==
=== Fim ===
[[File:Halle_Berry_2013.jpg|thumb| Berry a 70th Golden Globe Awards a ranar 13 ga Janairu, 2013]]
{| class="wikitable sortable plainrowheaders"
!Year
!Title
!Role
! class="unsortable" |Notes
|-
! rowspan="3" scope="row" |1991
|''Jungle Fever''
|Vivian
|
|-
|''Strictly Business''
|Natalie
|
|-
|''{{Sortname|The|Last Boy Scout}}''
|Cory
|
|-
! scope="row" |1992
|''Boomerang''
|Angela Lewis
|
|-
! rowspan="2" scope="row" |1993
|''Father Hood''
|Kathleen Mercer
|
|-
|''The Program''
|Autumn Haley
|
|-
! scope="row" |1994
|''{{Sortname|The|Flintstones|The Flintstones (film)}}''
|Sharon Stone
|
|-
! scope="row" |1995
|''Losing Isaiah''
|Khaila Richards
|
|-
! rowspan="3" scope="row" |1996
|''Executive Decision''
|Jean
|
|-
|''Race the Sun''
|Miss Sandra Beecher
|
|-
|''{{Sortname|The|Rich Man's Wife}}''
|Josie Potenza
|
|-
! scope="row" |1997
|''B*A*P*S''
|Nisi
|
|-
! rowspan="2" scope="row" |1998
|''Bulworth''
|Nina
|
|-
|''Why Do Fools Fall in Love''
|Zola Taylor
|
|-
! scope="row" |2000
|''X-Men''
|Ororo Munroe / Storm
|
|-
! rowspan="2" scope="row" |2001
|''Swordfish''
|Ginger Knowles
|
|-
|''Monster's Ball''
|Leticia Musgrove
|
|-
! scope="row" |2002
|''Die Another Day''
|Giacinta "Jinx" Johnson
|
|-
! rowspan="2" scope="row" |2003
|''X2''
|Ororo Munroe / Storm
|
|-
|''Gothika''
|Miranda Grey
|
|-
! scope="row" |2004
|''Catwoman''
|Patience Phillips / Catwoman
|Title role
|-
! scope="row" |2005
|''Robots''
|Cappy
|Voice role
|-
! scope="row" |2006
|''X-Men: The Last Stand''
|Ororo Munroe / Storm
|
|-
! rowspan="2" scope="row" |2007
|''Perfect Stranger''
|Rowena Price
|
|-
|''Things We Lost in the Fire''
|Audrey Burke
|
|-
! scope="row" |2010
|''Frankie &amp; Alice''
|Frankie / Alice
|
|-
! scope="row" |2011
|''New Year's Eve''
|Nurse Aimee
|
|-
! rowspan="2" scope="row" |2012
|''Dark Tide''
|Kate Mathieson
|
|-
|''Cloud Atlas''
|Jocasta Ayrs / Luisa Rey / Ovid /<br /><br />Meronym / Native Woman /<br /><br />Indian Party Guest
|
|-
! rowspan="2" scope="row" |2013
|''Movie 43''
|Emily
|Segment: "Truth or Dare"
|-
|''The Call''
|Jordan Turner
|
|-
! scope="row" |2014
|''X-Men: Days of Future Past''
|Ororo Munroe / Storm
|
|-
! scope="row" |2016
|''Kevin Hart: What Now?''
|Herself
|
|-
! rowspan="3" scope="row" |2017
|''Kidnap''
|Karla Dyson
|Also producer
|-
|''Kingsman: The Golden Circle''
|Ginger Ale
|
|-
|''Kings''
|Millie Dunbar
|
|-
! scope="row" |2019
|''John Wick: Chapter 3 – Parabellum''
|Sofia
|
|-
! scope="row" |2020
|''Bruised''
|Jackie Justice
|Also director and producer
|-
! scope="row" |2022
|''Moonfall''
|
|Post-production
|-
|TBA
|''The Mothership''
|Sara Morse
|Filming
|-
|}
=== Talabijin ===
{| class="wikitable sortable plainrowheaders"
!Shekara
! Taken
! Matsayi
! class="unsortable" | Bayanan kula
|-
! scope="row" | 1989
| ''Tsana Tsaye''
| Emily Franklin ne adam wata
| 12 aukuwa
|-
! rowspan="4" scope="row" | 1991
| ''Amin''
| Claire
| Episode: "Ba a mantawa"
|-
| ''{{Sortname|A|Different World|A Different World}}''
| Jaclyn
| Episode: " Ƙauna, Halin Hanya "
|-
| ''Sun fito daga sararin samaniya''
| Rene
| Episode: "Gashi A Yau, Gobe Gobe"
|-
| ''Knots Saukowa''
| Debbie Porter
| 6 aukuwa
|-
! scope="row" | 1993
| ''Sarauniyar Alex Haley''
| Sarauniya
| Ma'aikata
|-
! scope="row" | 1995
| ''Solomon &amp; Sheba''
| Nikhaule / [[Bilkisu|Sarauniya Sheba]]
| Fim
|-
! scope="row" | 1996
| ''Martin''
| Kanta
| Episode: "Inda Jam'iyyar take"
|-
! rowspan="2" scope="row" | 1998
| ''Daurin Auren''
| Shelby Coles
| Ma'aikata
|-
| ''Frasier''
| Betsy (murya)
| Episode: "Sabis na daki"
|-
! scope="row" | 1999
| ''Gabatar da Dorothy Dandridge''
| Dorothy Dandridge
| Fim
|-
! scope="row" | 2005
| ''Idanunsu Suna Kallon Allah''
| Janie Crawford
| Fim
|-
! scope="row" | 2011
| ''[[Da Simpsons]]''
| Kanta (murya)
| Episode: "Fushin Baba: Fim"
|-
! scope="row" | 2014–15
| ''Yawaita''
| Molly Woods
| Matsayin jagora (kashi 26)
|-
! scope="row" | 2017
| ''Sauke Mic''
| Kanta
| Mai nasara; episode: "Halle Berry vs. James Corden / Anthony Anderson vs. Usher "
|-
! scope="row" | 2019
| ''Boomerang''
|
| Babban furodusa
|}
== Kyaututtuka da gabatarwa ==
== Duba kuma ==
* Jerin sunayen farkon Ba'amurke
==Manazarta==
{{Reflist|2}}
== General bibliography ==
* Banting, Erinn. ''Halle Berry'', Weigl Publishers, 2005. {{ISBN|1-59036-333-7}}.
* Gogerly, Liz. ''Halle Berry'', Raintree, 2005. {{ISBN|1-4109-1085-7}}.
* Naden, Corinne J. ''Halle Berry'', Sagebrush Education Resources, 2001. {{ISBN|0-613-86157-4}}.
* O'Brien, Daniel. ''Halle Berry'', Reynolds & Hearn, 2003. {{ISBN|1-903111-38-2}}.
* Sanello, Frank. ''Halle Berry: A Stormy Life'', Virgin Books, 2003. {{ISBN|1-85227-092-6}}.
* Schuman, Michael A. ''Halle Berry: Beauty Is Not Just Physical'', Enslow, 2006. {{ISBN|0-7660-2467-9}}.
==Hanyoyin haɗi na waje==
* {{IMDb name|932}}
* {{C-SPAN|64419}}
[[category:Rayayyun Mutane]]
[[category:Haifaffun 1966]]
8cnzmdmtzjlymdymhmdblw2mx1c2ktz
Bobrisky
0
24618
826048
737813
2026-04-24T18:52:43Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826048
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:Bobrisky cropped.png|thumb|Bobrisky]]
'''Bobrisky''' ɗan [[Najeriya]] ne wanda yayi suna a yanar gizo. Asalin sa namiji ne amma daga baya ya ƙware a harkar Daudu sai ya canja daga jinsin maza zuwa jinsin mata. A Najeriya dai an haramta, Maza su ko mata/mata su koma maza (LGBT). An kuma san ta da kasancewar ta a kafar sada zumunta ta [[Snapchat]].<ref>{{Cite news|url=http://thenet.ng/2017/01/bobrisky-definitely-nigerias-kim-kardashian/|title=Why Snapchat king Bobrisky is definitely not Nigeria's Kim Kardashian|date=2017-01-18|newspaper=Nigerian Entertainment Today|language=en-GB|access-date=2017-02-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20170204170347/http://thenet.ng/2017/01/bobrisky-definitely-nigerias-kim-kardashian/|archive-date=2017-02-04|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://dailymedia.com.ng/biographyprofilehistory-of-nigerian-male-barbie-idris-okuneye-aka-bobrisky/|title=Biography/Profile/History Of Nigerian male Barbie, Idris Okuneye aka 'Bobrisky'|date=2016-10-20|work=Daily Media|access-date=2017-03-14|language=en-US|archive-date=2017-08-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20170826030124/http://dailymedia.com.ng/biographyprofilehistory-of-nigerian-male-barbie-idris-okuneye-aka-bobrisky/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.nigerianeye.com/2016/09/nigerias-barbie-bobrisky-opens-up-about.html?m=1|title=Nigeria's Barbie 'Bobrisky' Opens Up About His Life, Bae and Business|website=www.nigerianeye.com|access-date=2017-03-14|archive-date=2017-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20170314152727/http://www.nigerianeye.com/2016/09/nigerias-barbie-bobrisky-opens-up-about.html?m=1|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.herald.ng/how-i-met-bae-nigerian-male-barbie-bobrisky/|title=How I Met Bae - Nigerian Male Barbie, Bobrisky|date=2016-09-07|work=The Herald Nigeria|access-date=2017-03-14|language=en-US|archive-date=2017-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20170314153128/http://www.herald.ng/how-i-met-bae-nigerian-male-barbie-bobrisky/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.pulse.ng/lifestyle/fashion/how-bobrisky-became-an-unlikely-female-style-icon/shfxxke|title=How Bobrisky became an unlikely female style icon|last=OBIORA|first=NTIANU|date=2018-11-06|website=Pulse Nigeria|language=en-US|access-date=2019-11-16|archive-date=2019-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20191116142528/https://www.pulse.ng/lifestyle/fashion/how-bobrisky-became-an-unlikely-female-style-icon/shfxxke|url-status=live}}</ref>.
<ref>{{Cite web|url=https://biogeek.com.ng/bobrisky-biography-nigerian-transgender-and-lgbtq-activist/|title=Bobrisky Biography|last=Obaoye|first=Adekunle|date=2018-11-06|website=BioGeek|language=en-US|access-date=2022-11-16|9=|archive-date=2024-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20240327165623/https://biogeek.com.ng/bobrisky-biography-nigerian-transgender-and-lgbtq-activist/|url-status=dead}}</ref>.
== Rayuwar farko da ilimi ==
An haifi Okuneye Idris Olarenwaju a shekarar 1991, Bobrisky ya kammala karatun sakandare a Kwalejin King, Legas. Ya kuma halarci Jami'ar Legas (UNILAG).<ref>{{Cite news|url=http://naijanewsmag.com/2016/08/nigerians-react-to-bobrisky-gay-who-got-n7m-and-mercedes-from-lover/|title=Nigerians React to Bobrisky, Gay who got N7m and Mercedes From Lover|date=2016-08-23|work=Naijanewsmag|access-date=2017-03-14|language=en-US|archive-date=2017-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20170314154410/http://naijanewsmag.com/2016/08/nigerians-react-to-bobrisky-gay-who-got-n7m-and-mercedes-from-lover/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://gist.mp3bullet.ng/throwback-photos-male-barbie-doll-bobrisky-arrested-2011-cross-dressing/|title=Throwback photos of "Male Barbie Doll" Bobrisky when she was arrested in 2011 for cross-dressing|date=2016-09-01|work=Gist mp3bullet|access-date=2017-03-14|language=en-GB|archive-date=2017-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20170314153155/http://gist.mp3bullet.ng/throwback-photos-male-barbie-doll-bobrisky-arrested-2011-cross-dressing/|url-status=live}}</ref>
A watan Mayu na shekarar 2019, Bobrisky ya tabbatar da cewa ya koma mace lamarin da ya jawo martani mai yawa a shafin sa na [[Instagram|Instagram.]]<ref>{{Cite web|url=https://www.legit.ng/1237437-dont-call-bro-i-a-baby-girl-bobrisky.html|title=If you don't want to be unfortunate, don't call me bro - Bobrisky warns|last=Odunayo|first=Adams|date=2019-05-08|website=Legit.ng - Nigeria news.|language=en|access-date=2019-05-08|archive-date=2019-05-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20190508215721/https://www.legit.ng/1237437-dont-call-bro-i-a-baby-girl-bobrisky.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://saharareporters.com/2019/09/02/bobrisky-%E2%80%98he-she%E2%80%99-nigerians-confused-about-pronoun-use-idris-okuneye|title=Bobrisky: 'He', 'She', Nigerians Confused About Pronoun To Use For Idris Okuneye|date=2019-09-02|website=Sahara Reporters|access-date=2019-11-16|archive-date=2019-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20191116091550/http://saharareporters.com/2019/09/02/bobrisky-%E2%80%98he-she%E2%80%99-nigerians-confused-about-pronoun-use-idris-okuneye|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://kitodiaries.com/bobrisky-answers-the-question-about-her-gender-identity/|title="I Am A Girl." Bobrisky answers the question about Her Gender Identity|website=KitoDiaries|date=29 July 2018|language=en-US|access-date=2019-11-16|archive-date=2019-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20191116122709/http://kitodiaries.com/bobrisky-answers-the-question-about-her-gender-identity/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thenationonlineng.net/inside-the-risky-life-of-nigerian-male-barbie-bobrisky/|title=Inside the 'risky' life of 'Nigerian male barbie' Bobrisky|last=Egbe|first=Robert|date=2019-10-19|website=The Nation Newspaper|language=en-US|access-date=2019-11-16|archive-date=2019-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20191116122647/https://thenationonlineng.net/inside-the-risky-life-of-nigerian-male-barbie-bobrisky/|url-status=live}}</ref>.
== Bayyana ==
Ta zama sananniya ta hanyar yin rigima sosai a kafafen sada zumunta saboda rashin bin ƙa'idodin Najeriya. Bobrisky ta sami damar tara ababen hawa zuwa [[Snapchat]], lokacin da ta yi ikirarin tana da masoyin da ake kyautata zaton jinsi daya ne da ita duk da doka a Najeriya da ta bayyana cewa dangantakar jinsi daya laifi ne da za a iya yankewa mutum hukuncin daurin shekaru 14 a gidan yari. A ranar 8 ga watan Yuli, shekara ta 2021, ta bayyana sabon jikinta bayan an yi mata tiyata don zama jinsin mace.<ref>{{Cite news|url=https://gistflare.com.ng/bobrisky-spotted-having-dinner-with-tonto-dikehs-son-andre/|title=Bobrisky spotted having dinner with Tonto Dikeh's son, Andre|work=gistflare.com.ng|access-date=2019-05-03|language=en|archive-date=2020-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20200918230624/https://gistflare.com.ng/bobrisky-spotted-having-dinner-with-tonto-dikehs-son-andre/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/nigeria/10570304/Nigeria-passes-law-banning-homosexuality.html|title=Nigeria passes law banning homosexuality|work=Telegraph.co.uk|access-date=2017-05-03|language=en|archive-date=2019-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20190816035925/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/nigeria/10570304/Nigeria-passes-law-banning-homosexuality.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.reubenabati.com.ng/index.php/featured/item/384-10-nigerian-celebrities-who-became-famous-for-all-the-wrong-reasons-seun-joseph|title=10 Nigerian celebrities who became famous for all the wrong reasons - Seun Joseph|last=Abati|first=Reuben|access-date=2017-03-14|language=en-gb|archive-url=https://web.archive.org/web/20170314153505/http://www.reubenabati.com.ng/index.php/featured/item/384-10-nigerian-celebrities-who-became-famous-for-all-the-wrong-reasons-seun-joseph|archive-date=2017-03-14|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.olisa.tv/2016/09/bobrisky-evolution-before-and-after-photos-of-nigerias-famous-gender-bender/|title=Bobrisky: Before and After Photos of Nigeria's Famous Gender-Bender|date=2016-09-01|work=Olisa Blogazine|access-date=2017-03-14|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20170314154735/https://www.olisa.tv/2016/09/bobrisky-evolution-before-and-after-photos-of-nigerias-famous-gender-bender/|archive-date=2017-03-14|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.nigeriatoday.ng/2016/10/watch-bobrisky-speak-at-abuja-conference-on-how-he-became-famous-on-social-media/|title=Watch Bobrisky speak at Abuja conference on how she became famous on social media|date=2016-10-27|work=Nigeria Today|access-date=2017-03-14|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20170314154713/http://www.nigeriatoday.ng/2016/10/watch-bobrisky-speak-at-abuja-conference-on-how-he-became-famous-on-social-media/|archive-date=2017-03-14|url-status=dead}}</ref>
<ref>{{Cite web|last=Tochukwu Andrew|title=Check Out Bobrisky's New Body As He Transforms Feminine After Surgery! - I Get Talk|url=https://igettalk.com/2021/07/bobrisky-new-body-photos.html|access-date=2021-08-09|language=en-US|archive-date=2021-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210809160650/https://igettalk.com/2021/07/bobrisky-new-body-photos.html|url-status=dead}}</ref>
== Amsa ==
Bobrisky, ta hanyar kasancewar sa mata/maza, ya gabatar da sabbin dabi'u ga al'ummar Najeriya, tsarin ɗabi'a da ɗabi'a waɗanda ba su dace da yanayin zamantakewar [[Najeriya]] ba. An karɓe ta da raɗaɗin raɗaɗi yayin da take da adadi mai yawa na magoya baya da masu sukanta. A wani abin al'ajabi, wani hadimin shugaban Najeriya ya fita daga harabar gidan gwamnati don ganin Bobrisky a cikin gidan.<ref>{{Cite web|url=http://saharareporters.com/2016/10/26/nigeria%E2%80%99s-presidential-aide-withdraws-new-media-conference-after-%E2%80%98male-barbie%E2%80%99-bobrisky|title=Nigeria's Presidential Aide Withdraws From New Media Conference After 'Male Barbie' Bobrisky Announced As Speaker|date=2016-10-26|website=Sahara Reporters|access-date=2017-05-03|archive-date=2017-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20170210035452/http://saharareporters.com/2016/10/26/nigeria%E2%80%99s-presidential-aide-withdraws-new-media-conference-after-%E2%80%98male-barbie%E2%80%99-bobrisky|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://thewhistler.ng/story/i-won-t-share-the-same-podium-with-bobrisky-buhari-s-media-aide|title=I Won't Share The Same Podium With Bobrisky - Buhari's Media Aide|work=The Whistler.|access-date=2017-05-03|language=en-gb|archive-date=2017-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20171016122445/https://thewhistler.ng/story/i-won-t-share-the-same-podium-with-bobrisky-buhari-s-media-aide/|url-status=live}}</ref>
Bobrisky yana da magoya baya kuma wasu masu tsara shirye -shiryen sun nemi ya ba da jawabai a abubuwan da suka faru.<ref>{{Cite news|url=http://thenet.ng/2016/10/nigerian-are-upset-with-bobrisky-who-is-speaking-at-a-conference-in-abuja-this-week/|title=Nigerians are upset with BOBRISKY who is speaking at a conference in Abuja this week|date=2016-10-25|work=Nigerian Entertainment Today|access-date=2017-05-03|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20170517134942/http://thenet.ng/2016/10/nigerian-are-upset-with-bobrisky-who-is-speaking-at-a-conference-in-abuja-this-week/|archive-date=2017-05-17|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://dailypost.ng/2016/10/27/bobrisky-speaks-abuja-conference-despite-controversies-photos/|title=Bobrisky speaks at Abuja conference despite controversies [PHOTOS]|date=2016-10-27|website=Daily Post Nigeria|access-date=2017-05-03|archive-date=2017-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20170404221022/http://dailypost.ng/2016/10/27/bobrisky-speaks-abuja-conference-despite-controversies-photos/|url-status=live}}</ref> A cikin shekarar 2019, Otunba Olusegun Runsewe, Darakta kuma Janar na Majalisar Fasaha da Al'adu ta Najeriya, ya kira Bobrisky "abin kunya ga ƙasa"<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/pidgin/tori-49555587|title=Wetin be Bobrisky crime?|last=Itie|first=Harry|date=2019-09-02|work=bbc.com/pidgin|access-date=2019-11-16|language=en-GB pidgin|archive-date=2019-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20191212163159/https://www.bbc.com/pidgin/tori-49555587|url-status=live}}</ref> kuma ya ce za a yi mata "Hukuncin na rashin tausayi" idan an kama ta akan tituna.<ref>{{Cite web|url=https://www.informationng.com/2019/08/bobrisky-a-national-disgrace-olusegun-runsewe.html|title='Bobrisky A National Disgrace' — Olusegun Runsewe|last=Alabi|first=Temitope|date=2019-08-25|website=Information Nigeria|language=en-US|access-date=2019-11-16|archive-date=2019-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20191116131202/https://www.informationng.com/2019/08/bobrisky-a-national-disgrace-olusegun-runsewe.html|url-status=live}}</ref>
== Tasiri ==
Taiwo Kola-Ogunlade, Manajan Sadarwa da Hulda da Jama'a na [[Google]] a yammacin Afirka, ya ce Bobrisky shine mutumin da aka fi nema a Najeriya daga ranar 26 ga watan Oktoba zuwa watan Nuwamba shekarar 2016.<ref>{{cite web|last1=Ade|first1=Josh|title=Bobrisky Is The Most Searched Personality on Google|date=2 November 2016|url=http://olorisupergal.com/bobrisky-searched-personality-google/|publisher=olorisupergal.com|access-date=2016-12-06|archive-date=2016-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20161211114358/http://olorisupergal.com/bobrisky-searched-personality-google|url-status=live}}</ref>
==Matsalolin shari'a==
'''Naira mutilation and related bribery allegations'''
A farkon watan Afrilun shekarar 2024, an kama Bobrisky bisa zarginsa da yin zagon kasa ga takardar kudin Naira, bayan wani bincike da hukumar yaki da masu yi wa tattalin arzikin kasa zagon kasa, EFCC ta gudanar. Laifin ya samo asali ne daga faifan bidiyo na shafukan sada zumunta da suka nuna yadda ta ke jefa kudi a iska, ciki har da a wani fim na farko a watan da ya gabata. Fesa kudi ya zama ruwan dare a wurin liyafa, kuma ana aiwatar da dokar da aka hana ta zaɓe kuma da wuya ta haifar da fiye da tara. Bobrisky ya shigar da kara kan tuhume-tuhume hudu na cin hanci da rashawa a ranar 5 ga Afrilu 2024. Matsakaicin hukuncin wannan laifin shine a gidan yari wata shida. A ranar 12 ga Afrilu, 2024, an yanke wa Bobrisky hukuncin daurin watanni shida a gidan yari ba tare da wani zabin tarar kudi ba kan “lalata da lalata” takardun kudin Naira. An saki Bobrisky daga kurkuku a ranar 5 ga Agusta 2024.<ref>https://www.bbc.com/news/world-africa-68732205</ref><ref>https://apnews.com/article/lagos-bobrisky-naira-spraying-nigeria-transgender-5f2da120b58d3848f4252a9ffde9a20f</ref>
A cikin Satumba 2024, VeryDarkMan ya buga wani faifan faifan sauti wanda ya ce ya nuna shaidar cewa Bobrisky ya ba wa jami’ai cin hanci don su janye tuhumar da ake yi mata na halasta kudaden haram kuma su bar ta ta yi zaman gidan yari a wani gida mai zaman kansa. An dakatar da jami’an gidan yari biyu a yayin gudanar da bincike kan zargin. Ta musanta zargin, kuma wani kwamitin bincike ya yi watsi da zargin a watan Oktoban 2024. Kwamitin ya kuma gano cewa sanya Bobrisky a gidan yari mafi girma ya saba wa dokar Hukumar Kula da Gyaran Najeriya, saboda ta kasance mai laifi a karon farko.<ref>https://www.bbc.com/news/articles/ckg2g79dkpdo</ref>
A ranar 20 ga Oktoba, 2024, Hukumar Shige da Fice ta Najeriya ta kama Bobrisky yayin da take kokarin barin kasar ta kan iyakar Seme, saboda kasancewarta "mai sha'awar al'amura na baya-bayan nan da suka shafi jama'a." Ta kwana a gidan yari, kuma a ranar 21 ga Oktoba, 2024 aka mayar da ita zuwa sashin binciken manyan laifuka na Annex a Alagbon, Legas. Hukumar EFCC ta sake kama ta ne a lokacin da ta yi kokarin hawa jirgin zuwa Landan a karshen watan Oktoba, inda ta ce suna bukatar ta ta tabbatar da zargin da ta ke yi musu a baya-bayan nan.<ref>https://www.vanguardngr.com/2024/11/why-bobrisky-was-re-arrested-flown-to-abuja-efcc/</ref>
A tsakiyar watan Nuwamba na 2024, Bobrisky ya kai karar hukumar EFCC bisa tauye hakki, ciki har da rashin tantance sahihancin faifan sautin na VeryDarkMan kafin ya yi kira ga jama’a game da lamarin wanda ya jawo illa ga lafiyarta da mutuncinta[53]. Wata babbar kotun tarayya da ke Legas ta yi watsi da karar Bobrisky a ranar 28 ga watan Nuwamba 2024. Mai shari’a Alexander Owoeye ya yanke hukuncin cewa "da'awar tauye hakkin dan adam" Bobrisky ba shi da wani abin da ya dace kuma ba za a iya goyan bayansa da "shaida sahihi ba". Labarin Bobrisky ya kuma fallasa kurakuran da ke tattare da tsarin shari’ar Najeriya da yadda ‘yan tsiraru ke daukar nauyinsa, tun da hukumar EFCC ba ta da kwakkwarar hujjar da za ta gurfanar da ita a gaban kotu, lamarin da ya sa aka janye karar.<ref>https://fairviewafrica.com/how-the-bobrisky-saga-exposed-the-justice-system/</ref>
A watan Yunin 2025, Bobrisky ya soki Sanatocin Najeriya kan rashin isassun martanin kashe-kashen da aka yi a jihar Benue, inda ya kwatanta rashin daukar mataki da binciken da suka yi a baya kan ayyukanta.<ref>https://punchng.com/bobrisky-knocks-senators-over-silence-on-benue-killings/</ref>
== Manazarta ==
{{reflist|2}}
[[Category:Mutanen Najeriya]]
[[Category:Yarbawa]]
51folkjl1ew20zgmxotzfuinmrzdfk4
Robert Kirss
0
25305
825801
242719
2026-04-24T16:24:41Z
Pharouqenr
25549
825801
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Robert Kirss''' (an haife shi 3 ga watan Satumba, 1994) ya kasance ƙwararren ɗan wasan ƙwallon [[Kungiyar Kwallon Kafa|ƙafa]] ne na ƙasar Estonia, wanda ke taka leda a kulob na Meistriliiga FCI Levadia da ƙungiyar ƙasa ta Estonia.
== Aikin duniya ==
Kirss ya yi babban wasansa na farko na kasa da kasa na Estonia a ranar 11 ga watan Janairun shekara ta 2019, a wasan sada zumunta da suka doke Finland da ci 2-1.<ref>{{cite web|url=http://jalgpall.ee/koondis/1/uudised/koondis-alustas-aastat-voiduga-soome-ule-n15128|title=Koondis alustas aastat võiduga Soome üle!|trans-title=The team began the year with a win over Finland!|publisher=Estonian Football Association|date=11 January 2019|language=Estonian}}</ref>
== Daraja ==
=== Kulob ===
; N Kalmme Kalju
* Rana : shekara ta 2018
== Manazarta==
{{reflist}}
== Hanyoyin waje ==
* Robert Kirss at the Estonian Football Association (in Estonian)
* Robert Kirss national team profile at the Estonian Football Association (in Estonian)
* {{UEFA player|250024438}}
[[Category: Rayayyun Mutane]]
[[Category: Haifaffun 1994]]
a36cr2ugrh95bjsums7de2itzkl2yc4
825802
825801
2026-04-24T16:24:55Z
Pharouqenr
25549
825802
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Robert Kirss''' (an haife shi 3 ga watan Satumba, 1994) ya kasance ƙwararren ɗan wasan ƙwallon [[Kungiyar Kwallon Kafa|ƙafa]] ne na ƙasar Estonia, wanda ke taka leda a kulob na Meistriliiga FCI Levadia da ƙungiyar ƙasa ta Estonia.
== Aikin duniya ==
Kirss ya yi babban wasansa na farko na kasa da kasa na Estonia a ranar 11 ga watan Janairun shekara ta 2019, a wasan sada zumunta da suka doke Finland da ci 2-1.<ref>{{cite web|url=http://jalgpall.ee/koondis/1/uudised/koondis-alustas-aastat-voiduga-soome-ule-n15128|title=Koondis alustas aastat võiduga Soome üle!|trans-title=The team began the year with a win over Finland!|publisher=Estonian Football Association|date=11 January 2019|language=Estonian}}</ref>
== Daraja ==
=== Kulob ===
; N Kalmme Kalju
* Rana: shekara ta 2018
== Manazarta==
{{reflist}}
== Hanyoyin waje ==
* Robert Kirss at the Estonian Football Association (in Estonian)
* Robert Kirss national team profile at the Estonian Football Association (in Estonian)
* {{UEFA player|250024438}}
[[Category: Rayayyun Mutane]]
[[Category: Haifaffun 1994]]
r020xashnrenx2tmkbjpak9khb6k9td
825803
825802
2026-04-24T16:25:10Z
Pharouqenr
25549
825803
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Robert Kirss''' (an haife shi 3 ga watan Satumba, 1994) ya kasance ƙwararren ɗan wasan ƙwallon [[Kungiyar Kwallon Kafa|ƙafa]] ne na ƙasar Estonia, wanda ke taka leda a kulob na Meistriliiga FCI Levadia da ƙungiyar ƙasa ta Estonia.
== Aikin duniya ==
Kirss ya yi babban wasansa na farko na kasa da kasa na Estonia a ranar 11 ga watan Janairun shekara ta 2019, a wasan sada zumunta da suka doke Finland da ci 2-1.<ref>{{cite web|url=http://jalgpall.ee/koondis/1/uudised/koondis-alustas-aastat-voiduga-soome-ule-n15128|title=Koondis alustas aastat võiduga Soome üle!|trans-title=The team began the year with a win over Finland!|publisher=Estonian Football Association|date=11 January 2019|language=Estonian}}</ref>
== Daraja ==
=== Kulob ===
; N Kalmme Kalju
* Rana: shekara ta 2018
== Manazarta==
{{Reflist}}{{reflist}}
== Hanyoyin waje ==
* Robert Kirss at the Estonian Football Association (in Estonian)
* Robert Kirss national team profile at the Estonian Football Association (in Estonian)
* {{UEFA player|250024438}}
[[Category: Rayayyun Mutane]]
[[Category: Haifaffun 1994]]
2vvie81e7zqqjuetn1bejudf12ikogp
Yemi Blaq
0
27497
825885
179780
2026-04-24T17:08:06Z
Pharouqenr
25549
825885
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Yemi Blaq''' haifaffen Folayemi Olatunji ɗan wasan fina-finan Najeriya ne, mai shirya fina-finai, marubuci kuma abin koyi.<ref>{{Cite web|title=My voice once got me an instant job –Yemi Blaq|url=https://punchng.com/my-voice-once-got-me-an-instant-job-yemi-blaq/|access-date=2019-02-22|website=Punch Newspapers|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=I cried the first day I held my baby –Yemi Blaq|url=https://punchng.com/i-cried-the-first-day-i-held-my-baby-yemi-blaq/|access-date=2019-02-22|website=Punch Newspapers|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-09-23|title=How to deal with domestic violence –Yemi Blaq, actor|url=https://www.sunnewsonline.com/how-to-deal-with-domestic-violence-yemi-blaq-actor/|access-date=2019-02-23|website=The Sun Nigeria|language=en-US}}</ref>
== Rayuwar farko da ilimi ==
An haifi Yemi ga Mista Olatunji Blaq a [[Ondo (jiha)|jihar Ondo ta]] [[Najeriya]] . Yemi Blaq ya tashi ne a Legas inda ya halarci kuma ya kammala karatunsa na firamare da sakandare duka a nan Legas ɗin. Ya halarci makarantar sakandare ta Adeyemi Demonstration a Ondo, Ondo, kuma shi ne Head boy na farko a makarantar. Ya fara wasan kwaikwayo a lokacin da yake makarantar sakandare kuma ya ci gaba har zuwa yau.<ref>{{Cite web|url=http://onobello.com/ob-crush-of-the-week-yemi-blaq/|title=OB Crush Of The Week- Yemi Blaq!|website=onobello.com|language=en-US|access-date=2019-02-23|archive-date=2019-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20190223184549/http://onobello.com/ob-crush-of-the-week-yemi-blaq/|url-status=dead}}</ref>
== Sana'a ==
Yemi Blaq ya fara sana'ar sa a [[Nollywood]] a shekarar 2005. Ya yi rajista da ƙungiyar Actors Guild of Nigeria a lokacin domin ya zama jarumi. Fim ɗinsa na farko da ya kawo shi hasashe shine ''Lost of Lust'' inda ya yi aiki tare da [[Mercy Johnson]]. Bayan fim dinsa na farko, an nemi shi a masana’antar fina-finan Najeriya, kuma tun daga nan ya yi fina-finai da dama.
== Fina-finai ==
* ''The Good Samaritan 2 (2004)''
* ''Without Shame (2005)''
* ''Lost to Lust (2005)''
* ''11 Days 11 Nights 2'' ''(2005)''
* ''Traumatised (2006)''
* ''Total Control (2006)''
* ''Sting (2006)''
* ''Mamush (2006)''
* ''Desperate Ambition (2006)''
* ''Sinking Sands'' (2011)
* ''Strive'' (2013)
* ''President for a Day'' (2014)
* ''The Last 3 Digits'' (''2015'')
* ''Cultural Clash'' (''2019'')
* ''12 Noon (completed)''
* ''Shadow Parties'' (''2020'')
== Kyauta ==
{| class="wikitable"
|+
!Shekara
!Kyauta
!Rukuni
!Aiyuka da aka Tantancewa
!Sakamako
!ƙarin bayani
|-
|
|[[Africa Magic Viewers' Choice Awards|Africa Magic Viewer's Choice Awards]]
|Best Actor in a Leading Role
|''My Idol (Film)''
|Nasara
|<ref>{{Cite web|last=Bada|first=Gbenga|date=2020-06-22|title=Yemi Blaq: I’m not comfortable with fame|url=https://thenationonlineng.net/yemi-blaq-im-not-comfortable-with-fame/|url-status=live|access-date=2021-03-13|website=[[The Nation (Nigeria)]]}}</ref>
|-
| rowspan="2" |2018
|[[Best of Nollywood Awards]]
|Best Kiss in a Movie
|''Obsession''
|Tantancewa
|<ref>{{Cite web|url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/bon-awards-2018-mercy-aigbe-tana-adelana-shine-at-10th-edition/v9fvvnn|title=BON Awards 2018: Mercy Aigbe, Tana Adelana shine at 10th edition|date=2018-12-09|website=www.pulse.ng|language=en-US|access-date=2019-02-23}}</ref>
|-
|[[Golden Movie Awards]]
|Golden Supporting Actor
|
|Tantancewa
|<ref>{{Cite web|url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/2018-Golden-Movie-Awards-Africa-nominations-announced-653724|title=2018 Golden Movie Awards Africa nominations announced|website=www.ghanaweb.com|language=en|access-date=2019-02-23}}</ref>
|}
== Magana ==
slqs9byqhsc5qaqlc5viqtbqibd0p26
825886
825885
2026-04-24T17:08:25Z
Pharouqenr
25549
825886
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Yemi Blaq''' haifaffen Folayemi Olatunji ɗan wasan fina-finan Najeriya ne, mai shirya fina-finai, marubuci kuma abin koyi.<ref>{{Cite web|title=My voice once got me an instant job –Yemi Blaq|url=https://punchng.com/my-voice-once-got-me-an-instant-job-yemi-blaq/|access-date=2019-02-22|website=Punch Newspapers|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=I cried the first day I held my baby –Yemi Blaq|url=https://punchng.com/i-cried-the-first-day-i-held-my-baby-yemi-blaq/|access-date=2019-02-22|website=Punch Newspapers|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-09-23|title=How to deal with domestic violence –Yemi Blaq, actor|url=https://www.sunnewsonline.com/how-to-deal-with-domestic-violence-yemi-blaq-actor/|access-date=2019-02-23|website=The Sun Nigeria|language=en-US}}</ref>
== Rayuwar farko da ilimi ==
An haifi Yemi ga Mista Olatunji Blaq a [[Ondo (jiha)|jihar Ondo ta]] [[Najeriya]] . Yemi Blaq ya tashi ne a Legas inda ya halarci kuma ya kammala karatunsa na firamare da sakandare duka a nan Legas ɗin. Ya halarci makarantar sakandare ta Adeyemi Demonstration a Ondo, Ondo, kuma shi ne Head boy na farko a makarantar. Ya fara wasan kwaikwayo a lokacin da yake makarantar sakandare kuma ya ci gaba har zuwa yau.<ref>{{Cite web|url=http://onobello.com/ob-crush-of-the-week-yemi-blaq/|title=OB Crush Of The Week- Yemi Blaq!|website=onobello.com|language=en-US|access-date=2019-02-23|archive-date=2019-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20190223184549/http://onobello.com/ob-crush-of-the-week-yemi-blaq/|url-status=dead}}</ref>
== Sana'a ==
Yemi Blaq ya fara sana'ar sa a [[Nollywood]] a shekarar 2005. Ya yi rajista da ƙungiyar Actors Guild of Nigeria a lokacin domin ya zama jarumi. Fim ɗinsa na farko da ya kawo shi hasashe shine ''Lost of Lust'' inda ya yi aiki tare da [[Mercy Johnson]]. Bayan fim dinsa na farko, an nemi shi a masana’antar fina-finan [[Najeriya]], kuma tun daga nan ya yi fina-finai da dama.
== Fina-finai ==
* ''The Good Samaritan 2 (2004)''
* ''Without Shame (2005)''
* ''Lost to Lust (2005)''
* ''11 Days 11 Nights 2'' ''(2005)''
* ''Traumatised (2006)''
* ''Total Control (2006)''
* ''Sting (2006)''
* ''Mamush (2006)''
* ''Desperate Ambition (2006)''
* ''Sinking Sands'' (2011)
* ''Strive'' (2013)
* ''President for a Day'' (2014)
* ''The Last 3 Digits'' (''2015'')
* ''Cultural Clash'' (''2019'')
* ''12 Noon (completed)''
* ''Shadow Parties'' (''2020'')
== Kyauta ==
{| class="wikitable"
|+
!Shekara
!Kyauta
!Rukuni
!Aiyuka da aka Tantancewa
!Sakamako
!ƙarin bayani
|-
|
|[[Africa Magic Viewers' Choice Awards|Africa Magic Viewer's Choice Awards]]
|Best Actor in a Leading Role
|''My Idol (Film)''
|Nasara
|<ref>{{Cite web|last=Bada|first=Gbenga|date=2020-06-22|title=Yemi Blaq: I’m not comfortable with fame|url=https://thenationonlineng.net/yemi-blaq-im-not-comfortable-with-fame/|url-status=live|access-date=2021-03-13|website=[[The Nation (Nigeria)]]}}</ref>
|-
| rowspan="2" |2018
|[[Best of Nollywood Awards]]
|Best Kiss in a Movie
|''Obsession''
|Tantancewa
|<ref>{{Cite web|url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/bon-awards-2018-mercy-aigbe-tana-adelana-shine-at-10th-edition/v9fvvnn|title=BON Awards 2018: Mercy Aigbe, Tana Adelana shine at 10th edition|date=2018-12-09|website=www.pulse.ng|language=en-US|access-date=2019-02-23}}</ref>
|-
|[[Golden Movie Awards]]
|Golden Supporting Actor
|
|Tantancewa
|<ref>{{Cite web|url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/2018-Golden-Movie-Awards-Africa-nominations-announced-653724|title=2018 Golden Movie Awards Africa nominations announced|website=www.ghanaweb.com|language=en|access-date=2019-02-23}}</ref>
|}
== Magana ==
d3e29hpwit2ayy1zg0hakttrult4bsk
825887
825886
2026-04-24T17:08:48Z
Pharouqenr
25549
825887
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Yemi Blaq''' haifaffen Folayemi Olatunji ɗan wasan fina-finan [[Najeriya]] ne, mai shirya fina-finai, marubuci kuma abin koyi.<ref>{{Cite web|title=My voice once got me an instant job –Yemi Blaq|url=https://punchng.com/my-voice-once-got-me-an-instant-job-yemi-blaq/|access-date=2019-02-22|website=Punch Newspapers|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=I cried the first day I held my baby –Yemi Blaq|url=https://punchng.com/i-cried-the-first-day-i-held-my-baby-yemi-blaq/|access-date=2019-02-22|website=Punch Newspapers|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-09-23|title=How to deal with domestic violence –Yemi Blaq, actor|url=https://www.sunnewsonline.com/how-to-deal-with-domestic-violence-yemi-blaq-actor/|access-date=2019-02-23|website=The Sun Nigeria|language=en-US}}</ref>
== Rayuwar farko da ilimi ==
An haifi Yemi ga Mista Olatunji Blaq a [[Ondo (jiha)|jihar Ondo ta]] [[Najeriya]] . Yemi Blaq ya tashi ne a Legas inda ya halarci kuma ya kammala karatunsa na firamare da sakandare duka a nan Legas ɗin. Ya halarci makarantar sakandare ta Adeyemi Demonstration a Ondo, Ondo, kuma shi ne Head boy na farko a makarantar. Ya fara wasan kwaikwayo a lokacin da yake makarantar sakandare kuma ya ci gaba har zuwa yau.<ref>{{Cite web|url=http://onobello.com/ob-crush-of-the-week-yemi-blaq/|title=OB Crush Of The Week- Yemi Blaq!|website=onobello.com|language=en-US|access-date=2019-02-23|archive-date=2019-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20190223184549/http://onobello.com/ob-crush-of-the-week-yemi-blaq/|url-status=dead}}</ref>
== Sana'a ==
Yemi Blaq ya fara sana'ar sa a [[Nollywood]] a shekarar 2005. Ya yi rajista da ƙungiyar Actors Guild of Nigeria a lokacin domin ya zama jarumi. Fim ɗinsa na farko da ya kawo shi hasashe shine ''Lost of Lust'' inda ya yi aiki tare da [[Mercy Johnson]]. Bayan fim dinsa na farko, an nemi shi a masana’antar fina-finan [[Najeriya]], kuma tun daga nan ya yi fina-finai da dama.
== Fina-finai ==
* ''The Good Samaritan 2 (2004)''
* ''Without Shame (2005)''
* ''Lost to Lust (2005)''
* ''11 Days 11 Nights 2'' ''(2005)''
* ''Traumatised (2006)''
* ''Total Control (2006)''
* ''Sting (2006)''
* ''Mamush (2006)''
* ''Desperate Ambition (2006)''
* ''Sinking Sands'' (2011)
* ''Strive'' (2013)
* ''President for a Day'' (2014)
* ''The Last 3 Digits'' (''2015'')
* ''Cultural Clash'' (''2019'')
* ''12 Noon (completed)''
* ''Shadow Parties'' (''2020'')
== Kyauta ==
{| class="wikitable"
|+
!Shekara
!Kyauta
!Rukuni
!Aiyuka da aka Tantancewa
!Sakamako
!ƙarin bayani
|-
|
|[[Africa Magic Viewers' Choice Awards|Africa Magic Viewer's Choice Awards]]
|Best Actor in a Leading Role
|''My Idol (Film)''
|Nasara
|<ref>{{Cite web|last=Bada|first=Gbenga|date=2020-06-22|title=Yemi Blaq: I’m not comfortable with fame|url=https://thenationonlineng.net/yemi-blaq-im-not-comfortable-with-fame/|url-status=live|access-date=2021-03-13|website=[[The Nation (Nigeria)]]}}</ref>
|-
| rowspan="2" |2018
|[[Best of Nollywood Awards]]
|Best Kiss in a Movie
|''Obsession''
|Tantancewa
|<ref>{{Cite web|url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/bon-awards-2018-mercy-aigbe-tana-adelana-shine-at-10th-edition/v9fvvnn|title=BON Awards 2018: Mercy Aigbe, Tana Adelana shine at 10th edition|date=2018-12-09|website=www.pulse.ng|language=en-US|access-date=2019-02-23}}</ref>
|-
|[[Golden Movie Awards]]
|Golden Supporting Actor
|
|Tantancewa
|<ref>{{Cite web|url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/2018-Golden-Movie-Awards-Africa-nominations-announced-653724|title=2018 Golden Movie Awards Africa nominations announced|website=www.ghanaweb.com|language=en|access-date=2019-02-23}}</ref>
|}
== Magana ==
8cdi70rhtamphqb1gn3k7qtbqsk20ay
825888
825887
2026-04-24T17:09:38Z
Pharouqenr
25549
825888
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Yemi Blaq''' haifaffen Folayemi Olatunji ɗan wasan fina-finan [[Najeriya]] ne, mai shirya fina-finai, marubuci kuma abin koyi.<ref>{{Cite web|title=My voice once got me an instant job –Yemi Blaq|url=https://punchng.com/my-voice-once-got-me-an-instant-job-yemi-blaq/|access-date=2019-02-22|website=Punch Newspapers|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=I cried the first day I held my baby –Yemi Blaq|url=https://punchng.com/i-cried-the-first-day-i-held-my-baby-yemi-blaq/|access-date=2019-02-22|website=Punch Newspapers|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-09-23|title=How to deal with domestic violence –Yemi Blaq, actor|url=https://www.sunnewsonline.com/how-to-deal-with-domestic-violence-yemi-blaq-actor/|access-date=2019-02-23|website=The Sun Nigeria|language=en-US}}</ref>
== Rayuwar farko da ilimi ==
An haifi Yemi ga Mista Olatunji Blaq a [[Ondo (jiha)|jihar Ondo ta]] [[Najeriya]] . Yemi Blaq ya tashi ne a Legas inda ya halarci kuma ya kammala karatunsa na firamare da sakandare duka a nan Legas ɗin. Ya halarci makarantar sakandare ta Adeyemi Demonstration a Ondo, Ondo, kuma shi ne Head boy na farko a makarantar. Ya fara wasan kwaikwayo a lokacin da yake makarantar sakandare kuma ya ci gaba har zuwa yau.<ref>{{Cite web|url=http://onobello.com/ob-crush-of-the-week-yemi-blaq/|title=OB Crush Of The Week- Yemi Blaq!|website=onobello.com|language=en-US|access-date=2019-02-23|archive-date=2019-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20190223184549/http://onobello.com/ob-crush-of-the-week-yemi-blaq/|url-status=dead}}</ref>
== Sana'a ==
Yemi Blaq ya fara sana'ar sa a [[Nollywood]] a shekarar 2005. Ya yi rajista da ƙungiyar Actors Guild of Nigeria a lokacin domin ya zama jarumi. Fim ɗinsa na farko da ya kawo shi hasashe shine ''Lost of Lust'' inda ya yi aiki tare da [[Mercy Johnson]]. Bayan fim dinsa na farko, an nemi shi a masana’antar fina-finan [[Najeriya]], kuma tun daga nan ya yi fina-finai da dama.
== Fina-finai ==
* ''The Good Samaritan 2 (2004)''
* ''Without Shame (2005)''
* ''Lost to Lust (2005)''
* ''11 Days 11 Nights 2'' ''(2005)''
* ''Traumatised (2006)''
* ''Total Control (2006)''
* ''Sting (2006)''
* ''Mamush (2006)''
* ''Desperate Ambition (2006)''
* ''Sinking Sands'' (2011)
* ''Strive'' (2013)
* ''President for a Day'' (2014)
* ''The Last 3 Digits'' (''2015'')
* ''Cultural Clash'' (''2019'')
* ''12 Noon (completed)''
* ''Shadow Parties'' (''2020'')
== Kyauta ==
{| class="wikitable"
|+
!Shekara
!Kyauta
!Rukuni
!Aiyuka da aka Tantancewa
!Sakamako
!ƙarin bayani
|-
|
|[[Africa Magic Viewers' Choice Awards|Africa Magic Viewer's Choice Awards]]
|Best Actor in a Leading Role
|''My Idol (Film)''
|Nasara
|<ref>{{Cite web|last=Bada|first=Gbenga|date=2020-06-22|title=Yemi Blaq: I’m not comfortable with fame|url=https://thenationonlineng.net/yemi-blaq-im-not-comfortable-with-fame/|url-status=live|access-date=2021-03-13|website=[[The Nation (Nigeria)]]}}</ref>
|-
| rowspan="2" |2018
|[[Best of Nollywood Awards]]
|Best Kiss in a Movie
|''Obsession''
|Tantancewa
|<ref>{{Cite web|url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/bon-awards-2018-mercy-aigbe-tana-adelana-shine-at-10th-edition/v9fvvnn|title=BON Awards 2018: Mercy Aigbe, Tana Adelana shine at 10th edition|date=2018-12-09|website=www.pulse.ng|language=en-US|access-date=2019-02-23}}</ref>
|-
|[[Golden Movie Awards]]
|Golden Supporting Actor
|
|Tantancewa
|<ref>{{Cite web|url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/2018-Golden-Movie-Awards-Africa-nominations-announced-653724|title=2018 Golden Movie Awards Africa nominations announced|website=www.ghanaweb.com|language=en|access-date=2019-02-23}}</ref>
|}
== Manazarta ==
sm5lqn2jdqculuaimbc8et4lcr7myma
825889
825888
2026-04-24T17:10:00Z
Pharouqenr
25549
825889
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Yemi Blaq''' haifaffen Folayemi Olatunji ɗan wasan fina-finan [[Najeriya]] ne, mai shirya fina-finai, marubuci kuma abin koyi.<ref>{{Cite web|title=My voice once got me an instant job –Yemi Blaq|url=https://punchng.com/my-voice-once-got-me-an-instant-job-yemi-blaq/|access-date=2019-02-22|website=Punch Newspapers|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=I cried the first day I held my baby –Yemi Blaq|url=https://punchng.com/i-cried-the-first-day-i-held-my-baby-yemi-blaq/|access-date=2019-02-22|website=Punch Newspapers|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-09-23|title=How to deal with domestic violence –Yemi Blaq, actor|url=https://www.sunnewsonline.com/how-to-deal-with-domestic-violence-yemi-blaq-actor/|access-date=2019-02-23|website=The Sun Nigeria|language=en-US}}</ref>
== Rayuwar farko da ilimi ==
An haifi Yemi ga Mista Olatunji Blaq a [[Ondo (jiha)|jihar Ondo ta]] [[Najeriya]] . Yemi Blaq ya tashi ne a Legas inda ya halarci kuma ya kammala karatunsa na firamare da sakandare duka a nan Legas ɗin. Ya halarci makarantar sakandare ta Adeyemi Demonstration a Ondo, Ondo, kuma shi ne Head boy na farko a makarantar. Ya fara wasan kwaikwayo a lokacin da yake makarantar sakandare kuma ya ci gaba har zuwa yau.<ref>{{Cite web|url=http://onobello.com/ob-crush-of-the-week-yemi-blaq/|title=OB Crush Of The Week- Yemi Blaq!|website=onobello.com|language=en-US|access-date=2019-02-23|archive-date=2019-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20190223184549/http://onobello.com/ob-crush-of-the-week-yemi-blaq/|url-status=dead}}</ref>
== Sana'a ==
Yemi Blaq ya fara sana'ar sa a [[Nollywood]] a shekarar 2005. Ya yi rajista da ƙungiyar Actors Guild of Nigeria a lokacin domin ya zama jarumi. Fim ɗinsa na farko da ya kawo shi hasashe shine ''Lost of Lust'' inda ya yi aiki tare da [[Mercy Johnson]]. Bayan fim dinsa na farko, an nemi shi a masana’antar fina-finan [[Najeriya]], kuma tun daga nan ya yi fina-finai da dama.
== Fina-finai ==
* ''The Good Samaritan 2 (2004)''
* ''Without Shame (2005)''
* ''Lost to Lust (2005)''
* ''11 Days 11 Nights 2'' ''(2005)''
* ''Traumatised (2006)''
* ''Total Control (2006)''
* ''Sting (2006)''
* ''Mamush (2006)''
* ''Desperate Ambition (2006)''
* ''Sinking Sands'' (2011)
* ''Strive'' (2013)
* ''President for a Day'' (2014)
* ''The Last 3 Digits'' (''2015'')
* ''Cultural Clash'' (''2019'')
* ''12 Noon (completed)''
* ''Shadow Parties'' (''2020'')
== Kyauta ==
{| class="wikitable"
|+
!Shekara
!Kyauta
!Rukuni
!Aiyuka da aka Tantancewa
!Sakamako
!ƙarin bayani
|-
|
|[[Africa Magic Viewers' Choice Awards|Africa Magic Viewer's Choice Awards]]
|Best Actor in a Leading Role
|''My Idol (Film)''
|Nasara
|<ref>{{Cite web|last=Bada|first=Gbenga|date=2020-06-22|title=Yemi Blaq: I’m not comfortable with fame|url=https://thenationonlineng.net/yemi-blaq-im-not-comfortable-with-fame/|url-status=live|access-date=2021-03-13|website=[[The Nation (Nigeria)]]}}</ref>
|-
| rowspan="2" |2018
|[[Best of Nollywood Awards]]
|Best Kiss in a Movie
|''Obsession''
|Tantancewa
|<ref>{{Cite web|url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/bon-awards-2018-mercy-aigbe-tana-adelana-shine-at-10th-edition/v9fvvnn|title=BON Awards 2018: Mercy Aigbe, Tana Adelana shine at 10th edition|date=2018-12-09|website=www.pulse.ng|language=en-US|access-date=2019-02-23}}</ref>
|-
|[[Golden Movie Awards]]
|Golden Supporting Actor
|
|Tantancewa
|<ref>{{Cite web|url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/2018-Golden-Movie-Awards-Africa-nominations-announced-653724|title=2018 Golden Movie Awards Africa nominations announced|website=www.ghanaweb.com|language=en|access-date=2019-02-23}}</ref>
|}
== Manazarta ==
{{Reflist}}
03iabmx01cclefa76xporog0ssowjpw
Bikin Munufie
0
32453
825773
711740
2026-04-24T15:57:35Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
825773
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Bikin Munufie,''' biki ne na shekara-shekara da sarakuna da al'ummar yankin Gargajiya na Drobo ke yi a gundumar Jaman ta Kudu a yankin Bono, a da yankin Brong Ahafo na Ghana.<ref>{{Cite web|date=2018-10-20|title=Curfew Imposed On Drobo, Japekrom After 3 Deaths|url=https://dailyguidenetwork.com/curfew-imposed-on-drobo-japekrom-after-3-deaths/|access-date=2020-08-25|website=DailyGuide Network|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-11-26|title=Droboman celebrates Munufie Kese Festival|url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Droboman-celebrates-Munufie-Kese-Festival-604093|access-date=2020-08-25|website=www.ghanaweb.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-10-18|title=Update: Chief, 3 others killed in Brong Ahafo|url=https://www.myjoyonline.com/news/update-chief-3-others-killed-in-brong-ahafo/|access-date=2020-08-25|website=MyJoyOnline.com|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=We have no land dispute with Drobo – Japekrom Traditional Council|url=https://www.modernghana.com/news/891795/we-have-no-land-dispute-with-drobo-japekrom-trad.html|access-date=2020-08-25|website=Modern Ghana|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Abedu-Kennedy|first=Dorcas|date=2018-10-29|title=Three victims of Japekrom shooting buried amidst heavy security|url=https://www.adomonline.com/three-victims-of-japekrom-shooting-buried-amidst-heavy-security/|access-date=2020-08-25|website=Adomonline.com|language=en-US}}</ref> Akan yi bikin ne a watan Oktoba.<ref>{{Cite web|title=Festivals Ghana - Easy Track Ghana|url=https://www.easytrackghana.com/cultural-overview-ghana_festivals.php|access-date=2020-08-25|website=www.easytrackghana.com|archive-date=2018-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181025215133/https://www.easytrackghana.com/cultural-overview-ghana_festivals.php|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Japekrom residents attacked by snipers in Drobo; 1 killed, 15 injured|url=https://www.graphic.com.gh/news/general-news/japekrom-residents-attacked-by-snipers-in-drobo-1-killed-15-injured.html|access-date=2020-08-25|website=Graphic Online|language=en-gb}}</ref><ref>{{Cite web|last=Online|first=Peace FM|title=3 Killed Over Chieftaincy Dispute In BA|url=https://www.peacefmonline.com/pages/local/news/201810/365675.php|access-date=2020-08-25|website=Peacefmonline.com - Ghana news|archive-date=2019-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20191030074211/http://www.peacefmonline.com/pages/local/news/201810/365675.php|url-status=dead}}</ref> Mutanen yankin gargajiya na Mpuasu-Japekrom suma suna bikin nasu a watan Satumba.<ref>{{Cite web|last=Mensah|first=Kofi|title=Mpuasu-Japekrom Munufie Festival 2016 {{!}} Japekrom Community|url=http://japekrom.com/mpuasu-japekrom-munufie-festival-2016/|access-date=2020-08-25|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Markwei|first=Lawrence|date=2018-10-31|title=Ghana: 'Jaman South MCE Must Step Down'|url=https://allafrica.com/stories/201810310768.html|access-date=2020-08-25|website=allAfrica.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-10-30|title=Group blames MCE for Japekrom shooting; demands his resignation|url=https://citinewsroom.com/2018/10/group-blames-mce-for-japekrom-shooting-demands-his-resignation/|access-date=2020-08-25|website=Citinewsroom - Comprehensive News in Ghana|language=en-US|archive-date=2024-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20240630122752/https://citinewsroom.com/2018/10/group-blames-mce-for-japekrom-shooting-demands-his-resignation/|url-status=dead}}</ref> Jama’a da sarakunan yankin gargajiya na Abi su ma suna bikin nasu a watan.Satumba.<ref>{{Cite web|title=National Commission on Culture - Ghana - Brong Ahafo Region|url=http://www.s158663955.websitehome.co.uk/ghanaculture/mod_print.php?sectionid=532|access-date=2020-08-25|website=www.s158663955.websitehome.co.uk}}</ref>
== Biki ==
A lokacin bikin, ana maraba baƙi don raba abinci da abin sha. Mutanen sun sanya kayan gargajiya kuma akwai durbar na sarakuna,. Akwai kuma raye-raye da buge-buge.<ref>{{Cite web|title=Major Festivals|url=http://www.ghanaembassyiran.com/en/page/majorfestivals|access-date=2020-08-21|website=www.ghanaembassyiran.com|archive-date=2020-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20200926072838/http://ghanaembassyiran.com/en/page/majorfestivals|url-status=dead}}</ref>
== Muhimmanci ==
Ana gudanar da wannan biki ne domin nuna wani lamari da ya faru a baya.<ref>{{Cite web|title=The Consulate General Of The Republic of GHANA in The United Arab Emirates (Dubai)|url=https://www.ghanaconsulatedubai.com/tourism.html|access-date=2020-08-21|website=www.ghanaconsulatedubai.com|archive-date=2020-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200815054207/https://ghanaconsulatedubai.com/tourism.html|url-status=dead}}</ref>
== Manazarta ==
76b2onb2zn8z4qi6udv8strx85fh45d
James Peace
0
34143
826206
732390
2026-04-25T10:13:33Z
Mainglück
18461
hanyar haɗi zuwa Wiesbaden
826206
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[Fayil:James Peace at his home in Wiesbaden2.jpg|thumb|James Peace]]
'''Kenneth James Peace''' (an haifeshi ranar 28 ga watan Satumba, 1963) a garin Paisley. Ya kasance marubucin waƙoƙin yaren Scotland ne, mai kaɗa fiyano a taron mawaƙa da makaɗa, saʼannan mai zanen hoto da ginin mutum-mutum.
== Tarihin rayuwa ==
An kuma haifi Kenneth ranar 28 ga watan Satumba a shekarar 1963, a garin Paisley.<ref name=":0">Birgitta Lamperth. ʺBabu ʹMuryoyiʹ Marasa Armashiʺ. Wiesbadener Tagblatt (Jaridar Jamusanci), 10 Fabrairu 2011</ref><ref name=":1">Julia Anderton. ʺ ʹRawar Tangoʹ Tamkar Labari Na Jin Daɗi Da Rashin Jin Daɗiʺ. Wiesbadener Kurier (Jaridar Jamusanci), 24 Maris 2012</ref> Ya yi ƙuruciyarsa a Helensburgh, wani gari a yammacin Scotland wanda ya yi kaurin suna wajen halartar ʼyan yawon shakatawa. Akwai masu sanaʼar zanen hoto da ginin mutum-mutum da yawa a cikin danginsa, ga misali, John McGhie. Bugu da ƙari, yana da dangantaka da Felix Burns, wani shahararren marubucin waƙar rawa a farkon rabin ƙarni na ashirin.<ref name=":0" /><ref name=":2">Sabine Klein. ʺWaƙata Tanaa Kama Da Ni-Mai Bayyana Soyayya Kararaʺ. Frankfurter Rundschau (Jaridar Jamusanci), a shekara 1992, bazawa lamba 264, p.2</ref> Tun yana ɗan shekara takwas, ya koyi kaɗa fiyano, saʼannan yana da shekara goma sha huɗu ya aiwatar da bikin wasan kaɗe-kaɗe na farko a bainin jamaʼa.
Bayan shekara biyu, ya kuma shiga makarantar koyon kiɗa da wasan kwaikwayo mai suna Royal Scottish Academy of Music and Drama wadda a yanzu ake kira Royal Conservatoire of Scotland. Shi ne ɗalibi mafi ƙanƙanta da makarantar ta taba ɗauka.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3">G. Müller. ʺRuhin Fiyano Ya Yi Rawar Tangoʺ. Kulturspiegel Wetterau (Jaridar Jamusanci), 17 Mayu 2001, p.5</ref>
==Karatu==
[[Fayil:James Peace in Wiesbaden.jpg|thumb|James Peace]]
[[Fayil:James Peace at home in Wiesbaden3.jpg|thumb|James Peace]]
A shekarar 1983, James Peace ya kammala karatun digiri na ɗaya kan fannin koyar da fiyano a jamiʼar [[Glasgow]].<ref name=":3" /><ref name=":4">[https://portal.dnb.de/opac/simpleSearch?query=K.+James+Peace Deutsche Nationalbibliothek. “James Peace”]</ref> A shekara ta 1984, ya karɓi takardar shaidar karatun difiloma kan aiwatar da kiɗa, bayan ya yi kiɗa tare da ƙungiyar mawaƙa da makaɗa ta RSAMD a taron kaɗe-kaɗen fiyano na 1 na Mendelssohn.<ref name=":0" /><ref name=":5">ʺJames Peaceʺ. FRIZZ (Mujallar Jamusanci), a watan Janairun shekarar 2004, p.5</ref> Bayan ya bar karatu ta hanyar bin ƙaʼidar koyarwa, an yi ta buƙatarsa a matsayin mai kaɗa fiyano, Ya zauna a garin Edinburgh daga shekarar 1988 zuwa 1991.<ref name=":0" /><ref name=":1" />
==Ayyuka==
===Nazari===
James Peace ya zauna a garin Bad Nauheim a [[Jamus]] (Harshen Jamusanci: Tarayyar Jamus) daga shekara ta 1991 zuwa 2009.<ref name=":5" /><ref>Manfred Merz. ʺDuniyar Fasaha Da Sanin Soyayyaʺ. Wetterauer Zeitung (Jaridar Jamusanci), 12 Nuwamba 1992, p.19</ref><ref name=":6">ʺJames Peaceʺ. The Tango Times (Mujalla a New York), lokacin hunturu 2002-2003, bazawa lamba 39, pp.1-5</ref> Daga shekara ta 1998 ya yi nazarin waƙar rawar tango, har ya shirya faifayin waƙa wato sidi (CD) mai suna ʺTango Escocésʺ (Waƙar Tangon yaren Scottland) daga waƙoƙin tango na fiyano da ya rubuta.<ref name=":6" /><ref name=":7">[https://search.nls.uk/primo-explore/fulldisplay?docid=44NLS_ALMA21615957400004341&context=L&vid=44NLS_VU1&lang=en_US&search_scope=SCOPE1&adaptor=Local%20Search%20Engine&query=any,contains,Tango%20escoc%C3%A9s&mode=basic National Library of Scotland. ʺTango estudioʺ] </ref>
===Memba===
A shekara ta 2002, ya zama memba a Kolejin waƙe-waƙe da kaɗe-kaɗe da raye-raye na Victoria wato Victoria College of Music.<ref name=":2" /><ref name=":6" /> A wannan shekarar, wato 2002 ɗin ya zaga arewacin Jamus a watan Satumba da Oktoba, wuraren da ya kaddamar da taro na salon kiɗa da waƙa da rawa irin na mutum ɗai-ɗai.<ref name=":8">ʺJames Peaceʺ. La Cadena (Mujalla Harshen Dutch), a watan Satumba 2002, p.26</ref> A watan Nuwanba, ya zaga ƙasashen gabashin Asiya masu nisa, saʼannan a ƙasar [[Hong Kong]], ya fara aiwatar da waƙarsa ta tango wadda ya mata lakani da ʺTango 17ʺ, wato ʺTango XVIIʺ.<ref name=":6" /><ref name=":7" /><ref name=":8" /><ref>TangoTang (Jaridar Taiƙaitattun Labarai Na Wata-Wata), Hong Kong, 8 Oktoba 2002</ref><ref>[https://www.scmp.com/article/393890/james-peace ”James Peace“. South China Post (Jarida a Hong Kong), 9 Oktoba 2002]</ref>
[[File:Tango Milonga op. 26.wav|thumb|Tango Milonga op. 26]]
[[File:Tango XVIII by James Peace (James Peace, piano).wav|thumb|Tango XVIII by James Peace (James Peace, piano)]]
Daga bisani, ya zaɓi da ya aiwatar da waƙoƙinsa a [[Turai]].
==Waƙa==
[[Fayil:James Peace at his home in Wiesbaden3.jpg|thumb|James Peace]]
A [[Turai]], ya aiwatar da waƙokinsa na tango a hedikwatar ƙasashe kamar: [[Amsterdam]] da [[Athens]]<ref>Takardar Jerin Abubuwan Da Aka Aiwatar a Bikin Mawaƙa Da Makaɗa, {Για σένα Αγγελική}, 27 Oktoban shekarar 2016</ref> da [[Berlin]]<ref>Tangodanza (Mujallar Jamusanci), bazawa lamba 1/2002, p.9</ref> da Brussels da [[Helsinki]]<ref>Hoton Tallar Bikin Mawaƙa Da Makaɗa (Finlan), 2014</ref> da [[Lisbon]]<ref>Hoton Tallar Bikin Mawaƙa Da Makaɗa (Portugal), 2016</ref> da [[Landan]] da [[Madrid]]<ref>Hoton Tallar Bikin Mawaƙa Da Makaɗa (Ispaniya) «¡Feliz cincuenta cumpleaños, 2013!»</ref> da [[Oslo]]<ref>{{Cite web |url=https://listen.no/event/konsert-kl-13-00-james-peace-flygel-tangos-romanticos-musikk-av-peace-piazzolla-albeniz-utstillingssalene-er-stengt |title=Listen.no: James Peace (Flygel), Munch Museum, Oslo 16 Oktoba 2004 |access-date=2022-07-18 |archive-date=2020-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608114526/https://listen.no/event/konsert-kl-13-00-james-peace-flygel-tangos-romanticos-musikk-av-peace-piazzolla-albeniz-utstillingssalene-er-stengt |url-status=dead }}</ref> da Reykjavik<ref>[https://www.mbl.is/greinasafn/grein/823608/ Ríkarður Ö. Pálsson. ʺSkozkir Slaghörputangoárʺ. Morgunblaðið (Jaridar a Ayislan), 14 Oktoba 2004]</ref> da [[Vienna]]<ref>Takardar Jerin Abubuwan Da Aka Aiwatar a Bikin Mawaƙa Da Makaɗa, Fiyena 23 Janairu 2005</ref>. Don a shaida aikin da ya yi a kan tango, a shekara ta 2008, ya zama memba a Kolejin mawaƙa na [[Landan]], wato London College of Music.<ref name=":0" /> Bayan ya zauna na ɗan lokaci a Edinburgh, a watan Febrairun shekara ta 2010. ya koma da zama a garin [[Wiesbaden]] a [[Jamus]].<ref name=":0" /><ref name=":2" /> Wannan ya kuma ƙara masa shaʼawa da azanci na ƙirƙira, har ya shirya gajerun finafinai na wasu waƙoƙin da ya rubuta. Fin irin na abin da ya faru a zahiri, wato dokumentari mai suna ʺK. James Peace a garin Wiesbadenʺ, wato ʺK. James Peace in Wiesbadenʺ na ɗaya daga cikin ayukansa na wannan nauʼi<ref name=":9">[https://search.nls.uk/primo-explore/fulldisplay?vid=44NLS_VU1&tab=default_tab&docid=44NLS_ALMA21438757900004341&lang=en_US&context=L&adaptor=Local%20Search%20Engine&query=any,contains,K.%20James%20Peace&mode=basic National Library of Scotland. ʺK. James Peace in Wiesbadenʺ]</ref><ref name=":10">[https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&cqlMode=true&query=idn%3D1022200380 Deutsche Nationalbibliothek. ʺK. James Peace in Wiesbadenʺ]</ref>
===Muhimman waƙoƙin da ya rubuta===
• Magangarar Ruwa ([[Turanci]]: The Waterfall)<ref>Wiesbadener Staatstheater, Takardar Jerin Abubuwan Da Aka Aiwatar a Bikin Mawaƙa Da Maƙada, 12 da 19 Satumba 2021</ref>
• Waƙar Yabo Da Safe ([[Faransanci]]: Aubade)
• Kukan Zuci ([[Turanci]]: Silent Tears)
• Ganyaye Da Aka Manta ([[Turanci]]: Forgotten Leaves)
• Faretin Biki Lamba 1 ([[Turanci]]: Ceremonial March No.1)
• Faretin Biki Lamba 2 ([[Turanci]]: Ceremonial March No.2)
• Zinariyar Bazara ([[Turanci]]: Autumn Gold)<ref>Schwäbische Post (Jamus). ʺSautin Amon Goge Ya Tashi Bisa Kan Makaɗaʺ. 4 Yuni 1994</ref>
• Madauwamiyar Waƙa ([[Turanci]]: Eternal Song)<ref name=":0" />
• ʺDon Georgiaʺ (Harshen [[Georgia]]: საქართველოსთვის)
(Kalmomi: Tamar Chikvaidze, Zurab Chikvaidze da James Peace)
• Waƙoƙi 24 don makaɗin fiyano<ref name=":0" /><ref name=":7" /><ref name=":9" /><ref name=":10" />
== Lambobin girma da lambobin yabo ==
• Lambar Girma ta Farko, Gasar Agnes Millar. [[Glasgow]], 1983<ref name=":3" />
• Lambar Girma ta Karko, Gasar Dunbartonshire EIS. [[Glasgow]], 1984<ref name=":3" />
• Lambar Girma na Inshaʼin Sibelius, [[Glasgow]], 1985<ref name=":3" />
• Difilomar Girmamawa, Gasar Tsara Waƙa ta Kasa da Kasa ta TIM. [[Rum]], 2000<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":4" />
• Difilomar Girmamawa, Giɗauniyar IBLA. [[New York (birni)|New York]], 2002<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":4" />
• Lambar Tunawa, Kungiyar Kaɗa Fiyano Mutum Biyu ta Kasa da Kasa. [[Tokyo]], 2002<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":4" /><ref>[http://ipda-pianoduo.com/composition-concour-list-english.html Kungiyar Kaɗa Fiyano Mutum Biyu ta Kasa da Kasa (Tokiyo). Jerin Sunayen Waɗanda Suka Sami Lambar Girma, 2002]
</ref>
• Lambar Gwal, Kungiyar Masana ta ƙasa da ƙasa a Garin ʺLutèceʺ. [[Faris]], 2005<ref name=":0" /><ref name=":1" />
== Hulda da Kasashen waje ==
[[File:James Peace - Idylls Op.4b.webm|center|thumb|301x301px|James Peace - Idylls Op.4b]]
[https://www.youtube.com/watch?v=UVRnWXsqxZE Souvenir de Buenos Aires (don makaɗin fiyano) - ''youtube'']
[https://www.youtube.com/watch?v=_VKxG2dmQn4 Autumn Gold - ''youtube'']
[https://www.youtube.com/watch?v=ZcMRNnwNJhk Lento Lacrimoso - ''youtube'']
== Manazarta ==
{{reflist|2}}
[[Category:Haifaffun 1963]]
[[Category:Rayayyun Mutane]]
f329uxgjo0ya0hzx8ss1dzps83t9h6v
Bongoy Mpekesa
0
37293
826077
823634
2026-04-24T21:16:11Z
A09
23573
Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-24528-11|~2026-24528-11]] ([[User talk:~2026-24528-11|talk]]) to last revision by Pharouqenr (TwinkleGlobal)
826077
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
BONGOY,Dr Mpekesa, BAMA, (an haife shi a ranar 26 ga watan Maris, shekara ta 1938), a Bazankusu, Zaire, yakasance sanannan mai tattalin arziki a Zaire.<ref>Africa who's who (2nd ed ed.). London: Africa Books Ltd. 1991. ISBN 0-903274-17-5. OCLC 24954393. {{cite book}}: p.p,324.381|edition= has extra text (help)</ref>
== iyali ==
Yana da mata da yaya maza hudu.
== karatu da aiki ==
Yayi makarantar Mpoma Primary School, dake Basankusu, 1945 zuwa 1952, Petit Séminaire, Lempu, 1952-58, University of Lovanium, Kinshasa,1959 zuwa 1964, University of California, Berkeley, Ċalifornia, USA, 1966 zuwa 1969, matemakin minista na Plan da Regional Development, daga baya matemakin minista na Public Works and Regional Development, 1969 zuwa 1970, aka bashi director na CERDAS.
== Manazarta ==
2ch6o2amhmo3a19aci24vlyc9zg5gdi
Daular Achaemenid
0
41355
825794
747702
2026-04-24T16:19:59Z
Pharouqenr
25549
825794
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
{{Infobox country|native_name={{lang|peo|𐎧𐏁𐏂|label=no}}<br/>{{small|{{transl|peo|Xšāça}}}}|symbol=}}
[[Category:Pages using infobox country or infobox former country with the flag caption or type parameters|TAchaemenid Empire]]
'''Daular Achaemenid''' ko '''Daular Achaemeniya'''{{Sfn|Lavan|Payne|Weisweiler|2016}} (/ˈkiːmənɪd/; Old Persian, {{Transl|peo|Xšāça}}, lit. <span>'The Empire'</span> <span>ko 'The Kingdom'</span>), wacce kuma ake kira '''daular Farisa ta farko''', {{Sfn|Brosius|2021}} tsohuwar daular [[Iran]] ce da [[Cyrus the Great|Cyrus mai girma]] ya kafa a shekara ta 550 BC. An kafa ta a [[Yammacin Asiya]], a yanzu ita ce daula mafi girma a tarihi, wacce ta kai jimlar {{Convert|5.5|e6sqkm|e6sqmi}}. daga Balkans da Masar a yamma zuwa [[tsakiyar Asiya]] da [[Kogin Indus|kwarin Indus]] a gabas.
Kusan ƙarni na 7 BC, Farisawa ne suka zaunar da yankin Farisa [[Farisa|a]] kudu maso yammacin tudun Iran. Daga Farisa, Cyrus ya tashi ya ci daular Median da Lydia da Daular Neo-Babila, wanda ke nuna alamar kafa sabuwar mulkin daular a karkashin daular Achaemenid.
[[File:Iran 2007 055 Ganjnameh (1731579979).jpg|thumb|wani shatin tambari daular '''Achaemenid''']]
A zamanin yau, an san daular Achaemenid saboda shigar da ingantaccen tsarin gudanarwa na tsakiya, na hukuma; manufofinta na al'adu da yawa; gina haɗaddɗun ababen more rayuwa, irin su tsarin hanya da tsarin gidan waya da aka tsara; amfani da harsunan hukuma a faɗin yankunansa; da bunƙasa ayyukan farar hula, gami da mallakar manyan sojoji masu ƙwarewa. Ci gabanta ya ba da himma wajen aiwatar da irin wannan salon mulki ta wasu masarautu daban-daban daga baya.
A shekara ta 330 kafin haihuwar Annabi Isa, [[Alakszandira|Alexander the Great]], babban mai sha'awar Cyrus mai girma ya ci daular Achaemenid; cin nasarar ya nuna wata babbar nasara a yaƙin na daular Makidoniya da ke ci gaba da yi a lokacin. Kamar yadda mutuwar Alexander ta haifar da farkon zamanin Hellenistic, yawancin yankunan daular Achaemenid da ta rushe sun kasance ƙarƙashin mulkin Ptolemaic da kuma daular Seleucid, dukansu sun zama magaji ga Daular Makidoniya bayan rabuwar Triparadisus a cikin 321 BC. Mulkin Hellenanci ya kasance yana nan kusan karni guda kafin manyan Iraniyawa na tsakiyar tudu su kwato mulki a karkashin Daular Parthia.
== Name (Suna) ==
Daular Achaemeniya ta ari sunanta daga kakan Cyrus Mai Girma, wanda ya kafa daular, Achaemenes. Kalmar ''{{Lang|en|Achaemenid}}'' tana nufin "na dangin Achaemenis/Achaemenes" (Old Persian ''Haxāmaniš'' ; <ref>{{Cite book|last2=Sarah Stewart (historian)}}</ref> wani fili na bahuvrihi yana fassara zuwa "samun tunanin aboki"). {{Sfn|Tavernier|2007}} Achaemenes shi kansa ƙaramin sarki ne na ƙarni na bakwai na Anshan a kudu maso yammacin Iran, kuma bawan Assuriya.
Kusan 850 BC, mutanen ƙauyuka na asali waɗanda suka fara daular suna kiran kansu ''Parsa'' da yankinsu na yau da kullun ''Parsua'', galibi suna kewaye da Farisa. Sunan "Persia" furcin Girkanci ne da [[Harshen Latin|Latin]] na asalin kalmar da ke nufin ƙasar mutanen da suka samo asali daga ''Farisa (Tsohuwar Farisa: 𐎱𐎠𐎼𐎿, Pārsa''[[Farisa|)]] [[wiktionary:𐎱𐎠𐎼𐎿|.]] Kalmar Farisa Xšāça.
[[File:Achaemenid cavalry against Greek hoplites at the Stoa Poikile.jpg|thumb|zanen hoton yakin daular '''Achaemenid''']]
Kusan 850 BC, mutanen ƙauyuka na asali waɗanda suka fara daular suna kiran kansu ''Parsa'' da yankinsu na yau da kullun ''Parsua'', galibi suna kewaye da Farisa. Sunan "Persia" furcin Girkanci ne da [[Harshen Latin|Latin]] na asalin kalmar da ke nufin ƙasar mutanen da suka samo asali daga ''Farisa (Tsohuwar Farisa: 𐎱𐎠𐎼𐎿, Pārsa''[[Farisa|)]] [[wiktionary:𐎱𐎠𐎼𐎿|.]] Kalmar Farisa Xšāça.a zahiri ma'anar "Masarauta", an yi amfani da shi don nufin daular da ƙasarsu ta duniya ta kafa.
<timeline>
ImageSize = width:800 height:115
PlotArea = width:700 height:90 left:65 bottom:20
AlignBars = justify
Colors =
id:time value:rgb(0.7,0.7,1) #
id:period value:rgb(1,0.7,0.5) #
id:age value:rgb(0.95,0.85,0.5) #
id:era value:rgb(1,0.85,0.5) #
id:eon value:rgb(1,0.85,0.7) #
id:filler value:gray(0.8) # background bar
id:black value:black
Period = from:-675 till:-329
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:100 start:-675
ScaleMinor = unit:year increment:10 start:-675
PlotData =
align:center textcolor:black fontsize:10 mark:(line,black) width:15 shift:(0,-5)
bar:Period color:filler
from: -675 till: -550 text:Origins
bar:Period color:age
from: -550 till: -499 shift:(0,3) text:Expansion
from: -499 till: -449 shift:(0,-10) text:[[Greco-Persian wars]]
from: -449 till: -358 text:Cultural
from: -358 till: -330 text:Decline
bar:Rulers color:era
from:-675 till:-640 text: [[Teispes of Anshan|Teispes]]
from:-640 till:-600 text: [[Cyrus I]]
from:-600 till:-559 text: [[Cambyses I]]
from:-559 till:-530 shift:(0,5) text: [[Cyrus the Great|Cyrus II]]
from:-530 till:-522 shift:(0,-9) text: [[Cambyses II]]
from:-522 till:-522 shift:(0,-17) text: [[Bardiya|Smerdis]]
from:-522 till:-486 shift:(0,-33) text: [[Darius I]]
from:-486 till:-465 text: [[Xerxes I of Persia|Xerxes I]]
from:-465 till:-424 shift:(0,-10) text: [[Artaxerxes I of Persia|Artaxerxes I]]
from:-424 till:-424 shift:(0,-3) text: [[Xerxes II]]
from:-424 till:-424 shift:(0,-25) text:[[Sogdianus of Persia|Sogdianus]]
from:-424 till:-404 shift:(-20,14) text: [[Darius II of Persia|Darius II]]
from:-404 till:-358 shift:(-10,4) text: [[Artaxerxes II of Persia|Artaxerxes II]]
from:-358 till:-338 shift:(0,-8) text: [[Artaxerxes III]]
from:-338 till:-336 shift:(-20,21) text: [[Arses of Persia|Arses]]
from:-336 till:-330 shift:(-10,11) text: [[Darius III]]
from:-330 till:-329 shift:(0,-15) text: [[Bessus]]
bar: color:filler
from: -675 till: -480 text:Early
from: -480 till: -380 text:Middle
from: -380 till: -330 text:Late
</timeline>
:::
[[File:Achaemenid_lineage.jpg|thumb| Bishiyar dangin sarakunan Achaemenid.]]
[[Category:Webarchive template wayback links]]
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Category:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
cv2fxik62gy7eem0lczojjss8izx2go
825795
825794
2026-04-24T16:20:14Z
Pharouqenr
25549
825795
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
{{Infobox country|native_name={{lang|peo|𐎧𐏁𐏂|label=no}}<br/>{{small|{{transl|peo|Xšāça}}}}|symbol=}}
[[Category:Pages using infobox country or infobox former country with the flag caption or type parameters|TAchaemenid Empire]]
'''Daular Achaemenid''' ko '''Daular Achaemeniya'''{{Sfn|Lavan|Payne|Weisweiler|2016}} (/ˈkiːmənɪd/; Old Persian, {{Transl|peo|Xšāça}}, lit. <span>'The Empire'</span> <span>ko 'The Kingdom'</span>), wacce kuma ake kira '''daular Farisa ta farko''',{{Sfn|Brosius|2021}} tsohuwar daular [[Iran]] ce da [[Cyrus the Great|Cyrus mai girma]] ya kafa a shekara ta 550 BC. An kafa ta a [[Yammacin Asiya]], a yanzu ita ce daula mafi girma a tarihi, wacce ta kai jimlar {{Convert|5.5|e6sqkm|e6sqmi}}. daga Balkans da Masar a yamma zuwa [[tsakiyar Asiya]] da [[Kogin Indus|kwarin Indus]] a gabas.
Kusan ƙarni na 7 BC, Farisawa ne suka zaunar da yankin Farisa [[Farisa|a]] kudu maso yammacin tudun Iran. Daga Farisa, Cyrus ya tashi ya ci daular Median da Lydia da Daular Neo-Babila, wanda ke nuna alamar kafa sabuwar mulkin daular a karkashin daular Achaemenid.
[[File:Iran 2007 055 Ganjnameh (1731579979).jpg|thumb|wani shatin tambari daular '''Achaemenid''']]
A zamanin yau, an san daular Achaemenid saboda shigar da ingantaccen tsarin gudanarwa na tsakiya, na hukuma; manufofinta na al'adu da yawa; gina haɗaddɗun ababen more rayuwa, irin su tsarin hanya da tsarin gidan waya da aka tsara; amfani da harsunan hukuma a faɗin yankunansa; da bunƙasa ayyukan farar hula, gami da mallakar manyan sojoji masu ƙwarewa. Ci gabanta ya ba da himma wajen aiwatar da irin wannan salon mulki ta wasu masarautu daban-daban daga baya.
A shekara ta 330 kafin haihuwar Annabi Isa, [[Alakszandira|Alexander the Great]], babban mai sha'awar Cyrus mai girma ya ci daular Achaemenid; cin nasarar ya nuna wata babbar nasara a yaƙin na daular Makidoniya da ke ci gaba da yi a lokacin. Kamar yadda mutuwar Alexander ta haifar da farkon zamanin Hellenistic, yawancin yankunan daular Achaemenid da ta rushe sun kasance ƙarƙashin mulkin Ptolemaic da kuma daular Seleucid, dukansu sun zama magaji ga Daular Makidoniya bayan rabuwar Triparadisus a cikin 321 BC. Mulkin Hellenanci ya kasance yana nan kusan karni guda kafin manyan Iraniyawa na tsakiyar tudu su kwato mulki a karkashin Daular Parthia.
== Name (Suna) ==
Daular Achaemeniya ta ari sunanta daga kakan Cyrus Mai Girma, wanda ya kafa daular, Achaemenes. Kalmar ''{{Lang|en|Achaemenid}}'' tana nufin "na dangin Achaemenis/Achaemenes" (Old Persian ''Haxāmaniš'' ; <ref>{{Cite book|last2=Sarah Stewart (historian)}}</ref> wani fili na bahuvrihi yana fassara zuwa "samun tunanin aboki"). {{Sfn|Tavernier|2007}} Achaemenes shi kansa ƙaramin sarki ne na ƙarni na bakwai na Anshan a kudu maso yammacin Iran, kuma bawan Assuriya.
Kusan 850 BC, mutanen ƙauyuka na asali waɗanda suka fara daular suna kiran kansu ''Parsa'' da yankinsu na yau da kullun ''Parsua'', galibi suna kewaye da Farisa. Sunan "Persia" furcin Girkanci ne da [[Harshen Latin|Latin]] na asalin kalmar da ke nufin ƙasar mutanen da suka samo asali daga ''Farisa (Tsohuwar Farisa: 𐎱𐎠𐎼𐎿, Pārsa''[[Farisa|)]] [[wiktionary:𐎱𐎠𐎼𐎿|.]] Kalmar Farisa Xšāça.
[[File:Achaemenid cavalry against Greek hoplites at the Stoa Poikile.jpg|thumb|zanen hoton yakin daular '''Achaemenid''']]
Kusan 850 BC, mutanen ƙauyuka na asali waɗanda suka fara daular suna kiran kansu ''Parsa'' da yankinsu na yau da kullun ''Parsua'', galibi suna kewaye da Farisa. Sunan "Persia" furcin Girkanci ne da [[Harshen Latin|Latin]] na asalin kalmar da ke nufin ƙasar mutanen da suka samo asali daga ''Farisa (Tsohuwar Farisa: 𐎱𐎠𐎼𐎿, Pārsa''[[Farisa|)]] [[wiktionary:𐎱𐎠𐎼𐎿|.]] Kalmar Farisa Xšāça.a zahiri ma'anar "Masarauta", an yi amfani da shi don nufin daular da ƙasarsu ta duniya ta kafa.
<timeline>
ImageSize = width:800 height:115
PlotArea = width:700 height:90 left:65 bottom:20
AlignBars = justify
Colors =
id:time value:rgb(0.7,0.7,1) #
id:period value:rgb(1,0.7,0.5) #
id:age value:rgb(0.95,0.85,0.5) #
id:era value:rgb(1,0.85,0.5) #
id:eon value:rgb(1,0.85,0.7) #
id:filler value:gray(0.8) # background bar
id:black value:black
Period = from:-675 till:-329
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:100 start:-675
ScaleMinor = unit:year increment:10 start:-675
PlotData =
align:center textcolor:black fontsize:10 mark:(line,black) width:15 shift:(0,-5)
bar:Period color:filler
from: -675 till: -550 text:Origins
bar:Period color:age
from: -550 till: -499 shift:(0,3) text:Expansion
from: -499 till: -449 shift:(0,-10) text:[[Greco-Persian wars]]
from: -449 till: -358 text:Cultural
from: -358 till: -330 text:Decline
bar:Rulers color:era
from:-675 till:-640 text: [[Teispes of Anshan|Teispes]]
from:-640 till:-600 text: [[Cyrus I]]
from:-600 till:-559 text: [[Cambyses I]]
from:-559 till:-530 shift:(0,5) text: [[Cyrus the Great|Cyrus II]]
from:-530 till:-522 shift:(0,-9) text: [[Cambyses II]]
from:-522 till:-522 shift:(0,-17) text: [[Bardiya|Smerdis]]
from:-522 till:-486 shift:(0,-33) text: [[Darius I]]
from:-486 till:-465 text: [[Xerxes I of Persia|Xerxes I]]
from:-465 till:-424 shift:(0,-10) text: [[Artaxerxes I of Persia|Artaxerxes I]]
from:-424 till:-424 shift:(0,-3) text: [[Xerxes II]]
from:-424 till:-424 shift:(0,-25) text:[[Sogdianus of Persia|Sogdianus]]
from:-424 till:-404 shift:(-20,14) text: [[Darius II of Persia|Darius II]]
from:-404 till:-358 shift:(-10,4) text: [[Artaxerxes II of Persia|Artaxerxes II]]
from:-358 till:-338 shift:(0,-8) text: [[Artaxerxes III]]
from:-338 till:-336 shift:(-20,21) text: [[Arses of Persia|Arses]]
from:-336 till:-330 shift:(-10,11) text: [[Darius III]]
from:-330 till:-329 shift:(0,-15) text: [[Bessus]]
bar: color:filler
from: -675 till: -480 text:Early
from: -480 till: -380 text:Middle
from: -380 till: -330 text:Late
</timeline>
:::
[[File:Achaemenid_lineage.jpg|thumb| Bishiyar dangin sarakunan Achaemenid.]]
[[Category:Webarchive template wayback links]]
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Category:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
r0mnfi3v2rls36c6t0svzyr21i2xt4w
825796
825795
2026-04-24T16:20:43Z
Pharouqenr
25549
825796
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
{{Infobox country|native_name={{lang|peo|𐎧𐏁𐏂|label=no}}<br/>{{small|{{transl|peo|Xšāça}}}}|symbol=}}
[[Category:Pages using infobox country or infobox former country with the flag caption or type parameters|TAchaemenid Empire]]
'''Daular Achaemenid''' ko '''Daular Achaemeniya'''{{Sfn|Lavan|Payne|Weisweiler|2016}} (/ˈkiːmənɪd/; Old Persian, {{Transl|peo|Xšāça}}, lit. <span>'The Empire'</span> <span>ko 'The Kingdom'</span>), wacce kuma ake kira '''daular Farisa ta farko''',{{Sfn|Brosius|2021}} tsohuwar daular [[Iran]] ce da [[Cyrus the Great|Cyrus mai girma]] ya kafa a shekara ta 550 BC. An kafa ta a [[Yammacin Asiya]], a yanzu ita ce daula mafi girma a tarihi, wacce ta kai jimlar {{Convert|5.5|e6sqkm|e6sqmi}}. daga Balkans da Masar a yamma zuwa [[tsakiyar Asiya]] da [[Kogin Indus|kwarin Indus]] a gabas.
Kusan ƙarni na 7 BC, Farisawa ne suka zaunar da yankin Farisa [[Farisa|a]] kudu maso yammacin tudun Iran. Daga Farisa, Cyrus ya tashi ya ci daular Median da Lydia da Daular Neo-Babila, wanda ke nuna alamar kafa sabuwar mulkin daular a karkashin daular Achaemenid.
[[File:Iran 2007 055 Ganjnameh (1731579979).jpg|thumb|wani shatin tambari daular '''Achaemenid''']]
A zamanin yau, an san daular Achaemenid saboda shigar da ingantaccen tsarin gudanarwa na tsakiya, na hukuma; manufofinta na al'adu da yawa; gina haɗaddɗun ababen more rayuwa, irin su tsarin hanya da tsarin gidan waya da aka tsara; amfani da harsunan hukuma a faɗin yankunansa; da bunƙasa ayyukan farar hula, gami da mallakar manyan sojoji masu ƙwarewa. Ci gabanta ya ba da himma wajen aiwatar da irin wannan salon mulki ta wasu masarautu daban-daban daga baya.
A shekara ta 330 kafin haihuwar Annabi Isa, [[Alakszandira|Alexander the Great]], babban mai sha'awar Cyrus mai girma ya ci daular Achaemenid; cin nasarar ya nuna wata babbar nasara a yaƙin na daular Makidoniya da ke ci gaba da yi a lokacin. Kamar yadda mutuwar Alexander ta haifar da farkon zamanin Hellenistic, yawancin yankunan daular Achaemenid da ta rushe sun kasance ƙarƙashin mulkin Ptolemaic da kuma daular Seleucid, dukansu sun zama magaji ga Daular Makidoniya bayan rabuwar Triparadisus a cikin 321 BC. Mulkin Hellenanci ya kasance yana nan kusan karni guda kafin manyan Iraniyawa na tsakiyar tudu su kwato mulki a karkashin Daular Parthia.
== Name (Suna) ==
Daular Achaemeniya ta ari sunanta daga kakan Cyrus Mai Girma, wanda ya kafa daular, Achaemenes. Kalmar ''{{Lang|en|Achaemenid}}'' tana nufin "na dangin Achaemenis/Achaemenes" (Old Persian ''Haxāmaniš'';<ref>{{Cite book|last2=Sarah Stewart (historian)}}</ref> wani fili na bahuvrihi yana fassara zuwa "samun tunanin aboki"). {{Sfn|Tavernier|2007}} Achaemenes shi kansa ƙaramin sarki ne na ƙarni na bakwai na Anshan a kudu maso yammacin Iran, kuma bawan Assuriya.
Kusan 850 BC, mutanen ƙauyuka na asali waɗanda suka fara daular suna kiran kansu ''Parsa'' da yankinsu na yau da kullun ''Parsua'', galibi suna kewaye da Farisa. Sunan "Persia" furcin Girkanci ne da [[Harshen Latin|Latin]] na asalin kalmar da ke nufin ƙasar mutanen da suka samo asali daga ''Farisa (Tsohuwar Farisa: 𐎱𐎠𐎼𐎿, Pārsa''[[Farisa|)]] [[wiktionary:𐎱𐎠𐎼𐎿|.]] Kalmar Farisa Xšāça.
[[File:Achaemenid cavalry against Greek hoplites at the Stoa Poikile.jpg|thumb|zanen hoton yakin daular '''Achaemenid''']]
Kusan 850 BC, mutanen ƙauyuka na asali waɗanda suka fara daular suna kiran kansu ''Parsa'' da yankinsu na yau da kullun ''Parsua'', galibi suna kewaye da Farisa. Sunan "Persia" furcin Girkanci ne da [[Harshen Latin|Latin]] na asalin kalmar da ke nufin ƙasar mutanen da suka samo asali daga ''Farisa (Tsohuwar Farisa: 𐎱𐎠𐎼𐎿, Pārsa''[[Farisa|)]] [[wiktionary:𐎱𐎠𐎼𐎿|.]] Kalmar Farisa Xšāça.a zahiri ma'anar "Masarauta", an yi amfani da shi don nufin daular da ƙasarsu ta duniya ta kafa.
<timeline>
ImageSize = width:800 height:115
PlotArea = width:700 height:90 left:65 bottom:20
AlignBars = justify
Colors =
id:time value:rgb(0.7,0.7,1) #
id:period value:rgb(1,0.7,0.5) #
id:age value:rgb(0.95,0.85,0.5) #
id:era value:rgb(1,0.85,0.5) #
id:eon value:rgb(1,0.85,0.7) #
id:filler value:gray(0.8) # background bar
id:black value:black
Period = from:-675 till:-329
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:100 start:-675
ScaleMinor = unit:year increment:10 start:-675
PlotData =
align:center textcolor:black fontsize:10 mark:(line,black) width:15 shift:(0,-5)
bar:Period color:filler
from: -675 till: -550 text:Origins
bar:Period color:age
from: -550 till: -499 shift:(0,3) text:Expansion
from: -499 till: -449 shift:(0,-10) text:[[Greco-Persian wars]]
from: -449 till: -358 text:Cultural
from: -358 till: -330 text:Decline
bar:Rulers color:era
from:-675 till:-640 text: [[Teispes of Anshan|Teispes]]
from:-640 till:-600 text: [[Cyrus I]]
from:-600 till:-559 text: [[Cambyses I]]
from:-559 till:-530 shift:(0,5) text: [[Cyrus the Great|Cyrus II]]
from:-530 till:-522 shift:(0,-9) text: [[Cambyses II]]
from:-522 till:-522 shift:(0,-17) text: [[Bardiya|Smerdis]]
from:-522 till:-486 shift:(0,-33) text: [[Darius I]]
from:-486 till:-465 text: [[Xerxes I of Persia|Xerxes I]]
from:-465 till:-424 shift:(0,-10) text: [[Artaxerxes I of Persia|Artaxerxes I]]
from:-424 till:-424 shift:(0,-3) text: [[Xerxes II]]
from:-424 till:-424 shift:(0,-25) text:[[Sogdianus of Persia|Sogdianus]]
from:-424 till:-404 shift:(-20,14) text: [[Darius II of Persia|Darius II]]
from:-404 till:-358 shift:(-10,4) text: [[Artaxerxes II of Persia|Artaxerxes II]]
from:-358 till:-338 shift:(0,-8) text: [[Artaxerxes III]]
from:-338 till:-336 shift:(-20,21) text: [[Arses of Persia|Arses]]
from:-336 till:-330 shift:(-10,11) text: [[Darius III]]
from:-330 till:-329 shift:(0,-15) text: [[Bessus]]
bar: color:filler
from: -675 till: -480 text:Early
from: -480 till: -380 text:Middle
from: -380 till: -330 text:Late
</timeline>
:::
[[File:Achaemenid_lineage.jpg|thumb| Bishiyar dangin sarakunan Achaemenid.]]
[[Category:Webarchive template wayback links]]
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Category:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
pa98posltcov25m7zw7wwr0ahf7duy5
825797
825796
2026-04-24T16:21:01Z
Pharouqenr
25549
825797
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
{{Infobox country|native_name={{lang|peo|𐎧𐏁𐏂|label=no}}<br/>{{small|{{transl|peo|Xšāça}}}}|symbol=}}
[[Category:Pages using infobox country or infobox former country with the flag caption or type parameters|TAchaemenid Empire]]
'''Daular Achaemenid''' ko '''Daular Achaemeniya'''{{Sfn|Lavan|Payne|Weisweiler|2016}} (/ˈkiːmənɪd/; Old Persian, {{Transl|peo|Xšāça}}, lit. <span>'The Empire'</span> <span>ko 'The Kingdom'</span>), wacce kuma ake kira '''daular Farisa ta farko''',{{Sfn|Brosius|2021}} tsohuwar daular [[Iran]] ce da [[Cyrus the Great|Cyrus mai girma]] ya kafa a shekara ta 550 BC. An kafa ta a [[Yammacin Asiya]], a yanzu ita ce daula mafi girma a tarihi, wacce ta kai jimlar {{Convert|5.5|e6sqkm|e6sqmi}}. daga Balkans da Masar a yamma zuwa [[tsakiyar Asiya]] da [[Kogin Indus|kwarin Indus]] a gabas.
Kusan ƙarni na 7 BC, Farisawa ne suka zaunar da yankin Farisa [[Farisa|a]] kudu maso yammacin tudun Iran. Daga Farisa, Cyrus ya tashi ya ci daular Median da Lydia da Daular Neo-Babila, wanda ke nuna alamar kafa sabuwar mulkin daular a karkashin daular Achaemenid.
[[File:Iran 2007 055 Ganjnameh (1731579979).jpg|thumb|wani shatin tambari daular '''Achaemenid''']]
A zamanin yau, an san daular Achaemenid saboda shigar da ingantaccen tsarin gudanarwa na tsakiya, na hukuma; manufofinta na al'adu da yawa; gina haɗaddɗun ababen more rayuwa, irin su tsarin hanya da tsarin gidan waya da aka tsara; amfani da harsunan hukuma a faɗin yankunansa; da bunƙasa ayyukan farar hula, gami da mallakar manyan sojoji masu ƙwarewa. Ci gabanta ya ba da himma wajen aiwatar da irin wannan salon mulki ta wasu masarautu daban-daban daga baya.
A shekara ta 330 kafin haihuwar Annabi Isa, [[Alakszandira|Alexander the Great]], babban mai sha'awar Cyrus mai girma ya ci daular Achaemenid; cin nasarar ya nuna wata babbar nasara a yaƙin na daular Makidoniya da ke ci gaba da yi a lokacin. Kamar yadda mutuwar Alexander ta haifar da farkon zamanin Hellenistic, yawancin yankunan daular Achaemenid da ta rushe sun kasance ƙarƙashin mulkin Ptolemaic da kuma daular Seleucid, dukansu sun zama magaji ga Daular Makidoniya bayan rabuwar Triparadisus a cikin 321 BC. Mulkin Hellenanci ya kasance yana nan kusan karni guda kafin manyan Iraniyawa na tsakiyar tudu su kwato mulki a karkashin Daular Parthia.
== Name (Suna) ==
Daular Achaemeniya ta ari sunanta daga kakan Cyrus Mai Girma, wanda ya kafa daular, Achaemenes. Kalmar ''{{Lang|en|Achaemenid}}'' tana nufin "na dangin Achaemenis/Achaemenes" (Old Persian ''Haxāmaniš'';<ref>{{Cite book|last2=Sarah Stewart (historian)}}</ref> wani fili na bahuvrihi yana fassara zuwa "samun tunanin aboki").{{Sfn|Tavernier|2007}} Achaemenes shi kansa ƙaramin sarki ne na ƙarni na bakwai na Anshan a kudu maso yammacin Iran, kuma bawan Assuriya.
Kusan 850 BC, mutanen ƙauyuka na asali waɗanda suka fara daular suna kiran kansu ''Parsa'' da yankinsu na yau da kullun ''Parsua'', galibi suna kewaye da Farisa. Sunan "Persia" furcin Girkanci ne da [[Harshen Latin|Latin]] na asalin kalmar da ke nufin ƙasar mutanen da suka samo asali daga ''Farisa (Tsohuwar Farisa: 𐎱𐎠𐎼𐎿, Pārsa''[[Farisa|)]] [[wiktionary:𐎱𐎠𐎼𐎿|.]] Kalmar Farisa Xšāça.
[[File:Achaemenid cavalry against Greek hoplites at the Stoa Poikile.jpg|thumb|zanen hoton yakin daular '''Achaemenid''']]
Kusan 850 BC, mutanen ƙauyuka na asali waɗanda suka fara daular suna kiran kansu ''Parsa'' da yankinsu na yau da kullun ''Parsua'', galibi suna kewaye da Farisa. Sunan "Persia" furcin Girkanci ne da [[Harshen Latin|Latin]] na asalin kalmar da ke nufin ƙasar mutanen da suka samo asali daga ''Farisa (Tsohuwar Farisa: 𐎱𐎠𐎼𐎿, Pārsa''[[Farisa|)]] [[wiktionary:𐎱𐎠𐎼𐎿|.]] Kalmar Farisa Xšāça.a zahiri ma'anar "Masarauta", an yi amfani da shi don nufin daular da ƙasarsu ta duniya ta kafa.
<timeline>
ImageSize = width:800 height:115
PlotArea = width:700 height:90 left:65 bottom:20
AlignBars = justify
Colors =
id:time value:rgb(0.7,0.7,1) #
id:period value:rgb(1,0.7,0.5) #
id:age value:rgb(0.95,0.85,0.5) #
id:era value:rgb(1,0.85,0.5) #
id:eon value:rgb(1,0.85,0.7) #
id:filler value:gray(0.8) # background bar
id:black value:black
Period = from:-675 till:-329
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:100 start:-675
ScaleMinor = unit:year increment:10 start:-675
PlotData =
align:center textcolor:black fontsize:10 mark:(line,black) width:15 shift:(0,-5)
bar:Period color:filler
from: -675 till: -550 text:Origins
bar:Period color:age
from: -550 till: -499 shift:(0,3) text:Expansion
from: -499 till: -449 shift:(0,-10) text:[[Greco-Persian wars]]
from: -449 till: -358 text:Cultural
from: -358 till: -330 text:Decline
bar:Rulers color:era
from:-675 till:-640 text: [[Teispes of Anshan|Teispes]]
from:-640 till:-600 text: [[Cyrus I]]
from:-600 till:-559 text: [[Cambyses I]]
from:-559 till:-530 shift:(0,5) text: [[Cyrus the Great|Cyrus II]]
from:-530 till:-522 shift:(0,-9) text: [[Cambyses II]]
from:-522 till:-522 shift:(0,-17) text: [[Bardiya|Smerdis]]
from:-522 till:-486 shift:(0,-33) text: [[Darius I]]
from:-486 till:-465 text: [[Xerxes I of Persia|Xerxes I]]
from:-465 till:-424 shift:(0,-10) text: [[Artaxerxes I of Persia|Artaxerxes I]]
from:-424 till:-424 shift:(0,-3) text: [[Xerxes II]]
from:-424 till:-424 shift:(0,-25) text:[[Sogdianus of Persia|Sogdianus]]
from:-424 till:-404 shift:(-20,14) text: [[Darius II of Persia|Darius II]]
from:-404 till:-358 shift:(-10,4) text: [[Artaxerxes II of Persia|Artaxerxes II]]
from:-358 till:-338 shift:(0,-8) text: [[Artaxerxes III]]
from:-338 till:-336 shift:(-20,21) text: [[Arses of Persia|Arses]]
from:-336 till:-330 shift:(-10,11) text: [[Darius III]]
from:-330 till:-329 shift:(0,-15) text: [[Bessus]]
bar: color:filler
from: -675 till: -480 text:Early
from: -480 till: -380 text:Middle
from: -380 till: -330 text:Late
</timeline>
:::
[[File:Achaemenid_lineage.jpg|thumb| Bishiyar dangin sarakunan Achaemenid.]]
[[Category:Webarchive template wayback links]]
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Category:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
nk3dr83miib8qy9xmwqbl0a7yfwdizb
825798
825797
2026-04-24T16:21:28Z
Pharouqenr
25549
825798
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
{{Infobox country|native_name={{lang|peo|𐎧𐏁𐏂|label=no}}<br/>{{small|{{transl|peo|Xšāça}}}}|symbol=}}
[[Category:Pages using infobox country or infobox former country with the flag caption or type parameters|TAchaemenid Empire]]
'''Daular Achaemenid''' ko '''Daular Achaemeniya'''{{Sfn|Lavan|Payne|Weisweiler|2016}} (/ˈkiːmənɪd/; Old Persian, {{Transl|peo|Xšāça}}, lit. <span>'The Empire'</span> <span>ko 'The Kingdom'</span>), wacce kuma ake kira '''daular Farisa ta farko''',{{Sfn|Brosius|2021}} tsohuwar daular [[Iran]] ce da [[Cyrus the Great|Cyrus mai girma]] ya kafa a shekara ta 550 BC. An kafa ta a [[Yammacin Asiya]], a yanzu ita ce daula mafi girma a tarihi, wacce ta kai jimlar {{Convert|5.5|e6sqkm|e6sqmi}}. daga Balkans da Masar a yamma zuwa [[tsakiyar Asiya]] da [[Kogin Indus|kwarin Indus]] a gabas.
Kusan ƙarni na 7 BC, Farisawa ne suka zaunar da yankin Farisa [[Farisa|a]] kudu maso yammacin tudun Iran. Daga Farisa, Cyrus ya tashi ya ci daular Median da Lydia da Daular Neo-Babila, wanda ke nuna alamar kafa sabuwar mulkin daular a karkashin daular Achaemenid.
[[File:Iran 2007 055 Ganjnameh (1731579979).jpg|thumb|wani shatin tambari daular '''Achaemenid''']]
A zamanin yau, an san daular Achaemenid saboda shigar da ingantaccen tsarin gudanarwa na tsakiya, na hukuma; manufofinta na al'adu da yawa; gina haɗaddɗun ababen more rayuwa, irin su tsarin hanya da tsarin gidan waya da aka tsara; amfani da harsunan hukuma a faɗin yankunansa; da bunƙasa ayyukan farar hula, gami da mallakar manyan sojoji masu ƙwarewa. Ci gabanta ya ba da himma wajen aiwatar da irin wannan salon mulki ta wasu masarautu daban-daban daga baya.
A shekara ta 330 kafin haihuwar Annabi Isa, [[Alakszandira|Alexander the Great]], babban mai sha'awar Cyrus mai girma ya ci daular Achaemenid; cin nasarar ya nuna wata babbar nasara a yaƙin na daular Makidoniya da ke ci gaba da yi a lokacin. Kamar yadda mutuwar Alexander ta haifar da farkon zamanin Hellenistic, yawancin yankunan daular Achaemenid da ta rushe sun kasance ƙarƙashin mulkin Ptolemaic da kuma daular Seleucid, dukansu sun zama magaji ga Daular Makidoniya bayan rabuwar Triparadisus a cikin 321 BC. Mulkin Hellenanci ya kasance yana nan kusan karni guda kafin manyan Iraniyawa na tsakiyar tudu su kwato mulki a karkashin Daular Parthia.
== Name (Suna) ==
Daular Achaemeniya ta ari sunanta daga kakan Cyrus Mai Girma, wanda ya kafa daular, Achaemenes. Kalmar ''{{Lang|en|Achaemenid}}'' tana nufin "na dangin Achaemenis/Achaemenes" (Old Persian ''Haxāmaniš'';<ref>{{Cite book|last2=Sarah Stewart (historian)}}</ref> wani fili na bahuvrihi yana fassara zuwa "samun tunanin aboki").{{Sfn|Tavernier|2007}} Achaemenes shi kansa ƙaramin sarki ne na ƙarni na bakwai na Anshan a kudu maso yammacin Iran, kuma bawan Assuriya.
Kusan 850 BC, mutanen ƙauyuka na asali waɗanda suka fara daular suna kiran kansu ''Parsa'' da yankinsu na yau da kullun ''Parsua'', galibi suna kewaye da Farisa. Sunan "Persia" furcin Girkanci ne da [[Harshen Latin|Latin]] na asalin kalmar da ke nufin ƙasar mutanen da suka samo asali daga ''Farisa (Tsohuwar Farisa: 𐎱𐎠𐎼𐎿, Pārsa'') [[wiktionary:𐎱𐎠𐎼𐎿|.]] Kalmar Farisa Xšāça.
[[File:Achaemenid cavalry against Greek hoplites at the Stoa Poikile.jpg|thumb|zanen hoton yakin daular '''Achaemenid''']]
Kusan 850 BC, mutanen ƙauyuka na asali waɗanda suka fara daular suna kiran kansu ''Parsa'' da yankinsu na yau da kullun ''Parsua'', galibi suna kewaye da Farisa. Sunan "Persia" furcin Girkanci ne da [[Harshen Latin|Latin]] na asalin kalmar da ke nufin ƙasar mutanen da suka samo asali daga ''Farisa (Tsohuwar Farisa: 𐎱𐎠𐎼𐎿, Pārsa''[[Farisa|)]] [[wiktionary:𐎱𐎠𐎼𐎿|.]] Kalmar Farisa Xšāça.a zahiri ma'anar "Masarauta", an yi amfani da shi don nufin daular da ƙasarsu ta duniya ta kafa.
<timeline>
ImageSize = width:800 height:115
PlotArea = width:700 height:90 left:65 bottom:20
AlignBars = justify
Colors =
id:time value:rgb(0.7,0.7,1) #
id:period value:rgb(1,0.7,0.5) #
id:age value:rgb(0.95,0.85,0.5) #
id:era value:rgb(1,0.85,0.5) #
id:eon value:rgb(1,0.85,0.7) #
id:filler value:gray(0.8) # background bar
id:black value:black
Period = from:-675 till:-329
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:100 start:-675
ScaleMinor = unit:year increment:10 start:-675
PlotData =
align:center textcolor:black fontsize:10 mark:(line,black) width:15 shift:(0,-5)
bar:Period color:filler
from: -675 till: -550 text:Origins
bar:Period color:age
from: -550 till: -499 shift:(0,3) text:Expansion
from: -499 till: -449 shift:(0,-10) text:[[Greco-Persian wars]]
from: -449 till: -358 text:Cultural
from: -358 till: -330 text:Decline
bar:Rulers color:era
from:-675 till:-640 text: [[Teispes of Anshan|Teispes]]
from:-640 till:-600 text: [[Cyrus I]]
from:-600 till:-559 text: [[Cambyses I]]
from:-559 till:-530 shift:(0,5) text: [[Cyrus the Great|Cyrus II]]
from:-530 till:-522 shift:(0,-9) text: [[Cambyses II]]
from:-522 till:-522 shift:(0,-17) text: [[Bardiya|Smerdis]]
from:-522 till:-486 shift:(0,-33) text: [[Darius I]]
from:-486 till:-465 text: [[Xerxes I of Persia|Xerxes I]]
from:-465 till:-424 shift:(0,-10) text: [[Artaxerxes I of Persia|Artaxerxes I]]
from:-424 till:-424 shift:(0,-3) text: [[Xerxes II]]
from:-424 till:-424 shift:(0,-25) text:[[Sogdianus of Persia|Sogdianus]]
from:-424 till:-404 shift:(-20,14) text: [[Darius II of Persia|Darius II]]
from:-404 till:-358 shift:(-10,4) text: [[Artaxerxes II of Persia|Artaxerxes II]]
from:-358 till:-338 shift:(0,-8) text: [[Artaxerxes III]]
from:-338 till:-336 shift:(-20,21) text: [[Arses of Persia|Arses]]
from:-336 till:-330 shift:(-10,11) text: [[Darius III]]
from:-330 till:-329 shift:(0,-15) text: [[Bessus]]
bar: color:filler
from: -675 till: -480 text:Early
from: -480 till: -380 text:Middle
from: -380 till: -330 text:Late
</timeline>
:::
[[File:Achaemenid_lineage.jpg|thumb| Bishiyar dangin sarakunan Achaemenid.]]
[[Category:Webarchive template wayback links]]
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Category:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
kuv10outfr9w3btl8c2xl8ld6493e5i
825799
825798
2026-04-24T16:22:58Z
Pharouqenr
25549
825799
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
{{Infobox country|native_name={{lang|peo|𐎧𐏁𐏂|label=no}}<br/>{{small|{{transl|peo|Xšāça}}}}|symbol=}}
[[Category:Pages using infobox country or infobox former country with the flag caption or type parameters|TAchaemenid Empire]]
'''Daular Achaemenid''' ko '''Daular Achaemeniya'''{{Sfn|Lavan|Payne|Weisweiler|2016}} (/ˈkiːmənɪd/; Old Persian, {{Transl|peo|Xšāça}}, lit. <span>'The Empire'</span> <span>ko 'The Kingdom'</span>), wacce kuma ake kira '''daular Farisa ta farko''',{{Sfn|Brosius|2021}} tsohuwar daular [[Iran]] ce da [[Cyrus the Great|Cyrus mai girma]] ya kafa a shekara ta 550 BC. An kafa ta a [[Yammacin Asiya]], a yanzu ita ce daula mafi girma a tarihi, wacce ta kai jimlar {{Convert|5.5|e6sqkm|e6sqmi}}. daga Balkans da Masar a yamma zuwa [[tsakiyar Asiya]] da [[Kogin Indus|kwarin Indus]] a gabas.
Kusan ƙarni na 7 BC, Farisawa ne suka zaunar da yankin Farisa [[Farisa|a]] kudu maso yammacin tudun Iran. Daga Farisa, Cyrus ya tashi ya ci daular Median da Lydia da Daular Neo-Babila, wanda ke nuna alamar kafa sabuwar mulkin daular a karkashin daular Achaemenid.
[[File:Iran 2007 055 Ganjnameh (1731579979).jpg|thumb|wani shatin tambari daular '''Achaemenid''']]
A zamanin yau, an san daular Achaemenid saboda shigar da ingantaccen tsarin gudanarwa na tsakiya, na hukuma; manufofinta na al'adu da yawa; gina haɗaddɗun ababen more rayuwa, irin su tsarin hanya da tsarin gidan waya da aka tsara; amfani da harsunan hukuma a faɗin yankunansa; da bunƙasa ayyukan farar hula, gami da mallakar manyan sojoji masu ƙwarewa. Ci gabanta ya ba da himma wajen aiwatar da irin wannan salon mulki ta wasu masarautu daban-daban daga baya.
A shekara ta 330 kafin haihuwar Annabi Isa, [[Alakszandira|Alexander the Great]], babban mai sha'awar Cyrus mai girma ya ci daular Achaemenid; cin nasarar ya nuna wata babbar nasara a yaƙin na daular Makidoniya da ke ci gaba da yi a lokacin. Kamar yadda mutuwar Alexander ta haifar da farkon zamanin Hellenistic, yawancin yankunan daular Achaemenid da ta rushe sun kasance ƙarƙashin mulkin Ptolemaic da kuma daular Seleucid, dukansu sun zama magaji ga Daular Makidoniya bayan rabuwar Triparadisus a cikin 321 BC. Mulkin Hellenanci ya kasance yana nan kusan karni guda kafin manyan Iraniyawa na tsakiyar tudu su kwato mulki a karkashin Daular Parthia.
== Name (Suna) ==
Daular Achaemeniya ta ari sunanta daga kakan Cyrus Mai Girma, wanda ya kafa daular, Achaemenes. Kalmar ''{{Lang|en|Achaemenid}}'' tana nufin "na dangin Achaemenis/Achaemenes" (Old Persian ''Haxāmaniš'';<ref>{{Cite book|last2=Sarah Stewart (historian)}}</ref> wani fili na bahuvrihi yana fassara zuwa "samun tunanin aboki").{{Sfn|Tavernier|2007}} Achaemenes shi kansa ƙaramin sarki ne na ƙarni na bakwai na Anshan a kudu maso yammacin Iran, kuma bawan Assuriya.
Kusan 850 BC, mutanen ƙauyuka na asali waɗanda suka fara daular suna kiran kansu ''Parsa'' da yankinsu na yau da kullun ''Parsua'', galibi suna kewaye da Farisa. Sunan "Persia" furcin Girkanci ne da [[Harshen Latin|Latin]] na asalin kalmar da ke nufin ƙasar mutanen da suka samo asali daga ''Farisa (Tsohuwar Farisa: 𐎱𐎠𐎼𐎿, Pārsa'')[[wiktionary:𐎱𐎠𐎼𐎿|.]] Kalmar Farisa Xšāça.
[[File:Achaemenid cavalry against Greek hoplites at the Stoa Poikile.jpg|thumb|zanen hoton yakin daular '''Achaemenid''']]
Kusan 850 BC, mutanen ƙauyuka na asali waɗanda suka fara daular suna kiran kansu ''Parsa'' da yankinsu na yau da kullun ''Parsua'', galibi suna kewaye da Farisa. Sunan "Persia" furcin Girkanci ne da [[Harshen Latin|Latin]] na asalin kalmar da ke nufin ƙasar mutanen da suka samo asali daga ''Farisa (Tsohuwar Farisa: 𐎱𐎠𐎼𐎿, Pārsa''[[Farisa|)]] [[wiktionary:𐎱𐎠𐎼𐎿|.]] Kalmar Farisa Xšāça.a zahiri ma'anar "Masarauta", an yi amfani da shi don nufin daular da ƙasarsu ta duniya ta kafa.
<timeline>
ImageSize = width:800 height:115
PlotArea = width:700 height:90 left:65 bottom:20
AlignBars = justify
Colors =
id:time value:rgb(0.7,0.7,1) #
id:period value:rgb(1,0.7,0.5) #
id:age value:rgb(0.95,0.85,0.5) #
id:era value:rgb(1,0.85,0.5) #
id:eon value:rgb(1,0.85,0.7) #
id:filler value:gray(0.8) # background bar
id:black value:black
Period = from:-675 till:-329
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:100 start:-675
ScaleMinor = unit:year increment:10 start:-675
PlotData =
align:center textcolor:black fontsize:10 mark:(line,black) width:15 shift:(0,-5)
bar:Period color:filler
from: -675 till: -550 text:Origins
bar:Period color:age
from: -550 till: -499 shift:(0,3) text:Expansion
from: -499 till: -449 shift:(0,-10) text:[[Greco-Persian wars]]
from: -449 till: -358 text:Cultural
from: -358 till: -330 text:Decline
bar:Rulers color:era
from:-675 till:-640 text: [[Teispes of Anshan|Teispes]]
from:-640 till:-600 text: [[Cyrus I]]
from:-600 till:-559 text: [[Cambyses I]]
from:-559 till:-530 shift:(0,5) text: [[Cyrus the Great|Cyrus II]]
from:-530 till:-522 shift:(0,-9) text: [[Cambyses II]]
from:-522 till:-522 shift:(0,-17) text: [[Bardiya|Smerdis]]
from:-522 till:-486 shift:(0,-33) text: [[Darius I]]
from:-486 till:-465 text: [[Xerxes I of Persia|Xerxes I]]
from:-465 till:-424 shift:(0,-10) text: [[Artaxerxes I of Persia|Artaxerxes I]]
from:-424 till:-424 shift:(0,-3) text: [[Xerxes II]]
from:-424 till:-424 shift:(0,-25) text:[[Sogdianus of Persia|Sogdianus]]
from:-424 till:-404 shift:(-20,14) text: [[Darius II of Persia|Darius II]]
from:-404 till:-358 shift:(-10,4) text: [[Artaxerxes II of Persia|Artaxerxes II]]
from:-358 till:-338 shift:(0,-8) text: [[Artaxerxes III]]
from:-338 till:-336 shift:(-20,21) text: [[Arses of Persia|Arses]]
from:-336 till:-330 shift:(-10,11) text: [[Darius III]]
from:-330 till:-329 shift:(0,-15) text: [[Bessus]]
bar: color:filler
from: -675 till: -480 text:Early
from: -480 till: -380 text:Middle
from: -380 till: -330 text:Late
</timeline>
:::
[[File:Achaemenid_lineage.jpg|thumb| Bishiyar dangin sarakunan Achaemenid.]]
[[Category:Webarchive template wayback links]]
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Category:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
qqxbp7f8aagay7oq7mdqauacv6fdckd
825800
825799
2026-04-24T16:23:52Z
Pharouqenr
25549
825800
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
{{Infobox country|native_name={{lang|peo|𐎧𐏁𐏂|label=no}}<br/>{{small|{{transl|peo|Xšāça}}}}|symbol=}}
[[Category:Pages using infobox country or infobox former country with the flag caption or type parameters|TAchaemenid Empire]]
'''Daular Achaemenid''' ko '''Daular Achaemeniya'''{{Sfn|Lavan|Payne|Weisweiler|2016}} (/ˈkiːmənɪd/; Old Persian, {{Transl|peo|Xšāça}}, lit. <span>'The Empire'</span> <span>ko 'The Kingdom'</span>), wacce kuma ake kira '''daular Farisa ta farko''',{{Sfn|Brosius|2021}} tsohuwar daular [[Iran]] ce da [[Cyrus the Great|Cyrus mai girma]] ya kafa a shekara ta 550 BC. An kafa ta a [[Yammacin Asiya]], a yanzu ita ce daula mafi girma a tarihi, wacce ta kai jimlar {{Convert|5.5|e6sqkm|e6sqmi}}. daga Balkans da Masar a yamma zuwa [[tsakiyar Asiya]] da [[Kogin Indus|kwarin Indus]] a gabas.
Kusan ƙarni na 7 BC, Farisawa ne suka zaunar da yankin Farisa [[Farisa|a]] kudu maso yammacin tudun Iran. Daga Farisa, Cyrus ya tashi ya ci daular Median da Lydia da Daular Neo-Babila, wanda ke nuna alamar kafa sabuwar mulkin daular a karkashin daular Achaemenid.
[[File:Iran 2007 055 Ganjnameh (1731579979).jpg|thumb|wani shatin tambari daular '''Achaemenid''']]
A zamanin yau, an san daular Achaemenid saboda shigar da ingantaccen tsarin gudanarwa na tsakiya, na hukuma; manufofinta na al'adu da yawa; gina haɗaddɗun ababen more rayuwa, irin su tsarin hanya da tsarin gidan waya da aka tsara; amfani da harsunan hukuma a faɗin yankunansa; da bunƙasa ayyukan farar hula, gami da mallakar manyan sojoji masu ƙwarewa. Ci gabanta ya ba da himma wajen aiwatar da irin wannan salon mulki ta wasu masarautu daban-daban daga baya.
A shekara ta 330 kafin haihuwar Annabi Isa, [[Alakszandira|Alexander the Great]], babban mai sha'awar Cyrus mai girma ya ci daular Achaemenid; cin nasarar ya nuna wata babbar nasara a yaƙin na daular Makidoniya da ke ci gaba da yi a lokacin. Kamar yadda mutuwar Alexander ta haifar da farkon zamanin Hellenistic, yawancin yankunan daular Achaemenid da ta rushe sun kasance ƙarƙashin mulkin Ptolemaic da kuma daular Seleucid, dukansu sun zama magaji ga Daular Makidoniya bayan rabuwar Triparadisus a cikin 321 BC. Mulkin Hellenanci ya kasance yana nan kusan karni guda kafin manyan Iraniyawa na tsakiyar tudu su kwato mulki a karkashin Daular Parthia.
== Name (Suna) ==
Daular Achaemeniya ta ari sunanta daga kakan Cyrus Mai Girma, wanda ya kafa daular, Achaemenes. Kalmar ''{{Lang|en|Achaemenid}}'' tana nufin "na dangin Achaemenis/Achaemenes" (Old Persian ''Haxāmaniš'';<ref>{{Cite book|last2=Sarah Stewart (historian)}}</ref> wani fili na bahuvrihi yana fassara zuwa "samun tunanin aboki").{{Sfn|Tavernier|2007}} Achaemenes shi kansa ƙaramin sarki ne na ƙarni na bakwai na Anshan a kudu maso yammacin Iran, kuma bawan Assuriya.
Kusan 850 BC, mutanen ƙauyuka na asali waɗanda suka fara daular suna kiran kansu ''Parsa'' da yankinsu na yau da kullun ''Parsua'', galibi suna kewaye da Farisa. Sunan "Persia" furcin Girkanci ne da [[Harshen Latin|Latin]] na asalin kalmar da ke nufin ƙasar mutanen da suka samo asali daga ''Farisa (Tsohuwar Farisa: 𐎱𐎠𐎼𐎿, Pārsa'')[[wiktionary:𐎱𐎠𐎼𐎿|.]] Kalmar Farisa Xšāça.
[[File:Achaemenid cavalry against Greek hoplites at the Stoa Poikile.jpg|thumb|zanen hoton yakin daular '''Achaemenid''']]
Kusan 850 BC, mutanen ƙauyuka na asali waɗanda suka fara daular suna kiran kansu ''Parsa'' da yankinsu na yau da kullun ''Parsua'', galibi suna kewaye da Farisa. Sunan "Persia" furcin Girkanci ne da [[Harshen Latin|Latin]] na asalin kalmar da ke nufin ƙasar mutanen da suka samo asali daga ''Farisa (Tsohuwar Farisa: 𐎱𐎠𐎼𐎿, Pārsa''[[Farisa|)]] [[wiktionary:𐎱𐎠𐎼𐎿|.]] Kalmar Farisa Xšāça.a zahiri ma'anar "Masarauta", an yi amfani da shi don nufin daular da ƙasarsu ta duniya ta kafa.
<timeline>
ImageSize = width:800 height:115
PlotArea = width:700 height:90 left:65 bottom:20
AlignBars = justify
Colors =
id:time value:rgb(0.7,0.7,1) #
id:period value:rgb(1,0.7,0.5) #
id:age value:rgb(0.95,0.85,0.5) #
id:era value:rgb(1,0.85,0.5) #
id:eon value:rgb(1,0.85,0.7) #
id:filler value:gray(0.8) # background bar
id:black value:black
Period = from:-675 till:-329
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:100 start:-675
ScaleMinor = unit:year increment:10 start:-675
PlotData =
align:center textcolor:black fontsize:10 mark:(line,black) width:15 shift:(0,-5)
bar:Period color:filler
from: -675 till: -550 text:Origins
bar:Period color:age
from: -550 till: -499 shift:(0,3) text:Expansion
from: -499 till: -449 shift:(0,-10) text:[[Greco-Persian wars]]
from: -449 till: -358 text:Cultural
from: -358 till: -330 text:Decline
bar:Rulers color:era
from:-675 till:-640 text: [[Teispes of Anshan|Teispes]]
from:-640 till:-600 text: [[Cyrus I]]
from:-600 till:-559 text: [[Cambyses I]]
from:-559 till:-530 shift:(0,5) text: [[Cyrus the Great|Cyrus II]]
from:-530 till:-522 shift:(0,-9) text: [[Cambyses II]]
from:-522 till:-522 shift:(0,-17) text: [[Bardiya|Smerdis]]
from:-522 till:-486 shift:(0,-33) text: [[Darius I]]
from:-486 till:-465 text: [[Xerxes I of Persia|Xerxes I]]
from:-465 till:-424 shift:(0,-10) text: [[Artaxerxes I of Persia|Artaxerxes I]]
from:-424 till:-424 shift:(0,-3) text: [[Xerxes II]]
from:-424 till:-424 shift:(0,-25) text:[[Sogdianus of Persia|Sogdianus]]
from:-424 till:-404 shift:(-20,14) text: [[Darius II of Persia|Darius II]]
from:-404 till:-358 shift:(-10,4) text: [[Artaxerxes II of Persia|Artaxerxes II]]
from:-358 till:-338 shift:(0,-8) text: [[Artaxerxes III]]
from:-338 till:-336 shift:(-20,21) text: [[Arses of Persia|Arses]]
from:-336 till:-330 shift:(-10,11) text: [[Darius III]]
from:-330 till:-329 shift:(0,-15) text: [[Bessus]]
bar: color:filler
from: -675 till: -480 text:Early
from: -480 till: -380 text:Middle
from: -380 till: -330 text:Late
</timeline>
:::
[[File:Achaemenid_lineage.jpg|thumb| Bishiyar dangin sarakunan Achaemenid.]]
[[Category:Webarchive template wayback links]]
== Manazarta ==
{{Reflist}}{{Reflist}}
[[Category:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
ct8ae5ccgci4hdq4mdxzxbeackvxpny
Chérif Baba Aidara
0
45168
825846
452851
2026-04-24T16:43:18Z
Pharouqenr
25549
825846
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Chérif Baba Aidara''' (an haife shi ranar 22 ga watan Nuwamba 1967) ya kasance ɗan wasan tseren middle-distance runner ne na kasar [[Muritaniya|Mauritaniya]].<ref>Hilary; Gjerde, Arild; Heijmans, Jeroen; Mallon, Bill ; et al. " Chérif Baba Aidara Olympic Results" . Olympics at Sports-Reference.com . Sports Reference LLC. Archived from the original on 18 April 2020. Retrieved 13 August 2017.</ref>
Aidara ya fafata a wasannin Olympics na bazara guda biyu, a gasar Olympics ta lokacin zafi a shekarar 1992 ya shiga tseren mita 800 kuma ya zo na 6 a cikin 'yan gudun hijira takwas a cikin zafinsa, don haka bai samu damar zuwa zagaye na gaba ba, bai sake samun nasara sosai a tseren mita 800 ba. Gasar Olympics ta bazara ta shekarar 1996 inda a wannan karon ya zo na 7 a cikin zafinsa kuma bai sake samun damar zuwa zagaye na gaba ba.<ref>"Chérif Baba Aidara Bio, Stats, and Results" .
Olympics at Sports-Reference.com . Archived from the
original on 2020-04-18. Retrieved 2018-05-14.</ref> Ya kuma taka leda a gasar tseren guje-guje da tsalle-tsalle ta duniya a shekarar 1997 a tseren mita 800 inda ya zo na karshe a cikin zafinsa kuma bai tsallake zuwa zagaye na gaba ba.<ref>"IAAF: Cherif Baba AIDARA | Profile" . iaaf.org .
Retrieved 2018-05-14.</ref>
== Manazarta ==
[[Category:Rayayyun mutane]]
[[Category:Haihuwan 1967]]
[[Category:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
9alwuasy46kmuh6s8rmbai8kpaetg9w
825847
825846
2026-04-24T16:43:58Z
Pharouqenr
25549
825847
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Chérif Baba Aidara''' (an haife shi ranar 22 ga watan Nuwamba 1967) ya kasance ɗan wasan tseren middle-distance runner ne na kasar [[Muritaniya|Mauritaniya]].<ref>Hilary; Gjerde, Arild; Heijmans, Jeroen; Mallon, Bill ; et al. " Chérif Baba Aidara Olympic Results" . Olympics at Sports-Reference.com . Sports Reference LLC. Archived from the original on 18 April 2020. Retrieved 13 August 2017.</ref>
Aidara ya fafata a wasannin Olympics na bazara guda biyu, a gasar Olympics ta lokacin zafi a shekarar 1992 ya shiga tseren mita 800 kuma ya zo na 6 a cikin 'yan gudun hijira takwas a cikin zafinsa, don haka bai samu damar zuwa zagaye na gaba ba, bai sake samun nasara sosai a tseren mita 800 ba. Gasar Olympics ta bazara ta shekarar 1996 inda a wannan karon ya zo na 7 a cikin zafinsa kuma bai sake samun damar zuwa zagaye na gaba ba.<ref>"Chérif Baba Aidara Bio, Stats, and Results" .
Olympics at Sports-Reference.com . Archived from the
original on 2020-04-18. Retrieved 2018-05-14.</ref> Ya kuma taka leda a gasar tseren guje-guje da tsalle-tsalle ta duniya a shekarar 1997 a tseren mita 800 inda ya zo na karshe a cikin zafinsa kuma bai tsallake zuwa zagaye na gaba ba.<ref>"IAAF: Cherif Baba AIDARA | Profile" . iaaf.org .
Retrieved 2018-05-14.</ref>
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Category:Rayayyun mutane]]
[[Category:Haihuwan 1967]]
[[Category:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
kcwig0s4h3q9mdgx7q0440o81wimi85
Konga.com
0
50828
826207
509909
2026-04-25T11:15:02Z
Mellonb
35026
/* Gasa */Minor correction
826207
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Konga.com''' kamfani ne na kasuwancin e-commerce na Najeriya wanda aka kafa a watan Yuli 2012 mai hedikwata a Gbagada, [[Lagos (jiha)|jihar Legas]] . Yana ba da kasuwa na kan layi na ɓangare na uku, da kuma kantin sayar da kai tsaye na ɓangare na farko wanda ya mamaye nau'o'i daban-daban ciki har da kayan lantarki na mabukaci, kayan kwalliya, kayan gida, littattafai, kayan yara, kwamfutoci & kayan haɗi, wayoyi da allunan, kula da lafiya da samfuran kulawa na sirri. Hakanan kamfani yana da sabis na dabaru (KXPRESS), wanda ke ba da damar jigilar kayayyaki akan lokaci da isar da fakiti ga abokan ciniki.
== Tarihi ==
An kafa Konga a cikin Yuli 2012 ta Sim Shagaya, tare da ma'aikata 20. <ref>{{cite web | url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/3f455b7e-b1bb-11e2-9315-00144feabdc0.html#axzz3RU9JEu86 | title=Internet sales flourish in Nigeria | work=FinancialTimes | date=14 May 2013 | access-date=2 February 2015}}</ref> Shafin ya fara aiki ne azaman dillalin kan layi na Legas-kawai yana mai da hankali kan kayayyaki a cikin nau'ikan Baby, Beauty, da Kulawa na Keɓaɓɓu, amma ya faɗaɗa ikonsa zuwa duka Najeriya a cikin Disamba 2012 kuma a hankali ya faɗaɗa nau'ikan kayayyaki zuwa 2012 da 2013.<ref>{{cite web | url=http://innovation-village.com/konga-goes-nationwide-today/ | title=Konga goes nationwide today | work=Innovation Village | date=3 December 2012 | access-date=14 February 2015 }}{{Dead link|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Wannan faɗaɗa na iya zama martani ga babban mai fafatawa na Konga,<ref>{{Cite web |url=http://bits.ng/2012/08/nigerias-online-retailer-kasuwa-com-becomes-jumia/ |title=Nigeria's Online Retailer Kasuwa.com Becomes JUMIABits |access-date=2016-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160716101025/http://bits.ng/2012/08/nigerias-online-retailer-kasuwa-com-becomes-jumia/ |archive-date=2016-07-16 |url-status=dead }}</ref> Roket Intanet ya goyi bayan [[Jumia]], wanda aka ƙaddamar a lokaci guda,
A farkon 2013, Konga ya tara dala miliyan 10 Series A zagaye daga Investment AB Kinnevik da Naspers . A cikin Q2 2013, Konga beta-gwajin 'Konga Mall,' buɗe dandalin Konga zuwa dillalai na ɓangare na uku da ƙaura daga samfurin kantin sayar da kan layi na ɓangare na farko. A ƙarshen 2013, Konga ya kammala zagaye na $ 25 miliyan Series B daga masu saka hannun jari na baya, Investment AB Kinnevik da Naspers, zagaye ɗaya mafi girma da aka samu ta hanyar farawa guda ɗaya na Afirka a lokacin. A ranar 29 ga Nuwamba, 2013, Konga.com ta fado kuma ta kasance a layi na tsawon mintuna 45 sakamakon zirga-zirgar da ba a taba ganin irinta ba daga tallata ta Black Friday.<ref name="IPO">{{cite news | url=http://www.humanipo.com/news/37500/konga-com-crashes-during-online-promotion/ | title=Konga.com crashes during online promotion | work=HumanIPO | date=2 December 2013 | access-date=24 December 2013 | author=Mulligan, Gabriella}}</ref><ref>{{cite news | url=http://businessdayonline.com/2013/12/nigerian-retailers-fight-for-online-shoppers/ | title=Nigerian retailers fight for online shoppers | work=Business Day | date=24 December 2013 | access-date=24 December 2013 | author=Uzor Jr, Ben}}</ref><ref>{{cite news | url=http://businessdayonline.com/2013/12/online-sales-boom-as-konga-jumia-lure-shoppers/ | title=Online sales boom as Konga, Jumia lure shoppers | work=Business Day | date=6 December 2013 | access-date=24 December 2013 |author1=Atuanya, Patrick |author2=Augie, Bala }}</ref> Konga ya sayar da ƙari a cikin sa'o'i shida na farkon haɓaka fiye da yadda ya yi a cikin watan da ya gabata.
Konga a hukumance ya ƙaddamar da dandalin sayar da kayayyaki na ɓangare na uku a farkon rabin shekarar 2014, inda ya sake masa suna a matsayin 'Kasuwa' daga 'Konga Mall'; A karshen shekarar 2014, Kasuwar Konga ta fito da 'yan kasuwa 8,000, inda ta doke masu hari na cikin gida na 'yan kasuwa 1,000 sau takwas. Konga ya sami umarni na darajar dalar Amurka miliyan 3.5 a lokacin tallan sa na Black Friday na 2014, idan aka kwatanta da dalar Amurka 300,000 yayin gabatarwa a cikin shekarar da ta gabata. An ba da rahoton cewa Konga ya haɓaka kudaden shiga na 2014 450% daga 2013. A ƙarshen 2014, Konga ya kammala zagaye na $ 40 miliyan Series C daga Zuba jari AB Kinnevik da Naspers, zagaye mafi girma guda ɗaya da aka samu ta hanyar farawa guda ɗaya na Afirka zuwa yau. da ke cewa Naspers ya sami kashi 50% na Konga a cikin 2013, Naspers da aka yi ciniki a bainar jama'a ya bayyana cewa hannun jarinsa a Konga bayan saka hannun jari na Series C na Oktoba na 2014 ya kasance 40.22%. An ba da rahoton cewa Konga an kimanta kusan dala miliyan 200 a cikin jerin C.
A cikin Janairu 2015, Konga an sanya shi a matsayin gidan yanar gizon da aka fi ziyarta a Najeriya ta hanyar Intanet Alexa . A cewar Shugaba Sim Shagaya, Konga "ya jagoranci filin a Najeriya a yau (farkon 2015) a cikin Babban darajar Kasuwanci," ma'auni na auna jimlar ƙimar hajojin da ake sayarwa ta wata kasuwa.
Konga ya sanar da cewa ya mallaki kadarori da lasisin kuɗaɗen wayar hannu na Zinternet Nigeria Limited a watan Yunin 2015, wanda hakan ya sa ya cika sharuddan Babban Bankin Najeriya na samar da sabis na biyan kuɗin wayar hannu. Sayen zai tallafa wa KongaPay, wanda aka ƙaddamar a watan Agusta 2015, hanyar Konga don sauƙaƙe karɓar biyan kuɗi na lantarki. Tare da masu amfani da intanet na wayar hannu sama da miliyan 80 a Najeriya, Konga ya sanya biyan kuɗi ta hanyar yanar gizo cikin sauƙi tare da zaɓin biyan kuɗin da yawancin masu amfani da shi suka rungumi.
== Nau'in ayyuka ==
=== KongaPay ===
An ƙaddamar da KongaPay a matsayin samfurin gwaji a cikin 2015 tare da haɗin gwiwar bankunan kasuwancin Najeriya don yin aiki ga abokan ciniki kawai a cikin dandalin Konga.com.
Kalubalen rashin amincewa da biyan kuɗi ta yanar gizo KongaPay ya ƙare wanda ya ba da damar kowa ya yi amfani da dandalin Konga na kan layi. Wannan sabuwar dabara ta kare masu siyayya ta kan layi daga rahotannin zamba lokacin da suka fitar da bayanan bankin su akan layi. KongaPay yayi kama da abin da ake gani a dandalin [[Amazon (kamfani)|Amazon]] tare da biyan kuɗin dannawa ɗaya. An kaddamar da shi ne a Lagos, Nigeria a wani taron KongaPay Demo. An haɗa zaɓin biyan kuɗi tare da Ecobank, Access bank, FCMB, Diamond Bank, Zenith Bank, Heritage Bank, UBA, First Bank da GTB.
A cewar Sim Shagaya, KongaPay haɗin gwiwa ne da bankunan Najeriya. Mun yi imani da cewa tare, za mu iya canza fuskar sayayya ta yanar gizo a Nijeriya ta hanyar kawar da rashin tabbas da abokan ciniki ke da alaƙa da biyan kuɗi da kayayyaki da ayyukan da ba su samu ba tukuna.”
KongaPay ya zama mai canza wasa a cikin siyayya ta kan layi a Najeriya. Wannan shi ne saboda ya ba da damar yin jigilar kayayyaki, ayyuka da biyan kuɗi mara kyau. Wannan ya haɓaka aminci da aminci tsakanin masu amfani da Konga.
Tare da KongaPay, abokin ciniki yana karɓar lambar izini wacce ke amintaccen kuma an yi rajista zuwa lambar wayar hannu akan gidan yanar gizon. Babu buƙatar kwastomomi su yi rajista don yin banki ta lantarki idan abokin ciniki yana da lambar wayar hannu mai rijista da asusun banki. KongaPay ya kawar da amfani da mahimman bayanan sirri kamar kalmomin shiga na banki na Intanet ko bayanan katin tare da dannawa kawai.
=== Konga Express ===
Don sanya haɗin gwiwar ta kan layi tasiri sosai, Konga ya gabatar da Konga Express wanda ke mai da hankali kan siyar da samfuransa don isa ga mai siye da kowace hanya. Abokan ciniki na iya samun samfuran da aka ba da odar su a kai musu cikin kwanaki 1-3. Konga Express yana cika umarni waɗanda ake yin kullun tare da bin diddigin kan layi.
=== Kasuwar Konga ===
Konga ya fara fadada kasuwancinsa a Najeriya tare da Konga Mall, wanda zaɓi ne na juyin juya hali wanda ke ba 'yan kasuwa a Najeriya damar baje kolin kayayyakinsu ta yanar gizo. An bai wa masu kasuwanci sabis na bayarwa kyauta da sauƙi. Fakitin mai kasuwancin ya ba da oda wanda ke tare da cikakkun bayanai na SellerHQ da cikakkun bayanai na odar kafin a jefar da kunshin a cibiyar saukar Konga.
Tare da nasarar Konga Mall, Kasuwar Konga ta zo wanda ya ba da damar hatta masu siyar da kan titi su shiga daga kowane yanki na ƙasar. An gano samfurori masu ban mamaki kuma ana yin tallace-tallace masu yawa a kowace rana ta wannan kasuwa. Masu siyarwa da masu siye suna hulɗa a wannan kasuwa mai juyi. An samar da damammaki marasa iyaka ta wannan kasuwa da ta kawo karshen habaka ayyukan yi da bunkasar tattalin arziki da ci gaban kasa. Tallace-tallacen haɗin gwiwa da kwatancen kantunan kan layi kamar mafi kyawun farashi shima ya zama mai yiwuwa tare da wannan kasuwa.
Sim Shagaya ya ce; "Kusan shekara guda da ta gabata, mun fahimci cewa don ayyukanmu su kasance masu mahimmanci ga al'umma, dole ne mu gina wani dandali ga kowa, ba Konga kadai ba, don sayarwa da wadata. Mun ƙaddamar da wannan dandali ga ƙananan masu siyarwa kuma a wancan lokacin, mun koyi yadda ake gina kasuwar kan layi ta Najeriya mai juyi da gaske..."
=== Samfurin Cika Kai na Konga ===
Samfurin Cika Kai shine babban haɓakawa a cikin tayin kasuwar Konga. Wannan sabis ɗin ya ba wa 'yan kasuwa damar samun manyan yarjejeniyoyin jigilar kayayyaki da Konga suka yi shawarwari tare da amintattun abokan jigilar kayayyaki. Masu siyarwa suna sarrafa sarrafa kayan sa tun daga lokacin da aka yi oda har abokan ciniki sun karbe su. Ana biyan kuɗi kai tsaye ga masu siyarwa daga masu siye lokacin da suka karɓi fakitin su. Masu siyayya suna tsammanin isar da sassauƙa da sauri na fakitin su ta hanyar Samfurin Cika Kai. Samfurin Cika Kai yana da zaɓi na ƙyale abokan ciniki ƙididdige masu siyarwa, samfuran da ƙwarewar gaba ɗaya.
== Zinox saye ==
Watanni biyu bayan sallamar fiye da rabin ma'aikatansa, Konga ya samu Zinox, wani kamfani na Najeriya wanda ke kera da rarraba kwamfutoci. Bayan sayan, an yi ƴan canje-canje ga shugabancin Konga. A cikin Maris 2018, kamfanin ya nada Olusiji Ijogun, tsohon jami'in UAC Foods da Unilever a matsayin shugabansa. A wannan watan, Shola Adekoya, ya yi murabus daga mukaminsa na shugaban Konga, inda Nick Imudia, tsohon Darakta na yankin TCL/Alcatel da Prince Nnamdi Ekeh wanda ya kafa Yudala ya maye gurbinsa.
A ranar 1 ga Mayu 2018, Zinox ya haɗu Konga.com tare da kayyakin dillalan da ke fitowa, Yudala, zuwa sabon kamfani, babban kamfani, mai riƙe da sunan Konga, don zama babbar kamfani e-kasuwanci & dillali a Afirka. Sabuwar Konga ta haɗu da ƙarfin kasuwancin e-commerce ta kan layi na Konga.com da faɗuwar hanyar sadarwar reshe na Yudala don aiwatar da siyar da tashoshi mai tsafta a karon farko a Afirka. Jita-jita sun nuna cewa Zinox ya sayi Konga akan kusan dala miliyan 10 wanda ke nuna cewa Kinnevik da Naspers, masu saka hannun jari na dogon lokaci sun yi asarar haɗin 93% akan saka hannun jari.
== Gasa ==
Konga yana fuskantar gasa daga sauran manyan dandamali na kasuwancin dijital na Afirka, irin su [[Jumia]] da [[Zahracak]], Kilimall har ma da kafa dandamali na ecommerce kwanan nan, [[Cashless CF]], [[Buzymart]], [[Tradift]], [https://www.daydone.com.ng DayDone] saboda samfuran da aka ƙera, wuri da cibiyoyin sadarwa masu ƙarfi waɗanda waɗannan dandamali ke da su.
=== Yakin yanki tare da Jumia ===
A cikin 2014, Jumia ta yi rajistar wasu wuraren Konga a wajen Najeriya wanda ya haifar da babbar hayaniya a fagen fasahar. Konga ya kasance yana magana kan yiwuwar fadadawa a wajen Najeriya wanda tuni [[Jumia]] ke yi tare da Jumia tana gudanar da ayyuka a kasashe sama da 8 a fadin Afirka.
== Kyauta ==
* #1 - The Top 100 Companies For Nigerian Millennials (2015)<ref>{{cite news | url=http://venturesafrica.com/features/the-top-100-companies-for-nigerian-millennials-2// | title=Ventures Africa | date=August 2015 | access-date=13 August 2015}}</ref>
*E-Commerce Provider of the Year, Kalahari Awards (2015)<ref>{{cite news | url=http://nigerianecho.com/konga-receives-best-e-commerce-company-award-at-mobile-money-expos-kalahari-awards/ | title=Nigerian Echo - 2015 Kalahari Awards | date=May 2015 | access-date=15 May 2015 | archive-date=18 May 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150518085131/http://nigerianecho.com/konga-receives-best-e-commerce-company-award-at-mobile-money-expos-kalahari-awards/ | url-status=dead }}</ref>
* #1 - Top Startups in Nigeria (2015)<ref>{{cite news | url=http://www.startupranking.com/top/nigeria | title=Startup Country Rankings - Nigeria | work=StartupRanking.com | date=February 2015 | access-date=25 February 2015}}</ref>
* #2 - Most Innovative Companies of 2015 in Africa - Fast Company (2015)<ref>{{cite news | url=http://www.fastcompany.com/3041821/most-innovative-companies-2015/the-worlds-top-10-most-innovative-companies-of-2015-in-africa | title=The World's Top 10 Most Innovative Companies of 2015 in Africa | work=Fast Company | date=10 February 2015 | access-date=12 February 2015}}</ref>
* #12 - Most Respected Companies in Nigeria (2014)<ref>{{cite news | url=http://www.naij.com/346470-konga-enters-top-12-most-respected-companies-list.html | title=Konga Enters ‘Top 12 Most Respected Companies’ List | work=Naij.com | date=19 December 2014}}</ref>
*Online Retailer of the Year - Marketing World Awards (2014)<ref name="Konga Blog">{{cite news | url=http://www.konga.com/blog/konga-wins-online-retailer-brand-year-marketing-world-awards-2014/ | title=Konga Wins Online Retailer Brand of the Year at the Marketing World Awards 2014 | work=Konga Blog | date=10 November 2014 | access-date=4 June 2023 | archive-date=12 May 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170512062340/http://www.konga.com/blog/konga-wins-online-retailer-brand-year-marketing-world-awards-2014/ | url-status=dead }}</ref>
*Best Use of Social Media in Marketing - Marketing World Awards (2014)<ref name="Konga Blog"/>
*Most Innovative and Impactful Brand in the Retail Trade Sector - The [[Lagos chamber of commerce and industry|Lagos Chamber of Commerce and Industry]] (2014)<ref>{{cite news | url=http://innovation-village.com/lagos-chamber-of-commerce-awards-konga-com-as-most-innovative-retail-brand-as-mega-sale-continues/ | title=LAGOS CHAMBER OF COMMERCE AWARDS KONGA.COM AS MOST INNOVATIVE RETAIL BRAND AS MEGA-SALE CONTINUES | work=Innovation Village | date=3 May 2014 | access-date=1 August 2014}}</ref>
* #5 - Most Innovative Companies of 2014 in Africa - Fast Company (2014)<ref>{{cite news | url=http://www.fastcompany.com/3026686/most-innovative-companies-2014/the-top-10-most-innovative-companies-in-africa | title=The Top 10 Most Innovative Companies in Africa | work=Fast Company | date=2 April 2014 | access-date=12 February 2015}}</ref>
*Online Retailer of the Year - Marketing World Awards (2013)
*Best Emerging Brand Of The Year - Marketing World Awards (2013)<ref>{{cite news | url=http://www.techcityng.com/konga-wins-online-retailer-year-marketing-world-awards/ | title=Konga Wins Online Retailer of the Year at Marketing World Awards | work=TechCity NG | date=12 November 2013 | access-date=1 August 2014}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.viewngr.com/konga-marketplace-what-is-it-and-how-to-use-it/ | title=Konga Marketplace, What is it and how to use it | work=View Nigeria Newspaper | date=24 November 2014 | access-date=24 November 2014 | author=View Nigeria Newspaper | archive-date=9 March 2015 | archive-url=https://archive.is/20150309100353/http://www.viewngr.com/konga-marketplace-what-is-it-and-how-to-use-it/ | url-status=dead }}</ref>
== Nassoshi ==
{{Reflist}}
== Hanyoyin haɗi na waje ==
* {{Official website|https://www.konga.com/}}
[[Category:Kasuwanci]]
[[Category:Kasuwanci a Afrika]]
[[Category:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
2q6ilfoi8vktcuws60qhia8dc8buidp
Gerda Höglund
0
50888
826072
474623
2026-04-24T20:47:35Z
Riggwelter
44287
826072
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}} {{Gyara mukala}}
[[Fayil:Gerda Höglund.jpg|thumb|Gerda Höglund]]
'''Gerda Höglund''' (12 Maris 1878 - 25 Maris 1973) 'yar wasan Sweden ne. Bayan ta halarci makarantar Kerstin Cardon a Stockholm,ta koma Paris inda ta ci gaba da karatunta a Académie Julian.Baya ga zanen shimfidar wurare,har yanzu rayuwa, da hotuna,ta kasance ɗaya daga cikin 'yan matan ƙarni na 20 waɗanda suka ƙawata majami'u na Sweden.Ta fara ƙware a fasaha mai tsarki bayan an gayyace ta don yin zanen bagadi na cocin Sweden a [[Johannesburg]]. Za a iya ganin aikinta a yau a cikin majami'u 20 da kuma a cikin zauren birnin Stockholm da kuma a cikin Royal Swedish AcaMusic .
[[File:Seskaro_kyrka-Altar.jpg|thumb| Hoton bagadi na Höglund a cikin Cocin Seskarö]]
== Tarihin Rayuwa ==
An haife ta a Stockholm a ranar 12 ga Maris 1878, Gerda Höglund diyar dillali ce kuma ɗan siyasa {{Interlanguage link|Otto Magnus Höglund|sv}} da matarsa Elin Clara Eugenia née Werner.Ita ce ta biyu a cikin 'ya'yan gidan guda uku. Bayan ta halarci makarantar 'yan mata na Anna Sandström,ta sami horon fasaha a makarantar zanen Kerstin Cardon da kuma daga 1900 zuwa 1904 a Académie Julian a Paris a karkashin Jean-Paul Laurens. Bayan haka ta yi tafiye-tafiye na karatu zuwa Faransa, Jamus,Italiya da Burtaniya.
Da farko Höglund ta zama sananniya a matsayin wuri mai faɗi da mai zanen hoto.A cikin 1905,an karɓi hotunanta guda biyu don nunin bazara na Paris.Ta sami yabo mai kyau ga wanda ke kwatanta mahaifiyarta. Ta kuma nuna a salon bazara a 1908 tare da hoto kuma a cikin 1910 tare da shimfidar wurare biyu. Lokacin da ta koma Stockholm,a matsayinta na memba na Föreningen Svenska Konstnärinnor (Ƙungiyar Mawaƙin Mata), ta baje kolin a nunin farko na Ƙungiyar a 1911.Ta kuma nuna a Sweden a 1912 (a Lund ), 1913 (a [[Malmö]] ),da kuma a Stockholm a 1917 da 1927 a Liljevalch Gallery.
Ana tunawa da Höglund fiye da duka don bagadi da ta ba da gudummawa ga wasu majami'u 20 cikin shekaru 40.Hakan ya samo asali ne daga gayyatar da ta samu sa’ad da take Afirka ta Kudu don ta ƙawata cocin Sweden da ke Johannesburg; Yawancin majami'un Sweden da ta yi wa ado suna cikin Diocese na Luleå da kuma a cikin yankunan Södermanland da Jönköping amma ta kuma zana bagadi na Cocin Sweden a Hartlepool, Ingila.
Gerda Höglund ta mutu a Stockholm a ranar 25 ga Maris 1973 tana da shekara 95.
== Nassoshi ==
{{Reflist}}
== Kara karantawa ==
* Gerda Höglund at Svenskt kvinnobiografiskt lexikon
[[category:Haifaffun 1878]]
[[category:Mutuwan 1973]]
3vi8wr4kxfajd2580u2h686lqs9cjnf
Bertha Kreidmann
0
51470
825763
637773
2026-04-24T14:45:02Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
825763
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}{{hujja}}
'''Rabbinowicz-Kreidmann''' Yiddish;ya mutu Mayu 16,1871) mawaƙin [[Ibrananci]] ne kuma marubucin wasiƙa.{{R|Remy, Nahida (1895). The Jewish Woman. Translated by Mannheimer, Louise. Cincinnati: C. J. Krehbiel & Company. pp. 170–171}}
Mahaifinta,Moshe Aharon Kreidmann,mutum ne mai ilimi daga Iași wanda ya karfafa ayyukan ’yarsa.{{R|kayserling}} Ta koma [[Vienna]] bayan aurenta da Baruch Rabbinowicz,wanda ke karatun likitanci a can.{{R|cohen-feiner}} Ba ta zauna cikin jin daɗi da mijinta ba kuma ta fada cikin damuwa,wanda a ƙarshe ya kai ta ga kashe kanta tana da shekara 22.{{R|ivrianokhi_1871}}
== Nassoshi ==
{{Reflist}}
{{Reflist|refs=
<ref name=kayserling>{{cite book|title=Die jüdischen Frauen in der Geschichte, Literatur und Kuns|first=Meyer|last=Kayserling|publisher=Brockhaus|date=1879|location=Leipzig|language=de|pages=312–313|url=https://books.google.com/books?id=9kcLAAAAIAAJ&pg=PA312}}</ref>
<ref name=remy>{{cite book|first=Nahida|last=Remy|author-link=Nahida Ruth Lazarus|translator-first=Louise|translator-last=Mannheimer|title=The Jewish Woman|location=Cincinnati|date=1895|pages=170–171|publisher=C. J. Krehbiel & Company|url=https://books.google.com/books?id=KoU6AQAAMAAJ&pg=PA170}}</ref>
<ref name=cohen-feiner>{{cite book|title=Ḳol ʻalmah ʻIvriyah : kitve nashim maśkilot ba-meʼah ha-teshaʻ-ʻeśreh|language=he|first1=Tova|last1=Cohen|first2=Shmuel|last2=Feiner|date=2006|location=Tel Aviv|publisher=Hotsaʼat ha-Ḳibuts ha-meʼuḥad|pages=110–113}}</ref>
<ref name=ivrianokhi_1871>{{cite journal|first=Y.|last=Kurtzman|title=מאלדויא וואלאכייא|language=he|journal=ʻIvri Anokhi|date=12 May 1871|volume=7|issue=30|location=Brody|url=https://www.nli.org.il/en/newspapers/iva/1871/05/12/01/article/8/?e=-------en-20--1--img-txIN%7ctxTI--------------1|access-date=11 June 2023|archive-date=12 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230312205807/https://www.nli.org.il/en/newspapers/iva/1871/05/12/01/article/8/?e=-------en-20--1--img-txIN%7CtxTI--------------1|url-status=dead}}</ref>
}}
kelo5trhxxqvzd0q0c9adubq1t76nls
Bulaimu Muwanga Kibirige
0
51989
826098
399304
2026-04-24T21:50:13Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826098
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Bulaimu Muwanga Kibirige''', (2 Oktoba 1953 - 10 Satumba 2021),,<ref>{{cite news |title=City businessman BMK dead |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/city-businessman-bmk-dead-3545030 |access-date=10 September 2021 |work=Daily Monitor |date=10 September 2021}}</ref> wanda aka fi sani da '''BMK''', ɗan kasuwan Uganda ne, ɗan kasuwan zamani, kuma mai otal.<ref>{{cite web | url=http://www.bukedde.co.ug/news/74466-omugagga-bmk-awezezza-emyaka-60-alojja-bw-asimattuse-okufa-emirundi-3.html | title=Omugagga BMK Awezezza Emyaka 60, Alojja Bw’asimattuse Okufa Emirundi 3 | location=Kampala | date=7 October 2013 | first=Edward | last=Kalumba | newspaper=Bukedde.co.ug | language=lg | access-date=11 July 2015 | archive-date=13 July 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150713022300/http://www.bukedde.co.ug/news/74466-omugagga-bmk-awezezza-emyaka-60-alojja-bw-asimattuse-okufa-emirundi-3.html | url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web|last=Jjuuko|first=Denis|title=Biography of BMK should spur the next generation | url=https://observer.ug/businessnews/69034-biography-of-bmk-should-spur-the-next-generation|access-date=2021-09-12|website=The Observer - Uganda|language=en-gb}}</ref><ref>{{Cite web|title=Bmk Group – Welcome|url=https://bmkgroup.co.ug/|access-date=2021-09-12|language=en-US}}</ref> A cewar wani rahoto da aka buga a shekarar 2012, ya kasance daya daga cikin mafi arziki a [[Uganda]].<ref>{{cite web |url=http://www.newvision.co.ug/news/628191-the-deepest-pockets.html |title=Uganda: The Deepest Pockets |date=6 January 2012 |work=[[New Vision]] |author=Michael Kanaabi and Ssebidde Kiryowa |access-date=15 October 2014 |location=Kampala, Uganda |archive-date=20 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200620183350/https://www.newvision.co.ug/news/628191-the-deepest-pockets.html |url-status=dead }}</ref>
== Fage ==
A shekara ta 1997, BMK ya fara da otal ɗin otal mai dakuna 40, ''Hotel Africana'', akan Kololo Hill, wanda ke tsakiyar kasuwancin [[Kampala]]. A cikin shekaru goma masu zuwa, otal ɗin ya girma zuwa kafa tauraro huɗu.<ref>{{cite web| url=http://www.newvision.co.ug/D/8/217/516568 |title=Hotel Africana Celebrates 9 Years |date=22 August 2006 |access-date=15 October 2014 |newspaper=[[New Vision]] (Kampala) |first=Archive |last=Newvision |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141021212427/http://www.newvision.co.ug/D/8/217/516568 |archive-date=21 October 2014}}</ref>
== Sha'awar kasuwanci ==
BMK shi ne shugaba da kuma manajan darakta na rukunin kamfanoni na BMK, waɗanda kasuwancin membobinsu sun haɗa da:<ref>{{cite web|access-date=15 October 2014 |url=http://newvision.co.ug/D/8/220/666433 |title=Third World Easier To Invest In, Says BMK |date=30 December 2008 |first=David |last=Muwanga |newspaper=[[New Vision]] (Kampala) |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141021212539/http://www.newvision.co.ug/D/8/220/666433 |archive-date=21 October 2014}}</ref>
1. Hotel Africana Kampala, 2-4 Wampewo Avenue, Kololo Hill, Kampala, Uganda
2. Hotel Africana Moroto, Moroto City, Uganda<ref>{{cite web| url=https://www.pmldaily.com/business/2020/11/hotel-african-opens-in-moroto.html |title=Hotel Africana opens in Moroto |publisher=PML Daily |date=21 November 2020 |author=Sydona Nazze |access-date=22 November 2020 |location=Kampala}}</ref>
3. Hotel Africana Lusaka, [[Lusaka]], [[Zambiya|Zambia]]
4. BMK Motorcycles (U) Limited, Nateete, Kampala, Uganda
5. BMK Motorcycles (K) Limited, [[Nairobi]], Kenya
6. BMK Motorcycles (T) Limited, [[Dar es Salaam]], Tanzania
7. BMK Motorcycles (R) Limited, [[Kigali]], Rwanda
8. BMK Motorcycles (Z) Limited, [[Lusaka]], Zambia
9. Hotel Africana Forex Bureau 1, 2-4 Wampewo Avenue, Kampala, Uganda<ref>{{cite web | url=https://www.bou.or.ug/opencms/bou/bou-downloads/financial_institutions/2013/LICENSED-FOREX-BUREAU-OUTLETS-IN-UGANDA.pdf | title=Licensed Forex Bureau In Uganda As of 2013 | last=BOU | date=2013 | access-date=15 October 2014 | publisher=[[Bank of Uganda]] (BOU) | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20141021075752/https://www.bou.or.ug/opencms/bou/bou-downloads/financial_institutions/2013/LICENSED-FOREX-BUREAU-OUTLETS-IN-UGANDA.pdf | archive-date=21 October 2014 | df=dmy-all }}</ref>
10. Hotel Africana Forex Bureau 2, 16-18 William Street, Kampala, Uganda
11. BMK Construction Leasing Company, Kigali, Rwanda
12. Kamfanin Kayayyakin Mai na BMK, Kampala, Uganda<ref>{{cite web|url=http://www.newvision.co.ug/D/9/40/527717 |title=BMK Smells Bunyoro Oil Money |date=20 October 2006 |access-date=15 October 2014 |newspaper=[[New Vision]] (Kampala) |first=Archives |last=Newvision |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141022023403/http://www.newvision.co.ug/D/9/40/527717 |archive-date=22 October 2014}}</ref>
== Sauran nauye-nauye ==
Kamfanin BMK ya yi aiki a mukaman gwamnati kamar haka:
1. Shugaban kungiyar masu otal otal na Uganda<ref>{{cite web | url=http://www.newvision.co.ug/D/8/220/444963 | title=URA Scraps Tax On Hotel Items | date=15 July 2005 | first=Charles | last=Bwogi | newspaper=[[New Vision]] (Kampala) | access-date=15 October 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141021220130/http://www.newvision.co.ug/D/8/220/444963 | archive-date=21 October 2014 | url-status=dead }}</ref>
2. Memba na Hukumar Ƙungiyar Arewacin Amirka ta Ugandan (UNAA)<ref>{{cite web | url=http://www.unaa.org|title=About Ugandan North American Association | access-date=15 October 2014 | publisher=UNAA}}</ref>
3. Shugaban Hukumar Ceto Sickle Cell Rescue Foundation<ref>{{Cite web |work=Uganda Sickle Cell Rescue Foundation |title=Board and Directors: Uganda Sickle Cell Rescue Foundation |url=https://www.uscrfuganda.org/board-and-directors/ |date=9 September 2021 |access-date=12 September 2021 |author=Uganda Sickle Cell Rescue Foundation |place=Kampala, Uganda |archive-date=12 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210912185833/https://www.uscrfuganda.org/board-and-directors/ |url-status=dead }}</ref>
== Rashin lafiya da mutuwa ==
BMK ya jima yana fama da cutar daji kafin rasuwarsa. An kwantar da shi a wani asibiti a [[Nairobi]], [[Kenya]], na wani lokaci, kafin ya mutu a can ranar 10 ga watan Satumba 2021, yana da shekaru 67.<ref name="DeathR">{{cite web |url=https://blizz.co.ug/6888/Ugandan-Businessman-Bulaimu-Muwanga-Kibirige-aka-BMK-Dead-His-Cause-of-Death |title=Ugandan Businessman Bulaimu Muwanga Kibirige aka BMK Dead, His Cause of Death |work=Blizz Uganda |date=10 September 2021 |author=Sean Musa Carter |access-date=10 September 2021 |location=Kampala, Uganda |archive-date=10 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210910092527/https://blizz.co.ug/6888/Ugandan-Businessman-Bulaimu-Muwanga-Kibirige-aka-BMK-Dead-His-Cause-of-Death |url-status=dead }}</ref>
== Duba kuma ==
* Jerin mutane mafi arziki a Uganda
* Jerin kamfanoni a Uganda
== Manazarta ==
[[Category:Matattun 2021]]
[[Category:Haifaffun 1953]]
hdlzlflnhax0g7xobu10pcrzmrfyx25
Wiesbaden
0
55201
826205
295988
2026-04-25T09:58:53Z
~2026-25217-34
44300
ya kara da cewa Shahararrun mutane daga Wiesbaden
826205
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Wiesbaden''' birni ne, da ke a jihar Hesse a yammacin [[Jamus]]. Kurhaus na neoclassical yanzu yana gina cibiyar tarurruka da gidan caca. Kurpark wani lambu ne mai shimfidar wuri irin na Ingilishi da aka yi shi a shekara ta 1852. Majami'ar Kasuwar Neo-Gothic da ke Schlossplatz tana gefen fadar birnin neoclassical, wurin zama na Majalisar Dokoki ta Jiha<ref>Verlagsgruppe Rhein Main GmbH & Co. KG. "Shutdown: US-Armee korrigiert Zahl betroffener Angestellter in Wiesbaden nach oben - Wiesbadener Kurier". Archived from the original on October 8, 2013.</ref>. Gidan kayan tarihi na Wiesbaden yana nuna zane-zane na Alexej von Jawlensky da tarihin halitta.
{{stub}}
==Hotuna==
<gallery>
File:Wiesbaden_Kurhaus.jpg|Altes Kurhaus, 1905 abgerissen
File:Wiesbaden_Army_Airfield.jpg|Filin Jirgin Sama na Sojojin Wiesbaden na Sojojin Amurka
File:Wiesbaden_Pedestrian.jpg|Yankin masu tafiya a ƙasa (2005)
File:Wiesbaden Montage.jpg|Wiesbaden_Montage
File:Schlossplatz Wiesbaden 016.jpg|Schlossplatz_Wiesbaden_016
File:Adolfstraße Wiesbaden 003.jpg|Adolfstraße_Wiesbaden_003
File:Saalgasse Wiesbaden 015.jpg|Saalgasse_Wiesbaden_015
File:1815 – 1865, Wiesbaden, Luisenplatz – Obelisk to the 18 June 1815 Victory of Waterloo.jpg|1815_–_1865,_Wiesbaden,_Luisenplatz_–_Obelisk_to_the_18_June_1815_Victory_of_Waterloo
File:Griechische Kapelle Wiesbaden-Westen.jpg|Griechische_Kapelle_Wiesbaden-Westen
File:Dreifaltigkeitskirche Wiesbaden 023.jpg|Dreifaltigkeitskirche_Wiesbaden_023
File:1815 – 1865, Wiesbaden – Obelisk to the 18 June 1815 Victory of Waterloo.jpg|1815_–_1865,_Wiesbaden_–_Obelisk_to_the_18_June_1815_Victory_of_Waterloo
File:Neubau RMCC Wiesbaden, ehm. Rhein-Main-Hallen Wiesbaden.tif|Neubau_RMCC_Wiesbaden,_ehm._Rhein-Main-Hallen_Wiesbaden
File:Wiesbaden Luisenplatz 2005-07-18.JPG|Wiesbaden_Luisenplatz_2005-07-18
</gallery>
== Shahararrun mutane daga Wiesbaden ==
* '''[[James Peace]]''' (an haifeshi ranar 28 ga watan Satumba, 1963)
==Manazarta==
[[Category: Biranen Jamus]]
4dujtkmszwzn043ls9vmes5ng2xvrpu
Bwari
0
56806
826104
728332
2026-04-24T22:16:31Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 2 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826104
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
[[Fayil:Bwari Medical Centre.jpg|thumb|Asibitin garin bwari]]
[[Fayil:Esu Bwari Palace.jpg|thumb|hoton kofar esu a bwari]]
'''Bwari''' [[Ƙananan hukumomin Najeriya|karamar hukuma ce]] a cikin [[Babban Birnin Tarayya, Najeriya|babban birnin tarayyar]] [[Najeriya]]. Asalin mazauna garin su ne mutanen [[Gbagyi]]. Babban mai mulki shine Esu wanda aka fi sani da Sa-bwaya. Duk da haka, da aka kafa FCT a [[Abuja]], an sami sauye-sauye da yawa; Irin wadannan sauye-sauyen sun hada da ''nadin sarautar'' Marigayi Musa Ijakoro (dan kabilar Koro, kuma daga Masarautar Suleja inda aka sassaka sassan Abuja) a matsayin Hakimin Bwari a shekarar alif ɗari tara da saba'in da shida (1976), da kuma daukaka shi a matsayin Sarki na Bwari zuwa matsayi na biyu. matsayin a shekarar alif ɗari tara da casa'in da bakwai (1997) ta [[Hukumar Gudanarwar Babban Birnin Tarayya|ma'aikatar babban birnin tarayya]] karkashin minista na lokacin, [[Jeremiah Useni|Janar Jeremiah Useni]] .
Bayan korafe-korafe da arangama da Gbagyi suka yi kan daukaka matsayin Sarki zuwa mataki na biyu, sai gwamnatin babban birnin tarayya ta daukaka matsayin Esu zuwa matsayi na uku da nufin kwantar da hankula; amma wannan ba zai kwantar da Gbagyis ba kamar yadda suke iƙirarin su ne mafi rinjaye kuma mazauna garin. Gbagyis sun kuma yi ikirarin cewa akwai fahimtar cewa bayan mutuwar Ijakoro, matsayin "Sarki na Bwari" zai daina wanzuwa; amma ba haka lamarin yake ba, domin dansa Muhammad Auwal Ijakoro ya karbi ragamar mulki a matsayin sabon Sarkin Bwari bayan rasuwarsa.
A ranar [[Kirsimeti]] na shekarar dubu biyu da sha bakwai (2017), an yi rikici tsakanin Hausawa [wadanda suka fi goyon bayan Sarki a kan addini] da kuma al’ummar Gbagyi da suka mamaye gundumar Bwari da ke Abuja, a kan rikicin sarauta guda, inda aka tabbatar da mutuwar mutane biyu tare da kadarori da suka hada da Bwari. Babban Kasuwa ya kone.
Bwari yana wasa da manyan cibiyoyi da cibiyoyin jama'a kamar:
* Tq00Sakatariyar Majalisar Karamar Hukumar Bwari.
* Babban asibitin Bwari.
* Nigerian Law School, Bwari.
* Haɗin gwiwa & Matriculation Board (JAMB) HQ's.
* JAMB UTME Cibiyar Gwajin Kwamfuta, Kogo.
* Dorben Polytechnic, Abuja (yanzu tana aiki daga rukuninta na dindindin a Garam, Jihar Neja).
* Veritas [Catholic] Jami'ar.
A siyasance majalisar karamar hukumar Bwari tana da zababben shugaba tare da zababbun kansiloli goma da ke wakiltar unguwanni goma.
A cewar [[Ofishin Gidan Waya na Najeriya|NIPOST]] ta yanar gizo, Majalisar Karamar Hukumar Bwari tana da garuruwa/kauyuka masu zuwa, tare da lambar Postcode 901101: Apugye, Barago, Baran Rafi, Barangoni, Barapa, Bazango Bwari, Bunko, Byazhi, Chikale, Dankoru, Dauda, Donabayi, Duba, Dutse Alhaji, Gaba, Galuwyi, Gidan Babachi, Gidan Baushe, Gidan Pawa, Gudupe, Gutpo, Igu, Jigo, Kaima, Karaku, Karawa, Kasaru, Katampe, Kawadashi, Kawu, Kikumi, Kimtaru, Kogo, Kuchibu, Kuduru, Kurumin Daudu, Kute, Kwabwure, Panda, Panunuki, Paspa, Payi, Piko, Rugan S/Fulani, Ruriji, Sabon Gari, Sagwari, Shere, Simape, Sumpe, T/Danzaria, T/Manu, Dun, Tunga Bijimi, Tunga-Adoka, Tungan Sarkin, Ushafa, Yaba, Yajida, Yaupe, Yayidna, Zango, Zuma.
== Climate ==
[[Fayil:Tasha_Bwari_Hills.jpg|thumb|Tasha Bwari Hills]]
[[Fayil:Rock_view_bwari_Abuja.jpg|thumb|Rock a cikin Karamar Hukumar Bwari]]
[[Fayil:A_black_and_white_day_at_Bwari,_Abuja,_Nigeria.jpg|thumb|Yanayin yanayi na Bwari]]
[[Fayil:Bwari_banner.jpg|thumb|Ra'ayi na Karamar Hukumar Bwari]]
[[Fayil:Moutain_view.jpg|thumb|Bayyanar Dutsen Bwari]]
[[Fayil:Scenic_view,_Usman_dam_-_Bwari,_Abuja.jpg|thumb|Madatsar ruwan Usman. Bwari]]
[[Fayil:Gidan_Akwaja_River.jpg|thumb|Gidan Akwaja Kogin Bwari, Abuja Najeriya]]
[[Climate|yanayi]] zafi a cikin yanayi ya kasance daga 59 ° F zuwa 93 ° F, da wuya ya faɗi ƙasa ko sama da 100 ° F, kuma akwai lokutan zafi guda biyu, na danshi waɗanda ke canzawa tare da zafi, wani ɓangare na overcast.<ref name=":0"/><ref>{{Cite web |last=Atlas |first=Weather |title=Yearly & Monthly weather - Bwari, Nigeria |url=https://www.weather-atlas.com/en/nigeria/bwari-climate |access-date=2023-09-10 |website=Weather Atlas |language=en }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
=== Matsakaicin zafin jiki ===
Matsakaicin matsakaicin zafin jiki na yau da kullun a lokacin zafi na watanni 2.4, wanda ke gudana daga Janairu 30 zuwa Afrilu 12, yana sama da 90 ° F. Maris shine watan da ya fi zafi a Bwari, tare da matsakaicin zafin jiki na 92 ° F da ƙananan zafin jiki ya 69 ° F. Matsakaicin matsakaicin zafin jiki na yau da kullun a lokacin sanyi na watanni 3.5, wanda ke gudana daga Yuni 21 zuwa Oktoba 4, yana ƙasa da 82 ° F. Disamba shine watan da ya fi sanyi a shekara a Bwari, tare da matsakaicin zafin jiki na 87 ° F da ƙananan zafin jiki ya 60 ° F.
=== Girgije ===
[[Fayil:Cool_cloudy_weather_l.jpg|thumb|Bwari Cloud da yanayi]]
A cikin shekara, matsakaicin kashi na Bwari na sararin sama da aka rufe ya bambanta sosai ta hanyar kakar. A Bwari, ɓangaren da ya fi bayyana a shekara yana da watanni 3.7, daga kimanin Nuwamba 5 zuwa Fabrairu 25. A cikin Bwari, Janairu shine watan da ya fi haske a shekara tare da, a matsakaita, kashi 55% na sararin sama yana da haske, galibi yana da haske. Farawa daga Fabrairu 25 kuma yana da watanni 8.4, ɓangaren [[Gajimare|girgije]] na shekara ya ƙare kusan Nuwamba 5. A cikin Bwari, Mayu tana da mafi girman kashi na girgije tare da matsakaicin 84% girgije ko sararin sama a cikin watan.<ref>{{Cite web |title=Bwari, Nigeria Hourly Weather Forecast {{!}} Weather Underground |url=https://www.wunderground.com/hourly/ng/bwari |access-date=2024-08-25 |website=www.wunderground.com}}</ref><ref name=":0"/>
=== Ruwan sama ===
Lokacin da [[Yayafi|ruwan sama]] ya kai 0.04 inci ko fiye, ana ɗaukar shi rana mai laushi. Bwari yana fuskantar bambance-bambance masu yawa na yanayi a cikin yiwuwar kwanakin ruwan sama. Fiye da kashi 42% na kwanaki na iya zama ruwan sama a lokacin watanni 6.2, wanda ke gudana daga Afrilu 15 zuwa Oktoba 20. Tare da kwanaki 24.7 a matsakaici tare da akalla 0.04 inci na hazo, Satumba yana da kwanakin ruwan sama mafi yawa a Bwari. Oktoba 20 zuwa Afrilu 15 shine tsawon watanni 5.8 na fari. A 0.04 inci na ruwan sama a matsakaita sama da kwanaki 0.0, Disamba tana da mafi ƙarancin kwanakin rigar a Bwari Lokacin bushewar watanni 5.8 yana gudana daga Oktoba 20 zuwa Afrilu 15. A Bwari, Disamba tana da mafi ƙarancin kwanakin ruwan sama tare da matsakaicin kwanaki 0.0 tare da akalla inci 0.04 na hazo. Muna rarraba kwanakin ruwan sama zuwa kashi uku: ruwan sama, dusar ƙanƙara, da haɗuwa da biyun. Tare da matsakaicin kwanaki 24.7, Satumba shine watan da ke da mafi yawan kwanakin ruwan sama a Bwari. Tare da babban yiwuwar 85% a ranar 10 ga Satumba, ruwan sama kadai shine mafi yawan nau'in hazo a cikin shekara, bisa ga wannan rarrabuwa. <ref name=":0"/> <ref name=":1">{{Cite web |last=Atlas |first=Weather |title=Yearly & Monthly weather - Bwari, Nigeria |url=https://www.weather-atlas.com/en/nigeria/bwari-climate |access-date=2024-08-25 |website=Weather Atlas |language=en-us }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Simulated historical climate & weather data for Bwari |url=https://www.meteoblue.com/en/weather/historyclimate/climatemodelled/bwari_nigeria_2346245 |access-date=2024-08-25 |website=meteoblue |language=en}}</ref>
=== Rana ===
[[Fayil:Beautiful_sunset_in_veritas_university_after_a_rainy_day.jpg|thumb|Rana a cikin Karamar Hukumar Bwari]]
A cikin Bwari, tsawon rana ba ya canzawa sosai daga shekara zuwa shekara; yana tsakanin minti 40 zuwa awanni 12. Disamba 21 yana da mafi ƙarancin sa'o'in hasken rana a cikin sa'o-i 2024-11, minti 35 - yayin da Yuni 20 yana da mafi yawan sa'oʼin hasken dare - awanni 12, minti 40. <ref name=":1" /><ref name=":0" />
== External links ==
{{Reflist}}
[[Fayil:Tasha_Bwari_Hills.jpg|thumb|Tasha Bwari Hills]]
[[Fayil:Rock_view_bwari_Abuja.jpg|thumb|Rock a cikin Karamar Hukumar Bwari]]
[[Fayil:A_black_and_white_day_at_Bwari,_Abuja,_Nigeria.jpg|thumb|Yanayin yanayi na Bwari]]
[[Fayil:Bwari_banner.jpg|thumb|Ra'ayi na Karamar Hukumar Bwari]]
[[Fayil:Scenic_view,_Usman_dam_-_Bwari,_Abuja.jpg|thumb|Madatsar ruwan Usman. Bwari]]
[[Fayil:Gidan_Akwaja_River.jpg|thumb|Gidan Akwaja Kogin Bwari, Abuja Najeriya]]
[[Climate|yanayi]] zafi a cikin yanayi ya kasance daga 59 ° F zuwa 93 ° F, da wuya ya faɗi ƙasa ko sama da 100 ° F, kuma akwai lokutan zafi guda biyu, na danshi waɗanda ke canzawa tare da zafi, wani ɓangare na overcast.<ref name=":0"/><ref>{{Cite web |last=Atlas |first=Weather |title=Yearly & Monthly weather - Bwari, Nigeria |url=https://www.weather-atlas.com/en/nigeria/bwari-climate |access-date=2023-09-10 |website=Weather Atlas |language=en }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
=== Matsakaicin zafin jiki ===
Matsakaicin matsakaicin zafin jiki na yau da kullun a lokacin zafi na watanni 2.4, wanda ke gudana daga Janairu 30 zuwa Afrilu 12, yana sama da 90 ° F. Maris shine watan da ya fi zafi a Bwari, tare da matsakaicin zafin jiki na 92 ° F da ƙananan zafin jiki ya 69 ° F. Matsakaicin matsakaicin zafin jiki na yau da kullun a lokacin sanyi na watanni 3.5, wanda ke gudana daga Yuni 21 zuwa Oktoba 4, yana ƙasa da 82 ° F. Disamba shine watan da ya fi sanyi a shekara a Bwari, tare da matsakaicin zafin jiki na 87 ° F da ƙananan zafin jiki ya 60 ° F.
=== Girgije ===
[[Fayil:Cool_cloudy_weather_l.jpg|thumb|Bwari Cloud da yanayi]]
A cikin shekara, matsakaicin kashi na Bwari na sararin sama da aka rufe ya bambanta sosai ta hanyar kakar. A Bwari, ɓangaren da ya fi bayyana a shekara yana da watanni 3.7, daga kimanin Nuwamba 5 zuwa Fabrairu 25. A cikin Bwari, Janairu shine watan da ya fi haske a shekara tare da, a matsakaita, kashi 55% na sararin sama yana da haske, galibi yana da haske. Farawa daga Fabrairu 25 kuma yana da watanni 8.4, ɓangaren [[Gajimare|girgije]] na shekara ya ƙare kusan Nuwamba 5. A cikin Bwari, Mayu tana da mafi girman kashi na girgije tare da matsakaicin 84% girgije ko sararin sama a cikin watan.<ref>{{Cite web |title=Bwari, Nigeria Hourly Weather Forecast {{!}} Weather Underground |url=https://www.wunderground.com/hourly/ng/bwari |access-date=2024-08-25 |website=www.wunderground.com}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |title=Bwari Climate, Weather By Month, Average Temperature (Nigeria) - Weather Spark |url=https://weatherspark.com/y/55096/Average-Weather-in-Bwari-Nigeria-Year-Round#:~:text=In%20Bwari,%20the%20wet%20season,is%20hot%20and%20partly%20cloudy. |access-date=2023-09-10 |website=weatherspark.com |language=en}}</ref>
Lokacin da [[Yayafi|ruwan sama]] ya kai 0.04 inci ko fiye, ana ɗaukar shi rana mai laushi. Bwari yana fuskantar bambance-bambance masu yawa na yanayi a cikin yiwuwar kwanakin ruwan sama. Fiye da kashi 42% na kwanaki na iya zama ruwan sama a lokacin watanni 6.2, wanda ke gudana daga Afrilu 15 zuwa Oktoba 20. Tare da kwanaki 24.7 a matsakaici tare da akalla 0.04 inci na hazo, Satumba yana da kwanakin ruwan sama mafi yawa a Bwari. Oktoba 20 zuwa Afrilu 15 shine tsawon watanni 5.8 na fari. A 0.04 inci na ruwan sama a matsakaita sama da kwanaki 0.0, Disamba tana da mafi ƙarancin kwanakin rigar a Bwari Lokacin bushewar watanni 5.8 yana gudana daga Oktoba 20 zuwa Afrilu 15. A Bwari, Disamba tana da mafi ƙarancin kwanakin ruwan sama tare da matsakaicin kwanaki 0.0 tare da akalla inci 0.04 na hazo. Muna rarraba kwanakin ruwan sama zuwa kashi uku: ruwan sama, dusar ƙanƙara, da haɗuwa da biyun. Tare da matsakaicin kwanaki 24.7, Satumba shine watan da ke da mafi yawan kwanakin ruwan sama a Bwari. Tare da babban yiwuwar 85% a ranar 10 ga Satumba, ruwan sama kadai shine mafi yawan nau'in hazo a cikin shekara, bisa ga wannan rarrabuwa. <ref name=":0"/> <ref name=":1"/><ref>{{Cite web |title=Simulated historical climate & weather data for Bwari |url=https://www.meteoblue.com/en/weather/historyclimate/climatemodelled/bwari_nigeria_2346245 |access-date=2024-08-25 |website=meteoblue |language=en}}</ref>
[[Fayil:Beautiful_sunset_in_veritas_university_after_a_rainy_day.jpg|thumb|Rana a cikin Karamar Hukumar Bwari]]
A cikin Bwari, tsawon rana ba ya canzawa sosai daga shekara zuwa shekara; yana tsakanin minti 40 zuwa awanni 12. Disamba 21 yana da mafi ƙarancin sa'o'in hasken rana a cikin sa'o-i 2024-11, minti 35 - yayin da Yuni 20 yana da mafi yawan sa'oʼin hasken dare - awanni 12, minti 40. <ref name=":1"/><ref name=":0"/>
{{Commonscat}}{{LGAs and communities of Federal Capital Territory}}
* [https://www.fcta.gov.ng/ Shafin yanar gizon hukuma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240824133834/https://fcta.gov.ng/ |date=2024-08-24 }}
{{LGAs and communities of Federal Capital Territory}}
== Manazarta ==
{{Reflist}}
== Tarihi ==
Tarihinsa ya samo asali ne tun a karni na sha bakwai lokacin da wani mafarauci mazaunin Zariya ya zo yankin tare da iyalansa don farauta. Tatsuniya ta nuna cewa a lokacin akwai wani wuri da ake kira Bwayape, (Tudun Bwari) wanda ke nufin 'fam a nan'. Ya ba matarsa gero. Ta tambaye shi a ina za ta iya buga shi, sai ya ce, 'found here'; haka asalin sunan. Bwaya daga baya metamorphosed zuwa cikin sunan Bwari. 'Ya'yan mafarauci hudu sun je yin iyo kuma an ba su aikin debo wani abu mai daraja daga zurfin kogin. Sai ya zama cewa shi ne na karshe daga cikin hudun da suka yi nasara a aikin. Amma saboda matsayinsa a gidan bai iya hawa karagar mulki ba sai aka nada kaninsa Tayebebe maimakon Dadadogunyi. Wannan abu har yanzu alama ce a tsarin rawani na mutanen Bwari.
== Nassoshi ==
== Hanyoyin haɗi na waje ==
* [https://www.fcta.gov.ng/ Yanar Gizo na hukuma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240824133834/https://fcta.gov.ng/ |date=2024-08-24 }}
[[Category:Ƙananan hukumomin Najeriya]]
[[Category:Ƙananan hukumomi]]
570jso07gdch2v8k9tvl8qbqkr13bx3
Brandon Soppy
0
61420
826067
578288
2026-04-24T20:14:13Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826067
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
[[Fayil:Victoria Daily Times (1917-03-10) (IA victoriadailytimes19170310).pdf|thumb|Brandon Soppy a newspaper ]]
'''Brandon Soppy'''<ref>https://www.transfermarkt.com/brandon-soppy/profil/spieler/546880</ref> Beanou-'''Junior Brandon Deflo Soppy''' (an haifeshi ranar 21 ga watan Fabrairu, 2002) ƙwararren ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na Faransa wanda ke taka leda a matsayin ɗan wasan baya na dama don ƙungiyar kwallon kafar Torino<ref>https://supersport.com/football/players/9a7a65c3-7f78-41bc-ade9-3a2085272f7f{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> a Serie A na Italiya, a kan aro daga kungiyar kwallon kafar Atalanta.<ref>https://ng.soccerway.com/players/brandon-soppy/578536/</ref><ref>https://www.sofascore.com/player/brandon-soppy/963211</ref>
== Aikin kulob ==
'''Farkon aiki'''
Soppy ya fara buga kwallon kafa a Bobigny, kafin ya shiga CFFP mai shekaru 12–13. Ya koma INF Clairefontaine, kuma daga baya ya sanya hannu don makarantar matasa ta Rennes.<ref name=":0">Léger-Moëc, Aurélien (10 May 2020). "À la découverte de Brandon Soppy, la prochaine révélation du Stade Rennais". Foot Mercato (in French). Archived from the original on 11 May 2020. Retrieved 19 August 2022.</ref>
'''Rennes'''
Soppy ya sanya hannu kan kwantiragin ƙwararrunsa na farko tare da Rennes mai shekaru 16; a shekara mai zuwa, ya buga wa ƙungiyar ajiyar su a gasar Championnat National 3.<ref name=":0" /> A watan Agusta 2020, Soppy ya fara buga gasar Ligue 1 yana da shekara 18, a wasan da suka tashi 2-2 da Lille.<ref name=":1">"Brandon Soppy joins Torino". Atalanta BC. 31 August 2023. Retrieved 31 August 2023.</ref>
'''Udinese'''
A lokacin bazara 2021, Soppy ya shiga Udinese a cikin Seria A; ya buga wasanni 30 a lokacin kakar 2021–22: 28 a Serie A da biyu a Coppa Italia.<ref name=":1" />
'''Atalanta'''
A ranar 19 ga Agusta 2022, Soppy ya shiga ƙungiyar Seria A Atalanta.<ref name=":1" />
'''Loan zuwa Torino'''
Daga nan ya koma Torino akan lamuni na tsawon lokaci akan 31 ga Agusta 2023.<ref>"Brandon Soppy joins FC Schalke 04". FC Schalke 04. 1 February 2024.</ref>
'''Loan zuwa Schalke 04'''
A ranar 1 ga Fabrairu 2024, an ba shi aro zuwa kulob din Schalke 04 na Jamus har zuwa karshen kakar wasa.<ref>"Brandon Soppy joins FC Schalke 04". FC Schalke 04. 1 February 2024.</ref>
== Salon wasa ==
Da farko dan wasan baya na tsakiya, Soppy ya koma dama a karshen shekararsa ta farko a Rennes. An san shi da salon wasansa kai tsaye da iya tsallakewa.<ref name=":0" />
{{Stub}}{{Stub}}{{Stub}}{{Stub}}{{Stub}}{{Stub}}
==Manazarta==
{{Reflist}}
[[Category:Rayayyun Mutane]]
[[Category:Haifaffun 2002]]
b8emn4hzm9j2hpadnzm07uq94atllnf
Felix Nmecha
0
64754
825848
513086
2026-04-24T16:51:20Z
Saad Nuhu
43323
825848
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Felix Kalu Nmecha''' (an haife shi ranar 10 ga Oktoba, 2000) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Jamus wanda ke taka leda a matsayin ɗan wasan tsakiya ga kulob din [[Borussia Dortmund]] da kuma tawagar ƙasar Jamus. An san shi da ƙwarewarsa a sarrafa ƙwallo, hangen nesa a fili, da kuma iya kai hari daga tsakiya. <ref>Bundesliga Profile</ref>
== Rayuwar Farko ==
An haifi Nmecha a birnin Hamburg na ƙasar Jamus, amma yana da asalin Najeriya. Ya tashi ne a ƙasar Ingila inda ya fara buga ƙwallo tun yana ƙarami. Mahaifinsa ya taka rawa wajen ƙarfafa masa gwiwa a harkar ƙwallon ƙafa tun yana yaro. <ref>BBC Sport</ref>
== Aikin Kulob ==
=== Manchester City ===
Nmecha ya fara aikinsa na ƙwararru a makarantar koyon wasan ƙwallo ta [[Manchester City]]. Ya taka rawa a ƙungiyar matasa inda ya nuna bajinta sosai kafin ya samu damar shiga babbar ƙungiya. <ref>Manchester City Official</ref>
=== VfL Wolfsburg ===
A shekarar 2021, ya koma [[VfL Wolfsburg]] inda ya samu damar buga wasanni akai-akai a Bundesliga. A wannan kulob ɗin ne ya fara nuna cikakken ƙwarewarsa a matakin manya, yana zura ƙwallaye da bayar da taimako. <ref>ESPN</ref>
=== Borussia Dortmund ===
A shekarar 2023, Nmecha ya koma [[Borussia Dortmund]] domin ƙara haɓaka aikinsa. Wannan sauyi ya sa ya shiga cikin manyan 'yan wasan tsakiya a Jamus. <ref>Sky Sports</ref>
== Aikin Ƙasa ==
Da farko Nmecha ya wakilci Ingila a matakin matasa, amma daga baya ya sauya ya koma buga wa ƙasar Jamus wasa. Ya fara bugawa tawagar manya ta Jamus a shekarar 2023. <ref>FIFA</ref>
== Salon Wasa ==
Felix Nmecha ɗan wasa ne mai ƙarfin jiki da iya sarrafa ƙwallo. Yana taka rawa a matsayin ɗan wasan tsakiya mai kai hari, kuma yana da ƙwarewa wajen harba ƙwallo daga nesa. Haka kuma yana taimakawa wajen kare gida idan an buƙata. <ref>Bundesliga Analysis</ref>
== Rayuwar Kai ==
Felix yana da ɗan'uwa mai suna [[Lukas Nmecha]] wanda shima ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne kuma yana taka leda a matakin ƙwararru. Dukansu sun taɓa taka leda a Ingila kafin komawa Jamus. <ref>Transfermarkt</ref>
== Manazarta ==
hgxro517wi1mcrazw9u4ze05r5w26j6
Youssoufa Moukoko
0
64755
825950
534088
2026-04-24T17:27:19Z
Saad Nuhu
43323
825950
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Youssoufa Moukoko''' (an haife shi ranar 20 ga Nuwamba 2004) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Jamus wanda ke taka leda a matsayin ɗan gaba ga kulob ɗin [[Borussia Dortmund]] a gasar [[Bundesliga]]. An haife shi a ƙasar Kamaru amma daga baya ya wakilci Jamus a matakin ƙasa. <ref>Bundesliga Official Profile</ref>
== Rayuwar Farko ==
An haifi Moukoko a birnin Yaoundé na ƙasar Kamaru, inda ya taso kafin ya koma Jamus yana ƙarami. Ya fara nuna hazaka a ƙwallon ƙafa tun yana yaro, lamarin da ya sa aka shigar da shi makarantar horar da ‘yan wasa a Jamus. <ref>DFB Youth Development Report</ref>
== Aikin Kulob ==
Moukoko ya fara taka leda a makarantar matasa ta [[FC St. Pauli]] kafin ya koma makaratar matasa ta [[Borussia Dortmund]] a shekarar 2016. A Dortmund, ya zama ɗaya daga cikin fitattun ‘yan wasa a matakin matasa inda ya zura kwallaye masu yawa fiye da sauran ‘yan uwansa. <ref>BVB Youth Records</ref>
Ya fara bugawa babban ƙungiyar Dortmund wasa a shekarar 2020, inda ya zama ɗaya daga cikin mafi ƙanƙanta da suka fara taka leda a tarihin Bundesliga. Hakanan ya kafa tarihin zama mafi ƙarancin shekaru da ya zura ƙwallo a gasar. <ref>Bundesliga Records</ref>
== Aikin Ƙasa ==
Moukoko ya wakilci Jamus a matakan matasa daban-daban kafin ya shiga babbar tawagar ƙasa. Ya shiga cikin ‘yan wasan da suka wakilci Jamus a manyan gasa na duniya, ciki har da gasar kofin duniya. <ref>Germany National Team Data</ref>
== Salon Wasa ==
Ana ganin Moukoko a matsayin ɗan gaba mai sauri da ƙwarewa wajen zura kwallaye. Yana da ƙarfi a cikin akwatin bugun fanareti, kuma yana iya amfani da ƙafafunsa biyu wajen zura ƙwallaye. <ref>Player Analysis Report</ref>
== Nasarori ==
* Bundesliga U19 Top Scorer
* Youngest Bundesliga Player
* Youngest Bundesliga Goal Scorer <ref>Bundesliga Awards</ref>
== Manazarta ==
<references/>
9xxpreyo3bi0usovq2m1vytzof4o9t8
Bikin fina-finai na Afirka, Inc.
0
69721
825774
813093
2026-04-24T16:06:43Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
825774
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Bikin Fina-finan Afirka, Inc.''' (AFF) ƙungiya ce mai zaman kanta ta al'adu wadda ke gabatar da bikin fina-finai na shekara-shekara da shirye-shiryen al'umma na shekara-shekara. An kafa ƙungiyar a [[New York (birni)|birnin New York]] a shekarar 1990. Ƙungiyar ta himmatu wajen haɓaka fahimtar al'adun Afirka ta hanyar fina-finai.
== Shirye-shirye ==
[[Fayil:African_Film_Festival_-_Staff_Dance_Africa_2025.jpg|thumb|Bikin Fina-finan Afirka a Rose Cinema da ke Brooklyn, NY - Dance Africa 2025]]
An kafa AFF a shekarar 1990, ta hannun Mahen Bonetti da kuma wani kwamiti na musamman na masu fasaha da masana Afirka da Amurka. <ref>{{Cite web |title=In Conversation: "This is us, telling our own stories." An African Film Festival Jubilee. Mahen Bonetti, Executive Director and Founder of African Film Festival, Inc., with Françoise Bouffault |url=http://agi.ac.za/sites/agi.ac.za/files/9_conversation_mahen_bonetti_with_francoise_bouffault.pdf |access-date=2026-03-25 |archive-date=2016-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324021622/http://agi.ac.za/sites/agi.ac.za/files/9_conversation_mahen_bonetti_with_francoise_bouffault.pdf |url-status=dead }}</ref> Babban shirin AFF, Bikin Fina-finan Afirka na New York (NYAFF) an ƙaddamar da shi a shekarar 1993 a ƙarƙashin tutar "Kwanakin Zamani, Dare na Dare". An gabatar da bikin tare da ƙungiyar Fina-finai ta Lincoln Center da kuma tare da Gidan Tarihi na Brooklyn . Ya nuna ayyukan gargajiya da na zamani, ciki har da fina-finai kamar ''[[Blue Eyes of Yonta|Udju Azul di Yonta]]'' ta [[Flora Gomes]], ''Yeelen'' ta Souleymane Cissé, ''[[Kaddu Beykat]]'' ta [[Safi Faye]] da ''[[Badou Boy]]'' ta Djibril Diop Mambéty, da kuma sauransu. Akwai kuma wani nazari kan fina-finan Ousmane Sembène. Ana gudanar da bikin kowace shekara tsakanin watannin Afrilu da Mayu.
Bikin na shekara-shekara, wanda aka gabatar tare da ƙungiyar Fina-finai ta Lincoln Center, <ref>{{Cite journal |last=Archer |first=Ina. |date=2007 |title=14th Annual African Film Festival (review) |journal=Framework |volume=48 |issue=2 |pages=206–208 |doi=10.1353/frm.2007.0009 |s2cid=192175509 |id={{Project MUSE|220583}}}}<templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles></ref> ya haɗa da nuna fina-finai, wasan kwaikwayo kai tsaye, nunin fasaha, tattaunawa kan batutuwa, <ref>{{Cite journal |last=Drury |first=Mark |last2=Shearer |first2=Samuel |last3=Cole |first3=Jill |last4=Hernann |first4=Andrew |last5=Sharif |first5=Ahmed |date=2010 |title=After African Independence |journal=Anthropology Now |volume=2 |issue=3 |pages=105–110 |jstor=41203788}}</ref> tattaunawa kan masu fasaha, shirye-shiryen ilimi na matasa, azuzuwan manyan makarantu da bita. A shekara ta 2004, BAMcinématek na Kwalejin Kiɗa ta Brooklyn ya zama mai gabatar da shirin NYAFF. A shekara ta 2011, Cibiyar Cinema ta Maysles ta ƙaddamar da wani ɓangare na nunin fina-finai da gabatarwar bikin. AFF ta gabatar wa masu sauraro ayyukan masu shirya fina-finai na Afirka da yawa, ciki har da [[Abderrahmane Sissako]], Lupita Nyong'o, <ref>{{Cite web |last=Oumano |first=Elena |date=2009-04-09 |title=New York African Film Festival |url=http://www.villagevoice.com/film/new-york-african-film-festival-6389897 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150719051652/http://www.villagevoice.com/film/new-york-african-film-festival-6389897 |archive-date=2015-07-19 |access-date=2016-03-28 |website=Village Voice}}</ref> [[Tunde Kelani]] da sauransu. Bikin yana gudana na tsawon kwanaki 8-14 kuma yana nuna fina-finai na gargajiya da na zamani kusan 40 kowace shekara. Ƙungiyar kuma tana ɗaukar nauyin Jerin Tafiya na Ƙasa wanda ya ƙunshi fakitin fina-finai gajeru da fasali da aka zaɓa daga sabon bugu na Bikin Fina-finan Afirka na New York kuma ana gabatar da shi a cibiyoyi a faɗin Amurka <ref>{{Cite web |date=2 February 2009 |title=UA South Hosting African Film Festival |url=https://uanews.arizona.edu/story/ua-south-hosting-african-film-festival |access-date=2016-03-22 |website=UANews |archive-date=2016-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160415180647/https://uanews.arizona.edu/story/ua-south-hosting-african-film-festival |url-status=dead }}</ref>
AFF tana haɗin gwiwa a shirye-shiryen al'adu da ilimi na duk shekara a birnin New York tare da cibiyoyi da hukumomi na birni kamar Cibiyar Bincike a Al'adun Baƙar fata ta Schomburg, Gidauniyar CityParks, Electronic Arts Intermix, <ref>{{Cite web |title=African Film Festival and Electronic Arts Intermix Present |url=http://www.eai.org/user_files/supporting_documents/1103DigitalAfrica_pr_2.pdf}}</ref> MoCADA, The Trust for Governors Island, Gidan Tarihi na Queens da Gidan Tarihi na Fasaha na Bronx . <ref>{{Cite web |title=The Agenda: This Week in New York - Previews - Art in America |url=http://www.artinamericamagazine.com/news-features/previews/the-agenda-this-week-in-new-york-31/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410043655/http://www.artinamericamagazine.com/news-features/previews/the-agenda-this-week-in-new-york-31/ |archive-date=2016-04-10 |access-date=2016-03-22 |website=www.artinamericamagazine.com}}</ref> Bugu da ƙari, AFF kuma tana haɗin gwiwa da bukukuwa da ƙungiyoyi a duk faɗin duniya.
Manyan mahalarta shirin sun haɗa da, marigayi "Uban Cinema na Afirka", Ousmane Sembène, marubucin wasan kwaikwayo, mawaƙi kuma wanda ya lashe kyautar Nobel, [[Wole Soyinka]], <ref>{{Cite web |title=Africans on Africa: The 15th Annual New York African Film Festival - The Network Journal |url=http://www.tnj.com/archives/2008/april/africans-on-africa-film-festival |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170510234642/http://www.tnj.com/archives/2008/april/africans-on-africa-film-festival |archive-date=2017-05-10 |access-date=2016-03-28 |website=www.tnj.com}}</ref> mawaƙiya kuma mai fafutukar kare haƙƙin jama'a [[Miriam Makeba]] da mawaƙiya, marubuciya, ɗan wasan kwaikwayo, kuma mai fafutukar kare haƙƙin jama'a, [[Harry Belafonte]] . <ref>{{Cite web |title=Actor Harry Belafonte attends the "African Rhythmus" panel discussion... |url=https://www.gettyimages.com/detail/news-photo/actor-harry-belafonte-attends-the-african-rhythmus-panel-news-photo/111459517 |website=Getty Images |access-date=2026-03-25 |archive-date=2023-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230926052709/https://www.gettyimages.com/detail/news-photo/actor-harry-belafonte-attends-the-african-rhythmus-panel-news-photo/111459517 |url-status=dead }}</ref>
== Littattafai ==
A shekara ta 2003, AFF ta buga littafin "Through African Eyes: Dialogues with the Directors", wanda ya ƙunshi tattaunawa da masu shirya fina-finai na Afirka da suka fara fitowa. A shekara ta 2010, AFF ta fitar da bugu na biyu na littafin, wanda ya ƙunshi taƙaitaccen bayani game da sinima na Afirka a ƙarni na 20 da 21 ta hanyar rubuce-rubuce da hirarraki da daraktocin Afirka. A shekara ta 2013, don tunawa da cika shekaru 20 na Bikin Fina-finan Afirka na New York, AFF ta buga wani littafin tarihi na cika shekaru 20, mai taken "Looking Back, Looking Forward: Years 20 of the New York African Film Festival.<ref>{{Cite journal |date=2015 |title=Contributors |journal=Cinema Journal |volume=54 |issue=2 |pages=172 |doi=10.1353/cj.2015.0013 |id={{Project MUSE|565933}}}}<templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles></ref><ref>{{Cite web |date=2015-04-09 |title=Book: Looking Back, Looking Forward, 20 Years of the New York African Film Festival |url=https://africanwomenincinema.blogspot.com/2015/04/book-looking-back-looking-forward-20.html |access-date=2023-02-23 |website=African Women in Cinema Blog}}</ref>
== Littattafan tarihi ==
* Bonetti, Mahen, da Prerana Reddy . ''Ta hanyar Idon Afirka: Tattaunawa da Daraktoci'' . New York, NY: Bikin Fina-finan Afirka, 2003.
*
* Mahen Bonetti da Beatriz Leal Riesco (eds), ''Duba Baya, Duba Gaba: Shekaru 20 na Bikin Fina-finan Afirka na New York'', 2013.
== Manazarta ==
{{Reflist}}
== Hanyoyin haɗi na waje ==
* {{Official website|http://www.africanfilmny.org}}
15ujhcvpf3bq2x60qu0igv1cwer9pdn
Jerin abubuwan gabatarwa na Mozambik don Kyauta ga Kwalejin don Mafi kyawun Fim ɗin Duniya
0
71068
826211
796568
2026-04-25T11:22:47Z
Ummun Sultan
23935
826211
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
[[Mozambik|Mozambique]] ta gabatar da fim don Kyautar Kwalejin don Mafi kyawun Fim na Duniya<ref>{{cite web|url=https://www.oscars.org/news/academy-announces-rules-92nd-oscars |title=Academy announces rules for 92nd Oscars |work=Academy of Motion Picture Arts and Sciences |date=23 April 2019 |access-date=12 July 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/jeffewing/2019/04/24/academy-announces-rule-changes-for-92nd-oscars/#7b9d85ac3d5b |title=Academy Announces Rule Changes For 92nd Oscars |work=Forbes |access-date=12 July 2019}}</ref> a karo na farko a cikin shekara ta 2017.<ref name="Mozambique">{{cite web|title=Comboio de Sal e Açúcar é o candidato moçambicano aos Óscares|url=https://www.publico.pt/2017/09/28/culturaipsilon/noticia/comboio-de-sal-e-acucar-e-o-candidato-mocambicano-aos-oscares-1787026|publisher=[[Público (Portugal)|Público]]|access-date=29 September 2017|language=pt}}</ref><ref name="Mozambique1st">{{cite web |url=https://filmpt.com/comboio-de-sal-e-acucar-e-o-candidato-de-mocambique-aos-oscares/ |title="Comboio de Sal e Açucar" é o candidato de Moçambique aos Óscares |work=filmpt |date=29 September 2017 |access-date=29 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170929140929/https://filmpt.com/comboio-de-sal-e-acucar-e-o-candidato-de-mocambique-aos-oscares/ |archive-date=29 September 2017 |url-status=dead }}</ref> Ana da kyautar a kowace shekara ta Cibiyar Nazarin Hotuna da Kimiyya ta [[Tarayyar Amurka|Amurka]] zuwa fim mai tsawo wanda aka samar a waje da Amurka wanda ya ƙunshi tattaunawa da ba ta [[Turanci]] ba. a kirkireshi ba har sai da aka ba da lambar yabo ta Kwalejin ta 1956, inda aka kirkirar lambar yabo ta Academy of Merit, wacce aka fi sani da Kyautar Fim ta Harshen Ƙasashen Waje, don fina-finai da ba na Turanci ba, kuma ana ba da ita kowace shekara tun daga lokacin.<ref name="HistPg2">{{cite web|title=History of the Academy Awards - Page 2 |publisher=[[Academy of Motion Picture Arts and Sciences]] |url=http://www.oscars.org/aboutacademyawards/history02.html |access-date=21 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622191328/http://www.oscars.org/aboutacademyawards/history02.html |archive-date=22 June 2008 |url-status=dead }}</ref>
== Abubuwan da aka gabatar ==
Kwalejin Fasaha da Kimiyya ta Motion ta gayyaci masana'antun fina-finai na ƙasashe daban-daban don gabatar da fim mafi kyau don Kyautar Kwalejin don Mafi kyawun Fim na Harshen Ƙasashen waje tun a shekarar 1956. Kwamitin Kyautar Fim na Harshen Ƙasashen Waje yana kula da tsari kuma yana nazarin duk fina-finai da aka gabatar. wannan, suna jefa kuri'a ta hanyar kuri'un sirri don tantance wadanda aka zaba guda biyar don kyautar. Da ke ƙasa akwai jerin fina-finai da Mozambique ta gabatar don sake dubawa ta Kwalejin don kyautar ta shekara da kuma bikin bayar da kyautar Kwalejin.
{| class="wikitable sortable" style="background:#ffffff;" width="98%"
!Shekara <small> (Taron) </small> <br />
!Taken fim da aka yi amfani da shi a cikin gabatarwa
!Taken asali
!Harshe (s)
!Daraktan
!Sakamakon
|-
! align="center" |2017<br /><small> (na 90th) </small>
|''[[The Train of Salt and Sugar|Jirgin Gishiri da Shukari]]''
|''Jirgin Gishiri da Shuga''
|[[Harshen Portuguese|Portuguese]]
|{{Sortname|Licínio|Azevedo}}| {{notnom}}
|}
== Duba kuma ==
* Jerin wadanda suka lashe kyautar Kwalejin da kuma wadanda aka zaba don fina-finai mafi kyawun harshe na waje
* Jerin fina-finai na harsunan kasashen waje da suka lashe kyautar Kwalejin
== Manazarta ==
{{Reflist}}
== Haɗin waje ==
* [https://web.archive.org/web/20080707023727/http://www.oscars.org/awardsdatabase/ Bayanan Bayanan Kwalejin Kwalejin]
* [https://web.archive.org/web/20080622050250/http://www.oscars.org/impc_site2/index.html Bayanan Bayanan Bayanai na Hotuna]
hkiyn99m7lztrnx7678uvxk7l6mgnxm
826212
826211
2026-04-25T11:23:11Z
Ummun Sultan
23935
826212
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
[[Mozambik|Mozambique]] ta gabatar da fim don Kyautar Kwalejin don Mafi kyawun Fim na Duniya<ref>{{cite web|url=https://www.oscars.org/news/academy-announces-rules-92nd-oscars |title=Academy announces rules for 92nd Oscars |work=Academy of Motion Picture Arts and Sciences |date=23 April 2019 |access-date=12 July 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/jeffewing/2019/04/24/academy-announces-rule-changes-for-92nd-oscars/#7b9d85ac3d5b |title=Academy Announces Rule Changes For 92nd Oscars |work=Forbes |access-date=12 July 2019}}</ref> a karo na farko a cikin shekara ta 2017.<ref name="Mozambique">{{cite web|title=Comboio de Sal e Açúcar é o candidato moçambicano aos Óscares|url=https://www.publico.pt/2017/09/28/culturaipsilon/noticia/comboio-de-sal-e-acucar-e-o-candidato-mocambicano-aos-oscares-1787026|publisher=[[Público (Portugal)|Público]]|access-date=29 September 2017|language=pt}}</ref><ref name="Mozambique1st">{{cite web |url=https://filmpt.com/comboio-de-sal-e-acucar-e-o-candidato-de-mocambique-aos-oscares/ |title="Comboio de Sal e Açucar" é o candidato de Moçambique aos Óscares |work=filmpt |date=29 September 2017 |access-date=29 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170929140929/https://filmpt.com/comboio-de-sal-e-acucar-e-o-candidato-de-mocambique-aos-oscares/ |archive-date=29 September 2017 |url-status=dead }}</ref> Ana da kyautar a kowace shekara ta Cibiyar Nazarin Hotuna da Kimiyya ta [[Tarayyar Amurka|Amurka]] zuwa fim mai tsawo wanda aka samar a waje da Amurka wanda ya ƙunshi tattaunawa da ba ta [[Turanci]] ba. a kirkireshi ba har sai da aka ba da lambar yabo ta Kwalejin ta 1956, inda aka kirkirar lambar yabo ta Academy of Merit, wacce aka fi sani da Kyautar Fim ta Harshen Ƙasashen Waje, don fina-finai da ba na Turanci ba, kuma ana ba da ita kowace shekara tun daga lokacin.<ref name="HistPg2">{{cite web|title=History of the Academy Awards - Page 2 |publisher=[[Academy of Motion Picture Arts and Sciences]] |url=http://www.oscars.org/aboutacademyawards/history02.html |access-date=21 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622191328/http://www.oscars.org/aboutacademyawards/history02.html |archive-date=22 June 2008 |url-status=dead }}</ref>
== Abubuwan da aka gabatar ==
Kwalejin Fasaha da Kimiyya ta Motion ta gayyaci masana'antun fina-finai na ƙasashe daban-daban don gabatar da fim mafi kyau don Kyautar Kwalejin don Mafi kyawun Fim na Harshen Ƙasashen waje tun a shekarar 1956. Kwamitin Kyautar Fim na Harshen Ƙasashen Waje yana kula da tsari kuma yana nazarin duk fina-finai da aka gabatar. wannan, suna jefa kuri'a ta hanyar kuri'un sirri don tantance wadanda aka zaɓa guda biyar don kyautar. Da ke ƙasa akwai jerin fina-finai da Mozambique ta gabatar don sake dubawa ta Kwalejin don kyautar ta shekara da kuma bikin bayar da kyautar Kwalejin.
{| class="wikitable sortable" style="background:#ffffff;" width="98%"
!Shekara <small> (Taron) </small> <br />
!Taken fim da aka yi amfani da shi a cikin gabatarwa
!Taken asali
!Harshe (s)
!Daraktan
!Sakamakon
|-
! align="center" |2017<br /><small> (na 90th) </small>
|''[[The Train of Salt and Sugar|Jirgin Gishiri da Shukari]]''
|''Jirgin Gishiri da Shuga''
|[[Harshen Portuguese|Portuguese]]
|{{Sortname|Licínio|Azevedo}}| {{notnom}}
|}
== Duba kuma ==
* Jerin wadanda suka lashe kyautar Kwalejin da kuma wadanda aka zaba don fina-finai mafi kyawun harshe na waje
* Jerin fina-finai na harsunan kasashen waje da suka lashe kyautar Kwalejin
== Manazarta ==
{{Reflist}}
== Haɗin waje ==
* [https://web.archive.org/web/20080707023727/http://www.oscars.org/awardsdatabase/ Bayanan Bayanan Kwalejin Kwalejin]
* [https://web.archive.org/web/20080622050250/http://www.oscars.org/impc_site2/index.html Bayanan Bayanan Bayanai na Hotuna]
jlxs74wmj4wcoigd65m9kamif45ktm5
Elizabeth Sneddon
0
72702
825913
495245
2026-04-24T17:15:40Z
Pharouqenr
25549
825913
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
[[Fayil:Popular Magazine v051 n04 (1919-02-07) (IA PopularMagazineV051N0419190207).pdf|thumb|jaridar da ta maganarta]]
{{Sfn|Leeman|Zulu|2005}}'''Elizabeth Sneddon''' (1907-) malamar magana da wasan kwaikwayo ce ta Afirka ta Kudu, darektan wasan kwaikwayo kuma masanin [[kimiyya]].
== Ilimi ==
Sneddon ta halarci Kwalejin 'yan mata ta Durban, kafin ta sami digiri na MA a Turanci daga Jami'ar Glasgow, sannan ta sami digiri a Jami'ar London. {{Sfn|HSRC|2000}} kuma halarci Royal Academy of Music inda ta sami lasisi.
== Ayyuka a cikin koyar da magana da wasan kwaikwayo ==
An nada Sneddon a matsayin babban malamin Ingilishi a Makarantar St Cyprian, Cape Town . A shekara ta 1950 an ba ta kyautar Nuffield Dominion Travelling Fellowship don nazarin magana da wasan kwaikwayo a jami'o'in Burtaniya.
Bayan karatunta na ilimi a Ƙasar Ingila ta koma [[Durban]] kuma ta buɗe ɗakin jawabi da wasan kwaikwayo. {{Sfn|HSRC|2000}}Mabel Palmer, na Jami'ar Natal ta gayyaci Sneddon don ba da ƙarin darussan mural ga ɗaliban baƙar fata da suka shiga Jami'ar Afirka ta Kudu waɗanda aka cire su daga jami'o'in fari. Jami'ar Durban-Westville ta samo asali ne daga wannan kamfani. {{Ana bukatan hujja|date=May 2018}}Sneddon ya kafa kuma ya zama shugaban farko na sashen Magana da Wasan kwaikwayo a Jami'ar Natal. Sneddon {{Sfn|HSRC|2000}} kuma taimaka wajen samun wasan kwaikwayo da aka karɓa a matsayin batun jarrabawa a matakin makarantar sakandare a makarantun Afirka ta Kudu.
Sneddon {{Sfn|HSRC|2000}} jagoranci wasanni da yawa ciki har da ''Oedipus'' da King Lear . [1]
== Kyauta ==
{{Sfn|Green|2004}} sanya wa gidan wasan kwaikwayo na Elizabeth Sneddon a harabar Jami'ar KwaZulu-Natal suna don girmama ta a shekarar 1981. {{Sfn|Leeman|Zulu|2005}} [2]
== Ayyuka ==
* {{Cite book|ref=0}}
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Category:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
l9vytti3grl9g6uu707b2vx4x4fpe7x
825915
825913
2026-04-24T17:16:25Z
Pharouqenr
25549
825915
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
[[Fayil:Popular Magazine v051 n04 (1919-02-07) (IA PopularMagazineV051N0419190207).pdf|thumb|jaridar da ta maganarta]]
'''Elizabeth Sneddon''' (1907-) malamar magana da wasan kwaikwayo ce ta Afirka ta Kudu, darektan wasan kwaikwayo kuma masanin [[kimiyya]].
== Ilimi ==
Sneddon ta halarci Kwalejin 'yan mata ta Durban, kafin ta sami digiri na MA a Turanci daga Jami'ar Glasgow, sannan ta sami digiri a Jami'ar London. {{Sfn|HSRC|2000}} kuma halarci Royal Academy of Music inda ta sami lasisi.
== Ayyuka a cikin koyar da magana da wasan kwaikwayo ==
An nada Sneddon a matsayin babban malamin Ingilishi a Makarantar St Cyprian, Cape Town . A shekara ta 1950 an ba ta kyautar Nuffield Dominion Travelling Fellowship don nazarin magana da wasan kwaikwayo a jami'o'in Burtaniya.
Bayan karatunta na ilimi a Ƙasar Ingila ta koma [[Durban]] kuma ta buɗe ɗakin jawabi da wasan kwaikwayo. {{Sfn|HSRC|2000}}Mabel Palmer, na Jami'ar Natal ta gayyaci Sneddon don ba da ƙarin darussan mural ga ɗaliban baƙar fata da suka shiga Jami'ar Afirka ta Kudu waɗanda aka cire su daga jami'o'in fari. Jami'ar Durban-Westville ta samo asali ne daga wannan kamfani. {{Ana bukatan hujja|date=May 2018}}Sneddon ya kafa kuma ya zama shugaban farko na sashen Magana da Wasan kwaikwayo a Jami'ar Natal. Sneddon {{Sfn|HSRC|2000}} kuma taimaka wajen samun wasan kwaikwayo da aka karɓa a matsayin batun jarrabawa a matakin makarantar sakandare a makarantun Afirka ta Kudu.
Sneddon {{Sfn|HSRC|2000}} jagoranci wasanni da yawa ciki har da ''Oedipus'' da King Lear . [1]
== Kyauta ==
{{Sfn|Green|2004}} sanya wa gidan wasan kwaikwayo na Elizabeth Sneddon a harabar Jami'ar KwaZulu-Natal suna don girmama ta a shekarar 1981. {{Sfn|Leeman|Zulu|2005}} [2]
== Ayyuka ==
* {{Cite book|ref=0}}
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Category:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
ns9i5clazwgmxpsdvwz2vvb8lprcdpc
825916
825915
2026-04-24T17:16:41Z
Pharouqenr
25549
825916
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
[[Fayil:Popular Magazine v051 n04 (1919-02-07) (IA PopularMagazineV051N0419190207).pdf|thumb|jaridar da ta maganarta]]
'''Elizabeth Sneddon''' (1907-) malamar magana da wasan kwaikwayo ce ta Afirka ta Kudu, darektan wasan kwaikwayo kuma masanin [[kimiyya]].
== Ilimi ==
Sneddon ta halarci Kwalejin 'yan mata ta Durban, kafin ta sami digiri na MA a Turanci daga Jami'ar Glasgow, sannan ta sami digiri a Jami'ar London.{{Sfn|HSRC|2000}} kuma halarci Royal Academy of Music inda ta sami lasisi.
== Ayyuka a cikin koyar da magana da wasan kwaikwayo ==
An nada Sneddon a matsayin babban malamin Ingilishi a Makarantar St Cyprian, Cape Town . A shekara ta 1950 an ba ta kyautar Nuffield Dominion Travelling Fellowship don nazarin magana da wasan kwaikwayo a jami'o'in Burtaniya.
Bayan karatunta na ilimi a Ƙasar Ingila ta koma [[Durban]] kuma ta buɗe ɗakin jawabi da wasan kwaikwayo. {{Sfn|HSRC|2000}}Mabel Palmer, na Jami'ar Natal ta gayyaci Sneddon don ba da ƙarin darussan mural ga ɗaliban baƙar fata da suka shiga Jami'ar Afirka ta Kudu waɗanda aka cire su daga jami'o'in fari. Jami'ar Durban-Westville ta samo asali ne daga wannan kamfani. {{Ana bukatan hujja|date=May 2018}}Sneddon ya kafa kuma ya zama shugaban farko na sashen Magana da Wasan kwaikwayo a Jami'ar Natal. Sneddon {{Sfn|HSRC|2000}} kuma taimaka wajen samun wasan kwaikwayo da aka karɓa a matsayin batun jarrabawa a matakin makarantar sakandare a makarantun Afirka ta Kudu.
Sneddon {{Sfn|HSRC|2000}} jagoranci wasanni da yawa ciki har da ''Oedipus'' da King Lear . [1]
== Kyauta ==
{{Sfn|Green|2004}} sanya wa gidan wasan kwaikwayo na Elizabeth Sneddon a harabar Jami'ar KwaZulu-Natal suna don girmama ta a shekarar 1981. {{Sfn|Leeman|Zulu|2005}} [2]
== Ayyuka ==
* {{Cite book|ref=0}}
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Category:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
qcjx6wy3u91v8lywwwygvvb3jrltoh3
825917
825916
2026-04-24T17:17:03Z
Pharouqenr
25549
825917
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
[[Fayil:Popular Magazine v051 n04 (1919-02-07) (IA PopularMagazineV051N0419190207).pdf|thumb|jaridar da ta maganarta]]
'''Elizabeth Sneddon''' (1907-) malamar magana da wasan kwaikwayo ce ta Afirka ta Kudu, darektan wasan kwaikwayo kuma masanin [[kimiyya]].
== Ilimi ==
Sneddon ta halarci Kwalejin 'yan mata ta Durban, kafin ta sami digiri na MA a Turanci daga Jami'ar Glasgow, sannan ta sami digiri a Jami'ar London.{{Sfn|HSRC|2000}} kuma halarci Royal Academy of Music inda ta sami lasisi.
== Ayyuka a cikin koyar da magana da wasan kwaikwayo ==
An nada Sneddon a matsayin babban malamin Ingilishi a Makarantar St Cyprian, Cape Town . A shekara ta 1950 an ba ta kyautar Nuffield Dominion Travelling Fellowship don nazarin magana da wasan kwaikwayo a jami'o'in Burtaniya.
Bayan karatunta na ilimi a Ƙasar Ingila ta koma [[Durban]] kuma ta buɗe ɗakin jawabi da wasan kwaikwayo. {{Sfn|HSRC|2000}}Mabel Palmer, na Jami'ar Natal ta gayyaci Sneddon don ba da ƙarin darussan mural ga ɗaliban baƙar fata da suka shiga Jami'ar Afirka ta Kudu waɗanda aka cire su daga jami'o'in fari. Jami'ar Durban-Westville ta samo asali ne daga wannan kamfani. Sneddon ya kafa kuma ya zama shugaban farko na sashen Magana da Wasan kwaikwayo a Jami'ar Natal. Sneddon {{Sfn|HSRC|2000}} kuma taimaka wajen samun wasan kwaikwayo da aka karɓa a matsayin batun jarrabawa a matakin makarantar sakandare a makarantun Afirka ta Kudu.
Sneddon {{Sfn|HSRC|2000}} jagoranci wasanni da yawa ciki har da ''Oedipus'' da King Lear . [1]
== Kyauta ==
{{Sfn|Green|2004}} sanya wa gidan wasan kwaikwayo na Elizabeth Sneddon a harabar Jami'ar KwaZulu-Natal suna don girmama ta a shekarar 1981. {{Sfn|Leeman|Zulu|2005}} [2]
== Ayyuka ==
* {{Cite book|ref=0}}
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Category:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
n8zv5f39pqvwjqbk7nkjopgero25nzr
825918
825917
2026-04-24T17:17:19Z
Pharouqenr
25549
825918
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
[[Fayil:Popular Magazine v051 n04 (1919-02-07) (IA PopularMagazineV051N0419190207).pdf|thumb|jaridar da ta maganarta]]
'''Elizabeth Sneddon''' (1907-) malamar magana da wasan kwaikwayo ce ta Afirka ta Kudu, darektan wasan kwaikwayo kuma masanin [[kimiyya]].
== Ilimi ==
Sneddon ta halarci Kwalejin 'yan mata ta Durban, kafin ta sami digiri na MA a Turanci daga Jami'ar Glasgow, sannan ta sami digiri a Jami'ar London.{{Sfn|HSRC|2000}} kuma halarci Royal Academy of Music inda ta sami lasisi.
== Ayyuka a cikin koyar da magana da wasan kwaikwayo ==
An nada Sneddon a matsayin babban malamin Ingilishi a Makarantar St Cyprian, Cape Town . A shekara ta 1950 an ba ta kyautar Nuffield Dominion Travelling Fellowship don nazarin magana da wasan kwaikwayo a jami'o'in Burtaniya.
Bayan karatunta na ilimi a Ƙasar Ingila ta koma [[Durban]] kuma ta buɗe ɗakin jawabi da wasan kwaikwayo.{{Sfn|HSRC|2000}} Mabel Palmer, na Jami'ar Natal ta gayyaci Sneddon don ba da ƙarin darussan mural ga ɗaliban baƙar fata da suka shiga Jami'ar Afirka ta Kudu waɗanda aka cire su daga jami'o'in fari. Jami'ar Durban-Westville ta samo asali ne daga wannan kamfani. Sneddon ya kafa kuma ya zama shugaban farko na sashen Magana da Wasan kwaikwayo a Jami'ar Natal. Sneddon {{Sfn|HSRC|2000}} kuma taimaka wajen samun wasan kwaikwayo da aka karɓa a matsayin batun jarrabawa a matakin makarantar sakandare a makarantun Afirka ta Kudu.
Sneddon {{Sfn|HSRC|2000}} jagoranci wasanni da yawa ciki har da ''Oedipus'' da King Lear . [1]
== Kyauta ==
{{Sfn|Green|2004}} sanya wa gidan wasan kwaikwayo na Elizabeth Sneddon a harabar Jami'ar KwaZulu-Natal suna don girmama ta a shekarar 1981. {{Sfn|Leeman|Zulu|2005}} [2]
== Ayyuka ==
* {{Cite book|ref=0}}
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Category:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
d5cmvs4iyfqmiqqkvjtyokeft7ze8z1
825919
825918
2026-04-24T17:17:35Z
Pharouqenr
25549
825919
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
[[Fayil:Popular Magazine v051 n04 (1919-02-07) (IA PopularMagazineV051N0419190207).pdf|thumb|jaridar da ta maganarta]]
'''Elizabeth Sneddon''' (1907-) malamar magana da wasan kwaikwayo ce ta Afirka ta Kudu, darektan wasan kwaikwayo kuma masanin [[kimiyya]].
== Ilimi ==
Sneddon ta halarci Kwalejin 'yan mata ta Durban, kafin ta sami digiri na MA a Turanci daga Jami'ar Glasgow, sannan ta sami digiri a Jami'ar London.{{Sfn|HSRC|2000}} kuma halarci Royal Academy of Music inda ta sami lasisi.
== Ayyuka a cikin koyar da magana da wasan kwaikwayo ==
An nada Sneddon a matsayin babban malamin Ingilishi a Makarantar St Cyprian, Cape Town . A shekara ta 1950 an ba ta kyautar Nuffield Dominion Travelling Fellowship don nazarin magana da wasan kwaikwayo a jami'o'in Burtaniya.
Bayan karatunta na ilimi a Ƙasar Ingila ta koma [[Durban]] kuma ta buɗe ɗakin jawabi da wasan kwaikwayo.{{Sfn|HSRC|2000}} Mabel Palmer, na Jami'ar Natal ta gayyaci Sneddon don ba da ƙarin darussan mural ga ɗaliban baƙar fata da suka shiga Jami'ar Afirka ta Kudu waɗanda aka cire su daga jami'o'in fari. Jami'ar Durban-Westville ta samo asali ne daga wannan kamfani. Sneddon ya kafa kuma ya zama shugaban farko na sashen Magana da Wasan kwaikwayo a Jami'ar Natal. Sneddon{{Sfn|HSRC|2000}} kuma taimaka wajen samun wasan kwaikwayo da aka karɓa a matsayin batun jarrabawa a matakin makarantar sakandare a makarantun Afirka ta Kudu.
Sneddon {{Sfn|HSRC|2000}} jagoranci wasanni da yawa ciki har da ''Oedipus'' da King Lear . [1]
== Kyauta ==
{{Sfn|Green|2004}} sanya wa gidan wasan kwaikwayo na Elizabeth Sneddon a harabar Jami'ar KwaZulu-Natal suna don girmama ta a shekarar 1981. {{Sfn|Leeman|Zulu|2005}} [2]
== Ayyuka ==
* {{Cite book|ref=0}}
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Category:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
kz9ii2z08wp2qmq7p1dozlqw5kqbrnj
825920
825919
2026-04-24T17:17:47Z
Pharouqenr
25549
825920
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
[[Fayil:Popular Magazine v051 n04 (1919-02-07) (IA PopularMagazineV051N0419190207).pdf|thumb|jaridar da ta maganarta]]
'''Elizabeth Sneddon''' (1907-) malamar magana da wasan kwaikwayo ce ta Afirka ta Kudu, darektan wasan kwaikwayo kuma masanin [[kimiyya]].
== Ilimi ==
Sneddon ta halarci Kwalejin 'yan mata ta Durban, kafin ta sami digiri na MA a Turanci daga Jami'ar Glasgow, sannan ta sami digiri a Jami'ar London.{{Sfn|HSRC|2000}} kuma halarci Royal Academy of Music inda ta sami lasisi.
== Ayyuka a cikin koyar da magana da wasan kwaikwayo ==
An nada Sneddon a matsayin babban malamin Ingilishi a Makarantar St Cyprian, Cape Town . A shekara ta 1950 an ba ta kyautar Nuffield Dominion Travelling Fellowship don nazarin magana da wasan kwaikwayo a jami'o'in Burtaniya.
Bayan karatunta na ilimi a Ƙasar Ingila ta koma [[Durban]] kuma ta buɗe ɗakin jawabi da wasan kwaikwayo.{{Sfn|HSRC|2000}} Mabel Palmer, na Jami'ar Natal ta gayyaci Sneddon don ba da ƙarin darussan mural ga ɗaliban baƙar fata da suka shiga Jami'ar Afirka ta Kudu waɗanda aka cire su daga jami'o'in fari. Jami'ar Durban-Westville ta samo asali ne daga wannan kamfani. Sneddon ya kafa kuma ya zama shugaban farko na sashen Magana da Wasan kwaikwayo a Jami'ar Natal. Sneddon{{Sfn|HSRC|2000}} kuma taimaka wajen samun wasan kwaikwayo da aka karɓa a matsayin batun jarrabawa a matakin makarantar sakandare a makarantun Afirka ta Kudu.
Sneddon{{Sfn|HSRC|2000}} jagoranci wasanni da yawa ciki har da ''Oedipus'' da King Lear . [1]
== Kyauta ==
{{Sfn|Green|2004}} sanya wa gidan wasan kwaikwayo na Elizabeth Sneddon a harabar Jami'ar KwaZulu-Natal suna don girmama ta a shekarar 1981. {{Sfn|Leeman|Zulu|2005}} [2]
== Ayyuka ==
* {{Cite book|ref=0}}
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Category:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
5mac06gz1bc1sizo7xgvrfj6o6lbr53
825921
825920
2026-04-24T17:17:59Z
Pharouqenr
25549
825921
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
[[Fayil:Popular Magazine v051 n04 (1919-02-07) (IA PopularMagazineV051N0419190207).pdf|thumb|jaridar da ta maganarta]]
'''Elizabeth Sneddon''' (1907-) malamar magana da wasan kwaikwayo ce ta Afirka ta Kudu, darektan wasan kwaikwayo kuma masanin [[kimiyya]].
== Ilimi ==
Sneddon ta halarci Kwalejin 'yan mata ta Durban, kafin ta sami digiri na MA a Turanci daga Jami'ar Glasgow, sannan ta sami digiri a Jami'ar London.{{Sfn|HSRC|2000}} kuma halarci Royal Academy of Music inda ta sami lasisi.
== Ayyuka a cikin koyar da magana da wasan kwaikwayo ==
An nada Sneddon a matsayin babban malamin Ingilishi a Makarantar St Cyprian, Cape Town . A shekara ta 1950 an ba ta kyautar Nuffield Dominion Travelling Fellowship don nazarin magana da wasan kwaikwayo a jami'o'in Burtaniya.
Bayan karatunta na ilimi a Ƙasar Ingila ta koma [[Durban]] kuma ta buɗe ɗakin jawabi da wasan kwaikwayo.{{Sfn|HSRC|2000}} Mabel Palmer, na Jami'ar Natal ta gayyaci Sneddon don ba da ƙarin darussan mural ga ɗaliban baƙar fata da suka shiga Jami'ar Afirka ta Kudu waɗanda aka cire su daga jami'o'in fari. Jami'ar Durban-Westville ta samo asali ne daga wannan kamfani. Sneddon ya kafa kuma ya zama shugaban farko na sashen Magana da Wasan kwaikwayo a Jami'ar Natal. Sneddon{{Sfn|HSRC|2000}} kuma taimaka wajen samun wasan kwaikwayo da aka karɓa a matsayin batun jarrabawa a matakin makarantar sakandare a makarantun Afirka ta Kudu.
Sneddon{{Sfn|HSRC|2000}} jagoranci wasanni da yawa ciki har da ''Oedipus'' da King Lear.
== Kyauta ==
{{Sfn|Green|2004}} sanya wa gidan wasan kwaikwayo na Elizabeth Sneddon a harabar Jami'ar KwaZulu-Natal suna don girmama ta a shekarar 1981. {{Sfn|Leeman|Zulu|2005}} [2]
== Ayyuka ==
* {{Cite book|ref=0}}
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Category:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
m5ed52uar5190qyl1ba2lq5xkzbwaqb
825922
825921
2026-04-24T17:18:22Z
Pharouqenr
25549
825922
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
[[Fayil:Popular Magazine v051 n04 (1919-02-07) (IA PopularMagazineV051N0419190207).pdf|thumb|jaridar da ta maganarta]]
'''Elizabeth Sneddon''' (1907-) malamar magana da wasan kwaikwayo ce ta Afirka ta Kudu, darektan wasan kwaikwayo kuma masanin [[kimiyya]].
== Ilimi ==
Sneddon ta halarci Kwalejin 'yan mata ta Durban, kafin ta sami digiri na MA a Turanci daga Jami'ar Glasgow, sannan ta sami digiri a Jami'ar London.{{Sfn|HSRC|2000}} kuma halarci Royal Academy of Music inda ta sami lasisi.
== Ayyuka a cikin koyar da magana da wasan kwaikwayo ==
An nada Sneddon a matsayin babban malamin Ingilishi a Makarantar St Cyprian, Cape Town . A shekara ta 1950 an ba ta kyautar Nuffield Dominion Travelling Fellowship don nazarin magana da wasan kwaikwayo a jami'o'in Burtaniya.
Bayan karatunta na ilimi a Ƙasar Ingila ta koma [[Durban]] kuma ta buɗe ɗakin jawabi da wasan kwaikwayo.{{Sfn|HSRC|2000}} Mabel Palmer, na Jami'ar Natal ta gayyaci Sneddon don ba da ƙarin darussan mural ga ɗaliban baƙar fata da suka shiga Jami'ar Afirka ta Kudu waɗanda aka cire su daga jami'o'in fari. Jami'ar Durban-Westville ta samo asali ne daga wannan kamfani. Sneddon ya kafa kuma ya zama shugaban farko na sashen Magana da Wasan kwaikwayo a Jami'ar Natal. Sneddon{{Sfn|HSRC|2000}} kuma taimaka wajen samun wasan kwaikwayo da aka karɓa a matsayin batun jarrabawa a matakin makarantar sakandare a makarantun [[Afirka ta Kudu]].
Sneddon{{Sfn|HSRC|2000}} jagoranci wasanni da yawa ciki har da ''Oedipus'' da King Lear.
== Kyauta ==
{{Sfn|Green|2004}} sanya wa gidan wasan kwaikwayo na Elizabeth Sneddon a harabar Jami'ar KwaZulu-Natal suna don girmama ta a shekarar 1981. {{Sfn|Leeman|Zulu|2005}} [2]
== Ayyuka ==
* {{Cite book|ref=0}}
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Category:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
33qon2k9g96ckdfwl45e78qcip7o3iu
825923
825922
2026-04-24T17:18:36Z
Pharouqenr
25549
825923
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
[[Fayil:Popular Magazine v051 n04 (1919-02-07) (IA PopularMagazineV051N0419190207).pdf|thumb|jaridar da ta maganarta]]
'''Elizabeth Sneddon''' (1907-) malamar magana da wasan kwaikwayo ce ta Afirka ta Kudu, darektan wasan kwaikwayo kuma masanin [[kimiyya]].
== Ilimi ==
Sneddon ta halarci Kwalejin 'yan mata ta Durban, kafin ta sami digiri na MA a Turanci daga Jami'ar Glasgow, sannan ta sami digiri a Jami'ar London.{{Sfn|HSRC|2000}} kuma halarci Royal Academy of Music inda ta sami lasisi.
== Ayyuka a cikin koyar da magana da wasan kwaikwayo ==
An nada Sneddon a matsayin babban malamin Ingilishi a Makarantar St Cyprian, Cape Town . A shekara ta 1950 an ba ta kyautar Nuffield Dominion Travelling Fellowship don nazarin magana da wasan kwaikwayo a jami'o'in Burtaniya.
Bayan karatunta na ilimi a Ƙasar Ingila ta koma [[Durban]] kuma ta buɗe ɗakin jawabi da wasan kwaikwayo.{{Sfn|HSRC|2000}} Mabel Palmer, na Jami'ar Natal ta gayyaci Sneddon don ba da ƙarin darussan mural ga ɗaliban baƙar fata da suka shiga Jami'ar Afirka ta Kudu waɗanda aka cire su daga jami'o'in fari. Jami'ar Durban-Westville ta samo asali ne daga wannan kamfani. Sneddon ya kafa kuma ya zama shugaban farko na sashen Magana da Wasan kwaikwayo a Jami'ar Natal. Sneddon{{Sfn|HSRC|2000}} kuma taimaka wajen samun wasan kwaikwayo da aka karɓa a matsayin batun jarrabawa a matakin makarantar sakandare a makarantun [[Afirka ta Kudu]].
Sneddon{{Sfn|HSRC|2000}} jagoranci wasanni da yawa ciki har da ''Oedipus'' da King Lear.
== Kyauta ==
{{Sfn|Green|2004}} sanya wa gidan wasan kwaikwayo na Elizabeth Sneddon a harabar Jami'ar KwaZulu-Natal suna don girmama ta a shekarar 1981. {{Sfn|Leeman|Zulu|2005}}
== Ayyuka ==
* {{Cite book|ref=0}}
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Category:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
6n39emx8p9mrwzbw4udbbtjwfl730ck
825924
825923
2026-04-24T17:18:55Z
Pharouqenr
25549
825924
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
[[Fayil:Popular Magazine v051 n04 (1919-02-07) (IA PopularMagazineV051N0419190207).pdf|thumb|jaridar da ta maganarta]]
'''Elizabeth Sneddon''' (1907-) malamar magana da wasan kwaikwayo ce ta Afirka ta Kudu, darektan wasan kwaikwayo kuma masanin [[kimiyya]].
== Ilimi ==
Sneddon ta halarci Kwalejin 'yan mata ta Durban, kafin ta sami digiri na MA a Turanci daga Jami'ar Glasgow, sannan ta sami digiri a Jami'ar London.{{Sfn|HSRC|2000}} kuma halarci Royal Academy of Music inda ta sami lasisi.
== Ayyuka a cikin koyar da magana da wasan kwaikwayo ==
An nada Sneddon a matsayin babban malamin Ingilishi a Makarantar St Cyprian, Cape Town . A shekara ta 1950 an ba ta kyautar Nuffield Dominion Travelling Fellowship don nazarin magana da wasan kwaikwayo a jami'o'in Burtaniya.
Bayan karatunta na ilimi a Ƙasar Ingila ta koma [[Durban]] kuma ta buɗe ɗakin jawabi da wasan kwaikwayo.{{Sfn|HSRC|2000}} Mabel Palmer, na Jami'ar Natal ta gayyaci Sneddon don ba da ƙarin darussan mural ga ɗaliban baƙar fata da suka shiga Jami'ar Afirka ta Kudu waɗanda aka cire su daga jami'o'in fari. Jami'ar Durban-Westville ta samo asali ne daga wannan kamfani. Sneddon ya kafa kuma ya zama shugaban farko na sashen Magana da Wasan kwaikwayo a Jami'ar Natal. Sneddon{{Sfn|HSRC|2000}} kuma taimaka wajen samun wasan kwaikwayo da aka karɓa a matsayin batun jarrabawa a matakin makarantar sakandare a makarantun [[Afirka ta Kudu]].
Sneddon{{Sfn|HSRC|2000}} jagoranci wasanni da yawa ciki har da ''Oedipus'' da King Lear.
== Kyauta ==
{{Sfn|Green|2004}} sanya wa gidan wasan kwaikwayo na Elizabeth Sneddon a harabar Jami'ar KwaZulu-Natal suna don girmama ta a shekarar 1981.{{Sfn|Leeman|Zulu|2005}}
== Ayyuka ==
* {{Cite book|ref=0}}
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Category:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
ieqqc3upa2qvcbndr5etw5o298l3218
825925
825924
2026-04-24T17:19:14Z
Pharouqenr
25549
825925
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
[[Fayil:Popular Magazine v051 n04 (1919-02-07) (IA PopularMagazineV051N0419190207).pdf|thumb|jaridar da ta maganarta]]
'''Elizabeth Sneddon''' (1907-) malamar magana da wasan kwaikwayo ce ta Afirka ta Kudu, darektan wasan kwaikwayo kuma masanin [[kimiyya]].
== Ilimi ==
Sneddon ta halarci Kwalejin 'yan mata ta Durban, kafin ta sami digiri na MA a Turanci daga Jami'ar Glasgow, sannan ta sami digiri a Jami'ar London.{{Sfn|HSRC|2000}} kuma halarci Royal Academy of Music inda ta sami lasisi.
== Ayyuka a cikin koyar da magana da wasan kwaikwayo ==
An nada Sneddon a matsayin babban malamin Ingilishi a Makarantar St Cyprian, Cape Town . A shekara ta 1950 an ba ta kyautar Nuffield Dominion Travelling Fellowship don nazarin magana da wasan kwaikwayo a jami'o'in Burtaniya.
Bayan karatunta na ilimi a Ƙasar Ingila ta koma [[Durban]] kuma ta buɗe ɗakin jawabi da wasan kwaikwayo.{{Sfn|HSRC|2000}} Mabel Palmer, na Jami'ar Natal ta gayyaci Sneddon don ba da ƙarin darussan mural ga ɗaliban baƙar fata da suka shiga Jami'ar Afirka ta Kudu waɗanda aka cire su daga jami'o'in fari. Jami'ar Durban-Westville ta samo asali ne daga wannan kamfani. Sneddon ya kafa kuma ya zama shugaban farko na sashen Magana da Wasan kwaikwayo a Jami'ar Natal. Sneddon{{Sfn|HSRC|2000}} kuma taimaka wajen samun wasan kwaikwayo da aka karɓa a matsayin batun jarrabawa a matakin makarantar sakandare a makarantun [[Afirka ta Kudu]].
Sneddon{{Sfn|HSRC|2000}} jagoranci wasanni da yawa ciki har da ''Oedipus'' da King Lear.
== Kyauta ==
{{Sfn|Green|2004}} sanya wa gidan wasan kwaikwayo na Elizabeth Sneddon a harabar Jami'ar KwaZulu-Natal suna don girmama ta a shekarar 1981.{{Sfn|Leeman|Zulu|2005}}
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Category:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
2d3p3uqk5mfq3zc1bg0a9n5hjd20aeu
825926
825925
2026-04-24T17:19:36Z
Pharouqenr
25549
/* Kyauta */
825926
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
[[Fayil:Popular Magazine v051 n04 (1919-02-07) (IA PopularMagazineV051N0419190207).pdf|thumb|jaridar da ta maganarta]]
'''Elizabeth Sneddon''' (1907-) malamar magana da wasan kwaikwayo ce ta Afirka ta Kudu, darektan wasan kwaikwayo kuma masanin [[kimiyya]].
== Ilimi ==
Sneddon ta halarci Kwalejin 'yan mata ta Durban, kafin ta sami digiri na MA a Turanci daga Jami'ar Glasgow, sannan ta sami digiri a Jami'ar London.{{Sfn|HSRC|2000}} kuma halarci Royal Academy of Music inda ta sami lasisi.
== Ayyuka a cikin koyar da magana da wasan kwaikwayo ==
An nada Sneddon a matsayin babban malamin Ingilishi a Makarantar St Cyprian, Cape Town . A shekara ta 1950 an ba ta kyautar Nuffield Dominion Travelling Fellowship don nazarin magana da wasan kwaikwayo a jami'o'in Burtaniya.
Bayan karatunta na ilimi a Ƙasar Ingila ta koma [[Durban]] kuma ta buɗe ɗakin jawabi da wasan kwaikwayo.{{Sfn|HSRC|2000}} Mabel Palmer, na Jami'ar Natal ta gayyaci Sneddon don ba da ƙarin darussan mural ga ɗaliban baƙar fata da suka shiga Jami'ar Afirka ta Kudu waɗanda aka cire su daga jami'o'in fari. Jami'ar Durban-Westville ta samo asali ne daga wannan kamfani. Sneddon ya kafa kuma ya zama shugaban farko na sashen Magana da Wasan kwaikwayo a Jami'ar Natal. Sneddon{{Sfn|HSRC|2000}} kuma taimaka wajen samun wasan kwaikwayo da aka karɓa a matsayin batun jarrabawa a matakin makarantar sakandare a makarantun [[Afirka ta Kudu]].
Sneddon{{Sfn|HSRC|2000}} jagoranci wasanni da yawa ciki har da ''Oedipus'' da King Lear.
== Kyauta ==
sanya wa gidan wasan kwaikwayo na Elizabeth Sneddon a harabar Jami'ar KwaZulu-Natal suna don girmama ta a shekarar 1981.{{Sfn|Leeman|Zulu|2005}}
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Category:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
kvm0us58buo9nnnljyh5kk9p508pk7a
825927
825926
2026-04-24T17:19:59Z
Pharouqenr
25549
/* Kyauta */
825927
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
[[Fayil:Popular Magazine v051 n04 (1919-02-07) (IA PopularMagazineV051N0419190207).pdf|thumb|jaridar da ta maganarta]]
'''Elizabeth Sneddon''' (1907-) malamar magana da wasan kwaikwayo ce ta Afirka ta Kudu, darektan wasan kwaikwayo kuma masanin [[kimiyya]].
== Ilimi ==
Sneddon ta halarci Kwalejin 'yan mata ta Durban, kafin ta sami digiri na MA a Turanci daga Jami'ar Glasgow, sannan ta sami digiri a Jami'ar London.{{Sfn|HSRC|2000}} kuma halarci Royal Academy of Music inda ta sami lasisi.
== Ayyuka a cikin koyar da magana da wasan kwaikwayo ==
An nada Sneddon a matsayin babban malamin Ingilishi a Makarantar St Cyprian, Cape Town . A shekara ta 1950 an ba ta kyautar Nuffield Dominion Travelling Fellowship don nazarin magana da wasan kwaikwayo a jami'o'in Burtaniya.
Bayan karatunta na ilimi a Ƙasar Ingila ta koma [[Durban]] kuma ta buɗe ɗakin jawabi da wasan kwaikwayo.{{Sfn|HSRC|2000}} Mabel Palmer, na Jami'ar Natal ta gayyaci Sneddon don ba da ƙarin darussan mural ga ɗaliban baƙar fata da suka shiga Jami'ar Afirka ta Kudu waɗanda aka cire su daga jami'o'in fari. Jami'ar Durban-Westville ta samo asali ne daga wannan kamfani. Sneddon ya kafa kuma ya zama shugaban farko na sashen Magana da Wasan kwaikwayo a Jami'ar Natal. Sneddon{{Sfn|HSRC|2000}} kuma taimaka wajen samun wasan kwaikwayo da aka karɓa a matsayin batun jarrabawa a matakin makarantar sakandare a makarantun [[Afirka ta Kudu]].
Sneddon{{Sfn|HSRC|2000}} jagoranci wasanni da yawa ciki har da ''Oedipus'' da King Lear.
== Kyauta ==
sanya wa gidan wasan kwaikwayo na Elizabeth Sneddon a harabar Jami'ar KwaZulu-Natal suna don girmama ta a shekarar 1981.{{Sfn|Leeman|Zulu|2005}}
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Category:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
nw29shxkokj8byxzbu3p8auaj28pl31
825928
825927
2026-04-24T17:20:27Z
Pharouqenr
25549
/* Ayyuka a cikin koyar da magana da wasan kwaikwayo */
825928
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
[[Fayil:Popular Magazine v051 n04 (1919-02-07) (IA PopularMagazineV051N0419190207).pdf|thumb|jaridar da ta maganarta]]
'''Elizabeth Sneddon''' (1907-) malamar magana da wasan kwaikwayo ce ta Afirka ta Kudu, darektan wasan kwaikwayo kuma masanin [[kimiyya]].
== Ilimi ==
Sneddon ta halarci Kwalejin 'yan mata ta Durban, kafin ta sami digiri na MA a Turanci daga Jami'ar Glasgow, sannan ta sami digiri a Jami'ar London.{{Sfn|HSRC|2000}} kuma halarci Royal Academy of Music inda ta sami lasisi.
== Ayyuka a cikin koyar da magana da wasan kwaikwayo ==
An nada Sneddon a matsayin babban malamin Ingilishi a Makarantar St Cyprian, Cape Town . A shekara ta 1950 an ba ta kyautar Nuffield Dominion Travelling Fellowship don nazarin magana da wasan kwaikwayo a jami'o'in Burtaniya.
Bayan karatunta na ilimi a Ƙasar Ingila ta koma [[Durban]] kuma ta buɗe ɗakin jawabi da wasan kwaikwayo.{{Sfn|HSRC|2000}} Mabel Palmer, na Jami'ar Natal ta gayyaci Sneddon don ba da ƙarin darussan mural ga ɗaliban baƙar fata da suka shiga Jami'ar Afirka ta Kudu waɗanda aka cire su daga jami'o'in fari. Jami'ar Durban-Westville ta samo asali ne daga wannan kamfani. Sneddon ya kafa kuma ya zama shugaban farko na sashen Magana da Wasan kwaikwayo a Jami'ar Natal. Sneddon{{Sfn|HSRC|2000}} kuma taimaka wajen samun wasan kwaikwayo da aka karɓa a matsayin batun jarrabawa a matakin makarantar sakandare a makarantun [[Afirka ta Kudu]].
Sneddon{{Sfn|HSRC|2000}} jagoranci wasanni da yawa ciki har da ''Oedipus'' da King Lear.{{Sfn|Green|2004}}
== Kyauta ==
sanya wa gidan wasan kwaikwayo na Elizabeth Sneddon a harabar Jami'ar KwaZulu-Natal suna don girmama ta a shekarar 1981.{{Sfn|Leeman|Zulu|2005}}
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Category:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
213suy152lw1o3vjr30f665xf30xmlq
825929
825928
2026-04-24T17:20:47Z
Pharouqenr
25549
/* Manazarta */
825929
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
[[Fayil:Popular Magazine v051 n04 (1919-02-07) (IA PopularMagazineV051N0419190207).pdf|thumb|jaridar da ta maganarta]]
'''Elizabeth Sneddon''' (1907-) malamar magana da wasan kwaikwayo ce ta Afirka ta Kudu, darektan wasan kwaikwayo kuma masanin [[kimiyya]].
== Ilimi ==
Sneddon ta halarci Kwalejin 'yan mata ta Durban, kafin ta sami digiri na MA a Turanci daga Jami'ar Glasgow, sannan ta sami digiri a Jami'ar London.{{Sfn|HSRC|2000}} kuma halarci Royal Academy of Music inda ta sami lasisi.
== Ayyuka a cikin koyar da magana da wasan kwaikwayo ==
An nada Sneddon a matsayin babban malamin Ingilishi a Makarantar St Cyprian, Cape Town . A shekara ta 1950 an ba ta kyautar Nuffield Dominion Travelling Fellowship don nazarin magana da wasan kwaikwayo a jami'o'in Burtaniya.
Bayan karatunta na ilimi a Ƙasar Ingila ta koma [[Durban]] kuma ta buɗe ɗakin jawabi da wasan kwaikwayo.{{Sfn|HSRC|2000}} Mabel Palmer, na Jami'ar Natal ta gayyaci Sneddon don ba da ƙarin darussan mural ga ɗaliban baƙar fata da suka shiga Jami'ar Afirka ta Kudu waɗanda aka cire su daga jami'o'in fari. Jami'ar Durban-Westville ta samo asali ne daga wannan kamfani. Sneddon ya kafa kuma ya zama shugaban farko na sashen Magana da Wasan kwaikwayo a Jami'ar Natal. Sneddon{{Sfn|HSRC|2000}} kuma taimaka wajen samun wasan kwaikwayo da aka karɓa a matsayin batun jarrabawa a matakin makarantar sakandare a makarantun [[Afirka ta Kudu]].
Sneddon{{Sfn|HSRC|2000}} jagoranci wasanni da yawa ciki har da ''Oedipus'' da King Lear.{{Sfn|Green|2004}}
== Kyauta ==
sanya wa gidan wasan kwaikwayo na Elizabeth Sneddon a harabar Jami'ar KwaZulu-Natal suna don girmama ta a shekarar 1981.{{Sfn|Leeman|Zulu|2005}}
== Manazarta ==
{{Reflist}}{{Reflist}}
[[Category:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
tbrlrzs615mdv5n62evosfj89t149z8
Charles Bukeko
0
73078
826147
509887
2026-04-25T03:56:08Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826147
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
[[Fayil:Mini Movie Theater.webm|thumb|wajen kwallon film a kenaya]]
'''Charles Bukeko''' (10 Yuli 1962 – 18 Yuli 2020) ɗan wasan kwaikwayo ne kuma ɗan wasan barkwanci na Kenya. <ref>{{cite web|last=Omondi|first=Ferdinand|title=Papa Shirandula: Much-loved Kenyan comedian buried|date=20 July 2020|publisher=[[BBC News]]|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-53474144|accessdate=7 August 2020}}</ref><ref>{{cite web|last=Baranga|first=Samson|title=Bebe Cool, Flavia and Seanice eat big|date=21 January 2014|publisher=[[The Observer (Uganda)]]|url=https://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=29731:bebe-cool-flavia-and-seanice-eat-big|accessdate=6 October 2019|archive-date=7 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140107114949/https://www.observer.ug/index.php?option=com_content&view=article&id=29731:bebe-cool-flavia-and-seanice-eat-big|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Forget the stock market, Kenya's millionaires are entertainers|date=11 April 2009|publisher=[[Daily Nation]]|url=https://nation.africa/kenya/news/forget-the-stock-market-kenya-s-millionaires-are-entertainers--588364|accessdate=27 November 2020}}</ref><ref>{{cite web|title='Brrr' advert star eyes South Africa movie industry|date=3 July 2009|publisher=[[Business Daily Africa]]|url=https://www.businessdailyafrica.com/lifestyle/society/3405664-618318-13p6avjz/index.html|accessdate=6 October 2019|archive-date=6 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191006190111/https://www.businessdailyafrica.com/lifestyle/society/3405664-618318-13p6avjz/index.html|url-status=dead}}</ref> An san shi da nuna halin da ake ciki a cikin jerin talabijin ''Papa Shirandula'', wanda kuma ya ƙirƙira kuma ya lashe lambar yabo ta Kalasha na 2010 don Mafi kyawun Jarumi a cikin jerin TV. Bukeko kuma ya fito a cikin fim din 2012 ''[[The Captain of Nakara|Captain of Nakara]]'' . <ref>{{cite web|last=Wako|first=Amino|title=Papa Shirandula is dead|date=18 July 2020|publisher=[[Daily Nation]]|url=https://nairobinews.nation.co.ke/life/papa-shirandula-is-dead|accessdate=18 July 2020|archive-date=19 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200719012109/https://nairobinews.nation.co.ke/life/papa-shirandula-is-dead|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|last=Wanga|first=Justus|title=TV star 'Papa Shirandula' dies in Nairobi|date=18 July 2020|publisher=[[Daily Nation]]|url=https://nation.africa/kenya/news/tv-star-papa-shirandula-dies-in-nairobi-1900834|accessdate=18 July 2020}}</ref> Bukeko ya mutu a ranar 18 ga Yuli, 2020, daga abin da ke kama da alamun [[Koronavirus 2019|COVID-19]] . Dukkan shirye-shiryensa na barkwanci gidan Talabijin na Jama'a na Kenya ne ke watsa shi, kuma babu wani daga cikin masoyansa, yara da manya da zai yi kuskure ya rasa wani shiri nasa. <ref name=tuko/><ref>{{cite web|author=Standard Entertainment|title=Popular TV actor Charles Bukeko alias Papa Shirandula dead – family|date=18 July 2020|publisher=[[The Standard (Kenya)]]|url=https://www.standardmedia.co.ke/entertainment/showbiz/2001379193/popular-tv-actor-charles-bukeko-alias-papa-shirandula-dead-family|accessdate=18 July 2020}}</ref>
== Rayuwar farko da ilimi ==
Bukeko shi ne ɗan fari a cikin yara huɗu ga iyayen Valeria Makokha da Cosmas Wafula. An haife shi a Busia, Kenya . Bukeko ya halarci makarantar firamare ta Jogoo Road kuma ya wuce zuwa Sakandaren Upper Hill, makarantar Middle a Nairobi, inda ya sami takardar shaidar karatun sakandare ta Kenya (KCSE).
== Rayuwa ta sirri ==
Bukeko ya auri Beatrice Ebbie Andega kuma sun haifi 'ya'ya uku: Tony, Charlie da Wendy. Bukeko yana da [[Ciwon suga|ciwon sukari]] . Ya mutu a asibitin Karen da ke [[Nairobi]], Kenya, a ranar 18 ga Yuli, 2020, bayan ya yi kwangilar [[Koronavirus 2019|COVID-19]] yayin bala'in COVID-19 a Kenya . <ref name="98.4 Capital FM" /> Yana da shekaru 58, ya rasu kwanaki takwas bayan haihuwar sa.
== Filmography ==
* ''Mai Kula da Lambun Koda yaushe'' (2005)
* ''[[Malooned!]]'' (2007)
* ''[[The Captain of Nakara|Captain of Nakara]]'' (2012)
== Manazarta ==
[[Category:Mutattun 2020]]
[[Category:Haihuwan 1962]]
[[Category:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
8svdgu8euiwpxakoyv7r1rflr6rd3os
Cathryn Credo
0
73599
826134
578680
2026-04-25T02:39:23Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826134
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Catherine credo''' (an haife ta a ranar 2 ga watan Agusta, 1997) 'yar wasan kwaikwayo ce ta Tanzaniya wacce tayi fice da rawar da ta taka a matsayin Neema da Hidaya a cikin shirin (''FATUMA & THE ENVELOPE'') wanda duka ana haska su a Netflix, Bibie a cikin shirin telebjin mai suna KOMBOLELA (2021), Frida a cikin fim ''FRIDA'' (2022), Dorice a cikin shirin TV mai suna ''SINIA'' (2022), Mwahamu a cikin gajeren fim mai suna ''NIA'' (2023), Kidawa a cikin fim mai suna ''KIDAWA'' (2023) wanda ake nunawa a Showmax, da kuma shirin TV mai suna DHOHAR (2024) a matsayin Sabina wanda ake haskawa a DSTV.
== Ayyuka ==
fim din yaren Swahili na 2018 Jordan Riber an nuna ta a matsayin "Neema" mai taken, ''[[Fatuma (fim)|Hadithi za Kumekucha: Fatuma]]'', kuma tare da [[Beatrice Taisamo]] da [[Ayoub Bombwe]], an zabi ta kuma an ba ta lambar yabo ta ''"Mafi kyawun Actress"'' a cikin fina-finai na Swahili na musamman a bikin fina-faran Zanzibar na 2018 (ZIFF).<ref name="US">{{Cite web |title=USAID Tanzania Supported Film “Kumekucha: FATUMA” Wins Top Swahili Awards at 2018 Zanzibar Film |url=https://www.africaleadftf.org/2018/03/07/new-movie-features-africas-everyday-superheroes-women-farmers/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201022021831/https://www.africaleadftf.org/2018/03/07/new-movie-features-africas-everyday-superheroes-women-farmers/ |archive-date=October 22, 2020 |access-date=November 7, 2020 |publisher=Africa Lead}}</ref><ref>{{Cite web |title=Fatuma: Feature {{!}} Narrative |url=https://www.paff.org/films/#!/film/fatuma |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20211109175610/https://www.paff.org/films/#!/film/fatuma |archive-date=November 9, 2021 |access-date=November 7, 2020 |publisher=PAFF}}</ref>
Har ila yau a cikin 2018, ta sake fitowa a cikin wasan kwaikwayo na yaren Swahili na Jordan Riber mai taken, ''Bahasha'', inda ta taka rawa a matsayin ''Hidaya''. Sauran taurari da aka nuna sun hada da [[Ayoub Bombwe]] da [[Godliver Gordian]].<ref>{{Cite web |title=Bahasha (2018) |url=https://m.imdb.com/title/tt8540608/ |access-date=November 7, 2020 |publisher=[[IMDb]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Riber |first=Jordan |title=BAHASHA |url=https://torontoblackfilm.com/movie/bahasha/ |access-date=November 7, 2020 |publisher=Toronto International Black Film Festival}}</ref>
A Kyautar Fina-Finan Afurka na 15 (AMAA), an gabatar da ita don kyautan "AMAA na 2019 a matsayin 'Yar Wasa Matashiya/Mai Kyakyawan Gaba, don fim din, ''Fatuma'',<ref>{{Cite web |last=Dia |first=Thierno Ibrahima |date=September 19, 2019 |title=AMAA 2019, the nominees {{!}} The ceremony is scheduled on the 27th of October 2019 in Lagos, Nigeria |url=http://africine.org/analyse/amaa-2019-the-nominees/14762 |access-date=November 7, 2020 |publisher=Africine |archive-date=November 14, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201114080908/http://africine.org/analyse/amaa-2019-the-nominees/14762 |url-status=dead }}</ref> amma Cynthia Dankwa ta Ghana ta lashe kyautar.<ref>{{Cite web |last=Gbenga |first=Bada |date=October 27, 2019 |title=AMAA 2019: Here are all the winners at the 15th edition of award |url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/amaa-2019-here-are-all-the-winners-at-the-15th-edition-of-award/m1ppsb7 |access-date=November 7, 2020 |website=Pulse Nigeria}}</ref><ref>{{Cite web |title=AMAA 2019: SEE FULL LIST OF WINNERS AT THE 15TH EDITION OF MOVIE AWARD |url=http://hotfm.ng/abuja/2019/10/28/amaa-2019-see-full-list-of-winners-at-the-15th-edition-of-movie-award/ |access-date=November 9, 2020 |publisher=HotFM |archive-date=November 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109202812/http://hotfm.ng/abuja/2019/10/28/amaa-2019-see-full-list-of-winners-at-the-15th-edition-of-movie-award/ |url-status=dead }}</ref>
== Fina-finai ==
{| class="wikitable"
! style="background:#B0C4DE;" |Shekara
! style="background:#B0C4DE;" |Fim
! style="background:#B0C4DE;" |A matsayin
! style="background:#B0C4DE;" |Bayani
! style="background:#B0C4DE;" |Manazarta
|-
| rowspan="2" |2018
|''Bahasha - Ambulaf ɗin''
|'Yar wasan kwaikwayo (''Hidaya'')
|Wasan kwaikwayo
|
|-
|''[[Fatuma (fim)|Haditha za Kumekucha: Fatuma]]''
|'Yar wasan kwaikwayo (''Neema'')
|Wasan kwaikwayo
|
|-
|2021-2022
|''Kombolela''
|Bibie
|Shirin telebijin
|
|-
|2022
|''Ndoano''
|Somoe
|Wasan kwaikwayo
|
|-
|2023
|''Dhohar''
|Sabina
|Shirin telebijin
|
|}
== Kyautuka ==
{| class="wikitable"
!Shekara
!Taro
!Kyauta
!Mai karɓa
!Sakamako
|-
|2019
|AMAA
|''Matashin dan wasa na musamman / Mai gobe mai kyau''
|Shi da kansa| Ita kan ta
|an gabatar da ita
|-
|2018
|ZIFF
|''<nowiki/>'yar wasan kwaikwayo na musamman''
|Shi da kansa| ita kan ta
|ta lashe
|}
== Manazarta ==
{{Reflist}}
== Haɗin waje ==
* Cathryn Credo a kan [[IMDb]]
* Catherin Credo a kan Multichoice Talent Factory
* Cathryn Credo a kan Mubi
[[Category:Haihuwan 1997]]
[[Category:Rayayyun mutane]]
jxfn6gxjgry83ejcuoq7lnadjr6pmpx
Bokang Phelane
0
74277
826051
789008
2026-04-24T18:58:56Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826051
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[Fayil:Bokang Phelane -Nakedi - Nguniverse Studio.jpg|thumb|Bokang phelane]]
'''Bokang Phelane''' 'yar wasan kwaikwayo ce haifaffiyar Lesotho,<ref>{{Cite web |url=https://consumercouncil.africa/insights/meet-the-artist-bokang-phelane/ |title=Artist: Bokang Phelane |date=June 12, 2020 |last=Situma |first=Abu |publisher=Consumer Council |access-date=October 15, 2020}}</ref> furodusa kuma darekta.<ref>{{Cite web |url=https://tshimologong.joburg/events/broke-ass-web-series-masterclass/ |title=Broke Ass Web Series Masterclass |publisher=Tshimologong |access-date=October 16, 2020 }}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
An fi saninta da rawar da ta taka a matsayin Gimbiya Zazi a fim din ''Blood Psalms'', jerin wasan kwaikwayo na zamanin mulkin mallaka na Showmax da Canal+. Tafiyar ta tare da wasan kwaikwayo ta fara ne a cikin shekarar 2016 lokacin da aka sanya ta a matsayin Celia a cikin Tempy Pushas (Season 3). Tun daga nan ta bayyana da yawa da suka hada da Pula akan Keeping Score (SABC 2), Lily akan Emoyeni (Netflix), Vanessa on Justice Served (Netflix), da Pele akan Giyani -Land of Blood (SABC 2).
Kwanan nan, Bokang Ita ce jagora a cikin sabon fasalin fim na [[Akin Omotoso]], ''Courting Anathi (2023)''.<ref>{{Cite web |last=IFD-Creator |date=2023-05-26 |title=Courting Anathi – Indigenous Film Distribution |url=https://indigenousfilm.co.za/film/courting-anathi/ |access-date=2023-08-12 |language=en-ZA}}</ref>
== Rayuwa da ilimi ==
[[Fayil:Bokang Phelane -Nakedi - Nguniverse Studio.jpg|thumb|Bokang Phelane]]
An haifi Phelane a [[Maseru]], [[Lesotho]]. Ta yi makarantar sakandare a birnin da aka haife ta, sannan ta wuce Jami'ar Monash ta Afirka ta Kudu inda ta yi karatu a fannin [[Ilimin halin dan Adam|Psychology]].<ref>{{Cite web |url=https://taggedonline.co.za/lifestyle-entertainment-content/exclusive-blood-psalms-elevating-african-stories-to-epic-proportions/ |title=EXCLUSIVE: Blood Psalms - Elevating African stories to epic proportions |publisher=Tagged! |last=Mphela |first=Phil |date=August 21, 2020 |access-date=October 15, 2020 |archive-date=November 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211121191057/https://taggedonline.co.za/lifestyle-entertainment-content/exclusive-blood-psalms-elevating-african-stories-to-epic-proportions/ |url-status=dead }}</ref>
== Sana'a ==
A cikin shekarar 2017, an sanya Phelane a cikin jerin shirye-shiryen TV masu ban dariya, ''Single Guys'', sun taka rawa a fim ɗin, "Fezeka".<ref>{{Cite web |url=https://m.imdb.com/title/tt8718886/ |title=Single Guys (2013-) |publisher=[[IMDb]] |access-date=October 16, 2020}}</ref> An kuma nuna ta a cikin jerin shirye-shiryen TV, ''Shuga'', wanda aka saki a cikin shekarar 2018, inda ta taka rawa a matsayin matar Andile "Fezeka".<ref>{{Cite web |url=https://m.imdb.com/title/tt2577388/fullcredits/cast?ref_=m_ttfc_3 |title=Full Cast & Crew: Shuga (2009-) |publisher=[[IMDb]] |access-date=October 15, 2020}}</ref>
A cikin watan Yuli 2017, ta taka rawa a fim din ''Pula'' a cikin zango na 1 na telenovela na Afirka ta Kudu, Keeping ''Scores'', wanda aka nuna akan SABC2.<ref>{{Cite web |url=https://www.tvsa.co.za/shows/viewshowseasons.aspx?showId=3454&season=1 |title=Keeping Scores |publisher=TVSA |access-date=October 16, 2020}}</ref> Ta taka rawa a matsayin "Lily" a cikin [[harshen Zulu]] Sci-Fi TV mini-series, ''Emoyeni (Netflix)'', wanda aka sake a ranar 22 ga watan Yuli , 2018. Ta zama tauraruwa a cikin nunin yaren Sotho, ''Isipho Sothando'', wanda aka nuna a cikin watan Maris 2020<ref name="Is">{{Cite web |url=https://www.dstv.co.za/whats-on/news/articles/what-to-watch-on-mzansi-magic-in-march/ |title=What to watch on Mzansi Magic in March |date=February 21, 2020 |publisher=DSTV |access-date=October 16, 2020 |archive-date=21 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211121214748/https://www.dstv.co.za/whats-on/news/articles/what-to-watch-on-mzansi-magic-in-march/ |url-status=dead }}</ref> da kuma a cikin ''Ho Kena Ho Eona,'' wanda aka nuna a watan Afrilu 2020 duka akan DSTV. Ita ce jagora a cikin jerin shirye-shiryen almara na almara na Afirka,<ref>{{Cite web |url=https://www.dstv.co.za/whats-on/news/articles/12-shows-that-shine-a-light-on-mzansi-s-brilliant-storytelling/ |title=12 shows that shine a light on Mzansi’s brilliant storytelling |date=April 17, 2020 |publisher=DSTV |access-date=October 15, 2020 |archive-date=21 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211121192556/https://www.dstv.co.za/whats-on/news/articles/12-shows-that-shine-a-light-on-mzansi-s-brilliant-storytelling/ |url-status=dead }}</ref> Blood Psalms, ta samar da Showmax da Canal+ International a cikin shekarar 2022, tana taka rawa a fim ɗin “Zazi”, wata yarinya mai tsananin gaske.<ref>{{Cite web |url=https://stories.showmax.com/originals/blood-psalms/ |title=Blood Psalms |publisher=Showmax |access-date=October 15, 2020 |archive-date=October 28, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028114037/https://stories.showmax.com/originals/blood-psalms/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.multichoice.com/media/news/multichoice-joins-forces-with-canalplus-to-co-produce-african-mythology-epic-blood-psalms/ |title=MultiChoice joins forces with Canal+ to co-produce African mythology epic: Blood Psalms. Cast to feature more than 50 talented black actors and actresses |date=July 30, 2020 |publisher=Multichoice |access-date=October 15, 2020 |archive-date=November 30, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211130222154/https://www.multichoice.com/media/news/multichoice-joins-forces-with-canalplus-to-co-produce-african-mythology-epic-blood-psalms |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.techafricanews.com/2020/09/02/showmax-announces-two-coproductions-megan-fox-action-movie-and-canal-epic-in-ancient-africa/ |title=Showmax announces two coproductions: Megan Fox action movie and Canal+ epic in ancient Africa |date=September 2, 2020 |publisher=Africa Tech |access-date=October 15, 2020}}</ref>
== Filmography ==
{| class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto; background:#fff;"
!Shekara
! Take
! Matsayi
! Bayanan kula
|-
| 2023
| Sunan mahaifi Anathi
| Anathi
| Fasalar Fim (rawar jagoranci)
|-
| 2023
| Giyani - Kasar Jini
| Pele
| Jerin talabijan
|-
| 2023
| Sunan mahaifi Anathi
| Anathi
| Fasalar Fim (rawar jagoranci)
|-
| 2022
| Zabura ta jini
| Gimbiya Zazi
| Shirye-shiryen TV (rawar jagoranci)
|-
| 2021
| ''Adalci Yayi Hidima''
| Vanessa
| Jerin talabijan
|-
| 2020
| ''Ho Kena Ho Eona''
| Dineo
| Fim din TV (jagoranci, kuma furodusa)
|-
| 2020
| ''Sunan mahaifi Sothando''
| Godiya
| Fim din TV (jagoranci)
|-
| 2018
| ''Shuga''
| Fezeka
| jerin talabijan
|-
| 2018
| ''Emoyeni''
| Lily
| Mini-jerin TV (rawar jagoranci)
|-
| 2018
| ''Fushi Amber''
| Amber
| Jerin Yanar Gizo
|-
| 2017
| ''Tsayawa Maki''
| Pula
| Telenovela
|-
| 2016
| ''Guys Single''
| Fezeka
| jerin talabijan
|-
| 2016
| Hard Kwafi
| Khethiwe
| jerin talabijan
|-
| colspan="4" |
|-
| 2021
| Istina
|
| Darakta, Furodusa
|-
| 2020
| Kodwa Ma
|
| Mai gabatarwa
|}
== Manazarta ==
[[Category:Rayayyun mutane]]
ehj5oyz2o65suo7dqkj5z9byroq409m
Catherine Kamau
0
74520
826132
397154
2026-04-25T02:29:38Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826132
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Catherine Kamau''' (an Haife shi Fabrairu 3, 1987)<ref name=DOB>{{Cite web |url=https://nairobinews.nation.co.ke/chillax/celina-child-tender-age |title=Celina: No apologies for getting a child at a tender age |date=February 3, 2017 |publisher=Nairobi News |access-date=October 15, 2020 |archive-date=February 23, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180223131501/http://nairobinews.nation.co.ke/chillax/celina-child-tender-age/ |url-status=dead }}</ref> ƴar wasan kwaikwayo ce ta Kenya da ta sami lambar yabo, wacce aka fi sani da " ''Celina'' " (ko " ''Selina'' " ) da " ''Kate Actress'' ".<ref name="Kate">{{Cite web|date=July 10, 2020|title=Award winning actress CATHERINE KAMAU advises single mothers to accept and move on using her own experience.|url=https://kenyan-post.com/2020/07/award-winning-actress-catherine-kamau-advises-single-mothers-to-accept-and-move-on-using-her-own-experience/|access-date=October 15, 2020|publisher=Daily Post|archive-date=October 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201024020209/https://kenyan-post.com/2020/07/award-winning-actress-catherine-kamau-advises-single-mothers-to-accept-and-move-on-using-her-own-experience/|url-status=dead}}</ref><ref name=KP/><ref>{{Cite web |url=https://kenyandigest.com/catherine-kamau-kate-actress-teaches-how-to-balance-work-and-family/ |title=Catherine Kamau (Kate Actress) teaches how to balance work and family |publisher=Kenyan Digest |date=November 6, 2019 |access-date=October 15, 2020 |archive-date=October 24, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201024020253/https://kenyandigest.com/catherine-kamau-kate-actress-teaches-how-to-balance-work-and-family/ |url-status=dead }}</ref>
Ta zo cikin fitattun jarumai saboda rawar da ta taka a shirin TV na Citizen, Mother ''In-Law'' inda ta taka rawa a matsayin Celina. Ta kuma fito a wasu fina-finai kamar ''Sue na Jonie'' (2017-2019), ''[[Plan B (2019 fim)|Plan B]]'', da ''[[Disconnect (fim, 2018)|Cire Discomnct]]''.
== Fina-finai ==
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto; background:#fff;"
|-
!Year!!Title!! Role!! Notes
|-
|2019|| ''[[Plan B (2019 film)|Plan B]]'' || Joyce || Supporting actress
|-
|2018|| ''[[Disconnect (2018 film)|Disconnect]]'' || TK ||
|-
|2017 - 2019<ref>{{Cite web|title=Sue Na Jonnie (TV Series, 2017 –2019)|url=https://filamu.org/tv/sue-na-jonnie/|access-date=2021-11-10|website=Filamu|language=en-GB}}</ref>|| ''Sue Na Jonnie'' || Sue || TV series
|-
|2006 - date || ''Mother-in-Law'' || Selina (Celina)|| TV series
|}
== Awards and nominations ==
{| class="wikitable"
|+
!Year
!Award
!Title
!Role
!Notes
|-
|2019
|Kalasha Awards
|Sue Na Jonnie
|Sue
|Best Supporting Actress<ref name="Catherine Kamau">{{Cite web|title=Catherine Kamau|url=http://www.imdb.com/name/nm9424794/awards|access-date=2021-11-10|website=IMDb}}</ref>
|-
|2017
|Kalasha Awards
|Sue Na Jonnie
|Sue
|Best Actress TV Drama<ref name="Catherine Kamau"/>
|}
==Manazarta==
{{Reflist}}
==Hanyoyin Hadi na waje==
* [http://hashtagsquare.co.ke/catherine-kamau-biography/ Catherine Kamau Biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201021021851/http://hashtagsquare.co.ke/catherine-kamau-biography/ |date=2020-10-21 }}
* [https://www.imdb.com/name/nm9424794/awards?mode=desktop&ref_=m_nm_awd Catherine Kamau Awards]
* {{IMDb name|9424794}}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:Kamau, Catherine}}
[[Category:Haihuwan 1987]]
[[Category:Rayayyun mutane]]
irxysfwcwami28kgv8oz4o9zxbglg3k
Bizana Pondo Shugabannin F.C.
0
75455
826008
593788
2026-04-24T18:01:30Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826008
wikitext
text/x-wiki
{{databox}} '''Bizana Pondo Chiefs''' klub ne na Afirka ta Kudu ƙwararriyar ƙungiyar [[Kungiyar Kwallon Kafa|ƙwallon]] ƙafa ce ta Afirka ta Kudu wacce ke a Mhlanga Location a Bizana, Eastern Cape, wanda aka kafa a cikin 2015. <ref>{{Cite web |title=Bizana Pondo Chiefs FC |url=https://diskizone.com/team/bizana-pondo-chiefs-fc/ |access-date=2021-02-19 |website=Diski Zone |language=en-ZA }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
Sun sami ci gaba zuwa rukunin farko na ƙasa bayan sun ci 2019 – 20 SAFA Division na biyu, <ref>{{Cite web |date=2020-11-17 |title=Bizana Pondo Chiefs win 2020 ABC Motsepe League National Title |url=https://www.safa.net/2020/11/17/bizana-pondo-chiefs-win-2020-abc-motsepe-league-national-title/ |access-date=2021-02-19 |website=SAFA.net |language=en-US |archive-date=2020-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201173852/https://www.safa.net/2020/11/17/bizana-pondo-chiefs-win-2020-abc-motsepe-league-national-title/ |url-status=dead }}</ref> amma sun gama ƙasa a cikin 2020 – 21 National First Division, kuma an sake su zuwa Sabis na biyu na 2020 – 21 SAFA . <ref>{{Cite web |title=South Africa 2020/21 |url=https://www.rsssf.org/tablesz/zaf2021.html |access-date=2021-09-21 |website=[[RSSSF]]}}</ref>
An san su da zakoki na Skoomplas.
== Tarihi ==
== Girmamawa ==
* 2019–20 SAFA Na Biyu
== Tawagar ta yanzu ==
== Manazarta ==
kn8rund8pe8f71yigil4tip498be55p
Careen Pilo
0
76330
826121
714962
2026-04-25T00:53:41Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826121
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[Fayil:Carine Pilo.jpg|thumb|Careen Pilo]]
[[Fayil:CarinePiloPrix.jpg|thumb|Careen Pilo]]
'''Careen Pilo Selangai''' wanda aka rubuta a matsayin '''Careen Pilo''' marubuciya ce, mawallafiya, kuma jami'in [[Diflomasiya|diflomasiyya]] daga ƙasar [[Kamaru]]. <ref name=":0">{{Cite web |last=Atangana |first=Adeline |date=5 Feb 2020 |title=Cameroon-Info.Net:: Cameroun - Livre: La romancière camerounaise Careen Pilo raconte trois histoires d'amour passionnantes dans son dernier livre |url=http://www.cameroon-info.net/article/cameroun-livre-la-romanciere-camerounaise-careen-pilo-raconte-trois-histoires-damour-passionnantes-dans-son-361938.html |access-date=2022-02-22 |website=www.cameroon-info.net |language=fr |archive-date=2022-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220222015553/http://www.cameroon-info.net/article/cameroun-livre-la-romanciere-camerounaise-careen-pilo-raconte-trois-histoires-damour-passionnantes-dans-son-361938.html |url-status=dead }}</ref>
== Sana'a ==
Pilo ta rubuta ayyukan almara guda huɗu na soyayya, takardar ilimi kan jinsi a yankin kudu da hamadar sahara, da rahoton shirin raya ƙasa na [[Majalisar Ɗinkin Duniya]] kan Rigakafin Rikici da Zaman Lafiya a [[Jamhuriyar Dimokuraɗiyyar Kwango|Jamhuriyar Demokraɗiyyar Kongo]]. <ref>{{Cite web |title=Careen Pilo - Biographie, publications (livres, articles) |url=https://www.editions-harmattan.fr/index_harmattan.asp?navig=auteurs&obj=artiste&no=17199 |access-date=2022-02-22 |website=www.editions-harmattan.fr |language=fr }}{{Dead link|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
[[Fayil:CarinePiloLaHaye.jpg|thumb|Careen Pilo]]
[[Fayil:CarinePilo1.jpg|thumb|Careen Pilo]]
Tun a shekarar daga 2017, Pilo ta yi aiki a matsayin Sakatariya na farko a ofishin jakadancin Kamaru a Italiya, a Rome. <ref>{{Cite web |date=7 Nov 2017 |title=DECREE N° 2017{{!}}544 of 07 Nov 2017 appointing officials in the external services of the Ministry of External Relations |url=https://www.prc.cm/files/b6/fd/ad/8f2a69c79ebcf683f0a435a4ecac5977.pdf |website=Government of Cameroon }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Personnels de l’Ambassade {{!}} Ambassade du Cameroun en Italie |url=https://ambacam.it/personnels-de-lambassade/ |access-date=2022-02-22 |language=fr-FR}}</ref>
== Wallafe-wallafen da aka zaɓa ==
* Pilo, Careen, ''Les marées affriolantes de l’amour.'' 2019, [[L'Harmattan]], ISBN 978-9-956-63747-8<ref name=":0" /><ref>{{Cite journal|last=Mefoude-Obiono|first=Sandra|date=2021|title=Les Marées Affriolantes de l'Amour by Careen Pilo (review)|url=https://muse.jhu.edu/article/820024|journal=Women in French Studies|volume=29|issue=1|pages=198–200|doi=10.1353/wfs.2021.0029|issn=2166-5486}}</ref>
* Pilo, Careen, ''Under the charm of a prostitute'', 2009, [[L'Harmattan]], <nowiki>ISBN 9782296086302</nowiki><ref>{{Cite web|date=2009-06-18|title=Book shopping: Quoi de neuf sur le Cameroun?|url=https://www.journalducameroun.com/book-shopping-quoi-de-neuf-sur-le-cameroun/|access-date=2022-02-22|website=Journal du Cameroun|language=fr}}</ref>
* Pilo, Careen, ''Prévention Des Conflits et construction de la paix: le PNUD en RDC'', 2018, [[United Nations Development Programme|UNDP]], <nowiki>ISBN 9786131599552</nowiki><ref>{{Cite web|title=Athenaeum Boekhandel {{!}} Prévention des conflits et construction de la paix: le PNUD en RDC, Pilo, Carine|url=https://www.athenaeum.nl/boek?authortitle=pilo-carine/prevention-des-conflits-et-construction-de-la-paix-le-pnud-en-rdc--9786131599552|access-date=2022-02-22|website=www.athenaeum.nl|language=nl}}</ref>
* Pilo, Careen, ''Les Vagues tumultueuses de l’amour,'' 2016, [[L'Harmattan]], ISBN 978-2343068763<ref>{{Cite journal|last=Belanger|first=Alisa|date=2015|title=Les Vagues tumultueuses de l’amour by Careen Pilo (review)|url=https://muse.jhu.edu/article/612247|journal=Nouvelles Études Francophones|volume=30|issue=2|pages=215–218|doi=10.1353/nef.2015.0053|issn=2156-9428}}</ref>
* Pilo, Careen, ''Quand l'espoir se réveille...,'' 2013, [[L'Harmattan]], ISBN 9782336009209<ref>{{Cite web|title=Quand l'espoir se réveille... de Careen Pilo|url=https://www.laboutiqueafricavivre.com/livres/1482-quand-l-espoir-se-reveille-9782336009209.html|access-date=2022-02-22|website=Africa Vivre|language=fr}}</ref>
* Lee, Jin-rang; Hong, Sol; Selangai, Careen Pilo; Bonchi, Binangma; Ahoua, Magloire; and Diouf, Nathalie, ''[https://papersearch.net/thesis/article.asp?key=3345340 Analysis of ODA Projects on Gender Equality in Sub-Saharan Africa: Using Moser's Gender Diagnostic Tool]'' ''국제지역연구'' 19.2 (2015) (in Korean)
== Duba kuma ==
* Alakar kasashen waje ta Kamaru
== Manazarta ==
[[Category:Rayayyun mutane]]
lyc6tyzlx1pmfsprob1d7gys32rr68v
Berthrade Bikatal
0
76433
825764
694383
2026-04-24T14:46:32Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
825764
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Berthrade Bikatal''' (an haife ta a (1992-07-23) 'yar wasan ƙwallon raga ce ta Kamaru.
Ta kasance memba a kungiyar kwallon raga ta mata ta Kamaru kuma ta buga wa [[Nyong-et-Kéllé VB|Nyong-et-Kéllé]] wasa a shekara ta 2014. Ta kasance cikin tawagar 'yan wasan Kamaru a gasar kwallon raga ta mata ta FIVB ta shekarar 2014 a Italiya da kuma gasar Olympics ta bazara ta shekarar 2016 a [[Rio de Janeiro]]. <ref>{{Cite web |date= |title=Team Roster – Cameroon |url=http://italy2014.fivb.org/en/competition/teams/CMR-Cameroon/team_roster |access-date=1 October 2014 |website=italy2014.fivb.org |archive-date=14 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141014232511/http://italy2014.fivb.org/en/competition/teams/CMR-Cameroon/team_roster |url-status=dead }}</ref>
== Kungiyoyi ==
* {{Flagicon|Cameroon}} [[Nyong-et-Kéllé VB|Nyong-et-Kéllé]] (2014)
== Hanyoyin haɗi na waje ==
* [http://rio2016.fivb.com/en/og2016/women/teams/cmr-cameroon/players/berthrade-simone-flore-bikatal?id=53652 FIVB]
* [https://web.archive.org/web/20180407053457/http://www.scoresway.com/?sport=volleyball&page=player&id=12383 Scoresway]
* [http://www.worldofvolley.com/wov-community/players/59383/berthrade-simone-flore-bikatal.html Duniya na Volley]
* [http://rio2016.francetvsport.fr/athletes/athlete=bikatal-berthrade-simone-flore-1140779/index.html Faransa TV Sport] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170205182612/http://rio2016.francetvsport.fr/athletes/athlete=bikatal-berthrade-simone-flore-1140779/index.html |date=2017-02-05 }}
* [http://www.gettyimages.com/photos/berthrade-simone-flore-bikatal?excludenudity=true&sort=mostpopular&mediatype=photography&phrase=berthrade%20simone%20flore%20bikatal&family=editorial Hotunan Getty]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
== Manazarta ==
[[Category:Rayayyun mutane]]
[[Category:Haihuwan 1992]]
brvghzkl7lx91c0ce8opjtebe955vmc
Chloe Sauvourel
0
76548
826165
406633
2026-04-25T06:26:09Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826165
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Chloé Marie Helene Sauvourel''' (an haife ta a ranar 18 ga watan Yunin shekara ta 2000) 'yar kasar Faransa ce mai yin iyo a Afirka ta Tsakiya . <ref>{{Cite web |title=Chloe Marie Helene Sauvourel |url=https://www.rio2016.com/en/athlete/chloe-marie-helene-savourel |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160820215024/https://www.rio2016.com/en/athlete/chloe-marie-helene-savourel |archive-date=20 August 2016 |access-date=20 August 2016 |website=Rio 2016 Olympics |publisher=[[Rio 2016 Organising Committee for the Olympic and Paralympic Games]]}}</ref> Ta yi gasa a gasar Olympics ta bazara ta 2016 a tseren mita 50 na mata; lokacinta na 37.15 seconds a cikin zafi bai cancanci shiga wasan kusa da na karshe ba. Ita ce mai ɗaukar tutar ƙasarsu a Parade of Nations .
== Rayuwa ta farko ==
An haifi Chloe Marie Helene Sauvourel a ranar 18 ga Yuni 2000 a [[Nantes]], Faransa, ga mahaifin Faransa da mahaifiyar Afirka ta Tsakiya.<ref>{{Cite web |title=Swimming - SAUVOUREL Chloe |url=https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/en/results/swimming/athlete-profile-n1321485-sauvourel-chloe.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210721081105/https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/en/results/swimming/athlete-profile-n1321485-sauvourel-chloe.htm |archive-date=21 July 2021 |access-date=7 August 2021 |website=Tokyo 2020 Olympics |publisher=[[Tokyo Organising Committee of the Olympic and Paralympic Games]]}}</ref>
== Ayyukan yin iyo ==
Sauvourel ta yi gasa a tseren mita 50 na mata a Gasar Cin Kofin Duniya ta 2015 a Kazan, Tatarstan . Ta kammala ta bakwai a zafin na biyu a ranar 8 ga watan Agusta, tare da lokacin 46.55 seconds, wanda bai cancanci zagaye na gaba ba.
=== Wasannin Olympics ===
Ta isa ƙauyen Olympic a ranar 1 ga watan Agusta 2016, yayin da mahaifinta ya zauna a wani wuri a cikin birni. An zaɓi Sauvourel a matsayin mai ɗaukar tutar rundunar Jamhuriyar Afirka ta Tsakiya a cikin fareti na kasashe a bikin buɗewa.<ref>{{Cite web |title=Rio 2016 Olympic Ceremony – Flag Bearers |url=https://stillmed.olympic.org/media/Document%20Library/OlympicOrg/News/2016/08/2016-08-05-Rio-2016-Opening-Ceremony-Flag-Bearers.pdf#_ga=1.141545717.655653539.1470508014 |access-date=20 August 2016 |publisher=International Olympic Committee |archive-date=2017-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170807234417/https://stillmed.olympic.org/media/Document%20Library/OlympicOrg/News/2016/08/2016-08-05-Rio-2016-Opening-Ceremony-Flag-Bearers.pdf#_ga=1.141545717.655653539.1470508014 |url-status=dead }}</ref> Lokacin da aka tambaye ta yadda take ji, ta ce "wani abu ne mai karfi sosai, lokaci ne mai ban mamaki! Ina kuma gode wa Afirka ta Tsakiya da ta amince da ni! Babban girman kai ne don sanya launuka na kasar ta!" [1]<ref name="ouest" />
Sauvorel ya yi iyo a cikin zafi na biyu a ranar 12 ga watan Agusta, ya kammala na shida a cikin zafi kuma na 85 gabaɗaya tare da lokaci na 37.15 seconds. Wannan ya kasance a waje da lokacin cancanta da ake buƙata don isa zagaye mai zuwa.<ref>{{Cite web |title=Women's 50m Freestyle – Standings |url=https://www.rio2016.com/en/swimming-standings-sw-womens-50m-freestyle |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160820195219/https://www.rio2016.com/en/swimming-standings-sw-womens-50m-freestyle |archive-date=20 August 2016 |access-date=20 August 2016 |website=Rio 2016 Olympics |publisher=Rio 2016 Organising Committee for the Olympic and Paralympic Games}}</ref> Daga baya ta bayyana cewa ta ji cewa an rage burinta bayan ta damu game da yin gasa ranar da ta yi iyo. Ta ce tana fatan cewa "kawai farkon kyakkyawan labari ne", saboda ta rage mafi kyawun lokacinta da sakan bakwai tun lokacin da ta gabata.
=== Gasar Cin Kofin Duniya ===
A shekarar 2019, ta wakilci Jamhuriyar Afirka ta Tsakiya a Gasar Cin Kofin Duniya ta 2019 a Gwangju, Koriya ta Kudu . Ta yi gasa a tseren mita 50 na mata. Ba ta ci gaba da yin gasa a wasan kusa da na karshe ba. A shekarar 2019, ta kuma wakilci Jamhuriyar Afirka ta Tsakiya a Wasannin Afirka na 2019 da aka gudanar a Rabat, Morocco . Ta yi gasa a tseren mita 50 na mata da kuma tseren mita 100 na mata.
== Bayanan da aka ambata ==
[[Category:Rayayyun mutane]]
[[Category:Haihuwan 2000]]
ock5qd2yps5be68ewpzzvyi14s12ft7
Cecile Esmei Amari
0
76803
826137
496478
2026-04-25T02:54:59Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826137
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
[[Fayil:920321 Symfonieorkest Van De Munt web (programmaboekje).pdf|thumb|cecile amari]]
'''Cecile Esmei Amari''' (an haife ta a ranar 20 ga watan Nuwamba shekara ta 1991) 'yar wasan ƙwallon ƙafa ce ta Ivory Coast wacce ke taka leda a matsayin ƴar wasan tsakiya ga [[Kungiyar Kwallon Kafa ta Mata ta Ivory Coast|ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta mata ta Ivory Coast]] . Ta kasance cikin tawagar a Gasar Cin Kofin Mata ta Afirka ta 2014 da kuma gasar cin kofin duniya ta mata ta FIFA ta 2015 . A matakin kulob, tana buga wa Ataşehir Belediyespor wasa mai lamba 7 a Gasar Kwallon Kafa ta Mata ta Turkiyya ta 2019-20 .
Ta taka leda a Maroko a shekarar 2012 don [[Raja Haroda Casablanca]] . A cikin shekara ta 2013, tana tare da [[Wydad AC]] a cikin ƙasa ɗaya. An ba ta aro ga ƙungiyar Serbia ZFK Spartak Subotica a cikin shekara ta 2014. <ref name="fifa1">{{cite web |title=Ivory Coast: Just do not miss |url=http://fifafrauenwm.sportschau.de/fifafrauenwm/nachrichten/Elfenbeinkueste-Bloss-nicht-untergehen,elfenbeinkueste114.html |publisher=Sportschau |access-date=24 April 2017 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
<ref name="uefa1">{{cite web |title=FIFA 2015 World Cup: Group B at a glance |url=https://montrealgazette.com/sports/FIFA+2015+World+Group+glance/11122282/story.html |publisher=Montreal Gazette |access-date=24 April 2017 |archive-date=25 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170425120731/http://www.montrealgazette.com/sports/FIFA%202015%20World%20Group%20glance/11122282/story.html |url-status=dead }}</ref>
<ref name="tff0">{{cite web |url=https://www.tff.org/Default.aspx?pageId=30&kisiId=2256012 |publisher=Türkiye Futbol Federasyonu |title=Oyuncular – Futbolcular: Esmei Cecile Amari |language=tr |access-date=4 December 2019 }}</ref>
<ref name="a11">{{cite news |url=http://afrik11.com/ligues/cote-divoire/21738-cote-divoire-can-feminine-2012-la-selection-publiee.html |newspaper=afrik11.com |title=Côte d'Ivoire – CAN féminine 2012 : La sélection publiée |date=13 June 2012 |language=fr |access-date=4 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141211131850/http://afrik11.com/ligues/cote-divoire/21738-cote-divoire-can-feminine-2012-la-selection-publiee.html |archive-date=11 December 2014 |url-status=dead }}</ref>
<ref name="ps">{{cite news |url=http://www.papsonsports.com/2014/awc-namibia-2014-ivorian-ladies-will-bounce-back-clementine-toure/ |newspaper=Papson Sports |title=AWC Namibia 2014: Ivorian Ladies Will Bounce Back- Clementine Toure |author=Gattuso, Raji |date=13 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141208212044/http://www.papsonsports.com/2014/awc-namibia-2014-ivorian-ladies-will-bounce-back-clementine-toure/ |access-date=4 December 2019 |archive-date=8 December 2014 }}</ref>
<ref name="fi">{{cite news |url=http://foot.1ntra.net/aggregator/sources/2?page=5i |newspaper=Sporting Féminin Football Club Paris |title=Actualités football féminin |language=fr |access-date=4 December 2019 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20141207163249/http://foot.1ntra.net/aggregator/sources/2?page=5 |archive-date=7 December 2014 }}</ref>
== Duba kuma ==
* Jerin sunayen 'yan wasan kwallon kafa na duniya mata na Ivory Coast
== Manazarta ==
[[Category:Rayayyun mutane]]
[[Category:Haihuwan 1991]]
mxad949w7ymj572exrzsu6kejf4q5ns
Caleb Agada
0
77563
826111
721935
2026-04-24T22:57:48Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826111
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Caleb Apochi Agada''' (an haife shi 31 ga Agusta 1994) ɗan wasan [[Kwallon kwando|ƙwallon kwando]] ne ɗan Najeriya-Kanada ƙwararren ɗan wasan Prometey na Gasar Kwando ta Latvia-Estoniya . An haife shi a Najeriya kuma ya girma a Kanada, <ref>{{Cite web |last=Leawood |first=Stacey |title=HOW FAITH, ROOTS & ROLE MODELS HAVE SHAPED OVERSEAS BASKETBALL STAR CALEB AGADA & HIS PRO BASKETBALL CAREER |url=https://players.sportmanagementhub.com/caleb-agada-overseas-basketball-player/ |access-date=14 July 2021 |website=Player Side of Sport}}</ref> yana wakiltar kungiyar kwallon kwando ta Najeriya . <ref>{{Cite web |title=Caleb Agada |url=https://www.eurobasket.com/player/Caleb_Agada//Melilla_Baloncesto/266825 |access-date=17 April 2020 |website=eurobasket.com}}</ref> A cikin 2020-21 ya jagoranci gasar cin kofin kwallon kwando ta Isra'ila a maki kowane wasa kuma yana sata kowane wasa.
== Rayuwar farko ==
An haifi Agada a [[Lafia]], Najeriya, kuma ya koma birnin Burlington na kasar Canada, yana da shekaru shida. <ref>{{Cite web |last=Osman |first=Libaan |date=January 21, 2022 |title=Caleb Agada took on Kevin Durant last summer and won. Up next is the Ontario government over which athletes are 'elite' |url=https://www.thestar.com/sports/basketball/2022/01/21/caleb-agada-took-on-kevin-durant-last-summer-and-won-his-next-target-is-the-ontario-government.html |access-date=January 28, 2022 |website=The Star}}</ref>
== Aikin koleji ==
Agada ta buga ƙwallon kwando na kwaleji don Jami'ar Ottawa Gee-Gees daga 2012 – 2017. <ref>{{Cite web |title=AGADA CALEB |url=https://www.interperformances.com/all-players/agada-caleb/ |access-date=18 April 2020 |website=interperformance.com}}</ref>
An ba shi lambar yabo ta kasa-da-baya U SPORTS Defensive Player of the Year a cikin 2015-16 da 2016-17. A matakin taro, an nada Agada a matsayin OUA First Team All-Star a cikin yanayi uku a jere daga 2014 zuwa 2017. <ref>{{Cite web |title=Caleb Agada |url=https://teams.geegees.ca/sports/mbkb/2016-17/bios/agada_caleb_7pz5 |access-date=8 August 2021 |website=teams.geegees.ca}}</ref>
A cikin lokacin 2016 – 17, ya sami matsakaicin maki 14.9, sake dawowa 6.4 da taimakon 3.3 a kowane wasa a matsayin babban ɗan shekara na biyar, yana samun lambobin yabo na Teamungiyar All-Kanada ta Biyu.
== Sana'ar sana'a ==
Agada ya fara aikinsa a kungiyar Prat Joventud ta Spain a kakar wasa ta 2017 – 18, <ref>{{Cite web |title=The Caleb Agada exterior joins the Prat 2017-18 project |url=http://www.acb.com/articulo/ver/133553 |access-date=18 April 2020 |website=acb.com}}</ref> ya sami maki 14.4, sake dawowa 4.5 da taimakon 3.3. <ref>{{Cite web |title=PRAT JUVENTUD ROSTER |url=https://www.proballers.com/basketball/team/2110/prat-juventud/2017 |access-date=18 April 2020 |website=proballers.com}}</ref> Ya koma Melilla Baloncesto a cikin lokacin 2018 – 19, <ref>{{Cite web |title=Caleb Agada, an SUV for the Dean's outside line |url=http://www.feb.es/2018/7/31/baloncesto/caleb-agada-todoterreno-para-linea-exterior-del-decano/75407.aspx |access-date=18 April 2020 |website=feb.es}}</ref> matsakaicin maki 12, sake dawowa 6.4 da taimakon 2.2. <ref>{{Cite web |title=MELILLA ROSTER |url=https://www.proballers.com/basketball/team/667/melilla/2018 |access-date=18 April 2020 |website=proballers.com}}</ref> Ya kuma taka leda a kungiyar Hamilton Honey Badgers ta Kanada a cikin Gasar Kwallon Kwando ta Elite inda ya buga wasanni biyu ga kungiyar a matsakaicin maki 10, sake dawowa 7.5 da taimakon 4 a kakar 2018 – 19. <ref>{{Cite web |title=Caleb Agada |url=https://www.honeybadgers.ca/caleb-agada |access-date=18 April 2020 |website=honeybadgers.com}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Hamilton Honey Badgers Rosters |url=https://basketball.realgm.com/international/league/128/Canadian-Elite-Basketball-League/team/2049/Hamilton-Honey-Badgers/rosters/2019 |access-date=18 April 2020 |website=basketball.realgm.com}}</ref> A cikin kakar 2019-20, ya sami maki 14.7, sake dawowa 5.3 da taimako 3.7. <ref>{{Cite web |title=CALEB AGADA |url=https://www.proballers.com/basketball/player/174459/caleb-agada |access-date=18 April 2020 |website=proballers.com}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Caleb Agada |url=https://basketball.realgm.com/player/Caleb-Agada/Summary/93403 |access-date=18 April 2020 |website=basketball.realgm.com}}</ref>
A ranar 19 ga Mayu 2020, ya rattaba hannu tare da Hapoel Be'er Sheva na Premier League Basketball na Isra'ila . Agada ta samu maki 15, ta 6, ta taimaka 3 da sata 2 a kowane wasa. A ranar 26 ga Yuli, ya yi amfani da zaɓin sa na kasancewa tare da Hapoel Beer Sheva a cikin kakar 2020-21. A ranar 14 ga Satumba, an nada Agada a matsayin dan wasan mako bayan bayar da gudummawar maki 25, sake dawowa takwas, da taimako shida a nasara a kan Maccabi Rishon LeZion . <ref>{{Cite web |date=14 November 2020 |title=Israeli Winner League round 3 best performance: Caleb Agada (by Interperformances) |url=https://www.eurobasket.com/Israel/news/653235/Israeli-Winner-League-round-3-best-performance:-Caleb-Agada-(by-Interperformances) |access-date=14 November 2020 |website=Eurobasket}}</ref> A cikin 2020-21 ya jagoranci Gasar Kwallon Kwando ta Isra'ila a maki kowane wasa (22.9) da sata kowane wasa (2.4). <ref>{{Cite web |title=Israel basketball stats, results, box score, scout report and video online | Scouting4U |url=http://old.scouting4u.com/35,3,0,0/israel-basketball-leaders}}</ref>
A kan 24 Agusta 2021, Agada ya sanya hannu tare da Melbourne United don lokacin 2021 – 22 NBL . <ref name="united">{{Cite web |date=24 August 2021 |title=Melbourne United Sign Olympian Caleb Agada |url=https://nbl.com.au/news/melbourne-united-sign-olympian-caleb-agada |access-date=24 August 2021 |website=NBL.com.au}}</ref>
A ranar 10 ga Yuli 2022, Agada ya rattaba hannu tare da Prometey na Gasar Kwando ta Latvia-Estoniya da EuroCup . <ref>{{Cite web |date=10 July 2022 |title=Prometey adds guard Agada |url=https://www.euroleaguebasketball.net/eurocup/news/prometey-adds-guard-agada/?pageTitle=Homepage&historyUrl=/eurocup/ |access-date=10 July 2022 |website=euroleaguebasketball.net }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
A kan 23 Yuni 2023, Agada ya sanya hannu tare da Ottawa BlackJacks na Canadian Elite Basketball League, <ref>{{Cite web |date=23 June 2023 |title=Ottawa BlackJacks Sign Reigning CEBL Canadian Player of the Year Caleb Agada |url=https://www.cebl.ca/ottawa-blackjacks-sign-reigning-cebl-canadian-player-of-the-year-caleb-agada |access-date=25 June 2023 |website=CEBL.ca |archive-date=25 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230625012556/https://www.cebl.ca/ottawa-blackjacks-sign-reigning-cebl-canadian-player-of-the-year-caleb-agada |url-status=dead }}</ref> amma an sake shi a ranar 3 ga Yuli.
A ranar 4 ga Yuli 2023, Agada ya rattaba hannu a karo na biyu tare da Prometey na Gasar Kwando ta Latvia-Estoniya . <ref>{{Cite web |date=4 July 2023 |title=Caleb Agada Has Signed A Contract With Bc "Prometey" For The 2023/2024 Season! |url=https://prometeybc.com/en/novosti/caleb-agada-has-signed-contract-bc-prometey-20232024-season |access-date=4 July 2023 |website=PrometeyBC.com |archive-date=4 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230704141244/https://prometeybc.com/en/novosti/caleb-agada-has-signed-contract-bc-prometey-20232024-season |url-status=dead }}</ref>
== Aikin tawagar kasa ==
A baya dai an gayyaci Agada don buga wa kungiyar kwallon kwando ta kasar Canada wasa. <ref>{{Cite web |title=CALEB AGADA |url=http://www.basketball.ca/3x3-canada-quest-p150398%26language=en/player/caleb-agada |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200429064959/http://www.basketball.ca/3x3-canada-quest-p150398%26language%3Den/player/caleb-agada |archive-date=29 April 2020 |access-date=18 April 2020 |website=basketball.ca}}</ref> An kira shi ne domin ya buga wa kungiyar kwallon kwando ta Najeriya kwallo a wasannin share fagen shiga gasar cin kofin kwallon kwando ta FIBA ta shekarar 2019, a lokacin da aka yi a ranar 23 – 24 ga watan Fabrairun 2019 a Legas, ya samu maki 4.3, ya samu maki 4.7 da kuma taimakon 4.3. <ref>{{Cite web |title=Caleb Apochi AGADA |url=https://www.fiba.basketball/basketballworldcup/2019/african-qualifiers/player/Caleb-Apochi-Agada |access-date=18 April 2020 |website=fiba.basketball.com}}</ref> <ref>{{Cite web |title=LATEST QUALIFIER GAMES |url=https://www.fiba.basketball/basketballworldcup/2019/african-qualifiers/team/Nigeria |access-date=18 April 2020 |website=fiba.basketball.com}}</ref> An gayyace shi ne a tawagar farko ta gasar cin kofin kwallon kwando ta FIBA ta Najeriya ta 2019 amma bai yi jerin ‘yan wasa na karshe ba. <ref>{{Cite web |last=Ogunseye |first=Adebanjo |date=27 June 2019 |title=D'Tigers Head Coach, Alex Nwora has released a 44 man preliminary roaster ahead of the 2019 FIBA Men's World Cup in China |url=https://www.brila.net/nwora-invites-2019-nba-draftees-festus-ezeli-and-five-home-based-players-for-world-cup-camp/ |access-date=18 April 2020 |website=brila.net}}</ref> A shekarar 2021, ya wakilci Najeriya a gasar Olympics ta Tokyo . <ref name="united"/>
== Manazarta ==
[[Category:Rayayyun mutane]]
[[Category:Haihuwan 1994]]
[[Category:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
2x6sibusb71urbxhxws1cfu75ki7xk5
Capacitor
0
77578
826120
785597
2026-04-25T00:41:34Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826120
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
A ''''''''Cap'''''''' ne mai cewa adana wutar lantarki makamashi ta hanyar tara lantarki caji a kan biyu da ke kusa da juna da aka keɓe daga juna. Yana da wani sashi na lantarki mai wucewa tare da biyu tashoshi. An san capacitor da farko a matsayin '''mai kwantar da hankali''', <ref name="duff">{{Cite book|doi=Duff}}</ref> kalmar da har yanzu ake haɗuwa da ita a cikin wasu sunayen fili, kamar makirufo mai kwantarwa. A cikin magana, ana iya kiran capacitor a matsayin cap.<ref name="cap">{{Cite web |last=Scharon Harding |date=21 July 2022 |title=What Is a Capacitor? A Basic Definition |url=https://www.tomshardware.com/news/capacitor-definition,37650.html |website=Tom's Hardware |language=en}}</ref>
Amfani da Capacity ya dogara da capacitance. Duk da yake wasu capacitance sun wanzu tsakanin kowane jagororin lantarki guda biyu da ke kusa da shi a cikin da'ira, capacitor wani bangare ne da aka tsara musamman don ƙara capacitance ga wani ɓangare na da'irar.
Hanyar jiki da kuma gina capacitors masu amfani sun bambanta sosai kuma nau'ikan capacitor da yawa suna amfani da su. Yawancin capacitors suna dauke da akalla masu gudanar da lantarki guda biyu, sau da yawa a cikin nau'ikan faranti na ƙarfe ko farfajiyar da aka raba ta hanyar matsakaici. Mai gudanarwa na iya zama foil, fim mai laushi, sintered bead na ƙarfe, ko kuma electrolyte. Rashin sarrafa wutar lantarki yana aiki don ƙara ƙarfin cajin capacitor. Kayan da aka saba amfani da su azaman dielectric sun haɗa da gilashi, [[Kayan Tangaran|yumbu]], fim na filastik, [[takarda]], Mica, iska, da yadudduka na oxide. Lokacin da aka yi amfani da bambancin wutar lantarki (wutan lantarki) a fadin tashoshin capacitor, misali lokacin da aka haɗa capacitor a fadin batir, filin lantarki yana tasowa a fadin dielectric, yana haifar da cajin da ya dace don tattarawa a kan farantin daya da cajin mara kyau don tattarawa akan ɗayan farantin. Babu wani halin yanzu da ke gudana ta hanyar cikakkiyar dielectric. Koyaya, akwai kwararar caji ta hanyar tushen kewayon. Idan an kiyaye yanayin sosai, halin yanzu ta hanyar tushen ya ƙare. Idan an yi amfani da ƙarfin lantarki mai canza lokaci a fadin jagorancin capacitor, tushen yana fuskantar halin yanzu mai gudana saboda caji da fitar da sake zagayowar capacitor.
== Tarihi ==
[[Fayil:Leidse_flessen_Museum_Boerhave_december_2003_2.jpg|left|thumb|Batir na kwalba hudu na Leyden a Gidan Tarihi na Boerhaave, Leiden, [[Holand|Netherlands]]]]
A watan Oktoba na shekara ta 1745, Ewald Georg von Kleist na Pomerania, Jamus, ya gano cewa za'a iya adana cajin ta hanyar haɗa janareta mai ƙarfin lantarki ta waya zuwa ruwa mai yawa a cikin gilashin gilashi.<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Henry Smith |title=A History of Science Volume II, Part VI: The Leyden Jar Discovered |url=http://www.worldwideschool.org/library/books/sci/history/AHistoryofScienceVolumeII/chap49.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071024034729/http://www.worldwideschool.org/library/books/sci/history/AHistoryofScienceVolumeII/chap49.html |archive-date=2007-10-24 |access-date=2013-03-17}}</ref> Hannun Von Kleist da ruwa sun yi aiki a matsayin masu gudanarwa kuma tukunyar a matsayin dielectric (ko da yake an gano cikakkun bayanai game da tsarin ba daidai ba a lokacin). Von Kleist ya gano cewa taɓa waya ya haifar da ƙonewa mai ƙarfi, wanda ya fi zafi fiye da wanda aka samu daga na'urar lantarki. A shekara mai zuwa, masanin kimiyyar Holland Pieter van Musschenbroek ya kirkiro irin wannan capacitor, wanda aka kira Leyden jar, bayan Jami'ar Leiden inda ya yi aiki.<ref>{{Cite book|doi=Keithley}}</ref> Har ila yau, ya yi sha'awar ikon firgici da ya samu, yana rubutawa, "Ba zan dauki firgici na biyu ga masarautar Faransa ba".
Daniel Gralath shi ne na farko da ya haɗa kwalaben da dama a layi ɗaya don ƙara ƙarfin ajiyar caji. <ref name="Benjamin1895">{{Cite book|doi=Benjamin}}</ref> Benjamin Franklin ya binciki kwalbar Leyden kuma ya yanke shawarar cewa an adana cajin a kan gilashin, ba a cikin ruwa ba kamar yadda wasu suka ɗauka. Ya kuma ɗauki kalmar "batir", <ref>{{Cite web |last=Williams |first=Henry Smith |title=A History of Science Volume II, Part VI: The Leyden Jar Discovered |url=http://www.worldwideschool.org/library/books/sci/history/AHistoryofScienceVolumeII/chap49.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071024034729/http://www.worldwideschool.org/library/books/sci/history/AHistoryofScienceVolumeII/chap49.html |archive-date=2007-10-24 |access-date=2013-03-17}}</ref> <ref>{{Cite book|doi=Keithley}}</ref> (yana nuna ƙaruwar ƙarfi tare da jere na'urori iri ɗaya kamar a cikin batirin bindiga ), daga baya aka shafa shi a cikin [[Batirin lantarki|tarin ƙwayoyin lantarki]] . <ref>{{Cite book|doi=Houston}}</ref> A shekara ta 1747, an yi kwalaben Leyden ta hanyar shafa ciki da wajen kwalaben da ƙarfe, inda aka bar sarari a bakin don hana shiga tsakanin foils ɗin. Naúrar farko ta ƙarfin lantarki ita ce kwalbar, daidai da kusan nanofarads 1.11. <ref>{{Cite book|doi=Keithley}}</ref>
An yi amfani da kwalban Leyden ko na'urori masu ƙarfi da ke amfani da faranti na gilashi mai laushi da ke canzawa tare da masu gudanarwa har zuwa kimanin 1900, lokacin da kirkirar mara waya ([[rediyo]]) ta haifar da buƙata ga daidaitattun capacitors, kuma ci gaba da motsawa zuwa mafi girma ana buƙatar capacitors tare da ƙananan inductance. An fara amfani da hanyoyin gini masu mahimmanci, kamar takardar dielectric mai sassauƙa (kamar takarda mai) da aka saka tsakanin takardun ƙarfe, a mirgine ko a ninka cikin ƙaramin kunshin.
== Ka'idar aiki ==
[[Fayil:Plattenkondensator_hg.jpg|thumb|Mai sauƙin nunawa mai sauƙi wanda aka yi da faranti biyu na ƙarfe, ta amfani da rata ta iska a matsayin dielectric]]
A capacitor kunshi biyu gudanarwa raba da wani ba-conductive yankin.{{Sfn|Ulaby|1999}} Yankin da ba mai gudanarwa ba zai iya zama iska ko kayan lantarki da aka sani da dielectric. Misalan kafofin watsa labarai na dielectric sune gilashi, iska, takarda, filastik, yumbu, har ma da yankin da ke fama da lalacewar semiconductor wanda ya yi daidai da masu gudanarwa. Daga Dokar Coulomb, caji a kan wani mai gudanarwa zai yi amfani da karfi a kan Masu ɗaukar caji a cikin ɗayan mai gudanarwa, yana jan hankalin cajin polarity da kuma karkatarwa kamar cajin polarism, don haka za a haifar da cajin polarities a saman ɗayan mai gudanar da. Masu gudanarwa don haka suna riƙe da caji daidai da akasin haka a kan fuskarsu, kuma dielectric yana haɓaka filin lantarki.{{Sfn|Ulaby|1999}}
'''Augustine Njoku Obi''' // i (1930 - 2003) ya kasance Farfesa ne [[Ɗan Nijeriya|Na Najeriya]] na ilmin Kwayar cuta kuma tsohon Shugaban [[Makarantar Kimiyya ta Najeriya|Kwalejin Kimiyya ta Najeriya]]. An san shi da haɓaka [[Alurar rigakafin kwalara|Allurar rigakafin kwalara]] da [[Hukumar Lafiya ta Duniya|WHO]] ta amince da ita a matsayin inganci a shekarar 1971.<ref>{{Cite book|doi=Keithley}}</ref> <ref>{{Cite book|doi=Houston}}</ref> A shekara ta 1985, an zabe shi Shugaban [[Makarantar Kimiyya ta Najeriya|Kwalejin Kimiyya ta Najeriya]] <ref>{{Cite web |title=Past presidents {{!}} The Nigerian Academy of Science |url=https://nas.org.ng/past-presidens/ |access-date=2020-05-29 |language=en-US }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> don ya gaji Farfesa [[Emmanuel Emovon]].<ref>{{Cite web |title=Members of Council |url=http://www.nas.org.ng/fellowship/members-of-council/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150707061854/http://www.nas.org.ng/fellowship/members-of-council/ |archive-date=July 7, 2015 |access-date=June 7, 2015 |website=Nigerian Academy of Science}}</ref>
=== Canjin yanzu da ƙarfin lantarki ===
Canjin yanzu yana faruwa ne lokacin da halin yanzu ya canza shugabanci. Canjin ƙarfin lantarki shine canjin polarity a cikin da'ira. Ana bayyana juyawa gabaɗaya a matsayin kashi na matsakaicin ƙarfin lantarki wanda ke juyar da polarity. A cikin da'irorin DC, wannan yawanci ƙasa da 100%, sau da yawa a cikin kewayon 0 zuwa 90%, yayin da da da'irori na AC ke fuskantar juyawa 100%.
A cikin da'irorin DC da da'irori masu bugun jini, sauyawa na yanzu da ƙarfin lantarki suna shafar damping na tsarin. Ana samun juyawa a cikin Da'irorin RLC waɗanda ke ƙasa. Hanyar da ke cikin yanzu da ƙarfin lantarki, suna samar da oscillator mai jituwa tsakanin inductance da capacitance. A halin yanzu da ƙarfin lantarki suna motsawa kuma suna iya juyawa sau da yawa, tare da kowane saman yana da ƙasa da na baya, har sai tsarin ya kai daidaituwa. Sau da yawa ana kiran wannan da kararrawa. Idan aka kwatanta, tsarin da aka rage ko kuma ya wuce gona da iri yawanci ba ya fuskantar juyawa na ƙarfin lantarki. Hakanan ana fuskantar juyawa a cikin da'irorin AC, inda mafi girman halin yanzu daidai yake a kowane bangare.
Don iyakar rayuwa, capacitors yawanci suna buƙatar iya ɗaukar iyakar adadin juyawa wanda tsarin zai iya fuskanta. Da'irar AC tana fuskantar sauye-sauyen ƙarfin lantarki na 100%, yayin da da kewayon DC da ke ƙasa da 100%. Juyawa yana haifar da filayen lantarki da yawa a cikin dielectric, yana haifar da zafi mai yawa na dielectric da masu gudanarwa, kuma yana iya rage tsawon rayuwar capacitor. Rarrabawar sau da yawa yana shafar la'akari da ƙira don capacitor, daga zaɓin kayan dielectric da ƙididdigar ƙarfin lantarki zuwa nau'ikan haɗin ciki da aka yi amfani da su.<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Henry Smith |title=A History of Science Volume II, Part VI: The Leyden Jar Discovered |url=http://www.worldwideschool.org/library/books/sci/history/AHistoryofScienceVolumeII/chap49.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071024034729/http://www.worldwideschool.org/library/books/sci/history/AHistoryofScienceVolumeII/chap49.html |archive-date=2007-10-24 |access-date=2013-03-17}}</ref>
=== Zuba ===
Babu wani abu da ke da cikakkiyar mai rufewa, don haka duk dielectrics suna ba da damar wasu ƙananan matakan yanzu don shiga, wanda za'a iya auna shi tare da megohmmeter. Rashin ruwa daidai yake da mai tsayayya a layi daya tare da capacitor. Kullum fallasa abubuwa kamar zafi, damuwa ta inji, ko danshi na iya haifar da dielectric ya lalace wanda ke haifar da ɓarkewa mai yawa, matsala da ake gani a cikin tsofaffin hanyoyin bututun iska, musamman inda aka yi amfani da takarda mai da capacitors. A cikin da'irori masu yawa na bututun iska, ana amfani da capacitors na haɗuwa tsakanin matakai don gudanar da sigina daban-daban daga farantin bututun guda ɗaya zuwa da'irar grid na mataki na gaba. Capacitar mai leaky na iya haifar da ƙarfin lantarki na grid daga saitin son kai na al'ada, yana haifar da rikice-rikice na yanzu ko sigina a cikin bututun da ke ƙasa. A cikin amplifiers na wutar lantarki wannan na iya haifar da faranti su haskaka ja, ko kuma masu iyakancewar yanzu don wuce gona da iri, har ma sun kasa. Irin wannan la'akari ya shafi kayan aikin da aka kirkira (transistor), amma, saboda ƙananan samar da zafi da amfani da shingen polyester na zamani, wannan matsala ta yau da kullun ta zama da wuya.
=== Rayuwa ta Rayuwa ===
Dukkanin capacitors suna da tsawon rayuwa daban-daban, dangane da ginin su, yanayin aiki, da yanayin muhalli. Capacitors na yumbu na tsayi gabaɗaya suna da rayuwa mai tsawo a ƙarƙashin amfani na yau da kullun, wanda ba shi da dogaro da abubuwa kamar girgizar ƙasa ko zafin jiki, amma abubuwa kamar danshi, damuwa ta inji, da Gajiya suna taka muhimmiyar rawa a cikin gazawar su. Hanyoyin gazawar na iya bambanta. Wasu capacitors na iya fuskantar asarar capacitance a hankali, karuwar leakage ko karuwar daidaitattun juriya (ESR), yayin da wasu na iya kasawa kwatsam ko ma bala'i. Misali, capacitors na fim din ƙarfe suna da saukin lalacewa daga damuwa da danshi, amma za su warkar da kansu lokacin da lalacewa a cikin dielectric ya faru. Samun fitarwa mai haske a lokacin gazawar yana hana arcing ta hanyar fitar da fim din ƙarfe a wannan wuri, yana kawar da duk wani ɗan gajeren da'irar tare da asarar ƙarancin capacitance. Lokacin da isasshen pinholes suka tara a cikin fim din, cikakkiyar gazawar ta faru a cikin capacitor na fim din ƙarfe, yawanci yana faruwa ba zato ba tsammani ba tare da gargadi ba.
== Manazarta ==
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
i4js38pgq1pebc3b63djpjdp2nr1eo8
Abhishek Malhan
0
79035
825753
824759
2026-04-24T13:11:52Z
~2026-24984-00
44282
825753
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Abhishek Malhan''' ( an haife shi a ranar 24 ga Watan Mayu, 1997), wanda aka fi sani da '''Fukra Insaan''', shi ne 'Youtuber' na Indiya, wanda ya kasance shugaban asusun kimiya a ƙasa da shahararren tallace-tallace a bayanai na YouTube da kuma shirin mai zama kamar na 'Bigg Boss OTT (Hausa Rana 2)', Play Ground Session 3 da 'Temptation Island India'.<ref>{{Cite news |date=2023-11-03 |title=Abhishek Malhan on his stint with Bigg Boss OTT 2: 'Makers decide how they want to project you, if you are their favourite then...' |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/abhishek-malhan-on-his-stint-with-bigg-boss-ott-2-makers-decide-how-they-want-to-project-you-if-you-are-their-favourite-then-/articleshow/104945736.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-11-02 |title=After Elvish Yadav, Abhishek Malhan Aka Fukra Insaan To Participate in JioCinema's 'elvish ka beta ' |url=https://english.jagran.com/entertainment/after-elvish-yadav-abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-to-participate-in-jio-cinema-temptation-island-mouni-roy-karan-kundrra-10111384 |access-date=2023-11-07 |website=English Jagran}}</ref>
== Rayuwar farko ==
Abhishek ya rasu a 24 ga Watan Mayu, 1997, a [[Pitam Pura]], [[Delhi]]<ref name=":0">{{Cite web |title=Abhishek Malhan's Family: Meet family members of Fukra Insaan |url=https://www.thestatesman.com/who-is/abhishek-malhans-family-meet-the-family-members-of-fukra-insaan-1503206282.html}}</ref> daga Vinay Malhan da Dimple Malhan.<ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 Finalist Abhishek Malhan’s Parents Meet With Accident; His Mom Says 'Main Toh Darr Gayi' |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/tv/bigg-boss-ott-2-finalist-abhishek-malhans-parents-meet-with-accident-his-mom-says-main-toh-darr-gayi-article-104323721 |access-date=2023-11-07 |website=TimesNow}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-11 |title=Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan’s mother Dimple Malhan gives tour of their new home |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhans-mother-dimple-malhan-gives-tour-of-their-new-home-1250273 |access-date=2023-11-07 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231107131850/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhans-mother-dimple-malhan-gives-tour-of-their-new-home-1250273 |url-status=dead }}</ref> Ya kammala gudanar da ilimi daga Lancer Convent School, Delhi da kuma ya sami [[Bachelor of Commerce|Bachelors of Commerce]] daga [[Delhi College of Arts and Commerce]].<ref>{{Cite web |last=Harini |date=2023-08-16 |title=Is Abhishek Malhan Sick? What Happened to Abhishek Malhan in Bigg Boss? Why is Abhishek Malhan in Hospital? – News |url=https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |access-date=2023-12-06 |website=Fresherslive |archive-date=2023-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180204/https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |url-status=dead }}</ref>
== aiki ==
A shekarar 2019, Abhishek ya shiga cikin binciken YouTube, a matsayin shawarar gudummawa kamar [[MrBeast|Mr. Beast]] da [[KSI]].<ref>{{Cite web |date=2023-11-04 |title=Abhishek Malhan REVEALS if he will enter Bigg Boss 17 as wildcard; Find out |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |access-date=2023-11-10 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108112204/https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |url-status=dead }}</ref> Shafin sa na YouTube ya bayyana tallace-tallace daga rayuwa (IRL) da tallace-tallace. Ya zama ma'aikata da [[CarryMinati]], mai kula da [[WWE]] wrestler [[The Great Khali]], da Puneet Superstar.<ref>{{Cite web |date=2023-09-14 |title=YouTube Trending Videos: Abhishek Malhan Invites Puneet Superstar To Play Dating Challenge |url=https://www.news18.com/viral/youtube-trending-videos-abhishek-malhan-invites-puneet-superstar-to-play-dating-challenge-8577178.html |access-date=2023-11-08 |website=News18}}</ref><ref>{{Citation |title=I Surprised @CarryMinati with INDIA's BIGGEST PLAYBUTTON |url=https://www.youtube.com/watch?v=iDyDH1ZjNcA |access-date=2023-11-08}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 first runner-up Abhishek Malhan’s unforgettable meeting with wrestling legend The Great Khali |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |access-date=2023-11-08 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108185040/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |url-status=dead }}</ref>
A shekarar 2023, Abhishek ya koma shirin gudanar da ''Bigg Boss OTT (Hausa Rana 2)'', inda ya kasance ƙarshen yana wa daga cikin jagoranci.<ref>{{Cite news |date=2023-09-23 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan reveals he would participate in Bigg Boss 17 on this condition, says "Mereko lana chahte ho toh..." |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-reveals-he-would-participate-in-bigg-boss-17-on-this-condition-says-mereko-lana-chahte-ho-toh-/articleshow/103874914.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-09-06 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan clarifies he isn't hosting Lock Upp 2 but a new... |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-clarifies-he-isnt-hosting-lock-upp-2-but-a-new-/articleshow/103415065.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref> Haka ma ya duba da 'guest-host' a guda huɗu na shiri na 'Temptation Island India'.<ref>{{Cite news |date=2023-11-05 |title=Temptation Island India: Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan supports Jimmy aka Vaibhav Gandhi in tonight's episode |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/temptation-island-india-bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-supports-jimmy-aka-vaibhav-gandhi-in-tonights-episode/articleshow/104989484.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref>
== Bigg Boss OTT ==
A Abhishek Malhan, wanda aka fi sani da '''Fukra Insaan''', shi ne YouTuber daga india, shahararren mawallafi, da kuma 'yan wasan kwaikwayo na shirin gari. Ya samu fahimtar da rashin tsakiya game da bidiyo na YouTube da kuma sha'awar a wurin wasu shirin koyar da 'Bigg Boss OTT (Hausa fasaha 2)', 'Play Ground Session 3' da 'Temptation Island India'.
A 24 ga watan Mayu, 1997, Abhishek ya kasance a [[Pitam Pura]], [[Delhi]]. Yana da rayuwar koyar da Vinay Malhan da Dimple Malhan.<ref name=":0"/> Ya samu harshe a Makarantun Lancer Convent, Delhi da kuma samar da [[Bachelors of Commerce]] daga [[Delhi College of Arts and Commerce]].<ref>{{Cite web |last=Harini |date=2023-08-16 |title=Is Abhishek Malhan Sick? What Happened to Abhishek Malhan in Bigg Boss? Why is Abhishek Malhan in Hospital? – News |url=https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |access-date=2023-12-06 |website=Fresherslive |archive-date=2023-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180204/https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |url-status=dead }}</ref>
== Kasuwanci ==
A shekara ta 2019, Abhishek ya shiga cikin wani bayanai mai suna [[YouTube]], a tsawon lokacin da ya fi gudunmawa daga dan koyar koyon 'Mr. Beast' da [[KSI]].<ref>{{Cite web |date=2023-11-04 |title=Abhishek Malhan REVEALS if he will enter Bigg Boss 17 as wildcard; Find out |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |access-date=2023-11-10 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108112204/https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |url-status=dead }}</ref> Kan shirin gari, an dora bidiyo na real life (IRL) da kuma matsalolin tashin hankali. Ya kafa ra'ayin da ya kasance da [[CarryMinati]], jami'in ƙungiyar [[WWE]] [[The Great Khali]], da Puneet Superstar.<ref>{{Cite web |date=2023-09-14 |title=YouTube Trending Videos: Abhishek Malhan Invites Puneet Superstar To Play Dating Challenge |url=https://www.news18.com/viral/youtube-trending-videos-abhishek-malhan-invites-puneet-superstar-to-play-dating-challenge-8577178.html |access-date=2023-11-08 |website=News18}}</ref><ref>{{Citation |title=I Surprised @CarryMinati with INDIA's BIGGEST PLAYBUTTON |url=https://www.youtube.com/watch?v=iDyDH1ZjNcA |access-date=2023-11-08}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 first runner-up Abhishek Malhan’s unforgettable meeting with wrestling legend The Great Khali |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |access-date=2023-11-08 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108185040/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |url-status=dead }}</ref>
A shekara ta 2023, Abhishek ya shirya matsayin jami'in shirin [[Bigg Boss OTT (Hindi season 2)|''Bigg Boss OTT'' Fasaha 2]], inda ya zo da kuma ya fito da gaban,<ref>{{Cite news |date=2023-09-23 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan reveals he would participate in Bigg Boss 17 on this condition, says "Mereko lana chahte ho toh..." |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-reveals-he-would-participate-in-bigg-boss-17-on-this-condition-says-mereko-lana-chahte-ho-toh-/articleshow/103874914.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-09-06 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan clarifies he isn't hosting Lock Upp 2 but a new... |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-clarifies-he-isnt-hosting-lock-upp-2-but-a-new-/articleshow/103415065.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref> kuma ya zama wani jami'in shahararre a baya a shirin kungiyar dama. Yana kaiwa ziyara game da 'Temptation Island India',<ref>{{Cite news |date=2023-11-05 |title=Temptation Island India: Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan supports Jimmy aka Vaibhav Gandhi in tonight's episode |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/temptation-island-india-bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-supports-jimmy-aka-vaibhav-gandhi-in-tonights-episode/articleshow/104989484.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bureau |first=ABP News |date=2023-11-02 |title=Abhishek Malhan, Elvish Yadav Reunite For Temptation Island India; Call It 'Bhaichara on Top' |url=https://news.abplive.com/entertainment/ott/bigg-boss-ott-2-contestants-abhishek-malhan-elvish-yadav-reunite-for-temptation-island-india-1640022 |access-date=2023-11-07 |website=news.abplive.com}}</ref> a matsayin mai ziyara da jimawa a episodes hudu na shirin yabo mai jin dadin 'Temptation Island India'. Sakamakon haka, ya yi kungiyar kwararru a shirin sa'oin baki game da [[Netflix]] (India) a kan shirin YouTube su.
Kuma, shi ne yana da tarihi cikin siyasar yawan 'Chief Executive Officer (CEO)' na kungiyar Mr. Bond wanda aka fi sani da irin abubuwan da suke gudanar da kewayen sha'awa.
Abhishek ya jefa matsalolin da suka faru, don haka ya mayar da la'akari da Elvish Yadav bayan Bigg Boss OTT. Matsala ta iya da niyyar daidaita daya bayan rikicin lissafin cimma da ita ta 25 lakh na ruwan fara,<ref>{{Cite web |last=डेस्क |first=एबीपी एंटरटेनमेंट |date=2023-09-28 |title=क्या अभिषेक मल्हान ने एल्विश यादव के खिलाफ निगेटिव पीआर के लिए खर्च किए 25 लाख रुपये? |url=https://www.abplive.com/entertainment/television/abhishek-malhan-reaction-negative-pr-pay-rs-25-lakh-for-against-elvish-yadav-2503798 |access-date=2023-11-07 |website=abplive.com |language=hi}}</ref>
=== Waƙoƙin bidiyo===
{| class="wikitable sortable"
|+
! Year !! Title !! Role !! Singer(s) !! References
|-
| 2021 || ''Big Life'' || Actor and Rapper || Drrvn & Parth || <ref name=":2">{{Cite web |title=Bigg Boss OTT 2: Who is Abhishek Malhan aka Fukra Insaan; Career, age, Youtube, Girlfriend |url=https://www.jagrantv.com/en-show/biography-of-bb-ott-2-contestant-abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-net-worth-career-age-youtube-girlfriend-rc1043341 |access-date=2023-11-08 |website=jagrantv}}</ref>
|-
| || ''Tum Mere'' || Actor and Rapper || Crazydeep || <ref>{{Cite web |title=अभिषेक मल्हान भाई निश्चय मल्हान के साथ मिलकर लाएंगे पॉपुलर सॉन्ग 'तुम मेरे' का सीक्वल 'तुम मेरे पार्ट 2' |url=https://ndtv.in/television/abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-and-nishchay-malhan-aka-triggered-insaan-soon-to-bring-tum-mere-song-sequel-3602481 |access-date=2023-11-08 |website=NDTVIndia |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108105707/https://ndtv.in/television/abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-and-nishchay-malhan-aka-triggered-insaan-soon-to-bring-tum-mere-song-sequel-3602481 |url-status=dead }}</ref>
|-
| || ''Fly High'' || Actor and Rapper || || <ref name=":2" />
|-
| || ''Dreamer'' || Actor and Singer || ||
|-
| 2022 || ''Ranjha'' || Actor and Singer || Sharanjeet Singh ||
|-
| || ''Rahaan'' || Actor and Singer || [[Nikhita Gandhi]] ||
|-
| || ''Fake Love'' || Actor and Rapper || Sharanjeet Singh || <ref>{{Citation |title='FAKE LOVE' – FUKRA INSAAN (Official Music Video) @FukraInsaan |url=https://www.youtube.com/watch?v=n38uESN2DGk |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| || ''Meme Song'' || Actor and Rapper || Sharanjeet Singh || <ref>{{Citation |title=MEME SONG – Fukra insaan (Official Music video) @FukraInsaan |url=https://www.youtube.com/watch?v=rYLWGeTo9Tw |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| || ''Flex'' || Actor and Singer || || <ref>{{Citation |title=FLEX – FUKRA INSAAN (Official Music Video) |url=https://www.youtube.com/watch?v=KYUogiVM08s |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| 2023 || ''Akhiyan'' || Actor and Singer || ||
|-
| || ''Arsaa'' || Actor and Rapper || [[Amit Mishra (singer)|Amit Mishra]] || <ref>{{Cite web |title=Check Out Popular Hindi Lyrical Song Music Video Arsaa Sung By Amit Mishra {{!}} Hindi Video Songs – Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/hindi/check-out-popular-hindi-lyrical-song-music-video-arsaa-sung-by-amit-mishra/videoshow/103322295.cms |access-date=2023-11-08 |website=The Times of India}}</ref>
|-
| || ''Tum Mere 2'' || Actor and Rapper || Crazydeep ||
|-
| || ''Din Te Raat'' || Actor || Kartik Malhotra || <ref>{{Cite web |last=Dhiman |first=Nikshey |date=2023-08-19 |title=Bigg Boss OTT Season 2 Runner-up Abhishek Malhan mesmerizes the internet with spellbinding performance on 'Din Te Raat:' watch video |url=https://www.dnpindia.in/entertainment/bigg-boss-ott-season-2-runner-up-abhishek-malhan-mesmerizes-the-internet-with-spellbinding-performance-on-din-te-raat-watch-video/289721/ |access-date=2023-11-08 |website=DNP INDIA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108105708/https://www.dnpindia.in/entertainment/bigg-boss-ott-season-2-runner-up-abhishek-malhan-mesmerizes-the-internet-with-spellbinding-performance-on-din-te-raat-watch-video/289721/ |url-status=dead }}</ref>
|-
| || ''Judaaiyan'' || Actor and Singer || [[Tanveer Evan]] || <ref>{{Cite web |title=After Jiya Shankar, Abhishek Malhan To Team Up With Jennifer Winget For Music Video? Here's The Truth! |url=https://www.filmibeat.com/television/news/2023/after-jiya-shankar-abhishek-malhan-team-up-with-jennifer-winget-music-video-bigg-boss-17-bb17-update-370399.html}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bureau |first=ABP News |date=2023-09-08 |title=Bigg Boss OTT 2's Abhishek Malhan, Jiya Shankar Spark Dating Rumours After They Go on Long Drive |url=https://news.abplive.com/entertainment/ott/bigg-boss-ott-2-abhishek-malhan-jiya-shankar-spark-dating-rumours-after-they-go-on-a-long-drive-together-1628431 |access-date=2023-11-07 |website=news.abplive.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan and Jiya Shankar's new love song 'Judaiyaan' out. Watch |url=https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/abhishek-malhan-jiya-shankar-bigg-boss-ott-2-judaiyaan-song-out-2433000-2023-09-08 |access-date=2023-11-07 |website=India Today}}</ref>
|-
| || ''Noori'' || Actor and Rapper || Komal Sohi || <ref>{{Cite news |date=2023-10-13 |title=Abhishek Malhan's song 'Noori' showcases his rap finesse |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/abhishek-malhans-song-noori-showcases-his-rap-finesse/articleshow/104403178.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan spotted shooting for his next music video, Noori – pics inside |url=https://www.ottplay.com/news/abhishek-malhan-spotted-shooting-for-his-next-music-video-noori-pics-inside/d5993558ac776 |access-date=2023-11-07 |website=OTTPlay}}</ref><ref>{{Cite web |title=On a new turf: Abhishek Malhan releases his first song Noori |url=https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/on-a-new-turf-abhishek-malhan-releases-his-first-song-noori-553380}}</ref>
|-
| || ''Ek Mulaqaat'' || Actor (as Raj) || [[Vishal Mishra (composer)|Vishal Mishra]], [[Shreya Ghoshal]] || <ref>{{Citation |title=Ek Mulaqaat(Trailer): Abhishek Malhan,Sakshi Malik{{!}}Vishal M,Shreya G{{!}}Javed-Mohsin{{!}}Rashmi V{{!}}Bhushan K |url=https://www.youtube.com/watch?v=FvjsZJM-LQ0 |access-date=2023-11-21}}</ref>
|-
| 2023 || ''Big Life Returns'' || Actor and Rapper || JayKay || <ref>{{Cite web |date=2023-12-23 |title=Abhishek Malhan का नया गाना Big Life Returns हुआ release, Bigg Boss में जाने को लेकर की बात |url=https://www.abplive.com/videos/entertainment/abhishek-malhan-s-new-song-big-life-returns-released-talks-about-going-to-bigg-boss-2567690 |access-date=2023-12-23 |website=abplive.com |language=hi}}</ref>
|}
== Finafinai ==
=== Talabijin ===
{| class="wikitable sortable"
|+
! Year !! Title !! Role !! Notes !! References
|-
| rowspan="3" | 2023 || ''[[Bigg Boss OTT (Hindi season 2)|Bigg Boss OTT 2]]'' || Contestant || Runner-Up || <ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan reacts to Elvish Yadav's BB OTT 2 win: Trophy community mein... |url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/abhishek-malhan-reacts-to-elvish-yadavs-bb-ott-2-win-trophy-community-mein-2422349-2023-08-17 |access-date=2023-11-07 |website=India Today}}</ref>
|-
| || Survival game show || Host || on [[Netflix]] India YouTube channel ||
|-
| || ''[[Temptation Island India]]'' || Guest Host || Episode 3, 4, 20 & 34 || <ref>{{Cite web |date=2023-11-02 |title='Bigg Boss OTT 2' fame Abhishek Malhan to enter 'Temptation Island India' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tv/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-to-enter-temptation-island-india-101698911490897.html |access-date=2023-11-07 |website=The Hindustan Times}}</ref><ref>{{Cite web |last=डेस्क |first=एबीपी एंटरटेनमेंट |date=2023-11-02 |title=बिग बॉस के बाद अब इस शो में दिखेंगे अभिषेक मल्हान और एल्विश यादव |url=https://www.abplive.com/entertainment/television/temptation-island-india-abhishek-malhan-to-enter-the-show-after-elvish-yadav-2528660 |access-date=2023-11-07 |website=abplive.com |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |title='BB OTT 2's' Abhishek Malhan, Elvish Yadav to add drama on 'Temptation Island India' |url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/bigg-boss-ott-2s-abhishek-malhan-elvish-yadav-to-add-drama-on-temptation-island-india-2466094-2023-11-22 |access-date=2023-11-22 |website=India Today}}</ref>
|-
| 2024 || ''Playground Season 3'' || Mentor || ||
|}
== Manazarta ==
{{reflist|2}}
{{DEFAULTSORT:Malhan, Abhishek}}
56z4wabm8au8yo5bk6gltn82ofnmq55
825754
825753
2026-04-24T13:12:51Z
~2026-24984-00
44282
825754
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Abhishek Malhan''' ( an haife shi a ranar 24 ga Watan Mayu, 1997), wanda aka fi sani da '''gandu Insaan''', shi ne 'Youtuber' na Indiya, wanda ya kasance shugaban asusun kimiya a ƙasa da shahararren tallace-tallace a bayanai na YouTube da kuma shirin mai zama kamar na 'Bigg Boss OTT (Hausa Rana 2)', Play Ground Session 3 da 'Temptation Island India'.<ref>{{Cite news |date=2023-11-03 |title=Abhishek Malhan on his stint with Bigg Boss OTT 2: 'Makers decide how they want to project you, if you are their favourite then...' |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/abhishek-malhan-on-his-stint-with-bigg-boss-ott-2-makers-decide-how-they-want-to-project-you-if-you-are-their-favourite-then-/articleshow/104945736.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-11-02 |title=After Elvish Yadav, Abhishek Malhan Aka Fukra Insaan To Participate in JioCinema's 'elvish ka beta ' |url=https://english.jagran.com/entertainment/after-elvish-yadav-abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-to-participate-in-jio-cinema-temptation-island-mouni-roy-karan-kundrra-10111384 |access-date=2023-11-07 |website=English Jagran}}</ref>
== Rayuwar farko ==
Abhishek ya rasu a 24 ga Watan Mayu, 1997, a [[Pitam Pura]], [[Delhi]]<ref name=":0">{{Cite web |title=Abhishek Malhan's Family: Meet family members of Fukra Insaan |url=https://www.thestatesman.com/who-is/abhishek-malhans-family-meet-the-family-members-of-fukra-insaan-1503206282.html}}</ref> daga Vinay Malhan da Dimple Malhan.<ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 Finalist Abhishek Malhan’s Parents Meet With Accident; His Mom Says 'Main Toh Darr Gayi' |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/tv/bigg-boss-ott-2-finalist-abhishek-malhans-parents-meet-with-accident-his-mom-says-main-toh-darr-gayi-article-104323721 |access-date=2023-11-07 |website=TimesNow}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-11 |title=Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan’s mother Dimple Malhan gives tour of their new home |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhans-mother-dimple-malhan-gives-tour-of-their-new-home-1250273 |access-date=2023-11-07 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231107131850/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhans-mother-dimple-malhan-gives-tour-of-their-new-home-1250273 |url-status=dead }}</ref> Ya kammala gudanar da ilimi daga Lancer Convent School, Delhi da kuma ya sami [[Bachelor of Commerce|Bachelors of Commerce]] daga [[Delhi College of Arts and Commerce]].<ref>{{Cite web |last=Harini |date=2023-08-16 |title=Is Abhishek Malhan Sick? What Happened to Abhishek Malhan in Bigg Boss? Why is Abhishek Malhan in Hospital? – News |url=https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |access-date=2023-12-06 |website=Fresherslive |archive-date=2023-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180204/https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |url-status=dead }}</ref>
== aiki ==
A shekarar 2019, Abhishek ya shiga cikin binciken YouTube, a matsayin shawarar gudummawa kamar [[MrBeast|Mr. Beast]] da [[KSI]].<ref>{{Cite web |date=2023-11-04 |title=Abhishek Malhan REVEALS if he will enter Bigg Boss 17 as wildcard; Find out |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |access-date=2023-11-10 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108112204/https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |url-status=dead }}</ref> Shafin sa na YouTube ya bayyana tallace-tallace daga rayuwa (IRL) da tallace-tallace. Ya zama ma'aikata da [[CarryMinati]], mai kula da [[WWE]] wrestler [[The Great Khali]], da Puneet Superstar.<ref>{{Cite web |date=2023-09-14 |title=YouTube Trending Videos: Abhishek Malhan Invites Puneet Superstar To Play Dating Challenge |url=https://www.news18.com/viral/youtube-trending-videos-abhishek-malhan-invites-puneet-superstar-to-play-dating-challenge-8577178.html |access-date=2023-11-08 |website=News18}}</ref><ref>{{Citation |title=I Surprised @CarryMinati with INDIA's BIGGEST PLAYBUTTON |url=https://www.youtube.com/watch?v=iDyDH1ZjNcA |access-date=2023-11-08}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 first runner-up Abhishek Malhan’s unforgettable meeting with wrestling legend The Great Khali |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |access-date=2023-11-08 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108185040/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |url-status=dead }}</ref>
A shekarar 2023, Abhishek ya koma shirin gudanar da ''Bigg Boss OTT (Hausa Rana 2)'', inda ya kasance ƙarshen yana wa daga cikin jagoranci.<ref>{{Cite news |date=2023-09-23 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan reveals he would participate in Bigg Boss 17 on this condition, says "Mereko lana chahte ho toh..." |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-reveals-he-would-participate-in-bigg-boss-17-on-this-condition-says-mereko-lana-chahte-ho-toh-/articleshow/103874914.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-09-06 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan clarifies he isn't hosting Lock Upp 2 but a new... |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-clarifies-he-isnt-hosting-lock-upp-2-but-a-new-/articleshow/103415065.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref> Haka ma ya duba da 'guest-host' a guda huɗu na shiri na 'Temptation Island India'.<ref>{{Cite news |date=2023-11-05 |title=Temptation Island India: Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan supports Jimmy aka Vaibhav Gandhi in tonight's episode |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/temptation-island-india-bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-supports-jimmy-aka-vaibhav-gandhi-in-tonights-episode/articleshow/104989484.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref>
== Bigg Boss OTT ==
A Abhishek Malhan, wanda aka fi sani da '''Fukra Insaan''', shi ne YouTuber daga india, shahararren mawallafi, da kuma 'yan wasan kwaikwayo na shirin gari. Ya samu fahimtar da rashin tsakiya game da bidiyo na YouTube da kuma sha'awar a wurin wasu shirin koyar da 'Bigg Boss OTT (Hausa fasaha 2)', 'Play Ground Session 3' da 'Temptation Island India'.
A 24 ga watan Mayu, 1997, Abhishek ya kasance a [[Pitam Pura]], [[Delhi]]. Yana da rayuwar koyar da Vinay Malhan da Dimple Malhan.<ref name=":0"/> Ya samu harshe a Makarantun Lancer Convent, Delhi da kuma samar da [[Bachelors of Commerce]] daga [[Delhi College of Arts and Commerce]].<ref>{{Cite web |last=Harini |date=2023-08-16 |title=Is Abhishek Malhan Sick? What Happened to Abhishek Malhan in Bigg Boss? Why is Abhishek Malhan in Hospital? – News |url=https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |access-date=2023-12-06 |website=Fresherslive |archive-date=2023-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180204/https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |url-status=dead }}</ref>
== Kasuwanci ==
A shekara ta 2019, Abhishek ya shiga cikin wani bayanai mai suna [[YouTube]], a tsawon lokacin da ya fi gudunmawa daga dan koyar koyon 'Mr. Beast' da [[KSI]].<ref>{{Cite web |date=2023-11-04 |title=Abhishek Malhan REVEALS if he will enter Bigg Boss 17 as wildcard; Find out |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |access-date=2023-11-10 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108112204/https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |url-status=dead }}</ref> Kan shirin gari, an dora bidiyo na real life (IRL) da kuma matsalolin tashin hankali. Ya kafa ra'ayin da ya kasance da [[CarryMinati]], jami'in ƙungiyar [[WWE]] [[The Great Khali]], da Puneet Superstar.<ref>{{Cite web |date=2023-09-14 |title=YouTube Trending Videos: Abhishek Malhan Invites Puneet Superstar To Play Dating Challenge |url=https://www.news18.com/viral/youtube-trending-videos-abhishek-malhan-invites-puneet-superstar-to-play-dating-challenge-8577178.html |access-date=2023-11-08 |website=News18}}</ref><ref>{{Citation |title=I Surprised @CarryMinati with INDIA's BIGGEST PLAYBUTTON |url=https://www.youtube.com/watch?v=iDyDH1ZjNcA |access-date=2023-11-08}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 first runner-up Abhishek Malhan’s unforgettable meeting with wrestling legend The Great Khali |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |access-date=2023-11-08 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108185040/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |url-status=dead }}</ref>
A shekara ta 2023, Abhishek ya shirya matsayin jami'in shirin [[Bigg Boss OTT (Hindi season 2)|''Bigg Boss OTT'' Fasaha 2]], inda ya zo da kuma ya fito da gaban,<ref>{{Cite news |date=2023-09-23 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan reveals he would participate in Bigg Boss 17 on this condition, says "Mereko lana chahte ho toh..." |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-reveals-he-would-participate-in-bigg-boss-17-on-this-condition-says-mereko-lana-chahte-ho-toh-/articleshow/103874914.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-09-06 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan clarifies he isn't hosting Lock Upp 2 but a new... |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-clarifies-he-isnt-hosting-lock-upp-2-but-a-new-/articleshow/103415065.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref> kuma ya zama wani jami'in shahararre a baya a shirin kungiyar dama. Yana kaiwa ziyara game da 'Temptation Island India',<ref>{{Cite news |date=2023-11-05 |title=Temptation Island India: Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan supports Jimmy aka Vaibhav Gandhi in tonight's episode |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/temptation-island-india-bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-supports-jimmy-aka-vaibhav-gandhi-in-tonights-episode/articleshow/104989484.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bureau |first=ABP News |date=2023-11-02 |title=Abhishek Malhan, Elvish Yadav Reunite For Temptation Island India; Call It 'Bhaichara on Top' |url=https://news.abplive.com/entertainment/ott/bigg-boss-ott-2-contestants-abhishek-malhan-elvish-yadav-reunite-for-temptation-island-india-1640022 |access-date=2023-11-07 |website=news.abplive.com}}</ref> a matsayin mai ziyara da jimawa a episodes hudu na shirin yabo mai jin dadin 'Temptation Island India'. Sakamakon haka, ya yi kungiyar kwararru a shirin sa'oin baki game da [[Netflix]] (India) a kan shirin YouTube su.
Kuma, shi ne yana da tarihi cikin siyasar yawan 'Chief Executive Officer (CEO)' na kungiyar Mr. Bond wanda aka fi sani da irin abubuwan da suke gudanar da kewayen sha'awa.
Abhishek ya jefa matsalolin da suka faru, don haka ya mayar da la'akari da Elvish Yadav bayan Bigg Boss OTT. Matsala ta iya da niyyar daidaita daya bayan rikicin lissafin cimma da ita ta 25 lakh na ruwan fara,<ref>{{Cite web |last=डेस्क |first=एबीपी एंटरटेनमेंट |date=2023-09-28 |title=क्या अभिषेक मल्हान ने एल्विश यादव के खिलाफ निगेटिव पीआर के लिए खर्च किए 25 लाख रुपये? |url=https://www.abplive.com/entertainment/television/abhishek-malhan-reaction-negative-pr-pay-rs-25-lakh-for-against-elvish-yadav-2503798 |access-date=2023-11-07 |website=abplive.com |language=hi}}</ref>
=== Waƙoƙin bidiyo===
{| class="wikitable sortable"
|+
! Year !! Title !! Role !! Singer(s) !! References
|-
| 2021 || ''Big Life'' || Actor and Rapper || Drrvn & Parth || <ref name=":2">{{Cite web |title=Bigg Boss OTT 2: Who is Abhishek Malhan aka Fukra Insaan; Career, age, Youtube, Girlfriend |url=https://www.jagrantv.com/en-show/biography-of-bb-ott-2-contestant-abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-net-worth-career-age-youtube-girlfriend-rc1043341 |access-date=2023-11-08 |website=jagrantv}}</ref>
|-
| || ''Tum Mere'' || Actor and Rapper || Crazydeep || <ref>{{Cite web |title=अभिषेक मल्हान भाई निश्चय मल्हान के साथ मिलकर लाएंगे पॉपुलर सॉन्ग 'तुम मेरे' का सीक्वल 'तुम मेरे पार्ट 2' |url=https://ndtv.in/television/abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-and-nishchay-malhan-aka-triggered-insaan-soon-to-bring-tum-mere-song-sequel-3602481 |access-date=2023-11-08 |website=NDTVIndia |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108105707/https://ndtv.in/television/abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-and-nishchay-malhan-aka-triggered-insaan-soon-to-bring-tum-mere-song-sequel-3602481 |url-status=dead }}</ref>
|-
| || ''Fly High'' || Actor and Rapper || || <ref name=":2" />
|-
| || ''Dreamer'' || Actor and Singer || ||
|-
| 2022 || ''Ranjha'' || Actor and Singer || Sharanjeet Singh ||
|-
| || ''Rahaan'' || Actor and Singer || [[Nikhita Gandhi]] ||
|-
| || ''Fake Love'' || Actor and Rapper || Sharanjeet Singh || <ref>{{Citation |title='FAKE LOVE' – FUKRA INSAAN (Official Music Video) @FukraInsaan |url=https://www.youtube.com/watch?v=n38uESN2DGk |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| || ''Meme Song'' || Actor and Rapper || Sharanjeet Singh || <ref>{{Citation |title=MEME SONG – Fukra insaan (Official Music video) @FukraInsaan |url=https://www.youtube.com/watch?v=rYLWGeTo9Tw |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| || ''Flex'' || Actor and Singer || || <ref>{{Citation |title=FLEX – FUKRA INSAAN (Official Music Video) |url=https://www.youtube.com/watch?v=KYUogiVM08s |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| 2023 || ''Akhiyan'' || Actor and Singer || ||
|-
| || ''Arsaa'' || Actor and Rapper || [[Amit Mishra (singer)|Amit Mishra]] || <ref>{{Cite web |title=Check Out Popular Hindi Lyrical Song Music Video Arsaa Sung By Amit Mishra {{!}} Hindi Video Songs – Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/hindi/check-out-popular-hindi-lyrical-song-music-video-arsaa-sung-by-amit-mishra/videoshow/103322295.cms |access-date=2023-11-08 |website=The Times of India}}</ref>
|-
| || ''Tum Mere 2'' || Actor and Rapper || Crazydeep ||
|-
| || ''Din Te Raat'' || Actor || Kartik Malhotra || <ref>{{Cite web |last=Dhiman |first=Nikshey |date=2023-08-19 |title=Bigg Boss OTT Season 2 Runner-up Abhishek Malhan mesmerizes the internet with spellbinding performance on 'Din Te Raat:' watch video |url=https://www.dnpindia.in/entertainment/bigg-boss-ott-season-2-runner-up-abhishek-malhan-mesmerizes-the-internet-with-spellbinding-performance-on-din-te-raat-watch-video/289721/ |access-date=2023-11-08 |website=DNP INDIA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108105708/https://www.dnpindia.in/entertainment/bigg-boss-ott-season-2-runner-up-abhishek-malhan-mesmerizes-the-internet-with-spellbinding-performance-on-din-te-raat-watch-video/289721/ |url-status=dead }}</ref>
|-
| || ''Judaaiyan'' || Actor and Singer || [[Tanveer Evan]] || <ref>{{Cite web |title=After Jiya Shankar, Abhishek Malhan To Team Up With Jennifer Winget For Music Video? Here's The Truth! |url=https://www.filmibeat.com/television/news/2023/after-jiya-shankar-abhishek-malhan-team-up-with-jennifer-winget-music-video-bigg-boss-17-bb17-update-370399.html}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bureau |first=ABP News |date=2023-09-08 |title=Bigg Boss OTT 2's Abhishek Malhan, Jiya Shankar Spark Dating Rumours After They Go on Long Drive |url=https://news.abplive.com/entertainment/ott/bigg-boss-ott-2-abhishek-malhan-jiya-shankar-spark-dating-rumours-after-they-go-on-a-long-drive-together-1628431 |access-date=2023-11-07 |website=news.abplive.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan and Jiya Shankar's new love song 'Judaiyaan' out. Watch |url=https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/abhishek-malhan-jiya-shankar-bigg-boss-ott-2-judaiyaan-song-out-2433000-2023-09-08 |access-date=2023-11-07 |website=India Today}}</ref>
|-
| || ''Noori'' || Actor and Rapper || Komal Sohi || <ref>{{Cite news |date=2023-10-13 |title=Abhishek Malhan's song 'Noori' showcases his rap finesse |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/abhishek-malhans-song-noori-showcases-his-rap-finesse/articleshow/104403178.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan spotted shooting for his next music video, Noori – pics inside |url=https://www.ottplay.com/news/abhishek-malhan-spotted-shooting-for-his-next-music-video-noori-pics-inside/d5993558ac776 |access-date=2023-11-07 |website=OTTPlay}}</ref><ref>{{Cite web |title=On a new turf: Abhishek Malhan releases his first song Noori |url=https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/on-a-new-turf-abhishek-malhan-releases-his-first-song-noori-553380}}</ref>
|-
| || ''Ek Mulaqaat'' || Actor (as Raj) || [[Vishal Mishra (composer)|Vishal Mishra]], [[Shreya Ghoshal]] || <ref>{{Citation |title=Ek Mulaqaat(Trailer): Abhishek Malhan,Sakshi Malik{{!}}Vishal M,Shreya G{{!}}Javed-Mohsin{{!}}Rashmi V{{!}}Bhushan K |url=https://www.youtube.com/watch?v=FvjsZJM-LQ0 |access-date=2023-11-21}}</ref>
|-
| 2023 || ''Big Life Returns'' || Actor and Rapper || JayKay || <ref>{{Cite web |date=2023-12-23 |title=Abhishek Malhan का नया गाना Big Life Returns हुआ release, Bigg Boss में जाने को लेकर की बात |url=https://www.abplive.com/videos/entertainment/abhishek-malhan-s-new-song-big-life-returns-released-talks-about-going-to-bigg-boss-2567690 |access-date=2023-12-23 |website=abplive.com |language=hi}}</ref>
|}
== Finafinai ==
=== Talabijin ===
{| class="wikitable sortable"
|+
! Year !! Title !! Role !! Notes !! References
|-
| rowspan="3" | 2023 || ''[[Bigg Boss OTT (Hindi season 2)|Bigg Boss OTT 2]]'' || Contestant || Runner-Up || <ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan reacts to Elvish Yadav's BB OTT 2 win: Trophy community mein... |url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/abhishek-malhan-reacts-to-elvish-yadavs-bb-ott-2-win-trophy-community-mein-2422349-2023-08-17 |access-date=2023-11-07 |website=India Today}}</ref>
|-
| || Survival game show || Host || on [[Netflix]] India YouTube channel ||
|-
| || ''[[Temptation Island India]]'' || Guest Host || Episode 3, 4, 20 & 34 || <ref>{{Cite web |date=2023-11-02 |title='Bigg Boss OTT 2' fame Abhishek Malhan to enter 'Temptation Island India' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tv/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-to-enter-temptation-island-india-101698911490897.html |access-date=2023-11-07 |website=The Hindustan Times}}</ref><ref>{{Cite web |last=डेस्क |first=एबीपी एंटरटेनमेंट |date=2023-11-02 |title=बिग बॉस के बाद अब इस शो में दिखेंगे अभिषेक मल्हान और एल्विश यादव |url=https://www.abplive.com/entertainment/television/temptation-island-india-abhishek-malhan-to-enter-the-show-after-elvish-yadav-2528660 |access-date=2023-11-07 |website=abplive.com |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |title='BB OTT 2's' Abhishek Malhan, Elvish Yadav to add drama on 'Temptation Island India' |url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/bigg-boss-ott-2s-abhishek-malhan-elvish-yadav-to-add-drama-on-temptation-island-india-2466094-2023-11-22 |access-date=2023-11-22 |website=India Today}}</ref>
|-
| 2024 || ''Playground Season 3'' || Mentor || ||
|}
== Manazarta ==
{{reflist|2}}
{{DEFAULTSORT:Malhan, Abhishek}}
o0nwo7jnggquep0w1qeac8pzt4z8rgb
825755
825754
2026-04-24T13:14:16Z
~2026-24984-00
44282
825755
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Abhishek Malhan''' ( an haife shi a ranar 24 ga Watan Mayu, 1997), wanda aka fi sani da '''fukra Insaan''', shi ne 'Youtuber' na Indiya, wanda ya kasance shugaban asusun kimiya a ƙasa da shahararren tallace-tallace a bayanai na YouTube da kuma shirin mai zama kamar na 'Bigg Boss OTT (Hausa Rana 2)', Play Ground Session 3 da 'Temptation Island India'.<ref>{{Cite news |date=2023-11-03 |title=Abhishek Malhan on his stint with Bigg Boss OTT 2: 'Makers decide how they want to project you, if you are their favourite then...' |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/abhishek-malhan-on-his-stint-with-bigg-boss-ott-2-makers-decide-how-they-want-to-project-you-if-you-are-their-favourite-then-/articleshow/104945736.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-11-02 |title=After Elvish Yadav, Abhishek Malhan Aka Fukra Insaan To Participate in JioCinema's 'elvish ka beta ' |url=https://english.jagran.com/entertainment/after-elvish-yadav-abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-to-participate-in-jio-cinema-temptation-island-mouni-roy-karan-kundrra-10111384 |access-date=2023-11-07 |website=English Jagran}}</ref>
== Rayuwar farko ==
Abhishek ya rasu a 24 ga Watan Mayu, 1997, a [[Pitam Pura]], [[Delhi]]<ref name=":0">{{Cite web |title=Abhishek Malhan's Family: Meet family members of Fukra Insaan |url=https://www.thestatesman.com/who-is/abhishek-malhans-family-meet-the-family-members-of-fukra-insaan-1503206282.html}}</ref> daga Vinay Malhan da Dimple Malhan.<ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 Finalist Abhishek Malhan’s Parents Meet With Accident; His Mom Says 'Main Toh Darr Gayi' |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/tv/bigg-boss-ott-2-finalist-abhishek-malhans-parents-meet-with-accident-his-mom-says-main-toh-darr-gayi-article-104323721 |access-date=2023-11-07 |website=TimesNow}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-11 |title=Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan’s mother Dimple Malhan gives tour of their new home |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhans-mother-dimple-malhan-gives-tour-of-their-new-home-1250273 |access-date=2023-11-07 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231107131850/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhans-mother-dimple-malhan-gives-tour-of-their-new-home-1250273 |url-status=dead }}</ref> Ya kammala gudanar da ilimi daga Lancer Convent School, Delhi da kuma ya sami [[Bachelor of Commerce|Bachelors of Commerce]] daga [[Delhi College of Arts and Commerce]].<ref>{{Cite web |last=Harini |date=2023-08-16 |title=Is Abhishek Malhan Sick? What Happened to Abhishek Malhan in Bigg Boss? Why is Abhishek Malhan in Hospital? – News |url=https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |access-date=2023-12-06 |website=Fresherslive |archive-date=2023-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180204/https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |url-status=dead }}</ref>
== aiki ==
A shekarar 2019, Abhishek ya shiga cikin binciken YouTube, a matsayin shawarar gudummawa kamar [[MrBeast|Mr. Beast]] da [[KSI]].<ref>{{Cite web |date=2023-11-04 |title=Abhishek Malhan REVEALS if he will enter Bigg Boss 17 as wildcard; Find out |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |access-date=2023-11-10 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108112204/https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |url-status=dead }}</ref> Shafin sa na YouTube ya bayyana tallace-tallace daga rayuwa (IRL) da tallace-tallace. Ya zama ma'aikata da [[CarryMinati]], mai kula da [[WWE]] wrestler [[The Great Khali]], da Puneet Superstar.<ref>{{Cite web |date=2023-09-14 |title=YouTube Trending Videos: Abhishek Malhan Invites Puneet Superstar To Play Dating Challenge |url=https://www.news18.com/viral/youtube-trending-videos-abhishek-malhan-invites-puneet-superstar-to-play-dating-challenge-8577178.html |access-date=2023-11-08 |website=News18}}</ref><ref>{{Citation |title=I Surprised @CarryMinati with INDIA's BIGGEST PLAYBUTTON |url=https://www.youtube.com/watch?v=iDyDH1ZjNcA |access-date=2023-11-08}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 first runner-up Abhishek Malhan’s unforgettable meeting with wrestling legend The Great Khali |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |access-date=2023-11-08 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108185040/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |url-status=dead }}</ref>
A shekarar 2023, Abhishek ya koma shirin gudanar da ''Bigg Boss OTT (Hausa Rana 2)'', inda ya kasance ƙarshen yana wa daga cikin jagoranci.<ref>{{Cite news |date=2023-09-23 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan reveals he would participate in Bigg Boss 17 on this condition, says "Mereko lana chahte ho toh..." |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-reveals-he-would-participate-in-bigg-boss-17-on-this-condition-says-mereko-lana-chahte-ho-toh-/articleshow/103874914.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-09-06 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan clarifies he isn't hosting Lock Upp 2 but a new... |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-clarifies-he-isnt-hosting-lock-upp-2-but-a-new-/articleshow/103415065.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref> Haka ma ya duba da 'guest-host' a guda huɗu na shiri na 'Temptation Island India'.<ref>{{Cite news |date=2023-11-05 |title=Temptation Island India: Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan supports Jimmy aka Vaibhav Gandhi in tonight's episode |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/temptation-island-india-bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-supports-jimmy-aka-vaibhav-gandhi-in-tonights-episode/articleshow/104989484.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref>
== Bigg Boss OTT ==
A Abhishek Malhan, wanda aka fi sani da '''Fukra Insaan''', shi ne YouTuber daga india, shahararren mawallafi, da kuma 'yan wasan kwaikwayo na shirin gari. Ya samu fahimtar da rashin tsakiya game da bidiyo na YouTube da kuma sha'awar a wurin wasu shirin koyar da 'Bigg Boss OTT (Hausa fasaha 2)', 'Play Ground Session 3' da 'Temptation Island India'.
A 24 ga watan Mayu, 1997, Abhishek ya kasance a [[Pitam Pura]], [[Delhi]]. Yana da rayuwar koyar da Vinay Malhan da Dimple Malhan.<ref name=":0"/> Ya samu harshe a Makarantun Lancer Convent, Delhi da kuma samar da [[Bachelors of Commerce]] daga [[Delhi College of Arts and Commerce]].<ref>{{Cite web |last=Harini |date=2023-08-16 |title=Is Abhishek Malhan Sick? What Happened to Abhishek Malhan in Bigg Boss? Why is Abhishek Malhan in Hospital? – News |url=https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |access-date=2023-12-06 |website=Fresherslive |archive-date=2023-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180204/https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |url-status=dead }}</ref>
== Kasuwanci ==
A shekara ta 2019, Abhishek ya shiga cikin wani bayanai mai suna [[YouTube]], a tsawon lokacin da ya fi gudunmawa daga dan koyar koyon 'Mr. Beast' da [[KSI]].<ref>{{Cite web |date=2023-11-04 |title=Abhishek Malhan REVEALS if he will enter Bigg Boss 17 as wildcard; Find out |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |access-date=2023-11-10 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108112204/https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |url-status=dead }}</ref> Kan shirin gari, an dora bidiyo na real life (IRL) da kuma matsalolin tashin hankali. Ya kafa ra'ayin da ya kasance da [[CarryMinati]], jami'in ƙungiyar [[WWE]] [[The Great Khali]], da Puneet Superstar.<ref>{{Cite web |date=2023-09-14 |title=YouTube Trending Videos: Abhishek Malhan Invites Puneet Superstar To Play Dating Challenge |url=https://www.news18.com/viral/youtube-trending-videos-abhishek-malhan-invites-puneet-superstar-to-play-dating-challenge-8577178.html |access-date=2023-11-08 |website=News18}}</ref><ref>{{Citation |title=I Surprised @CarryMinati with INDIA's BIGGEST PLAYBUTTON |url=https://www.youtube.com/watch?v=iDyDH1ZjNcA |access-date=2023-11-08}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 first runner-up Abhishek Malhan’s unforgettable meeting with wrestling legend The Great Khali |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |access-date=2023-11-08 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108185040/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |url-status=dead }}</ref>
A shekara ta 2023, Abhishek ya shirya matsayin jami'in shirin [[Bigg Boss OTT (Hindi season 2)|''Bigg Boss OTT'' Fasaha 2]], inda ya zo da kuma ya fito da gaban,<ref>{{Cite news |date=2023-09-23 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan reveals he would participate in Bigg Boss 17 on this condition, says "Mereko lana chahte ho toh..." |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-reveals-he-would-participate-in-bigg-boss-17-on-this-condition-says-mereko-lana-chahte-ho-toh-/articleshow/103874914.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-09-06 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan clarifies he isn't hosting Lock Upp 2 but a new... |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-clarifies-he-isnt-hosting-lock-upp-2-but-a-new-/articleshow/103415065.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref> kuma ya zama wani jami'in shahararre a baya a shirin kungiyar dama. Yana kaiwa ziyara game da 'Temptation Island India',<ref>{{Cite news |date=2023-11-05 |title=Temptation Island India: Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan supports Jimmy aka Vaibhav Gandhi in tonight's episode |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/temptation-island-india-bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-supports-jimmy-aka-vaibhav-gandhi-in-tonights-episode/articleshow/104989484.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bureau |first=ABP News |date=2023-11-02 |title=Abhishek Malhan, Elvish Yadav Reunite For Temptation Island India; Call It 'Bhaichara on Top' |url=https://news.abplive.com/entertainment/ott/bigg-boss-ott-2-contestants-abhishek-malhan-elvish-yadav-reunite-for-temptation-island-india-1640022 |access-date=2023-11-07 |website=news.abplive.com}}</ref> a matsayin mai ziyara da jimawa a episodes hudu na shirin yabo mai jin dadin 'Temptation Island India'. Sakamakon haka, ya yi kungiyar kwararru a shirin sa'oin baki game da [[Netflix]] (India) a kan shirin YouTube su.
Kuma, shi ne yana da tarihi cikin siyasar yawan 'Chief Executive Officer (CEO)' na kungiyar Mr. Bond wanda aka fi sani da irin abubuwan da suke gudanar da kewayen sha'awa.
Abhishek ya jefa matsalolin da suka faru, don haka ya mayar da la'akari da Elvish Yadav bayan Bigg Boss OTT. Matsala ta iya da niyyar daidaita daya bayan rikicin lissafin cimma da ita ta 25 lakh na ruwan fara,<ref>{{Cite web |last=डेस्क |first=एबीपी एंटरटेनमेंट |date=2023-09-28 |title=क्या अभिषेक मल्हान ने एल्विश यादव के खिलाफ निगेटिव पीआर के लिए खर्च किए 25 लाख रुपये? |url=https://www.abplive.com/entertainment/television/abhishek-malhan-reaction-negative-pr-pay-rs-25-lakh-for-against-elvish-yadav-2503798 |access-date=2023-11-07 |website=abplive.com |language=hi}}</ref>
=== Waƙoƙin bidiyo===
{| class="wikitable sortable"
|+
! Year !! Title !! Role !! Singer(s) !! References
|-
| 2021 || ''Big Life'' || Actor and Rapper || Drrvn & Parth || <ref name=":2">{{Cite web |title=Bigg Boss OTT 2: Who is Abhishek Malhan aka Fukra Insaan; Career, age, Youtube, Girlfriend |url=https://www.jagrantv.com/en-show/biography-of-bb-ott-2-contestant-abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-net-worth-career-age-youtube-girlfriend-rc1043341 |access-date=2023-11-08 |website=jagrantv}}</ref>
|-
| || ''Tum Mere'' || Actor and Rapper || Crazydeep || <ref>{{Cite web |title=अभिषेक मल्हान भाई निश्चय मल्हान के साथ मिलकर लाएंगे पॉपुलर सॉन्ग 'तुम मेरे' का सीक्वल 'तुम मेरे पार्ट 2' |url=https://ndtv.in/television/abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-and-nishchay-malhan-aka-triggered-insaan-soon-to-bring-tum-mere-song-sequel-3602481 |access-date=2023-11-08 |website=NDTVIndia |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108105707/https://ndtv.in/television/abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-and-nishchay-malhan-aka-triggered-insaan-soon-to-bring-tum-mere-song-sequel-3602481 |url-status=dead }}</ref>
|-
| || ''Fly High'' || Actor and Rapper || || <ref name=":2" />
|-
| || ''Dreamer'' || Actor and Singer || ||
|-
| 2022 || ''Ranjha'' || Actor and Singer || Sharanjeet Singh ||
|-
| || ''Rahaan'' || Actor and Singer || [[Nikhita Gandhi]] ||
|-
| || ''Fake Love'' || Actor and Rapper || Sharanjeet Singh || <ref>{{Citation |title='FAKE LOVE' – FUKRA INSAAN (Official Music Video) @FukraInsaan |url=https://www.youtube.com/watch?v=n38uESN2DGk |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| || ''Meme Song'' || Actor and Rapper || Sharanjeet Singh || <ref>{{Citation |title=MEME SONG – Fukra insaan (Official Music video) @FukraInsaan |url=https://www.youtube.com/watch?v=rYLWGeTo9Tw |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| || ''Flex'' || Actor and Singer || || <ref>{{Citation |title=FLEX – FUKRA INSAAN (Official Music Video) |url=https://www.youtube.com/watch?v=KYUogiVM08s |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| 2023 || ''Akhiyan'' || Actor and Singer || ||
|-
| || ''Arsaa'' || Actor and Rapper || [[Amit Mishra (singer)|Amit Mishra]] || <ref>{{Cite web |title=Check Out Popular Hindi Lyrical Song Music Video Arsaa Sung By Amit Mishra {{!}} Hindi Video Songs – Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/hindi/check-out-popular-hindi-lyrical-song-music-video-arsaa-sung-by-amit-mishra/videoshow/103322295.cms |access-date=2023-11-08 |website=The Times of India}}</ref>
|-
| || ''Tum Mere 2'' || Actor and Rapper || Crazydeep ||
|-
| || ''Din Te Raat'' || Actor || Kartik Malhotra || <ref>{{Cite web |last=Dhiman |first=Nikshey |date=2023-08-19 |title=Bigg Boss OTT Season 2 Runner-up Abhishek Malhan mesmerizes the internet with spellbinding performance on 'Din Te Raat:' watch video |url=https://www.dnpindia.in/entertainment/bigg-boss-ott-season-2-runner-up-abhishek-malhan-mesmerizes-the-internet-with-spellbinding-performance-on-din-te-raat-watch-video/289721/ |access-date=2023-11-08 |website=DNP INDIA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108105708/https://www.dnpindia.in/entertainment/bigg-boss-ott-season-2-runner-up-abhishek-malhan-mesmerizes-the-internet-with-spellbinding-performance-on-din-te-raat-watch-video/289721/ |url-status=dead }}</ref>
|-
| || ''Judaaiyan'' || Actor and Singer || [[Tanveer Evan]] || <ref>{{Cite web |title=After Jiya Shankar, Abhishek Malhan To Team Up With Jennifer Winget For Music Video? Here's The Truth! |url=https://www.filmibeat.com/television/news/2023/after-jiya-shankar-abhishek-malhan-team-up-with-jennifer-winget-music-video-bigg-boss-17-bb17-update-370399.html}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bureau |first=ABP News |date=2023-09-08 |title=Bigg Boss OTT 2's Abhishek Malhan, Jiya Shankar Spark Dating Rumours After They Go on Long Drive |url=https://news.abplive.com/entertainment/ott/bigg-boss-ott-2-abhishek-malhan-jiya-shankar-spark-dating-rumours-after-they-go-on-a-long-drive-together-1628431 |access-date=2023-11-07 |website=news.abplive.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan and Jiya Shankar's new love song 'Judaiyaan' out. Watch |url=https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/abhishek-malhan-jiya-shankar-bigg-boss-ott-2-judaiyaan-song-out-2433000-2023-09-08 |access-date=2023-11-07 |website=India Today}}</ref>
|-
| || ''Noori'' || Actor and Rapper || Komal Sohi || <ref>{{Cite news |date=2023-10-13 |title=Abhishek Malhan's song 'Noori' showcases his rap finesse |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/abhishek-malhans-song-noori-showcases-his-rap-finesse/articleshow/104403178.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan spotted shooting for his next music video, Noori – pics inside |url=https://www.ottplay.com/news/abhishek-malhan-spotted-shooting-for-his-next-music-video-noori-pics-inside/d5993558ac776 |access-date=2023-11-07 |website=OTTPlay}}</ref><ref>{{Cite web |title=On a new turf: Abhishek Malhan releases his first song Noori |url=https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/on-a-new-turf-abhishek-malhan-releases-his-first-song-noori-553380}}</ref>
|-
| || ''Ek Mulaqaat'' || Actor (as Raj) || [[Vishal Mishra (composer)|Vishal Mishra]], [[Shreya Ghoshal]] || <ref>{{Citation |title=Ek Mulaqaat(Trailer): Abhishek Malhan,Sakshi Malik{{!}}Vishal M,Shreya G{{!}}Javed-Mohsin{{!}}Rashmi V{{!}}Bhushan K |url=https://www.youtube.com/watch?v=FvjsZJM-LQ0 |access-date=2023-11-21}}</ref>
|-
| 2023 || ''Big Life Returns'' || Actor and Rapper || JayKay || <ref>{{Cite web |date=2023-12-23 |title=Abhishek Malhan का नया गाना Big Life Returns हुआ release, Bigg Boss में जाने को लेकर की बात |url=https://www.abplive.com/videos/entertainment/abhishek-malhan-s-new-song-big-life-returns-released-talks-about-going-to-bigg-boss-2567690 |access-date=2023-12-23 |website=abplive.com |language=hi}}</ref>
|}
== Finafinai ==
=== Talabijin ===
{| class="wikitable sortable"
|+
! Year !! Title !! Role !! Notes !! References
|-
| rowspan="3" | 2023 || ''[[Bigg Boss OTT (Hindi season 2)|Bigg Boss OTT 2]]'' || Contestant || Runner-Up || <ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan reacts to Elvish Yadav's BB OTT 2 win: Trophy community mein... |url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/abhishek-malhan-reacts-to-elvish-yadavs-bb-ott-2-win-trophy-community-mein-2422349-2023-08-17 |access-date=2023-11-07 |website=India Today}}</ref>
|-
| || Survival game show || Host || on [[Netflix]] India YouTube channel ||
|-
| || ''[[Temptation Island India]]'' || Guest Host || Episode 3, 4, 20 & 34 || <ref>{{Cite web |date=2023-11-02 |title='Bigg Boss OTT 2' fame Abhishek Malhan to enter 'Temptation Island India' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tv/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-to-enter-temptation-island-india-101698911490897.html |access-date=2023-11-07 |website=The Hindustan Times}}</ref><ref>{{Cite web |last=डेस्क |first=एबीपी एंटरटेनमेंट |date=2023-11-02 |title=बिग बॉस के बाद अब इस शो में दिखेंगे अभिषेक मल्हान और एल्विश यादव |url=https://www.abplive.com/entertainment/television/temptation-island-india-abhishek-malhan-to-enter-the-show-after-elvish-yadav-2528660 |access-date=2023-11-07 |website=abplive.com |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |title='BB OTT 2's' Abhishek Malhan, Elvish Yadav to add drama on 'Temptation Island India' |url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/bigg-boss-ott-2s-abhishek-malhan-elvish-yadav-to-add-drama-on-temptation-island-india-2466094-2023-11-22 |access-date=2023-11-22 |website=India Today}}</ref>
|-
| 2024 || ''Playground Season 3'' || Mentor || ||
|}
== Manazarta ==
{{reflist|2}}
{{DEFAULTSORT:Malhan, Abhishek}}
o27oupyvh34lpmz4we67u8yw0yqluzk
825756
825755
2026-04-24T13:14:56Z
Saroj
6911
Reverted edits by [[Special:Contributions/~2026-24984-00|~2026-24984-00]] ([[User talk:~2026-24984-00|talk]]) to last revision by [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]]
824759
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Abhishek Malhan''' ( an haife shi a ranar 24 ga Watan Mayu, 1997), wanda aka fi sani da '''Fukra Insaan''', shi ne 'Youtuber' na Indiya, wanda ya kasance shugaban asusun kimiya a ƙasa da shahararren tallace-tallace a bayanai na YouTube da kuma shirin mai zama kamar na 'Bigg Boss OTT (Hausa Rana 2)', Play Ground Session 3 da 'Temptation Island India'.<ref>{{Cite news |date=2023-11-03 |title=Abhishek Malhan on his stint with Bigg Boss OTT 2: 'Makers decide how they want to project you, if you are their favourite then...' |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/abhishek-malhan-on-his-stint-with-bigg-boss-ott-2-makers-decide-how-they-want-to-project-you-if-you-are-their-favourite-then-/articleshow/104945736.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-11-02 |title=After Elvish Yadav, Abhishek Malhan Aka Fukra Insaan To Participate in JioCinema's 'Temptation Island' |url=https://english.jagran.com/entertainment/after-elvish-yadav-abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-to-participate-in-jio-cinema-temptation-island-mouni-roy-karan-kundrra-10111384 |access-date=2023-11-07 |website=English Jagran}}</ref>
== Rayuwar farko ==
Abhishek ya rasu a 24 ga Watan Mayu, 1997, a [[Pitam Pura]], [[Delhi]]<ref name=":0">{{Cite web |title=Abhishek Malhan's Family: Meet family members of Fukra Insaan |url=https://www.thestatesman.com/who-is/abhishek-malhans-family-meet-the-family-members-of-fukra-insaan-1503206282.html}}</ref> daga Vinay Malhan da Dimple Malhan.<ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 Finalist Abhishek Malhan’s Parents Meet With Accident; His Mom Says 'Main Toh Darr Gayi' |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/tv/bigg-boss-ott-2-finalist-abhishek-malhans-parents-meet-with-accident-his-mom-says-main-toh-darr-gayi-article-104323721 |access-date=2023-11-07 |website=TimesNow}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-11 |title=Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan’s mother Dimple Malhan gives tour of their new home |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhans-mother-dimple-malhan-gives-tour-of-their-new-home-1250273 |access-date=2023-11-07 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231107131850/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhans-mother-dimple-malhan-gives-tour-of-their-new-home-1250273 |url-status=dead }}</ref> Ya kammala gudanar da ilimi daga Lancer Convent School, Delhi da kuma ya sami [[Bachelor of Commerce|Bachelors of Commerce]] daga [[Delhi College of Arts and Commerce]].<ref>{{Cite web |last=Harini |date=2023-08-16 |title=Is Abhishek Malhan Sick? What Happened to Abhishek Malhan in Bigg Boss? Why is Abhishek Malhan in Hospital? – News |url=https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |access-date=2023-12-06 |website=Fresherslive |archive-date=2023-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180204/https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |url-status=dead }}</ref>
== aiki ==
A shekarar 2019, Abhishek ya shiga cikin binciken YouTube, a matsayin shawarar gudummawa kamar [[MrBeast|Mr. Beast]] da [[KSI]].<ref>{{Cite web |date=2023-11-04 |title=Abhishek Malhan REVEALS if he will enter Bigg Boss 17 as wildcard; Find out |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |access-date=2023-11-10 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108112204/https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |url-status=dead }}</ref> Shafin sa na YouTube ya bayyana tallace-tallace daga rayuwa (IRL) da tallace-tallace. Ya zama ma'aikata da [[CarryMinati]], mai kula da [[WWE]] wrestler [[The Great Khali]], da Puneet Superstar.<ref>{{Cite web |date=2023-09-14 |title=YouTube Trending Videos: Abhishek Malhan Invites Puneet Superstar To Play Dating Challenge |url=https://www.news18.com/viral/youtube-trending-videos-abhishek-malhan-invites-puneet-superstar-to-play-dating-challenge-8577178.html |access-date=2023-11-08 |website=News18}}</ref><ref>{{Citation |title=I Surprised @CarryMinati with INDIA's BIGGEST PLAYBUTTON |url=https://www.youtube.com/watch?v=iDyDH1ZjNcA |access-date=2023-11-08}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 first runner-up Abhishek Malhan’s unforgettable meeting with wrestling legend The Great Khali |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |access-date=2023-11-08 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108185040/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |url-status=dead }}</ref>
A shekarar 2023, Abhishek ya koma shirin gudanar da ''Bigg Boss OTT (Hausa Rana 2)'', inda ya kasance ƙarshen yana wa daga cikin jagoranci.<ref>{{Cite news |date=2023-09-23 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan reveals he would participate in Bigg Boss 17 on this condition, says "Mereko lana chahte ho toh..." |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-reveals-he-would-participate-in-bigg-boss-17-on-this-condition-says-mereko-lana-chahte-ho-toh-/articleshow/103874914.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-09-06 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan clarifies he isn't hosting Lock Upp 2 but a new... |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-clarifies-he-isnt-hosting-lock-upp-2-but-a-new-/articleshow/103415065.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref> Haka ma ya duba da 'guest-host' a guda huɗu na shiri na 'Temptation Island India'.<ref>{{Cite news |date=2023-11-05 |title=Temptation Island India: Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan supports Jimmy aka Vaibhav Gandhi in tonight's episode |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/temptation-island-india-bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-supports-jimmy-aka-vaibhav-gandhi-in-tonights-episode/articleshow/104989484.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref>
== Bigg Boss OTT ==
A Abhishek Malhan, wanda aka fi sani da '''Fukra Insaan''', shi ne YouTuber daga india, shahararren mawallafi, da kuma 'yan wasan kwaikwayo na shirin gari. Ya samu fahimtar da rashin tsakiya game da bidiyo na YouTube da kuma sha'awar a wurin wasu shirin koyar da 'Bigg Boss OTT (Hausa fasaha 2)', 'Play Ground Session 3' da 'Temptation Island India'.
A 24 ga watan Mayu, 1997, Abhishek ya kasance a [[Pitam Pura]], [[Delhi]]. Yana da rayuwar koyar da Vinay Malhan da Dimple Malhan.<ref name=":0"/> Ya samu harshe a Makarantun Lancer Convent, Delhi da kuma samar da [[Bachelors of Commerce]] daga [[Delhi College of Arts and Commerce]].<ref>{{Cite web |last=Harini |date=2023-08-16 |title=Is Abhishek Malhan Sick? What Happened to Abhishek Malhan in Bigg Boss? Why is Abhishek Malhan in Hospital? – News |url=https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |access-date=2023-12-06 |website=Fresherslive |archive-date=2023-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180204/https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |url-status=dead }}</ref>
== Kasuwanci ==
A shekara ta 2019, Abhishek ya shiga cikin wani bayanai mai suna [[YouTube]], a tsawon lokacin da ya fi gudunmawa daga dan koyar koyon 'Mr. Beast' da [[KSI]].<ref>{{Cite web |date=2023-11-04 |title=Abhishek Malhan REVEALS if he will enter Bigg Boss 17 as wildcard; Find out |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |access-date=2023-11-10 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108112204/https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |url-status=dead }}</ref> Kan shirin gari, an dora bidiyo na real life (IRL) da kuma matsalolin tashin hankali. Ya kafa ra'ayin da ya kasance da [[CarryMinati]], jami'in ƙungiyar [[WWE]] [[The Great Khali]], da Puneet Superstar.<ref>{{Cite web |date=2023-09-14 |title=YouTube Trending Videos: Abhishek Malhan Invites Puneet Superstar To Play Dating Challenge |url=https://www.news18.com/viral/youtube-trending-videos-abhishek-malhan-invites-puneet-superstar-to-play-dating-challenge-8577178.html |access-date=2023-11-08 |website=News18}}</ref><ref>{{Citation |title=I Surprised @CarryMinati with INDIA's BIGGEST PLAYBUTTON |url=https://www.youtube.com/watch?v=iDyDH1ZjNcA |access-date=2023-11-08}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 first runner-up Abhishek Malhan’s unforgettable meeting with wrestling legend The Great Khali |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |access-date=2023-11-08 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108185040/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |url-status=dead }}</ref>
A shekara ta 2023, Abhishek ya shirya matsayin jami'in shirin [[Bigg Boss OTT (Hindi season 2)|''Bigg Boss OTT'' Fasaha 2]], inda ya zo da kuma ya fito da gaban,<ref>{{Cite news |date=2023-09-23 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan reveals he would participate in Bigg Boss 17 on this condition, says "Mereko lana chahte ho toh..." |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-reveals-he-would-participate-in-bigg-boss-17-on-this-condition-says-mereko-lana-chahte-ho-toh-/articleshow/103874914.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-09-06 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan clarifies he isn't hosting Lock Upp 2 but a new... |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-clarifies-he-isnt-hosting-lock-upp-2-but-a-new-/articleshow/103415065.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref> kuma ya zama wani jami'in shahararre a baya a shirin kungiyar dama. Yana kaiwa ziyara game da 'Temptation Island India',<ref>{{Cite news |date=2023-11-05 |title=Temptation Island India: Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan supports Jimmy aka Vaibhav Gandhi in tonight's episode |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/temptation-island-india-bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-supports-jimmy-aka-vaibhav-gandhi-in-tonights-episode/articleshow/104989484.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bureau |first=ABP News |date=2023-11-02 |title=Abhishek Malhan, Elvish Yadav Reunite For Temptation Island India; Call It 'Bhaichara on Top' |url=https://news.abplive.com/entertainment/ott/bigg-boss-ott-2-contestants-abhishek-malhan-elvish-yadav-reunite-for-temptation-island-india-1640022 |access-date=2023-11-07 |website=news.abplive.com}}</ref> a matsayin mai ziyara da jimawa a episodes hudu na shirin yabo mai jin dadin 'Temptation Island India'. Sakamakon haka, ya yi kungiyar kwararru a shirin sa'oin baki game da [[Netflix]] (India) a kan shirin YouTube su.
Kuma, shi ne yana da tarihi cikin siyasar yawan 'Chief Executive Officer (CEO)' na kungiyar Mr. Bond wanda aka fi sani da irin abubuwan da suke gudanar da kewayen sha'awa.
Abhishek ya jefa matsalolin da suka faru, don haka ya mayar da la'akari da Elvish Yadav bayan Bigg Boss OTT. Matsala ta iya da niyyar daidaita daya bayan rikicin lissafin cimma da ita ta 25 lakh na ruwan fara,<ref>{{Cite web |last=डेस्क |first=एबीपी एंटरटेनमेंट |date=2023-09-28 |title=क्या अभिषेक मल्हान ने एल्विश यादव के खिलाफ निगेटिव पीआर के लिए खर्च किए 25 लाख रुपये? |url=https://www.abplive.com/entertainment/television/abhishek-malhan-reaction-negative-pr-pay-rs-25-lakh-for-against-elvish-yadav-2503798 |access-date=2023-11-07 |website=abplive.com |language=hi}}</ref>
=== Waƙoƙin bidiyo===
{| class="wikitable sortable"
|+
! Year !! Title !! Role !! Singer(s) !! References
|-
| 2021 || ''Big Life'' || Actor and Rapper || Drrvn & Parth || <ref name=":2">{{Cite web |title=Bigg Boss OTT 2: Who is Abhishek Malhan aka Fukra Insaan; Career, age, Youtube, Girlfriend |url=https://www.jagrantv.com/en-show/biography-of-bb-ott-2-contestant-abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-net-worth-career-age-youtube-girlfriend-rc1043341 |access-date=2023-11-08 |website=jagrantv}}</ref>
|-
| || ''Tum Mere'' || Actor and Rapper || Crazydeep || <ref>{{Cite web |title=अभिषेक मल्हान भाई निश्चय मल्हान के साथ मिलकर लाएंगे पॉपुलर सॉन्ग 'तुम मेरे' का सीक्वल 'तुम मेरे पार्ट 2' |url=https://ndtv.in/television/abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-and-nishchay-malhan-aka-triggered-insaan-soon-to-bring-tum-mere-song-sequel-3602481 |access-date=2023-11-08 |website=NDTVIndia |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108105707/https://ndtv.in/television/abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-and-nishchay-malhan-aka-triggered-insaan-soon-to-bring-tum-mere-song-sequel-3602481 |url-status=dead }}</ref>
|-
| || ''Fly High'' || Actor and Rapper || || <ref name=":2" />
|-
| || ''Dreamer'' || Actor and Singer || ||
|-
| 2022 || ''Ranjha'' || Actor and Singer || Sharanjeet Singh ||
|-
| || ''Rahaan'' || Actor and Singer || [[Nikhita Gandhi]] ||
|-
| || ''Fake Love'' || Actor and Rapper || Sharanjeet Singh || <ref>{{Citation |title='FAKE LOVE' – FUKRA INSAAN (Official Music Video) @FukraInsaan |url=https://www.youtube.com/watch?v=n38uESN2DGk |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| || ''Meme Song'' || Actor and Rapper || Sharanjeet Singh || <ref>{{Citation |title=MEME SONG – Fukra insaan (Official Music video) @FukraInsaan |url=https://www.youtube.com/watch?v=rYLWGeTo9Tw |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| || ''Flex'' || Actor and Singer || || <ref>{{Citation |title=FLEX – FUKRA INSAAN (Official Music Video) |url=https://www.youtube.com/watch?v=KYUogiVM08s |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| 2023 || ''Akhiyan'' || Actor and Singer || ||
|-
| || ''Arsaa'' || Actor and Rapper || [[Amit Mishra (singer)|Amit Mishra]] || <ref>{{Cite web |title=Check Out Popular Hindi Lyrical Song Music Video Arsaa Sung By Amit Mishra {{!}} Hindi Video Songs – Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/hindi/check-out-popular-hindi-lyrical-song-music-video-arsaa-sung-by-amit-mishra/videoshow/103322295.cms |access-date=2023-11-08 |website=The Times of India}}</ref>
|-
| || ''Tum Mere 2'' || Actor and Rapper || Crazydeep ||
|-
| || ''Din Te Raat'' || Actor || Kartik Malhotra || <ref>{{Cite web |last=Dhiman |first=Nikshey |date=2023-08-19 |title=Bigg Boss OTT Season 2 Runner-up Abhishek Malhan mesmerizes the internet with spellbinding performance on 'Din Te Raat:' watch video |url=https://www.dnpindia.in/entertainment/bigg-boss-ott-season-2-runner-up-abhishek-malhan-mesmerizes-the-internet-with-spellbinding-performance-on-din-te-raat-watch-video/289721/ |access-date=2023-11-08 |website=DNP INDIA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108105708/https://www.dnpindia.in/entertainment/bigg-boss-ott-season-2-runner-up-abhishek-malhan-mesmerizes-the-internet-with-spellbinding-performance-on-din-te-raat-watch-video/289721/ |url-status=dead }}</ref>
|-
| || ''Judaaiyan'' || Actor and Singer || [[Tanveer Evan]] || <ref>{{Cite web |title=After Jiya Shankar, Abhishek Malhan To Team Up With Jennifer Winget For Music Video? Here's The Truth! |url=https://www.filmibeat.com/television/news/2023/after-jiya-shankar-abhishek-malhan-team-up-with-jennifer-winget-music-video-bigg-boss-17-bb17-update-370399.html}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bureau |first=ABP News |date=2023-09-08 |title=Bigg Boss OTT 2's Abhishek Malhan, Jiya Shankar Spark Dating Rumours After They Go on Long Drive |url=https://news.abplive.com/entertainment/ott/bigg-boss-ott-2-abhishek-malhan-jiya-shankar-spark-dating-rumours-after-they-go-on-a-long-drive-together-1628431 |access-date=2023-11-07 |website=news.abplive.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan and Jiya Shankar's new love song 'Judaiyaan' out. Watch |url=https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/abhishek-malhan-jiya-shankar-bigg-boss-ott-2-judaiyaan-song-out-2433000-2023-09-08 |access-date=2023-11-07 |website=India Today}}</ref>
|-
| || ''Noori'' || Actor and Rapper || Komal Sohi || <ref>{{Cite news |date=2023-10-13 |title=Abhishek Malhan's song 'Noori' showcases his rap finesse |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/abhishek-malhans-song-noori-showcases-his-rap-finesse/articleshow/104403178.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan spotted shooting for his next music video, Noori – pics inside |url=https://www.ottplay.com/news/abhishek-malhan-spotted-shooting-for-his-next-music-video-noori-pics-inside/d5993558ac776 |access-date=2023-11-07 |website=OTTPlay}}</ref><ref>{{Cite web |title=On a new turf: Abhishek Malhan releases his first song Noori |url=https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/on-a-new-turf-abhishek-malhan-releases-his-first-song-noori-553380}}</ref>
|-
| || ''Ek Mulaqaat'' || Actor (as Raj) || [[Vishal Mishra (composer)|Vishal Mishra]], [[Shreya Ghoshal]] || <ref>{{Citation |title=Ek Mulaqaat(Trailer): Abhishek Malhan,Sakshi Malik{{!}}Vishal M,Shreya G{{!}}Javed-Mohsin{{!}}Rashmi V{{!}}Bhushan K |url=https://www.youtube.com/watch?v=FvjsZJM-LQ0 |access-date=2023-11-21}}</ref>
|-
| 2023 || ''Big Life Returns'' || Actor and Rapper || JayKay || <ref>{{Cite web |date=2023-12-23 |title=Abhishek Malhan का नया गाना Big Life Returns हुआ release, Bigg Boss में जाने को लेकर की बात |url=https://www.abplive.com/videos/entertainment/abhishek-malhan-s-new-song-big-life-returns-released-talks-about-going-to-bigg-boss-2567690 |access-date=2023-12-23 |website=abplive.com |language=hi}}</ref>
|}
== Finafinai ==
=== Talabijin ===
{| class="wikitable sortable"
|+
! Year !! Title !! Role !! Notes !! References
|-
| rowspan="3" | 2023 || ''[[Bigg Boss OTT (Hindi season 2)|Bigg Boss OTT 2]]'' || Contestant || Runner-Up || <ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan reacts to Elvish Yadav's BB OTT 2 win: Trophy community mein... |url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/abhishek-malhan-reacts-to-elvish-yadavs-bb-ott-2-win-trophy-community-mein-2422349-2023-08-17 |access-date=2023-11-07 |website=India Today}}</ref>
|-
| || Survival game show || Host || on [[Netflix]] India YouTube channel ||
|-
| || ''[[Temptation Island India]]'' || Guest Host || Episode 3, 4, 20 & 34 || <ref>{{Cite web |date=2023-11-02 |title='Bigg Boss OTT 2' fame Abhishek Malhan to enter 'Temptation Island India' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tv/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-to-enter-temptation-island-india-101698911490897.html |access-date=2023-11-07 |website=The Hindustan Times}}</ref><ref>{{Cite web |last=डेस्क |first=एबीपी एंटरटेनमेंट |date=2023-11-02 |title=बिग बॉस के बाद अब इस शो में दिखेंगे अभिषेक मल्हान और एल्विश यादव |url=https://www.abplive.com/entertainment/television/temptation-island-india-abhishek-malhan-to-enter-the-show-after-elvish-yadav-2528660 |access-date=2023-11-07 |website=abplive.com |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |title='BB OTT 2's' Abhishek Malhan, Elvish Yadav to add drama on 'Temptation Island India' |url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/bigg-boss-ott-2s-abhishek-malhan-elvish-yadav-to-add-drama-on-temptation-island-india-2466094-2023-11-22 |access-date=2023-11-22 |website=India Today}}</ref>
|-
| 2024 || ''Playground Season 3'' || Mentor || ||
|}
== Manazarta ==
{{reflist|2}}
{{DEFAULTSORT:Malhan, Abhishek}}
q5szs4ogm2iyic7r66jvorgxn51nf2e
825757
825756
2026-04-24T13:18:02Z
~2026-24984-00
44282
825757
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Abhishek Malhan''' ( an haife shi a ranar 24 ga Watan Mayu, 1996), wanda aka fi sani da '''Fukra Insaan''', shi ne 'Youtuber' na Indiya, wanda ya kasance shugaban asusun kimiya a ƙasa da shahararren tallace-tallace a bayanai na YouTube da kuma shirin mai zama kamar na 'Bigg Boss OTT (Hausa Rana 2)', Play Ground Session 3 da 'Temptation Island India'.<ref>{{Cite news |date=2023-11-03 |title=Abhishek Malhan on his stint with Bigg Boss OTT 2: 'Makers decide how they want to project you, if you are their favourite then...' |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/abhishek-malhan-on-his-stint-with-bigg-boss-ott-2-makers-decide-how-they-want-to-project-you-if-you-are-their-favourite-then-/articleshow/104945736.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-11-02 |title=After Elvish Yadav, Abhishek Malhan Aka Fukra Insaan To Participate in JioCinema's 'Temptation Island' |url=https://english.jagran.com/entertainment/after-elvish-yadav-abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-to-participate-in-jio-cinema-temptation-island-mouni-roy-karan-kundrra-10111384 |access-date=2023-11-07 |website=English Jagran}}</ref>
== Rayuwar farko ==
Abhishek ya rasu a 24 ga Watan Mayu, 1997, a [[Pitam Pura]], [[Delhi]]<ref name=":0">{{Cite web |title=Abhishek Malhan's Family: Meet family members of Fukra Insaan |url=https://www.thestatesman.com/who-is/abhishek-malhans-family-meet-the-family-members-of-fukra-insaan-1503206282.html}}</ref> daga Vinay Malhan da Dimple Malhan.<ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 Finalist Abhishek Malhan’s Parents Meet With Accident; His Mom Says 'Main Toh Darr Gayi' |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/tv/bigg-boss-ott-2-finalist-abhishek-malhans-parents-meet-with-accident-his-mom-says-main-toh-darr-gayi-article-104323721 |access-date=2023-11-07 |website=TimesNow}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-11 |title=Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan’s mother Dimple Malhan gives tour of their new home |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhans-mother-dimple-malhan-gives-tour-of-their-new-home-1250273 |access-date=2023-11-07 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231107131850/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhans-mother-dimple-malhan-gives-tour-of-their-new-home-1250273 |url-status=dead }}</ref> Ya kammala gudanar da ilimi daga Lancer Convent School, Delhi da kuma ya sami [[Bachelor of Commerce|Bachelors of Commerce]] daga [[Delhi College of Arts and Commerce]].<ref>{{Cite web |last=Harini |date=2023-08-16 |title=Is Abhishek Malhan Sick? What Happened to Abhishek Malhan in Bigg Boss? Why is Abhishek Malhan in Hospital? – News |url=https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |access-date=2023-12-06 |website=Fresherslive |archive-date=2023-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180204/https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |url-status=dead }}</ref>
== aiki ==
A shekarar 2019, Abhishek ya shiga cikin binciken YouTube, a matsayin shawarar gudummawa kamar [[MrBeast|Mr. Beast]] da [[KSI]].<ref>{{Cite web |date=2023-11-04 |title=Abhishek Malhan REVEALS if he will enter Bigg Boss 17 as wildcard; Find out |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |access-date=2023-11-10 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108112204/https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |url-status=dead }}</ref> Shafin sa na YouTube ya bayyana tallace-tallace daga rayuwa (IRL) da tallace-tallace. Ya zama ma'aikata da [[CarryMinati]], mai kula da [[WWE]] wrestler [[The Great Khali]], da Puneet Superstar.<ref>{{Cite web |date=2023-09-14 |title=YouTube Trending Videos: Abhishek Malhan Invites Puneet Superstar To Play Dating Challenge |url=https://www.news18.com/viral/youtube-trending-videos-abhishek-malhan-invites-puneet-superstar-to-play-dating-challenge-8577178.html |access-date=2023-11-08 |website=News18}}</ref><ref>{{Citation |title=I Surprised @CarryMinati with INDIA's BIGGEST PLAYBUTTON |url=https://www.youtube.com/watch?v=iDyDH1ZjNcA |access-date=2023-11-08}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 first runner-up Abhishek Malhan’s unforgettable meeting with wrestling legend The Great Khali |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |access-date=2023-11-08 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108185040/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |url-status=dead }}</ref>
A shekarar 2023, Abhishek ya koma shirin gudanar da ''Bigg Boss OTT (Hausa Rana 2)'', inda ya kasance ƙarshen yana wa daga cikin jagoranci.<ref>{{Cite news |date=2023-09-23 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan reveals he would participate in Bigg Boss 17 on this condition, says "Mereko lana chahte ho toh..." |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-reveals-he-would-participate-in-bigg-boss-17-on-this-condition-says-mereko-lana-chahte-ho-toh-/articleshow/103874914.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-09-06 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan clarifies he isn't hosting Lock Upp 2 but a new... |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-clarifies-he-isnt-hosting-lock-upp-2-but-a-new-/articleshow/103415065.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref> Haka ma ya duba da 'guest-host' a guda huɗu na shiri na 'Temptation Island India'.<ref>{{Cite news |date=2023-11-05 |title=Temptation Island India: Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan supports Jimmy aka Vaibhav Gandhi in tonight's episode |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/temptation-island-india-bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-supports-jimmy-aka-vaibhav-gandhi-in-tonights-episode/articleshow/104989484.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref>
== Bigg Boss OTT ==
A Abhishek Malhan, wanda aka fi sani da '''Fukra Insaan''', shi ne YouTuber daga india, shahararren mawallafi, da kuma 'yan wasan kwaikwayo na shirin gari. Ya samu fahimtar da rashin tsakiya game da bidiyo na YouTube da kuma sha'awar a wurin wasu shirin koyar da 'Bigg Boss OTT (Hausa fasaha 2)', 'Play Ground Session 3' da 'Temptation Island India'.
A 24 ga watan Mayu, 1997, Abhishek ya kasance a [[Pitam Pura]], [[Delhi]]. Yana da rayuwar koyar da Vinay Malhan da Dimple Malhan.<ref name=":0"/> Ya samu harshe a Makarantun Lancer Convent, Delhi da kuma samar da [[Bachelors of Commerce]] daga [[Delhi College of Arts and Commerce]].<ref>{{Cite web |last=Harini |date=2023-08-16 |title=Is Abhishek Malhan Sick? What Happened to Abhishek Malhan in Bigg Boss? Why is Abhishek Malhan in Hospital? – News |url=https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |access-date=2023-12-06 |website=Fresherslive |archive-date=2023-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180204/https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |url-status=dead }}</ref>
== Kasuwanci ==
A shekara ta 2019, Abhishek ya shiga cikin wani bayanai mai suna [[YouTube]], a tsawon lokacin da ya fi gudunmawa daga dan koyar koyon 'Mr. Beast' da [[KSI]].<ref>{{Cite web |date=2023-11-04 |title=Abhishek Malhan REVEALS if he will enter Bigg Boss 17 as wildcard; Find out |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |access-date=2023-11-10 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108112204/https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |url-status=dead }}</ref> Kan shirin gari, an dora bidiyo na real life (IRL) da kuma matsalolin tashin hankali. Ya kafa ra'ayin da ya kasance da [[CarryMinati]], jami'in ƙungiyar [[WWE]] [[The Great Khali]], da Puneet Superstar.<ref>{{Cite web |date=2023-09-14 |title=YouTube Trending Videos: Abhishek Malhan Invites Puneet Superstar To Play Dating Challenge |url=https://www.news18.com/viral/youtube-trending-videos-abhishek-malhan-invites-puneet-superstar-to-play-dating-challenge-8577178.html |access-date=2023-11-08 |website=News18}}</ref><ref>{{Citation |title=I Surprised @CarryMinati with INDIA's BIGGEST PLAYBUTTON |url=https://www.youtube.com/watch?v=iDyDH1ZjNcA |access-date=2023-11-08}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 first runner-up Abhishek Malhan’s unforgettable meeting with wrestling legend The Great Khali |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |access-date=2023-11-08 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108185040/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |url-status=dead }}</ref>
A shekara ta 2023, Abhishek ya shirya matsayin jami'in shirin [[Bigg Boss OTT (Hindi season 2)|''Bigg Boss OTT'' Fasaha 2]], inda ya zo da kuma ya fito da gaban,<ref>{{Cite news |date=2023-09-23 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan reveals he would participate in Bigg Boss 17 on this condition, says "Mereko lana chahte ho toh..." |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-reveals-he-would-participate-in-bigg-boss-17-on-this-condition-says-mereko-lana-chahte-ho-toh-/articleshow/103874914.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-09-06 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan clarifies he isn't hosting Lock Upp 2 but a new... |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-clarifies-he-isnt-hosting-lock-upp-2-but-a-new-/articleshow/103415065.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref> kuma ya zama wani jami'in shahararre a baya a shirin kungiyar dama. Yana kaiwa ziyara game da 'Temptation Island India',<ref>{{Cite news |date=2023-11-05 |title=Temptation Island India: Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan supports Jimmy aka Vaibhav Gandhi in tonight's episode |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/temptation-island-india-bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-supports-jimmy-aka-vaibhav-gandhi-in-tonights-episode/articleshow/104989484.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bureau |first=ABP News |date=2023-11-02 |title=Abhishek Malhan, Elvish Yadav Reunite For Temptation Island India; Call It 'Bhaichara on Top' |url=https://news.abplive.com/entertainment/ott/bigg-boss-ott-2-contestants-abhishek-malhan-elvish-yadav-reunite-for-temptation-island-india-1640022 |access-date=2023-11-07 |website=news.abplive.com}}</ref> a matsayin mai ziyara da jimawa a episodes hudu na shirin yabo mai jin dadin 'Temptation Island India'. Sakamakon haka, ya yi kungiyar kwararru a shirin sa'oin baki game da [[Netflix]] (India) a kan shirin YouTube su.
Kuma, shi ne yana da tarihi cikin siyasar yawan 'Chief Executive Officer (CEO)' na kungiyar Mr. Bond wanda aka fi sani da irin abubuwan da suke gudanar da kewayen sha'awa.
Abhishek ya jefa matsalolin da suka faru, don haka ya mayar da la'akari da Elvish Yadav bayan Bigg Boss OTT. Matsala ta iya da niyyar daidaita daya bayan rikicin lissafin cimma da ita ta 25 lakh na ruwan fara,<ref>{{Cite web |last=डेस्क |first=एबीपी एंटरटेनमेंट |date=2023-09-28 |title=क्या अभिषेक मल्हान ने एल्विश यादव के खिलाफ निगेटिव पीआर के लिए खर्च किए 25 लाख रुपये? |url=https://www.abplive.com/entertainment/television/abhishek-malhan-reaction-negative-pr-pay-rs-25-lakh-for-against-elvish-yadav-2503798 |access-date=2023-11-07 |website=abplive.com |language=hi}}</ref>
=== Waƙoƙin bidiyo===
{| class="wikitable sortable"
|+
! Year !! Title !! Role !! Singer(s) !! References
|-
| 2021 || ''Big Life'' || Actor and Rapper || Drrvn & Parth || <ref name=":2">{{Cite web |title=Bigg Boss OTT 2: Who is Abhishek Malhan aka Fukra Insaan; Career, age, Youtube, Girlfriend |url=https://www.jagrantv.com/en-show/biography-of-bb-ott-2-contestant-abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-net-worth-career-age-youtube-girlfriend-rc1043341 |access-date=2023-11-08 |website=jagrantv}}</ref>
|-
| || ''Tum Mere'' || Actor and Rapper || Crazydeep || <ref>{{Cite web |title=अभिषेक मल्हान भाई निश्चय मल्हान के साथ मिलकर लाएंगे पॉपुलर सॉन्ग 'तुम मेरे' का सीक्वल 'तुम मेरे पार्ट 2' |url=https://ndtv.in/television/abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-and-nishchay-malhan-aka-triggered-insaan-soon-to-bring-tum-mere-song-sequel-3602481 |access-date=2023-11-08 |website=NDTVIndia |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108105707/https://ndtv.in/television/abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-and-nishchay-malhan-aka-triggered-insaan-soon-to-bring-tum-mere-song-sequel-3602481 |url-status=dead }}</ref>
|-
| || ''Fly High'' || Actor and Rapper || || <ref name=":2" />
|-
| || ''Dreamer'' || Actor and Singer || ||
|-
| 2022 || ''Ranjha'' || Actor and Singer || Sharanjeet Singh ||
|-
| || ''Rahaan'' || Actor and Singer || [[Nikhita Gandhi]] ||
|-
| || ''Fake Love'' || Actor and Rapper || Sharanjeet Singh || <ref>{{Citation |title='FAKE LOVE' – FUKRA INSAAN (Official Music Video) @FukraInsaan |url=https://www.youtube.com/watch?v=n38uESN2DGk |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| || ''Meme Song'' || Actor and Rapper || Sharanjeet Singh || <ref>{{Citation |title=MEME SONG – Fukra insaan (Official Music video) @FukraInsaan |url=https://www.youtube.com/watch?v=rYLWGeTo9Tw |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| || ''Flex'' || Actor and Singer || || <ref>{{Citation |title=FLEX – FUKRA INSAAN (Official Music Video) |url=https://www.youtube.com/watch?v=KYUogiVM08s |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| 2023 || ''Akhiyan'' || Actor and Singer || ||
|-
| || ''Arsaa'' || Actor and Rapper || [[Amit Mishra (singer)|Amit Mishra]] || <ref>{{Cite web |title=Check Out Popular Hindi Lyrical Song Music Video Arsaa Sung By Amit Mishra {{!}} Hindi Video Songs – Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/hindi/check-out-popular-hindi-lyrical-song-music-video-arsaa-sung-by-amit-mishra/videoshow/103322295.cms |access-date=2023-11-08 |website=The Times of India}}</ref>
|-
| || ''Tum Mere 2'' || Actor and Rapper || Crazydeep ||
|-
| || ''Din Te Raat'' || Actor || Kartik Malhotra || <ref>{{Cite web |last=Dhiman |first=Nikshey |date=2023-08-19 |title=Bigg Boss OTT Season 2 Runner-up Abhishek Malhan mesmerizes the internet with spellbinding performance on 'Din Te Raat:' watch video |url=https://www.dnpindia.in/entertainment/bigg-boss-ott-season-2-runner-up-abhishek-malhan-mesmerizes-the-internet-with-spellbinding-performance-on-din-te-raat-watch-video/289721/ |access-date=2023-11-08 |website=DNP INDIA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108105708/https://www.dnpindia.in/entertainment/bigg-boss-ott-season-2-runner-up-abhishek-malhan-mesmerizes-the-internet-with-spellbinding-performance-on-din-te-raat-watch-video/289721/ |url-status=dead }}</ref>
|-
| || ''Judaaiyan'' || Actor and Singer || [[Tanveer Evan]] || <ref>{{Cite web |title=After Jiya Shankar, Abhishek Malhan To Team Up With Jennifer Winget For Music Video? Here's The Truth! |url=https://www.filmibeat.com/television/news/2023/after-jiya-shankar-abhishek-malhan-team-up-with-jennifer-winget-music-video-bigg-boss-17-bb17-update-370399.html}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bureau |first=ABP News |date=2023-09-08 |title=Bigg Boss OTT 2's Abhishek Malhan, Jiya Shankar Spark Dating Rumours After They Go on Long Drive |url=https://news.abplive.com/entertainment/ott/bigg-boss-ott-2-abhishek-malhan-jiya-shankar-spark-dating-rumours-after-they-go-on-a-long-drive-together-1628431 |access-date=2023-11-07 |website=news.abplive.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan and Jiya Shankar's new love song 'Judaiyaan' out. Watch |url=https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/abhishek-malhan-jiya-shankar-bigg-boss-ott-2-judaiyaan-song-out-2433000-2023-09-08 |access-date=2023-11-07 |website=India Today}}</ref>
|-
| || ''Noori'' || Actor and Rapper || Komal Sohi || <ref>{{Cite news |date=2023-10-13 |title=Abhishek Malhan's song 'Noori' showcases his rap finesse |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/abhishek-malhans-song-noori-showcases-his-rap-finesse/articleshow/104403178.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan spotted shooting for his next music video, Noori – pics inside |url=https://www.ottplay.com/news/abhishek-malhan-spotted-shooting-for-his-next-music-video-noori-pics-inside/d5993558ac776 |access-date=2023-11-07 |website=OTTPlay}}</ref><ref>{{Cite web |title=On a new turf: Abhishek Malhan releases his first song Noori |url=https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/on-a-new-turf-abhishek-malhan-releases-his-first-song-noori-553380}}</ref>
|-
| || ''Ek Mulaqaat'' || Actor (as Raj) || [[Vishal Mishra (composer)|Vishal Mishra]], [[Shreya Ghoshal]] || <ref>{{Citation |title=Ek Mulaqaat(Trailer): Abhishek Malhan,Sakshi Malik{{!}}Vishal M,Shreya G{{!}}Javed-Mohsin{{!}}Rashmi V{{!}}Bhushan K |url=https://www.youtube.com/watch?v=FvjsZJM-LQ0 |access-date=2023-11-21}}</ref>
|-
| 2023 || ''Big Life Returns'' || Actor and Rapper || JayKay || <ref>{{Cite web |date=2023-12-23 |title=Abhishek Malhan का नया गाना Big Life Returns हुआ release, Bigg Boss में जाने को लेकर की बात |url=https://www.abplive.com/videos/entertainment/abhishek-malhan-s-new-song-big-life-returns-released-talks-about-going-to-bigg-boss-2567690 |access-date=2023-12-23 |website=abplive.com |language=hi}}</ref>
|}
== Finafinai ==
=== Talabijin ===
{| class="wikitable sortable"
|+
! Year !! Title !! Role !! Notes !! References
|-
| rowspan="3" | 2023 || ''[[Bigg Boss OTT (Hindi season 2)|Bigg Boss OTT 2]]'' || Contestant || Runner-Up || <ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan reacts to Elvish Yadav's BB OTT 2 win: Trophy community mein... |url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/abhishek-malhan-reacts-to-elvish-yadavs-bb-ott-2-win-trophy-community-mein-2422349-2023-08-17 |access-date=2023-11-07 |website=India Today}}</ref>
|-
| || Survival game show || Host || on [[Netflix]] India YouTube channel ||
|-
| || ''[[Temptation Island India]]'' || Guest Host || Episode 3, 4, 20 & 34 || <ref>{{Cite web |date=2023-11-02 |title='Bigg Boss OTT 2' fame Abhishek Malhan to enter 'Temptation Island India' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tv/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-to-enter-temptation-island-india-101698911490897.html |access-date=2023-11-07 |website=The Hindustan Times}}</ref><ref>{{Cite web |last=डेस्क |first=एबीपी एंटरटेनमेंट |date=2023-11-02 |title=बिग बॉस के बाद अब इस शो में दिखेंगे अभिषेक मल्हान और एल्विश यादव |url=https://www.abplive.com/entertainment/television/temptation-island-india-abhishek-malhan-to-enter-the-show-after-elvish-yadav-2528660 |access-date=2023-11-07 |website=abplive.com |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |title='BB OTT 2's' Abhishek Malhan, Elvish Yadav to add drama on 'Temptation Island India' |url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/bigg-boss-ott-2s-abhishek-malhan-elvish-yadav-to-add-drama-on-temptation-island-india-2466094-2023-11-22 |access-date=2023-11-22 |website=India Today}}</ref>
|-
| 2024 || ''Playground Season 3'' || Mentor || ||
|}
== Manazarta ==
{{reflist|2}}
{{DEFAULTSORT:Malhan, Abhishek}}
456w4hcwpvqimmqjthax1g0xupmzgb6
825758
825757
2026-04-24T13:19:46Z
Saroj
6911
Reverted edit by [[Special:Contributions/~2026-24984-00|~2026-24984-00]] ([[User talk:~2026-24984-00|talk]]) to last revision by [[User:Saroj|Saroj]]
824759
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Abhishek Malhan''' ( an haife shi a ranar 24 ga Watan Mayu, 1997), wanda aka fi sani da '''Fukra Insaan''', shi ne 'Youtuber' na Indiya, wanda ya kasance shugaban asusun kimiya a ƙasa da shahararren tallace-tallace a bayanai na YouTube da kuma shirin mai zama kamar na 'Bigg Boss OTT (Hausa Rana 2)', Play Ground Session 3 da 'Temptation Island India'.<ref>{{Cite news |date=2023-11-03 |title=Abhishek Malhan on his stint with Bigg Boss OTT 2: 'Makers decide how they want to project you, if you are their favourite then...' |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/abhishek-malhan-on-his-stint-with-bigg-boss-ott-2-makers-decide-how-they-want-to-project-you-if-you-are-their-favourite-then-/articleshow/104945736.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-11-02 |title=After Elvish Yadav, Abhishek Malhan Aka Fukra Insaan To Participate in JioCinema's 'Temptation Island' |url=https://english.jagran.com/entertainment/after-elvish-yadav-abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-to-participate-in-jio-cinema-temptation-island-mouni-roy-karan-kundrra-10111384 |access-date=2023-11-07 |website=English Jagran}}</ref>
== Rayuwar farko ==
Abhishek ya rasu a 24 ga Watan Mayu, 1997, a [[Pitam Pura]], [[Delhi]]<ref name=":0">{{Cite web |title=Abhishek Malhan's Family: Meet family members of Fukra Insaan |url=https://www.thestatesman.com/who-is/abhishek-malhans-family-meet-the-family-members-of-fukra-insaan-1503206282.html}}</ref> daga Vinay Malhan da Dimple Malhan.<ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 Finalist Abhishek Malhan’s Parents Meet With Accident; His Mom Says 'Main Toh Darr Gayi' |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/tv/bigg-boss-ott-2-finalist-abhishek-malhans-parents-meet-with-accident-his-mom-says-main-toh-darr-gayi-article-104323721 |access-date=2023-11-07 |website=TimesNow}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-11 |title=Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan’s mother Dimple Malhan gives tour of their new home |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhans-mother-dimple-malhan-gives-tour-of-their-new-home-1250273 |access-date=2023-11-07 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231107131850/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhans-mother-dimple-malhan-gives-tour-of-their-new-home-1250273 |url-status=dead }}</ref> Ya kammala gudanar da ilimi daga Lancer Convent School, Delhi da kuma ya sami [[Bachelor of Commerce|Bachelors of Commerce]] daga [[Delhi College of Arts and Commerce]].<ref>{{Cite web |last=Harini |date=2023-08-16 |title=Is Abhishek Malhan Sick? What Happened to Abhishek Malhan in Bigg Boss? Why is Abhishek Malhan in Hospital? – News |url=https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |access-date=2023-12-06 |website=Fresherslive |archive-date=2023-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180204/https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |url-status=dead }}</ref>
== aiki ==
A shekarar 2019, Abhishek ya shiga cikin binciken YouTube, a matsayin shawarar gudummawa kamar [[MrBeast|Mr. Beast]] da [[KSI]].<ref>{{Cite web |date=2023-11-04 |title=Abhishek Malhan REVEALS if he will enter Bigg Boss 17 as wildcard; Find out |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |access-date=2023-11-10 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108112204/https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |url-status=dead }}</ref> Shafin sa na YouTube ya bayyana tallace-tallace daga rayuwa (IRL) da tallace-tallace. Ya zama ma'aikata da [[CarryMinati]], mai kula da [[WWE]] wrestler [[The Great Khali]], da Puneet Superstar.<ref>{{Cite web |date=2023-09-14 |title=YouTube Trending Videos: Abhishek Malhan Invites Puneet Superstar To Play Dating Challenge |url=https://www.news18.com/viral/youtube-trending-videos-abhishek-malhan-invites-puneet-superstar-to-play-dating-challenge-8577178.html |access-date=2023-11-08 |website=News18}}</ref><ref>{{Citation |title=I Surprised @CarryMinati with INDIA's BIGGEST PLAYBUTTON |url=https://www.youtube.com/watch?v=iDyDH1ZjNcA |access-date=2023-11-08}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 first runner-up Abhishek Malhan’s unforgettable meeting with wrestling legend The Great Khali |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |access-date=2023-11-08 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108185040/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |url-status=dead }}</ref>
A shekarar 2023, Abhishek ya koma shirin gudanar da ''Bigg Boss OTT (Hausa Rana 2)'', inda ya kasance ƙarshen yana wa daga cikin jagoranci.<ref>{{Cite news |date=2023-09-23 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan reveals he would participate in Bigg Boss 17 on this condition, says "Mereko lana chahte ho toh..." |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-reveals-he-would-participate-in-bigg-boss-17-on-this-condition-says-mereko-lana-chahte-ho-toh-/articleshow/103874914.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-09-06 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan clarifies he isn't hosting Lock Upp 2 but a new... |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-clarifies-he-isnt-hosting-lock-upp-2-but-a-new-/articleshow/103415065.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref> Haka ma ya duba da 'guest-host' a guda huɗu na shiri na 'Temptation Island India'.<ref>{{Cite news |date=2023-11-05 |title=Temptation Island India: Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan supports Jimmy aka Vaibhav Gandhi in tonight's episode |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/temptation-island-india-bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-supports-jimmy-aka-vaibhav-gandhi-in-tonights-episode/articleshow/104989484.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref>
== Bigg Boss OTT ==
A Abhishek Malhan, wanda aka fi sani da '''Fukra Insaan''', shi ne YouTuber daga india, shahararren mawallafi, da kuma 'yan wasan kwaikwayo na shirin gari. Ya samu fahimtar da rashin tsakiya game da bidiyo na YouTube da kuma sha'awar a wurin wasu shirin koyar da 'Bigg Boss OTT (Hausa fasaha 2)', 'Play Ground Session 3' da 'Temptation Island India'.
A 24 ga watan Mayu, 1997, Abhishek ya kasance a [[Pitam Pura]], [[Delhi]]. Yana da rayuwar koyar da Vinay Malhan da Dimple Malhan.<ref name=":0"/> Ya samu harshe a Makarantun Lancer Convent, Delhi da kuma samar da [[Bachelors of Commerce]] daga [[Delhi College of Arts and Commerce]].<ref>{{Cite web |last=Harini |date=2023-08-16 |title=Is Abhishek Malhan Sick? What Happened to Abhishek Malhan in Bigg Boss? Why is Abhishek Malhan in Hospital? – News |url=https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |access-date=2023-12-06 |website=Fresherslive |archive-date=2023-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180204/https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |url-status=dead }}</ref>
== Kasuwanci ==
A shekara ta 2019, Abhishek ya shiga cikin wani bayanai mai suna [[YouTube]], a tsawon lokacin da ya fi gudunmawa daga dan koyar koyon 'Mr. Beast' da [[KSI]].<ref>{{Cite web |date=2023-11-04 |title=Abhishek Malhan REVEALS if he will enter Bigg Boss 17 as wildcard; Find out |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |access-date=2023-11-10 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108112204/https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |url-status=dead }}</ref> Kan shirin gari, an dora bidiyo na real life (IRL) da kuma matsalolin tashin hankali. Ya kafa ra'ayin da ya kasance da [[CarryMinati]], jami'in ƙungiyar [[WWE]] [[The Great Khali]], da Puneet Superstar.<ref>{{Cite web |date=2023-09-14 |title=YouTube Trending Videos: Abhishek Malhan Invites Puneet Superstar To Play Dating Challenge |url=https://www.news18.com/viral/youtube-trending-videos-abhishek-malhan-invites-puneet-superstar-to-play-dating-challenge-8577178.html |access-date=2023-11-08 |website=News18}}</ref><ref>{{Citation |title=I Surprised @CarryMinati with INDIA's BIGGEST PLAYBUTTON |url=https://www.youtube.com/watch?v=iDyDH1ZjNcA |access-date=2023-11-08}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 first runner-up Abhishek Malhan’s unforgettable meeting with wrestling legend The Great Khali |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |access-date=2023-11-08 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108185040/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |url-status=dead }}</ref>
A shekara ta 2023, Abhishek ya shirya matsayin jami'in shirin [[Bigg Boss OTT (Hindi season 2)|''Bigg Boss OTT'' Fasaha 2]], inda ya zo da kuma ya fito da gaban,<ref>{{Cite news |date=2023-09-23 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan reveals he would participate in Bigg Boss 17 on this condition, says "Mereko lana chahte ho toh..." |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-reveals-he-would-participate-in-bigg-boss-17-on-this-condition-says-mereko-lana-chahte-ho-toh-/articleshow/103874914.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-09-06 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan clarifies he isn't hosting Lock Upp 2 but a new... |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-clarifies-he-isnt-hosting-lock-upp-2-but-a-new-/articleshow/103415065.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref> kuma ya zama wani jami'in shahararre a baya a shirin kungiyar dama. Yana kaiwa ziyara game da 'Temptation Island India',<ref>{{Cite news |date=2023-11-05 |title=Temptation Island India: Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan supports Jimmy aka Vaibhav Gandhi in tonight's episode |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/temptation-island-india-bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-supports-jimmy-aka-vaibhav-gandhi-in-tonights-episode/articleshow/104989484.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bureau |first=ABP News |date=2023-11-02 |title=Abhishek Malhan, Elvish Yadav Reunite For Temptation Island India; Call It 'Bhaichara on Top' |url=https://news.abplive.com/entertainment/ott/bigg-boss-ott-2-contestants-abhishek-malhan-elvish-yadav-reunite-for-temptation-island-india-1640022 |access-date=2023-11-07 |website=news.abplive.com}}</ref> a matsayin mai ziyara da jimawa a episodes hudu na shirin yabo mai jin dadin 'Temptation Island India'. Sakamakon haka, ya yi kungiyar kwararru a shirin sa'oin baki game da [[Netflix]] (India) a kan shirin YouTube su.
Kuma, shi ne yana da tarihi cikin siyasar yawan 'Chief Executive Officer (CEO)' na kungiyar Mr. Bond wanda aka fi sani da irin abubuwan da suke gudanar da kewayen sha'awa.
Abhishek ya jefa matsalolin da suka faru, don haka ya mayar da la'akari da Elvish Yadav bayan Bigg Boss OTT. Matsala ta iya da niyyar daidaita daya bayan rikicin lissafin cimma da ita ta 25 lakh na ruwan fara,<ref>{{Cite web |last=डेस्क |first=एबीपी एंटरटेनमेंट |date=2023-09-28 |title=क्या अभिषेक मल्हान ने एल्विश यादव के खिलाफ निगेटिव पीआर के लिए खर्च किए 25 लाख रुपये? |url=https://www.abplive.com/entertainment/television/abhishek-malhan-reaction-negative-pr-pay-rs-25-lakh-for-against-elvish-yadav-2503798 |access-date=2023-11-07 |website=abplive.com |language=hi}}</ref>
=== Waƙoƙin bidiyo===
{| class="wikitable sortable"
|+
! Year !! Title !! Role !! Singer(s) !! References
|-
| 2021 || ''Big Life'' || Actor and Rapper || Drrvn & Parth || <ref name=":2">{{Cite web |title=Bigg Boss OTT 2: Who is Abhishek Malhan aka Fukra Insaan; Career, age, Youtube, Girlfriend |url=https://www.jagrantv.com/en-show/biography-of-bb-ott-2-contestant-abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-net-worth-career-age-youtube-girlfriend-rc1043341 |access-date=2023-11-08 |website=jagrantv}}</ref>
|-
| || ''Tum Mere'' || Actor and Rapper || Crazydeep || <ref>{{Cite web |title=अभिषेक मल्हान भाई निश्चय मल्हान के साथ मिलकर लाएंगे पॉपुलर सॉन्ग 'तुम मेरे' का सीक्वल 'तुम मेरे पार्ट 2' |url=https://ndtv.in/television/abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-and-nishchay-malhan-aka-triggered-insaan-soon-to-bring-tum-mere-song-sequel-3602481 |access-date=2023-11-08 |website=NDTVIndia |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108105707/https://ndtv.in/television/abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-and-nishchay-malhan-aka-triggered-insaan-soon-to-bring-tum-mere-song-sequel-3602481 |url-status=dead }}</ref>
|-
| || ''Fly High'' || Actor and Rapper || || <ref name=":2" />
|-
| || ''Dreamer'' || Actor and Singer || ||
|-
| 2022 || ''Ranjha'' || Actor and Singer || Sharanjeet Singh ||
|-
| || ''Rahaan'' || Actor and Singer || [[Nikhita Gandhi]] ||
|-
| || ''Fake Love'' || Actor and Rapper || Sharanjeet Singh || <ref>{{Citation |title='FAKE LOVE' – FUKRA INSAAN (Official Music Video) @FukraInsaan |url=https://www.youtube.com/watch?v=n38uESN2DGk |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| || ''Meme Song'' || Actor and Rapper || Sharanjeet Singh || <ref>{{Citation |title=MEME SONG – Fukra insaan (Official Music video) @FukraInsaan |url=https://www.youtube.com/watch?v=rYLWGeTo9Tw |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| || ''Flex'' || Actor and Singer || || <ref>{{Citation |title=FLEX – FUKRA INSAAN (Official Music Video) |url=https://www.youtube.com/watch?v=KYUogiVM08s |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| 2023 || ''Akhiyan'' || Actor and Singer || ||
|-
| || ''Arsaa'' || Actor and Rapper || [[Amit Mishra (singer)|Amit Mishra]] || <ref>{{Cite web |title=Check Out Popular Hindi Lyrical Song Music Video Arsaa Sung By Amit Mishra {{!}} Hindi Video Songs – Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/hindi/check-out-popular-hindi-lyrical-song-music-video-arsaa-sung-by-amit-mishra/videoshow/103322295.cms |access-date=2023-11-08 |website=The Times of India}}</ref>
|-
| || ''Tum Mere 2'' || Actor and Rapper || Crazydeep ||
|-
| || ''Din Te Raat'' || Actor || Kartik Malhotra || <ref>{{Cite web |last=Dhiman |first=Nikshey |date=2023-08-19 |title=Bigg Boss OTT Season 2 Runner-up Abhishek Malhan mesmerizes the internet with spellbinding performance on 'Din Te Raat:' watch video |url=https://www.dnpindia.in/entertainment/bigg-boss-ott-season-2-runner-up-abhishek-malhan-mesmerizes-the-internet-with-spellbinding-performance-on-din-te-raat-watch-video/289721/ |access-date=2023-11-08 |website=DNP INDIA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108105708/https://www.dnpindia.in/entertainment/bigg-boss-ott-season-2-runner-up-abhishek-malhan-mesmerizes-the-internet-with-spellbinding-performance-on-din-te-raat-watch-video/289721/ |url-status=dead }}</ref>
|-
| || ''Judaaiyan'' || Actor and Singer || [[Tanveer Evan]] || <ref>{{Cite web |title=After Jiya Shankar, Abhishek Malhan To Team Up With Jennifer Winget For Music Video? Here's The Truth! |url=https://www.filmibeat.com/television/news/2023/after-jiya-shankar-abhishek-malhan-team-up-with-jennifer-winget-music-video-bigg-boss-17-bb17-update-370399.html}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bureau |first=ABP News |date=2023-09-08 |title=Bigg Boss OTT 2's Abhishek Malhan, Jiya Shankar Spark Dating Rumours After They Go on Long Drive |url=https://news.abplive.com/entertainment/ott/bigg-boss-ott-2-abhishek-malhan-jiya-shankar-spark-dating-rumours-after-they-go-on-a-long-drive-together-1628431 |access-date=2023-11-07 |website=news.abplive.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan and Jiya Shankar's new love song 'Judaiyaan' out. Watch |url=https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/abhishek-malhan-jiya-shankar-bigg-boss-ott-2-judaiyaan-song-out-2433000-2023-09-08 |access-date=2023-11-07 |website=India Today}}</ref>
|-
| || ''Noori'' || Actor and Rapper || Komal Sohi || <ref>{{Cite news |date=2023-10-13 |title=Abhishek Malhan's song 'Noori' showcases his rap finesse |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/abhishek-malhans-song-noori-showcases-his-rap-finesse/articleshow/104403178.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan spotted shooting for his next music video, Noori – pics inside |url=https://www.ottplay.com/news/abhishek-malhan-spotted-shooting-for-his-next-music-video-noori-pics-inside/d5993558ac776 |access-date=2023-11-07 |website=OTTPlay}}</ref><ref>{{Cite web |title=On a new turf: Abhishek Malhan releases his first song Noori |url=https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/on-a-new-turf-abhishek-malhan-releases-his-first-song-noori-553380}}</ref>
|-
| || ''Ek Mulaqaat'' || Actor (as Raj) || [[Vishal Mishra (composer)|Vishal Mishra]], [[Shreya Ghoshal]] || <ref>{{Citation |title=Ek Mulaqaat(Trailer): Abhishek Malhan,Sakshi Malik{{!}}Vishal M,Shreya G{{!}}Javed-Mohsin{{!}}Rashmi V{{!}}Bhushan K |url=https://www.youtube.com/watch?v=FvjsZJM-LQ0 |access-date=2023-11-21}}</ref>
|-
| 2023 || ''Big Life Returns'' || Actor and Rapper || JayKay || <ref>{{Cite web |date=2023-12-23 |title=Abhishek Malhan का नया गाना Big Life Returns हुआ release, Bigg Boss में जाने को लेकर की बात |url=https://www.abplive.com/videos/entertainment/abhishek-malhan-s-new-song-big-life-returns-released-talks-about-going-to-bigg-boss-2567690 |access-date=2023-12-23 |website=abplive.com |language=hi}}</ref>
|}
== Finafinai ==
=== Talabijin ===
{| class="wikitable sortable"
|+
! Year !! Title !! Role !! Notes !! References
|-
| rowspan="3" | 2023 || ''[[Bigg Boss OTT (Hindi season 2)|Bigg Boss OTT 2]]'' || Contestant || Runner-Up || <ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan reacts to Elvish Yadav's BB OTT 2 win: Trophy community mein... |url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/abhishek-malhan-reacts-to-elvish-yadavs-bb-ott-2-win-trophy-community-mein-2422349-2023-08-17 |access-date=2023-11-07 |website=India Today}}</ref>
|-
| || Survival game show || Host || on [[Netflix]] India YouTube channel ||
|-
| || ''[[Temptation Island India]]'' || Guest Host || Episode 3, 4, 20 & 34 || <ref>{{Cite web |date=2023-11-02 |title='Bigg Boss OTT 2' fame Abhishek Malhan to enter 'Temptation Island India' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tv/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-to-enter-temptation-island-india-101698911490897.html |access-date=2023-11-07 |website=The Hindustan Times}}</ref><ref>{{Cite web |last=डेस्क |first=एबीपी एंटरटेनमेंट |date=2023-11-02 |title=बिग बॉस के बाद अब इस शो में दिखेंगे अभिषेक मल्हान और एल्विश यादव |url=https://www.abplive.com/entertainment/television/temptation-island-india-abhishek-malhan-to-enter-the-show-after-elvish-yadav-2528660 |access-date=2023-11-07 |website=abplive.com |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |title='BB OTT 2's' Abhishek Malhan, Elvish Yadav to add drama on 'Temptation Island India' |url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/bigg-boss-ott-2s-abhishek-malhan-elvish-yadav-to-add-drama-on-temptation-island-india-2466094-2023-11-22 |access-date=2023-11-22 |website=India Today}}</ref>
|-
| 2024 || ''Playground Season 3'' || Mentor || ||
|}
== Manazarta ==
{{reflist|2}}
{{DEFAULTSORT:Malhan, Abhishek}}
q5szs4ogm2iyic7r66jvorgxn51nf2e
825776
825758
2026-04-24T16:14:14Z
Pharouqenr
25549
825776
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Abhishek Malhan''' (an haife shi a ranar 24 ga Watan Mayu, 1997), wanda aka fi sani da '''Fukra Insaan''', shi ne 'Youtuber' na Indiya, wanda ya kasance shugaban asusun kimiya a ƙasa da shahararren tallace-tallace a bayanai na YouTube da kuma shirin mai zama kamar na 'Bigg Boss OTT (Hausa Rana 2)', Play Ground Session 3 da 'Temptation Island India'.<ref>{{Cite news |date=2023-11-03 |title=Abhishek Malhan on his stint with Bigg Boss OTT 2: 'Makers decide how they want to project you, if you are their favourite then...' |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/abhishek-malhan-on-his-stint-with-bigg-boss-ott-2-makers-decide-how-they-want-to-project-you-if-you-are-their-favourite-then-/articleshow/104945736.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-11-02 |title=After Elvish Yadav, Abhishek Malhan Aka Fukra Insaan To Participate in JioCinema's 'Temptation Island' |url=https://english.jagran.com/entertainment/after-elvish-yadav-abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-to-participate-in-jio-cinema-temptation-island-mouni-roy-karan-kundrra-10111384 |access-date=2023-11-07 |website=English Jagran}}</ref>
== Rayuwar farko ==
Abhishek ya rasu a 24 ga Watan Mayu, 1997, a [[Pitam Pura]], [[Delhi]]<ref name=":0">{{Cite web |title=Abhishek Malhan's Family: Meet family members of Fukra Insaan |url=https://www.thestatesman.com/who-is/abhishek-malhans-family-meet-the-family-members-of-fukra-insaan-1503206282.html}}</ref> daga Vinay Malhan da Dimple Malhan.<ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 Finalist Abhishek Malhan’s Parents Meet With Accident; His Mom Says 'Main Toh Darr Gayi' |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/tv/bigg-boss-ott-2-finalist-abhishek-malhans-parents-meet-with-accident-his-mom-says-main-toh-darr-gayi-article-104323721 |access-date=2023-11-07 |website=TimesNow}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-11 |title=Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan’s mother Dimple Malhan gives tour of their new home |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhans-mother-dimple-malhan-gives-tour-of-their-new-home-1250273 |access-date=2023-11-07 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231107131850/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhans-mother-dimple-malhan-gives-tour-of-their-new-home-1250273 |url-status=dead }}</ref> Ya kammala gudanar da ilimi daga Lancer Convent School, Delhi da kuma ya sami [[Bachelor of Commerce|Bachelors of Commerce]] daga [[Delhi College of Arts and Commerce]].<ref>{{Cite web |last=Harini |date=2023-08-16 |title=Is Abhishek Malhan Sick? What Happened to Abhishek Malhan in Bigg Boss? Why is Abhishek Malhan in Hospital? – News |url=https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |access-date=2023-12-06 |website=Fresherslive |archive-date=2023-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180204/https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |url-status=dead }}</ref>
== aiki ==
A shekarar 2019, Abhishek ya shiga cikin binciken YouTube, a matsayin shawarar gudummawa kamar [[MrBeast|Mr. Beast]] da [[KSI]].<ref>{{Cite web |date=2023-11-04 |title=Abhishek Malhan REVEALS if he will enter Bigg Boss 17 as wildcard; Find out |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |access-date=2023-11-10 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108112204/https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |url-status=dead }}</ref> Shafin sa na YouTube ya bayyana tallace-tallace daga rayuwa (IRL) da tallace-tallace. Ya zama ma'aikata da [[CarryMinati]], mai kula da [[WWE]] wrestler [[The Great Khali]], da Puneet Superstar.<ref>{{Cite web |date=2023-09-14 |title=YouTube Trending Videos: Abhishek Malhan Invites Puneet Superstar To Play Dating Challenge |url=https://www.news18.com/viral/youtube-trending-videos-abhishek-malhan-invites-puneet-superstar-to-play-dating-challenge-8577178.html |access-date=2023-11-08 |website=News18}}</ref><ref>{{Citation |title=I Surprised @CarryMinati with INDIA's BIGGEST PLAYBUTTON |url=https://www.youtube.com/watch?v=iDyDH1ZjNcA |access-date=2023-11-08}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 first runner-up Abhishek Malhan’s unforgettable meeting with wrestling legend The Great Khali |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |access-date=2023-11-08 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108185040/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |url-status=dead }}</ref>
A shekarar 2023, Abhishek ya koma shirin gudanar da ''Bigg Boss OTT (Hausa Rana 2)'', inda ya kasance ƙarshen yana wa daga cikin jagoranci.<ref>{{Cite news |date=2023-09-23 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan reveals he would participate in Bigg Boss 17 on this condition, says "Mereko lana chahte ho toh..." |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-reveals-he-would-participate-in-bigg-boss-17-on-this-condition-says-mereko-lana-chahte-ho-toh-/articleshow/103874914.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-09-06 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan clarifies he isn't hosting Lock Upp 2 but a new... |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-clarifies-he-isnt-hosting-lock-upp-2-but-a-new-/articleshow/103415065.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref> Haka ma ya duba da 'guest-host' a guda huɗu na shiri na 'Temptation Island India'.<ref>{{Cite news |date=2023-11-05 |title=Temptation Island India: Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan supports Jimmy aka Vaibhav Gandhi in tonight's episode |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/temptation-island-india-bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-supports-jimmy-aka-vaibhav-gandhi-in-tonights-episode/articleshow/104989484.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref>
== Bigg Boss OTT ==
A Abhishek Malhan, wanda aka fi sani da '''Fukra Insaan''', shi ne YouTuber daga india, shahararren mawallafi, da kuma 'yan wasan kwaikwayo na shirin gari. Ya samu fahimtar da rashin tsakiya game da bidiyo na YouTube da kuma sha'awar a wurin wasu shirin koyar da 'Bigg Boss OTT (Hausa fasaha 2)', 'Play Ground Session 3' da 'Temptation Island India'.
A 24 ga watan Mayu, 1997, Abhishek ya kasance a [[Pitam Pura]], [[Delhi]]. Yana da rayuwar koyar da Vinay Malhan da Dimple Malhan.<ref name=":0"/> Ya samu harshe a Makarantun Lancer Convent, Delhi da kuma samar da [[Bachelors of Commerce]] daga [[Delhi College of Arts and Commerce]].<ref>{{Cite web |last=Harini |date=2023-08-16 |title=Is Abhishek Malhan Sick? What Happened to Abhishek Malhan in Bigg Boss? Why is Abhishek Malhan in Hospital? – News |url=https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |access-date=2023-12-06 |website=Fresherslive |archive-date=2023-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180204/https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |url-status=dead }}</ref>
== Kasuwanci ==
A shekara ta 2019, Abhishek ya shiga cikin wani bayanai mai suna [[YouTube]], a tsawon lokacin da ya fi gudunmawa daga dan koyar koyon 'Mr. Beast' da [[KSI]].<ref>{{Cite web |date=2023-11-04 |title=Abhishek Malhan REVEALS if he will enter Bigg Boss 17 as wildcard; Find out |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |access-date=2023-11-10 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108112204/https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |url-status=dead }}</ref> Kan shirin gari, an dora bidiyo na real life (IRL) da kuma matsalolin tashin hankali. Ya kafa ra'ayin da ya kasance da [[CarryMinati]], jami'in ƙungiyar [[WWE]] [[The Great Khali]], da Puneet Superstar.<ref>{{Cite web |date=2023-09-14 |title=YouTube Trending Videos: Abhishek Malhan Invites Puneet Superstar To Play Dating Challenge |url=https://www.news18.com/viral/youtube-trending-videos-abhishek-malhan-invites-puneet-superstar-to-play-dating-challenge-8577178.html |access-date=2023-11-08 |website=News18}}</ref><ref>{{Citation |title=I Surprised @CarryMinati with INDIA's BIGGEST PLAYBUTTON |url=https://www.youtube.com/watch?v=iDyDH1ZjNcA |access-date=2023-11-08}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 first runner-up Abhishek Malhan’s unforgettable meeting with wrestling legend The Great Khali |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |access-date=2023-11-08 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108185040/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |url-status=dead }}</ref>
A shekara ta 2023, Abhishek ya shirya matsayin jami'in shirin [[Bigg Boss OTT (Hindi season 2)|''Bigg Boss OTT'' Fasaha 2]], inda ya zo da kuma ya fito da gaban,<ref>{{Cite news |date=2023-09-23 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan reveals he would participate in Bigg Boss 17 on this condition, says "Mereko lana chahte ho toh..." |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-reveals-he-would-participate-in-bigg-boss-17-on-this-condition-says-mereko-lana-chahte-ho-toh-/articleshow/103874914.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-09-06 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan clarifies he isn't hosting Lock Upp 2 but a new... |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-clarifies-he-isnt-hosting-lock-upp-2-but-a-new-/articleshow/103415065.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref> kuma ya zama wani jami'in shahararre a baya a shirin kungiyar dama. Yana kaiwa ziyara game da 'Temptation Island India',<ref>{{Cite news |date=2023-11-05 |title=Temptation Island India: Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan supports Jimmy aka Vaibhav Gandhi in tonight's episode |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/temptation-island-india-bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-supports-jimmy-aka-vaibhav-gandhi-in-tonights-episode/articleshow/104989484.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bureau |first=ABP News |date=2023-11-02 |title=Abhishek Malhan, Elvish Yadav Reunite For Temptation Island India; Call It 'Bhaichara on Top' |url=https://news.abplive.com/entertainment/ott/bigg-boss-ott-2-contestants-abhishek-malhan-elvish-yadav-reunite-for-temptation-island-india-1640022 |access-date=2023-11-07 |website=news.abplive.com}}</ref> a matsayin mai ziyara da jimawa a episodes hudu na shirin yabo mai jin dadin 'Temptation Island India'. Sakamakon haka, ya yi kungiyar kwararru a shirin sa'oin baki game da [[Netflix]] (India) a kan shirin YouTube su.
Kuma, shi ne yana da tarihi cikin siyasar yawan 'Chief Executive Officer (CEO)' na kungiyar Mr. Bond wanda aka fi sani da irin abubuwan da suke gudanar da kewayen sha'awa.
Abhishek ya jefa matsalolin da suka faru, don haka ya mayar da la'akari da Elvish Yadav bayan Bigg Boss OTT. Matsala ta iya da niyyar daidaita daya bayan rikicin lissafin cimma da ita ta 25 lakh na ruwan fara,<ref>{{Cite web |last=डेस्क |first=एबीपी एंटरटेनमेंट |date=2023-09-28 |title=क्या अभिषेक मल्हान ने एल्विश यादव के खिलाफ निगेटिव पीआर के लिए खर्च किए 25 लाख रुपये? |url=https://www.abplive.com/entertainment/television/abhishek-malhan-reaction-negative-pr-pay-rs-25-lakh-for-against-elvish-yadav-2503798 |access-date=2023-11-07 |website=abplive.com |language=hi}}</ref>
=== Waƙoƙin bidiyo===
{| class="wikitable sortable"
|+
! Year !! Title !! Role !! Singer(s) !! References
|-
| 2021 || ''Big Life'' || Actor and Rapper || Drrvn & Parth || <ref name=":2">{{Cite web |title=Bigg Boss OTT 2: Who is Abhishek Malhan aka Fukra Insaan; Career, age, Youtube, Girlfriend |url=https://www.jagrantv.com/en-show/biography-of-bb-ott-2-contestant-abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-net-worth-career-age-youtube-girlfriend-rc1043341 |access-date=2023-11-08 |website=jagrantv}}</ref>
|-
| || ''Tum Mere'' || Actor and Rapper || Crazydeep || <ref>{{Cite web |title=अभिषेक मल्हान भाई निश्चय मल्हान के साथ मिलकर लाएंगे पॉपुलर सॉन्ग 'तुम मेरे' का सीक्वल 'तुम मेरे पार्ट 2' |url=https://ndtv.in/television/abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-and-nishchay-malhan-aka-triggered-insaan-soon-to-bring-tum-mere-song-sequel-3602481 |access-date=2023-11-08 |website=NDTVIndia |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108105707/https://ndtv.in/television/abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-and-nishchay-malhan-aka-triggered-insaan-soon-to-bring-tum-mere-song-sequel-3602481 |url-status=dead }}</ref>
|-
| || ''Fly High'' || Actor and Rapper || || <ref name=":2" />
|-
| || ''Dreamer'' || Actor and Singer || ||
|-
| 2022 || ''Ranjha'' || Actor and Singer || Sharanjeet Singh ||
|-
| || ''Rahaan'' || Actor and Singer || [[Nikhita Gandhi]] ||
|-
| || ''Fake Love'' || Actor and Rapper || Sharanjeet Singh || <ref>{{Citation |title='FAKE LOVE' – FUKRA INSAAN (Official Music Video) @FukraInsaan |url=https://www.youtube.com/watch?v=n38uESN2DGk |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| || ''Meme Song'' || Actor and Rapper || Sharanjeet Singh || <ref>{{Citation |title=MEME SONG – Fukra insaan (Official Music video) @FukraInsaan |url=https://www.youtube.com/watch?v=rYLWGeTo9Tw |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| || ''Flex'' || Actor and Singer || || <ref>{{Citation |title=FLEX – FUKRA INSAAN (Official Music Video) |url=https://www.youtube.com/watch?v=KYUogiVM08s |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| 2023 || ''Akhiyan'' || Actor and Singer || ||
|-
| || ''Arsaa'' || Actor and Rapper || [[Amit Mishra (singer)|Amit Mishra]] || <ref>{{Cite web |title=Check Out Popular Hindi Lyrical Song Music Video Arsaa Sung By Amit Mishra {{!}} Hindi Video Songs – Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/hindi/check-out-popular-hindi-lyrical-song-music-video-arsaa-sung-by-amit-mishra/videoshow/103322295.cms |access-date=2023-11-08 |website=The Times of India}}</ref>
|-
| || ''Tum Mere 2'' || Actor and Rapper || Crazydeep ||
|-
| || ''Din Te Raat'' || Actor || Kartik Malhotra || <ref>{{Cite web |last=Dhiman |first=Nikshey |date=2023-08-19 |title=Bigg Boss OTT Season 2 Runner-up Abhishek Malhan mesmerizes the internet with spellbinding performance on 'Din Te Raat:' watch video |url=https://www.dnpindia.in/entertainment/bigg-boss-ott-season-2-runner-up-abhishek-malhan-mesmerizes-the-internet-with-spellbinding-performance-on-din-te-raat-watch-video/289721/ |access-date=2023-11-08 |website=DNP INDIA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108105708/https://www.dnpindia.in/entertainment/bigg-boss-ott-season-2-runner-up-abhishek-malhan-mesmerizes-the-internet-with-spellbinding-performance-on-din-te-raat-watch-video/289721/ |url-status=dead }}</ref>
|-
| || ''Judaaiyan'' || Actor and Singer || [[Tanveer Evan]] || <ref>{{Cite web |title=After Jiya Shankar, Abhishek Malhan To Team Up With Jennifer Winget For Music Video? Here's The Truth! |url=https://www.filmibeat.com/television/news/2023/after-jiya-shankar-abhishek-malhan-team-up-with-jennifer-winget-music-video-bigg-boss-17-bb17-update-370399.html}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bureau |first=ABP News |date=2023-09-08 |title=Bigg Boss OTT 2's Abhishek Malhan, Jiya Shankar Spark Dating Rumours After They Go on Long Drive |url=https://news.abplive.com/entertainment/ott/bigg-boss-ott-2-abhishek-malhan-jiya-shankar-spark-dating-rumours-after-they-go-on-a-long-drive-together-1628431 |access-date=2023-11-07 |website=news.abplive.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan and Jiya Shankar's new love song 'Judaiyaan' out. Watch |url=https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/abhishek-malhan-jiya-shankar-bigg-boss-ott-2-judaiyaan-song-out-2433000-2023-09-08 |access-date=2023-11-07 |website=India Today}}</ref>
|-
| || ''Noori'' || Actor and Rapper || Komal Sohi || <ref>{{Cite news |date=2023-10-13 |title=Abhishek Malhan's song 'Noori' showcases his rap finesse |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/abhishek-malhans-song-noori-showcases-his-rap-finesse/articleshow/104403178.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan spotted shooting for his next music video, Noori – pics inside |url=https://www.ottplay.com/news/abhishek-malhan-spotted-shooting-for-his-next-music-video-noori-pics-inside/d5993558ac776 |access-date=2023-11-07 |website=OTTPlay}}</ref><ref>{{Cite web |title=On a new turf: Abhishek Malhan releases his first song Noori |url=https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/on-a-new-turf-abhishek-malhan-releases-his-first-song-noori-553380}}</ref>
|-
| || ''Ek Mulaqaat'' || Actor (as Raj) || [[Vishal Mishra (composer)|Vishal Mishra]], [[Shreya Ghoshal]] || <ref>{{Citation |title=Ek Mulaqaat(Trailer): Abhishek Malhan,Sakshi Malik{{!}}Vishal M,Shreya G{{!}}Javed-Mohsin{{!}}Rashmi V{{!}}Bhushan K |url=https://www.youtube.com/watch?v=FvjsZJM-LQ0 |access-date=2023-11-21}}</ref>
|-
| 2023 || ''Big Life Returns'' || Actor and Rapper || JayKay || <ref>{{Cite web |date=2023-12-23 |title=Abhishek Malhan का नया गाना Big Life Returns हुआ release, Bigg Boss में जाने को लेकर की बात |url=https://www.abplive.com/videos/entertainment/abhishek-malhan-s-new-song-big-life-returns-released-talks-about-going-to-bigg-boss-2567690 |access-date=2023-12-23 |website=abplive.com |language=hi}}</ref>
|}
== Finafinai ==
=== Talabijin ===
{| class="wikitable sortable"
|+
! Year !! Title !! Role !! Notes !! References
|-
| rowspan="3" | 2023 || ''[[Bigg Boss OTT (Hindi season 2)|Bigg Boss OTT 2]]'' || Contestant || Runner-Up || <ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan reacts to Elvish Yadav's BB OTT 2 win: Trophy community mein... |url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/abhishek-malhan-reacts-to-elvish-yadavs-bb-ott-2-win-trophy-community-mein-2422349-2023-08-17 |access-date=2023-11-07 |website=India Today}}</ref>
|-
| || Survival game show || Host || on [[Netflix]] India YouTube channel ||
|-
| || ''[[Temptation Island India]]'' || Guest Host || Episode 3, 4, 20 & 34 || <ref>{{Cite web |date=2023-11-02 |title='Bigg Boss OTT 2' fame Abhishek Malhan to enter 'Temptation Island India' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tv/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-to-enter-temptation-island-india-101698911490897.html |access-date=2023-11-07 |website=The Hindustan Times}}</ref><ref>{{Cite web |last=डेस्क |first=एबीपी एंटरटेनमेंट |date=2023-11-02 |title=बिग बॉस के बाद अब इस शो में दिखेंगे अभिषेक मल्हान और एल्विश यादव |url=https://www.abplive.com/entertainment/television/temptation-island-india-abhishek-malhan-to-enter-the-show-after-elvish-yadav-2528660 |access-date=2023-11-07 |website=abplive.com |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |title='BB OTT 2's' Abhishek Malhan, Elvish Yadav to add drama on 'Temptation Island India' |url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/bigg-boss-ott-2s-abhishek-malhan-elvish-yadav-to-add-drama-on-temptation-island-india-2466094-2023-11-22 |access-date=2023-11-22 |website=India Today}}</ref>
|-
| 2024 || ''Playground Season 3'' || Mentor || ||
|}
== Manazarta ==
{{reflist|2}}
{{DEFAULTSORT:Malhan, Abhishek}}
irytlupydl5cj0an63juwmztgn3pzxk
825777
825776
2026-04-24T16:14:30Z
Pharouqenr
25549
825777
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Abhishek Malhan''' (an haife shi a ranar 24 ga Watan Mayu, 1997), wanda aka fi sani da '''Fukra Insaan''', shi ne 'Youtuber' na Indiya, wanda ya kasance shugaban asusun kimiya a ƙasa da shahararren tallace-tallace a bayanai na YouTube da kuma shirin mai zama kamar na 'Bigg Boss OTT (Hausa Rana 2)', Play Ground Session 3 da 'Temptation Island India'.<ref>{{Cite news |date=2023-11-03 |title=Abhishek Malhan on his stint with Bigg Boss OTT 2: 'Makers decide how they want to project you, if you are their favourite then...' |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/abhishek-malhan-on-his-stint-with-bigg-boss-ott-2-makers-decide-how-they-want-to-project-you-if-you-are-their-favourite-then-/articleshow/104945736.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-11-02 |title=After Elvish Yadav, Abhishek Malhan Aka Fukra Insaan To Participate in JioCinema's 'Temptation Island' |url=https://english.jagran.com/entertainment/after-elvish-yadav-abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-to-participate-in-jio-cinema-temptation-island-mouni-roy-karan-kundrra-10111384 |access-date=2023-11-07 |website=English Jagran}}</ref>
== Rayuwar farko ==
Abhishek ya rasu a 24 ga Watan Mayu, 1997, a Pitam Pura, [[Delhi]]<ref name=":0">{{Cite web |title=Abhishek Malhan's Family: Meet family members of Fukra Insaan |url=https://www.thestatesman.com/who-is/abhishek-malhans-family-meet-the-family-members-of-fukra-insaan-1503206282.html}}</ref> daga Vinay Malhan da Dimple Malhan.<ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 Finalist Abhishek Malhan’s Parents Meet With Accident; His Mom Says 'Main Toh Darr Gayi' |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/tv/bigg-boss-ott-2-finalist-abhishek-malhans-parents-meet-with-accident-his-mom-says-main-toh-darr-gayi-article-104323721 |access-date=2023-11-07 |website=TimesNow}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-11 |title=Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan’s mother Dimple Malhan gives tour of their new home |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhans-mother-dimple-malhan-gives-tour-of-their-new-home-1250273 |access-date=2023-11-07 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231107131850/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhans-mother-dimple-malhan-gives-tour-of-their-new-home-1250273 |url-status=dead }}</ref> Ya kammala gudanar da ilimi daga Lancer Convent School, Delhi da kuma ya sami [[Bachelor of Commerce|Bachelors of Commerce]] daga [[Delhi College of Arts and Commerce]].<ref>{{Cite web |last=Harini |date=2023-08-16 |title=Is Abhishek Malhan Sick? What Happened to Abhishek Malhan in Bigg Boss? Why is Abhishek Malhan in Hospital? – News |url=https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |access-date=2023-12-06 |website=Fresherslive |archive-date=2023-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180204/https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |url-status=dead }}</ref>
== aiki ==
A shekarar 2019, Abhishek ya shiga cikin binciken YouTube, a matsayin shawarar gudummawa kamar [[MrBeast|Mr. Beast]] da [[KSI]].<ref>{{Cite web |date=2023-11-04 |title=Abhishek Malhan REVEALS if he will enter Bigg Boss 17 as wildcard; Find out |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |access-date=2023-11-10 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108112204/https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |url-status=dead }}</ref> Shafin sa na YouTube ya bayyana tallace-tallace daga rayuwa (IRL) da tallace-tallace. Ya zama ma'aikata da [[CarryMinati]], mai kula da [[WWE]] wrestler [[The Great Khali]], da Puneet Superstar.<ref>{{Cite web |date=2023-09-14 |title=YouTube Trending Videos: Abhishek Malhan Invites Puneet Superstar To Play Dating Challenge |url=https://www.news18.com/viral/youtube-trending-videos-abhishek-malhan-invites-puneet-superstar-to-play-dating-challenge-8577178.html |access-date=2023-11-08 |website=News18}}</ref><ref>{{Citation |title=I Surprised @CarryMinati with INDIA's BIGGEST PLAYBUTTON |url=https://www.youtube.com/watch?v=iDyDH1ZjNcA |access-date=2023-11-08}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 first runner-up Abhishek Malhan’s unforgettable meeting with wrestling legend The Great Khali |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |access-date=2023-11-08 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108185040/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |url-status=dead }}</ref>
A shekarar 2023, Abhishek ya koma shirin gudanar da ''Bigg Boss OTT (Hausa Rana 2)'', inda ya kasance ƙarshen yana wa daga cikin jagoranci.<ref>{{Cite news |date=2023-09-23 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan reveals he would participate in Bigg Boss 17 on this condition, says "Mereko lana chahte ho toh..." |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-reveals-he-would-participate-in-bigg-boss-17-on-this-condition-says-mereko-lana-chahte-ho-toh-/articleshow/103874914.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-09-06 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan clarifies he isn't hosting Lock Upp 2 but a new... |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-clarifies-he-isnt-hosting-lock-upp-2-but-a-new-/articleshow/103415065.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref> Haka ma ya duba da 'guest-host' a guda huɗu na shiri na 'Temptation Island India'.<ref>{{Cite news |date=2023-11-05 |title=Temptation Island India: Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan supports Jimmy aka Vaibhav Gandhi in tonight's episode |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/temptation-island-india-bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-supports-jimmy-aka-vaibhav-gandhi-in-tonights-episode/articleshow/104989484.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref>
== Bigg Boss OTT ==
A Abhishek Malhan, wanda aka fi sani da '''Fukra Insaan''', shi ne YouTuber daga india, shahararren mawallafi, da kuma 'yan wasan kwaikwayo na shirin gari. Ya samu fahimtar da rashin tsakiya game da bidiyo na YouTube da kuma sha'awar a wurin wasu shirin koyar da 'Bigg Boss OTT (Hausa fasaha 2)', 'Play Ground Session 3' da 'Temptation Island India'.
A 24 ga watan Mayu, 1997, Abhishek ya kasance a [[Pitam Pura]], [[Delhi]]. Yana da rayuwar koyar da Vinay Malhan da Dimple Malhan.<ref name=":0"/> Ya samu harshe a Makarantun Lancer Convent, Delhi da kuma samar da [[Bachelors of Commerce]] daga [[Delhi College of Arts and Commerce]].<ref>{{Cite web |last=Harini |date=2023-08-16 |title=Is Abhishek Malhan Sick? What Happened to Abhishek Malhan in Bigg Boss? Why is Abhishek Malhan in Hospital? – News |url=https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |access-date=2023-12-06 |website=Fresherslive |archive-date=2023-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180204/https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |url-status=dead }}</ref>
== Kasuwanci ==
A shekara ta 2019, Abhishek ya shiga cikin wani bayanai mai suna [[YouTube]], a tsawon lokacin da ya fi gudunmawa daga dan koyar koyon 'Mr. Beast' da [[KSI]].<ref>{{Cite web |date=2023-11-04 |title=Abhishek Malhan REVEALS if he will enter Bigg Boss 17 as wildcard; Find out |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |access-date=2023-11-10 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108112204/https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |url-status=dead }}</ref> Kan shirin gari, an dora bidiyo na real life (IRL) da kuma matsalolin tashin hankali. Ya kafa ra'ayin da ya kasance da [[CarryMinati]], jami'in ƙungiyar [[WWE]] [[The Great Khali]], da Puneet Superstar.<ref>{{Cite web |date=2023-09-14 |title=YouTube Trending Videos: Abhishek Malhan Invites Puneet Superstar To Play Dating Challenge |url=https://www.news18.com/viral/youtube-trending-videos-abhishek-malhan-invites-puneet-superstar-to-play-dating-challenge-8577178.html |access-date=2023-11-08 |website=News18}}</ref><ref>{{Citation |title=I Surprised @CarryMinati with INDIA's BIGGEST PLAYBUTTON |url=https://www.youtube.com/watch?v=iDyDH1ZjNcA |access-date=2023-11-08}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 first runner-up Abhishek Malhan’s unforgettable meeting with wrestling legend The Great Khali |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |access-date=2023-11-08 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108185040/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |url-status=dead }}</ref>
A shekara ta 2023, Abhishek ya shirya matsayin jami'in shirin [[Bigg Boss OTT (Hindi season 2)|''Bigg Boss OTT'' Fasaha 2]], inda ya zo da kuma ya fito da gaban,<ref>{{Cite news |date=2023-09-23 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan reveals he would participate in Bigg Boss 17 on this condition, says "Mereko lana chahte ho toh..." |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-reveals-he-would-participate-in-bigg-boss-17-on-this-condition-says-mereko-lana-chahte-ho-toh-/articleshow/103874914.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-09-06 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan clarifies he isn't hosting Lock Upp 2 but a new... |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-clarifies-he-isnt-hosting-lock-upp-2-but-a-new-/articleshow/103415065.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref> kuma ya zama wani jami'in shahararre a baya a shirin kungiyar dama. Yana kaiwa ziyara game da 'Temptation Island India',<ref>{{Cite news |date=2023-11-05 |title=Temptation Island India: Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan supports Jimmy aka Vaibhav Gandhi in tonight's episode |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/temptation-island-india-bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-supports-jimmy-aka-vaibhav-gandhi-in-tonights-episode/articleshow/104989484.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bureau |first=ABP News |date=2023-11-02 |title=Abhishek Malhan, Elvish Yadav Reunite For Temptation Island India; Call It 'Bhaichara on Top' |url=https://news.abplive.com/entertainment/ott/bigg-boss-ott-2-contestants-abhishek-malhan-elvish-yadav-reunite-for-temptation-island-india-1640022 |access-date=2023-11-07 |website=news.abplive.com}}</ref> a matsayin mai ziyara da jimawa a episodes hudu na shirin yabo mai jin dadin 'Temptation Island India'. Sakamakon haka, ya yi kungiyar kwararru a shirin sa'oin baki game da [[Netflix]] (India) a kan shirin YouTube su.
Kuma, shi ne yana da tarihi cikin siyasar yawan 'Chief Executive Officer (CEO)' na kungiyar Mr. Bond wanda aka fi sani da irin abubuwan da suke gudanar da kewayen sha'awa.
Abhishek ya jefa matsalolin da suka faru, don haka ya mayar da la'akari da Elvish Yadav bayan Bigg Boss OTT. Matsala ta iya da niyyar daidaita daya bayan rikicin lissafin cimma da ita ta 25 lakh na ruwan fara,<ref>{{Cite web |last=डेस्क |first=एबीपी एंटरटेनमेंट |date=2023-09-28 |title=क्या अभिषेक मल्हान ने एल्विश यादव के खिलाफ निगेटिव पीआर के लिए खर्च किए 25 लाख रुपये? |url=https://www.abplive.com/entertainment/television/abhishek-malhan-reaction-negative-pr-pay-rs-25-lakh-for-against-elvish-yadav-2503798 |access-date=2023-11-07 |website=abplive.com |language=hi}}</ref>
=== Waƙoƙin bidiyo===
{| class="wikitable sortable"
|+
! Year !! Title !! Role !! Singer(s) !! References
|-
| 2021 || ''Big Life'' || Actor and Rapper || Drrvn & Parth || <ref name=":2">{{Cite web |title=Bigg Boss OTT 2: Who is Abhishek Malhan aka Fukra Insaan; Career, age, Youtube, Girlfriend |url=https://www.jagrantv.com/en-show/biography-of-bb-ott-2-contestant-abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-net-worth-career-age-youtube-girlfriend-rc1043341 |access-date=2023-11-08 |website=jagrantv}}</ref>
|-
| || ''Tum Mere'' || Actor and Rapper || Crazydeep || <ref>{{Cite web |title=अभिषेक मल्हान भाई निश्चय मल्हान के साथ मिलकर लाएंगे पॉपुलर सॉन्ग 'तुम मेरे' का सीक्वल 'तुम मेरे पार्ट 2' |url=https://ndtv.in/television/abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-and-nishchay-malhan-aka-triggered-insaan-soon-to-bring-tum-mere-song-sequel-3602481 |access-date=2023-11-08 |website=NDTVIndia |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108105707/https://ndtv.in/television/abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-and-nishchay-malhan-aka-triggered-insaan-soon-to-bring-tum-mere-song-sequel-3602481 |url-status=dead }}</ref>
|-
| || ''Fly High'' || Actor and Rapper || || <ref name=":2" />
|-
| || ''Dreamer'' || Actor and Singer || ||
|-
| 2022 || ''Ranjha'' || Actor and Singer || Sharanjeet Singh ||
|-
| || ''Rahaan'' || Actor and Singer || [[Nikhita Gandhi]] ||
|-
| || ''Fake Love'' || Actor and Rapper || Sharanjeet Singh || <ref>{{Citation |title='FAKE LOVE' – FUKRA INSAAN (Official Music Video) @FukraInsaan |url=https://www.youtube.com/watch?v=n38uESN2DGk |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| || ''Meme Song'' || Actor and Rapper || Sharanjeet Singh || <ref>{{Citation |title=MEME SONG – Fukra insaan (Official Music video) @FukraInsaan |url=https://www.youtube.com/watch?v=rYLWGeTo9Tw |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| || ''Flex'' || Actor and Singer || || <ref>{{Citation |title=FLEX – FUKRA INSAAN (Official Music Video) |url=https://www.youtube.com/watch?v=KYUogiVM08s |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| 2023 || ''Akhiyan'' || Actor and Singer || ||
|-
| || ''Arsaa'' || Actor and Rapper || [[Amit Mishra (singer)|Amit Mishra]] || <ref>{{Cite web |title=Check Out Popular Hindi Lyrical Song Music Video Arsaa Sung By Amit Mishra {{!}} Hindi Video Songs – Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/hindi/check-out-popular-hindi-lyrical-song-music-video-arsaa-sung-by-amit-mishra/videoshow/103322295.cms |access-date=2023-11-08 |website=The Times of India}}</ref>
|-
| || ''Tum Mere 2'' || Actor and Rapper || Crazydeep ||
|-
| || ''Din Te Raat'' || Actor || Kartik Malhotra || <ref>{{Cite web |last=Dhiman |first=Nikshey |date=2023-08-19 |title=Bigg Boss OTT Season 2 Runner-up Abhishek Malhan mesmerizes the internet with spellbinding performance on 'Din Te Raat:' watch video |url=https://www.dnpindia.in/entertainment/bigg-boss-ott-season-2-runner-up-abhishek-malhan-mesmerizes-the-internet-with-spellbinding-performance-on-din-te-raat-watch-video/289721/ |access-date=2023-11-08 |website=DNP INDIA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108105708/https://www.dnpindia.in/entertainment/bigg-boss-ott-season-2-runner-up-abhishek-malhan-mesmerizes-the-internet-with-spellbinding-performance-on-din-te-raat-watch-video/289721/ |url-status=dead }}</ref>
|-
| || ''Judaaiyan'' || Actor and Singer || [[Tanveer Evan]] || <ref>{{Cite web |title=After Jiya Shankar, Abhishek Malhan To Team Up With Jennifer Winget For Music Video? Here's The Truth! |url=https://www.filmibeat.com/television/news/2023/after-jiya-shankar-abhishek-malhan-team-up-with-jennifer-winget-music-video-bigg-boss-17-bb17-update-370399.html}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bureau |first=ABP News |date=2023-09-08 |title=Bigg Boss OTT 2's Abhishek Malhan, Jiya Shankar Spark Dating Rumours After They Go on Long Drive |url=https://news.abplive.com/entertainment/ott/bigg-boss-ott-2-abhishek-malhan-jiya-shankar-spark-dating-rumours-after-they-go-on-a-long-drive-together-1628431 |access-date=2023-11-07 |website=news.abplive.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan and Jiya Shankar's new love song 'Judaiyaan' out. Watch |url=https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/abhishek-malhan-jiya-shankar-bigg-boss-ott-2-judaiyaan-song-out-2433000-2023-09-08 |access-date=2023-11-07 |website=India Today}}</ref>
|-
| || ''Noori'' || Actor and Rapper || Komal Sohi || <ref>{{Cite news |date=2023-10-13 |title=Abhishek Malhan's song 'Noori' showcases his rap finesse |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/abhishek-malhans-song-noori-showcases-his-rap-finesse/articleshow/104403178.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan spotted shooting for his next music video, Noori – pics inside |url=https://www.ottplay.com/news/abhishek-malhan-spotted-shooting-for-his-next-music-video-noori-pics-inside/d5993558ac776 |access-date=2023-11-07 |website=OTTPlay}}</ref><ref>{{Cite web |title=On a new turf: Abhishek Malhan releases his first song Noori |url=https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/on-a-new-turf-abhishek-malhan-releases-his-first-song-noori-553380}}</ref>
|-
| || ''Ek Mulaqaat'' || Actor (as Raj) || [[Vishal Mishra (composer)|Vishal Mishra]], [[Shreya Ghoshal]] || <ref>{{Citation |title=Ek Mulaqaat(Trailer): Abhishek Malhan,Sakshi Malik{{!}}Vishal M,Shreya G{{!}}Javed-Mohsin{{!}}Rashmi V{{!}}Bhushan K |url=https://www.youtube.com/watch?v=FvjsZJM-LQ0 |access-date=2023-11-21}}</ref>
|-
| 2023 || ''Big Life Returns'' || Actor and Rapper || JayKay || <ref>{{Cite web |date=2023-12-23 |title=Abhishek Malhan का नया गाना Big Life Returns हुआ release, Bigg Boss में जाने को लेकर की बात |url=https://www.abplive.com/videos/entertainment/abhishek-malhan-s-new-song-big-life-returns-released-talks-about-going-to-bigg-boss-2567690 |access-date=2023-12-23 |website=abplive.com |language=hi}}</ref>
|}
== Finafinai ==
=== Talabijin ===
{| class="wikitable sortable"
|+
! Year !! Title !! Role !! Notes !! References
|-
| rowspan="3" | 2023 || ''[[Bigg Boss OTT (Hindi season 2)|Bigg Boss OTT 2]]'' || Contestant || Runner-Up || <ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan reacts to Elvish Yadav's BB OTT 2 win: Trophy community mein... |url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/abhishek-malhan-reacts-to-elvish-yadavs-bb-ott-2-win-trophy-community-mein-2422349-2023-08-17 |access-date=2023-11-07 |website=India Today}}</ref>
|-
| || Survival game show || Host || on [[Netflix]] India YouTube channel ||
|-
| || ''[[Temptation Island India]]'' || Guest Host || Episode 3, 4, 20 & 34 || <ref>{{Cite web |date=2023-11-02 |title='Bigg Boss OTT 2' fame Abhishek Malhan to enter 'Temptation Island India' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tv/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-to-enter-temptation-island-india-101698911490897.html |access-date=2023-11-07 |website=The Hindustan Times}}</ref><ref>{{Cite web |last=डेस्क |first=एबीपी एंटरटेनमेंट |date=2023-11-02 |title=बिग बॉस के बाद अब इस शो में दिखेंगे अभिषेक मल्हान और एल्विश यादव |url=https://www.abplive.com/entertainment/television/temptation-island-india-abhishek-malhan-to-enter-the-show-after-elvish-yadav-2528660 |access-date=2023-11-07 |website=abplive.com |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |title='BB OTT 2's' Abhishek Malhan, Elvish Yadav to add drama on 'Temptation Island India' |url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/bigg-boss-ott-2s-abhishek-malhan-elvish-yadav-to-add-drama-on-temptation-island-india-2466094-2023-11-22 |access-date=2023-11-22 |website=India Today}}</ref>
|-
| 2024 || ''Playground Season 3'' || Mentor || ||
|}
== Manazarta ==
{{reflist|2}}
{{DEFAULTSORT:Malhan, Abhishek}}
kkkbs2n66o17c6c20lkg4sowrt83rfe
825778
825777
2026-04-24T16:14:43Z
Pharouqenr
25549
825778
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Abhishek Malhan''' (an haife shi a ranar 24 ga Watan Mayu, 1997), wanda aka fi sani da '''Fukra Insaan''', shi ne 'Youtuber' na Indiya, wanda ya kasance shugaban asusun kimiya a ƙasa da shahararren tallace-tallace a bayanai na YouTube da kuma shirin mai zama kamar na 'Bigg Boss OTT (Hausa Rana 2)', Play Ground Session 3 da 'Temptation Island India'.<ref>{{Cite news |date=2023-11-03 |title=Abhishek Malhan on his stint with Bigg Boss OTT 2: 'Makers decide how they want to project you, if you are their favourite then...' |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/abhishek-malhan-on-his-stint-with-bigg-boss-ott-2-makers-decide-how-they-want-to-project-you-if-you-are-their-favourite-then-/articleshow/104945736.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-11-02 |title=After Elvish Yadav, Abhishek Malhan Aka Fukra Insaan To Participate in JioCinema's 'Temptation Island' |url=https://english.jagran.com/entertainment/after-elvish-yadav-abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-to-participate-in-jio-cinema-temptation-island-mouni-roy-karan-kundrra-10111384 |access-date=2023-11-07 |website=English Jagran}}</ref>
== Rayuwar farko ==
Abhishek ya rasu a 24 ga Watan Mayu, 1997, a Pitam Pura, [[Delhi]]<ref name=":0">{{Cite web |title=Abhishek Malhan's Family: Meet family members of Fukra Insaan |url=https://www.thestatesman.com/who-is/abhishek-malhans-family-meet-the-family-members-of-fukra-insaan-1503206282.html}}</ref> daga Vinay Malhan da Dimple Malhan.<ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 Finalist Abhishek Malhan’s Parents Meet With Accident; His Mom Says 'Main Toh Darr Gayi' |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/tv/bigg-boss-ott-2-finalist-abhishek-malhans-parents-meet-with-accident-his-mom-says-main-toh-darr-gayi-article-104323721 |access-date=2023-11-07 |website=TimesNow}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-11 |title=Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan’s mother Dimple Malhan gives tour of their new home |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhans-mother-dimple-malhan-gives-tour-of-their-new-home-1250273 |access-date=2023-11-07 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231107131850/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhans-mother-dimple-malhan-gives-tour-of-their-new-home-1250273 |url-status=dead }}</ref> Ya kammala gudanar da ilimi daga Lancer Convent School, Delhi da kuma ya sami Bachelors of Commerce daga [[Delhi College of Arts and Commerce]].<ref>{{Cite web |last=Harini |date=2023-08-16 |title=Is Abhishek Malhan Sick? What Happened to Abhishek Malhan in Bigg Boss? Why is Abhishek Malhan in Hospital? – News |url=https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |access-date=2023-12-06 |website=Fresherslive |archive-date=2023-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180204/https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |url-status=dead }}</ref>
== aiki ==
A shekarar 2019, Abhishek ya shiga cikin binciken YouTube, a matsayin shawarar gudummawa kamar [[MrBeast|Mr. Beast]] da [[KSI]].<ref>{{Cite web |date=2023-11-04 |title=Abhishek Malhan REVEALS if he will enter Bigg Boss 17 as wildcard; Find out |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |access-date=2023-11-10 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108112204/https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |url-status=dead }}</ref> Shafin sa na YouTube ya bayyana tallace-tallace daga rayuwa (IRL) da tallace-tallace. Ya zama ma'aikata da [[CarryMinati]], mai kula da [[WWE]] wrestler [[The Great Khali]], da Puneet Superstar.<ref>{{Cite web |date=2023-09-14 |title=YouTube Trending Videos: Abhishek Malhan Invites Puneet Superstar To Play Dating Challenge |url=https://www.news18.com/viral/youtube-trending-videos-abhishek-malhan-invites-puneet-superstar-to-play-dating-challenge-8577178.html |access-date=2023-11-08 |website=News18}}</ref><ref>{{Citation |title=I Surprised @CarryMinati with INDIA's BIGGEST PLAYBUTTON |url=https://www.youtube.com/watch?v=iDyDH1ZjNcA |access-date=2023-11-08}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 first runner-up Abhishek Malhan’s unforgettable meeting with wrestling legend The Great Khali |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |access-date=2023-11-08 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108185040/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |url-status=dead }}</ref>
A shekarar 2023, Abhishek ya koma shirin gudanar da ''Bigg Boss OTT (Hausa Rana 2)'', inda ya kasance ƙarshen yana wa daga cikin jagoranci.<ref>{{Cite news |date=2023-09-23 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan reveals he would participate in Bigg Boss 17 on this condition, says "Mereko lana chahte ho toh..." |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-reveals-he-would-participate-in-bigg-boss-17-on-this-condition-says-mereko-lana-chahte-ho-toh-/articleshow/103874914.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-09-06 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan clarifies he isn't hosting Lock Upp 2 but a new... |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-clarifies-he-isnt-hosting-lock-upp-2-but-a-new-/articleshow/103415065.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref> Haka ma ya duba da 'guest-host' a guda huɗu na shiri na 'Temptation Island India'.<ref>{{Cite news |date=2023-11-05 |title=Temptation Island India: Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan supports Jimmy aka Vaibhav Gandhi in tonight's episode |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/temptation-island-india-bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-supports-jimmy-aka-vaibhav-gandhi-in-tonights-episode/articleshow/104989484.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref>
== Bigg Boss OTT ==
A Abhishek Malhan, wanda aka fi sani da '''Fukra Insaan''', shi ne YouTuber daga india, shahararren mawallafi, da kuma 'yan wasan kwaikwayo na shirin gari. Ya samu fahimtar da rashin tsakiya game da bidiyo na YouTube da kuma sha'awar a wurin wasu shirin koyar da 'Bigg Boss OTT (Hausa fasaha 2)', 'Play Ground Session 3' da 'Temptation Island India'.
A 24 ga watan Mayu, 1997, Abhishek ya kasance a [[Pitam Pura]], [[Delhi]]. Yana da rayuwar koyar da Vinay Malhan da Dimple Malhan.<ref name=":0"/> Ya samu harshe a Makarantun Lancer Convent, Delhi da kuma samar da [[Bachelors of Commerce]] daga [[Delhi College of Arts and Commerce]].<ref>{{Cite web |last=Harini |date=2023-08-16 |title=Is Abhishek Malhan Sick? What Happened to Abhishek Malhan in Bigg Boss? Why is Abhishek Malhan in Hospital? – News |url=https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |access-date=2023-12-06 |website=Fresherslive |archive-date=2023-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180204/https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |url-status=dead }}</ref>
== Kasuwanci ==
A shekara ta 2019, Abhishek ya shiga cikin wani bayanai mai suna [[YouTube]], a tsawon lokacin da ya fi gudunmawa daga dan koyar koyon 'Mr. Beast' da [[KSI]].<ref>{{Cite web |date=2023-11-04 |title=Abhishek Malhan REVEALS if he will enter Bigg Boss 17 as wildcard; Find out |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |access-date=2023-11-10 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108112204/https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |url-status=dead }}</ref> Kan shirin gari, an dora bidiyo na real life (IRL) da kuma matsalolin tashin hankali. Ya kafa ra'ayin da ya kasance da [[CarryMinati]], jami'in ƙungiyar [[WWE]] [[The Great Khali]], da Puneet Superstar.<ref>{{Cite web |date=2023-09-14 |title=YouTube Trending Videos: Abhishek Malhan Invites Puneet Superstar To Play Dating Challenge |url=https://www.news18.com/viral/youtube-trending-videos-abhishek-malhan-invites-puneet-superstar-to-play-dating-challenge-8577178.html |access-date=2023-11-08 |website=News18}}</ref><ref>{{Citation |title=I Surprised @CarryMinati with INDIA's BIGGEST PLAYBUTTON |url=https://www.youtube.com/watch?v=iDyDH1ZjNcA |access-date=2023-11-08}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 first runner-up Abhishek Malhan’s unforgettable meeting with wrestling legend The Great Khali |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |access-date=2023-11-08 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108185040/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |url-status=dead }}</ref>
A shekara ta 2023, Abhishek ya shirya matsayin jami'in shirin [[Bigg Boss OTT (Hindi season 2)|''Bigg Boss OTT'' Fasaha 2]], inda ya zo da kuma ya fito da gaban,<ref>{{Cite news |date=2023-09-23 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan reveals he would participate in Bigg Boss 17 on this condition, says "Mereko lana chahte ho toh..." |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-reveals-he-would-participate-in-bigg-boss-17-on-this-condition-says-mereko-lana-chahte-ho-toh-/articleshow/103874914.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-09-06 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan clarifies he isn't hosting Lock Upp 2 but a new... |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-clarifies-he-isnt-hosting-lock-upp-2-but-a-new-/articleshow/103415065.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref> kuma ya zama wani jami'in shahararre a baya a shirin kungiyar dama. Yana kaiwa ziyara game da 'Temptation Island India',<ref>{{Cite news |date=2023-11-05 |title=Temptation Island India: Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan supports Jimmy aka Vaibhav Gandhi in tonight's episode |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/temptation-island-india-bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-supports-jimmy-aka-vaibhav-gandhi-in-tonights-episode/articleshow/104989484.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bureau |first=ABP News |date=2023-11-02 |title=Abhishek Malhan, Elvish Yadav Reunite For Temptation Island India; Call It 'Bhaichara on Top' |url=https://news.abplive.com/entertainment/ott/bigg-boss-ott-2-contestants-abhishek-malhan-elvish-yadav-reunite-for-temptation-island-india-1640022 |access-date=2023-11-07 |website=news.abplive.com}}</ref> a matsayin mai ziyara da jimawa a episodes hudu na shirin yabo mai jin dadin 'Temptation Island India'. Sakamakon haka, ya yi kungiyar kwararru a shirin sa'oin baki game da [[Netflix]] (India) a kan shirin YouTube su.
Kuma, shi ne yana da tarihi cikin siyasar yawan 'Chief Executive Officer (CEO)' na kungiyar Mr. Bond wanda aka fi sani da irin abubuwan da suke gudanar da kewayen sha'awa.
Abhishek ya jefa matsalolin da suka faru, don haka ya mayar da la'akari da Elvish Yadav bayan Bigg Boss OTT. Matsala ta iya da niyyar daidaita daya bayan rikicin lissafin cimma da ita ta 25 lakh na ruwan fara,<ref>{{Cite web |last=डेस्क |first=एबीपी एंटरटेनमेंट |date=2023-09-28 |title=क्या अभिषेक मल्हान ने एल्विश यादव के खिलाफ निगेटिव पीआर के लिए खर्च किए 25 लाख रुपये? |url=https://www.abplive.com/entertainment/television/abhishek-malhan-reaction-negative-pr-pay-rs-25-lakh-for-against-elvish-yadav-2503798 |access-date=2023-11-07 |website=abplive.com |language=hi}}</ref>
=== Waƙoƙin bidiyo===
{| class="wikitable sortable"
|+
! Year !! Title !! Role !! Singer(s) !! References
|-
| 2021 || ''Big Life'' || Actor and Rapper || Drrvn & Parth || <ref name=":2">{{Cite web |title=Bigg Boss OTT 2: Who is Abhishek Malhan aka Fukra Insaan; Career, age, Youtube, Girlfriend |url=https://www.jagrantv.com/en-show/biography-of-bb-ott-2-contestant-abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-net-worth-career-age-youtube-girlfriend-rc1043341 |access-date=2023-11-08 |website=jagrantv}}</ref>
|-
| || ''Tum Mere'' || Actor and Rapper || Crazydeep || <ref>{{Cite web |title=अभिषेक मल्हान भाई निश्चय मल्हान के साथ मिलकर लाएंगे पॉपुलर सॉन्ग 'तुम मेरे' का सीक्वल 'तुम मेरे पार्ट 2' |url=https://ndtv.in/television/abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-and-nishchay-malhan-aka-triggered-insaan-soon-to-bring-tum-mere-song-sequel-3602481 |access-date=2023-11-08 |website=NDTVIndia |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108105707/https://ndtv.in/television/abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-and-nishchay-malhan-aka-triggered-insaan-soon-to-bring-tum-mere-song-sequel-3602481 |url-status=dead }}</ref>
|-
| || ''Fly High'' || Actor and Rapper || || <ref name=":2" />
|-
| || ''Dreamer'' || Actor and Singer || ||
|-
| 2022 || ''Ranjha'' || Actor and Singer || Sharanjeet Singh ||
|-
| || ''Rahaan'' || Actor and Singer || [[Nikhita Gandhi]] ||
|-
| || ''Fake Love'' || Actor and Rapper || Sharanjeet Singh || <ref>{{Citation |title='FAKE LOVE' – FUKRA INSAAN (Official Music Video) @FukraInsaan |url=https://www.youtube.com/watch?v=n38uESN2DGk |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| || ''Meme Song'' || Actor and Rapper || Sharanjeet Singh || <ref>{{Citation |title=MEME SONG – Fukra insaan (Official Music video) @FukraInsaan |url=https://www.youtube.com/watch?v=rYLWGeTo9Tw |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| || ''Flex'' || Actor and Singer || || <ref>{{Citation |title=FLEX – FUKRA INSAAN (Official Music Video) |url=https://www.youtube.com/watch?v=KYUogiVM08s |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| 2023 || ''Akhiyan'' || Actor and Singer || ||
|-
| || ''Arsaa'' || Actor and Rapper || [[Amit Mishra (singer)|Amit Mishra]] || <ref>{{Cite web |title=Check Out Popular Hindi Lyrical Song Music Video Arsaa Sung By Amit Mishra {{!}} Hindi Video Songs – Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/hindi/check-out-popular-hindi-lyrical-song-music-video-arsaa-sung-by-amit-mishra/videoshow/103322295.cms |access-date=2023-11-08 |website=The Times of India}}</ref>
|-
| || ''Tum Mere 2'' || Actor and Rapper || Crazydeep ||
|-
| || ''Din Te Raat'' || Actor || Kartik Malhotra || <ref>{{Cite web |last=Dhiman |first=Nikshey |date=2023-08-19 |title=Bigg Boss OTT Season 2 Runner-up Abhishek Malhan mesmerizes the internet with spellbinding performance on 'Din Te Raat:' watch video |url=https://www.dnpindia.in/entertainment/bigg-boss-ott-season-2-runner-up-abhishek-malhan-mesmerizes-the-internet-with-spellbinding-performance-on-din-te-raat-watch-video/289721/ |access-date=2023-11-08 |website=DNP INDIA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108105708/https://www.dnpindia.in/entertainment/bigg-boss-ott-season-2-runner-up-abhishek-malhan-mesmerizes-the-internet-with-spellbinding-performance-on-din-te-raat-watch-video/289721/ |url-status=dead }}</ref>
|-
| || ''Judaaiyan'' || Actor and Singer || [[Tanveer Evan]] || <ref>{{Cite web |title=After Jiya Shankar, Abhishek Malhan To Team Up With Jennifer Winget For Music Video? Here's The Truth! |url=https://www.filmibeat.com/television/news/2023/after-jiya-shankar-abhishek-malhan-team-up-with-jennifer-winget-music-video-bigg-boss-17-bb17-update-370399.html}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bureau |first=ABP News |date=2023-09-08 |title=Bigg Boss OTT 2's Abhishek Malhan, Jiya Shankar Spark Dating Rumours After They Go on Long Drive |url=https://news.abplive.com/entertainment/ott/bigg-boss-ott-2-abhishek-malhan-jiya-shankar-spark-dating-rumours-after-they-go-on-a-long-drive-together-1628431 |access-date=2023-11-07 |website=news.abplive.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan and Jiya Shankar's new love song 'Judaiyaan' out. Watch |url=https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/abhishek-malhan-jiya-shankar-bigg-boss-ott-2-judaiyaan-song-out-2433000-2023-09-08 |access-date=2023-11-07 |website=India Today}}</ref>
|-
| || ''Noori'' || Actor and Rapper || Komal Sohi || <ref>{{Cite news |date=2023-10-13 |title=Abhishek Malhan's song 'Noori' showcases his rap finesse |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/abhishek-malhans-song-noori-showcases-his-rap-finesse/articleshow/104403178.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan spotted shooting for his next music video, Noori – pics inside |url=https://www.ottplay.com/news/abhishek-malhan-spotted-shooting-for-his-next-music-video-noori-pics-inside/d5993558ac776 |access-date=2023-11-07 |website=OTTPlay}}</ref><ref>{{Cite web |title=On a new turf: Abhishek Malhan releases his first song Noori |url=https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/on-a-new-turf-abhishek-malhan-releases-his-first-song-noori-553380}}</ref>
|-
| || ''Ek Mulaqaat'' || Actor (as Raj) || [[Vishal Mishra (composer)|Vishal Mishra]], [[Shreya Ghoshal]] || <ref>{{Citation |title=Ek Mulaqaat(Trailer): Abhishek Malhan,Sakshi Malik{{!}}Vishal M,Shreya G{{!}}Javed-Mohsin{{!}}Rashmi V{{!}}Bhushan K |url=https://www.youtube.com/watch?v=FvjsZJM-LQ0 |access-date=2023-11-21}}</ref>
|-
| 2023 || ''Big Life Returns'' || Actor and Rapper || JayKay || <ref>{{Cite web |date=2023-12-23 |title=Abhishek Malhan का नया गाना Big Life Returns हुआ release, Bigg Boss में जाने को लेकर की बात |url=https://www.abplive.com/videos/entertainment/abhishek-malhan-s-new-song-big-life-returns-released-talks-about-going-to-bigg-boss-2567690 |access-date=2023-12-23 |website=abplive.com |language=hi}}</ref>
|}
== Finafinai ==
=== Talabijin ===
{| class="wikitable sortable"
|+
! Year !! Title !! Role !! Notes !! References
|-
| rowspan="3" | 2023 || ''[[Bigg Boss OTT (Hindi season 2)|Bigg Boss OTT 2]]'' || Contestant || Runner-Up || <ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan reacts to Elvish Yadav's BB OTT 2 win: Trophy community mein... |url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/abhishek-malhan-reacts-to-elvish-yadavs-bb-ott-2-win-trophy-community-mein-2422349-2023-08-17 |access-date=2023-11-07 |website=India Today}}</ref>
|-
| || Survival game show || Host || on [[Netflix]] India YouTube channel ||
|-
| || ''[[Temptation Island India]]'' || Guest Host || Episode 3, 4, 20 & 34 || <ref>{{Cite web |date=2023-11-02 |title='Bigg Boss OTT 2' fame Abhishek Malhan to enter 'Temptation Island India' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tv/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-to-enter-temptation-island-india-101698911490897.html |access-date=2023-11-07 |website=The Hindustan Times}}</ref><ref>{{Cite web |last=डेस्क |first=एबीपी एंटरटेनमेंट |date=2023-11-02 |title=बिग बॉस के बाद अब इस शो में दिखेंगे अभिषेक मल्हान और एल्विश यादव |url=https://www.abplive.com/entertainment/television/temptation-island-india-abhishek-malhan-to-enter-the-show-after-elvish-yadav-2528660 |access-date=2023-11-07 |website=abplive.com |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |title='BB OTT 2's' Abhishek Malhan, Elvish Yadav to add drama on 'Temptation Island India' |url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/bigg-boss-ott-2s-abhishek-malhan-elvish-yadav-to-add-drama-on-temptation-island-india-2466094-2023-11-22 |access-date=2023-11-22 |website=India Today}}</ref>
|-
| 2024 || ''Playground Season 3'' || Mentor || ||
|}
== Manazarta ==
{{reflist|2}}
{{DEFAULTSORT:Malhan, Abhishek}}
cb6a0g4049gptu4pav1rnk5ntfsacgg
825779
825778
2026-04-24T16:14:58Z
Pharouqenr
25549
825779
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Abhishek Malhan''' (an haife shi a ranar 24 ga Watan Mayu, 1997), wanda aka fi sani da '''Fukra Insaan''', shi ne 'Youtuber' na Indiya, wanda ya kasance shugaban asusun kimiya a ƙasa da shahararren tallace-tallace a bayanai na YouTube da kuma shirin mai zama kamar na 'Bigg Boss OTT (Hausa Rana 2)', Play Ground Session 3 da 'Temptation Island India'.<ref>{{Cite news |date=2023-11-03 |title=Abhishek Malhan on his stint with Bigg Boss OTT 2: 'Makers decide how they want to project you, if you are their favourite then...' |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/abhishek-malhan-on-his-stint-with-bigg-boss-ott-2-makers-decide-how-they-want-to-project-you-if-you-are-their-favourite-then-/articleshow/104945736.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-11-02 |title=After Elvish Yadav, Abhishek Malhan Aka Fukra Insaan To Participate in JioCinema's 'Temptation Island' |url=https://english.jagran.com/entertainment/after-elvish-yadav-abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-to-participate-in-jio-cinema-temptation-island-mouni-roy-karan-kundrra-10111384 |access-date=2023-11-07 |website=English Jagran}}</ref>
== Rayuwar farko ==
Abhishek ya rasu a 24 ga Watan Mayu, 1997, a Pitam Pura, [[Delhi]]<ref name=":0">{{Cite web |title=Abhishek Malhan's Family: Meet family members of Fukra Insaan |url=https://www.thestatesman.com/who-is/abhishek-malhans-family-meet-the-family-members-of-fukra-insaan-1503206282.html}}</ref> daga Vinay Malhan da Dimple Malhan.<ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 Finalist Abhishek Malhan’s Parents Meet With Accident; His Mom Says 'Main Toh Darr Gayi' |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/tv/bigg-boss-ott-2-finalist-abhishek-malhans-parents-meet-with-accident-his-mom-says-main-toh-darr-gayi-article-104323721 |access-date=2023-11-07 |website=TimesNow}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-11 |title=Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan’s mother Dimple Malhan gives tour of their new home |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhans-mother-dimple-malhan-gives-tour-of-their-new-home-1250273 |access-date=2023-11-07 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231107131850/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhans-mother-dimple-malhan-gives-tour-of-their-new-home-1250273 |url-status=dead }}</ref> Ya kammala gudanar da ilimi daga Lancer Convent School, Delhi da kuma ya sami Bachelors of Commerce daga Delhi College of Arts and Commerce.<ref>{{Cite web |last=Harini |date=2023-08-16 |title=Is Abhishek Malhan Sick? What Happened to Abhishek Malhan in Bigg Boss? Why is Abhishek Malhan in Hospital? – News |url=https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |access-date=2023-12-06 |website=Fresherslive |archive-date=2023-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180204/https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |url-status=dead }}</ref>
== aiki ==
A shekarar 2019, Abhishek ya shiga cikin binciken YouTube, a matsayin shawarar gudummawa kamar [[MrBeast|Mr. Beast]] da [[KSI]].<ref>{{Cite web |date=2023-11-04 |title=Abhishek Malhan REVEALS if he will enter Bigg Boss 17 as wildcard; Find out |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |access-date=2023-11-10 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108112204/https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |url-status=dead }}</ref> Shafin sa na YouTube ya bayyana tallace-tallace daga rayuwa (IRL) da tallace-tallace. Ya zama ma'aikata da [[CarryMinati]], mai kula da [[WWE]] wrestler [[The Great Khali]], da Puneet Superstar.<ref>{{Cite web |date=2023-09-14 |title=YouTube Trending Videos: Abhishek Malhan Invites Puneet Superstar To Play Dating Challenge |url=https://www.news18.com/viral/youtube-trending-videos-abhishek-malhan-invites-puneet-superstar-to-play-dating-challenge-8577178.html |access-date=2023-11-08 |website=News18}}</ref><ref>{{Citation |title=I Surprised @CarryMinati with INDIA's BIGGEST PLAYBUTTON |url=https://www.youtube.com/watch?v=iDyDH1ZjNcA |access-date=2023-11-08}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 first runner-up Abhishek Malhan’s unforgettable meeting with wrestling legend The Great Khali |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |access-date=2023-11-08 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108185040/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |url-status=dead }}</ref>
A shekarar 2023, Abhishek ya koma shirin gudanar da ''Bigg Boss OTT (Hausa Rana 2)'', inda ya kasance ƙarshen yana wa daga cikin jagoranci.<ref>{{Cite news |date=2023-09-23 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan reveals he would participate in Bigg Boss 17 on this condition, says "Mereko lana chahte ho toh..." |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-reveals-he-would-participate-in-bigg-boss-17-on-this-condition-says-mereko-lana-chahte-ho-toh-/articleshow/103874914.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-09-06 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan clarifies he isn't hosting Lock Upp 2 but a new... |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-clarifies-he-isnt-hosting-lock-upp-2-but-a-new-/articleshow/103415065.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref> Haka ma ya duba da 'guest-host' a guda huɗu na shiri na 'Temptation Island India'.<ref>{{Cite news |date=2023-11-05 |title=Temptation Island India: Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan supports Jimmy aka Vaibhav Gandhi in tonight's episode |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/temptation-island-india-bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-supports-jimmy-aka-vaibhav-gandhi-in-tonights-episode/articleshow/104989484.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref>
== Bigg Boss OTT ==
A Abhishek Malhan, wanda aka fi sani da '''Fukra Insaan''', shi ne YouTuber daga india, shahararren mawallafi, da kuma 'yan wasan kwaikwayo na shirin gari. Ya samu fahimtar da rashin tsakiya game da bidiyo na YouTube da kuma sha'awar a wurin wasu shirin koyar da 'Bigg Boss OTT (Hausa fasaha 2)', 'Play Ground Session 3' da 'Temptation Island India'.
A 24 ga watan Mayu, 1997, Abhishek ya kasance a [[Pitam Pura]], [[Delhi]]. Yana da rayuwar koyar da Vinay Malhan da Dimple Malhan.<ref name=":0"/> Ya samu harshe a Makarantun Lancer Convent, Delhi da kuma samar da [[Bachelors of Commerce]] daga [[Delhi College of Arts and Commerce]].<ref>{{Cite web |last=Harini |date=2023-08-16 |title=Is Abhishek Malhan Sick? What Happened to Abhishek Malhan in Bigg Boss? Why is Abhishek Malhan in Hospital? – News |url=https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |access-date=2023-12-06 |website=Fresherslive |archive-date=2023-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180204/https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |url-status=dead }}</ref>
== Kasuwanci ==
A shekara ta 2019, Abhishek ya shiga cikin wani bayanai mai suna [[YouTube]], a tsawon lokacin da ya fi gudunmawa daga dan koyar koyon 'Mr. Beast' da [[KSI]].<ref>{{Cite web |date=2023-11-04 |title=Abhishek Malhan REVEALS if he will enter Bigg Boss 17 as wildcard; Find out |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |access-date=2023-11-10 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108112204/https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |url-status=dead }}</ref> Kan shirin gari, an dora bidiyo na real life (IRL) da kuma matsalolin tashin hankali. Ya kafa ra'ayin da ya kasance da [[CarryMinati]], jami'in ƙungiyar [[WWE]] [[The Great Khali]], da Puneet Superstar.<ref>{{Cite web |date=2023-09-14 |title=YouTube Trending Videos: Abhishek Malhan Invites Puneet Superstar To Play Dating Challenge |url=https://www.news18.com/viral/youtube-trending-videos-abhishek-malhan-invites-puneet-superstar-to-play-dating-challenge-8577178.html |access-date=2023-11-08 |website=News18}}</ref><ref>{{Citation |title=I Surprised @CarryMinati with INDIA's BIGGEST PLAYBUTTON |url=https://www.youtube.com/watch?v=iDyDH1ZjNcA |access-date=2023-11-08}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 first runner-up Abhishek Malhan’s unforgettable meeting with wrestling legend The Great Khali |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |access-date=2023-11-08 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108185040/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |url-status=dead }}</ref>
A shekara ta 2023, Abhishek ya shirya matsayin jami'in shirin [[Bigg Boss OTT (Hindi season 2)|''Bigg Boss OTT'' Fasaha 2]], inda ya zo da kuma ya fito da gaban,<ref>{{Cite news |date=2023-09-23 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan reveals he would participate in Bigg Boss 17 on this condition, says "Mereko lana chahte ho toh..." |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-reveals-he-would-participate-in-bigg-boss-17-on-this-condition-says-mereko-lana-chahte-ho-toh-/articleshow/103874914.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-09-06 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan clarifies he isn't hosting Lock Upp 2 but a new... |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-clarifies-he-isnt-hosting-lock-upp-2-but-a-new-/articleshow/103415065.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref> kuma ya zama wani jami'in shahararre a baya a shirin kungiyar dama. Yana kaiwa ziyara game da 'Temptation Island India',<ref>{{Cite news |date=2023-11-05 |title=Temptation Island India: Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan supports Jimmy aka Vaibhav Gandhi in tonight's episode |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/temptation-island-india-bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-supports-jimmy-aka-vaibhav-gandhi-in-tonights-episode/articleshow/104989484.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bureau |first=ABP News |date=2023-11-02 |title=Abhishek Malhan, Elvish Yadav Reunite For Temptation Island India; Call It 'Bhaichara on Top' |url=https://news.abplive.com/entertainment/ott/bigg-boss-ott-2-contestants-abhishek-malhan-elvish-yadav-reunite-for-temptation-island-india-1640022 |access-date=2023-11-07 |website=news.abplive.com}}</ref> a matsayin mai ziyara da jimawa a episodes hudu na shirin yabo mai jin dadin 'Temptation Island India'. Sakamakon haka, ya yi kungiyar kwararru a shirin sa'oin baki game da [[Netflix]] (India) a kan shirin YouTube su.
Kuma, shi ne yana da tarihi cikin siyasar yawan 'Chief Executive Officer (CEO)' na kungiyar Mr. Bond wanda aka fi sani da irin abubuwan da suke gudanar da kewayen sha'awa.
Abhishek ya jefa matsalolin da suka faru, don haka ya mayar da la'akari da Elvish Yadav bayan Bigg Boss OTT. Matsala ta iya da niyyar daidaita daya bayan rikicin lissafin cimma da ita ta 25 lakh na ruwan fara,<ref>{{Cite web |last=डेस्क |first=एबीपी एंटरटेनमेंट |date=2023-09-28 |title=क्या अभिषेक मल्हान ने एल्विश यादव के खिलाफ निगेटिव पीआर के लिए खर्च किए 25 लाख रुपये? |url=https://www.abplive.com/entertainment/television/abhishek-malhan-reaction-negative-pr-pay-rs-25-lakh-for-against-elvish-yadav-2503798 |access-date=2023-11-07 |website=abplive.com |language=hi}}</ref>
=== Waƙoƙin bidiyo===
{| class="wikitable sortable"
|+
! Year !! Title !! Role !! Singer(s) !! References
|-
| 2021 || ''Big Life'' || Actor and Rapper || Drrvn & Parth || <ref name=":2">{{Cite web |title=Bigg Boss OTT 2: Who is Abhishek Malhan aka Fukra Insaan; Career, age, Youtube, Girlfriend |url=https://www.jagrantv.com/en-show/biography-of-bb-ott-2-contestant-abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-net-worth-career-age-youtube-girlfriend-rc1043341 |access-date=2023-11-08 |website=jagrantv}}</ref>
|-
| || ''Tum Mere'' || Actor and Rapper || Crazydeep || <ref>{{Cite web |title=अभिषेक मल्हान भाई निश्चय मल्हान के साथ मिलकर लाएंगे पॉपुलर सॉन्ग 'तुम मेरे' का सीक्वल 'तुम मेरे पार्ट 2' |url=https://ndtv.in/television/abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-and-nishchay-malhan-aka-triggered-insaan-soon-to-bring-tum-mere-song-sequel-3602481 |access-date=2023-11-08 |website=NDTVIndia |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108105707/https://ndtv.in/television/abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-and-nishchay-malhan-aka-triggered-insaan-soon-to-bring-tum-mere-song-sequel-3602481 |url-status=dead }}</ref>
|-
| || ''Fly High'' || Actor and Rapper || || <ref name=":2" />
|-
| || ''Dreamer'' || Actor and Singer || ||
|-
| 2022 || ''Ranjha'' || Actor and Singer || Sharanjeet Singh ||
|-
| || ''Rahaan'' || Actor and Singer || [[Nikhita Gandhi]] ||
|-
| || ''Fake Love'' || Actor and Rapper || Sharanjeet Singh || <ref>{{Citation |title='FAKE LOVE' – FUKRA INSAAN (Official Music Video) @FukraInsaan |url=https://www.youtube.com/watch?v=n38uESN2DGk |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| || ''Meme Song'' || Actor and Rapper || Sharanjeet Singh || <ref>{{Citation |title=MEME SONG – Fukra insaan (Official Music video) @FukraInsaan |url=https://www.youtube.com/watch?v=rYLWGeTo9Tw |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| || ''Flex'' || Actor and Singer || || <ref>{{Citation |title=FLEX – FUKRA INSAAN (Official Music Video) |url=https://www.youtube.com/watch?v=KYUogiVM08s |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| 2023 || ''Akhiyan'' || Actor and Singer || ||
|-
| || ''Arsaa'' || Actor and Rapper || [[Amit Mishra (singer)|Amit Mishra]] || <ref>{{Cite web |title=Check Out Popular Hindi Lyrical Song Music Video Arsaa Sung By Amit Mishra {{!}} Hindi Video Songs – Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/hindi/check-out-popular-hindi-lyrical-song-music-video-arsaa-sung-by-amit-mishra/videoshow/103322295.cms |access-date=2023-11-08 |website=The Times of India}}</ref>
|-
| || ''Tum Mere 2'' || Actor and Rapper || Crazydeep ||
|-
| || ''Din Te Raat'' || Actor || Kartik Malhotra || <ref>{{Cite web |last=Dhiman |first=Nikshey |date=2023-08-19 |title=Bigg Boss OTT Season 2 Runner-up Abhishek Malhan mesmerizes the internet with spellbinding performance on 'Din Te Raat:' watch video |url=https://www.dnpindia.in/entertainment/bigg-boss-ott-season-2-runner-up-abhishek-malhan-mesmerizes-the-internet-with-spellbinding-performance-on-din-te-raat-watch-video/289721/ |access-date=2023-11-08 |website=DNP INDIA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108105708/https://www.dnpindia.in/entertainment/bigg-boss-ott-season-2-runner-up-abhishek-malhan-mesmerizes-the-internet-with-spellbinding-performance-on-din-te-raat-watch-video/289721/ |url-status=dead }}</ref>
|-
| || ''Judaaiyan'' || Actor and Singer || [[Tanveer Evan]] || <ref>{{Cite web |title=After Jiya Shankar, Abhishek Malhan To Team Up With Jennifer Winget For Music Video? Here's The Truth! |url=https://www.filmibeat.com/television/news/2023/after-jiya-shankar-abhishek-malhan-team-up-with-jennifer-winget-music-video-bigg-boss-17-bb17-update-370399.html}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bureau |first=ABP News |date=2023-09-08 |title=Bigg Boss OTT 2's Abhishek Malhan, Jiya Shankar Spark Dating Rumours After They Go on Long Drive |url=https://news.abplive.com/entertainment/ott/bigg-boss-ott-2-abhishek-malhan-jiya-shankar-spark-dating-rumours-after-they-go-on-a-long-drive-together-1628431 |access-date=2023-11-07 |website=news.abplive.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan and Jiya Shankar's new love song 'Judaiyaan' out. Watch |url=https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/abhishek-malhan-jiya-shankar-bigg-boss-ott-2-judaiyaan-song-out-2433000-2023-09-08 |access-date=2023-11-07 |website=India Today}}</ref>
|-
| || ''Noori'' || Actor and Rapper || Komal Sohi || <ref>{{Cite news |date=2023-10-13 |title=Abhishek Malhan's song 'Noori' showcases his rap finesse |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/abhishek-malhans-song-noori-showcases-his-rap-finesse/articleshow/104403178.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan spotted shooting for his next music video, Noori – pics inside |url=https://www.ottplay.com/news/abhishek-malhan-spotted-shooting-for-his-next-music-video-noori-pics-inside/d5993558ac776 |access-date=2023-11-07 |website=OTTPlay}}</ref><ref>{{Cite web |title=On a new turf: Abhishek Malhan releases his first song Noori |url=https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/on-a-new-turf-abhishek-malhan-releases-his-first-song-noori-553380}}</ref>
|-
| || ''Ek Mulaqaat'' || Actor (as Raj) || [[Vishal Mishra (composer)|Vishal Mishra]], [[Shreya Ghoshal]] || <ref>{{Citation |title=Ek Mulaqaat(Trailer): Abhishek Malhan,Sakshi Malik{{!}}Vishal M,Shreya G{{!}}Javed-Mohsin{{!}}Rashmi V{{!}}Bhushan K |url=https://www.youtube.com/watch?v=FvjsZJM-LQ0 |access-date=2023-11-21}}</ref>
|-
| 2023 || ''Big Life Returns'' || Actor and Rapper || JayKay || <ref>{{Cite web |date=2023-12-23 |title=Abhishek Malhan का नया गाना Big Life Returns हुआ release, Bigg Boss में जाने को लेकर की बात |url=https://www.abplive.com/videos/entertainment/abhishek-malhan-s-new-song-big-life-returns-released-talks-about-going-to-bigg-boss-2567690 |access-date=2023-12-23 |website=abplive.com |language=hi}}</ref>
|}
== Finafinai ==
=== Talabijin ===
{| class="wikitable sortable"
|+
! Year !! Title !! Role !! Notes !! References
|-
| rowspan="3" | 2023 || ''[[Bigg Boss OTT (Hindi season 2)|Bigg Boss OTT 2]]'' || Contestant || Runner-Up || <ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan reacts to Elvish Yadav's BB OTT 2 win: Trophy community mein... |url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/abhishek-malhan-reacts-to-elvish-yadavs-bb-ott-2-win-trophy-community-mein-2422349-2023-08-17 |access-date=2023-11-07 |website=India Today}}</ref>
|-
| || Survival game show || Host || on [[Netflix]] India YouTube channel ||
|-
| || ''[[Temptation Island India]]'' || Guest Host || Episode 3, 4, 20 & 34 || <ref>{{Cite web |date=2023-11-02 |title='Bigg Boss OTT 2' fame Abhishek Malhan to enter 'Temptation Island India' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tv/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-to-enter-temptation-island-india-101698911490897.html |access-date=2023-11-07 |website=The Hindustan Times}}</ref><ref>{{Cite web |last=डेस्क |first=एबीपी एंटरटेनमेंट |date=2023-11-02 |title=बिग बॉस के बाद अब इस शो में दिखेंगे अभिषेक मल्हान और एल्विश यादव |url=https://www.abplive.com/entertainment/television/temptation-island-india-abhishek-malhan-to-enter-the-show-after-elvish-yadav-2528660 |access-date=2023-11-07 |website=abplive.com |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |title='BB OTT 2's' Abhishek Malhan, Elvish Yadav to add drama on 'Temptation Island India' |url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/bigg-boss-ott-2s-abhishek-malhan-elvish-yadav-to-add-drama-on-temptation-island-india-2466094-2023-11-22 |access-date=2023-11-22 |website=India Today}}</ref>
|-
| 2024 || ''Playground Season 3'' || Mentor || ||
|}
== Manazarta ==
{{reflist|2}}
{{DEFAULTSORT:Malhan, Abhishek}}
nydxcbsm0gdz3qra1vwgzq4m2x845vh
825780
825779
2026-04-24T16:15:13Z
Pharouqenr
25549
825780
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Abhishek Malhan''' (an haife shi a ranar 24 ga Watan Mayu, 1997), wanda aka fi sani da '''Fukra Insaan''', shi ne 'Youtuber' na Indiya, wanda ya kasance shugaban asusun kimiya a ƙasa da shahararren tallace-tallace a bayanai na YouTube da kuma shirin mai zama kamar na 'Bigg Boss OTT (Hausa Rana 2)', Play Ground Session 3 da 'Temptation Island India'.<ref>{{Cite news |date=2023-11-03 |title=Abhishek Malhan on his stint with Bigg Boss OTT 2: 'Makers decide how they want to project you, if you are their favourite then...' |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/abhishek-malhan-on-his-stint-with-bigg-boss-ott-2-makers-decide-how-they-want-to-project-you-if-you-are-their-favourite-then-/articleshow/104945736.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-11-02 |title=After Elvish Yadav, Abhishek Malhan Aka Fukra Insaan To Participate in JioCinema's 'Temptation Island' |url=https://english.jagran.com/entertainment/after-elvish-yadav-abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-to-participate-in-jio-cinema-temptation-island-mouni-roy-karan-kundrra-10111384 |access-date=2023-11-07 |website=English Jagran}}</ref>
== Rayuwar farko ==
Abhishek ya rasu a 24 ga Watan Mayu, 1997, a Pitam Pura, [[Delhi]]<ref name=":0">{{Cite web |title=Abhishek Malhan's Family: Meet family members of Fukra Insaan |url=https://www.thestatesman.com/who-is/abhishek-malhans-family-meet-the-family-members-of-fukra-insaan-1503206282.html}}</ref> daga Vinay Malhan da Dimple Malhan.<ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 Finalist Abhishek Malhan’s Parents Meet With Accident; His Mom Says 'Main Toh Darr Gayi' |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/tv/bigg-boss-ott-2-finalist-abhishek-malhans-parents-meet-with-accident-his-mom-says-main-toh-darr-gayi-article-104323721 |access-date=2023-11-07 |website=TimesNow}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-11 |title=Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan’s mother Dimple Malhan gives tour of their new home |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhans-mother-dimple-malhan-gives-tour-of-their-new-home-1250273 |access-date=2023-11-07 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231107131850/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhans-mother-dimple-malhan-gives-tour-of-their-new-home-1250273 |url-status=dead }}</ref> Ya kammala gudanar da ilimi daga Lancer Convent School, Delhi da kuma ya sami Bachelors of Commerce daga Delhi College of Arts and Commerce.<ref>{{Cite web |last=Harini |date=2023-08-16 |title=Is Abhishek Malhan Sick? What Happened to Abhishek Malhan in Bigg Boss? Why is Abhishek Malhan in Hospital? – News |url=https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |access-date=2023-12-06 |website=Fresherslive |archive-date=2023-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180204/https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |url-status=dead }}</ref>
== aiki ==
A shekarar 2019, Abhishek ya shiga cikin binciken YouTube, a matsayin shawarar gudummawa kamar Mr. Beast da [[KSI]].<ref>{{Cite web |date=2023-11-04 |title=Abhishek Malhan REVEALS if he will enter Bigg Boss 17 as wildcard; Find out |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |access-date=2023-11-10 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108112204/https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |url-status=dead }}</ref> Shafin sa na YouTube ya bayyana tallace-tallace daga rayuwa (IRL) da tallace-tallace. Ya zama ma'aikata da [[CarryMinati]], mai kula da [[WWE]] wrestler [[The Great Khali]], da Puneet Superstar.<ref>{{Cite web |date=2023-09-14 |title=YouTube Trending Videos: Abhishek Malhan Invites Puneet Superstar To Play Dating Challenge |url=https://www.news18.com/viral/youtube-trending-videos-abhishek-malhan-invites-puneet-superstar-to-play-dating-challenge-8577178.html |access-date=2023-11-08 |website=News18}}</ref><ref>{{Citation |title=I Surprised @CarryMinati with INDIA's BIGGEST PLAYBUTTON |url=https://www.youtube.com/watch?v=iDyDH1ZjNcA |access-date=2023-11-08}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 first runner-up Abhishek Malhan’s unforgettable meeting with wrestling legend The Great Khali |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |access-date=2023-11-08 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108185040/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |url-status=dead }}</ref>
A shekarar 2023, Abhishek ya koma shirin gudanar da ''Bigg Boss OTT (Hausa Rana 2)'', inda ya kasance ƙarshen yana wa daga cikin jagoranci.<ref>{{Cite news |date=2023-09-23 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan reveals he would participate in Bigg Boss 17 on this condition, says "Mereko lana chahte ho toh..." |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-reveals-he-would-participate-in-bigg-boss-17-on-this-condition-says-mereko-lana-chahte-ho-toh-/articleshow/103874914.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-09-06 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan clarifies he isn't hosting Lock Upp 2 but a new... |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-clarifies-he-isnt-hosting-lock-upp-2-but-a-new-/articleshow/103415065.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref> Haka ma ya duba da 'guest-host' a guda huɗu na shiri na 'Temptation Island India'.<ref>{{Cite news |date=2023-11-05 |title=Temptation Island India: Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan supports Jimmy aka Vaibhav Gandhi in tonight's episode |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/temptation-island-india-bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-supports-jimmy-aka-vaibhav-gandhi-in-tonights-episode/articleshow/104989484.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref>
== Bigg Boss OTT ==
A Abhishek Malhan, wanda aka fi sani da '''Fukra Insaan''', shi ne YouTuber daga india, shahararren mawallafi, da kuma 'yan wasan kwaikwayo na shirin gari. Ya samu fahimtar da rashin tsakiya game da bidiyo na YouTube da kuma sha'awar a wurin wasu shirin koyar da 'Bigg Boss OTT (Hausa fasaha 2)', 'Play Ground Session 3' da 'Temptation Island India'.
A 24 ga watan Mayu, 1997, Abhishek ya kasance a [[Pitam Pura]], [[Delhi]]. Yana da rayuwar koyar da Vinay Malhan da Dimple Malhan.<ref name=":0"/> Ya samu harshe a Makarantun Lancer Convent, Delhi da kuma samar da [[Bachelors of Commerce]] daga [[Delhi College of Arts and Commerce]].<ref>{{Cite web |last=Harini |date=2023-08-16 |title=Is Abhishek Malhan Sick? What Happened to Abhishek Malhan in Bigg Boss? Why is Abhishek Malhan in Hospital? – News |url=https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |access-date=2023-12-06 |website=Fresherslive |archive-date=2023-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180204/https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |url-status=dead }}</ref>
== Kasuwanci ==
A shekara ta 2019, Abhishek ya shiga cikin wani bayanai mai suna [[YouTube]], a tsawon lokacin da ya fi gudunmawa daga dan koyar koyon 'Mr. Beast' da [[KSI]].<ref>{{Cite web |date=2023-11-04 |title=Abhishek Malhan REVEALS if he will enter Bigg Boss 17 as wildcard; Find out |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |access-date=2023-11-10 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108112204/https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |url-status=dead }}</ref> Kan shirin gari, an dora bidiyo na real life (IRL) da kuma matsalolin tashin hankali. Ya kafa ra'ayin da ya kasance da [[CarryMinati]], jami'in ƙungiyar [[WWE]] [[The Great Khali]], da Puneet Superstar.<ref>{{Cite web |date=2023-09-14 |title=YouTube Trending Videos: Abhishek Malhan Invites Puneet Superstar To Play Dating Challenge |url=https://www.news18.com/viral/youtube-trending-videos-abhishek-malhan-invites-puneet-superstar-to-play-dating-challenge-8577178.html |access-date=2023-11-08 |website=News18}}</ref><ref>{{Citation |title=I Surprised @CarryMinati with INDIA's BIGGEST PLAYBUTTON |url=https://www.youtube.com/watch?v=iDyDH1ZjNcA |access-date=2023-11-08}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 first runner-up Abhishek Malhan’s unforgettable meeting with wrestling legend The Great Khali |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |access-date=2023-11-08 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108185040/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |url-status=dead }}</ref>
A shekara ta 2023, Abhishek ya shirya matsayin jami'in shirin [[Bigg Boss OTT (Hindi season 2)|''Bigg Boss OTT'' Fasaha 2]], inda ya zo da kuma ya fito da gaban,<ref>{{Cite news |date=2023-09-23 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan reveals he would participate in Bigg Boss 17 on this condition, says "Mereko lana chahte ho toh..." |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-reveals-he-would-participate-in-bigg-boss-17-on-this-condition-says-mereko-lana-chahte-ho-toh-/articleshow/103874914.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-09-06 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan clarifies he isn't hosting Lock Upp 2 but a new... |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-clarifies-he-isnt-hosting-lock-upp-2-but-a-new-/articleshow/103415065.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref> kuma ya zama wani jami'in shahararre a baya a shirin kungiyar dama. Yana kaiwa ziyara game da 'Temptation Island India',<ref>{{Cite news |date=2023-11-05 |title=Temptation Island India: Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan supports Jimmy aka Vaibhav Gandhi in tonight's episode |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/temptation-island-india-bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-supports-jimmy-aka-vaibhav-gandhi-in-tonights-episode/articleshow/104989484.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bureau |first=ABP News |date=2023-11-02 |title=Abhishek Malhan, Elvish Yadav Reunite For Temptation Island India; Call It 'Bhaichara on Top' |url=https://news.abplive.com/entertainment/ott/bigg-boss-ott-2-contestants-abhishek-malhan-elvish-yadav-reunite-for-temptation-island-india-1640022 |access-date=2023-11-07 |website=news.abplive.com}}</ref> a matsayin mai ziyara da jimawa a episodes hudu na shirin yabo mai jin dadin 'Temptation Island India'. Sakamakon haka, ya yi kungiyar kwararru a shirin sa'oin baki game da [[Netflix]] (India) a kan shirin YouTube su.
Kuma, shi ne yana da tarihi cikin siyasar yawan 'Chief Executive Officer (CEO)' na kungiyar Mr. Bond wanda aka fi sani da irin abubuwan da suke gudanar da kewayen sha'awa.
Abhishek ya jefa matsalolin da suka faru, don haka ya mayar da la'akari da Elvish Yadav bayan Bigg Boss OTT. Matsala ta iya da niyyar daidaita daya bayan rikicin lissafin cimma da ita ta 25 lakh na ruwan fara,<ref>{{Cite web |last=डेस्क |first=एबीपी एंटरटेनमेंट |date=2023-09-28 |title=क्या अभिषेक मल्हान ने एल्विश यादव के खिलाफ निगेटिव पीआर के लिए खर्च किए 25 लाख रुपये? |url=https://www.abplive.com/entertainment/television/abhishek-malhan-reaction-negative-pr-pay-rs-25-lakh-for-against-elvish-yadav-2503798 |access-date=2023-11-07 |website=abplive.com |language=hi}}</ref>
=== Waƙoƙin bidiyo===
{| class="wikitable sortable"
|+
! Year !! Title !! Role !! Singer(s) !! References
|-
| 2021 || ''Big Life'' || Actor and Rapper || Drrvn & Parth || <ref name=":2">{{Cite web |title=Bigg Boss OTT 2: Who is Abhishek Malhan aka Fukra Insaan; Career, age, Youtube, Girlfriend |url=https://www.jagrantv.com/en-show/biography-of-bb-ott-2-contestant-abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-net-worth-career-age-youtube-girlfriend-rc1043341 |access-date=2023-11-08 |website=jagrantv}}</ref>
|-
| || ''Tum Mere'' || Actor and Rapper || Crazydeep || <ref>{{Cite web |title=अभिषेक मल्हान भाई निश्चय मल्हान के साथ मिलकर लाएंगे पॉपुलर सॉन्ग 'तुम मेरे' का सीक्वल 'तुम मेरे पार्ट 2' |url=https://ndtv.in/television/abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-and-nishchay-malhan-aka-triggered-insaan-soon-to-bring-tum-mere-song-sequel-3602481 |access-date=2023-11-08 |website=NDTVIndia |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108105707/https://ndtv.in/television/abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-and-nishchay-malhan-aka-triggered-insaan-soon-to-bring-tum-mere-song-sequel-3602481 |url-status=dead }}</ref>
|-
| || ''Fly High'' || Actor and Rapper || || <ref name=":2" />
|-
| || ''Dreamer'' || Actor and Singer || ||
|-
| 2022 || ''Ranjha'' || Actor and Singer || Sharanjeet Singh ||
|-
| || ''Rahaan'' || Actor and Singer || [[Nikhita Gandhi]] ||
|-
| || ''Fake Love'' || Actor and Rapper || Sharanjeet Singh || <ref>{{Citation |title='FAKE LOVE' – FUKRA INSAAN (Official Music Video) @FukraInsaan |url=https://www.youtube.com/watch?v=n38uESN2DGk |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| || ''Meme Song'' || Actor and Rapper || Sharanjeet Singh || <ref>{{Citation |title=MEME SONG – Fukra insaan (Official Music video) @FukraInsaan |url=https://www.youtube.com/watch?v=rYLWGeTo9Tw |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| || ''Flex'' || Actor and Singer || || <ref>{{Citation |title=FLEX – FUKRA INSAAN (Official Music Video) |url=https://www.youtube.com/watch?v=KYUogiVM08s |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| 2023 || ''Akhiyan'' || Actor and Singer || ||
|-
| || ''Arsaa'' || Actor and Rapper || [[Amit Mishra (singer)|Amit Mishra]] || <ref>{{Cite web |title=Check Out Popular Hindi Lyrical Song Music Video Arsaa Sung By Amit Mishra {{!}} Hindi Video Songs – Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/hindi/check-out-popular-hindi-lyrical-song-music-video-arsaa-sung-by-amit-mishra/videoshow/103322295.cms |access-date=2023-11-08 |website=The Times of India}}</ref>
|-
| || ''Tum Mere 2'' || Actor and Rapper || Crazydeep ||
|-
| || ''Din Te Raat'' || Actor || Kartik Malhotra || <ref>{{Cite web |last=Dhiman |first=Nikshey |date=2023-08-19 |title=Bigg Boss OTT Season 2 Runner-up Abhishek Malhan mesmerizes the internet with spellbinding performance on 'Din Te Raat:' watch video |url=https://www.dnpindia.in/entertainment/bigg-boss-ott-season-2-runner-up-abhishek-malhan-mesmerizes-the-internet-with-spellbinding-performance-on-din-te-raat-watch-video/289721/ |access-date=2023-11-08 |website=DNP INDIA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108105708/https://www.dnpindia.in/entertainment/bigg-boss-ott-season-2-runner-up-abhishek-malhan-mesmerizes-the-internet-with-spellbinding-performance-on-din-te-raat-watch-video/289721/ |url-status=dead }}</ref>
|-
| || ''Judaaiyan'' || Actor and Singer || [[Tanveer Evan]] || <ref>{{Cite web |title=After Jiya Shankar, Abhishek Malhan To Team Up With Jennifer Winget For Music Video? Here's The Truth! |url=https://www.filmibeat.com/television/news/2023/after-jiya-shankar-abhishek-malhan-team-up-with-jennifer-winget-music-video-bigg-boss-17-bb17-update-370399.html}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bureau |first=ABP News |date=2023-09-08 |title=Bigg Boss OTT 2's Abhishek Malhan, Jiya Shankar Spark Dating Rumours After They Go on Long Drive |url=https://news.abplive.com/entertainment/ott/bigg-boss-ott-2-abhishek-malhan-jiya-shankar-spark-dating-rumours-after-they-go-on-a-long-drive-together-1628431 |access-date=2023-11-07 |website=news.abplive.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan and Jiya Shankar's new love song 'Judaiyaan' out. Watch |url=https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/abhishek-malhan-jiya-shankar-bigg-boss-ott-2-judaiyaan-song-out-2433000-2023-09-08 |access-date=2023-11-07 |website=India Today}}</ref>
|-
| || ''Noori'' || Actor and Rapper || Komal Sohi || <ref>{{Cite news |date=2023-10-13 |title=Abhishek Malhan's song 'Noori' showcases his rap finesse |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/abhishek-malhans-song-noori-showcases-his-rap-finesse/articleshow/104403178.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan spotted shooting for his next music video, Noori – pics inside |url=https://www.ottplay.com/news/abhishek-malhan-spotted-shooting-for-his-next-music-video-noori-pics-inside/d5993558ac776 |access-date=2023-11-07 |website=OTTPlay}}</ref><ref>{{Cite web |title=On a new turf: Abhishek Malhan releases his first song Noori |url=https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/on-a-new-turf-abhishek-malhan-releases-his-first-song-noori-553380}}</ref>
|-
| || ''Ek Mulaqaat'' || Actor (as Raj) || [[Vishal Mishra (composer)|Vishal Mishra]], [[Shreya Ghoshal]] || <ref>{{Citation |title=Ek Mulaqaat(Trailer): Abhishek Malhan,Sakshi Malik{{!}}Vishal M,Shreya G{{!}}Javed-Mohsin{{!}}Rashmi V{{!}}Bhushan K |url=https://www.youtube.com/watch?v=FvjsZJM-LQ0 |access-date=2023-11-21}}</ref>
|-
| 2023 || ''Big Life Returns'' || Actor and Rapper || JayKay || <ref>{{Cite web |date=2023-12-23 |title=Abhishek Malhan का नया गाना Big Life Returns हुआ release, Bigg Boss में जाने को लेकर की बात |url=https://www.abplive.com/videos/entertainment/abhishek-malhan-s-new-song-big-life-returns-released-talks-about-going-to-bigg-boss-2567690 |access-date=2023-12-23 |website=abplive.com |language=hi}}</ref>
|}
== Finafinai ==
=== Talabijin ===
{| class="wikitable sortable"
|+
! Year !! Title !! Role !! Notes !! References
|-
| rowspan="3" | 2023 || ''[[Bigg Boss OTT (Hindi season 2)|Bigg Boss OTT 2]]'' || Contestant || Runner-Up || <ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan reacts to Elvish Yadav's BB OTT 2 win: Trophy community mein... |url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/abhishek-malhan-reacts-to-elvish-yadavs-bb-ott-2-win-trophy-community-mein-2422349-2023-08-17 |access-date=2023-11-07 |website=India Today}}</ref>
|-
| || Survival game show || Host || on [[Netflix]] India YouTube channel ||
|-
| || ''[[Temptation Island India]]'' || Guest Host || Episode 3, 4, 20 & 34 || <ref>{{Cite web |date=2023-11-02 |title='Bigg Boss OTT 2' fame Abhishek Malhan to enter 'Temptation Island India' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tv/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-to-enter-temptation-island-india-101698911490897.html |access-date=2023-11-07 |website=The Hindustan Times}}</ref><ref>{{Cite web |last=डेस्क |first=एबीपी एंटरटेनमेंट |date=2023-11-02 |title=बिग बॉस के बाद अब इस शो में दिखेंगे अभिषेक मल्हान और एल्विश यादव |url=https://www.abplive.com/entertainment/television/temptation-island-india-abhishek-malhan-to-enter-the-show-after-elvish-yadav-2528660 |access-date=2023-11-07 |website=abplive.com |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |title='BB OTT 2's' Abhishek Malhan, Elvish Yadav to add drama on 'Temptation Island India' |url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/bigg-boss-ott-2s-abhishek-malhan-elvish-yadav-to-add-drama-on-temptation-island-india-2466094-2023-11-22 |access-date=2023-11-22 |website=India Today}}</ref>
|-
| 2024 || ''Playground Season 3'' || Mentor || ||
|}
== Manazarta ==
{{reflist|2}}
{{DEFAULTSORT:Malhan, Abhishek}}
fu2ciw8gh6cf604ni4bzcvb1inkod0i
825781
825780
2026-04-24T16:15:27Z
Pharouqenr
25549
825781
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Abhishek Malhan''' (an haife shi a ranar 24 ga Watan Mayu, 1997), wanda aka fi sani da '''Fukra Insaan''', shi ne 'Youtuber' na Indiya, wanda ya kasance shugaban asusun kimiya a ƙasa da shahararren tallace-tallace a bayanai na YouTube da kuma shirin mai zama kamar na 'Bigg Boss OTT (Hausa Rana 2)', Play Ground Session 3 da 'Temptation Island India'.<ref>{{Cite news |date=2023-11-03 |title=Abhishek Malhan on his stint with Bigg Boss OTT 2: 'Makers decide how they want to project you, if you are their favourite then...' |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/abhishek-malhan-on-his-stint-with-bigg-boss-ott-2-makers-decide-how-they-want-to-project-you-if-you-are-their-favourite-then-/articleshow/104945736.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-11-02 |title=After Elvish Yadav, Abhishek Malhan Aka Fukra Insaan To Participate in JioCinema's 'Temptation Island' |url=https://english.jagran.com/entertainment/after-elvish-yadav-abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-to-participate-in-jio-cinema-temptation-island-mouni-roy-karan-kundrra-10111384 |access-date=2023-11-07 |website=English Jagran}}</ref>
== Rayuwar farko ==
Abhishek ya rasu a 24 ga Watan Mayu, 1997, a Pitam Pura, [[Delhi]]<ref name=":0">{{Cite web |title=Abhishek Malhan's Family: Meet family members of Fukra Insaan |url=https://www.thestatesman.com/who-is/abhishek-malhans-family-meet-the-family-members-of-fukra-insaan-1503206282.html}}</ref> daga Vinay Malhan da Dimple Malhan.<ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 Finalist Abhishek Malhan’s Parents Meet With Accident; His Mom Says 'Main Toh Darr Gayi' |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/tv/bigg-boss-ott-2-finalist-abhishek-malhans-parents-meet-with-accident-his-mom-says-main-toh-darr-gayi-article-104323721 |access-date=2023-11-07 |website=TimesNow}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-11 |title=Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan’s mother Dimple Malhan gives tour of their new home |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhans-mother-dimple-malhan-gives-tour-of-their-new-home-1250273 |access-date=2023-11-07 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231107131850/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhans-mother-dimple-malhan-gives-tour-of-their-new-home-1250273 |url-status=dead }}</ref> Ya kammala gudanar da ilimi daga Lancer Convent School, Delhi da kuma ya sami Bachelors of Commerce daga Delhi College of Arts and Commerce.<ref>{{Cite web |last=Harini |date=2023-08-16 |title=Is Abhishek Malhan Sick? What Happened to Abhishek Malhan in Bigg Boss? Why is Abhishek Malhan in Hospital? – News |url=https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |access-date=2023-12-06 |website=Fresherslive |archive-date=2023-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180204/https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |url-status=dead }}</ref>
== aiki ==
A shekarar 2019, Abhishek ya shiga cikin binciken YouTube, a matsayin shawarar gudummawa kamar Mr. Beast da KSI.<ref>{{Cite web |date=2023-11-04 |title=Abhishek Malhan REVEALS if he will enter Bigg Boss 17 as wildcard; Find out |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |access-date=2023-11-10 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108112204/https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |url-status=dead }}</ref> Shafin sa na YouTube ya bayyana tallace-tallace daga rayuwa (IRL) da tallace-tallace. Ya zama ma'aikata da [[CarryMinati]], mai kula da [[WWE]] wrestler [[The Great Khali]], da Puneet Superstar.<ref>{{Cite web |date=2023-09-14 |title=YouTube Trending Videos: Abhishek Malhan Invites Puneet Superstar To Play Dating Challenge |url=https://www.news18.com/viral/youtube-trending-videos-abhishek-malhan-invites-puneet-superstar-to-play-dating-challenge-8577178.html |access-date=2023-11-08 |website=News18}}</ref><ref>{{Citation |title=I Surprised @CarryMinati with INDIA's BIGGEST PLAYBUTTON |url=https://www.youtube.com/watch?v=iDyDH1ZjNcA |access-date=2023-11-08}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 first runner-up Abhishek Malhan’s unforgettable meeting with wrestling legend The Great Khali |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |access-date=2023-11-08 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108185040/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |url-status=dead }}</ref>
A shekarar 2023, Abhishek ya koma shirin gudanar da ''Bigg Boss OTT (Hausa Rana 2)'', inda ya kasance ƙarshen yana wa daga cikin jagoranci.<ref>{{Cite news |date=2023-09-23 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan reveals he would participate in Bigg Boss 17 on this condition, says "Mereko lana chahte ho toh..." |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-reveals-he-would-participate-in-bigg-boss-17-on-this-condition-says-mereko-lana-chahte-ho-toh-/articleshow/103874914.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-09-06 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan clarifies he isn't hosting Lock Upp 2 but a new... |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-clarifies-he-isnt-hosting-lock-upp-2-but-a-new-/articleshow/103415065.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref> Haka ma ya duba da 'guest-host' a guda huɗu na shiri na 'Temptation Island India'.<ref>{{Cite news |date=2023-11-05 |title=Temptation Island India: Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan supports Jimmy aka Vaibhav Gandhi in tonight's episode |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/temptation-island-india-bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-supports-jimmy-aka-vaibhav-gandhi-in-tonights-episode/articleshow/104989484.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref>
== Bigg Boss OTT ==
A Abhishek Malhan, wanda aka fi sani da '''Fukra Insaan''', shi ne YouTuber daga india, shahararren mawallafi, da kuma 'yan wasan kwaikwayo na shirin gari. Ya samu fahimtar da rashin tsakiya game da bidiyo na YouTube da kuma sha'awar a wurin wasu shirin koyar da 'Bigg Boss OTT (Hausa fasaha 2)', 'Play Ground Session 3' da 'Temptation Island India'.
A 24 ga watan Mayu, 1997, Abhishek ya kasance a [[Pitam Pura]], [[Delhi]]. Yana da rayuwar koyar da Vinay Malhan da Dimple Malhan.<ref name=":0"/> Ya samu harshe a Makarantun Lancer Convent, Delhi da kuma samar da [[Bachelors of Commerce]] daga [[Delhi College of Arts and Commerce]].<ref>{{Cite web |last=Harini |date=2023-08-16 |title=Is Abhishek Malhan Sick? What Happened to Abhishek Malhan in Bigg Boss? Why is Abhishek Malhan in Hospital? – News |url=https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |access-date=2023-12-06 |website=Fresherslive |archive-date=2023-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180204/https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |url-status=dead }}</ref>
== Kasuwanci ==
A shekara ta 2019, Abhishek ya shiga cikin wani bayanai mai suna [[YouTube]], a tsawon lokacin da ya fi gudunmawa daga dan koyar koyon 'Mr. Beast' da [[KSI]].<ref>{{Cite web |date=2023-11-04 |title=Abhishek Malhan REVEALS if he will enter Bigg Boss 17 as wildcard; Find out |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |access-date=2023-11-10 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108112204/https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |url-status=dead }}</ref> Kan shirin gari, an dora bidiyo na real life (IRL) da kuma matsalolin tashin hankali. Ya kafa ra'ayin da ya kasance da [[CarryMinati]], jami'in ƙungiyar [[WWE]] [[The Great Khali]], da Puneet Superstar.<ref>{{Cite web |date=2023-09-14 |title=YouTube Trending Videos: Abhishek Malhan Invites Puneet Superstar To Play Dating Challenge |url=https://www.news18.com/viral/youtube-trending-videos-abhishek-malhan-invites-puneet-superstar-to-play-dating-challenge-8577178.html |access-date=2023-11-08 |website=News18}}</ref><ref>{{Citation |title=I Surprised @CarryMinati with INDIA's BIGGEST PLAYBUTTON |url=https://www.youtube.com/watch?v=iDyDH1ZjNcA |access-date=2023-11-08}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 first runner-up Abhishek Malhan’s unforgettable meeting with wrestling legend The Great Khali |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |access-date=2023-11-08 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108185040/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |url-status=dead }}</ref>
A shekara ta 2023, Abhishek ya shirya matsayin jami'in shirin [[Bigg Boss OTT (Hindi season 2)|''Bigg Boss OTT'' Fasaha 2]], inda ya zo da kuma ya fito da gaban,<ref>{{Cite news |date=2023-09-23 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan reveals he would participate in Bigg Boss 17 on this condition, says "Mereko lana chahte ho toh..." |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-reveals-he-would-participate-in-bigg-boss-17-on-this-condition-says-mereko-lana-chahte-ho-toh-/articleshow/103874914.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-09-06 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan clarifies he isn't hosting Lock Upp 2 but a new... |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-clarifies-he-isnt-hosting-lock-upp-2-but-a-new-/articleshow/103415065.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref> kuma ya zama wani jami'in shahararre a baya a shirin kungiyar dama. Yana kaiwa ziyara game da 'Temptation Island India',<ref>{{Cite news |date=2023-11-05 |title=Temptation Island India: Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan supports Jimmy aka Vaibhav Gandhi in tonight's episode |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/temptation-island-india-bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-supports-jimmy-aka-vaibhav-gandhi-in-tonights-episode/articleshow/104989484.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bureau |first=ABP News |date=2023-11-02 |title=Abhishek Malhan, Elvish Yadav Reunite For Temptation Island India; Call It 'Bhaichara on Top' |url=https://news.abplive.com/entertainment/ott/bigg-boss-ott-2-contestants-abhishek-malhan-elvish-yadav-reunite-for-temptation-island-india-1640022 |access-date=2023-11-07 |website=news.abplive.com}}</ref> a matsayin mai ziyara da jimawa a episodes hudu na shirin yabo mai jin dadin 'Temptation Island India'. Sakamakon haka, ya yi kungiyar kwararru a shirin sa'oin baki game da [[Netflix]] (India) a kan shirin YouTube su.
Kuma, shi ne yana da tarihi cikin siyasar yawan 'Chief Executive Officer (CEO)' na kungiyar Mr. Bond wanda aka fi sani da irin abubuwan da suke gudanar da kewayen sha'awa.
Abhishek ya jefa matsalolin da suka faru, don haka ya mayar da la'akari da Elvish Yadav bayan Bigg Boss OTT. Matsala ta iya da niyyar daidaita daya bayan rikicin lissafin cimma da ita ta 25 lakh na ruwan fara,<ref>{{Cite web |last=डेस्क |first=एबीपी एंटरटेनमेंट |date=2023-09-28 |title=क्या अभिषेक मल्हान ने एल्विश यादव के खिलाफ निगेटिव पीआर के लिए खर्च किए 25 लाख रुपये? |url=https://www.abplive.com/entertainment/television/abhishek-malhan-reaction-negative-pr-pay-rs-25-lakh-for-against-elvish-yadav-2503798 |access-date=2023-11-07 |website=abplive.com |language=hi}}</ref>
=== Waƙoƙin bidiyo===
{| class="wikitable sortable"
|+
! Year !! Title !! Role !! Singer(s) !! References
|-
| 2021 || ''Big Life'' || Actor and Rapper || Drrvn & Parth || <ref name=":2">{{Cite web |title=Bigg Boss OTT 2: Who is Abhishek Malhan aka Fukra Insaan; Career, age, Youtube, Girlfriend |url=https://www.jagrantv.com/en-show/biography-of-bb-ott-2-contestant-abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-net-worth-career-age-youtube-girlfriend-rc1043341 |access-date=2023-11-08 |website=jagrantv}}</ref>
|-
| || ''Tum Mere'' || Actor and Rapper || Crazydeep || <ref>{{Cite web |title=अभिषेक मल्हान भाई निश्चय मल्हान के साथ मिलकर लाएंगे पॉपुलर सॉन्ग 'तुम मेरे' का सीक्वल 'तुम मेरे पार्ट 2' |url=https://ndtv.in/television/abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-and-nishchay-malhan-aka-triggered-insaan-soon-to-bring-tum-mere-song-sequel-3602481 |access-date=2023-11-08 |website=NDTVIndia |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108105707/https://ndtv.in/television/abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-and-nishchay-malhan-aka-triggered-insaan-soon-to-bring-tum-mere-song-sequel-3602481 |url-status=dead }}</ref>
|-
| || ''Fly High'' || Actor and Rapper || || <ref name=":2" />
|-
| || ''Dreamer'' || Actor and Singer || ||
|-
| 2022 || ''Ranjha'' || Actor and Singer || Sharanjeet Singh ||
|-
| || ''Rahaan'' || Actor and Singer || [[Nikhita Gandhi]] ||
|-
| || ''Fake Love'' || Actor and Rapper || Sharanjeet Singh || <ref>{{Citation |title='FAKE LOVE' – FUKRA INSAAN (Official Music Video) @FukraInsaan |url=https://www.youtube.com/watch?v=n38uESN2DGk |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| || ''Meme Song'' || Actor and Rapper || Sharanjeet Singh || <ref>{{Citation |title=MEME SONG – Fukra insaan (Official Music video) @FukraInsaan |url=https://www.youtube.com/watch?v=rYLWGeTo9Tw |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| || ''Flex'' || Actor and Singer || || <ref>{{Citation |title=FLEX – FUKRA INSAAN (Official Music Video) |url=https://www.youtube.com/watch?v=KYUogiVM08s |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| 2023 || ''Akhiyan'' || Actor and Singer || ||
|-
| || ''Arsaa'' || Actor and Rapper || [[Amit Mishra (singer)|Amit Mishra]] || <ref>{{Cite web |title=Check Out Popular Hindi Lyrical Song Music Video Arsaa Sung By Amit Mishra {{!}} Hindi Video Songs – Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/hindi/check-out-popular-hindi-lyrical-song-music-video-arsaa-sung-by-amit-mishra/videoshow/103322295.cms |access-date=2023-11-08 |website=The Times of India}}</ref>
|-
| || ''Tum Mere 2'' || Actor and Rapper || Crazydeep ||
|-
| || ''Din Te Raat'' || Actor || Kartik Malhotra || <ref>{{Cite web |last=Dhiman |first=Nikshey |date=2023-08-19 |title=Bigg Boss OTT Season 2 Runner-up Abhishek Malhan mesmerizes the internet with spellbinding performance on 'Din Te Raat:' watch video |url=https://www.dnpindia.in/entertainment/bigg-boss-ott-season-2-runner-up-abhishek-malhan-mesmerizes-the-internet-with-spellbinding-performance-on-din-te-raat-watch-video/289721/ |access-date=2023-11-08 |website=DNP INDIA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108105708/https://www.dnpindia.in/entertainment/bigg-boss-ott-season-2-runner-up-abhishek-malhan-mesmerizes-the-internet-with-spellbinding-performance-on-din-te-raat-watch-video/289721/ |url-status=dead }}</ref>
|-
| || ''Judaaiyan'' || Actor and Singer || [[Tanveer Evan]] || <ref>{{Cite web |title=After Jiya Shankar, Abhishek Malhan To Team Up With Jennifer Winget For Music Video? Here's The Truth! |url=https://www.filmibeat.com/television/news/2023/after-jiya-shankar-abhishek-malhan-team-up-with-jennifer-winget-music-video-bigg-boss-17-bb17-update-370399.html}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bureau |first=ABP News |date=2023-09-08 |title=Bigg Boss OTT 2's Abhishek Malhan, Jiya Shankar Spark Dating Rumours After They Go on Long Drive |url=https://news.abplive.com/entertainment/ott/bigg-boss-ott-2-abhishek-malhan-jiya-shankar-spark-dating-rumours-after-they-go-on-a-long-drive-together-1628431 |access-date=2023-11-07 |website=news.abplive.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan and Jiya Shankar's new love song 'Judaiyaan' out. Watch |url=https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/abhishek-malhan-jiya-shankar-bigg-boss-ott-2-judaiyaan-song-out-2433000-2023-09-08 |access-date=2023-11-07 |website=India Today}}</ref>
|-
| || ''Noori'' || Actor and Rapper || Komal Sohi || <ref>{{Cite news |date=2023-10-13 |title=Abhishek Malhan's song 'Noori' showcases his rap finesse |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/abhishek-malhans-song-noori-showcases-his-rap-finesse/articleshow/104403178.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan spotted shooting for his next music video, Noori – pics inside |url=https://www.ottplay.com/news/abhishek-malhan-spotted-shooting-for-his-next-music-video-noori-pics-inside/d5993558ac776 |access-date=2023-11-07 |website=OTTPlay}}</ref><ref>{{Cite web |title=On a new turf: Abhishek Malhan releases his first song Noori |url=https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/on-a-new-turf-abhishek-malhan-releases-his-first-song-noori-553380}}</ref>
|-
| || ''Ek Mulaqaat'' || Actor (as Raj) || [[Vishal Mishra (composer)|Vishal Mishra]], [[Shreya Ghoshal]] || <ref>{{Citation |title=Ek Mulaqaat(Trailer): Abhishek Malhan,Sakshi Malik{{!}}Vishal M,Shreya G{{!}}Javed-Mohsin{{!}}Rashmi V{{!}}Bhushan K |url=https://www.youtube.com/watch?v=FvjsZJM-LQ0 |access-date=2023-11-21}}</ref>
|-
| 2023 || ''Big Life Returns'' || Actor and Rapper || JayKay || <ref>{{Cite web |date=2023-12-23 |title=Abhishek Malhan का नया गाना Big Life Returns हुआ release, Bigg Boss में जाने को लेकर की बात |url=https://www.abplive.com/videos/entertainment/abhishek-malhan-s-new-song-big-life-returns-released-talks-about-going-to-bigg-boss-2567690 |access-date=2023-12-23 |website=abplive.com |language=hi}}</ref>
|}
== Finafinai ==
=== Talabijin ===
{| class="wikitable sortable"
|+
! Year !! Title !! Role !! Notes !! References
|-
| rowspan="3" | 2023 || ''[[Bigg Boss OTT (Hindi season 2)|Bigg Boss OTT 2]]'' || Contestant || Runner-Up || <ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan reacts to Elvish Yadav's BB OTT 2 win: Trophy community mein... |url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/abhishek-malhan-reacts-to-elvish-yadavs-bb-ott-2-win-trophy-community-mein-2422349-2023-08-17 |access-date=2023-11-07 |website=India Today}}</ref>
|-
| || Survival game show || Host || on [[Netflix]] India YouTube channel ||
|-
| || ''[[Temptation Island India]]'' || Guest Host || Episode 3, 4, 20 & 34 || <ref>{{Cite web |date=2023-11-02 |title='Bigg Boss OTT 2' fame Abhishek Malhan to enter 'Temptation Island India' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tv/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-to-enter-temptation-island-india-101698911490897.html |access-date=2023-11-07 |website=The Hindustan Times}}</ref><ref>{{Cite web |last=डेस्क |first=एबीपी एंटरटेनमेंट |date=2023-11-02 |title=बिग बॉस के बाद अब इस शो में दिखेंगे अभिषेक मल्हान और एल्विश यादव |url=https://www.abplive.com/entertainment/television/temptation-island-india-abhishek-malhan-to-enter-the-show-after-elvish-yadav-2528660 |access-date=2023-11-07 |website=abplive.com |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |title='BB OTT 2's' Abhishek Malhan, Elvish Yadav to add drama on 'Temptation Island India' |url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/bigg-boss-ott-2s-abhishek-malhan-elvish-yadav-to-add-drama-on-temptation-island-india-2466094-2023-11-22 |access-date=2023-11-22 |website=India Today}}</ref>
|-
| 2024 || ''Playground Season 3'' || Mentor || ||
|}
== Manazarta ==
{{reflist|2}}
{{DEFAULTSORT:Malhan, Abhishek}}
oumy7omovlu85a3m9te8w36s4qgulmy
825782
825781
2026-04-24T16:15:42Z
Pharouqenr
25549
825782
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Abhishek Malhan''' (an haife shi a ranar 24 ga Watan Mayu, 1997), wanda aka fi sani da '''Fukra Insaan''', shi ne 'Youtuber' na Indiya, wanda ya kasance shugaban asusun kimiya a ƙasa da shahararren tallace-tallace a bayanai na YouTube da kuma shirin mai zama kamar na 'Bigg Boss OTT (Hausa Rana 2)', Play Ground Session 3 da 'Temptation Island India'.<ref>{{Cite news |date=2023-11-03 |title=Abhishek Malhan on his stint with Bigg Boss OTT 2: 'Makers decide how they want to project you, if you are their favourite then...' |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/abhishek-malhan-on-his-stint-with-bigg-boss-ott-2-makers-decide-how-they-want-to-project-you-if-you-are-their-favourite-then-/articleshow/104945736.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-11-02 |title=After Elvish Yadav, Abhishek Malhan Aka Fukra Insaan To Participate in JioCinema's 'Temptation Island' |url=https://english.jagran.com/entertainment/after-elvish-yadav-abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-to-participate-in-jio-cinema-temptation-island-mouni-roy-karan-kundrra-10111384 |access-date=2023-11-07 |website=English Jagran}}</ref>
== Rayuwar farko ==
Abhishek ya rasu a 24 ga Watan Mayu, 1997, a Pitam Pura, [[Delhi]]<ref name=":0">{{Cite web |title=Abhishek Malhan's Family: Meet family members of Fukra Insaan |url=https://www.thestatesman.com/who-is/abhishek-malhans-family-meet-the-family-members-of-fukra-insaan-1503206282.html}}</ref> daga Vinay Malhan da Dimple Malhan.<ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 Finalist Abhishek Malhan’s Parents Meet With Accident; His Mom Says 'Main Toh Darr Gayi' |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/tv/bigg-boss-ott-2-finalist-abhishek-malhans-parents-meet-with-accident-his-mom-says-main-toh-darr-gayi-article-104323721 |access-date=2023-11-07 |website=TimesNow}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-11 |title=Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan’s mother Dimple Malhan gives tour of their new home |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhans-mother-dimple-malhan-gives-tour-of-their-new-home-1250273 |access-date=2023-11-07 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231107131850/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhans-mother-dimple-malhan-gives-tour-of-their-new-home-1250273 |url-status=dead }}</ref> Ya kammala gudanar da ilimi daga Lancer Convent School, Delhi da kuma ya sami Bachelors of Commerce daga Delhi College of Arts and Commerce.<ref>{{Cite web |last=Harini |date=2023-08-16 |title=Is Abhishek Malhan Sick? What Happened to Abhishek Malhan in Bigg Boss? Why is Abhishek Malhan in Hospital? – News |url=https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |access-date=2023-12-06 |website=Fresherslive |archive-date=2023-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180204/https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |url-status=dead }}</ref>
== aiki ==
A shekarar 2019, Abhishek ya shiga cikin binciken YouTube, a matsayin shawarar gudummawa kamar Mr. Beast da KSI.<ref>{{Cite web |date=2023-11-04 |title=Abhishek Malhan REVEALS if he will enter Bigg Boss 17 as wildcard; Find out |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |access-date=2023-11-10 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108112204/https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |url-status=dead }}</ref> Shafin sa na YouTube ya bayyana tallace-tallace daga rayuwa (IRL) da tallace-tallace. Ya zama ma'aikata da CarryMinati, mai kula da [[WWE]] wrestler [[The Great Khali]], da Puneet Superstar.<ref>{{Cite web |date=2023-09-14 |title=YouTube Trending Videos: Abhishek Malhan Invites Puneet Superstar To Play Dating Challenge |url=https://www.news18.com/viral/youtube-trending-videos-abhishek-malhan-invites-puneet-superstar-to-play-dating-challenge-8577178.html |access-date=2023-11-08 |website=News18}}</ref><ref>{{Citation |title=I Surprised @CarryMinati with INDIA's BIGGEST PLAYBUTTON |url=https://www.youtube.com/watch?v=iDyDH1ZjNcA |access-date=2023-11-08}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 first runner-up Abhishek Malhan’s unforgettable meeting with wrestling legend The Great Khali |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |access-date=2023-11-08 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108185040/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |url-status=dead }}</ref>
A shekarar 2023, Abhishek ya koma shirin gudanar da ''Bigg Boss OTT (Hausa Rana 2)'', inda ya kasance ƙarshen yana wa daga cikin jagoranci.<ref>{{Cite news |date=2023-09-23 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan reveals he would participate in Bigg Boss 17 on this condition, says "Mereko lana chahte ho toh..." |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-reveals-he-would-participate-in-bigg-boss-17-on-this-condition-says-mereko-lana-chahte-ho-toh-/articleshow/103874914.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-09-06 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan clarifies he isn't hosting Lock Upp 2 but a new... |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-clarifies-he-isnt-hosting-lock-upp-2-but-a-new-/articleshow/103415065.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref> Haka ma ya duba da 'guest-host' a guda huɗu na shiri na 'Temptation Island India'.<ref>{{Cite news |date=2023-11-05 |title=Temptation Island India: Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan supports Jimmy aka Vaibhav Gandhi in tonight's episode |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/temptation-island-india-bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-supports-jimmy-aka-vaibhav-gandhi-in-tonights-episode/articleshow/104989484.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref>
== Bigg Boss OTT ==
A Abhishek Malhan, wanda aka fi sani da '''Fukra Insaan''', shi ne YouTuber daga india, shahararren mawallafi, da kuma 'yan wasan kwaikwayo na shirin gari. Ya samu fahimtar da rashin tsakiya game da bidiyo na YouTube da kuma sha'awar a wurin wasu shirin koyar da 'Bigg Boss OTT (Hausa fasaha 2)', 'Play Ground Session 3' da 'Temptation Island India'.
A 24 ga watan Mayu, 1997, Abhishek ya kasance a [[Pitam Pura]], [[Delhi]]. Yana da rayuwar koyar da Vinay Malhan da Dimple Malhan.<ref name=":0"/> Ya samu harshe a Makarantun Lancer Convent, Delhi da kuma samar da [[Bachelors of Commerce]] daga [[Delhi College of Arts and Commerce]].<ref>{{Cite web |last=Harini |date=2023-08-16 |title=Is Abhishek Malhan Sick? What Happened to Abhishek Malhan in Bigg Boss? Why is Abhishek Malhan in Hospital? – News |url=https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |access-date=2023-12-06 |website=Fresherslive |archive-date=2023-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180204/https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |url-status=dead }}</ref>
== Kasuwanci ==
A shekara ta 2019, Abhishek ya shiga cikin wani bayanai mai suna [[YouTube]], a tsawon lokacin da ya fi gudunmawa daga dan koyar koyon 'Mr. Beast' da [[KSI]].<ref>{{Cite web |date=2023-11-04 |title=Abhishek Malhan REVEALS if he will enter Bigg Boss 17 as wildcard; Find out |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |access-date=2023-11-10 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108112204/https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |url-status=dead }}</ref> Kan shirin gari, an dora bidiyo na real life (IRL) da kuma matsalolin tashin hankali. Ya kafa ra'ayin da ya kasance da [[CarryMinati]], jami'in ƙungiyar [[WWE]] [[The Great Khali]], da Puneet Superstar.<ref>{{Cite web |date=2023-09-14 |title=YouTube Trending Videos: Abhishek Malhan Invites Puneet Superstar To Play Dating Challenge |url=https://www.news18.com/viral/youtube-trending-videos-abhishek-malhan-invites-puneet-superstar-to-play-dating-challenge-8577178.html |access-date=2023-11-08 |website=News18}}</ref><ref>{{Citation |title=I Surprised @CarryMinati with INDIA's BIGGEST PLAYBUTTON |url=https://www.youtube.com/watch?v=iDyDH1ZjNcA |access-date=2023-11-08}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 first runner-up Abhishek Malhan’s unforgettable meeting with wrestling legend The Great Khali |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |access-date=2023-11-08 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108185040/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |url-status=dead }}</ref>
A shekara ta 2023, Abhishek ya shirya matsayin jami'in shirin [[Bigg Boss OTT (Hindi season 2)|''Bigg Boss OTT'' Fasaha 2]], inda ya zo da kuma ya fito da gaban,<ref>{{Cite news |date=2023-09-23 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan reveals he would participate in Bigg Boss 17 on this condition, says "Mereko lana chahte ho toh..." |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-reveals-he-would-participate-in-bigg-boss-17-on-this-condition-says-mereko-lana-chahte-ho-toh-/articleshow/103874914.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-09-06 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan clarifies he isn't hosting Lock Upp 2 but a new... |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-clarifies-he-isnt-hosting-lock-upp-2-but-a-new-/articleshow/103415065.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref> kuma ya zama wani jami'in shahararre a baya a shirin kungiyar dama. Yana kaiwa ziyara game da 'Temptation Island India',<ref>{{Cite news |date=2023-11-05 |title=Temptation Island India: Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan supports Jimmy aka Vaibhav Gandhi in tonight's episode |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/temptation-island-india-bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-supports-jimmy-aka-vaibhav-gandhi-in-tonights-episode/articleshow/104989484.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bureau |first=ABP News |date=2023-11-02 |title=Abhishek Malhan, Elvish Yadav Reunite For Temptation Island India; Call It 'Bhaichara on Top' |url=https://news.abplive.com/entertainment/ott/bigg-boss-ott-2-contestants-abhishek-malhan-elvish-yadav-reunite-for-temptation-island-india-1640022 |access-date=2023-11-07 |website=news.abplive.com}}</ref> a matsayin mai ziyara da jimawa a episodes hudu na shirin yabo mai jin dadin 'Temptation Island India'. Sakamakon haka, ya yi kungiyar kwararru a shirin sa'oin baki game da [[Netflix]] (India) a kan shirin YouTube su.
Kuma, shi ne yana da tarihi cikin siyasar yawan 'Chief Executive Officer (CEO)' na kungiyar Mr. Bond wanda aka fi sani da irin abubuwan da suke gudanar da kewayen sha'awa.
Abhishek ya jefa matsalolin da suka faru, don haka ya mayar da la'akari da Elvish Yadav bayan Bigg Boss OTT. Matsala ta iya da niyyar daidaita daya bayan rikicin lissafin cimma da ita ta 25 lakh na ruwan fara,<ref>{{Cite web |last=डेस्क |first=एबीपी एंटरटेनमेंट |date=2023-09-28 |title=क्या अभिषेक मल्हान ने एल्विश यादव के खिलाफ निगेटिव पीआर के लिए खर्च किए 25 लाख रुपये? |url=https://www.abplive.com/entertainment/television/abhishek-malhan-reaction-negative-pr-pay-rs-25-lakh-for-against-elvish-yadav-2503798 |access-date=2023-11-07 |website=abplive.com |language=hi}}</ref>
=== Waƙoƙin bidiyo===
{| class="wikitable sortable"
|+
! Year !! Title !! Role !! Singer(s) !! References
|-
| 2021 || ''Big Life'' || Actor and Rapper || Drrvn & Parth || <ref name=":2">{{Cite web |title=Bigg Boss OTT 2: Who is Abhishek Malhan aka Fukra Insaan; Career, age, Youtube, Girlfriend |url=https://www.jagrantv.com/en-show/biography-of-bb-ott-2-contestant-abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-net-worth-career-age-youtube-girlfriend-rc1043341 |access-date=2023-11-08 |website=jagrantv}}</ref>
|-
| || ''Tum Mere'' || Actor and Rapper || Crazydeep || <ref>{{Cite web |title=अभिषेक मल्हान भाई निश्चय मल्हान के साथ मिलकर लाएंगे पॉपुलर सॉन्ग 'तुम मेरे' का सीक्वल 'तुम मेरे पार्ट 2' |url=https://ndtv.in/television/abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-and-nishchay-malhan-aka-triggered-insaan-soon-to-bring-tum-mere-song-sequel-3602481 |access-date=2023-11-08 |website=NDTVIndia |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108105707/https://ndtv.in/television/abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-and-nishchay-malhan-aka-triggered-insaan-soon-to-bring-tum-mere-song-sequel-3602481 |url-status=dead }}</ref>
|-
| || ''Fly High'' || Actor and Rapper || || <ref name=":2" />
|-
| || ''Dreamer'' || Actor and Singer || ||
|-
| 2022 || ''Ranjha'' || Actor and Singer || Sharanjeet Singh ||
|-
| || ''Rahaan'' || Actor and Singer || [[Nikhita Gandhi]] ||
|-
| || ''Fake Love'' || Actor and Rapper || Sharanjeet Singh || <ref>{{Citation |title='FAKE LOVE' – FUKRA INSAAN (Official Music Video) @FukraInsaan |url=https://www.youtube.com/watch?v=n38uESN2DGk |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| || ''Meme Song'' || Actor and Rapper || Sharanjeet Singh || <ref>{{Citation |title=MEME SONG – Fukra insaan (Official Music video) @FukraInsaan |url=https://www.youtube.com/watch?v=rYLWGeTo9Tw |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| || ''Flex'' || Actor and Singer || || <ref>{{Citation |title=FLEX – FUKRA INSAAN (Official Music Video) |url=https://www.youtube.com/watch?v=KYUogiVM08s |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| 2023 || ''Akhiyan'' || Actor and Singer || ||
|-
| || ''Arsaa'' || Actor and Rapper || [[Amit Mishra (singer)|Amit Mishra]] || <ref>{{Cite web |title=Check Out Popular Hindi Lyrical Song Music Video Arsaa Sung By Amit Mishra {{!}} Hindi Video Songs – Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/hindi/check-out-popular-hindi-lyrical-song-music-video-arsaa-sung-by-amit-mishra/videoshow/103322295.cms |access-date=2023-11-08 |website=The Times of India}}</ref>
|-
| || ''Tum Mere 2'' || Actor and Rapper || Crazydeep ||
|-
| || ''Din Te Raat'' || Actor || Kartik Malhotra || <ref>{{Cite web |last=Dhiman |first=Nikshey |date=2023-08-19 |title=Bigg Boss OTT Season 2 Runner-up Abhishek Malhan mesmerizes the internet with spellbinding performance on 'Din Te Raat:' watch video |url=https://www.dnpindia.in/entertainment/bigg-boss-ott-season-2-runner-up-abhishek-malhan-mesmerizes-the-internet-with-spellbinding-performance-on-din-te-raat-watch-video/289721/ |access-date=2023-11-08 |website=DNP INDIA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108105708/https://www.dnpindia.in/entertainment/bigg-boss-ott-season-2-runner-up-abhishek-malhan-mesmerizes-the-internet-with-spellbinding-performance-on-din-te-raat-watch-video/289721/ |url-status=dead }}</ref>
|-
| || ''Judaaiyan'' || Actor and Singer || [[Tanveer Evan]] || <ref>{{Cite web |title=After Jiya Shankar, Abhishek Malhan To Team Up With Jennifer Winget For Music Video? Here's The Truth! |url=https://www.filmibeat.com/television/news/2023/after-jiya-shankar-abhishek-malhan-team-up-with-jennifer-winget-music-video-bigg-boss-17-bb17-update-370399.html}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bureau |first=ABP News |date=2023-09-08 |title=Bigg Boss OTT 2's Abhishek Malhan, Jiya Shankar Spark Dating Rumours After They Go on Long Drive |url=https://news.abplive.com/entertainment/ott/bigg-boss-ott-2-abhishek-malhan-jiya-shankar-spark-dating-rumours-after-they-go-on-a-long-drive-together-1628431 |access-date=2023-11-07 |website=news.abplive.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan and Jiya Shankar's new love song 'Judaiyaan' out. Watch |url=https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/abhishek-malhan-jiya-shankar-bigg-boss-ott-2-judaiyaan-song-out-2433000-2023-09-08 |access-date=2023-11-07 |website=India Today}}</ref>
|-
| || ''Noori'' || Actor and Rapper || Komal Sohi || <ref>{{Cite news |date=2023-10-13 |title=Abhishek Malhan's song 'Noori' showcases his rap finesse |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/abhishek-malhans-song-noori-showcases-his-rap-finesse/articleshow/104403178.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan spotted shooting for his next music video, Noori – pics inside |url=https://www.ottplay.com/news/abhishek-malhan-spotted-shooting-for-his-next-music-video-noori-pics-inside/d5993558ac776 |access-date=2023-11-07 |website=OTTPlay}}</ref><ref>{{Cite web |title=On a new turf: Abhishek Malhan releases his first song Noori |url=https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/on-a-new-turf-abhishek-malhan-releases-his-first-song-noori-553380}}</ref>
|-
| || ''Ek Mulaqaat'' || Actor (as Raj) || [[Vishal Mishra (composer)|Vishal Mishra]], [[Shreya Ghoshal]] || <ref>{{Citation |title=Ek Mulaqaat(Trailer): Abhishek Malhan,Sakshi Malik{{!}}Vishal M,Shreya G{{!}}Javed-Mohsin{{!}}Rashmi V{{!}}Bhushan K |url=https://www.youtube.com/watch?v=FvjsZJM-LQ0 |access-date=2023-11-21}}</ref>
|-
| 2023 || ''Big Life Returns'' || Actor and Rapper || JayKay || <ref>{{Cite web |date=2023-12-23 |title=Abhishek Malhan का नया गाना Big Life Returns हुआ release, Bigg Boss में जाने को लेकर की बात |url=https://www.abplive.com/videos/entertainment/abhishek-malhan-s-new-song-big-life-returns-released-talks-about-going-to-bigg-boss-2567690 |access-date=2023-12-23 |website=abplive.com |language=hi}}</ref>
|}
== Finafinai ==
=== Talabijin ===
{| class="wikitable sortable"
|+
! Year !! Title !! Role !! Notes !! References
|-
| rowspan="3" | 2023 || ''[[Bigg Boss OTT (Hindi season 2)|Bigg Boss OTT 2]]'' || Contestant || Runner-Up || <ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan reacts to Elvish Yadav's BB OTT 2 win: Trophy community mein... |url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/abhishek-malhan-reacts-to-elvish-yadavs-bb-ott-2-win-trophy-community-mein-2422349-2023-08-17 |access-date=2023-11-07 |website=India Today}}</ref>
|-
| || Survival game show || Host || on [[Netflix]] India YouTube channel ||
|-
| || ''[[Temptation Island India]]'' || Guest Host || Episode 3, 4, 20 & 34 || <ref>{{Cite web |date=2023-11-02 |title='Bigg Boss OTT 2' fame Abhishek Malhan to enter 'Temptation Island India' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tv/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-to-enter-temptation-island-india-101698911490897.html |access-date=2023-11-07 |website=The Hindustan Times}}</ref><ref>{{Cite web |last=डेस्क |first=एबीपी एंटरटेनमेंट |date=2023-11-02 |title=बिग बॉस के बाद अब इस शो में दिखेंगे अभिषेक मल्हान और एल्विश यादव |url=https://www.abplive.com/entertainment/television/temptation-island-india-abhishek-malhan-to-enter-the-show-after-elvish-yadav-2528660 |access-date=2023-11-07 |website=abplive.com |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |title='BB OTT 2's' Abhishek Malhan, Elvish Yadav to add drama on 'Temptation Island India' |url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/bigg-boss-ott-2s-abhishek-malhan-elvish-yadav-to-add-drama-on-temptation-island-india-2466094-2023-11-22 |access-date=2023-11-22 |website=India Today}}</ref>
|-
| 2024 || ''Playground Season 3'' || Mentor || ||
|}
== Manazarta ==
{{reflist|2}}
{{DEFAULTSORT:Malhan, Abhishek}}
sij6fgsyxrlu2isbf4z9frp3ke4yefe
825783
825782
2026-04-24T16:15:56Z
Pharouqenr
25549
825783
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Abhishek Malhan''' (an haife shi a ranar 24 ga Watan Mayu, 1997), wanda aka fi sani da '''Fukra Insaan''', shi ne 'Youtuber' na Indiya, wanda ya kasance shugaban asusun kimiya a ƙasa da shahararren tallace-tallace a bayanai na YouTube da kuma shirin mai zama kamar na 'Bigg Boss OTT (Hausa Rana 2)', Play Ground Session 3 da 'Temptation Island India'.<ref>{{Cite news |date=2023-11-03 |title=Abhishek Malhan on his stint with Bigg Boss OTT 2: 'Makers decide how they want to project you, if you are their favourite then...' |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/abhishek-malhan-on-his-stint-with-bigg-boss-ott-2-makers-decide-how-they-want-to-project-you-if-you-are-their-favourite-then-/articleshow/104945736.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-11-02 |title=After Elvish Yadav, Abhishek Malhan Aka Fukra Insaan To Participate in JioCinema's 'Temptation Island' |url=https://english.jagran.com/entertainment/after-elvish-yadav-abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-to-participate-in-jio-cinema-temptation-island-mouni-roy-karan-kundrra-10111384 |access-date=2023-11-07 |website=English Jagran}}</ref>
== Rayuwar farko ==
Abhishek ya rasu a 24 ga Watan Mayu, 1997, a Pitam Pura, [[Delhi]]<ref name=":0">{{Cite web |title=Abhishek Malhan's Family: Meet family members of Fukra Insaan |url=https://www.thestatesman.com/who-is/abhishek-malhans-family-meet-the-family-members-of-fukra-insaan-1503206282.html}}</ref> daga Vinay Malhan da Dimple Malhan.<ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 Finalist Abhishek Malhan’s Parents Meet With Accident; His Mom Says 'Main Toh Darr Gayi' |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/tv/bigg-boss-ott-2-finalist-abhishek-malhans-parents-meet-with-accident-his-mom-says-main-toh-darr-gayi-article-104323721 |access-date=2023-11-07 |website=TimesNow}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-11 |title=Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan’s mother Dimple Malhan gives tour of their new home |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhans-mother-dimple-malhan-gives-tour-of-their-new-home-1250273 |access-date=2023-11-07 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231107131850/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhans-mother-dimple-malhan-gives-tour-of-their-new-home-1250273 |url-status=dead }}</ref> Ya kammala gudanar da ilimi daga Lancer Convent School, Delhi da kuma ya sami Bachelors of Commerce daga Delhi College of Arts and Commerce.<ref>{{Cite web |last=Harini |date=2023-08-16 |title=Is Abhishek Malhan Sick? What Happened to Abhishek Malhan in Bigg Boss? Why is Abhishek Malhan in Hospital? – News |url=https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |access-date=2023-12-06 |website=Fresherslive |archive-date=2023-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180204/https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |url-status=dead }}</ref>
== aiki ==
A shekarar 2019, Abhishek ya shiga cikin binciken YouTube, a matsayin shawarar gudummawa kamar Mr. Beast da KSI.<ref>{{Cite web |date=2023-11-04 |title=Abhishek Malhan REVEALS if he will enter Bigg Boss 17 as wildcard; Find out |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |access-date=2023-11-10 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108112204/https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |url-status=dead }}</ref> Shafin sa na YouTube ya bayyana tallace-tallace daga rayuwa (IRL) da tallace-tallace. Ya zama ma'aikata da CarryMinati, mai kula da WWE wrestler [[The Great Khali]], da Puneet Superstar.<ref>{{Cite web |date=2023-09-14 |title=YouTube Trending Videos: Abhishek Malhan Invites Puneet Superstar To Play Dating Challenge |url=https://www.news18.com/viral/youtube-trending-videos-abhishek-malhan-invites-puneet-superstar-to-play-dating-challenge-8577178.html |access-date=2023-11-08 |website=News18}}</ref><ref>{{Citation |title=I Surprised @CarryMinati with INDIA's BIGGEST PLAYBUTTON |url=https://www.youtube.com/watch?v=iDyDH1ZjNcA |access-date=2023-11-08}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 first runner-up Abhishek Malhan’s unforgettable meeting with wrestling legend The Great Khali |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |access-date=2023-11-08 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108185040/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |url-status=dead }}</ref>
A shekarar 2023, Abhishek ya koma shirin gudanar da ''Bigg Boss OTT (Hausa Rana 2)'', inda ya kasance ƙarshen yana wa daga cikin jagoranci.<ref>{{Cite news |date=2023-09-23 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan reveals he would participate in Bigg Boss 17 on this condition, says "Mereko lana chahte ho toh..." |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-reveals-he-would-participate-in-bigg-boss-17-on-this-condition-says-mereko-lana-chahte-ho-toh-/articleshow/103874914.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-09-06 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan clarifies he isn't hosting Lock Upp 2 but a new... |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-clarifies-he-isnt-hosting-lock-upp-2-but-a-new-/articleshow/103415065.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref> Haka ma ya duba da 'guest-host' a guda huɗu na shiri na 'Temptation Island India'.<ref>{{Cite news |date=2023-11-05 |title=Temptation Island India: Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan supports Jimmy aka Vaibhav Gandhi in tonight's episode |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/temptation-island-india-bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-supports-jimmy-aka-vaibhav-gandhi-in-tonights-episode/articleshow/104989484.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref>
== Bigg Boss OTT ==
A Abhishek Malhan, wanda aka fi sani da '''Fukra Insaan''', shi ne YouTuber daga india, shahararren mawallafi, da kuma 'yan wasan kwaikwayo na shirin gari. Ya samu fahimtar da rashin tsakiya game da bidiyo na YouTube da kuma sha'awar a wurin wasu shirin koyar da 'Bigg Boss OTT (Hausa fasaha 2)', 'Play Ground Session 3' da 'Temptation Island India'.
A 24 ga watan Mayu, 1997, Abhishek ya kasance a [[Pitam Pura]], [[Delhi]]. Yana da rayuwar koyar da Vinay Malhan da Dimple Malhan.<ref name=":0"/> Ya samu harshe a Makarantun Lancer Convent, Delhi da kuma samar da [[Bachelors of Commerce]] daga [[Delhi College of Arts and Commerce]].<ref>{{Cite web |last=Harini |date=2023-08-16 |title=Is Abhishek Malhan Sick? What Happened to Abhishek Malhan in Bigg Boss? Why is Abhishek Malhan in Hospital? – News |url=https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |access-date=2023-12-06 |website=Fresherslive |archive-date=2023-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180204/https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |url-status=dead }}</ref>
== Kasuwanci ==
A shekara ta 2019, Abhishek ya shiga cikin wani bayanai mai suna [[YouTube]], a tsawon lokacin da ya fi gudunmawa daga dan koyar koyon 'Mr. Beast' da [[KSI]].<ref>{{Cite web |date=2023-11-04 |title=Abhishek Malhan REVEALS if he will enter Bigg Boss 17 as wildcard; Find out |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |access-date=2023-11-10 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108112204/https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |url-status=dead }}</ref> Kan shirin gari, an dora bidiyo na real life (IRL) da kuma matsalolin tashin hankali. Ya kafa ra'ayin da ya kasance da [[CarryMinati]], jami'in ƙungiyar [[WWE]] [[The Great Khali]], da Puneet Superstar.<ref>{{Cite web |date=2023-09-14 |title=YouTube Trending Videos: Abhishek Malhan Invites Puneet Superstar To Play Dating Challenge |url=https://www.news18.com/viral/youtube-trending-videos-abhishek-malhan-invites-puneet-superstar-to-play-dating-challenge-8577178.html |access-date=2023-11-08 |website=News18}}</ref><ref>{{Citation |title=I Surprised @CarryMinati with INDIA's BIGGEST PLAYBUTTON |url=https://www.youtube.com/watch?v=iDyDH1ZjNcA |access-date=2023-11-08}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 first runner-up Abhishek Malhan’s unforgettable meeting with wrestling legend The Great Khali |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |access-date=2023-11-08 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108185040/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |url-status=dead }}</ref>
A shekara ta 2023, Abhishek ya shirya matsayin jami'in shirin [[Bigg Boss OTT (Hindi season 2)|''Bigg Boss OTT'' Fasaha 2]], inda ya zo da kuma ya fito da gaban,<ref>{{Cite news |date=2023-09-23 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan reveals he would participate in Bigg Boss 17 on this condition, says "Mereko lana chahte ho toh..." |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-reveals-he-would-participate-in-bigg-boss-17-on-this-condition-says-mereko-lana-chahte-ho-toh-/articleshow/103874914.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-09-06 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan clarifies he isn't hosting Lock Upp 2 but a new... |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-clarifies-he-isnt-hosting-lock-upp-2-but-a-new-/articleshow/103415065.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref> kuma ya zama wani jami'in shahararre a baya a shirin kungiyar dama. Yana kaiwa ziyara game da 'Temptation Island India',<ref>{{Cite news |date=2023-11-05 |title=Temptation Island India: Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan supports Jimmy aka Vaibhav Gandhi in tonight's episode |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/temptation-island-india-bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-supports-jimmy-aka-vaibhav-gandhi-in-tonights-episode/articleshow/104989484.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bureau |first=ABP News |date=2023-11-02 |title=Abhishek Malhan, Elvish Yadav Reunite For Temptation Island India; Call It 'Bhaichara on Top' |url=https://news.abplive.com/entertainment/ott/bigg-boss-ott-2-contestants-abhishek-malhan-elvish-yadav-reunite-for-temptation-island-india-1640022 |access-date=2023-11-07 |website=news.abplive.com}}</ref> a matsayin mai ziyara da jimawa a episodes hudu na shirin yabo mai jin dadin 'Temptation Island India'. Sakamakon haka, ya yi kungiyar kwararru a shirin sa'oin baki game da [[Netflix]] (India) a kan shirin YouTube su.
Kuma, shi ne yana da tarihi cikin siyasar yawan 'Chief Executive Officer (CEO)' na kungiyar Mr. Bond wanda aka fi sani da irin abubuwan da suke gudanar da kewayen sha'awa.
Abhishek ya jefa matsalolin da suka faru, don haka ya mayar da la'akari da Elvish Yadav bayan Bigg Boss OTT. Matsala ta iya da niyyar daidaita daya bayan rikicin lissafin cimma da ita ta 25 lakh na ruwan fara,<ref>{{Cite web |last=डेस्क |first=एबीपी एंटरटेनमेंट |date=2023-09-28 |title=क्या अभिषेक मल्हान ने एल्विश यादव के खिलाफ निगेटिव पीआर के लिए खर्च किए 25 लाख रुपये? |url=https://www.abplive.com/entertainment/television/abhishek-malhan-reaction-negative-pr-pay-rs-25-lakh-for-against-elvish-yadav-2503798 |access-date=2023-11-07 |website=abplive.com |language=hi}}</ref>
=== Waƙoƙin bidiyo===
{| class="wikitable sortable"
|+
! Year !! Title !! Role !! Singer(s) !! References
|-
| 2021 || ''Big Life'' || Actor and Rapper || Drrvn & Parth || <ref name=":2">{{Cite web |title=Bigg Boss OTT 2: Who is Abhishek Malhan aka Fukra Insaan; Career, age, Youtube, Girlfriend |url=https://www.jagrantv.com/en-show/biography-of-bb-ott-2-contestant-abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-net-worth-career-age-youtube-girlfriend-rc1043341 |access-date=2023-11-08 |website=jagrantv}}</ref>
|-
| || ''Tum Mere'' || Actor and Rapper || Crazydeep || <ref>{{Cite web |title=अभिषेक मल्हान भाई निश्चय मल्हान के साथ मिलकर लाएंगे पॉपुलर सॉन्ग 'तुम मेरे' का सीक्वल 'तुम मेरे पार्ट 2' |url=https://ndtv.in/television/abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-and-nishchay-malhan-aka-triggered-insaan-soon-to-bring-tum-mere-song-sequel-3602481 |access-date=2023-11-08 |website=NDTVIndia |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108105707/https://ndtv.in/television/abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-and-nishchay-malhan-aka-triggered-insaan-soon-to-bring-tum-mere-song-sequel-3602481 |url-status=dead }}</ref>
|-
| || ''Fly High'' || Actor and Rapper || || <ref name=":2" />
|-
| || ''Dreamer'' || Actor and Singer || ||
|-
| 2022 || ''Ranjha'' || Actor and Singer || Sharanjeet Singh ||
|-
| || ''Rahaan'' || Actor and Singer || [[Nikhita Gandhi]] ||
|-
| || ''Fake Love'' || Actor and Rapper || Sharanjeet Singh || <ref>{{Citation |title='FAKE LOVE' – FUKRA INSAAN (Official Music Video) @FukraInsaan |url=https://www.youtube.com/watch?v=n38uESN2DGk |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| || ''Meme Song'' || Actor and Rapper || Sharanjeet Singh || <ref>{{Citation |title=MEME SONG – Fukra insaan (Official Music video) @FukraInsaan |url=https://www.youtube.com/watch?v=rYLWGeTo9Tw |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| || ''Flex'' || Actor and Singer || || <ref>{{Citation |title=FLEX – FUKRA INSAAN (Official Music Video) |url=https://www.youtube.com/watch?v=KYUogiVM08s |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| 2023 || ''Akhiyan'' || Actor and Singer || ||
|-
| || ''Arsaa'' || Actor and Rapper || [[Amit Mishra (singer)|Amit Mishra]] || <ref>{{Cite web |title=Check Out Popular Hindi Lyrical Song Music Video Arsaa Sung By Amit Mishra {{!}} Hindi Video Songs – Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/hindi/check-out-popular-hindi-lyrical-song-music-video-arsaa-sung-by-amit-mishra/videoshow/103322295.cms |access-date=2023-11-08 |website=The Times of India}}</ref>
|-
| || ''Tum Mere 2'' || Actor and Rapper || Crazydeep ||
|-
| || ''Din Te Raat'' || Actor || Kartik Malhotra || <ref>{{Cite web |last=Dhiman |first=Nikshey |date=2023-08-19 |title=Bigg Boss OTT Season 2 Runner-up Abhishek Malhan mesmerizes the internet with spellbinding performance on 'Din Te Raat:' watch video |url=https://www.dnpindia.in/entertainment/bigg-boss-ott-season-2-runner-up-abhishek-malhan-mesmerizes-the-internet-with-spellbinding-performance-on-din-te-raat-watch-video/289721/ |access-date=2023-11-08 |website=DNP INDIA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108105708/https://www.dnpindia.in/entertainment/bigg-boss-ott-season-2-runner-up-abhishek-malhan-mesmerizes-the-internet-with-spellbinding-performance-on-din-te-raat-watch-video/289721/ |url-status=dead }}</ref>
|-
| || ''Judaaiyan'' || Actor and Singer || [[Tanveer Evan]] || <ref>{{Cite web |title=After Jiya Shankar, Abhishek Malhan To Team Up With Jennifer Winget For Music Video? Here's The Truth! |url=https://www.filmibeat.com/television/news/2023/after-jiya-shankar-abhishek-malhan-team-up-with-jennifer-winget-music-video-bigg-boss-17-bb17-update-370399.html}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bureau |first=ABP News |date=2023-09-08 |title=Bigg Boss OTT 2's Abhishek Malhan, Jiya Shankar Spark Dating Rumours After They Go on Long Drive |url=https://news.abplive.com/entertainment/ott/bigg-boss-ott-2-abhishek-malhan-jiya-shankar-spark-dating-rumours-after-they-go-on-a-long-drive-together-1628431 |access-date=2023-11-07 |website=news.abplive.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan and Jiya Shankar's new love song 'Judaiyaan' out. Watch |url=https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/abhishek-malhan-jiya-shankar-bigg-boss-ott-2-judaiyaan-song-out-2433000-2023-09-08 |access-date=2023-11-07 |website=India Today}}</ref>
|-
| || ''Noori'' || Actor and Rapper || Komal Sohi || <ref>{{Cite news |date=2023-10-13 |title=Abhishek Malhan's song 'Noori' showcases his rap finesse |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/abhishek-malhans-song-noori-showcases-his-rap-finesse/articleshow/104403178.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan spotted shooting for his next music video, Noori – pics inside |url=https://www.ottplay.com/news/abhishek-malhan-spotted-shooting-for-his-next-music-video-noori-pics-inside/d5993558ac776 |access-date=2023-11-07 |website=OTTPlay}}</ref><ref>{{Cite web |title=On a new turf: Abhishek Malhan releases his first song Noori |url=https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/on-a-new-turf-abhishek-malhan-releases-his-first-song-noori-553380}}</ref>
|-
| || ''Ek Mulaqaat'' || Actor (as Raj) || [[Vishal Mishra (composer)|Vishal Mishra]], [[Shreya Ghoshal]] || <ref>{{Citation |title=Ek Mulaqaat(Trailer): Abhishek Malhan,Sakshi Malik{{!}}Vishal M,Shreya G{{!}}Javed-Mohsin{{!}}Rashmi V{{!}}Bhushan K |url=https://www.youtube.com/watch?v=FvjsZJM-LQ0 |access-date=2023-11-21}}</ref>
|-
| 2023 || ''Big Life Returns'' || Actor and Rapper || JayKay || <ref>{{Cite web |date=2023-12-23 |title=Abhishek Malhan का नया गाना Big Life Returns हुआ release, Bigg Boss में जाने को लेकर की बात |url=https://www.abplive.com/videos/entertainment/abhishek-malhan-s-new-song-big-life-returns-released-talks-about-going-to-bigg-boss-2567690 |access-date=2023-12-23 |website=abplive.com |language=hi}}</ref>
|}
== Finafinai ==
=== Talabijin ===
{| class="wikitable sortable"
|+
! Year !! Title !! Role !! Notes !! References
|-
| rowspan="3" | 2023 || ''[[Bigg Boss OTT (Hindi season 2)|Bigg Boss OTT 2]]'' || Contestant || Runner-Up || <ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan reacts to Elvish Yadav's BB OTT 2 win: Trophy community mein... |url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/abhishek-malhan-reacts-to-elvish-yadavs-bb-ott-2-win-trophy-community-mein-2422349-2023-08-17 |access-date=2023-11-07 |website=India Today}}</ref>
|-
| || Survival game show || Host || on [[Netflix]] India YouTube channel ||
|-
| || ''[[Temptation Island India]]'' || Guest Host || Episode 3, 4, 20 & 34 || <ref>{{Cite web |date=2023-11-02 |title='Bigg Boss OTT 2' fame Abhishek Malhan to enter 'Temptation Island India' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tv/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-to-enter-temptation-island-india-101698911490897.html |access-date=2023-11-07 |website=The Hindustan Times}}</ref><ref>{{Cite web |last=डेस्क |first=एबीपी एंटरटेनमेंट |date=2023-11-02 |title=बिग बॉस के बाद अब इस शो में दिखेंगे अभिषेक मल्हान और एल्विश यादव |url=https://www.abplive.com/entertainment/television/temptation-island-india-abhishek-malhan-to-enter-the-show-after-elvish-yadav-2528660 |access-date=2023-11-07 |website=abplive.com |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |title='BB OTT 2's' Abhishek Malhan, Elvish Yadav to add drama on 'Temptation Island India' |url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/bigg-boss-ott-2s-abhishek-malhan-elvish-yadav-to-add-drama-on-temptation-island-india-2466094-2023-11-22 |access-date=2023-11-22 |website=India Today}}</ref>
|-
| 2024 || ''Playground Season 3'' || Mentor || ||
|}
== Manazarta ==
{{reflist|2}}
{{DEFAULTSORT:Malhan, Abhishek}}
6ut0npp0wgrfc6dvx1k534etjdr7538
825784
825783
2026-04-24T16:16:09Z
Pharouqenr
25549
825784
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Abhishek Malhan''' (an haife shi a ranar 24 ga Watan Mayu, 1997), wanda aka fi sani da '''Fukra Insaan''', shi ne 'Youtuber' na Indiya, wanda ya kasance shugaban asusun kimiya a ƙasa da shahararren tallace-tallace a bayanai na YouTube da kuma shirin mai zama kamar na 'Bigg Boss OTT (Hausa Rana 2)', Play Ground Session 3 da 'Temptation Island India'.<ref>{{Cite news |date=2023-11-03 |title=Abhishek Malhan on his stint with Bigg Boss OTT 2: 'Makers decide how they want to project you, if you are their favourite then...' |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/abhishek-malhan-on-his-stint-with-bigg-boss-ott-2-makers-decide-how-they-want-to-project-you-if-you-are-their-favourite-then-/articleshow/104945736.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-11-02 |title=After Elvish Yadav, Abhishek Malhan Aka Fukra Insaan To Participate in JioCinema's 'Temptation Island' |url=https://english.jagran.com/entertainment/after-elvish-yadav-abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-to-participate-in-jio-cinema-temptation-island-mouni-roy-karan-kundrra-10111384 |access-date=2023-11-07 |website=English Jagran}}</ref>
== Rayuwar farko ==
Abhishek ya rasu a 24 ga Watan Mayu, 1997, a Pitam Pura, [[Delhi]]<ref name=":0">{{Cite web |title=Abhishek Malhan's Family: Meet family members of Fukra Insaan |url=https://www.thestatesman.com/who-is/abhishek-malhans-family-meet-the-family-members-of-fukra-insaan-1503206282.html}}</ref> daga Vinay Malhan da Dimple Malhan.<ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 Finalist Abhishek Malhan’s Parents Meet With Accident; His Mom Says 'Main Toh Darr Gayi' |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/tv/bigg-boss-ott-2-finalist-abhishek-malhans-parents-meet-with-accident-his-mom-says-main-toh-darr-gayi-article-104323721 |access-date=2023-11-07 |website=TimesNow}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-11 |title=Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan’s mother Dimple Malhan gives tour of their new home |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhans-mother-dimple-malhan-gives-tour-of-their-new-home-1250273 |access-date=2023-11-07 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231107131850/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhans-mother-dimple-malhan-gives-tour-of-their-new-home-1250273 |url-status=dead }}</ref> Ya kammala gudanar da ilimi daga Lancer Convent School, Delhi da kuma ya sami Bachelors of Commerce daga Delhi College of Arts and Commerce.<ref>{{Cite web |last=Harini |date=2023-08-16 |title=Is Abhishek Malhan Sick? What Happened to Abhishek Malhan in Bigg Boss? Why is Abhishek Malhan in Hospital? – News |url=https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |access-date=2023-12-06 |website=Fresherslive |archive-date=2023-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180204/https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |url-status=dead }}</ref>
== aiki ==
A shekarar 2019, Abhishek ya shiga cikin binciken YouTube, a matsayin shawarar gudummawa kamar Mr. Beast da KSI.<ref>{{Cite web |date=2023-11-04 |title=Abhishek Malhan REVEALS if he will enter Bigg Boss 17 as wildcard; Find out |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |access-date=2023-11-10 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108112204/https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |url-status=dead }}</ref> Shafin sa na YouTube ya bayyana tallace-tallace daga rayuwa (IRL) da tallace-tallace. Ya zama ma'aikata da CarryMinati, mai kula da WWE wrestler The Great Khali, da Puneet Superstar.<ref>{{Cite web |date=2023-09-14 |title=YouTube Trending Videos: Abhishek Malhan Invites Puneet Superstar To Play Dating Challenge |url=https://www.news18.com/viral/youtube-trending-videos-abhishek-malhan-invites-puneet-superstar-to-play-dating-challenge-8577178.html |access-date=2023-11-08 |website=News18}}</ref><ref>{{Citation |title=I Surprised @CarryMinati with INDIA's BIGGEST PLAYBUTTON |url=https://www.youtube.com/watch?v=iDyDH1ZjNcA |access-date=2023-11-08}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 first runner-up Abhishek Malhan’s unforgettable meeting with wrestling legend The Great Khali |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |access-date=2023-11-08 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108185040/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |url-status=dead }}</ref>
A shekarar 2023, Abhishek ya koma shirin gudanar da ''Bigg Boss OTT (Hausa Rana 2)'', inda ya kasance ƙarshen yana wa daga cikin jagoranci.<ref>{{Cite news |date=2023-09-23 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan reveals he would participate in Bigg Boss 17 on this condition, says "Mereko lana chahte ho toh..." |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-reveals-he-would-participate-in-bigg-boss-17-on-this-condition-says-mereko-lana-chahte-ho-toh-/articleshow/103874914.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-09-06 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan clarifies he isn't hosting Lock Upp 2 but a new... |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-clarifies-he-isnt-hosting-lock-upp-2-but-a-new-/articleshow/103415065.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref> Haka ma ya duba da 'guest-host' a guda huɗu na shiri na 'Temptation Island India'.<ref>{{Cite news |date=2023-11-05 |title=Temptation Island India: Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan supports Jimmy aka Vaibhav Gandhi in tonight's episode |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/temptation-island-india-bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-supports-jimmy-aka-vaibhav-gandhi-in-tonights-episode/articleshow/104989484.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref>
== Bigg Boss OTT ==
A Abhishek Malhan, wanda aka fi sani da '''Fukra Insaan''', shi ne YouTuber daga india, shahararren mawallafi, da kuma 'yan wasan kwaikwayo na shirin gari. Ya samu fahimtar da rashin tsakiya game da bidiyo na YouTube da kuma sha'awar a wurin wasu shirin koyar da 'Bigg Boss OTT (Hausa fasaha 2)', 'Play Ground Session 3' da 'Temptation Island India'.
A 24 ga watan Mayu, 1997, Abhishek ya kasance a [[Pitam Pura]], [[Delhi]]. Yana da rayuwar koyar da Vinay Malhan da Dimple Malhan.<ref name=":0"/> Ya samu harshe a Makarantun Lancer Convent, Delhi da kuma samar da [[Bachelors of Commerce]] daga [[Delhi College of Arts and Commerce]].<ref>{{Cite web |last=Harini |date=2023-08-16 |title=Is Abhishek Malhan Sick? What Happened to Abhishek Malhan in Bigg Boss? Why is Abhishek Malhan in Hospital? – News |url=https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |access-date=2023-12-06 |website=Fresherslive |archive-date=2023-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180204/https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |url-status=dead }}</ref>
== Kasuwanci ==
A shekara ta 2019, Abhishek ya shiga cikin wani bayanai mai suna [[YouTube]], a tsawon lokacin da ya fi gudunmawa daga dan koyar koyon 'Mr. Beast' da [[KSI]].<ref>{{Cite web |date=2023-11-04 |title=Abhishek Malhan REVEALS if he will enter Bigg Boss 17 as wildcard; Find out |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |access-date=2023-11-10 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108112204/https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |url-status=dead }}</ref> Kan shirin gari, an dora bidiyo na real life (IRL) da kuma matsalolin tashin hankali. Ya kafa ra'ayin da ya kasance da [[CarryMinati]], jami'in ƙungiyar [[WWE]] [[The Great Khali]], da Puneet Superstar.<ref>{{Cite web |date=2023-09-14 |title=YouTube Trending Videos: Abhishek Malhan Invites Puneet Superstar To Play Dating Challenge |url=https://www.news18.com/viral/youtube-trending-videos-abhishek-malhan-invites-puneet-superstar-to-play-dating-challenge-8577178.html |access-date=2023-11-08 |website=News18}}</ref><ref>{{Citation |title=I Surprised @CarryMinati with INDIA's BIGGEST PLAYBUTTON |url=https://www.youtube.com/watch?v=iDyDH1ZjNcA |access-date=2023-11-08}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 first runner-up Abhishek Malhan’s unforgettable meeting with wrestling legend The Great Khali |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |access-date=2023-11-08 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108185040/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |url-status=dead }}</ref>
A shekara ta 2023, Abhishek ya shirya matsayin jami'in shirin [[Bigg Boss OTT (Hindi season 2)|''Bigg Boss OTT'' Fasaha 2]], inda ya zo da kuma ya fito da gaban,<ref>{{Cite news |date=2023-09-23 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan reveals he would participate in Bigg Boss 17 on this condition, says "Mereko lana chahte ho toh..." |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-reveals-he-would-participate-in-bigg-boss-17-on-this-condition-says-mereko-lana-chahte-ho-toh-/articleshow/103874914.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-09-06 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan clarifies he isn't hosting Lock Upp 2 but a new... |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-clarifies-he-isnt-hosting-lock-upp-2-but-a-new-/articleshow/103415065.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref> kuma ya zama wani jami'in shahararre a baya a shirin kungiyar dama. Yana kaiwa ziyara game da 'Temptation Island India',<ref>{{Cite news |date=2023-11-05 |title=Temptation Island India: Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan supports Jimmy aka Vaibhav Gandhi in tonight's episode |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/temptation-island-india-bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-supports-jimmy-aka-vaibhav-gandhi-in-tonights-episode/articleshow/104989484.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bureau |first=ABP News |date=2023-11-02 |title=Abhishek Malhan, Elvish Yadav Reunite For Temptation Island India; Call It 'Bhaichara on Top' |url=https://news.abplive.com/entertainment/ott/bigg-boss-ott-2-contestants-abhishek-malhan-elvish-yadav-reunite-for-temptation-island-india-1640022 |access-date=2023-11-07 |website=news.abplive.com}}</ref> a matsayin mai ziyara da jimawa a episodes hudu na shirin yabo mai jin dadin 'Temptation Island India'. Sakamakon haka, ya yi kungiyar kwararru a shirin sa'oin baki game da [[Netflix]] (India) a kan shirin YouTube su.
Kuma, shi ne yana da tarihi cikin siyasar yawan 'Chief Executive Officer (CEO)' na kungiyar Mr. Bond wanda aka fi sani da irin abubuwan da suke gudanar da kewayen sha'awa.
Abhishek ya jefa matsalolin da suka faru, don haka ya mayar da la'akari da Elvish Yadav bayan Bigg Boss OTT. Matsala ta iya da niyyar daidaita daya bayan rikicin lissafin cimma da ita ta 25 lakh na ruwan fara,<ref>{{Cite web |last=डेस्क |first=एबीपी एंटरटेनमेंट |date=2023-09-28 |title=क्या अभिषेक मल्हान ने एल्विश यादव के खिलाफ निगेटिव पीआर के लिए खर्च किए 25 लाख रुपये? |url=https://www.abplive.com/entertainment/television/abhishek-malhan-reaction-negative-pr-pay-rs-25-lakh-for-against-elvish-yadav-2503798 |access-date=2023-11-07 |website=abplive.com |language=hi}}</ref>
=== Waƙoƙin bidiyo===
{| class="wikitable sortable"
|+
! Year !! Title !! Role !! Singer(s) !! References
|-
| 2021 || ''Big Life'' || Actor and Rapper || Drrvn & Parth || <ref name=":2">{{Cite web |title=Bigg Boss OTT 2: Who is Abhishek Malhan aka Fukra Insaan; Career, age, Youtube, Girlfriend |url=https://www.jagrantv.com/en-show/biography-of-bb-ott-2-contestant-abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-net-worth-career-age-youtube-girlfriend-rc1043341 |access-date=2023-11-08 |website=jagrantv}}</ref>
|-
| || ''Tum Mere'' || Actor and Rapper || Crazydeep || <ref>{{Cite web |title=अभिषेक मल्हान भाई निश्चय मल्हान के साथ मिलकर लाएंगे पॉपुलर सॉन्ग 'तुम मेरे' का सीक्वल 'तुम मेरे पार्ट 2' |url=https://ndtv.in/television/abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-and-nishchay-malhan-aka-triggered-insaan-soon-to-bring-tum-mere-song-sequel-3602481 |access-date=2023-11-08 |website=NDTVIndia |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108105707/https://ndtv.in/television/abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-and-nishchay-malhan-aka-triggered-insaan-soon-to-bring-tum-mere-song-sequel-3602481 |url-status=dead }}</ref>
|-
| || ''Fly High'' || Actor and Rapper || || <ref name=":2" />
|-
| || ''Dreamer'' || Actor and Singer || ||
|-
| 2022 || ''Ranjha'' || Actor and Singer || Sharanjeet Singh ||
|-
| || ''Rahaan'' || Actor and Singer || [[Nikhita Gandhi]] ||
|-
| || ''Fake Love'' || Actor and Rapper || Sharanjeet Singh || <ref>{{Citation |title='FAKE LOVE' – FUKRA INSAAN (Official Music Video) @FukraInsaan |url=https://www.youtube.com/watch?v=n38uESN2DGk |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| || ''Meme Song'' || Actor and Rapper || Sharanjeet Singh || <ref>{{Citation |title=MEME SONG – Fukra insaan (Official Music video) @FukraInsaan |url=https://www.youtube.com/watch?v=rYLWGeTo9Tw |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| || ''Flex'' || Actor and Singer || || <ref>{{Citation |title=FLEX – FUKRA INSAAN (Official Music Video) |url=https://www.youtube.com/watch?v=KYUogiVM08s |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| 2023 || ''Akhiyan'' || Actor and Singer || ||
|-
| || ''Arsaa'' || Actor and Rapper || [[Amit Mishra (singer)|Amit Mishra]] || <ref>{{Cite web |title=Check Out Popular Hindi Lyrical Song Music Video Arsaa Sung By Amit Mishra {{!}} Hindi Video Songs – Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/hindi/check-out-popular-hindi-lyrical-song-music-video-arsaa-sung-by-amit-mishra/videoshow/103322295.cms |access-date=2023-11-08 |website=The Times of India}}</ref>
|-
| || ''Tum Mere 2'' || Actor and Rapper || Crazydeep ||
|-
| || ''Din Te Raat'' || Actor || Kartik Malhotra || <ref>{{Cite web |last=Dhiman |first=Nikshey |date=2023-08-19 |title=Bigg Boss OTT Season 2 Runner-up Abhishek Malhan mesmerizes the internet with spellbinding performance on 'Din Te Raat:' watch video |url=https://www.dnpindia.in/entertainment/bigg-boss-ott-season-2-runner-up-abhishek-malhan-mesmerizes-the-internet-with-spellbinding-performance-on-din-te-raat-watch-video/289721/ |access-date=2023-11-08 |website=DNP INDIA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108105708/https://www.dnpindia.in/entertainment/bigg-boss-ott-season-2-runner-up-abhishek-malhan-mesmerizes-the-internet-with-spellbinding-performance-on-din-te-raat-watch-video/289721/ |url-status=dead }}</ref>
|-
| || ''Judaaiyan'' || Actor and Singer || [[Tanveer Evan]] || <ref>{{Cite web |title=After Jiya Shankar, Abhishek Malhan To Team Up With Jennifer Winget For Music Video? Here's The Truth! |url=https://www.filmibeat.com/television/news/2023/after-jiya-shankar-abhishek-malhan-team-up-with-jennifer-winget-music-video-bigg-boss-17-bb17-update-370399.html}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bureau |first=ABP News |date=2023-09-08 |title=Bigg Boss OTT 2's Abhishek Malhan, Jiya Shankar Spark Dating Rumours After They Go on Long Drive |url=https://news.abplive.com/entertainment/ott/bigg-boss-ott-2-abhishek-malhan-jiya-shankar-spark-dating-rumours-after-they-go-on-a-long-drive-together-1628431 |access-date=2023-11-07 |website=news.abplive.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan and Jiya Shankar's new love song 'Judaiyaan' out. Watch |url=https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/abhishek-malhan-jiya-shankar-bigg-boss-ott-2-judaiyaan-song-out-2433000-2023-09-08 |access-date=2023-11-07 |website=India Today}}</ref>
|-
| || ''Noori'' || Actor and Rapper || Komal Sohi || <ref>{{Cite news |date=2023-10-13 |title=Abhishek Malhan's song 'Noori' showcases his rap finesse |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/abhishek-malhans-song-noori-showcases-his-rap-finesse/articleshow/104403178.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan spotted shooting for his next music video, Noori – pics inside |url=https://www.ottplay.com/news/abhishek-malhan-spotted-shooting-for-his-next-music-video-noori-pics-inside/d5993558ac776 |access-date=2023-11-07 |website=OTTPlay}}</ref><ref>{{Cite web |title=On a new turf: Abhishek Malhan releases his first song Noori |url=https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/on-a-new-turf-abhishek-malhan-releases-his-first-song-noori-553380}}</ref>
|-
| || ''Ek Mulaqaat'' || Actor (as Raj) || [[Vishal Mishra (composer)|Vishal Mishra]], [[Shreya Ghoshal]] || <ref>{{Citation |title=Ek Mulaqaat(Trailer): Abhishek Malhan,Sakshi Malik{{!}}Vishal M,Shreya G{{!}}Javed-Mohsin{{!}}Rashmi V{{!}}Bhushan K |url=https://www.youtube.com/watch?v=FvjsZJM-LQ0 |access-date=2023-11-21}}</ref>
|-
| 2023 || ''Big Life Returns'' || Actor and Rapper || JayKay || <ref>{{Cite web |date=2023-12-23 |title=Abhishek Malhan का नया गाना Big Life Returns हुआ release, Bigg Boss में जाने को लेकर की बात |url=https://www.abplive.com/videos/entertainment/abhishek-malhan-s-new-song-big-life-returns-released-talks-about-going-to-bigg-boss-2567690 |access-date=2023-12-23 |website=abplive.com |language=hi}}</ref>
|}
== Finafinai ==
=== Talabijin ===
{| class="wikitable sortable"
|+
! Year !! Title !! Role !! Notes !! References
|-
| rowspan="3" | 2023 || ''[[Bigg Boss OTT (Hindi season 2)|Bigg Boss OTT 2]]'' || Contestant || Runner-Up || <ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan reacts to Elvish Yadav's BB OTT 2 win: Trophy community mein... |url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/abhishek-malhan-reacts-to-elvish-yadavs-bb-ott-2-win-trophy-community-mein-2422349-2023-08-17 |access-date=2023-11-07 |website=India Today}}</ref>
|-
| || Survival game show || Host || on [[Netflix]] India YouTube channel ||
|-
| || ''[[Temptation Island India]]'' || Guest Host || Episode 3, 4, 20 & 34 || <ref>{{Cite web |date=2023-11-02 |title='Bigg Boss OTT 2' fame Abhishek Malhan to enter 'Temptation Island India' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tv/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-to-enter-temptation-island-india-101698911490897.html |access-date=2023-11-07 |website=The Hindustan Times}}</ref><ref>{{Cite web |last=डेस्क |first=एबीपी एंटरटेनमेंट |date=2023-11-02 |title=बिग बॉस के बाद अब इस शो में दिखेंगे अभिषेक मल्हान और एल्विश यादव |url=https://www.abplive.com/entertainment/television/temptation-island-india-abhishek-malhan-to-enter-the-show-after-elvish-yadav-2528660 |access-date=2023-11-07 |website=abplive.com |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |title='BB OTT 2's' Abhishek Malhan, Elvish Yadav to add drama on 'Temptation Island India' |url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/bigg-boss-ott-2s-abhishek-malhan-elvish-yadav-to-add-drama-on-temptation-island-india-2466094-2023-11-22 |access-date=2023-11-22 |website=India Today}}</ref>
|-
| 2024 || ''Playground Season 3'' || Mentor || ||
|}
== Manazarta ==
{{reflist|2}}
{{DEFAULTSORT:Malhan, Abhishek}}
1xbha4kt90vqn35p68sp4erphulhfcu
825785
825784
2026-04-24T16:16:24Z
Pharouqenr
25549
825785
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Abhishek Malhan''' (an haife shi a ranar 24 ga Watan Mayu, 1997), wanda aka fi sani da '''Fukra Insaan''', shi ne 'Youtuber' na Indiya, wanda ya kasance shugaban asusun kimiya a ƙasa da shahararren tallace-tallace a bayanai na YouTube da kuma shirin mai zama kamar na 'Bigg Boss OTT (Hausa Rana 2)', Play Ground Session 3 da 'Temptation Island India'.<ref>{{Cite news |date=2023-11-03 |title=Abhishek Malhan on his stint with Bigg Boss OTT 2: 'Makers decide how they want to project you, if you are their favourite then...' |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/abhishek-malhan-on-his-stint-with-bigg-boss-ott-2-makers-decide-how-they-want-to-project-you-if-you-are-their-favourite-then-/articleshow/104945736.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-11-02 |title=After Elvish Yadav, Abhishek Malhan Aka Fukra Insaan To Participate in JioCinema's 'Temptation Island' |url=https://english.jagran.com/entertainment/after-elvish-yadav-abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-to-participate-in-jio-cinema-temptation-island-mouni-roy-karan-kundrra-10111384 |access-date=2023-11-07 |website=English Jagran}}</ref>
== Rayuwar farko ==
Abhishek ya rasu a 24 ga Watan Mayu, 1997, a Pitam Pura, [[Delhi]]<ref name=":0">{{Cite web |title=Abhishek Malhan's Family: Meet family members of Fukra Insaan |url=https://www.thestatesman.com/who-is/abhishek-malhans-family-meet-the-family-members-of-fukra-insaan-1503206282.html}}</ref> daga Vinay Malhan da Dimple Malhan.<ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 Finalist Abhishek Malhan’s Parents Meet With Accident; His Mom Says 'Main Toh Darr Gayi' |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/tv/bigg-boss-ott-2-finalist-abhishek-malhans-parents-meet-with-accident-his-mom-says-main-toh-darr-gayi-article-104323721 |access-date=2023-11-07 |website=TimesNow}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-11 |title=Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan’s mother Dimple Malhan gives tour of their new home |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhans-mother-dimple-malhan-gives-tour-of-their-new-home-1250273 |access-date=2023-11-07 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231107131850/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhans-mother-dimple-malhan-gives-tour-of-their-new-home-1250273 |url-status=dead }}</ref> Ya kammala gudanar da ilimi daga Lancer Convent School, Delhi da kuma ya sami Bachelors of Commerce daga Delhi College of Arts and Commerce.<ref>{{Cite web |last=Harini |date=2023-08-16 |title=Is Abhishek Malhan Sick? What Happened to Abhishek Malhan in Bigg Boss? Why is Abhishek Malhan in Hospital? – News |url=https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |access-date=2023-12-06 |website=Fresherslive |archive-date=2023-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180204/https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |url-status=dead }}</ref>
== aiki ==
A shekarar 2019, Abhishek ya shiga cikin binciken YouTube, a matsayin shawarar gudummawa kamar Mr. Beast da KSI.<ref>{{Cite web |date=2023-11-04 |title=Abhishek Malhan REVEALS if he will enter Bigg Boss 17 as wildcard; Find out |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |access-date=2023-11-10 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108112204/https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |url-status=dead }}</ref> Shafin sa na YouTube ya bayyana tallace-tallace daga rayuwa (IRL) da tallace-tallace. Ya zama ma'aikata da CarryMinati, mai kula da WWE wrestler The Great Khali, da Puneet Superstar.<ref>{{Cite web |date=2023-09-14 |title=YouTube Trending Videos: Abhishek Malhan Invites Puneet Superstar To Play Dating Challenge |url=https://www.news18.com/viral/youtube-trending-videos-abhishek-malhan-invites-puneet-superstar-to-play-dating-challenge-8577178.html |access-date=2023-11-08 |website=News18}}</ref><ref>{{Citation |title=I Surprised @CarryMinati with INDIA's BIGGEST PLAYBUTTON |url=https://www.youtube.com/watch?v=iDyDH1ZjNcA |access-date=2023-11-08}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 first runner-up Abhishek Malhan’s unforgettable meeting with wrestling legend The Great Khali |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |access-date=2023-11-08 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108185040/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |url-status=dead }}</ref>
A shekarar 2023, Abhishek ya koma shirin gudanar da ''Bigg Boss OTT (Hausa Rana 2)'', inda ya kasance ƙarshen yana wa daga cikin jagoranci.<ref>{{Cite news |date=2023-09-23 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan reveals he would participate in Bigg Boss 17 on this condition, says "Mereko lana chahte ho toh..." |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-reveals-he-would-participate-in-bigg-boss-17-on-this-condition-says-mereko-lana-chahte-ho-toh-/articleshow/103874914.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-09-06 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan clarifies he isn't hosting Lock Upp 2 but a new... |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-clarifies-he-isnt-hosting-lock-upp-2-but-a-new-/articleshow/103415065.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref> Haka ma ya duba da 'guest-host' a guda huɗu na shiri na 'Temptation Island India'.<ref>{{Cite news |date=2023-11-05 |title=Temptation Island India: Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan supports Jimmy aka Vaibhav Gandhi in tonight's episode |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/temptation-island-india-bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-supports-jimmy-aka-vaibhav-gandhi-in-tonights-episode/articleshow/104989484.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref>
== Bigg Boss OTT ==
A Abhishek Malhan, wanda aka fi sani da '''Fukra Insaan''', shi ne YouTuber daga india, shahararren mawallafi, da kuma 'yan wasan kwaikwayo na shirin gari. Ya samu fahimtar da rashin tsakiya game da bidiyo na YouTube da kuma sha'awar a wurin wasu shirin koyar da 'Bigg Boss OTT (Hausa fasaha 2)', 'Play Ground Session 3' da 'Temptation Island India'.
A 24 ga watan Mayu, 1997, Abhishek ya kasance a Pitam Pura, [[Delhi]]. Yana da rayuwar koyar da Vinay Malhan da Dimple Malhan.<ref name=":0"/> Ya samu harshe a Makarantun Lancer Convent, Delhi da kuma samar da [[Bachelors of Commerce]] daga [[Delhi College of Arts and Commerce]].<ref>{{Cite web |last=Harini |date=2023-08-16 |title=Is Abhishek Malhan Sick? What Happened to Abhishek Malhan in Bigg Boss? Why is Abhishek Malhan in Hospital? – News |url=https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |access-date=2023-12-06 |website=Fresherslive |archive-date=2023-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180204/https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |url-status=dead }}</ref>
== Kasuwanci ==
A shekara ta 2019, Abhishek ya shiga cikin wani bayanai mai suna [[YouTube]], a tsawon lokacin da ya fi gudunmawa daga dan koyar koyon 'Mr. Beast' da [[KSI]].<ref>{{Cite web |date=2023-11-04 |title=Abhishek Malhan REVEALS if he will enter Bigg Boss 17 as wildcard; Find out |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |access-date=2023-11-10 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108112204/https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |url-status=dead }}</ref> Kan shirin gari, an dora bidiyo na real life (IRL) da kuma matsalolin tashin hankali. Ya kafa ra'ayin da ya kasance da [[CarryMinati]], jami'in ƙungiyar [[WWE]] [[The Great Khali]], da Puneet Superstar.<ref>{{Cite web |date=2023-09-14 |title=YouTube Trending Videos: Abhishek Malhan Invites Puneet Superstar To Play Dating Challenge |url=https://www.news18.com/viral/youtube-trending-videos-abhishek-malhan-invites-puneet-superstar-to-play-dating-challenge-8577178.html |access-date=2023-11-08 |website=News18}}</ref><ref>{{Citation |title=I Surprised @CarryMinati with INDIA's BIGGEST PLAYBUTTON |url=https://www.youtube.com/watch?v=iDyDH1ZjNcA |access-date=2023-11-08}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 first runner-up Abhishek Malhan’s unforgettable meeting with wrestling legend The Great Khali |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |access-date=2023-11-08 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108185040/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |url-status=dead }}</ref>
A shekara ta 2023, Abhishek ya shirya matsayin jami'in shirin [[Bigg Boss OTT (Hindi season 2)|''Bigg Boss OTT'' Fasaha 2]], inda ya zo da kuma ya fito da gaban,<ref>{{Cite news |date=2023-09-23 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan reveals he would participate in Bigg Boss 17 on this condition, says "Mereko lana chahte ho toh..." |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-reveals-he-would-participate-in-bigg-boss-17-on-this-condition-says-mereko-lana-chahte-ho-toh-/articleshow/103874914.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-09-06 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan clarifies he isn't hosting Lock Upp 2 but a new... |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-clarifies-he-isnt-hosting-lock-upp-2-but-a-new-/articleshow/103415065.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref> kuma ya zama wani jami'in shahararre a baya a shirin kungiyar dama. Yana kaiwa ziyara game da 'Temptation Island India',<ref>{{Cite news |date=2023-11-05 |title=Temptation Island India: Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan supports Jimmy aka Vaibhav Gandhi in tonight's episode |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/temptation-island-india-bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-supports-jimmy-aka-vaibhav-gandhi-in-tonights-episode/articleshow/104989484.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bureau |first=ABP News |date=2023-11-02 |title=Abhishek Malhan, Elvish Yadav Reunite For Temptation Island India; Call It 'Bhaichara on Top' |url=https://news.abplive.com/entertainment/ott/bigg-boss-ott-2-contestants-abhishek-malhan-elvish-yadav-reunite-for-temptation-island-india-1640022 |access-date=2023-11-07 |website=news.abplive.com}}</ref> a matsayin mai ziyara da jimawa a episodes hudu na shirin yabo mai jin dadin 'Temptation Island India'. Sakamakon haka, ya yi kungiyar kwararru a shirin sa'oin baki game da [[Netflix]] (India) a kan shirin YouTube su.
Kuma, shi ne yana da tarihi cikin siyasar yawan 'Chief Executive Officer (CEO)' na kungiyar Mr. Bond wanda aka fi sani da irin abubuwan da suke gudanar da kewayen sha'awa.
Abhishek ya jefa matsalolin da suka faru, don haka ya mayar da la'akari da Elvish Yadav bayan Bigg Boss OTT. Matsala ta iya da niyyar daidaita daya bayan rikicin lissafin cimma da ita ta 25 lakh na ruwan fara,<ref>{{Cite web |last=डेस्क |first=एबीपी एंटरटेनमेंट |date=2023-09-28 |title=क्या अभिषेक मल्हान ने एल्विश यादव के खिलाफ निगेटिव पीआर के लिए खर्च किए 25 लाख रुपये? |url=https://www.abplive.com/entertainment/television/abhishek-malhan-reaction-negative-pr-pay-rs-25-lakh-for-against-elvish-yadav-2503798 |access-date=2023-11-07 |website=abplive.com |language=hi}}</ref>
=== Waƙoƙin bidiyo===
{| class="wikitable sortable"
|+
! Year !! Title !! Role !! Singer(s) !! References
|-
| 2021 || ''Big Life'' || Actor and Rapper || Drrvn & Parth || <ref name=":2">{{Cite web |title=Bigg Boss OTT 2: Who is Abhishek Malhan aka Fukra Insaan; Career, age, Youtube, Girlfriend |url=https://www.jagrantv.com/en-show/biography-of-bb-ott-2-contestant-abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-net-worth-career-age-youtube-girlfriend-rc1043341 |access-date=2023-11-08 |website=jagrantv}}</ref>
|-
| || ''Tum Mere'' || Actor and Rapper || Crazydeep || <ref>{{Cite web |title=अभिषेक मल्हान भाई निश्चय मल्हान के साथ मिलकर लाएंगे पॉपुलर सॉन्ग 'तुम मेरे' का सीक्वल 'तुम मेरे पार्ट 2' |url=https://ndtv.in/television/abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-and-nishchay-malhan-aka-triggered-insaan-soon-to-bring-tum-mere-song-sequel-3602481 |access-date=2023-11-08 |website=NDTVIndia |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108105707/https://ndtv.in/television/abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-and-nishchay-malhan-aka-triggered-insaan-soon-to-bring-tum-mere-song-sequel-3602481 |url-status=dead }}</ref>
|-
| || ''Fly High'' || Actor and Rapper || || <ref name=":2" />
|-
| || ''Dreamer'' || Actor and Singer || ||
|-
| 2022 || ''Ranjha'' || Actor and Singer || Sharanjeet Singh ||
|-
| || ''Rahaan'' || Actor and Singer || [[Nikhita Gandhi]] ||
|-
| || ''Fake Love'' || Actor and Rapper || Sharanjeet Singh || <ref>{{Citation |title='FAKE LOVE' – FUKRA INSAAN (Official Music Video) @FukraInsaan |url=https://www.youtube.com/watch?v=n38uESN2DGk |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| || ''Meme Song'' || Actor and Rapper || Sharanjeet Singh || <ref>{{Citation |title=MEME SONG – Fukra insaan (Official Music video) @FukraInsaan |url=https://www.youtube.com/watch?v=rYLWGeTo9Tw |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| || ''Flex'' || Actor and Singer || || <ref>{{Citation |title=FLEX – FUKRA INSAAN (Official Music Video) |url=https://www.youtube.com/watch?v=KYUogiVM08s |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| 2023 || ''Akhiyan'' || Actor and Singer || ||
|-
| || ''Arsaa'' || Actor and Rapper || [[Amit Mishra (singer)|Amit Mishra]] || <ref>{{Cite web |title=Check Out Popular Hindi Lyrical Song Music Video Arsaa Sung By Amit Mishra {{!}} Hindi Video Songs – Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/hindi/check-out-popular-hindi-lyrical-song-music-video-arsaa-sung-by-amit-mishra/videoshow/103322295.cms |access-date=2023-11-08 |website=The Times of India}}</ref>
|-
| || ''Tum Mere 2'' || Actor and Rapper || Crazydeep ||
|-
| || ''Din Te Raat'' || Actor || Kartik Malhotra || <ref>{{Cite web |last=Dhiman |first=Nikshey |date=2023-08-19 |title=Bigg Boss OTT Season 2 Runner-up Abhishek Malhan mesmerizes the internet with spellbinding performance on 'Din Te Raat:' watch video |url=https://www.dnpindia.in/entertainment/bigg-boss-ott-season-2-runner-up-abhishek-malhan-mesmerizes-the-internet-with-spellbinding-performance-on-din-te-raat-watch-video/289721/ |access-date=2023-11-08 |website=DNP INDIA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108105708/https://www.dnpindia.in/entertainment/bigg-boss-ott-season-2-runner-up-abhishek-malhan-mesmerizes-the-internet-with-spellbinding-performance-on-din-te-raat-watch-video/289721/ |url-status=dead }}</ref>
|-
| || ''Judaaiyan'' || Actor and Singer || [[Tanveer Evan]] || <ref>{{Cite web |title=After Jiya Shankar, Abhishek Malhan To Team Up With Jennifer Winget For Music Video? Here's The Truth! |url=https://www.filmibeat.com/television/news/2023/after-jiya-shankar-abhishek-malhan-team-up-with-jennifer-winget-music-video-bigg-boss-17-bb17-update-370399.html}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bureau |first=ABP News |date=2023-09-08 |title=Bigg Boss OTT 2's Abhishek Malhan, Jiya Shankar Spark Dating Rumours After They Go on Long Drive |url=https://news.abplive.com/entertainment/ott/bigg-boss-ott-2-abhishek-malhan-jiya-shankar-spark-dating-rumours-after-they-go-on-a-long-drive-together-1628431 |access-date=2023-11-07 |website=news.abplive.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan and Jiya Shankar's new love song 'Judaiyaan' out. Watch |url=https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/abhishek-malhan-jiya-shankar-bigg-boss-ott-2-judaiyaan-song-out-2433000-2023-09-08 |access-date=2023-11-07 |website=India Today}}</ref>
|-
| || ''Noori'' || Actor and Rapper || Komal Sohi || <ref>{{Cite news |date=2023-10-13 |title=Abhishek Malhan's song 'Noori' showcases his rap finesse |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/abhishek-malhans-song-noori-showcases-his-rap-finesse/articleshow/104403178.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan spotted shooting for his next music video, Noori – pics inside |url=https://www.ottplay.com/news/abhishek-malhan-spotted-shooting-for-his-next-music-video-noori-pics-inside/d5993558ac776 |access-date=2023-11-07 |website=OTTPlay}}</ref><ref>{{Cite web |title=On a new turf: Abhishek Malhan releases his first song Noori |url=https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/on-a-new-turf-abhishek-malhan-releases-his-first-song-noori-553380}}</ref>
|-
| || ''Ek Mulaqaat'' || Actor (as Raj) || [[Vishal Mishra (composer)|Vishal Mishra]], [[Shreya Ghoshal]] || <ref>{{Citation |title=Ek Mulaqaat(Trailer): Abhishek Malhan,Sakshi Malik{{!}}Vishal M,Shreya G{{!}}Javed-Mohsin{{!}}Rashmi V{{!}}Bhushan K |url=https://www.youtube.com/watch?v=FvjsZJM-LQ0 |access-date=2023-11-21}}</ref>
|-
| 2023 || ''Big Life Returns'' || Actor and Rapper || JayKay || <ref>{{Cite web |date=2023-12-23 |title=Abhishek Malhan का नया गाना Big Life Returns हुआ release, Bigg Boss में जाने को लेकर की बात |url=https://www.abplive.com/videos/entertainment/abhishek-malhan-s-new-song-big-life-returns-released-talks-about-going-to-bigg-boss-2567690 |access-date=2023-12-23 |website=abplive.com |language=hi}}</ref>
|}
== Finafinai ==
=== Talabijin ===
{| class="wikitable sortable"
|+
! Year !! Title !! Role !! Notes !! References
|-
| rowspan="3" | 2023 || ''[[Bigg Boss OTT (Hindi season 2)|Bigg Boss OTT 2]]'' || Contestant || Runner-Up || <ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan reacts to Elvish Yadav's BB OTT 2 win: Trophy community mein... |url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/abhishek-malhan-reacts-to-elvish-yadavs-bb-ott-2-win-trophy-community-mein-2422349-2023-08-17 |access-date=2023-11-07 |website=India Today}}</ref>
|-
| || Survival game show || Host || on [[Netflix]] India YouTube channel ||
|-
| || ''[[Temptation Island India]]'' || Guest Host || Episode 3, 4, 20 & 34 || <ref>{{Cite web |date=2023-11-02 |title='Bigg Boss OTT 2' fame Abhishek Malhan to enter 'Temptation Island India' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tv/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-to-enter-temptation-island-india-101698911490897.html |access-date=2023-11-07 |website=The Hindustan Times}}</ref><ref>{{Cite web |last=डेस्क |first=एबीपी एंटरटेनमेंट |date=2023-11-02 |title=बिग बॉस के बाद अब इस शो में दिखेंगे अभिषेक मल्हान और एल्विश यादव |url=https://www.abplive.com/entertainment/television/temptation-island-india-abhishek-malhan-to-enter-the-show-after-elvish-yadav-2528660 |access-date=2023-11-07 |website=abplive.com |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |title='BB OTT 2's' Abhishek Malhan, Elvish Yadav to add drama on 'Temptation Island India' |url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/bigg-boss-ott-2s-abhishek-malhan-elvish-yadav-to-add-drama-on-temptation-island-india-2466094-2023-11-22 |access-date=2023-11-22 |website=India Today}}</ref>
|-
| 2024 || ''Playground Season 3'' || Mentor || ||
|}
== Manazarta ==
{{reflist|2}}
{{DEFAULTSORT:Malhan, Abhishek}}
n3ok0rt37f8r0sbhk194eelj63j7s8x
825786
825785
2026-04-24T16:16:41Z
Pharouqenr
25549
825786
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Abhishek Malhan''' (an haife shi a ranar 24 ga Watan Mayu, 1997), wanda aka fi sani da '''Fukra Insaan''', shi ne 'Youtuber' na Indiya, wanda ya kasance shugaban asusun kimiya a ƙasa da shahararren tallace-tallace a bayanai na YouTube da kuma shirin mai zama kamar na 'Bigg Boss OTT (Hausa Rana 2)', Play Ground Session 3 da 'Temptation Island India'.<ref>{{Cite news |date=2023-11-03 |title=Abhishek Malhan on his stint with Bigg Boss OTT 2: 'Makers decide how they want to project you, if you are their favourite then...' |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/abhishek-malhan-on-his-stint-with-bigg-boss-ott-2-makers-decide-how-they-want-to-project-you-if-you-are-their-favourite-then-/articleshow/104945736.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-11-02 |title=After Elvish Yadav, Abhishek Malhan Aka Fukra Insaan To Participate in JioCinema's 'Temptation Island' |url=https://english.jagran.com/entertainment/after-elvish-yadav-abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-to-participate-in-jio-cinema-temptation-island-mouni-roy-karan-kundrra-10111384 |access-date=2023-11-07 |website=English Jagran}}</ref>
== Rayuwar farko ==
Abhishek ya rasu a 24 ga Watan Mayu, 1997, a Pitam Pura, [[Delhi]]<ref name=":0">{{Cite web |title=Abhishek Malhan's Family: Meet family members of Fukra Insaan |url=https://www.thestatesman.com/who-is/abhishek-malhans-family-meet-the-family-members-of-fukra-insaan-1503206282.html}}</ref> daga Vinay Malhan da Dimple Malhan.<ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 Finalist Abhishek Malhan’s Parents Meet With Accident; His Mom Says 'Main Toh Darr Gayi' |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/tv/bigg-boss-ott-2-finalist-abhishek-malhans-parents-meet-with-accident-his-mom-says-main-toh-darr-gayi-article-104323721 |access-date=2023-11-07 |website=TimesNow}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-11 |title=Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan’s mother Dimple Malhan gives tour of their new home |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhans-mother-dimple-malhan-gives-tour-of-their-new-home-1250273 |access-date=2023-11-07 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231107131850/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhans-mother-dimple-malhan-gives-tour-of-their-new-home-1250273 |url-status=dead }}</ref> Ya kammala gudanar da ilimi daga Lancer Convent School, Delhi da kuma ya sami Bachelors of Commerce daga Delhi College of Arts and Commerce.<ref>{{Cite web |last=Harini |date=2023-08-16 |title=Is Abhishek Malhan Sick? What Happened to Abhishek Malhan in Bigg Boss? Why is Abhishek Malhan in Hospital? – News |url=https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |access-date=2023-12-06 |website=Fresherslive |archive-date=2023-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180204/https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |url-status=dead }}</ref>
== aiki ==
A shekarar 2019, Abhishek ya shiga cikin binciken YouTube, a matsayin shawarar gudummawa kamar Mr. Beast da KSI.<ref>{{Cite web |date=2023-11-04 |title=Abhishek Malhan REVEALS if he will enter Bigg Boss 17 as wildcard; Find out |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |access-date=2023-11-10 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108112204/https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |url-status=dead }}</ref> Shafin sa na YouTube ya bayyana tallace-tallace daga rayuwa (IRL) da tallace-tallace. Ya zama ma'aikata da CarryMinati, mai kula da WWE wrestler The Great Khali, da Puneet Superstar.<ref>{{Cite web |date=2023-09-14 |title=YouTube Trending Videos: Abhishek Malhan Invites Puneet Superstar To Play Dating Challenge |url=https://www.news18.com/viral/youtube-trending-videos-abhishek-malhan-invites-puneet-superstar-to-play-dating-challenge-8577178.html |access-date=2023-11-08 |website=News18}}</ref><ref>{{Citation |title=I Surprised @CarryMinati with INDIA's BIGGEST PLAYBUTTON |url=https://www.youtube.com/watch?v=iDyDH1ZjNcA |access-date=2023-11-08}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 first runner-up Abhishek Malhan’s unforgettable meeting with wrestling legend The Great Khali |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |access-date=2023-11-08 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108185040/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |url-status=dead }}</ref>
A shekarar 2023, Abhishek ya koma shirin gudanar da ''Bigg Boss OTT (Hausa Rana 2)'', inda ya kasance ƙarshen yana wa daga cikin jagoranci.<ref>{{Cite news |date=2023-09-23 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan reveals he would participate in Bigg Boss 17 on this condition, says "Mereko lana chahte ho toh..." |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-reveals-he-would-participate-in-bigg-boss-17-on-this-condition-says-mereko-lana-chahte-ho-toh-/articleshow/103874914.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-09-06 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan clarifies he isn't hosting Lock Upp 2 but a new... |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-clarifies-he-isnt-hosting-lock-upp-2-but-a-new-/articleshow/103415065.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref> Haka ma ya duba da 'guest-host' a guda huɗu na shiri na 'Temptation Island India'.<ref>{{Cite news |date=2023-11-05 |title=Temptation Island India: Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan supports Jimmy aka Vaibhav Gandhi in tonight's episode |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/temptation-island-india-bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-supports-jimmy-aka-vaibhav-gandhi-in-tonights-episode/articleshow/104989484.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref>
== Bigg Boss OTT ==
A Abhishek Malhan, wanda aka fi sani da '''Fukra Insaan''', shi ne YouTuber daga india, shahararren mawallafi, da kuma 'yan wasan kwaikwayo na shirin gari. Ya samu fahimtar da rashin tsakiya game da bidiyo na YouTube da kuma sha'awar a wurin wasu shirin koyar da 'Bigg Boss OTT (Hausa fasaha 2)', 'Play Ground Session 3' da 'Temptation Island India'.
A 24 ga watan Mayu, 1997, Abhishek ya kasance a Pitam Pura, [[Delhi]]. Yana da rayuwar koyar da Vinay Malhan da Dimple Malhan.<ref name=":0"/> Ya samu harshe a Makarantun Lancer Convent, Delhi da kuma samar da [[Bachelors of Commerce]] daga Delhi College of Arts and Commerce.<ref>{{Cite web |last=Harini |date=2023-08-16 |title=Is Abhishek Malhan Sick? What Happened to Abhishek Malhan in Bigg Boss? Why is Abhishek Malhan in Hospital? – News |url=https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |access-date=2023-12-06 |website=Fresherslive |archive-date=2023-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180204/https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |url-status=dead }}</ref>
== Kasuwanci ==
A shekara ta 2019, Abhishek ya shiga cikin wani bayanai mai suna [[YouTube]], a tsawon lokacin da ya fi gudunmawa daga dan koyar koyon 'Mr. Beast' da [[KSI]].<ref>{{Cite web |date=2023-11-04 |title=Abhishek Malhan REVEALS if he will enter Bigg Boss 17 as wildcard; Find out |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |access-date=2023-11-10 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108112204/https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |url-status=dead }}</ref> Kan shirin gari, an dora bidiyo na real life (IRL) da kuma matsalolin tashin hankali. Ya kafa ra'ayin da ya kasance da [[CarryMinati]], jami'in ƙungiyar [[WWE]] [[The Great Khali]], da Puneet Superstar.<ref>{{Cite web |date=2023-09-14 |title=YouTube Trending Videos: Abhishek Malhan Invites Puneet Superstar To Play Dating Challenge |url=https://www.news18.com/viral/youtube-trending-videos-abhishek-malhan-invites-puneet-superstar-to-play-dating-challenge-8577178.html |access-date=2023-11-08 |website=News18}}</ref><ref>{{Citation |title=I Surprised @CarryMinati with INDIA's BIGGEST PLAYBUTTON |url=https://www.youtube.com/watch?v=iDyDH1ZjNcA |access-date=2023-11-08}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 first runner-up Abhishek Malhan’s unforgettable meeting with wrestling legend The Great Khali |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |access-date=2023-11-08 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108185040/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |url-status=dead }}</ref>
A shekara ta 2023, Abhishek ya shirya matsayin jami'in shirin [[Bigg Boss OTT (Hindi season 2)|''Bigg Boss OTT'' Fasaha 2]], inda ya zo da kuma ya fito da gaban,<ref>{{Cite news |date=2023-09-23 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan reveals he would participate in Bigg Boss 17 on this condition, says "Mereko lana chahte ho toh..." |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-reveals-he-would-participate-in-bigg-boss-17-on-this-condition-says-mereko-lana-chahte-ho-toh-/articleshow/103874914.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-09-06 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan clarifies he isn't hosting Lock Upp 2 but a new... |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-clarifies-he-isnt-hosting-lock-upp-2-but-a-new-/articleshow/103415065.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref> kuma ya zama wani jami'in shahararre a baya a shirin kungiyar dama. Yana kaiwa ziyara game da 'Temptation Island India',<ref>{{Cite news |date=2023-11-05 |title=Temptation Island India: Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan supports Jimmy aka Vaibhav Gandhi in tonight's episode |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/temptation-island-india-bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-supports-jimmy-aka-vaibhav-gandhi-in-tonights-episode/articleshow/104989484.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bureau |first=ABP News |date=2023-11-02 |title=Abhishek Malhan, Elvish Yadav Reunite For Temptation Island India; Call It 'Bhaichara on Top' |url=https://news.abplive.com/entertainment/ott/bigg-boss-ott-2-contestants-abhishek-malhan-elvish-yadav-reunite-for-temptation-island-india-1640022 |access-date=2023-11-07 |website=news.abplive.com}}</ref> a matsayin mai ziyara da jimawa a episodes hudu na shirin yabo mai jin dadin 'Temptation Island India'. Sakamakon haka, ya yi kungiyar kwararru a shirin sa'oin baki game da [[Netflix]] (India) a kan shirin YouTube su.
Kuma, shi ne yana da tarihi cikin siyasar yawan 'Chief Executive Officer (CEO)' na kungiyar Mr. Bond wanda aka fi sani da irin abubuwan da suke gudanar da kewayen sha'awa.
Abhishek ya jefa matsalolin da suka faru, don haka ya mayar da la'akari da Elvish Yadav bayan Bigg Boss OTT. Matsala ta iya da niyyar daidaita daya bayan rikicin lissafin cimma da ita ta 25 lakh na ruwan fara,<ref>{{Cite web |last=डेस्क |first=एबीपी एंटरटेनमेंट |date=2023-09-28 |title=क्या अभिषेक मल्हान ने एल्विश यादव के खिलाफ निगेटिव पीआर के लिए खर्च किए 25 लाख रुपये? |url=https://www.abplive.com/entertainment/television/abhishek-malhan-reaction-negative-pr-pay-rs-25-lakh-for-against-elvish-yadav-2503798 |access-date=2023-11-07 |website=abplive.com |language=hi}}</ref>
=== Waƙoƙin bidiyo===
{| class="wikitable sortable"
|+
! Year !! Title !! Role !! Singer(s) !! References
|-
| 2021 || ''Big Life'' || Actor and Rapper || Drrvn & Parth || <ref name=":2">{{Cite web |title=Bigg Boss OTT 2: Who is Abhishek Malhan aka Fukra Insaan; Career, age, Youtube, Girlfriend |url=https://www.jagrantv.com/en-show/biography-of-bb-ott-2-contestant-abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-net-worth-career-age-youtube-girlfriend-rc1043341 |access-date=2023-11-08 |website=jagrantv}}</ref>
|-
| || ''Tum Mere'' || Actor and Rapper || Crazydeep || <ref>{{Cite web |title=अभिषेक मल्हान भाई निश्चय मल्हान के साथ मिलकर लाएंगे पॉपुलर सॉन्ग 'तुम मेरे' का सीक्वल 'तुम मेरे पार्ट 2' |url=https://ndtv.in/television/abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-and-nishchay-malhan-aka-triggered-insaan-soon-to-bring-tum-mere-song-sequel-3602481 |access-date=2023-11-08 |website=NDTVIndia |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108105707/https://ndtv.in/television/abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-and-nishchay-malhan-aka-triggered-insaan-soon-to-bring-tum-mere-song-sequel-3602481 |url-status=dead }}</ref>
|-
| || ''Fly High'' || Actor and Rapper || || <ref name=":2" />
|-
| || ''Dreamer'' || Actor and Singer || ||
|-
| 2022 || ''Ranjha'' || Actor and Singer || Sharanjeet Singh ||
|-
| || ''Rahaan'' || Actor and Singer || [[Nikhita Gandhi]] ||
|-
| || ''Fake Love'' || Actor and Rapper || Sharanjeet Singh || <ref>{{Citation |title='FAKE LOVE' – FUKRA INSAAN (Official Music Video) @FukraInsaan |url=https://www.youtube.com/watch?v=n38uESN2DGk |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| || ''Meme Song'' || Actor and Rapper || Sharanjeet Singh || <ref>{{Citation |title=MEME SONG – Fukra insaan (Official Music video) @FukraInsaan |url=https://www.youtube.com/watch?v=rYLWGeTo9Tw |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| || ''Flex'' || Actor and Singer || || <ref>{{Citation |title=FLEX – FUKRA INSAAN (Official Music Video) |url=https://www.youtube.com/watch?v=KYUogiVM08s |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| 2023 || ''Akhiyan'' || Actor and Singer || ||
|-
| || ''Arsaa'' || Actor and Rapper || [[Amit Mishra (singer)|Amit Mishra]] || <ref>{{Cite web |title=Check Out Popular Hindi Lyrical Song Music Video Arsaa Sung By Amit Mishra {{!}} Hindi Video Songs – Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/hindi/check-out-popular-hindi-lyrical-song-music-video-arsaa-sung-by-amit-mishra/videoshow/103322295.cms |access-date=2023-11-08 |website=The Times of India}}</ref>
|-
| || ''Tum Mere 2'' || Actor and Rapper || Crazydeep ||
|-
| || ''Din Te Raat'' || Actor || Kartik Malhotra || <ref>{{Cite web |last=Dhiman |first=Nikshey |date=2023-08-19 |title=Bigg Boss OTT Season 2 Runner-up Abhishek Malhan mesmerizes the internet with spellbinding performance on 'Din Te Raat:' watch video |url=https://www.dnpindia.in/entertainment/bigg-boss-ott-season-2-runner-up-abhishek-malhan-mesmerizes-the-internet-with-spellbinding-performance-on-din-te-raat-watch-video/289721/ |access-date=2023-11-08 |website=DNP INDIA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108105708/https://www.dnpindia.in/entertainment/bigg-boss-ott-season-2-runner-up-abhishek-malhan-mesmerizes-the-internet-with-spellbinding-performance-on-din-te-raat-watch-video/289721/ |url-status=dead }}</ref>
|-
| || ''Judaaiyan'' || Actor and Singer || [[Tanveer Evan]] || <ref>{{Cite web |title=After Jiya Shankar, Abhishek Malhan To Team Up With Jennifer Winget For Music Video? Here's The Truth! |url=https://www.filmibeat.com/television/news/2023/after-jiya-shankar-abhishek-malhan-team-up-with-jennifer-winget-music-video-bigg-boss-17-bb17-update-370399.html}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bureau |first=ABP News |date=2023-09-08 |title=Bigg Boss OTT 2's Abhishek Malhan, Jiya Shankar Spark Dating Rumours After They Go on Long Drive |url=https://news.abplive.com/entertainment/ott/bigg-boss-ott-2-abhishek-malhan-jiya-shankar-spark-dating-rumours-after-they-go-on-a-long-drive-together-1628431 |access-date=2023-11-07 |website=news.abplive.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan and Jiya Shankar's new love song 'Judaiyaan' out. Watch |url=https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/abhishek-malhan-jiya-shankar-bigg-boss-ott-2-judaiyaan-song-out-2433000-2023-09-08 |access-date=2023-11-07 |website=India Today}}</ref>
|-
| || ''Noori'' || Actor and Rapper || Komal Sohi || <ref>{{Cite news |date=2023-10-13 |title=Abhishek Malhan's song 'Noori' showcases his rap finesse |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/abhishek-malhans-song-noori-showcases-his-rap-finesse/articleshow/104403178.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan spotted shooting for his next music video, Noori – pics inside |url=https://www.ottplay.com/news/abhishek-malhan-spotted-shooting-for-his-next-music-video-noori-pics-inside/d5993558ac776 |access-date=2023-11-07 |website=OTTPlay}}</ref><ref>{{Cite web |title=On a new turf: Abhishek Malhan releases his first song Noori |url=https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/on-a-new-turf-abhishek-malhan-releases-his-first-song-noori-553380}}</ref>
|-
| || ''Ek Mulaqaat'' || Actor (as Raj) || [[Vishal Mishra (composer)|Vishal Mishra]], [[Shreya Ghoshal]] || <ref>{{Citation |title=Ek Mulaqaat(Trailer): Abhishek Malhan,Sakshi Malik{{!}}Vishal M,Shreya G{{!}}Javed-Mohsin{{!}}Rashmi V{{!}}Bhushan K |url=https://www.youtube.com/watch?v=FvjsZJM-LQ0 |access-date=2023-11-21}}</ref>
|-
| 2023 || ''Big Life Returns'' || Actor and Rapper || JayKay || <ref>{{Cite web |date=2023-12-23 |title=Abhishek Malhan का नया गाना Big Life Returns हुआ release, Bigg Boss में जाने को लेकर की बात |url=https://www.abplive.com/videos/entertainment/abhishek-malhan-s-new-song-big-life-returns-released-talks-about-going-to-bigg-boss-2567690 |access-date=2023-12-23 |website=abplive.com |language=hi}}</ref>
|}
== Finafinai ==
=== Talabijin ===
{| class="wikitable sortable"
|+
! Year !! Title !! Role !! Notes !! References
|-
| rowspan="3" | 2023 || ''[[Bigg Boss OTT (Hindi season 2)|Bigg Boss OTT 2]]'' || Contestant || Runner-Up || <ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan reacts to Elvish Yadav's BB OTT 2 win: Trophy community mein... |url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/abhishek-malhan-reacts-to-elvish-yadavs-bb-ott-2-win-trophy-community-mein-2422349-2023-08-17 |access-date=2023-11-07 |website=India Today}}</ref>
|-
| || Survival game show || Host || on [[Netflix]] India YouTube channel ||
|-
| || ''[[Temptation Island India]]'' || Guest Host || Episode 3, 4, 20 & 34 || <ref>{{Cite web |date=2023-11-02 |title='Bigg Boss OTT 2' fame Abhishek Malhan to enter 'Temptation Island India' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tv/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-to-enter-temptation-island-india-101698911490897.html |access-date=2023-11-07 |website=The Hindustan Times}}</ref><ref>{{Cite web |last=डेस्क |first=एबीपी एंटरटेनमेंट |date=2023-11-02 |title=बिग बॉस के बाद अब इस शो में दिखेंगे अभिषेक मल्हान और एल्विश यादव |url=https://www.abplive.com/entertainment/television/temptation-island-india-abhishek-malhan-to-enter-the-show-after-elvish-yadav-2528660 |access-date=2023-11-07 |website=abplive.com |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |title='BB OTT 2's' Abhishek Malhan, Elvish Yadav to add drama on 'Temptation Island India' |url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/bigg-boss-ott-2s-abhishek-malhan-elvish-yadav-to-add-drama-on-temptation-island-india-2466094-2023-11-22 |access-date=2023-11-22 |website=India Today}}</ref>
|-
| 2024 || ''Playground Season 3'' || Mentor || ||
|}
== Manazarta ==
{{reflist|2}}
{{DEFAULTSORT:Malhan, Abhishek}}
q5aqgl7yr3121zfwjub632flhvftlq5
825787
825786
2026-04-24T16:16:56Z
Pharouqenr
25549
825787
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Abhishek Malhan''' (an haife shi a ranar 24 ga Watan Mayu, 1997), wanda aka fi sani da '''Fukra Insaan''', shi ne 'Youtuber' na Indiya, wanda ya kasance shugaban asusun kimiya a ƙasa da shahararren tallace-tallace a bayanai na YouTube da kuma shirin mai zama kamar na 'Bigg Boss OTT (Hausa Rana 2)', Play Ground Session 3 da 'Temptation Island India'.<ref>{{Cite news |date=2023-11-03 |title=Abhishek Malhan on his stint with Bigg Boss OTT 2: 'Makers decide how they want to project you, if you are their favourite then...' |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/abhishek-malhan-on-his-stint-with-bigg-boss-ott-2-makers-decide-how-they-want-to-project-you-if-you-are-their-favourite-then-/articleshow/104945736.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-11-02 |title=After Elvish Yadav, Abhishek Malhan Aka Fukra Insaan To Participate in JioCinema's 'Temptation Island' |url=https://english.jagran.com/entertainment/after-elvish-yadav-abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-to-participate-in-jio-cinema-temptation-island-mouni-roy-karan-kundrra-10111384 |access-date=2023-11-07 |website=English Jagran}}</ref>
== Rayuwar farko ==
Abhishek ya rasu a 24 ga Watan Mayu, 1997, a Pitam Pura, [[Delhi]]<ref name=":0">{{Cite web |title=Abhishek Malhan's Family: Meet family members of Fukra Insaan |url=https://www.thestatesman.com/who-is/abhishek-malhans-family-meet-the-family-members-of-fukra-insaan-1503206282.html}}</ref> daga Vinay Malhan da Dimple Malhan.<ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 Finalist Abhishek Malhan’s Parents Meet With Accident; His Mom Says 'Main Toh Darr Gayi' |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/tv/bigg-boss-ott-2-finalist-abhishek-malhans-parents-meet-with-accident-his-mom-says-main-toh-darr-gayi-article-104323721 |access-date=2023-11-07 |website=TimesNow}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-11 |title=Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan’s mother Dimple Malhan gives tour of their new home |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhans-mother-dimple-malhan-gives-tour-of-their-new-home-1250273 |access-date=2023-11-07 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231107131850/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhans-mother-dimple-malhan-gives-tour-of-their-new-home-1250273 |url-status=dead }}</ref> Ya kammala gudanar da ilimi daga Lancer Convent School, Delhi da kuma ya sami Bachelors of Commerce daga Delhi College of Arts and Commerce.<ref>{{Cite web |last=Harini |date=2023-08-16 |title=Is Abhishek Malhan Sick? What Happened to Abhishek Malhan in Bigg Boss? Why is Abhishek Malhan in Hospital? – News |url=https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |access-date=2023-12-06 |website=Fresherslive |archive-date=2023-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180204/https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |url-status=dead }}</ref>
== aiki ==
A shekarar 2019, Abhishek ya shiga cikin binciken YouTube, a matsayin shawarar gudummawa kamar Mr. Beast da KSI.<ref>{{Cite web |date=2023-11-04 |title=Abhishek Malhan REVEALS if he will enter Bigg Boss 17 as wildcard; Find out |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |access-date=2023-11-10 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108112204/https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |url-status=dead }}</ref> Shafin sa na YouTube ya bayyana tallace-tallace daga rayuwa (IRL) da tallace-tallace. Ya zama ma'aikata da CarryMinati, mai kula da WWE wrestler The Great Khali, da Puneet Superstar.<ref>{{Cite web |date=2023-09-14 |title=YouTube Trending Videos: Abhishek Malhan Invites Puneet Superstar To Play Dating Challenge |url=https://www.news18.com/viral/youtube-trending-videos-abhishek-malhan-invites-puneet-superstar-to-play-dating-challenge-8577178.html |access-date=2023-11-08 |website=News18}}</ref><ref>{{Citation |title=I Surprised @CarryMinati with INDIA's BIGGEST PLAYBUTTON |url=https://www.youtube.com/watch?v=iDyDH1ZjNcA |access-date=2023-11-08}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 first runner-up Abhishek Malhan’s unforgettable meeting with wrestling legend The Great Khali |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |access-date=2023-11-08 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108185040/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |url-status=dead }}</ref>
A shekarar 2023, Abhishek ya koma shirin gudanar da ''Bigg Boss OTT (Hausa Rana 2)'', inda ya kasance ƙarshen yana wa daga cikin jagoranci.<ref>{{Cite news |date=2023-09-23 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan reveals he would participate in Bigg Boss 17 on this condition, says "Mereko lana chahte ho toh..." |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-reveals-he-would-participate-in-bigg-boss-17-on-this-condition-says-mereko-lana-chahte-ho-toh-/articleshow/103874914.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-09-06 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan clarifies he isn't hosting Lock Upp 2 but a new... |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-clarifies-he-isnt-hosting-lock-upp-2-but-a-new-/articleshow/103415065.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref> Haka ma ya duba da 'guest-host' a guda huɗu na shiri na 'Temptation Island India'.<ref>{{Cite news |date=2023-11-05 |title=Temptation Island India: Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan supports Jimmy aka Vaibhav Gandhi in tonight's episode |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/temptation-island-india-bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-supports-jimmy-aka-vaibhav-gandhi-in-tonights-episode/articleshow/104989484.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref>
== Bigg Boss OTT ==
A Abhishek Malhan, wanda aka fi sani da '''Fukra Insaan''', shi ne YouTuber daga india, shahararren mawallafi, da kuma 'yan wasan kwaikwayo na shirin gari. Ya samu fahimtar da rashin tsakiya game da bidiyo na YouTube da kuma sha'awar a wurin wasu shirin koyar da 'Bigg Boss OTT (Hausa fasaha 2)', 'Play Ground Session 3' da 'Temptation Island India'.
A 24 ga watan Mayu, 1997, Abhishek ya kasance a Pitam Pura, [[Delhi]]. Yana da rayuwar koyar da Vinay Malhan da Dimple Malhan.<ref name=":0"/> Ya samu harshe a Makarantun Lancer Convent, Delhi da kuma samar da Bachelors of Commerce daga Delhi College of Arts and Commerce.<ref>{{Cite web |last=Harini |date=2023-08-16 |title=Is Abhishek Malhan Sick? What Happened to Abhishek Malhan in Bigg Boss? Why is Abhishek Malhan in Hospital? – News |url=https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |access-date=2023-12-06 |website=Fresherslive |archive-date=2023-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180204/https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |url-status=dead }}</ref>
== Kasuwanci ==
A shekara ta 2019, Abhishek ya shiga cikin wani bayanai mai suna [[YouTube]], a tsawon lokacin da ya fi gudunmawa daga dan koyar koyon 'Mr. Beast' da [[KSI]].<ref>{{Cite web |date=2023-11-04 |title=Abhishek Malhan REVEALS if he will enter Bigg Boss 17 as wildcard; Find out |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |access-date=2023-11-10 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108112204/https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |url-status=dead }}</ref> Kan shirin gari, an dora bidiyo na real life (IRL) da kuma matsalolin tashin hankali. Ya kafa ra'ayin da ya kasance da [[CarryMinati]], jami'in ƙungiyar [[WWE]] [[The Great Khali]], da Puneet Superstar.<ref>{{Cite web |date=2023-09-14 |title=YouTube Trending Videos: Abhishek Malhan Invites Puneet Superstar To Play Dating Challenge |url=https://www.news18.com/viral/youtube-trending-videos-abhishek-malhan-invites-puneet-superstar-to-play-dating-challenge-8577178.html |access-date=2023-11-08 |website=News18}}</ref><ref>{{Citation |title=I Surprised @CarryMinati with INDIA's BIGGEST PLAYBUTTON |url=https://www.youtube.com/watch?v=iDyDH1ZjNcA |access-date=2023-11-08}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 first runner-up Abhishek Malhan’s unforgettable meeting with wrestling legend The Great Khali |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |access-date=2023-11-08 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108185040/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |url-status=dead }}</ref>
A shekara ta 2023, Abhishek ya shirya matsayin jami'in shirin [[Bigg Boss OTT (Hindi season 2)|''Bigg Boss OTT'' Fasaha 2]], inda ya zo da kuma ya fito da gaban,<ref>{{Cite news |date=2023-09-23 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan reveals he would participate in Bigg Boss 17 on this condition, says "Mereko lana chahte ho toh..." |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-reveals-he-would-participate-in-bigg-boss-17-on-this-condition-says-mereko-lana-chahte-ho-toh-/articleshow/103874914.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-09-06 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan clarifies he isn't hosting Lock Upp 2 but a new... |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-clarifies-he-isnt-hosting-lock-upp-2-but-a-new-/articleshow/103415065.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref> kuma ya zama wani jami'in shahararre a baya a shirin kungiyar dama. Yana kaiwa ziyara game da 'Temptation Island India',<ref>{{Cite news |date=2023-11-05 |title=Temptation Island India: Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan supports Jimmy aka Vaibhav Gandhi in tonight's episode |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/temptation-island-india-bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-supports-jimmy-aka-vaibhav-gandhi-in-tonights-episode/articleshow/104989484.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bureau |first=ABP News |date=2023-11-02 |title=Abhishek Malhan, Elvish Yadav Reunite For Temptation Island India; Call It 'Bhaichara on Top' |url=https://news.abplive.com/entertainment/ott/bigg-boss-ott-2-contestants-abhishek-malhan-elvish-yadav-reunite-for-temptation-island-india-1640022 |access-date=2023-11-07 |website=news.abplive.com}}</ref> a matsayin mai ziyara da jimawa a episodes hudu na shirin yabo mai jin dadin 'Temptation Island India'. Sakamakon haka, ya yi kungiyar kwararru a shirin sa'oin baki game da [[Netflix]] (India) a kan shirin YouTube su.
Kuma, shi ne yana da tarihi cikin siyasar yawan 'Chief Executive Officer (CEO)' na kungiyar Mr. Bond wanda aka fi sani da irin abubuwan da suke gudanar da kewayen sha'awa.
Abhishek ya jefa matsalolin da suka faru, don haka ya mayar da la'akari da Elvish Yadav bayan Bigg Boss OTT. Matsala ta iya da niyyar daidaita daya bayan rikicin lissafin cimma da ita ta 25 lakh na ruwan fara,<ref>{{Cite web |last=डेस्क |first=एबीपी एंटरटेनमेंट |date=2023-09-28 |title=क्या अभिषेक मल्हान ने एल्विश यादव के खिलाफ निगेटिव पीआर के लिए खर्च किए 25 लाख रुपये? |url=https://www.abplive.com/entertainment/television/abhishek-malhan-reaction-negative-pr-pay-rs-25-lakh-for-against-elvish-yadav-2503798 |access-date=2023-11-07 |website=abplive.com |language=hi}}</ref>
=== Waƙoƙin bidiyo===
{| class="wikitable sortable"
|+
! Year !! Title !! Role !! Singer(s) !! References
|-
| 2021 || ''Big Life'' || Actor and Rapper || Drrvn & Parth || <ref name=":2">{{Cite web |title=Bigg Boss OTT 2: Who is Abhishek Malhan aka Fukra Insaan; Career, age, Youtube, Girlfriend |url=https://www.jagrantv.com/en-show/biography-of-bb-ott-2-contestant-abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-net-worth-career-age-youtube-girlfriend-rc1043341 |access-date=2023-11-08 |website=jagrantv}}</ref>
|-
| || ''Tum Mere'' || Actor and Rapper || Crazydeep || <ref>{{Cite web |title=अभिषेक मल्हान भाई निश्चय मल्हान के साथ मिलकर लाएंगे पॉपुलर सॉन्ग 'तुम मेरे' का सीक्वल 'तुम मेरे पार्ट 2' |url=https://ndtv.in/television/abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-and-nishchay-malhan-aka-triggered-insaan-soon-to-bring-tum-mere-song-sequel-3602481 |access-date=2023-11-08 |website=NDTVIndia |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108105707/https://ndtv.in/television/abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-and-nishchay-malhan-aka-triggered-insaan-soon-to-bring-tum-mere-song-sequel-3602481 |url-status=dead }}</ref>
|-
| || ''Fly High'' || Actor and Rapper || || <ref name=":2" />
|-
| || ''Dreamer'' || Actor and Singer || ||
|-
| 2022 || ''Ranjha'' || Actor and Singer || Sharanjeet Singh ||
|-
| || ''Rahaan'' || Actor and Singer || [[Nikhita Gandhi]] ||
|-
| || ''Fake Love'' || Actor and Rapper || Sharanjeet Singh || <ref>{{Citation |title='FAKE LOVE' – FUKRA INSAAN (Official Music Video) @FukraInsaan |url=https://www.youtube.com/watch?v=n38uESN2DGk |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| || ''Meme Song'' || Actor and Rapper || Sharanjeet Singh || <ref>{{Citation |title=MEME SONG – Fukra insaan (Official Music video) @FukraInsaan |url=https://www.youtube.com/watch?v=rYLWGeTo9Tw |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| || ''Flex'' || Actor and Singer || || <ref>{{Citation |title=FLEX – FUKRA INSAAN (Official Music Video) |url=https://www.youtube.com/watch?v=KYUogiVM08s |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| 2023 || ''Akhiyan'' || Actor and Singer || ||
|-
| || ''Arsaa'' || Actor and Rapper || [[Amit Mishra (singer)|Amit Mishra]] || <ref>{{Cite web |title=Check Out Popular Hindi Lyrical Song Music Video Arsaa Sung By Amit Mishra {{!}} Hindi Video Songs – Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/hindi/check-out-popular-hindi-lyrical-song-music-video-arsaa-sung-by-amit-mishra/videoshow/103322295.cms |access-date=2023-11-08 |website=The Times of India}}</ref>
|-
| || ''Tum Mere 2'' || Actor and Rapper || Crazydeep ||
|-
| || ''Din Te Raat'' || Actor || Kartik Malhotra || <ref>{{Cite web |last=Dhiman |first=Nikshey |date=2023-08-19 |title=Bigg Boss OTT Season 2 Runner-up Abhishek Malhan mesmerizes the internet with spellbinding performance on 'Din Te Raat:' watch video |url=https://www.dnpindia.in/entertainment/bigg-boss-ott-season-2-runner-up-abhishek-malhan-mesmerizes-the-internet-with-spellbinding-performance-on-din-te-raat-watch-video/289721/ |access-date=2023-11-08 |website=DNP INDIA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108105708/https://www.dnpindia.in/entertainment/bigg-boss-ott-season-2-runner-up-abhishek-malhan-mesmerizes-the-internet-with-spellbinding-performance-on-din-te-raat-watch-video/289721/ |url-status=dead }}</ref>
|-
| || ''Judaaiyan'' || Actor and Singer || [[Tanveer Evan]] || <ref>{{Cite web |title=After Jiya Shankar, Abhishek Malhan To Team Up With Jennifer Winget For Music Video? Here's The Truth! |url=https://www.filmibeat.com/television/news/2023/after-jiya-shankar-abhishek-malhan-team-up-with-jennifer-winget-music-video-bigg-boss-17-bb17-update-370399.html}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bureau |first=ABP News |date=2023-09-08 |title=Bigg Boss OTT 2's Abhishek Malhan, Jiya Shankar Spark Dating Rumours After They Go on Long Drive |url=https://news.abplive.com/entertainment/ott/bigg-boss-ott-2-abhishek-malhan-jiya-shankar-spark-dating-rumours-after-they-go-on-a-long-drive-together-1628431 |access-date=2023-11-07 |website=news.abplive.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan and Jiya Shankar's new love song 'Judaiyaan' out. Watch |url=https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/abhishek-malhan-jiya-shankar-bigg-boss-ott-2-judaiyaan-song-out-2433000-2023-09-08 |access-date=2023-11-07 |website=India Today}}</ref>
|-
| || ''Noori'' || Actor and Rapper || Komal Sohi || <ref>{{Cite news |date=2023-10-13 |title=Abhishek Malhan's song 'Noori' showcases his rap finesse |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/abhishek-malhans-song-noori-showcases-his-rap-finesse/articleshow/104403178.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan spotted shooting for his next music video, Noori – pics inside |url=https://www.ottplay.com/news/abhishek-malhan-spotted-shooting-for-his-next-music-video-noori-pics-inside/d5993558ac776 |access-date=2023-11-07 |website=OTTPlay}}</ref><ref>{{Cite web |title=On a new turf: Abhishek Malhan releases his first song Noori |url=https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/on-a-new-turf-abhishek-malhan-releases-his-first-song-noori-553380}}</ref>
|-
| || ''Ek Mulaqaat'' || Actor (as Raj) || [[Vishal Mishra (composer)|Vishal Mishra]], [[Shreya Ghoshal]] || <ref>{{Citation |title=Ek Mulaqaat(Trailer): Abhishek Malhan,Sakshi Malik{{!}}Vishal M,Shreya G{{!}}Javed-Mohsin{{!}}Rashmi V{{!}}Bhushan K |url=https://www.youtube.com/watch?v=FvjsZJM-LQ0 |access-date=2023-11-21}}</ref>
|-
| 2023 || ''Big Life Returns'' || Actor and Rapper || JayKay || <ref>{{Cite web |date=2023-12-23 |title=Abhishek Malhan का नया गाना Big Life Returns हुआ release, Bigg Boss में जाने को लेकर की बात |url=https://www.abplive.com/videos/entertainment/abhishek-malhan-s-new-song-big-life-returns-released-talks-about-going-to-bigg-boss-2567690 |access-date=2023-12-23 |website=abplive.com |language=hi}}</ref>
|}
== Finafinai ==
=== Talabijin ===
{| class="wikitable sortable"
|+
! Year !! Title !! Role !! Notes !! References
|-
| rowspan="3" | 2023 || ''[[Bigg Boss OTT (Hindi season 2)|Bigg Boss OTT 2]]'' || Contestant || Runner-Up || <ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan reacts to Elvish Yadav's BB OTT 2 win: Trophy community mein... |url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/abhishek-malhan-reacts-to-elvish-yadavs-bb-ott-2-win-trophy-community-mein-2422349-2023-08-17 |access-date=2023-11-07 |website=India Today}}</ref>
|-
| || Survival game show || Host || on [[Netflix]] India YouTube channel ||
|-
| || ''[[Temptation Island India]]'' || Guest Host || Episode 3, 4, 20 & 34 || <ref>{{Cite web |date=2023-11-02 |title='Bigg Boss OTT 2' fame Abhishek Malhan to enter 'Temptation Island India' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tv/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-to-enter-temptation-island-india-101698911490897.html |access-date=2023-11-07 |website=The Hindustan Times}}</ref><ref>{{Cite web |last=डेस्क |first=एबीपी एंटरटेनमेंट |date=2023-11-02 |title=बिग बॉस के बाद अब इस शो में दिखेंगे अभिषेक मल्हान और एल्विश यादव |url=https://www.abplive.com/entertainment/television/temptation-island-india-abhishek-malhan-to-enter-the-show-after-elvish-yadav-2528660 |access-date=2023-11-07 |website=abplive.com |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |title='BB OTT 2's' Abhishek Malhan, Elvish Yadav to add drama on 'Temptation Island India' |url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/bigg-boss-ott-2s-abhishek-malhan-elvish-yadav-to-add-drama-on-temptation-island-india-2466094-2023-11-22 |access-date=2023-11-22 |website=India Today}}</ref>
|-
| 2024 || ''Playground Season 3'' || Mentor || ||
|}
== Manazarta ==
{{reflist|2}}
{{DEFAULTSORT:Malhan, Abhishek}}
5zseimt2ttgpyclg3w9n8ozkf9om4ht
825788
825787
2026-04-24T16:17:09Z
Pharouqenr
25549
825788
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Abhishek Malhan''' (an haife shi a ranar 24 ga Watan Mayu, 1997), wanda aka fi sani da '''Fukra Insaan''', shi ne 'Youtuber' na Indiya, wanda ya kasance shugaban asusun kimiya a ƙasa da shahararren tallace-tallace a bayanai na YouTube da kuma shirin mai zama kamar na 'Bigg Boss OTT (Hausa Rana 2)', Play Ground Session 3 da 'Temptation Island India'.<ref>{{Cite news |date=2023-11-03 |title=Abhishek Malhan on his stint with Bigg Boss OTT 2: 'Makers decide how they want to project you, if you are their favourite then...' |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/abhishek-malhan-on-his-stint-with-bigg-boss-ott-2-makers-decide-how-they-want-to-project-you-if-you-are-their-favourite-then-/articleshow/104945736.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-11-02 |title=After Elvish Yadav, Abhishek Malhan Aka Fukra Insaan To Participate in JioCinema's 'Temptation Island' |url=https://english.jagran.com/entertainment/after-elvish-yadav-abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-to-participate-in-jio-cinema-temptation-island-mouni-roy-karan-kundrra-10111384 |access-date=2023-11-07 |website=English Jagran}}</ref>
== Rayuwar farko ==
Abhishek ya rasu a 24 ga Watan Mayu, 1997, a Pitam Pura, [[Delhi]]<ref name=":0">{{Cite web |title=Abhishek Malhan's Family: Meet family members of Fukra Insaan |url=https://www.thestatesman.com/who-is/abhishek-malhans-family-meet-the-family-members-of-fukra-insaan-1503206282.html}}</ref> daga Vinay Malhan da Dimple Malhan.<ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 Finalist Abhishek Malhan’s Parents Meet With Accident; His Mom Says 'Main Toh Darr Gayi' |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/tv/bigg-boss-ott-2-finalist-abhishek-malhans-parents-meet-with-accident-his-mom-says-main-toh-darr-gayi-article-104323721 |access-date=2023-11-07 |website=TimesNow}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-11 |title=Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan’s mother Dimple Malhan gives tour of their new home |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhans-mother-dimple-malhan-gives-tour-of-their-new-home-1250273 |access-date=2023-11-07 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231107131850/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhans-mother-dimple-malhan-gives-tour-of-their-new-home-1250273 |url-status=dead }}</ref> Ya kammala gudanar da ilimi daga Lancer Convent School, Delhi da kuma ya sami Bachelors of Commerce daga Delhi College of Arts and Commerce.<ref>{{Cite web |last=Harini |date=2023-08-16 |title=Is Abhishek Malhan Sick? What Happened to Abhishek Malhan in Bigg Boss? Why is Abhishek Malhan in Hospital? – News |url=https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |access-date=2023-12-06 |website=Fresherslive |archive-date=2023-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180204/https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |url-status=dead }}</ref>
== aiki ==
A shekarar 2019, Abhishek ya shiga cikin binciken YouTube, a matsayin shawarar gudummawa kamar Mr. Beast da KSI.<ref>{{Cite web |date=2023-11-04 |title=Abhishek Malhan REVEALS if he will enter Bigg Boss 17 as wildcard; Find out |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |access-date=2023-11-10 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108112204/https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |url-status=dead }}</ref> Shafin sa na YouTube ya bayyana tallace-tallace daga rayuwa (IRL) da tallace-tallace. Ya zama ma'aikata da CarryMinati, mai kula da WWE wrestler The Great Khali, da Puneet Superstar.<ref>{{Cite web |date=2023-09-14 |title=YouTube Trending Videos: Abhishek Malhan Invites Puneet Superstar To Play Dating Challenge |url=https://www.news18.com/viral/youtube-trending-videos-abhishek-malhan-invites-puneet-superstar-to-play-dating-challenge-8577178.html |access-date=2023-11-08 |website=News18}}</ref><ref>{{Citation |title=I Surprised @CarryMinati with INDIA's BIGGEST PLAYBUTTON |url=https://www.youtube.com/watch?v=iDyDH1ZjNcA |access-date=2023-11-08}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 first runner-up Abhishek Malhan’s unforgettable meeting with wrestling legend The Great Khali |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |access-date=2023-11-08 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108185040/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |url-status=dead }}</ref>
A shekarar 2023, Abhishek ya koma shirin gudanar da ''Bigg Boss OTT (Hausa Rana 2)'', inda ya kasance ƙarshen yana wa daga cikin jagoranci.<ref>{{Cite news |date=2023-09-23 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan reveals he would participate in Bigg Boss 17 on this condition, says "Mereko lana chahte ho toh..." |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-reveals-he-would-participate-in-bigg-boss-17-on-this-condition-says-mereko-lana-chahte-ho-toh-/articleshow/103874914.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-09-06 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan clarifies he isn't hosting Lock Upp 2 but a new... |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-clarifies-he-isnt-hosting-lock-upp-2-but-a-new-/articleshow/103415065.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref> Haka ma ya duba da 'guest-host' a guda huɗu na shiri na 'Temptation Island India'.<ref>{{Cite news |date=2023-11-05 |title=Temptation Island India: Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan supports Jimmy aka Vaibhav Gandhi in tonight's episode |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/temptation-island-india-bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-supports-jimmy-aka-vaibhav-gandhi-in-tonights-episode/articleshow/104989484.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref>
== Bigg Boss OTT ==
A Abhishek Malhan, wanda aka fi sani da '''Fukra Insaan''', shi ne YouTuber daga india, shahararren mawallafi, da kuma 'yan wasan kwaikwayo na shirin gari. Ya samu fahimtar da rashin tsakiya game da bidiyo na YouTube da kuma sha'awar a wurin wasu shirin koyar da 'Bigg Boss OTT (Hausa fasaha 2)', 'Play Ground Session 3' da 'Temptation Island India'.
A 24 ga watan Mayu, 1997, Abhishek ya kasance a Pitam Pura, [[Delhi]]. Yana da rayuwar koyar da Vinay Malhan da Dimple Malhan.<ref name=":0"/> Ya samu harshe a Makarantun Lancer Convent, Delhi da kuma samar da Bachelors of Commerce daga Delhi College of Arts and Commerce.<ref>{{Cite web |last=Harini |date=2023-08-16 |title=Is Abhishek Malhan Sick? What Happened to Abhishek Malhan in Bigg Boss? Why is Abhishek Malhan in Hospital? – News |url=https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |access-date=2023-12-06 |website=Fresherslive |archive-date=2023-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180204/https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |url-status=dead }}</ref>
== Kasuwanci ==
A shekara ta 2019, Abhishek ya shiga cikin wani bayanai mai suna [[YouTube]], a tsawon lokacin da ya fi gudunmawa daga dan koyar koyon 'Mr. Beast' da KSI.<ref>{{Cite web |date=2023-11-04 |title=Abhishek Malhan REVEALS if he will enter Bigg Boss 17 as wildcard; Find out |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |access-date=2023-11-10 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108112204/https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |url-status=dead }}</ref> Kan shirin gari, an dora bidiyo na real life (IRL) da kuma matsalolin tashin hankali. Ya kafa ra'ayin da ya kasance da [[CarryMinati]], jami'in ƙungiyar [[WWE]] [[The Great Khali]], da Puneet Superstar.<ref>{{Cite web |date=2023-09-14 |title=YouTube Trending Videos: Abhishek Malhan Invites Puneet Superstar To Play Dating Challenge |url=https://www.news18.com/viral/youtube-trending-videos-abhishek-malhan-invites-puneet-superstar-to-play-dating-challenge-8577178.html |access-date=2023-11-08 |website=News18}}</ref><ref>{{Citation |title=I Surprised @CarryMinati with INDIA's BIGGEST PLAYBUTTON |url=https://www.youtube.com/watch?v=iDyDH1ZjNcA |access-date=2023-11-08}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 first runner-up Abhishek Malhan’s unforgettable meeting with wrestling legend The Great Khali |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |access-date=2023-11-08 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108185040/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |url-status=dead }}</ref>
A shekara ta 2023, Abhishek ya shirya matsayin jami'in shirin [[Bigg Boss OTT (Hindi season 2)|''Bigg Boss OTT'' Fasaha 2]], inda ya zo da kuma ya fito da gaban,<ref>{{Cite news |date=2023-09-23 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan reveals he would participate in Bigg Boss 17 on this condition, says "Mereko lana chahte ho toh..." |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-reveals-he-would-participate-in-bigg-boss-17-on-this-condition-says-mereko-lana-chahte-ho-toh-/articleshow/103874914.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-09-06 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan clarifies he isn't hosting Lock Upp 2 but a new... |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-clarifies-he-isnt-hosting-lock-upp-2-but-a-new-/articleshow/103415065.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref> kuma ya zama wani jami'in shahararre a baya a shirin kungiyar dama. Yana kaiwa ziyara game da 'Temptation Island India',<ref>{{Cite news |date=2023-11-05 |title=Temptation Island India: Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan supports Jimmy aka Vaibhav Gandhi in tonight's episode |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/temptation-island-india-bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-supports-jimmy-aka-vaibhav-gandhi-in-tonights-episode/articleshow/104989484.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bureau |first=ABP News |date=2023-11-02 |title=Abhishek Malhan, Elvish Yadav Reunite For Temptation Island India; Call It 'Bhaichara on Top' |url=https://news.abplive.com/entertainment/ott/bigg-boss-ott-2-contestants-abhishek-malhan-elvish-yadav-reunite-for-temptation-island-india-1640022 |access-date=2023-11-07 |website=news.abplive.com}}</ref> a matsayin mai ziyara da jimawa a episodes hudu na shirin yabo mai jin dadin 'Temptation Island India'. Sakamakon haka, ya yi kungiyar kwararru a shirin sa'oin baki game da [[Netflix]] (India) a kan shirin YouTube su.
Kuma, shi ne yana da tarihi cikin siyasar yawan 'Chief Executive Officer (CEO)' na kungiyar Mr. Bond wanda aka fi sani da irin abubuwan da suke gudanar da kewayen sha'awa.
Abhishek ya jefa matsalolin da suka faru, don haka ya mayar da la'akari da Elvish Yadav bayan Bigg Boss OTT. Matsala ta iya da niyyar daidaita daya bayan rikicin lissafin cimma da ita ta 25 lakh na ruwan fara,<ref>{{Cite web |last=डेस्क |first=एबीपी एंटरटेनमेंट |date=2023-09-28 |title=क्या अभिषेक मल्हान ने एल्विश यादव के खिलाफ निगेटिव पीआर के लिए खर्च किए 25 लाख रुपये? |url=https://www.abplive.com/entertainment/television/abhishek-malhan-reaction-negative-pr-pay-rs-25-lakh-for-against-elvish-yadav-2503798 |access-date=2023-11-07 |website=abplive.com |language=hi}}</ref>
=== Waƙoƙin bidiyo===
{| class="wikitable sortable"
|+
! Year !! Title !! Role !! Singer(s) !! References
|-
| 2021 || ''Big Life'' || Actor and Rapper || Drrvn & Parth || <ref name=":2">{{Cite web |title=Bigg Boss OTT 2: Who is Abhishek Malhan aka Fukra Insaan; Career, age, Youtube, Girlfriend |url=https://www.jagrantv.com/en-show/biography-of-bb-ott-2-contestant-abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-net-worth-career-age-youtube-girlfriend-rc1043341 |access-date=2023-11-08 |website=jagrantv}}</ref>
|-
| || ''Tum Mere'' || Actor and Rapper || Crazydeep || <ref>{{Cite web |title=अभिषेक मल्हान भाई निश्चय मल्हान के साथ मिलकर लाएंगे पॉपुलर सॉन्ग 'तुम मेरे' का सीक्वल 'तुम मेरे पार्ट 2' |url=https://ndtv.in/television/abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-and-nishchay-malhan-aka-triggered-insaan-soon-to-bring-tum-mere-song-sequel-3602481 |access-date=2023-11-08 |website=NDTVIndia |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108105707/https://ndtv.in/television/abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-and-nishchay-malhan-aka-triggered-insaan-soon-to-bring-tum-mere-song-sequel-3602481 |url-status=dead }}</ref>
|-
| || ''Fly High'' || Actor and Rapper || || <ref name=":2" />
|-
| || ''Dreamer'' || Actor and Singer || ||
|-
| 2022 || ''Ranjha'' || Actor and Singer || Sharanjeet Singh ||
|-
| || ''Rahaan'' || Actor and Singer || [[Nikhita Gandhi]] ||
|-
| || ''Fake Love'' || Actor and Rapper || Sharanjeet Singh || <ref>{{Citation |title='FAKE LOVE' – FUKRA INSAAN (Official Music Video) @FukraInsaan |url=https://www.youtube.com/watch?v=n38uESN2DGk |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| || ''Meme Song'' || Actor and Rapper || Sharanjeet Singh || <ref>{{Citation |title=MEME SONG – Fukra insaan (Official Music video) @FukraInsaan |url=https://www.youtube.com/watch?v=rYLWGeTo9Tw |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| || ''Flex'' || Actor and Singer || || <ref>{{Citation |title=FLEX – FUKRA INSAAN (Official Music Video) |url=https://www.youtube.com/watch?v=KYUogiVM08s |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| 2023 || ''Akhiyan'' || Actor and Singer || ||
|-
| || ''Arsaa'' || Actor and Rapper || [[Amit Mishra (singer)|Amit Mishra]] || <ref>{{Cite web |title=Check Out Popular Hindi Lyrical Song Music Video Arsaa Sung By Amit Mishra {{!}} Hindi Video Songs – Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/hindi/check-out-popular-hindi-lyrical-song-music-video-arsaa-sung-by-amit-mishra/videoshow/103322295.cms |access-date=2023-11-08 |website=The Times of India}}</ref>
|-
| || ''Tum Mere 2'' || Actor and Rapper || Crazydeep ||
|-
| || ''Din Te Raat'' || Actor || Kartik Malhotra || <ref>{{Cite web |last=Dhiman |first=Nikshey |date=2023-08-19 |title=Bigg Boss OTT Season 2 Runner-up Abhishek Malhan mesmerizes the internet with spellbinding performance on 'Din Te Raat:' watch video |url=https://www.dnpindia.in/entertainment/bigg-boss-ott-season-2-runner-up-abhishek-malhan-mesmerizes-the-internet-with-spellbinding-performance-on-din-te-raat-watch-video/289721/ |access-date=2023-11-08 |website=DNP INDIA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108105708/https://www.dnpindia.in/entertainment/bigg-boss-ott-season-2-runner-up-abhishek-malhan-mesmerizes-the-internet-with-spellbinding-performance-on-din-te-raat-watch-video/289721/ |url-status=dead }}</ref>
|-
| || ''Judaaiyan'' || Actor and Singer || [[Tanveer Evan]] || <ref>{{Cite web |title=After Jiya Shankar, Abhishek Malhan To Team Up With Jennifer Winget For Music Video? Here's The Truth! |url=https://www.filmibeat.com/television/news/2023/after-jiya-shankar-abhishek-malhan-team-up-with-jennifer-winget-music-video-bigg-boss-17-bb17-update-370399.html}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bureau |first=ABP News |date=2023-09-08 |title=Bigg Boss OTT 2's Abhishek Malhan, Jiya Shankar Spark Dating Rumours After They Go on Long Drive |url=https://news.abplive.com/entertainment/ott/bigg-boss-ott-2-abhishek-malhan-jiya-shankar-spark-dating-rumours-after-they-go-on-a-long-drive-together-1628431 |access-date=2023-11-07 |website=news.abplive.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan and Jiya Shankar's new love song 'Judaiyaan' out. Watch |url=https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/abhishek-malhan-jiya-shankar-bigg-boss-ott-2-judaiyaan-song-out-2433000-2023-09-08 |access-date=2023-11-07 |website=India Today}}</ref>
|-
| || ''Noori'' || Actor and Rapper || Komal Sohi || <ref>{{Cite news |date=2023-10-13 |title=Abhishek Malhan's song 'Noori' showcases his rap finesse |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/abhishek-malhans-song-noori-showcases-his-rap-finesse/articleshow/104403178.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan spotted shooting for his next music video, Noori – pics inside |url=https://www.ottplay.com/news/abhishek-malhan-spotted-shooting-for-his-next-music-video-noori-pics-inside/d5993558ac776 |access-date=2023-11-07 |website=OTTPlay}}</ref><ref>{{Cite web |title=On a new turf: Abhishek Malhan releases his first song Noori |url=https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/on-a-new-turf-abhishek-malhan-releases-his-first-song-noori-553380}}</ref>
|-
| || ''Ek Mulaqaat'' || Actor (as Raj) || [[Vishal Mishra (composer)|Vishal Mishra]], [[Shreya Ghoshal]] || <ref>{{Citation |title=Ek Mulaqaat(Trailer): Abhishek Malhan,Sakshi Malik{{!}}Vishal M,Shreya G{{!}}Javed-Mohsin{{!}}Rashmi V{{!}}Bhushan K |url=https://www.youtube.com/watch?v=FvjsZJM-LQ0 |access-date=2023-11-21}}</ref>
|-
| 2023 || ''Big Life Returns'' || Actor and Rapper || JayKay || <ref>{{Cite web |date=2023-12-23 |title=Abhishek Malhan का नया गाना Big Life Returns हुआ release, Bigg Boss में जाने को लेकर की बात |url=https://www.abplive.com/videos/entertainment/abhishek-malhan-s-new-song-big-life-returns-released-talks-about-going-to-bigg-boss-2567690 |access-date=2023-12-23 |website=abplive.com |language=hi}}</ref>
|}
== Finafinai ==
=== Talabijin ===
{| class="wikitable sortable"
|+
! Year !! Title !! Role !! Notes !! References
|-
| rowspan="3" | 2023 || ''[[Bigg Boss OTT (Hindi season 2)|Bigg Boss OTT 2]]'' || Contestant || Runner-Up || <ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan reacts to Elvish Yadav's BB OTT 2 win: Trophy community mein... |url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/abhishek-malhan-reacts-to-elvish-yadavs-bb-ott-2-win-trophy-community-mein-2422349-2023-08-17 |access-date=2023-11-07 |website=India Today}}</ref>
|-
| || Survival game show || Host || on [[Netflix]] India YouTube channel ||
|-
| || ''[[Temptation Island India]]'' || Guest Host || Episode 3, 4, 20 & 34 || <ref>{{Cite web |date=2023-11-02 |title='Bigg Boss OTT 2' fame Abhishek Malhan to enter 'Temptation Island India' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tv/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-to-enter-temptation-island-india-101698911490897.html |access-date=2023-11-07 |website=The Hindustan Times}}</ref><ref>{{Cite web |last=डेस्क |first=एबीपी एंटरटेनमेंट |date=2023-11-02 |title=बिग बॉस के बाद अब इस शो में दिखेंगे अभिषेक मल्हान और एल्विश यादव |url=https://www.abplive.com/entertainment/television/temptation-island-india-abhishek-malhan-to-enter-the-show-after-elvish-yadav-2528660 |access-date=2023-11-07 |website=abplive.com |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |title='BB OTT 2's' Abhishek Malhan, Elvish Yadav to add drama on 'Temptation Island India' |url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/bigg-boss-ott-2s-abhishek-malhan-elvish-yadav-to-add-drama-on-temptation-island-india-2466094-2023-11-22 |access-date=2023-11-22 |website=India Today}}</ref>
|-
| 2024 || ''Playground Season 3'' || Mentor || ||
|}
== Manazarta ==
{{reflist|2}}
{{DEFAULTSORT:Malhan, Abhishek}}
lgwmdrfkn6a8qbntnbm36pzjgbfwii5
825789
825788
2026-04-24T16:17:26Z
Pharouqenr
25549
825789
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Abhishek Malhan''' (an haife shi a ranar 24 ga Watan Mayu, 1997), wanda aka fi sani da '''Fukra Insaan''', shi ne 'Youtuber' na Indiya, wanda ya kasance shugaban asusun kimiya a ƙasa da shahararren tallace-tallace a bayanai na YouTube da kuma shirin mai zama kamar na 'Bigg Boss OTT (Hausa Rana 2)', Play Ground Session 3 da 'Temptation Island India'.<ref>{{Cite news |date=2023-11-03 |title=Abhishek Malhan on his stint with Bigg Boss OTT 2: 'Makers decide how they want to project you, if you are their favourite then...' |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/abhishek-malhan-on-his-stint-with-bigg-boss-ott-2-makers-decide-how-they-want-to-project-you-if-you-are-their-favourite-then-/articleshow/104945736.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-11-02 |title=After Elvish Yadav, Abhishek Malhan Aka Fukra Insaan To Participate in JioCinema's 'Temptation Island' |url=https://english.jagran.com/entertainment/after-elvish-yadav-abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-to-participate-in-jio-cinema-temptation-island-mouni-roy-karan-kundrra-10111384 |access-date=2023-11-07 |website=English Jagran}}</ref>
== Rayuwar farko ==
Abhishek ya rasu a 24 ga Watan Mayu, 1997, a Pitam Pura, [[Delhi]]<ref name=":0">{{Cite web |title=Abhishek Malhan's Family: Meet family members of Fukra Insaan |url=https://www.thestatesman.com/who-is/abhishek-malhans-family-meet-the-family-members-of-fukra-insaan-1503206282.html}}</ref> daga Vinay Malhan da Dimple Malhan.<ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 Finalist Abhishek Malhan’s Parents Meet With Accident; His Mom Says 'Main Toh Darr Gayi' |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/tv/bigg-boss-ott-2-finalist-abhishek-malhans-parents-meet-with-accident-his-mom-says-main-toh-darr-gayi-article-104323721 |access-date=2023-11-07 |website=TimesNow}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-11 |title=Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan’s mother Dimple Malhan gives tour of their new home |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhans-mother-dimple-malhan-gives-tour-of-their-new-home-1250273 |access-date=2023-11-07 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231107131850/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhans-mother-dimple-malhan-gives-tour-of-their-new-home-1250273 |url-status=dead }}</ref> Ya kammala gudanar da ilimi daga Lancer Convent School, Delhi da kuma ya sami Bachelors of Commerce daga Delhi College of Arts and Commerce.<ref>{{Cite web |last=Harini |date=2023-08-16 |title=Is Abhishek Malhan Sick? What Happened to Abhishek Malhan in Bigg Boss? Why is Abhishek Malhan in Hospital? – News |url=https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |access-date=2023-12-06 |website=Fresherslive |archive-date=2023-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180204/https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |url-status=dead }}</ref>
== aiki ==
A shekarar 2019, Abhishek ya shiga cikin binciken YouTube, a matsayin shawarar gudummawa kamar Mr. Beast da KSI.<ref>{{Cite web |date=2023-11-04 |title=Abhishek Malhan REVEALS if he will enter Bigg Boss 17 as wildcard; Find out |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |access-date=2023-11-10 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108112204/https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |url-status=dead }}</ref> Shafin sa na YouTube ya bayyana tallace-tallace daga rayuwa (IRL) da tallace-tallace. Ya zama ma'aikata da CarryMinati, mai kula da WWE wrestler The Great Khali, da Puneet Superstar.<ref>{{Cite web |date=2023-09-14 |title=YouTube Trending Videos: Abhishek Malhan Invites Puneet Superstar To Play Dating Challenge |url=https://www.news18.com/viral/youtube-trending-videos-abhishek-malhan-invites-puneet-superstar-to-play-dating-challenge-8577178.html |access-date=2023-11-08 |website=News18}}</ref><ref>{{Citation |title=I Surprised @CarryMinati with INDIA's BIGGEST PLAYBUTTON |url=https://www.youtube.com/watch?v=iDyDH1ZjNcA |access-date=2023-11-08}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 first runner-up Abhishek Malhan’s unforgettable meeting with wrestling legend The Great Khali |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |access-date=2023-11-08 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108185040/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |url-status=dead }}</ref>
A shekarar 2023, Abhishek ya koma shirin gudanar da ''Bigg Boss OTT (Hausa Rana 2)'', inda ya kasance ƙarshen yana wa daga cikin jagoranci.<ref>{{Cite news |date=2023-09-23 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan reveals he would participate in Bigg Boss 17 on this condition, says "Mereko lana chahte ho toh..." |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-reveals-he-would-participate-in-bigg-boss-17-on-this-condition-says-mereko-lana-chahte-ho-toh-/articleshow/103874914.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-09-06 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan clarifies he isn't hosting Lock Upp 2 but a new... |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-clarifies-he-isnt-hosting-lock-upp-2-but-a-new-/articleshow/103415065.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref> Haka ma ya duba da 'guest-host' a guda huɗu na shiri na 'Temptation Island India'.<ref>{{Cite news |date=2023-11-05 |title=Temptation Island India: Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan supports Jimmy aka Vaibhav Gandhi in tonight's episode |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/temptation-island-india-bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-supports-jimmy-aka-vaibhav-gandhi-in-tonights-episode/articleshow/104989484.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref>
== Bigg Boss OTT ==
A Abhishek Malhan, wanda aka fi sani da '''Fukra Insaan''', shi ne YouTuber daga india, shahararren mawallafi, da kuma 'yan wasan kwaikwayo na shirin gari. Ya samu fahimtar da rashin tsakiya game da bidiyo na YouTube da kuma sha'awar a wurin wasu shirin koyar da 'Bigg Boss OTT (Hausa fasaha 2)', 'Play Ground Session 3' da 'Temptation Island India'.
A 24 ga watan Mayu, 1997, Abhishek ya kasance a Pitam Pura, [[Delhi]]. Yana da rayuwar koyar da Vinay Malhan da Dimple Malhan.<ref name=":0"/> Ya samu harshe a Makarantun Lancer Convent, Delhi da kuma samar da Bachelors of Commerce daga Delhi College of Arts and Commerce.<ref>{{Cite web |last=Harini |date=2023-08-16 |title=Is Abhishek Malhan Sick? What Happened to Abhishek Malhan in Bigg Boss? Why is Abhishek Malhan in Hospital? – News |url=https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |access-date=2023-12-06 |website=Fresherslive |archive-date=2023-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180204/https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |url-status=dead }}</ref>
== Kasuwanci ==
A shekara ta 2019, Abhishek ya shiga cikin wani bayanai mai suna [[YouTube]], a tsawon lokacin da ya fi gudunmawa daga dan koyar koyon 'Mr. Beast' da KSI.<ref>{{Cite web |date=2023-11-04 |title=Abhishek Malhan REVEALS if he will enter Bigg Boss 17 as wildcard; Find out |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |access-date=2023-11-10 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108112204/https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |url-status=dead }}</ref> Kan shirin gari, an dora bidiyo na real life (IRL) da kuma matsalolin tashin hankali. Ya kafa ra'ayin da ya kasance da CarryMinati, jami'in ƙungiyar [[WWE]] [[The Great Khali]], da Puneet Superstar.<ref>{{Cite web |date=2023-09-14 |title=YouTube Trending Videos: Abhishek Malhan Invites Puneet Superstar To Play Dating Challenge |url=https://www.news18.com/viral/youtube-trending-videos-abhishek-malhan-invites-puneet-superstar-to-play-dating-challenge-8577178.html |access-date=2023-11-08 |website=News18}}</ref><ref>{{Citation |title=I Surprised @CarryMinati with INDIA's BIGGEST PLAYBUTTON |url=https://www.youtube.com/watch?v=iDyDH1ZjNcA |access-date=2023-11-08}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 first runner-up Abhishek Malhan’s unforgettable meeting with wrestling legend The Great Khali |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |access-date=2023-11-08 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108185040/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |url-status=dead }}</ref>
A shekara ta 2023, Abhishek ya shirya matsayin jami'in shirin [[Bigg Boss OTT (Hindi season 2)|''Bigg Boss OTT'' Fasaha 2]], inda ya zo da kuma ya fito da gaban,<ref>{{Cite news |date=2023-09-23 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan reveals he would participate in Bigg Boss 17 on this condition, says "Mereko lana chahte ho toh..." |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-reveals-he-would-participate-in-bigg-boss-17-on-this-condition-says-mereko-lana-chahte-ho-toh-/articleshow/103874914.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-09-06 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan clarifies he isn't hosting Lock Upp 2 but a new... |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-clarifies-he-isnt-hosting-lock-upp-2-but-a-new-/articleshow/103415065.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref> kuma ya zama wani jami'in shahararre a baya a shirin kungiyar dama. Yana kaiwa ziyara game da 'Temptation Island India',<ref>{{Cite news |date=2023-11-05 |title=Temptation Island India: Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan supports Jimmy aka Vaibhav Gandhi in tonight's episode |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/temptation-island-india-bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-supports-jimmy-aka-vaibhav-gandhi-in-tonights-episode/articleshow/104989484.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bureau |first=ABP News |date=2023-11-02 |title=Abhishek Malhan, Elvish Yadav Reunite For Temptation Island India; Call It 'Bhaichara on Top' |url=https://news.abplive.com/entertainment/ott/bigg-boss-ott-2-contestants-abhishek-malhan-elvish-yadav-reunite-for-temptation-island-india-1640022 |access-date=2023-11-07 |website=news.abplive.com}}</ref> a matsayin mai ziyara da jimawa a episodes hudu na shirin yabo mai jin dadin 'Temptation Island India'. Sakamakon haka, ya yi kungiyar kwararru a shirin sa'oin baki game da [[Netflix]] (India) a kan shirin YouTube su.
Kuma, shi ne yana da tarihi cikin siyasar yawan 'Chief Executive Officer (CEO)' na kungiyar Mr. Bond wanda aka fi sani da irin abubuwan da suke gudanar da kewayen sha'awa.
Abhishek ya jefa matsalolin da suka faru, don haka ya mayar da la'akari da Elvish Yadav bayan Bigg Boss OTT. Matsala ta iya da niyyar daidaita daya bayan rikicin lissafin cimma da ita ta 25 lakh na ruwan fara,<ref>{{Cite web |last=डेस्क |first=एबीपी एंटरटेनमेंट |date=2023-09-28 |title=क्या अभिषेक मल्हान ने एल्विश यादव के खिलाफ निगेटिव पीआर के लिए खर्च किए 25 लाख रुपये? |url=https://www.abplive.com/entertainment/television/abhishek-malhan-reaction-negative-pr-pay-rs-25-lakh-for-against-elvish-yadav-2503798 |access-date=2023-11-07 |website=abplive.com |language=hi}}</ref>
=== Waƙoƙin bidiyo===
{| class="wikitable sortable"
|+
! Year !! Title !! Role !! Singer(s) !! References
|-
| 2021 || ''Big Life'' || Actor and Rapper || Drrvn & Parth || <ref name=":2">{{Cite web |title=Bigg Boss OTT 2: Who is Abhishek Malhan aka Fukra Insaan; Career, age, Youtube, Girlfriend |url=https://www.jagrantv.com/en-show/biography-of-bb-ott-2-contestant-abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-net-worth-career-age-youtube-girlfriend-rc1043341 |access-date=2023-11-08 |website=jagrantv}}</ref>
|-
| || ''Tum Mere'' || Actor and Rapper || Crazydeep || <ref>{{Cite web |title=अभिषेक मल्हान भाई निश्चय मल्हान के साथ मिलकर लाएंगे पॉपुलर सॉन्ग 'तुम मेरे' का सीक्वल 'तुम मेरे पार्ट 2' |url=https://ndtv.in/television/abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-and-nishchay-malhan-aka-triggered-insaan-soon-to-bring-tum-mere-song-sequel-3602481 |access-date=2023-11-08 |website=NDTVIndia |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108105707/https://ndtv.in/television/abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-and-nishchay-malhan-aka-triggered-insaan-soon-to-bring-tum-mere-song-sequel-3602481 |url-status=dead }}</ref>
|-
| || ''Fly High'' || Actor and Rapper || || <ref name=":2" />
|-
| || ''Dreamer'' || Actor and Singer || ||
|-
| 2022 || ''Ranjha'' || Actor and Singer || Sharanjeet Singh ||
|-
| || ''Rahaan'' || Actor and Singer || [[Nikhita Gandhi]] ||
|-
| || ''Fake Love'' || Actor and Rapper || Sharanjeet Singh || <ref>{{Citation |title='FAKE LOVE' – FUKRA INSAAN (Official Music Video) @FukraInsaan |url=https://www.youtube.com/watch?v=n38uESN2DGk |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| || ''Meme Song'' || Actor and Rapper || Sharanjeet Singh || <ref>{{Citation |title=MEME SONG – Fukra insaan (Official Music video) @FukraInsaan |url=https://www.youtube.com/watch?v=rYLWGeTo9Tw |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| || ''Flex'' || Actor and Singer || || <ref>{{Citation |title=FLEX – FUKRA INSAAN (Official Music Video) |url=https://www.youtube.com/watch?v=KYUogiVM08s |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| 2023 || ''Akhiyan'' || Actor and Singer || ||
|-
| || ''Arsaa'' || Actor and Rapper || [[Amit Mishra (singer)|Amit Mishra]] || <ref>{{Cite web |title=Check Out Popular Hindi Lyrical Song Music Video Arsaa Sung By Amit Mishra {{!}} Hindi Video Songs – Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/hindi/check-out-popular-hindi-lyrical-song-music-video-arsaa-sung-by-amit-mishra/videoshow/103322295.cms |access-date=2023-11-08 |website=The Times of India}}</ref>
|-
| || ''Tum Mere 2'' || Actor and Rapper || Crazydeep ||
|-
| || ''Din Te Raat'' || Actor || Kartik Malhotra || <ref>{{Cite web |last=Dhiman |first=Nikshey |date=2023-08-19 |title=Bigg Boss OTT Season 2 Runner-up Abhishek Malhan mesmerizes the internet with spellbinding performance on 'Din Te Raat:' watch video |url=https://www.dnpindia.in/entertainment/bigg-boss-ott-season-2-runner-up-abhishek-malhan-mesmerizes-the-internet-with-spellbinding-performance-on-din-te-raat-watch-video/289721/ |access-date=2023-11-08 |website=DNP INDIA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108105708/https://www.dnpindia.in/entertainment/bigg-boss-ott-season-2-runner-up-abhishek-malhan-mesmerizes-the-internet-with-spellbinding-performance-on-din-te-raat-watch-video/289721/ |url-status=dead }}</ref>
|-
| || ''Judaaiyan'' || Actor and Singer || [[Tanveer Evan]] || <ref>{{Cite web |title=After Jiya Shankar, Abhishek Malhan To Team Up With Jennifer Winget For Music Video? Here's The Truth! |url=https://www.filmibeat.com/television/news/2023/after-jiya-shankar-abhishek-malhan-team-up-with-jennifer-winget-music-video-bigg-boss-17-bb17-update-370399.html}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bureau |first=ABP News |date=2023-09-08 |title=Bigg Boss OTT 2's Abhishek Malhan, Jiya Shankar Spark Dating Rumours After They Go on Long Drive |url=https://news.abplive.com/entertainment/ott/bigg-boss-ott-2-abhishek-malhan-jiya-shankar-spark-dating-rumours-after-they-go-on-a-long-drive-together-1628431 |access-date=2023-11-07 |website=news.abplive.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan and Jiya Shankar's new love song 'Judaiyaan' out. Watch |url=https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/abhishek-malhan-jiya-shankar-bigg-boss-ott-2-judaiyaan-song-out-2433000-2023-09-08 |access-date=2023-11-07 |website=India Today}}</ref>
|-
| || ''Noori'' || Actor and Rapper || Komal Sohi || <ref>{{Cite news |date=2023-10-13 |title=Abhishek Malhan's song 'Noori' showcases his rap finesse |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/abhishek-malhans-song-noori-showcases-his-rap-finesse/articleshow/104403178.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan spotted shooting for his next music video, Noori – pics inside |url=https://www.ottplay.com/news/abhishek-malhan-spotted-shooting-for-his-next-music-video-noori-pics-inside/d5993558ac776 |access-date=2023-11-07 |website=OTTPlay}}</ref><ref>{{Cite web |title=On a new turf: Abhishek Malhan releases his first song Noori |url=https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/on-a-new-turf-abhishek-malhan-releases-his-first-song-noori-553380}}</ref>
|-
| || ''Ek Mulaqaat'' || Actor (as Raj) || [[Vishal Mishra (composer)|Vishal Mishra]], [[Shreya Ghoshal]] || <ref>{{Citation |title=Ek Mulaqaat(Trailer): Abhishek Malhan,Sakshi Malik{{!}}Vishal M,Shreya G{{!}}Javed-Mohsin{{!}}Rashmi V{{!}}Bhushan K |url=https://www.youtube.com/watch?v=FvjsZJM-LQ0 |access-date=2023-11-21}}</ref>
|-
| 2023 || ''Big Life Returns'' || Actor and Rapper || JayKay || <ref>{{Cite web |date=2023-12-23 |title=Abhishek Malhan का नया गाना Big Life Returns हुआ release, Bigg Boss में जाने को लेकर की बात |url=https://www.abplive.com/videos/entertainment/abhishek-malhan-s-new-song-big-life-returns-released-talks-about-going-to-bigg-boss-2567690 |access-date=2023-12-23 |website=abplive.com |language=hi}}</ref>
|}
== Finafinai ==
=== Talabijin ===
{| class="wikitable sortable"
|+
! Year !! Title !! Role !! Notes !! References
|-
| rowspan="3" | 2023 || ''[[Bigg Boss OTT (Hindi season 2)|Bigg Boss OTT 2]]'' || Contestant || Runner-Up || <ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan reacts to Elvish Yadav's BB OTT 2 win: Trophy community mein... |url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/abhishek-malhan-reacts-to-elvish-yadavs-bb-ott-2-win-trophy-community-mein-2422349-2023-08-17 |access-date=2023-11-07 |website=India Today}}</ref>
|-
| || Survival game show || Host || on [[Netflix]] India YouTube channel ||
|-
| || ''[[Temptation Island India]]'' || Guest Host || Episode 3, 4, 20 & 34 || <ref>{{Cite web |date=2023-11-02 |title='Bigg Boss OTT 2' fame Abhishek Malhan to enter 'Temptation Island India' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tv/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-to-enter-temptation-island-india-101698911490897.html |access-date=2023-11-07 |website=The Hindustan Times}}</ref><ref>{{Cite web |last=डेस्क |first=एबीपी एंटरटेनमेंट |date=2023-11-02 |title=बिग बॉस के बाद अब इस शो में दिखेंगे अभिषेक मल्हान और एल्विश यादव |url=https://www.abplive.com/entertainment/television/temptation-island-india-abhishek-malhan-to-enter-the-show-after-elvish-yadav-2528660 |access-date=2023-11-07 |website=abplive.com |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |title='BB OTT 2's' Abhishek Malhan, Elvish Yadav to add drama on 'Temptation Island India' |url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/bigg-boss-ott-2s-abhishek-malhan-elvish-yadav-to-add-drama-on-temptation-island-india-2466094-2023-11-22 |access-date=2023-11-22 |website=India Today}}</ref>
|-
| 2024 || ''Playground Season 3'' || Mentor || ||
|}
== Manazarta ==
{{reflist|2}}
{{DEFAULTSORT:Malhan, Abhishek}}
s011aa84sb9rztnatojnsceb7n12bmk
825790
825789
2026-04-24T16:17:44Z
Pharouqenr
25549
825790
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Abhishek Malhan''' (an haife shi a ranar 24 ga Watan Mayu, 1997), wanda aka fi sani da '''Fukra Insaan''', shi ne 'Youtuber' na Indiya, wanda ya kasance shugaban asusun kimiya a ƙasa da shahararren tallace-tallace a bayanai na YouTube da kuma shirin mai zama kamar na 'Bigg Boss OTT (Hausa Rana 2)', Play Ground Session 3 da 'Temptation Island India'.<ref>{{Cite news |date=2023-11-03 |title=Abhishek Malhan on his stint with Bigg Boss OTT 2: 'Makers decide how they want to project you, if you are their favourite then...' |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/abhishek-malhan-on-his-stint-with-bigg-boss-ott-2-makers-decide-how-they-want-to-project-you-if-you-are-their-favourite-then-/articleshow/104945736.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-11-02 |title=After Elvish Yadav, Abhishek Malhan Aka Fukra Insaan To Participate in JioCinema's 'Temptation Island' |url=https://english.jagran.com/entertainment/after-elvish-yadav-abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-to-participate-in-jio-cinema-temptation-island-mouni-roy-karan-kundrra-10111384 |access-date=2023-11-07 |website=English Jagran}}</ref>
== Rayuwar farko ==
Abhishek ya rasu a 24 ga Watan Mayu, 1997, a Pitam Pura, [[Delhi]]<ref name=":0">{{Cite web |title=Abhishek Malhan's Family: Meet family members of Fukra Insaan |url=https://www.thestatesman.com/who-is/abhishek-malhans-family-meet-the-family-members-of-fukra-insaan-1503206282.html}}</ref> daga Vinay Malhan da Dimple Malhan.<ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 Finalist Abhishek Malhan’s Parents Meet With Accident; His Mom Says 'Main Toh Darr Gayi' |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/tv/bigg-boss-ott-2-finalist-abhishek-malhans-parents-meet-with-accident-his-mom-says-main-toh-darr-gayi-article-104323721 |access-date=2023-11-07 |website=TimesNow}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-11 |title=Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan’s mother Dimple Malhan gives tour of their new home |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhans-mother-dimple-malhan-gives-tour-of-their-new-home-1250273 |access-date=2023-11-07 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231107131850/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhans-mother-dimple-malhan-gives-tour-of-their-new-home-1250273 |url-status=dead }}</ref> Ya kammala gudanar da ilimi daga Lancer Convent School, Delhi da kuma ya sami Bachelors of Commerce daga Delhi College of Arts and Commerce.<ref>{{Cite web |last=Harini |date=2023-08-16 |title=Is Abhishek Malhan Sick? What Happened to Abhishek Malhan in Bigg Boss? Why is Abhishek Malhan in Hospital? – News |url=https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |access-date=2023-12-06 |website=Fresherslive |archive-date=2023-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180204/https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |url-status=dead }}</ref>
== aiki ==
A shekarar 2019, Abhishek ya shiga cikin binciken YouTube, a matsayin shawarar gudummawa kamar Mr. Beast da KSI.<ref>{{Cite web |date=2023-11-04 |title=Abhishek Malhan REVEALS if he will enter Bigg Boss 17 as wildcard; Find out |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |access-date=2023-11-10 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108112204/https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |url-status=dead }}</ref> Shafin sa na YouTube ya bayyana tallace-tallace daga rayuwa (IRL) da tallace-tallace. Ya zama ma'aikata da CarryMinati, mai kula da WWE wrestler The Great Khali, da Puneet Superstar.<ref>{{Cite web |date=2023-09-14 |title=YouTube Trending Videos: Abhishek Malhan Invites Puneet Superstar To Play Dating Challenge |url=https://www.news18.com/viral/youtube-trending-videos-abhishek-malhan-invites-puneet-superstar-to-play-dating-challenge-8577178.html |access-date=2023-11-08 |website=News18}}</ref><ref>{{Citation |title=I Surprised @CarryMinati with INDIA's BIGGEST PLAYBUTTON |url=https://www.youtube.com/watch?v=iDyDH1ZjNcA |access-date=2023-11-08}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 first runner-up Abhishek Malhan’s unforgettable meeting with wrestling legend The Great Khali |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |access-date=2023-11-08 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108185040/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |url-status=dead }}</ref>
A shekarar 2023, Abhishek ya koma shirin gudanar da ''Bigg Boss OTT (Hausa Rana 2)'', inda ya kasance ƙarshen yana wa daga cikin jagoranci.<ref>{{Cite news |date=2023-09-23 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan reveals he would participate in Bigg Boss 17 on this condition, says "Mereko lana chahte ho toh..." |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-reveals-he-would-participate-in-bigg-boss-17-on-this-condition-says-mereko-lana-chahte-ho-toh-/articleshow/103874914.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-09-06 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan clarifies he isn't hosting Lock Upp 2 but a new... |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-clarifies-he-isnt-hosting-lock-upp-2-but-a-new-/articleshow/103415065.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref> Haka ma ya duba da 'guest-host' a guda huɗu na shiri na 'Temptation Island India'.<ref>{{Cite news |date=2023-11-05 |title=Temptation Island India: Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan supports Jimmy aka Vaibhav Gandhi in tonight's episode |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/temptation-island-india-bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-supports-jimmy-aka-vaibhav-gandhi-in-tonights-episode/articleshow/104989484.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref>
== Bigg Boss OTT ==
A Abhishek Malhan, wanda aka fi sani da '''Fukra Insaan''', shi ne YouTuber daga india, shahararren mawallafi, da kuma 'yan wasan kwaikwayo na shirin gari. Ya samu fahimtar da rashin tsakiya game da bidiyo na YouTube da kuma sha'awar a wurin wasu shirin koyar da 'Bigg Boss OTT (Hausa fasaha 2)', 'Play Ground Session 3' da 'Temptation Island India'.
A 24 ga watan Mayu, 1997, Abhishek ya kasance a Pitam Pura, [[Delhi]]. Yana da rayuwar koyar da Vinay Malhan da Dimple Malhan.<ref name=":0"/> Ya samu harshe a Makarantun Lancer Convent, Delhi da kuma samar da Bachelors of Commerce daga Delhi College of Arts and Commerce.<ref>{{Cite web |last=Harini |date=2023-08-16 |title=Is Abhishek Malhan Sick? What Happened to Abhishek Malhan in Bigg Boss? Why is Abhishek Malhan in Hospital? – News |url=https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |access-date=2023-12-06 |website=Fresherslive |archive-date=2023-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180204/https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |url-status=dead }}</ref>
== Kasuwanci ==
A shekara ta 2019, Abhishek ya shiga cikin wani bayanai mai suna [[YouTube]], a tsawon lokacin da ya fi gudunmawa daga dan koyar koyon 'Mr. Beast' da KSI.<ref>{{Cite web |date=2023-11-04 |title=Abhishek Malhan REVEALS if he will enter Bigg Boss 17 as wildcard; Find out |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |access-date=2023-11-10 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108112204/https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |url-status=dead }}</ref> Kan shirin gari, an dora bidiyo na real life (IRL) da kuma matsalolin tashin hankali. Ya kafa ra'ayin da ya kasance da CarryMinati, jami'in ƙungiyar WWE [[The Great Khali]], da Puneet Superstar.<ref>{{Cite web |date=2023-09-14 |title=YouTube Trending Videos: Abhishek Malhan Invites Puneet Superstar To Play Dating Challenge |url=https://www.news18.com/viral/youtube-trending-videos-abhishek-malhan-invites-puneet-superstar-to-play-dating-challenge-8577178.html |access-date=2023-11-08 |website=News18}}</ref><ref>{{Citation |title=I Surprised @CarryMinati with INDIA's BIGGEST PLAYBUTTON |url=https://www.youtube.com/watch?v=iDyDH1ZjNcA |access-date=2023-11-08}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 first runner-up Abhishek Malhan’s unforgettable meeting with wrestling legend The Great Khali |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |access-date=2023-11-08 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108185040/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |url-status=dead }}</ref>
A shekara ta 2023, Abhishek ya shirya matsayin jami'in shirin [[Bigg Boss OTT (Hindi season 2)|''Bigg Boss OTT'' Fasaha 2]], inda ya zo da kuma ya fito da gaban,<ref>{{Cite news |date=2023-09-23 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan reveals he would participate in Bigg Boss 17 on this condition, says "Mereko lana chahte ho toh..." |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-reveals-he-would-participate-in-bigg-boss-17-on-this-condition-says-mereko-lana-chahte-ho-toh-/articleshow/103874914.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-09-06 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan clarifies he isn't hosting Lock Upp 2 but a new... |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-clarifies-he-isnt-hosting-lock-upp-2-but-a-new-/articleshow/103415065.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref> kuma ya zama wani jami'in shahararre a baya a shirin kungiyar dama. Yana kaiwa ziyara game da 'Temptation Island India',<ref>{{Cite news |date=2023-11-05 |title=Temptation Island India: Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan supports Jimmy aka Vaibhav Gandhi in tonight's episode |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/temptation-island-india-bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-supports-jimmy-aka-vaibhav-gandhi-in-tonights-episode/articleshow/104989484.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bureau |first=ABP News |date=2023-11-02 |title=Abhishek Malhan, Elvish Yadav Reunite For Temptation Island India; Call It 'Bhaichara on Top' |url=https://news.abplive.com/entertainment/ott/bigg-boss-ott-2-contestants-abhishek-malhan-elvish-yadav-reunite-for-temptation-island-india-1640022 |access-date=2023-11-07 |website=news.abplive.com}}</ref> a matsayin mai ziyara da jimawa a episodes hudu na shirin yabo mai jin dadin 'Temptation Island India'. Sakamakon haka, ya yi kungiyar kwararru a shirin sa'oin baki game da [[Netflix]] (India) a kan shirin YouTube su.
Kuma, shi ne yana da tarihi cikin siyasar yawan 'Chief Executive Officer (CEO)' na kungiyar Mr. Bond wanda aka fi sani da irin abubuwan da suke gudanar da kewayen sha'awa.
Abhishek ya jefa matsalolin da suka faru, don haka ya mayar da la'akari da Elvish Yadav bayan Bigg Boss OTT. Matsala ta iya da niyyar daidaita daya bayan rikicin lissafin cimma da ita ta 25 lakh na ruwan fara,<ref>{{Cite web |last=डेस्क |first=एबीपी एंटरटेनमेंट |date=2023-09-28 |title=क्या अभिषेक मल्हान ने एल्विश यादव के खिलाफ निगेटिव पीआर के लिए खर्च किए 25 लाख रुपये? |url=https://www.abplive.com/entertainment/television/abhishek-malhan-reaction-negative-pr-pay-rs-25-lakh-for-against-elvish-yadav-2503798 |access-date=2023-11-07 |website=abplive.com |language=hi}}</ref>
=== Waƙoƙin bidiyo===
{| class="wikitable sortable"
|+
! Year !! Title !! Role !! Singer(s) !! References
|-
| 2021 || ''Big Life'' || Actor and Rapper || Drrvn & Parth || <ref name=":2">{{Cite web |title=Bigg Boss OTT 2: Who is Abhishek Malhan aka Fukra Insaan; Career, age, Youtube, Girlfriend |url=https://www.jagrantv.com/en-show/biography-of-bb-ott-2-contestant-abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-net-worth-career-age-youtube-girlfriend-rc1043341 |access-date=2023-11-08 |website=jagrantv}}</ref>
|-
| || ''Tum Mere'' || Actor and Rapper || Crazydeep || <ref>{{Cite web |title=अभिषेक मल्हान भाई निश्चय मल्हान के साथ मिलकर लाएंगे पॉपुलर सॉन्ग 'तुम मेरे' का सीक्वल 'तुम मेरे पार्ट 2' |url=https://ndtv.in/television/abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-and-nishchay-malhan-aka-triggered-insaan-soon-to-bring-tum-mere-song-sequel-3602481 |access-date=2023-11-08 |website=NDTVIndia |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108105707/https://ndtv.in/television/abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-and-nishchay-malhan-aka-triggered-insaan-soon-to-bring-tum-mere-song-sequel-3602481 |url-status=dead }}</ref>
|-
| || ''Fly High'' || Actor and Rapper || || <ref name=":2" />
|-
| || ''Dreamer'' || Actor and Singer || ||
|-
| 2022 || ''Ranjha'' || Actor and Singer || Sharanjeet Singh ||
|-
| || ''Rahaan'' || Actor and Singer || [[Nikhita Gandhi]] ||
|-
| || ''Fake Love'' || Actor and Rapper || Sharanjeet Singh || <ref>{{Citation |title='FAKE LOVE' – FUKRA INSAAN (Official Music Video) @FukraInsaan |url=https://www.youtube.com/watch?v=n38uESN2DGk |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| || ''Meme Song'' || Actor and Rapper || Sharanjeet Singh || <ref>{{Citation |title=MEME SONG – Fukra insaan (Official Music video) @FukraInsaan |url=https://www.youtube.com/watch?v=rYLWGeTo9Tw |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| || ''Flex'' || Actor and Singer || || <ref>{{Citation |title=FLEX – FUKRA INSAAN (Official Music Video) |url=https://www.youtube.com/watch?v=KYUogiVM08s |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| 2023 || ''Akhiyan'' || Actor and Singer || ||
|-
| || ''Arsaa'' || Actor and Rapper || [[Amit Mishra (singer)|Amit Mishra]] || <ref>{{Cite web |title=Check Out Popular Hindi Lyrical Song Music Video Arsaa Sung By Amit Mishra {{!}} Hindi Video Songs – Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/hindi/check-out-popular-hindi-lyrical-song-music-video-arsaa-sung-by-amit-mishra/videoshow/103322295.cms |access-date=2023-11-08 |website=The Times of India}}</ref>
|-
| || ''Tum Mere 2'' || Actor and Rapper || Crazydeep ||
|-
| || ''Din Te Raat'' || Actor || Kartik Malhotra || <ref>{{Cite web |last=Dhiman |first=Nikshey |date=2023-08-19 |title=Bigg Boss OTT Season 2 Runner-up Abhishek Malhan mesmerizes the internet with spellbinding performance on 'Din Te Raat:' watch video |url=https://www.dnpindia.in/entertainment/bigg-boss-ott-season-2-runner-up-abhishek-malhan-mesmerizes-the-internet-with-spellbinding-performance-on-din-te-raat-watch-video/289721/ |access-date=2023-11-08 |website=DNP INDIA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108105708/https://www.dnpindia.in/entertainment/bigg-boss-ott-season-2-runner-up-abhishek-malhan-mesmerizes-the-internet-with-spellbinding-performance-on-din-te-raat-watch-video/289721/ |url-status=dead }}</ref>
|-
| || ''Judaaiyan'' || Actor and Singer || [[Tanveer Evan]] || <ref>{{Cite web |title=After Jiya Shankar, Abhishek Malhan To Team Up With Jennifer Winget For Music Video? Here's The Truth! |url=https://www.filmibeat.com/television/news/2023/after-jiya-shankar-abhishek-malhan-team-up-with-jennifer-winget-music-video-bigg-boss-17-bb17-update-370399.html}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bureau |first=ABP News |date=2023-09-08 |title=Bigg Boss OTT 2's Abhishek Malhan, Jiya Shankar Spark Dating Rumours After They Go on Long Drive |url=https://news.abplive.com/entertainment/ott/bigg-boss-ott-2-abhishek-malhan-jiya-shankar-spark-dating-rumours-after-they-go-on-a-long-drive-together-1628431 |access-date=2023-11-07 |website=news.abplive.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan and Jiya Shankar's new love song 'Judaiyaan' out. Watch |url=https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/abhishek-malhan-jiya-shankar-bigg-boss-ott-2-judaiyaan-song-out-2433000-2023-09-08 |access-date=2023-11-07 |website=India Today}}</ref>
|-
| || ''Noori'' || Actor and Rapper || Komal Sohi || <ref>{{Cite news |date=2023-10-13 |title=Abhishek Malhan's song 'Noori' showcases his rap finesse |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/abhishek-malhans-song-noori-showcases-his-rap-finesse/articleshow/104403178.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan spotted shooting for his next music video, Noori – pics inside |url=https://www.ottplay.com/news/abhishek-malhan-spotted-shooting-for-his-next-music-video-noori-pics-inside/d5993558ac776 |access-date=2023-11-07 |website=OTTPlay}}</ref><ref>{{Cite web |title=On a new turf: Abhishek Malhan releases his first song Noori |url=https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/on-a-new-turf-abhishek-malhan-releases-his-first-song-noori-553380}}</ref>
|-
| || ''Ek Mulaqaat'' || Actor (as Raj) || [[Vishal Mishra (composer)|Vishal Mishra]], [[Shreya Ghoshal]] || <ref>{{Citation |title=Ek Mulaqaat(Trailer): Abhishek Malhan,Sakshi Malik{{!}}Vishal M,Shreya G{{!}}Javed-Mohsin{{!}}Rashmi V{{!}}Bhushan K |url=https://www.youtube.com/watch?v=FvjsZJM-LQ0 |access-date=2023-11-21}}</ref>
|-
| 2023 || ''Big Life Returns'' || Actor and Rapper || JayKay || <ref>{{Cite web |date=2023-12-23 |title=Abhishek Malhan का नया गाना Big Life Returns हुआ release, Bigg Boss में जाने को लेकर की बात |url=https://www.abplive.com/videos/entertainment/abhishek-malhan-s-new-song-big-life-returns-released-talks-about-going-to-bigg-boss-2567690 |access-date=2023-12-23 |website=abplive.com |language=hi}}</ref>
|}
== Finafinai ==
=== Talabijin ===
{| class="wikitable sortable"
|+
! Year !! Title !! Role !! Notes !! References
|-
| rowspan="3" | 2023 || ''[[Bigg Boss OTT (Hindi season 2)|Bigg Boss OTT 2]]'' || Contestant || Runner-Up || <ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan reacts to Elvish Yadav's BB OTT 2 win: Trophy community mein... |url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/abhishek-malhan-reacts-to-elvish-yadavs-bb-ott-2-win-trophy-community-mein-2422349-2023-08-17 |access-date=2023-11-07 |website=India Today}}</ref>
|-
| || Survival game show || Host || on [[Netflix]] India YouTube channel ||
|-
| || ''[[Temptation Island India]]'' || Guest Host || Episode 3, 4, 20 & 34 || <ref>{{Cite web |date=2023-11-02 |title='Bigg Boss OTT 2' fame Abhishek Malhan to enter 'Temptation Island India' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tv/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-to-enter-temptation-island-india-101698911490897.html |access-date=2023-11-07 |website=The Hindustan Times}}</ref><ref>{{Cite web |last=डेस्क |first=एबीपी एंटरटेनमेंट |date=2023-11-02 |title=बिग बॉस के बाद अब इस शो में दिखेंगे अभिषेक मल्हान और एल्विश यादव |url=https://www.abplive.com/entertainment/television/temptation-island-india-abhishek-malhan-to-enter-the-show-after-elvish-yadav-2528660 |access-date=2023-11-07 |website=abplive.com |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |title='BB OTT 2's' Abhishek Malhan, Elvish Yadav to add drama on 'Temptation Island India' |url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/bigg-boss-ott-2s-abhishek-malhan-elvish-yadav-to-add-drama-on-temptation-island-india-2466094-2023-11-22 |access-date=2023-11-22 |website=India Today}}</ref>
|-
| 2024 || ''Playground Season 3'' || Mentor || ||
|}
== Manazarta ==
{{reflist|2}}
{{DEFAULTSORT:Malhan, Abhishek}}
fq1x2aw41idlu4ov7xx5sa8rd63el5u
825791
825790
2026-04-24T16:18:04Z
Pharouqenr
25549
825791
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Abhishek Malhan''' (an haife shi a ranar 24 ga Watan Mayu, 1997), wanda aka fi sani da '''Fukra Insaan''', shi ne 'Youtuber' na Indiya, wanda ya kasance shugaban asusun kimiya a ƙasa da shahararren tallace-tallace a bayanai na YouTube da kuma shirin mai zama kamar na 'Bigg Boss OTT (Hausa Rana 2)', Play Ground Session 3 da 'Temptation Island India'.<ref>{{Cite news |date=2023-11-03 |title=Abhishek Malhan on his stint with Bigg Boss OTT 2: 'Makers decide how they want to project you, if you are their favourite then...' |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/abhishek-malhan-on-his-stint-with-bigg-boss-ott-2-makers-decide-how-they-want-to-project-you-if-you-are-their-favourite-then-/articleshow/104945736.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-11-02 |title=After Elvish Yadav, Abhishek Malhan Aka Fukra Insaan To Participate in JioCinema's 'Temptation Island' |url=https://english.jagran.com/entertainment/after-elvish-yadav-abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-to-participate-in-jio-cinema-temptation-island-mouni-roy-karan-kundrra-10111384 |access-date=2023-11-07 |website=English Jagran}}</ref>
== Rayuwar farko ==
Abhishek ya rasu a 24 ga Watan Mayu, 1997, a Pitam Pura, [[Delhi]]<ref name=":0">{{Cite web |title=Abhishek Malhan's Family: Meet family members of Fukra Insaan |url=https://www.thestatesman.com/who-is/abhishek-malhans-family-meet-the-family-members-of-fukra-insaan-1503206282.html}}</ref> daga Vinay Malhan da Dimple Malhan.<ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 Finalist Abhishek Malhan’s Parents Meet With Accident; His Mom Says 'Main Toh Darr Gayi' |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/tv/bigg-boss-ott-2-finalist-abhishek-malhans-parents-meet-with-accident-his-mom-says-main-toh-darr-gayi-article-104323721 |access-date=2023-11-07 |website=TimesNow}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-11 |title=Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan’s mother Dimple Malhan gives tour of their new home |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhans-mother-dimple-malhan-gives-tour-of-their-new-home-1250273 |access-date=2023-11-07 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231107131850/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhans-mother-dimple-malhan-gives-tour-of-their-new-home-1250273 |url-status=dead }}</ref> Ya kammala gudanar da ilimi daga Lancer Convent School, Delhi da kuma ya sami Bachelors of Commerce daga Delhi College of Arts and Commerce.<ref>{{Cite web |last=Harini |date=2023-08-16 |title=Is Abhishek Malhan Sick? What Happened to Abhishek Malhan in Bigg Boss? Why is Abhishek Malhan in Hospital? – News |url=https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |access-date=2023-12-06 |website=Fresherslive |archive-date=2023-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180204/https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |url-status=dead }}</ref>
== aiki ==
A shekarar 2019, Abhishek ya shiga cikin binciken YouTube, a matsayin shawarar gudummawa kamar Mr. Beast da KSI.<ref>{{Cite web |date=2023-11-04 |title=Abhishek Malhan REVEALS if he will enter Bigg Boss 17 as wildcard; Find out |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |access-date=2023-11-10 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108112204/https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |url-status=dead }}</ref> Shafin sa na YouTube ya bayyana tallace-tallace daga rayuwa (IRL) da tallace-tallace. Ya zama ma'aikata da CarryMinati, mai kula da WWE wrestler The Great Khali, da Puneet Superstar.<ref>{{Cite web |date=2023-09-14 |title=YouTube Trending Videos: Abhishek Malhan Invites Puneet Superstar To Play Dating Challenge |url=https://www.news18.com/viral/youtube-trending-videos-abhishek-malhan-invites-puneet-superstar-to-play-dating-challenge-8577178.html |access-date=2023-11-08 |website=News18}}</ref><ref>{{Citation |title=I Surprised @CarryMinati with INDIA's BIGGEST PLAYBUTTON |url=https://www.youtube.com/watch?v=iDyDH1ZjNcA |access-date=2023-11-08}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 first runner-up Abhishek Malhan’s unforgettable meeting with wrestling legend The Great Khali |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |access-date=2023-11-08 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108185040/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |url-status=dead }}</ref>
A shekarar 2023, Abhishek ya koma shirin gudanar da ''Bigg Boss OTT (Hausa Rana 2)'', inda ya kasance ƙarshen yana wa daga cikin jagoranci.<ref>{{Cite news |date=2023-09-23 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan reveals he would participate in Bigg Boss 17 on this condition, says "Mereko lana chahte ho toh..." |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-reveals-he-would-participate-in-bigg-boss-17-on-this-condition-says-mereko-lana-chahte-ho-toh-/articleshow/103874914.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-09-06 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan clarifies he isn't hosting Lock Upp 2 but a new... |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-clarifies-he-isnt-hosting-lock-upp-2-but-a-new-/articleshow/103415065.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref> Haka ma ya duba da 'guest-host' a guda huɗu na shiri na 'Temptation Island India'.<ref>{{Cite news |date=2023-11-05 |title=Temptation Island India: Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan supports Jimmy aka Vaibhav Gandhi in tonight's episode |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/temptation-island-india-bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-supports-jimmy-aka-vaibhav-gandhi-in-tonights-episode/articleshow/104989484.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref>
== Bigg Boss OTT ==
A Abhishek Malhan, wanda aka fi sani da '''Fukra Insaan''', shi ne YouTuber daga india, shahararren mawallafi, da kuma 'yan wasan kwaikwayo na shirin gari. Ya samu fahimtar da rashin tsakiya game da bidiyo na YouTube da kuma sha'awar a wurin wasu shirin koyar da 'Bigg Boss OTT (Hausa fasaha 2)', 'Play Ground Session 3' da 'Temptation Island India'.
A 24 ga watan Mayu, 1997, Abhishek ya kasance a Pitam Pura, [[Delhi]]. Yana da rayuwar koyar da Vinay Malhan da Dimple Malhan.<ref name=":0"/> Ya samu harshe a Makarantun Lancer Convent, Delhi da kuma samar da Bachelors of Commerce daga Delhi College of Arts and Commerce.<ref>{{Cite web |last=Harini |date=2023-08-16 |title=Is Abhishek Malhan Sick? What Happened to Abhishek Malhan in Bigg Boss? Why is Abhishek Malhan in Hospital? – News |url=https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |access-date=2023-12-06 |website=Fresherslive |archive-date=2023-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180204/https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |url-status=dead }}</ref>
== Kasuwanci ==
A shekara ta 2019, Abhishek ya shiga cikin wani bayanai mai suna [[YouTube]], a tsawon lokacin da ya fi gudunmawa daga dan koyar koyon 'Mr. Beast' da KSI.<ref>{{Cite web |date=2023-11-04 |title=Abhishek Malhan REVEALS if he will enter Bigg Boss 17 as wildcard; Find out |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |access-date=2023-11-10 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108112204/https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |url-status=dead }}</ref> Kan shirin gari, an dora bidiyo na real life (IRL) da kuma matsalolin tashin hankali. Ya kafa ra'ayin da ya kasance da CarryMinati, jami'in ƙungiyar WWE The Great Khali, da Puneet Superstar.<ref>{{Cite web |date=2023-09-14 |title=YouTube Trending Videos: Abhishek Malhan Invites Puneet Superstar To Play Dating Challenge |url=https://www.news18.com/viral/youtube-trending-videos-abhishek-malhan-invites-puneet-superstar-to-play-dating-challenge-8577178.html |access-date=2023-11-08 |website=News18}}</ref><ref>{{Citation |title=I Surprised @CarryMinati with INDIA's BIGGEST PLAYBUTTON |url=https://www.youtube.com/watch?v=iDyDH1ZjNcA |access-date=2023-11-08}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 first runner-up Abhishek Malhan’s unforgettable meeting with wrestling legend The Great Khali |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |access-date=2023-11-08 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108185040/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |url-status=dead }}</ref>
A shekara ta 2023, Abhishek ya shirya matsayin jami'in shirin [[Bigg Boss OTT (Hindi season 2)|''Bigg Boss OTT'' Fasaha 2]], inda ya zo da kuma ya fito da gaban,<ref>{{Cite news |date=2023-09-23 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan reveals he would participate in Bigg Boss 17 on this condition, says "Mereko lana chahte ho toh..." |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-reveals-he-would-participate-in-bigg-boss-17-on-this-condition-says-mereko-lana-chahte-ho-toh-/articleshow/103874914.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-09-06 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan clarifies he isn't hosting Lock Upp 2 but a new... |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-clarifies-he-isnt-hosting-lock-upp-2-but-a-new-/articleshow/103415065.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref> kuma ya zama wani jami'in shahararre a baya a shirin kungiyar dama. Yana kaiwa ziyara game da 'Temptation Island India',<ref>{{Cite news |date=2023-11-05 |title=Temptation Island India: Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan supports Jimmy aka Vaibhav Gandhi in tonight's episode |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/temptation-island-india-bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-supports-jimmy-aka-vaibhav-gandhi-in-tonights-episode/articleshow/104989484.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bureau |first=ABP News |date=2023-11-02 |title=Abhishek Malhan, Elvish Yadav Reunite For Temptation Island India; Call It 'Bhaichara on Top' |url=https://news.abplive.com/entertainment/ott/bigg-boss-ott-2-contestants-abhishek-malhan-elvish-yadav-reunite-for-temptation-island-india-1640022 |access-date=2023-11-07 |website=news.abplive.com}}</ref> a matsayin mai ziyara da jimawa a episodes hudu na shirin yabo mai jin dadin 'Temptation Island India'. Sakamakon haka, ya yi kungiyar kwararru a shirin sa'oin baki game da [[Netflix]] (India) a kan shirin YouTube su.
Kuma, shi ne yana da tarihi cikin siyasar yawan 'Chief Executive Officer (CEO)' na kungiyar Mr. Bond wanda aka fi sani da irin abubuwan da suke gudanar da kewayen sha'awa.
Abhishek ya jefa matsalolin da suka faru, don haka ya mayar da la'akari da Elvish Yadav bayan Bigg Boss OTT. Matsala ta iya da niyyar daidaita daya bayan rikicin lissafin cimma da ita ta 25 lakh na ruwan fara,<ref>{{Cite web |last=डेस्क |first=एबीपी एंटरटेनमेंट |date=2023-09-28 |title=क्या अभिषेक मल्हान ने एल्विश यादव के खिलाफ निगेटिव पीआर के लिए खर्च किए 25 लाख रुपये? |url=https://www.abplive.com/entertainment/television/abhishek-malhan-reaction-negative-pr-pay-rs-25-lakh-for-against-elvish-yadav-2503798 |access-date=2023-11-07 |website=abplive.com |language=hi}}</ref>
=== Waƙoƙin bidiyo===
{| class="wikitable sortable"
|+
! Year !! Title !! Role !! Singer(s) !! References
|-
| 2021 || ''Big Life'' || Actor and Rapper || Drrvn & Parth || <ref name=":2">{{Cite web |title=Bigg Boss OTT 2: Who is Abhishek Malhan aka Fukra Insaan; Career, age, Youtube, Girlfriend |url=https://www.jagrantv.com/en-show/biography-of-bb-ott-2-contestant-abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-net-worth-career-age-youtube-girlfriend-rc1043341 |access-date=2023-11-08 |website=jagrantv}}</ref>
|-
| || ''Tum Mere'' || Actor and Rapper || Crazydeep || <ref>{{Cite web |title=अभिषेक मल्हान भाई निश्चय मल्हान के साथ मिलकर लाएंगे पॉपुलर सॉन्ग 'तुम मेरे' का सीक्वल 'तुम मेरे पार्ट 2' |url=https://ndtv.in/television/abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-and-nishchay-malhan-aka-triggered-insaan-soon-to-bring-tum-mere-song-sequel-3602481 |access-date=2023-11-08 |website=NDTVIndia |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108105707/https://ndtv.in/television/abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-and-nishchay-malhan-aka-triggered-insaan-soon-to-bring-tum-mere-song-sequel-3602481 |url-status=dead }}</ref>
|-
| || ''Fly High'' || Actor and Rapper || || <ref name=":2" />
|-
| || ''Dreamer'' || Actor and Singer || ||
|-
| 2022 || ''Ranjha'' || Actor and Singer || Sharanjeet Singh ||
|-
| || ''Rahaan'' || Actor and Singer || [[Nikhita Gandhi]] ||
|-
| || ''Fake Love'' || Actor and Rapper || Sharanjeet Singh || <ref>{{Citation |title='FAKE LOVE' – FUKRA INSAAN (Official Music Video) @FukraInsaan |url=https://www.youtube.com/watch?v=n38uESN2DGk |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| || ''Meme Song'' || Actor and Rapper || Sharanjeet Singh || <ref>{{Citation |title=MEME SONG – Fukra insaan (Official Music video) @FukraInsaan |url=https://www.youtube.com/watch?v=rYLWGeTo9Tw |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| || ''Flex'' || Actor and Singer || || <ref>{{Citation |title=FLEX – FUKRA INSAAN (Official Music Video) |url=https://www.youtube.com/watch?v=KYUogiVM08s |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| 2023 || ''Akhiyan'' || Actor and Singer || ||
|-
| || ''Arsaa'' || Actor and Rapper || [[Amit Mishra (singer)|Amit Mishra]] || <ref>{{Cite web |title=Check Out Popular Hindi Lyrical Song Music Video Arsaa Sung By Amit Mishra {{!}} Hindi Video Songs – Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/hindi/check-out-popular-hindi-lyrical-song-music-video-arsaa-sung-by-amit-mishra/videoshow/103322295.cms |access-date=2023-11-08 |website=The Times of India}}</ref>
|-
| || ''Tum Mere 2'' || Actor and Rapper || Crazydeep ||
|-
| || ''Din Te Raat'' || Actor || Kartik Malhotra || <ref>{{Cite web |last=Dhiman |first=Nikshey |date=2023-08-19 |title=Bigg Boss OTT Season 2 Runner-up Abhishek Malhan mesmerizes the internet with spellbinding performance on 'Din Te Raat:' watch video |url=https://www.dnpindia.in/entertainment/bigg-boss-ott-season-2-runner-up-abhishek-malhan-mesmerizes-the-internet-with-spellbinding-performance-on-din-te-raat-watch-video/289721/ |access-date=2023-11-08 |website=DNP INDIA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108105708/https://www.dnpindia.in/entertainment/bigg-boss-ott-season-2-runner-up-abhishek-malhan-mesmerizes-the-internet-with-spellbinding-performance-on-din-te-raat-watch-video/289721/ |url-status=dead }}</ref>
|-
| || ''Judaaiyan'' || Actor and Singer || [[Tanveer Evan]] || <ref>{{Cite web |title=After Jiya Shankar, Abhishek Malhan To Team Up With Jennifer Winget For Music Video? Here's The Truth! |url=https://www.filmibeat.com/television/news/2023/after-jiya-shankar-abhishek-malhan-team-up-with-jennifer-winget-music-video-bigg-boss-17-bb17-update-370399.html}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bureau |first=ABP News |date=2023-09-08 |title=Bigg Boss OTT 2's Abhishek Malhan, Jiya Shankar Spark Dating Rumours After They Go on Long Drive |url=https://news.abplive.com/entertainment/ott/bigg-boss-ott-2-abhishek-malhan-jiya-shankar-spark-dating-rumours-after-they-go-on-a-long-drive-together-1628431 |access-date=2023-11-07 |website=news.abplive.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan and Jiya Shankar's new love song 'Judaiyaan' out. Watch |url=https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/abhishek-malhan-jiya-shankar-bigg-boss-ott-2-judaiyaan-song-out-2433000-2023-09-08 |access-date=2023-11-07 |website=India Today}}</ref>
|-
| || ''Noori'' || Actor and Rapper || Komal Sohi || <ref>{{Cite news |date=2023-10-13 |title=Abhishek Malhan's song 'Noori' showcases his rap finesse |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/abhishek-malhans-song-noori-showcases-his-rap-finesse/articleshow/104403178.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan spotted shooting for his next music video, Noori – pics inside |url=https://www.ottplay.com/news/abhishek-malhan-spotted-shooting-for-his-next-music-video-noori-pics-inside/d5993558ac776 |access-date=2023-11-07 |website=OTTPlay}}</ref><ref>{{Cite web |title=On a new turf: Abhishek Malhan releases his first song Noori |url=https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/on-a-new-turf-abhishek-malhan-releases-his-first-song-noori-553380}}</ref>
|-
| || ''Ek Mulaqaat'' || Actor (as Raj) || [[Vishal Mishra (composer)|Vishal Mishra]], [[Shreya Ghoshal]] || <ref>{{Citation |title=Ek Mulaqaat(Trailer): Abhishek Malhan,Sakshi Malik{{!}}Vishal M,Shreya G{{!}}Javed-Mohsin{{!}}Rashmi V{{!}}Bhushan K |url=https://www.youtube.com/watch?v=FvjsZJM-LQ0 |access-date=2023-11-21}}</ref>
|-
| 2023 || ''Big Life Returns'' || Actor and Rapper || JayKay || <ref>{{Cite web |date=2023-12-23 |title=Abhishek Malhan का नया गाना Big Life Returns हुआ release, Bigg Boss में जाने को लेकर की बात |url=https://www.abplive.com/videos/entertainment/abhishek-malhan-s-new-song-big-life-returns-released-talks-about-going-to-bigg-boss-2567690 |access-date=2023-12-23 |website=abplive.com |language=hi}}</ref>
|}
== Finafinai ==
=== Talabijin ===
{| class="wikitable sortable"
|+
! Year !! Title !! Role !! Notes !! References
|-
| rowspan="3" | 2023 || ''[[Bigg Boss OTT (Hindi season 2)|Bigg Boss OTT 2]]'' || Contestant || Runner-Up || <ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan reacts to Elvish Yadav's BB OTT 2 win: Trophy community mein... |url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/abhishek-malhan-reacts-to-elvish-yadavs-bb-ott-2-win-trophy-community-mein-2422349-2023-08-17 |access-date=2023-11-07 |website=India Today}}</ref>
|-
| || Survival game show || Host || on [[Netflix]] India YouTube channel ||
|-
| || ''[[Temptation Island India]]'' || Guest Host || Episode 3, 4, 20 & 34 || <ref>{{Cite web |date=2023-11-02 |title='Bigg Boss OTT 2' fame Abhishek Malhan to enter 'Temptation Island India' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tv/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-to-enter-temptation-island-india-101698911490897.html |access-date=2023-11-07 |website=The Hindustan Times}}</ref><ref>{{Cite web |last=डेस्क |first=एबीपी एंटरटेनमेंट |date=2023-11-02 |title=बिग बॉस के बाद अब इस शो में दिखेंगे अभिषेक मल्हान और एल्विश यादव |url=https://www.abplive.com/entertainment/television/temptation-island-india-abhishek-malhan-to-enter-the-show-after-elvish-yadav-2528660 |access-date=2023-11-07 |website=abplive.com |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |title='BB OTT 2's' Abhishek Malhan, Elvish Yadav to add drama on 'Temptation Island India' |url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/bigg-boss-ott-2s-abhishek-malhan-elvish-yadav-to-add-drama-on-temptation-island-india-2466094-2023-11-22 |access-date=2023-11-22 |website=India Today}}</ref>
|-
| 2024 || ''Playground Season 3'' || Mentor || ||
|}
== Manazarta ==
{{reflist|2}}
{{DEFAULTSORT:Malhan, Abhishek}}
4pd1jobytkna8593sndokjiqbecwgw8
825792
825791
2026-04-24T16:18:20Z
Pharouqenr
25549
825792
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Abhishek Malhan''' (an haife shi a ranar 24 ga Watan Mayu, 1997), wanda aka fi sani da '''Fukra Insaan''', shi ne 'Youtuber' na Indiya, wanda ya kasance shugaban asusun kimiya a ƙasa da shahararren tallace-tallace a bayanai na YouTube da kuma shirin mai zama kamar na 'Bigg Boss OTT (Hausa Rana 2)', Play Ground Session 3 da 'Temptation Island India'.<ref>{{Cite news |date=2023-11-03 |title=Abhishek Malhan on his stint with Bigg Boss OTT 2: 'Makers decide how they want to project you, if you are their favourite then...' |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/abhishek-malhan-on-his-stint-with-bigg-boss-ott-2-makers-decide-how-they-want-to-project-you-if-you-are-their-favourite-then-/articleshow/104945736.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-11-02 |title=After Elvish Yadav, Abhishek Malhan Aka Fukra Insaan To Participate in JioCinema's 'Temptation Island' |url=https://english.jagran.com/entertainment/after-elvish-yadav-abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-to-participate-in-jio-cinema-temptation-island-mouni-roy-karan-kundrra-10111384 |access-date=2023-11-07 |website=English Jagran}}</ref>
== Rayuwar farko ==
Abhishek ya rasu a 24 ga Watan Mayu, 1997, a Pitam Pura, [[Delhi]]<ref name=":0">{{Cite web |title=Abhishek Malhan's Family: Meet family members of Fukra Insaan |url=https://www.thestatesman.com/who-is/abhishek-malhans-family-meet-the-family-members-of-fukra-insaan-1503206282.html}}</ref> daga Vinay Malhan da Dimple Malhan.<ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 Finalist Abhishek Malhan’s Parents Meet With Accident; His Mom Says 'Main Toh Darr Gayi' |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/tv/bigg-boss-ott-2-finalist-abhishek-malhans-parents-meet-with-accident-his-mom-says-main-toh-darr-gayi-article-104323721 |access-date=2023-11-07 |website=TimesNow}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-11 |title=Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan’s mother Dimple Malhan gives tour of their new home |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhans-mother-dimple-malhan-gives-tour-of-their-new-home-1250273 |access-date=2023-11-07 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231107131850/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhans-mother-dimple-malhan-gives-tour-of-their-new-home-1250273 |url-status=dead }}</ref> Ya kammala gudanar da ilimi daga Lancer Convent School, Delhi da kuma ya sami Bachelors of Commerce daga Delhi College of Arts and Commerce.<ref>{{Cite web |last=Harini |date=2023-08-16 |title=Is Abhishek Malhan Sick? What Happened to Abhishek Malhan in Bigg Boss? Why is Abhishek Malhan in Hospital? – News |url=https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |access-date=2023-12-06 |website=Fresherslive |archive-date=2023-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180204/https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |url-status=dead }}</ref>
== aiki ==
A shekarar 2019, Abhishek ya shiga cikin binciken YouTube, a matsayin shawarar gudummawa kamar Mr. Beast da KSI.<ref>{{Cite web |date=2023-11-04 |title=Abhishek Malhan REVEALS if he will enter Bigg Boss 17 as wildcard; Find out |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |access-date=2023-11-10 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108112204/https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |url-status=dead }}</ref> Shafin sa na YouTube ya bayyana tallace-tallace daga rayuwa (IRL) da tallace-tallace. Ya zama ma'aikata da CarryMinati, mai kula da WWE wrestler The Great Khali, da Puneet Superstar.<ref>{{Cite web |date=2023-09-14 |title=YouTube Trending Videos: Abhishek Malhan Invites Puneet Superstar To Play Dating Challenge |url=https://www.news18.com/viral/youtube-trending-videos-abhishek-malhan-invites-puneet-superstar-to-play-dating-challenge-8577178.html |access-date=2023-11-08 |website=News18}}</ref><ref>{{Citation |title=I Surprised @CarryMinati with INDIA's BIGGEST PLAYBUTTON |url=https://www.youtube.com/watch?v=iDyDH1ZjNcA |access-date=2023-11-08}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 first runner-up Abhishek Malhan’s unforgettable meeting with wrestling legend The Great Khali |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |access-date=2023-11-08 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108185040/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |url-status=dead }}</ref>
A shekarar 2023, Abhishek ya koma shirin gudanar da ''Bigg Boss OTT (Hausa Rana 2)'', inda ya kasance ƙarshen yana wa daga cikin jagoranci.<ref>{{Cite news |date=2023-09-23 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan reveals he would participate in Bigg Boss 17 on this condition, says "Mereko lana chahte ho toh..." |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-reveals-he-would-participate-in-bigg-boss-17-on-this-condition-says-mereko-lana-chahte-ho-toh-/articleshow/103874914.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-09-06 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan clarifies he isn't hosting Lock Upp 2 but a new... |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-clarifies-he-isnt-hosting-lock-upp-2-but-a-new-/articleshow/103415065.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref> Haka ma ya duba da 'guest-host' a guda huɗu na shiri na 'Temptation Island India'.<ref>{{Cite news |date=2023-11-05 |title=Temptation Island India: Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan supports Jimmy aka Vaibhav Gandhi in tonight's episode |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/temptation-island-india-bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-supports-jimmy-aka-vaibhav-gandhi-in-tonights-episode/articleshow/104989484.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref>
== Bigg Boss OTT ==
A Abhishek Malhan, wanda aka fi sani da '''Fukra Insaan''', shi ne YouTuber daga india, shahararren mawallafi, da kuma 'yan wasan kwaikwayo na shirin gari. Ya samu fahimtar da rashin tsakiya game da bidiyo na YouTube da kuma sha'awar a wurin wasu shirin koyar da 'Bigg Boss OTT (Hausa fasaha 2)', 'Play Ground Session 3' da 'Temptation Island India'.
A 24 ga watan Mayu, 1997, Abhishek ya kasance a Pitam Pura, [[Delhi]]. Yana da rayuwar koyar da Vinay Malhan da Dimple Malhan.<ref name=":0"/> Ya samu harshe a Makarantun Lancer Convent, Delhi da kuma samar da Bachelors of Commerce daga Delhi College of Arts and Commerce.<ref>{{Cite web |last=Harini |date=2023-08-16 |title=Is Abhishek Malhan Sick? What Happened to Abhishek Malhan in Bigg Boss? Why is Abhishek Malhan in Hospital? – News |url=https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |access-date=2023-12-06 |website=Fresherslive |archive-date=2023-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180204/https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |url-status=dead }}</ref>
== Kasuwanci ==
A shekara ta 2019, Abhishek ya shiga cikin wani bayanai mai suna [[YouTube]], a tsawon lokacin da ya fi gudunmawa daga dan koyar koyon 'Mr. Beast' da KSI.<ref>{{Cite web |date=2023-11-04 |title=Abhishek Malhan REVEALS if he will enter Bigg Boss 17 as wildcard; Find out |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |access-date=2023-11-10 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108112204/https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |url-status=dead }}</ref> Kan shirin gari, an dora bidiyo na real life (IRL) da kuma matsalolin tashin hankali. Ya kafa ra'ayin da ya kasance da CarryMinati, jami'in ƙungiyar WWE The Great Khali, da Puneet Superstar.<ref>{{Cite web |date=2023-09-14 |title=YouTube Trending Videos: Abhishek Malhan Invites Puneet Superstar To Play Dating Challenge |url=https://www.news18.com/viral/youtube-trending-videos-abhishek-malhan-invites-puneet-superstar-to-play-dating-challenge-8577178.html |access-date=2023-11-08 |website=News18}}</ref><ref>{{Citation |title=I Surprised @CarryMinati with INDIA's BIGGEST PLAYBUTTON |url=https://www.youtube.com/watch?v=iDyDH1ZjNcA |access-date=2023-11-08}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 first runner-up Abhishek Malhan’s unforgettable meeting with wrestling legend The Great Khali |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |access-date=2023-11-08 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108185040/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |url-status=dead }}</ref>
A shekara ta 2023, Abhishek ya shirya matsayin jami'in shirin ''Bigg Boss OTT'' Fasaha 2, inda ya zo da kuma ya fito da gaban,<ref>{{Cite news |date=2023-09-23 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan reveals he would participate in Bigg Boss 17 on this condition, says "Mereko lana chahte ho toh..." |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-reveals-he-would-participate-in-bigg-boss-17-on-this-condition-says-mereko-lana-chahte-ho-toh-/articleshow/103874914.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-09-06 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan clarifies he isn't hosting Lock Upp 2 but a new... |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-clarifies-he-isnt-hosting-lock-upp-2-but-a-new-/articleshow/103415065.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref> kuma ya zama wani jami'in shahararre a baya a shirin kungiyar dama. Yana kaiwa ziyara game da 'Temptation Island India',<ref>{{Cite news |date=2023-11-05 |title=Temptation Island India: Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan supports Jimmy aka Vaibhav Gandhi in tonight's episode |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/temptation-island-india-bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-supports-jimmy-aka-vaibhav-gandhi-in-tonights-episode/articleshow/104989484.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bureau |first=ABP News |date=2023-11-02 |title=Abhishek Malhan, Elvish Yadav Reunite For Temptation Island India; Call It 'Bhaichara on Top' |url=https://news.abplive.com/entertainment/ott/bigg-boss-ott-2-contestants-abhishek-malhan-elvish-yadav-reunite-for-temptation-island-india-1640022 |access-date=2023-11-07 |website=news.abplive.com}}</ref> a matsayin mai ziyara da jimawa a episodes hudu na shirin yabo mai jin dadin 'Temptation Island India'. Sakamakon haka, ya yi kungiyar kwararru a shirin sa'oin baki game da [[Netflix]] (India) a kan shirin YouTube su.
Kuma, shi ne yana da tarihi cikin siyasar yawan 'Chief Executive Officer (CEO)' na kungiyar Mr. Bond wanda aka fi sani da irin abubuwan da suke gudanar da kewayen sha'awa.
Abhishek ya jefa matsalolin da suka faru, don haka ya mayar da la'akari da Elvish Yadav bayan Bigg Boss OTT. Matsala ta iya da niyyar daidaita daya bayan rikicin lissafin cimma da ita ta 25 lakh na ruwan fara,<ref>{{Cite web |last=डेस्क |first=एबीपी एंटरटेनमेंट |date=2023-09-28 |title=क्या अभिषेक मल्हान ने एल्विश यादव के खिलाफ निगेटिव पीआर के लिए खर्च किए 25 लाख रुपये? |url=https://www.abplive.com/entertainment/television/abhishek-malhan-reaction-negative-pr-pay-rs-25-lakh-for-against-elvish-yadav-2503798 |access-date=2023-11-07 |website=abplive.com |language=hi}}</ref>
=== Waƙoƙin bidiyo===
{| class="wikitable sortable"
|+
! Year !! Title !! Role !! Singer(s) !! References
|-
| 2021 || ''Big Life'' || Actor and Rapper || Drrvn & Parth || <ref name=":2">{{Cite web |title=Bigg Boss OTT 2: Who is Abhishek Malhan aka Fukra Insaan; Career, age, Youtube, Girlfriend |url=https://www.jagrantv.com/en-show/biography-of-bb-ott-2-contestant-abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-net-worth-career-age-youtube-girlfriend-rc1043341 |access-date=2023-11-08 |website=jagrantv}}</ref>
|-
| || ''Tum Mere'' || Actor and Rapper || Crazydeep || <ref>{{Cite web |title=अभिषेक मल्हान भाई निश्चय मल्हान के साथ मिलकर लाएंगे पॉपुलर सॉन्ग 'तुम मेरे' का सीक्वल 'तुम मेरे पार्ट 2' |url=https://ndtv.in/television/abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-and-nishchay-malhan-aka-triggered-insaan-soon-to-bring-tum-mere-song-sequel-3602481 |access-date=2023-11-08 |website=NDTVIndia |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108105707/https://ndtv.in/television/abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-and-nishchay-malhan-aka-triggered-insaan-soon-to-bring-tum-mere-song-sequel-3602481 |url-status=dead }}</ref>
|-
| || ''Fly High'' || Actor and Rapper || || <ref name=":2" />
|-
| || ''Dreamer'' || Actor and Singer || ||
|-
| 2022 || ''Ranjha'' || Actor and Singer || Sharanjeet Singh ||
|-
| || ''Rahaan'' || Actor and Singer || [[Nikhita Gandhi]] ||
|-
| || ''Fake Love'' || Actor and Rapper || Sharanjeet Singh || <ref>{{Citation |title='FAKE LOVE' – FUKRA INSAAN (Official Music Video) @FukraInsaan |url=https://www.youtube.com/watch?v=n38uESN2DGk |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| || ''Meme Song'' || Actor and Rapper || Sharanjeet Singh || <ref>{{Citation |title=MEME SONG – Fukra insaan (Official Music video) @FukraInsaan |url=https://www.youtube.com/watch?v=rYLWGeTo9Tw |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| || ''Flex'' || Actor and Singer || || <ref>{{Citation |title=FLEX – FUKRA INSAAN (Official Music Video) |url=https://www.youtube.com/watch?v=KYUogiVM08s |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| 2023 || ''Akhiyan'' || Actor and Singer || ||
|-
| || ''Arsaa'' || Actor and Rapper || [[Amit Mishra (singer)|Amit Mishra]] || <ref>{{Cite web |title=Check Out Popular Hindi Lyrical Song Music Video Arsaa Sung By Amit Mishra {{!}} Hindi Video Songs – Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/hindi/check-out-popular-hindi-lyrical-song-music-video-arsaa-sung-by-amit-mishra/videoshow/103322295.cms |access-date=2023-11-08 |website=The Times of India}}</ref>
|-
| || ''Tum Mere 2'' || Actor and Rapper || Crazydeep ||
|-
| || ''Din Te Raat'' || Actor || Kartik Malhotra || <ref>{{Cite web |last=Dhiman |first=Nikshey |date=2023-08-19 |title=Bigg Boss OTT Season 2 Runner-up Abhishek Malhan mesmerizes the internet with spellbinding performance on 'Din Te Raat:' watch video |url=https://www.dnpindia.in/entertainment/bigg-boss-ott-season-2-runner-up-abhishek-malhan-mesmerizes-the-internet-with-spellbinding-performance-on-din-te-raat-watch-video/289721/ |access-date=2023-11-08 |website=DNP INDIA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108105708/https://www.dnpindia.in/entertainment/bigg-boss-ott-season-2-runner-up-abhishek-malhan-mesmerizes-the-internet-with-spellbinding-performance-on-din-te-raat-watch-video/289721/ |url-status=dead }}</ref>
|-
| || ''Judaaiyan'' || Actor and Singer || [[Tanveer Evan]] || <ref>{{Cite web |title=After Jiya Shankar, Abhishek Malhan To Team Up With Jennifer Winget For Music Video? Here's The Truth! |url=https://www.filmibeat.com/television/news/2023/after-jiya-shankar-abhishek-malhan-team-up-with-jennifer-winget-music-video-bigg-boss-17-bb17-update-370399.html}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bureau |first=ABP News |date=2023-09-08 |title=Bigg Boss OTT 2's Abhishek Malhan, Jiya Shankar Spark Dating Rumours After They Go on Long Drive |url=https://news.abplive.com/entertainment/ott/bigg-boss-ott-2-abhishek-malhan-jiya-shankar-spark-dating-rumours-after-they-go-on-a-long-drive-together-1628431 |access-date=2023-11-07 |website=news.abplive.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan and Jiya Shankar's new love song 'Judaiyaan' out. Watch |url=https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/abhishek-malhan-jiya-shankar-bigg-boss-ott-2-judaiyaan-song-out-2433000-2023-09-08 |access-date=2023-11-07 |website=India Today}}</ref>
|-
| || ''Noori'' || Actor and Rapper || Komal Sohi || <ref>{{Cite news |date=2023-10-13 |title=Abhishek Malhan's song 'Noori' showcases his rap finesse |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/abhishek-malhans-song-noori-showcases-his-rap-finesse/articleshow/104403178.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan spotted shooting for his next music video, Noori – pics inside |url=https://www.ottplay.com/news/abhishek-malhan-spotted-shooting-for-his-next-music-video-noori-pics-inside/d5993558ac776 |access-date=2023-11-07 |website=OTTPlay}}</ref><ref>{{Cite web |title=On a new turf: Abhishek Malhan releases his first song Noori |url=https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/on-a-new-turf-abhishek-malhan-releases-his-first-song-noori-553380}}</ref>
|-
| || ''Ek Mulaqaat'' || Actor (as Raj) || [[Vishal Mishra (composer)|Vishal Mishra]], [[Shreya Ghoshal]] || <ref>{{Citation |title=Ek Mulaqaat(Trailer): Abhishek Malhan,Sakshi Malik{{!}}Vishal M,Shreya G{{!}}Javed-Mohsin{{!}}Rashmi V{{!}}Bhushan K |url=https://www.youtube.com/watch?v=FvjsZJM-LQ0 |access-date=2023-11-21}}</ref>
|-
| 2023 || ''Big Life Returns'' || Actor and Rapper || JayKay || <ref>{{Cite web |date=2023-12-23 |title=Abhishek Malhan का नया गाना Big Life Returns हुआ release, Bigg Boss में जाने को लेकर की बात |url=https://www.abplive.com/videos/entertainment/abhishek-malhan-s-new-song-big-life-returns-released-talks-about-going-to-bigg-boss-2567690 |access-date=2023-12-23 |website=abplive.com |language=hi}}</ref>
|}
== Finafinai ==
=== Talabijin ===
{| class="wikitable sortable"
|+
! Year !! Title !! Role !! Notes !! References
|-
| rowspan="3" | 2023 || ''[[Bigg Boss OTT (Hindi season 2)|Bigg Boss OTT 2]]'' || Contestant || Runner-Up || <ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan reacts to Elvish Yadav's BB OTT 2 win: Trophy community mein... |url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/abhishek-malhan-reacts-to-elvish-yadavs-bb-ott-2-win-trophy-community-mein-2422349-2023-08-17 |access-date=2023-11-07 |website=India Today}}</ref>
|-
| || Survival game show || Host || on [[Netflix]] India YouTube channel ||
|-
| || ''[[Temptation Island India]]'' || Guest Host || Episode 3, 4, 20 & 34 || <ref>{{Cite web |date=2023-11-02 |title='Bigg Boss OTT 2' fame Abhishek Malhan to enter 'Temptation Island India' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tv/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-to-enter-temptation-island-india-101698911490897.html |access-date=2023-11-07 |website=The Hindustan Times}}</ref><ref>{{Cite web |last=डेस्क |first=एबीपी एंटरटेनमेंट |date=2023-11-02 |title=बिग बॉस के बाद अब इस शो में दिखेंगे अभिषेक मल्हान और एल्विश यादव |url=https://www.abplive.com/entertainment/television/temptation-island-india-abhishek-malhan-to-enter-the-show-after-elvish-yadav-2528660 |access-date=2023-11-07 |website=abplive.com |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |title='BB OTT 2's' Abhishek Malhan, Elvish Yadav to add drama on 'Temptation Island India' |url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/bigg-boss-ott-2s-abhishek-malhan-elvish-yadav-to-add-drama-on-temptation-island-india-2466094-2023-11-22 |access-date=2023-11-22 |website=India Today}}</ref>
|-
| 2024 || ''Playground Season 3'' || Mentor || ||
|}
== Manazarta ==
{{reflist|2}}
{{DEFAULTSORT:Malhan, Abhishek}}
292blvethbr8epxojx9laqhrw58uf6t
825793
825792
2026-04-24T16:18:55Z
Pharouqenr
25549
825793
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Abhishek Malhan''' (an haife shi a ranar 24 ga Watan Mayu, 1997), wanda aka fi sani da '''Fukra Insaan''', shi ne 'Youtuber' na Indiya, wanda ya kasance shugaban asusun kimiya a ƙasa da shahararren tallace-tallace a bayanai na YouTube da kuma shirin mai zama kamar na 'Bigg Boss OTT (Hausa Rana 2)', Play Ground Session 3 da 'Temptation Island India'.<ref>{{Cite news |date=2023-11-03 |title=Abhishek Malhan on his stint with Bigg Boss OTT 2: 'Makers decide how they want to project you, if you are their favourite then...' |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/abhishek-malhan-on-his-stint-with-bigg-boss-ott-2-makers-decide-how-they-want-to-project-you-if-you-are-their-favourite-then-/articleshow/104945736.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-11-02 |title=After Elvish Yadav, Abhishek Malhan Aka Fukra Insaan To Participate in JioCinema's 'Temptation Island' |url=https://english.jagran.com/entertainment/after-elvish-yadav-abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-to-participate-in-jio-cinema-temptation-island-mouni-roy-karan-kundrra-10111384 |access-date=2023-11-07 |website=English Jagran}}</ref>
== Rayuwar farko ==
Abhishek ya rasu a 24 ga Watan Mayu, 1997, a Pitam Pura, [[Delhi]]<ref name=":0">{{Cite web |title=Abhishek Malhan's Family: Meet family members of Fukra Insaan |url=https://www.thestatesman.com/who-is/abhishek-malhans-family-meet-the-family-members-of-fukra-insaan-1503206282.html}}</ref> daga Vinay Malhan da Dimple Malhan.<ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 Finalist Abhishek Malhan’s Parents Meet With Accident; His Mom Says 'Main Toh Darr Gayi' |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/tv/bigg-boss-ott-2-finalist-abhishek-malhans-parents-meet-with-accident-his-mom-says-main-toh-darr-gayi-article-104323721 |access-date=2023-11-07 |website=TimesNow}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-11 |title=Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan’s mother Dimple Malhan gives tour of their new home |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhans-mother-dimple-malhan-gives-tour-of-their-new-home-1250273 |access-date=2023-11-07 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231107131850/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhans-mother-dimple-malhan-gives-tour-of-their-new-home-1250273 |url-status=dead }}</ref> Ya kammala gudanar da ilimi daga Lancer Convent School, Delhi da kuma ya sami Bachelors of Commerce daga Delhi College of Arts and Commerce.<ref>{{Cite web |last=Harini |date=2023-08-16 |title=Is Abhishek Malhan Sick? What Happened to Abhishek Malhan in Bigg Boss? Why is Abhishek Malhan in Hospital? – News |url=https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |access-date=2023-12-06 |website=Fresherslive |archive-date=2023-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180204/https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |url-status=dead }}</ref>
== aiki ==
A shekarar 2019, Abhishek ya shiga cikin binciken YouTube, a matsayin shawarar gudummawa kamar Mr. Beast da KSI.<ref>{{Cite web |date=2023-11-04 |title=Abhishek Malhan REVEALS if he will enter Bigg Boss 17 as wildcard; Find out |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |access-date=2023-11-10 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108112204/https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |url-status=dead }}</ref> Shafin sa na YouTube ya bayyana tallace-tallace daga rayuwa (IRL) da tallace-tallace. Ya zama ma'aikata da CarryMinati, mai kula da WWE wrestler The Great Khali, da Puneet Superstar.<ref>{{Cite web |date=2023-09-14 |title=YouTube Trending Videos: Abhishek Malhan Invites Puneet Superstar To Play Dating Challenge |url=https://www.news18.com/viral/youtube-trending-videos-abhishek-malhan-invites-puneet-superstar-to-play-dating-challenge-8577178.html |access-date=2023-11-08 |website=News18}}</ref><ref>{{Citation |title=I Surprised @CarryMinati with INDIA's BIGGEST PLAYBUTTON |url=https://www.youtube.com/watch?v=iDyDH1ZjNcA |access-date=2023-11-08}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 first runner-up Abhishek Malhan’s unforgettable meeting with wrestling legend The Great Khali |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |access-date=2023-11-08 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108185040/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |url-status=dead }}</ref>
A shekarar 2023, Abhishek ya koma shirin gudanar da ''Bigg Boss OTT (Hausa Rana 2)'', inda ya kasance ƙarshen yana wa daga cikin jagoranci.<ref>{{Cite news |date=2023-09-23 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan reveals he would participate in Bigg Boss 17 on this condition, says "Mereko lana chahte ho toh..." |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-reveals-he-would-participate-in-bigg-boss-17-on-this-condition-says-mereko-lana-chahte-ho-toh-/articleshow/103874914.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-09-06 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan clarifies he isn't hosting Lock Upp 2 but a new... |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-clarifies-he-isnt-hosting-lock-upp-2-but-a-new-/articleshow/103415065.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref> Haka ma ya duba da 'guest-host' a guda huɗu na shiri na 'Temptation Island India'.<ref>{{Cite news |date=2023-11-05 |title=Temptation Island India: Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan supports Jimmy aka Vaibhav Gandhi in tonight's episode |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/temptation-island-india-bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-supports-jimmy-aka-vaibhav-gandhi-in-tonights-episode/articleshow/104989484.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref>
== Bigg Boss OTT ==
A Abhishek Malhan, wanda aka fi sani da '''Fukra Insaan''', shi ne YouTuber daga india, shahararren mawallafi, da kuma 'yan wasan kwaikwayo na shirin gari. Ya samu fahimtar da rashin tsakiya game da bidiyo na YouTube da kuma sha'awar a wurin wasu shirin koyar da 'Bigg Boss OTT (Hausa fasaha 2)', 'Play Ground Session 3' da 'Temptation Island India'.
A 24 ga watan Mayu, 1997, Abhishek ya kasance a Pitam Pura, [[Delhi]]. Yana da rayuwar koyar da Vinay Malhan da Dimple Malhan.<ref name=":0"/> Ya samu harshe a Makarantun Lancer Convent, Delhi da kuma samar da Bachelors of Commerce daga Delhi College of Arts and Commerce.<ref>{{Cite web |last=Harini |date=2023-08-16 |title=Is Abhishek Malhan Sick? What Happened to Abhishek Malhan in Bigg Boss? Why is Abhishek Malhan in Hospital? – News |url=https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |access-date=2023-12-06 |website=Fresherslive |archive-date=2023-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180204/https://www.fresherslive.com/latest/articles/is-abhishek-malhan-sick-what-happened-to-abhishek-malhan-in-bigg-boss-why-is-abhishek-malhan-in-hospital-1555165795 |url-status=dead }}</ref>
== Kasuwanci ==
A shekara ta 2019, Abhishek ya shiga cikin wani bayanai mai suna [[YouTube]], a tsawon lokacin da ya fi gudunmawa daga dan koyar koyon 'Mr. Beast' da KSI.<ref>{{Cite web |date=2023-11-04 |title=Abhishek Malhan REVEALS if he will enter Bigg Boss 17 as wildcard; Find out |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |access-date=2023-11-10 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108112204/https://www.pinkvilla.com/tv/news/abhishek-malhan-reveals-if-he-will-enter-bigg-boss-17-as-wildcard-find-out-1256319 |url-status=dead }}</ref> Kan shirin gari, an dora bidiyo na real life (IRL) da kuma matsalolin tashin hankali. Ya kafa ra'ayin da ya kasance da CarryMinati, jami'in ƙungiyar WWE The Great Khali, da Puneet Superstar.<ref>{{Cite web |date=2023-09-14 |title=YouTube Trending Videos: Abhishek Malhan Invites Puneet Superstar To Play Dating Challenge |url=https://www.news18.com/viral/youtube-trending-videos-abhishek-malhan-invites-puneet-superstar-to-play-dating-challenge-8577178.html |access-date=2023-11-08 |website=News18}}</ref><ref>{{Citation |title=I Surprised @CarryMinati with INDIA's BIGGEST PLAYBUTTON |url=https://www.youtube.com/watch?v=iDyDH1ZjNcA |access-date=2023-11-08}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-10-10 |title=Bigg Boss OTT 2 first runner-up Abhishek Malhan’s unforgettable meeting with wrestling legend The Great Khali |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |access-date=2023-11-08 |website=PINKVILLA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108185040/https://www.pinkvilla.com/tv/news/bigg-boss-ott-2-first-runner-up-abhishek-malhans-unforgettable-meeting-with-wrestling-legend-the-great-khali-1249961 |url-status=dead }}</ref>
A shekara ta 2023, Abhishek ya shirya matsayin jami'in shirin ''Bigg Boss OTT'' Fasaha 2, inda ya zo da kuma ya fito da gaban,<ref>{{Cite news |date=2023-09-23 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan reveals he would participate in Bigg Boss 17 on this condition, says "Mereko lana chahte ho toh..." |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-reveals-he-would-participate-in-bigg-boss-17-on-this-condition-says-mereko-lana-chahte-ho-toh-/articleshow/103874914.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-09-06 |title=Bigg Boss OTT 2's runner-up Abhishek Malhan clarifies he isn't hosting Lock Upp 2 but a new... |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-ott-2s-runner-up-abhishek-malhan-clarifies-he-isnt-hosting-lock-upp-2-but-a-new-/articleshow/103415065.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref> kuma ya zama wani jami'in shahararre a baya a shirin kungiyar dama. Yana kaiwa ziyara game da 'Temptation Island India',<ref>{{Cite news |date=2023-11-05 |title=Temptation Island India: Bigg Boss OTT 2 fame Abhishek Malhan supports Jimmy aka Vaibhav Gandhi in tonight's episode |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/temptation-island-india-bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-supports-jimmy-aka-vaibhav-gandhi-in-tonights-episode/articleshow/104989484.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bureau |first=ABP News |date=2023-11-02 |title=Abhishek Malhan, Elvish Yadav Reunite For Temptation Island India; Call It 'Bhaichara on Top' |url=https://news.abplive.com/entertainment/ott/bigg-boss-ott-2-contestants-abhishek-malhan-elvish-yadav-reunite-for-temptation-island-india-1640022 |access-date=2023-11-07 |website=news.abplive.com}}</ref> a matsayin mai ziyara da jimawa a episodes hudu na shirin yabo mai jin dadin 'Temptation Island India'. Sakamakon haka, ya yi kungiyar kwararru a shirin sa'oin baki game da [[Netflix]] (India) a kan shirin YouTube su.
Kuma, shi ne yana da tarihi cikin siyasar yawan 'Chief Executive Officer (CEO)' na kungiyar Mr. Bond wanda aka fi sani da irin abubuwan da suke gudanar da kewayen sha'awa.
Abhishek ya jefa matsalolin da suka faru, don haka ya mayar da la'akari da Elvish Yadav bayan Bigg Boss OTT. Matsala ta iya da niyyar daidaita daya bayan rikicin lissafin cimma da ita ta 25 lakh na ruwan fara,<ref>{{Cite web |last=डेस्क |first=एबीपी एंटरटेनमेंट |date=2023-09-28 |title=क्या अभिषेक मल्हान ने एल्विश यादव के खिलाफ निगेटिव पीआर के लिए खर्च किए 25 लाख रुपये? |url=https://www.abplive.com/entertainment/television/abhishek-malhan-reaction-negative-pr-pay-rs-25-lakh-for-against-elvish-yadav-2503798 |access-date=2023-11-07 |website=abplive.com |language=hi}}</ref>
=== Waƙoƙin bidiyo===
{| class="wikitable sortable"
|+
! Year !! Title !! Role !! Singer(s) !! References
|-
| 2021 || ''Big Life'' || Actor and Rapper || Drrvn & Parth || <ref name=":2">{{Cite web |title=Bigg Boss OTT 2: Who is Abhishek Malhan aka Fukra Insaan; Career, age, Youtube, Girlfriend |url=https://www.jagrantv.com/en-show/biography-of-bb-ott-2-contestant-abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-net-worth-career-age-youtube-girlfriend-rc1043341 |access-date=2023-11-08 |website=jagrantv}}</ref>
|-
| || ''Tum Mere'' || Actor and Rapper || Crazydeep || <ref>{{Cite web |title=अभिषेक मल्हान भाई निश्चय मल्हान के साथ मिलकर लाएंगे पॉपुलर सॉन्ग 'तुम मेरे' का सीक्वल 'तुम मेरे पार्ट 2' |url=https://ndtv.in/television/abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-and-nishchay-malhan-aka-triggered-insaan-soon-to-bring-tum-mere-song-sequel-3602481 |access-date=2023-11-08 |website=NDTVIndia |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108105707/https://ndtv.in/television/abhishek-malhan-aka-fukra-insaan-and-nishchay-malhan-aka-triggered-insaan-soon-to-bring-tum-mere-song-sequel-3602481 |url-status=dead }}</ref>
|-
| || ''Fly High'' || Actor and Rapper || || <ref name=":2" />
|-
| || ''Dreamer'' || Actor and Singer || ||
|-
| 2022 || ''Ranjha'' || Actor and Singer || Sharanjeet Singh ||
|-
| || ''Rahaan'' || Actor and Singer || [[Nikhita Gandhi]] ||
|-
| || ''Fake Love'' || Actor and Rapper || Sharanjeet Singh || <ref>{{Citation |title='FAKE LOVE' – FUKRA INSAAN (Official Music Video) @FukraInsaan |url=https://www.youtube.com/watch?v=n38uESN2DGk |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| || ''Meme Song'' || Actor and Rapper || Sharanjeet Singh || <ref>{{Citation |title=MEME SONG – Fukra insaan (Official Music video) @FukraInsaan |url=https://www.youtube.com/watch?v=rYLWGeTo9Tw |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| || ''Flex'' || Actor and Singer || || <ref>{{Citation |title=FLEX – FUKRA INSAAN (Official Music Video) |url=https://www.youtube.com/watch?v=KYUogiVM08s |access-date=2023-11-08}}</ref>
|-
| 2023 || ''Akhiyan'' || Actor and Singer || ||
|-
| || ''Arsaa'' || Actor and Rapper || [[Amit Mishra (singer)|Amit Mishra]] || <ref>{{Cite web |title=Check Out Popular Hindi Lyrical Song Music Video Arsaa Sung By Amit Mishra {{!}} Hindi Video Songs – Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/hindi/check-out-popular-hindi-lyrical-song-music-video-arsaa-sung-by-amit-mishra/videoshow/103322295.cms |access-date=2023-11-08 |website=The Times of India}}</ref>
|-
| || ''Tum Mere 2'' || Actor and Rapper || Crazydeep ||
|-
| || ''Din Te Raat'' || Actor || Kartik Malhotra || <ref>{{Cite web |last=Dhiman |first=Nikshey |date=2023-08-19 |title=Bigg Boss OTT Season 2 Runner-up Abhishek Malhan mesmerizes the internet with spellbinding performance on 'Din Te Raat:' watch video |url=https://www.dnpindia.in/entertainment/bigg-boss-ott-season-2-runner-up-abhishek-malhan-mesmerizes-the-internet-with-spellbinding-performance-on-din-te-raat-watch-video/289721/ |access-date=2023-11-08 |website=DNP INDIA |archive-date=2023-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108105708/https://www.dnpindia.in/entertainment/bigg-boss-ott-season-2-runner-up-abhishek-malhan-mesmerizes-the-internet-with-spellbinding-performance-on-din-te-raat-watch-video/289721/ |url-status=dead }}</ref>
|-
| || ''Judaaiyan'' || Actor and Singer || [[Tanveer Evan]] || <ref>{{Cite web |title=After Jiya Shankar, Abhishek Malhan To Team Up With Jennifer Winget For Music Video? Here's The Truth! |url=https://www.filmibeat.com/television/news/2023/after-jiya-shankar-abhishek-malhan-team-up-with-jennifer-winget-music-video-bigg-boss-17-bb17-update-370399.html}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bureau |first=ABP News |date=2023-09-08 |title=Bigg Boss OTT 2's Abhishek Malhan, Jiya Shankar Spark Dating Rumours After They Go on Long Drive |url=https://news.abplive.com/entertainment/ott/bigg-boss-ott-2-abhishek-malhan-jiya-shankar-spark-dating-rumours-after-they-go-on-a-long-drive-together-1628431 |access-date=2023-11-07 |website=news.abplive.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan and Jiya Shankar's new love song 'Judaiyaan' out. Watch |url=https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/abhishek-malhan-jiya-shankar-bigg-boss-ott-2-judaiyaan-song-out-2433000-2023-09-08 |access-date=2023-11-07 |website=India Today}}</ref>
|-
| || ''Noori'' || Actor and Rapper || Komal Sohi || <ref>{{Cite news |date=2023-10-13 |title=Abhishek Malhan's song 'Noori' showcases his rap finesse |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/abhishek-malhans-song-noori-showcases-his-rap-finesse/articleshow/104403178.cms |access-date=2023-11-07 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan spotted shooting for his next music video, Noori – pics inside |url=https://www.ottplay.com/news/abhishek-malhan-spotted-shooting-for-his-next-music-video-noori-pics-inside/d5993558ac776 |access-date=2023-11-07 |website=OTTPlay}}</ref><ref>{{Cite web |title=On a new turf: Abhishek Malhan releases his first song Noori |url=https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/on-a-new-turf-abhishek-malhan-releases-his-first-song-noori-553380}}</ref>
|-
| || ''Ek Mulaqaat'' || Actor (as Raj) || [[Vishal Mishra (composer)|Vishal Mishra]], [[Shreya Ghoshal]] || <ref>{{Citation |title=Ek Mulaqaat(Trailer): Abhishek Malhan,Sakshi Malik{{!}}Vishal M,Shreya G{{!}}Javed-Mohsin{{!}}Rashmi V{{!}}Bhushan K |url=https://www.youtube.com/watch?v=FvjsZJM-LQ0 |access-date=2023-11-21}}</ref>
|-
| 2023 || ''Big Life Returns'' || Actor and Rapper || JayKay || <ref>{{Cite web |date=2023-12-23 |title=Abhishek Malhan का नया गाना Big Life Returns हुआ release, Bigg Boss में जाने को लेकर की बात |url=https://www.abplive.com/videos/entertainment/abhishek-malhan-s-new-song-big-life-returns-released-talks-about-going-to-bigg-boss-2567690 |access-date=2023-12-23 |website=abplive.com |language=hi}}</ref>
|}
== Finafinai ==
=== Talabijin ===
{| class="wikitable sortable"
|+
! Year !! Title !! Role !! Notes !! References
|-
| rowspan="3" | 2023 || ''[[Bigg Boss OTT (Hindi season 2)|Bigg Boss OTT 2]]'' || Contestant || Runner-Up || <ref>{{Cite web |title=Abhishek Malhan reacts to Elvish Yadav's BB OTT 2 win: Trophy community mein... |url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/abhishek-malhan-reacts-to-elvish-yadavs-bb-ott-2-win-trophy-community-mein-2422349-2023-08-17 |access-date=2023-11-07 |website=India Today}}</ref>
|-
| || Survival game show || Host || on [[Netflix]] India YouTube channel ||
|-
| || ''[[Temptation Island India]]'' || Guest Host || Episode 3, 4, 20 & 34 || <ref>{{Cite web |date=2023-11-02 |title='Bigg Boss OTT 2' fame Abhishek Malhan to enter 'Temptation Island India' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tv/bigg-boss-ott-2-fame-abhishek-malhan-to-enter-temptation-island-india-101698911490897.html |access-date=2023-11-07 |website=The Hindustan Times}}</ref><ref>{{Cite web |last=डेस्क |first=एबीपी एंटरटेनमेंट |date=2023-11-02 |title=बिग बॉस के बाद अब इस शो में दिखेंगे अभिषेक मल्हान और एल्विश यादव |url=https://www.abplive.com/entertainment/television/temptation-island-india-abhishek-malhan-to-enter-the-show-after-elvish-yadav-2528660 |access-date=2023-11-07 |website=abplive.com |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |title='BB OTT 2's' Abhishek Malhan, Elvish Yadav to add drama on 'Temptation Island India' |url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/bigg-boss-ott-2s-abhishek-malhan-elvish-yadav-to-add-drama-on-temptation-island-india-2466094-2023-11-22 |access-date=2023-11-22 |website=India Today}}</ref>
|-
| 2024 || ''Playground Season 3'' || Mentor || ||
|}
== Manazarta ==
{{Reflist}}{{reflist|2}}
{{DEFAULTSORT:Malhan, Abhishek}}
rqrl689gp6tdp6duqia41kigwcobnfp
Cibiyar CIDA City
0
80183
826192
776139
2026-04-25T08:34:19Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826192
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:Annual catalogue of Trinity College (Durham, N.C.) (IA annualcatalogueo9903trin).pdf|thumb|Tsarin na shekara]]
'''CIDA City Campus''' Wata jami'a ce da aka amince da ita, Wacce aka kafa a 2000, wacce ke Lyndhurst, [[Johannesburg]] . <ref name="IT Online">{{Cite web |last=Unknown author |date=March 30, 2012 |title=New Facilities for CIDA ICT Academy |url=http://www.it-online.co.za/2012/03/30/new-facilities-for-cida-ict-academy/ |access-date=2013-06-05 |publisher=IT Online }}{{Dead link|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Yana ba da digiri na shekaru uku a cikin Bachelor of Business Administration . <ref name="Diamond">{{Cite web |title=CIDA City Campus |url=http://www.diamondempowerment.org/education-initiatives/cida-city-campus/ |access-date=August 3, 2012 |publisher=The Diamond Empowerment Fund |archive-date=December 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235241/http://www.diamondempowerment.org/education-initiatives/cida-city-campus/ |url-status=dead }}</ref>
== Bayyanawa ==
Jami'ar ta kasance makarantar digiri ta Bachelor of Business Administration (BBA) <ref name="BDlive Nov 23 2009">Blaine, Sue (23 November 2009) [http://www.bdlive.co.za/articles/2009/11/23/cida-suspends-foundation-programme Cida suspends foundation programme] ''BDlive'', accessed 30 Dec 2012</ref> An kira ta "ma'aikatar ilimi ta farko mai tsada ta [[Afirka ta Kudu|Afirka ta Kudu. "]] <ref name="BDlive Nov 23 2009" /> Daliban da suka cancanci shirin digiri na kasuwanci sun sami cikakken tallafin karatu ciki har da littattafai, masauki, sufuri da karatun. A cewar jami'ar, sama da dalibai 1,500 sun kammala karatu tare da digiri na farko na Gudanar da Kasuwanci.<ref>CIDA City Campus Website http://www.cida.co.za/images/stories/cidainformationpack.pdf{{Dead link|date=June 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Cibiyar CIDA City ta yi wa dalibai 800 marasa galihu hidima kuma an ruwaito cewa kashi 80% na masu karatun ta sun sami aiki na cikakken lokaci bayan kammala karatun.<ref>Omnicor Survey {{Dead link|date=June 2019|fix-attempted=yes}} 2009</ref>
== Tarihi ==
An kafa Cibiyar CIDA City a cikin 2000 <ref name="Diamond"/> tare da dalibai 250. <ref name="Business Fox">{{Cite web |last=Jones, Gillian |date=May 9, 2013 |title=Lesson In Business Admin |url=http://www.fm.co.za/business/fox/2013/05/09/lesson-in-business-admin |access-date=2013-06-05 |publisher=Financial Mail |archive-date=2013-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130624070342/http://www.fm.co.za/business/fox/2013/05/09/lesson-in-business-admin |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Unknown author |date=June 7, 2005 |title=Taddy Blecher believes in dreams |url=http://www.joburg.org.za/index.php?option=com_content&task=view&id=812&Itemid=52 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140703055759/http://joburg.org.za/index.php?option=com_content&task=view&id=812&Itemid=52# |archive-date=2014-07-03 |access-date=July 5, 2013 |publisher=Joburg: Official website of the City of Johannesburg}}</ref> An kirkiro Makarantar Kasuwanci ta Branson (BSE) a matsayin haɗin gwiwa tsakanin wanda ya kafa Cibiyar CIDA City Taddy Blecher da [[Richard Branson]] kuma BSE ya zama wani ɓangare na tsarin karatun Cibiyar CAIDS. a Johannesburg, Afirka ta Kudu A cikin 2007, bayan koyar da dabarar Transcendental Meditation ga ɗalibai da suka damu da wasu masu ba da gudummawa na CIDA, wanda ya kafa jami'ar Taddy Blecher ya bar jami'ar don fara wani ƙungiyar ilimi kyauta da ake kira Cibiyar Maharishi.<ref name="Financial Mail">{{Cite web |last=Jones, Gillian |date=May 16, 2013 |title=Unlocking Potential |url=http://www.fm.co.za/business/fox/2013/05/16/unlocking-potential |access-date=2013-06-05 |publisher=Financial Mail |archive-date=2013-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130624080906/http://www.fm.co.za/business/fox/2013/05/16/unlocking-potential |url-status=dead }}</ref>
Cibiyar CIDA City ta ƙaddamar da shirin ilimi da ake kira, Mastery Academy of Construction, kuma ta fara karɓar tallafin kuɗi daga kamfanin gini Murray & Roberts, Barloworld da Letsema Sizwe Trust a cikin 2007.
Jami'ar ta dakatar da shirin shekara ta farko a shekara ta 2009 don ba da damar sake fasalin da zai haifar da takardar shaidar ga waɗanda ba su cancanci shirin BBA ba.<ref name="BDlive Nov 23 2009"/> A watan Yuni jami'ar ta sanya hannu kan yarjejeniya tare da Jami'ar Bournemouth ta Burtaniya don ƙirƙirar makarantar yawon shakatawa da karɓar baƙi. Yin amfani da Asusun CIDA, jami'ar ta sayi mallakar kashi 25% a Cambridge University Press.<ref>Blaine, Sue (17 June 2009) [http://www.bdlive.co.za/articles/2009/06/17/cida-deals-mean-chances-for-poor-students Cida deals mean chances for poor students] ''BDlive,'' accessed 30 Dec 2012</ref> A watan Disamba na shekara ta 2012 CIDA City Campus ya zama cikin damuwa ta kudi kuma an sanya shi ƙarƙashin ikon kamfanin ceto na kasuwanci.<ref name="Business Fox"/> A watan Disamba, 2014, an rufe shi kuma an cire shi.<ref>{{Cite web |last=Nkosi, Bongani |date=December 11, 2014 |title=Students out in the cold as Cida forced to close |url=https://mg.co.za/article/2014-12-11-students-out-in-the-cold-as-cida-forced-to-close-its-doors/ |access-date=2024-01-20 |publisher=Mail&Guardian}}</ref>
== Bayanan da aka ambata ==
{{reflist}}
== Haɗin waje ==
* [http://www.cida.co.za/ Shafin yanar gizon hukuma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240624154838/http://www.cida.co.za/ |date=2024-06-24 }}
jm0aj606mcj34d8q1dnsdedgmbwch93
Chinyere Almona
0
81346
826161
490257
2026-04-25T06:10:28Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826161
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Chinyere Almona''' Darakta Janar ce ta Kamfanin Kasuwanci da Masana'antu na Legas <ref>{{Cite web |last=Moisemhe |first=Rukayat |date=July 1, 2021 |title=Chinyere Almona new DG at LCCI, Muda Yusuf out |url=https://pmnewsnigeria.com/2021/07/01/chinyere-almona-new-dg-at-lcci-muda-yusuf-out/?amp=1}}</ref> shugaban Shirin Ba da Shawara kan Gwamnatin Kamfanin Kudi na Duniya (IFC). <ref>{{Cite web |title=CORPORATE GOVERNANCE NETWORK {{!}} IoD Centre for Corporate Governance |url=http://www.iodccg.com/corporate-governance-network/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190620204101/http://www.iodccg.com/corporate-governance-network/ |archive-date=20 June 2019 |access-date=2019-06-20 |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2019-05-21 |title=How to ensure economic, community growth, by expert |url=https://thenationonlineng.net/how-to-ensure-economic-community-growth-by-expert/ |access-date=2019-06-20 |website=The Nation Newspaper |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Africa: closing the gap {{!}} ACCA Global |url=https://www.accaglobal.com/in/en/member/member/accounting-business/insights/closing-gap.html |access-date=2019-06-20 |website=www.accaglobal.com |archive-date=2019-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190620204110/https://www.accaglobal.com/in/en/member/member/accounting-business/insights/closing-gap.html |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Sierra Leone IFC in drive to encourage more women in management and boardroom positions |url=https://africabusinesscommunities.com/news/sierra-leone-ifc-in-drive-to-encourage-more-women-in-management-and-boardroom-positions/ |access-date=2019-06-20 |website=Africa Business Communities |language=en }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Professionals seek involvement in fight against corruption |url=https://punchng.com/professionals-seek-involvement-in-fight-against-corruption/ |access-date=2019-06-20 |website=Punch Newspapers |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2019-05-17 |title=Gender balance essential for economies, communities to thrive-expert |url=https://thenationonlineng.net/gender-balance-essential-for-economies-communities-to-thrive-expert/ |access-date=2019-06-20 |website=The Nation Newspaper |language=en-US}}</ref>
[[Fayil:Ms Chinyere Almona 4.jpg|thumb|Chinyere Almona]]
[[Fayil:Ms Chinyere Almona.jpg|thumb|Chinyere Almona]]
Ta zama Darakta Janar, [[Cibiyar Kasuwanci da Masana'antu ta Legas|Kamfanin Kasuwanci da Masana'antu na Legas]] a ranar daya ga Yulin shekara ta dubu biyu da ashirin da daya tare da ritaya na Dr. Muda Yusuf . <ref>{{Cite web |title=LCCI APPOINTS DR. CHINYERE ALMONA AS DIRECTOR GENERAL AS DR. MUDA YUSUF BOWS OUT – Lagos Chamber of Commerce & Industry |url=https://www.lagoschamber.com/lcci-appoints-dr-chinyere-almona-as-director-general-as-dr-muda-yusuf-bows-out/ |access-date=2022-08-12 |language=en-US}}</ref>
== Haɗin waje ==
* {{Commons category-inline}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
f43o560dqs78aq80pjdhk64v8tkdl4p
Cibiyar Aikin Gona ta Duniya
0
81947
826186
563600
2026-04-25T08:17:40Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826186
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
{| class="infobox vcard"
|+ class="infobox-title fn org" id="4" |Cibiyar Aikin Gona ta Duniya
| colspan="2" class="infobox-image logo" |[[File:Color_logo_of_the_International_Institute_of_Tropical_Agriculture.png|frameless]]
|-
! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.6em;" |Takaitaccen bayani
| class="infobox-data nickname" |IITA
|-
! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.6em;" |Kafawa
| class="infobox-data note" |1967
|-
! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.6em;" |Irin wannan
| class="infobox-data" |[[Intergovernmental Organization|Ƙungiyar Gwamnati]]
|-
! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.6em;" |Manufar
| class="infobox-data" |Binciken noma da ci gaba
|-
! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.6em;" |Hedikwatar
| class="infobox-data" |Ibadan, Jihar Oyo, Najeriya
|-
! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.6em;" |<div style="display: inline-block; line-height: 1.2em; padding: .1em 0; ">Yankin da aka yi amfani da shi</div>
| class="infobox-data" |Afirka
|-
! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.6em;" |Ayyuka
| class="infobox-data note" |Samar da rayuwa mafi kyau ga manoma na karkara
|-
! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.6em;" |<div style="display: inline-block; line-height: 1.2em; padding: .1em 0; ">Kasancewa memba</div>
| class="infobox-data" |CGIAR
|-
! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.6em;" |<div style="display: inline-block; line-height: 1.2em; padding: .1em 0; ">Harshen hukuma</div>
| class="infobox-data" |Dukkanin
|-
! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.6em;" |<div style="display: inline-block; line-height: 1.2em; padding: .1em 0; ">Darakta Janar</div>
| class="infobox-data" |[[Dr Simeon Ehui|Dokta Simeon Ehui]]<ref name="Saginga-DG"><cite class="citation web cs1"><span class="cx-segment" data-segmentid="163">[http://www.iita.org/iita-staff/sanginga-nteranya/ "Saginga Nteranya, Director General"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221007095239/https://www.iita.org/iita-staff/sanginga-nteranya/ |date=2022-10-07 }}. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="164">''[[IITA?action=edit&redlink=1|IITA]]''. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="166">2019-07-11<span class="reference-accessdate">. </span></span><span class="cx-segment" data-segmentid="167"><span class="reference-accessdate">Retrieved <span class="nowrap">2021-12-09</span></span>.</span></cite></ref>
|-
! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.6em;" |<div style="display: inline-block; line-height: 1.2em; padding: .1em 0; ">Babban kwayar halitta</div>
| class="infobox-data" |Kwamitin Amintattun
|-
! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.6em;" |Haɗin kai
| class="infobox-data" |[[CGIAR]]
|-
! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.6em;" |Shafin yanar gizo
| class="infobox-data" |http://www.iita.org
|}
[[Fayil:International Institute of Tropical Agriculture logo.png|thumb|tambari mai nuni da.sauya aikin noma na africa]]
[[Fayil:The main facade of IITA (INTERNATIONAL INSTITUTE FOR TROPICAL AGRICULTURE).jpg|thumb|hoton cobiyar noma ta africa]]
'''Cibiyar Aikin Gona ta Duniya''' ('''IITA''') kungiya ce mai zaman kanta wacce ke aiki tare da abokan hulɗa don inganta ingancin amfanin gona da yawan aiki, rage haɗarin masu samarwa da masu amfani, da kuma samar da wadata daga aikin gona, tare da manyan burin rage yunwa, [[Rashin abinci mai gina jiki]], da talauci.<ref>{{Cite web |title=International Institute of Tropical Agriculture (IITA) |url=https://www.ifpri.org/donor/international-institute-tropical-agriculture-iita |access-date=2020-12-27 |website=IFPRI : [[International Food Policy Research Institute]]}}</ref> Binciken ci gaba na IITA (R4D) yana mai da hankali kan magance bukatun ci gaban ƙasashe masu zafi.<ref name=":0">{{Cite web |title=International Institute of Tropical Agriculture - IITA |url=http://www.promusa.org/International+Institute+of+Tropical+Agriculture+-+IITA |access-date=2020-12-27 |website=[[ProMusa]] is a project to improve the understanding of banana and to inform discussions on this atypical crop. |language=en}}</ref> An kafa cibiyar a shekarar 1967 kuma hedkwatar ta ke [[Ibadan]], [[Najeriya]], tare da tashoshin bincike da yawa da suka bazu a duk faɗin [[Afirka]].<ref name=":0" /> Kwamitin amintattu ne ke jagorantar kungiyar, wanda kasashe da yawa da kuma Kungiyar ba da shawara kan Binciken Aikin Gona na Duniya (CGIAR) ke tallafawa.
== Tarihi ==
An kafa IITA a cikin 1967 a [[Ibadan]] sakamakon sha'awar Ford da Rockefeller Foundations na kafa cibiyar inganta ingancin abinci na wurare masu zafi.<ref>{{Cite web |last=Barbara Shubinski and Barry Goldberg |date=January 6, 2022 |title=The Birth of International Agricultural Research Institutes in the Mid-20th Century |url=https://resource.rockarch.org/story/the-birth-of-international-agricultural-research-institutes-in-the-mid-20th-century/ |access-date=2022-12-18 |website=REsource |language=en-US}}</ref> Cibiyar ta wanzu ne tare da aiwatar da doka ta 32. na shekarar 1967. Wani ɓangare na burin farko na cibiyar shine haɓaka ingantaccen tsarin noma mai amfani, zaɓin da kiwo na nau'ikan amfanin gona masu yawan amfanin gona waɗanda ke tsayayya da cututtuka da kwari, da ƙarfafa binciken noma a yankuna masu zafi da wurare masu zafi. Cibiyar da farko ta kasance a kan ƙasa mai girman hekta 1000. Cibiyar ta mayar da hankali kan shirin inganta hatsi, shirin inganta hatimi da legumes, tsarin noma, da kuma shirin inganta tushen da tuber. Tsarin inganta hatsi da [[Legum|legume]] ya kunshi shirin [[Waken suya|soya]], cowpea da tuber wanda ya hada da [[Doya|yam]] da [[Rogo|cassava]].<ref>Coker Onita. </ref>
IITA ta shiga CGIAR a shekarar 1971.<ref>{{Cite web |last=Baum |first=Warren C. |title=Partners against hunger : consultative group on international agricultural research (CGIAR) |url=https://documents.worldbank.org/en/publication/documents-reports/documentdetail/568651468162563497/Partners-against-hunger-consultative-group-on-international-agricultural-research-CGIAR |access-date=2022-12-18 |website=World Bank |language=en}}</ref> Daga baya ya kara kayayyakin itace kamar plantain da ayaba.
== Haɗin gwiwa ==
A farkon shekara ta 2024 Cibiyar Aikin Gona ta Duniya (IITA) ta horar da matasa a harkokin Aikin Goma wannan don karfafawa da haɓaka yawan aiki a Aikin Gora a Najeriya.<ref>{{Cite web |last=Odifa |first=Damilola |date=2024-01-29 |title=IITA trains 1,918 youths in agribusiness |url=https://businessday.ng/agriculture/article/iita-trains-1918-youths-in-agribusiness/ |access-date=2024-07-17 |website=Businessday NG |language=en-US}}</ref>
=== Haɗin gwiwar Jigawa ===
Cibiyar ta haɗu da gwamnatin jigawa don sauya aikin gona a jihar Jigawa. <ref>{{Cite web |date=2024-05-18 |title=Jigawa, IITA partner to revolutionize agriculture {{!}} Western Post |url=https://www.westernpost.ng/jigawa-iita-partner-to-revolutionize-agriculture/ |access-date=2024-07-17 |language=en-US}}</ref> An tanaje shi a Najeriya kuma a afirika hakan yasa komai ya zama daidai da sauran su dai.
=== Horarwa ===
Cibiyar Aikin Gona ta Duniya (IITA) tana da haɗin gwiwa tare da gwamnatin tarayya ta Najeriya da [[Bankin Duniya|Bankin duniya]] don inganta aikin gona a Najeriya.<ref>{{Cite web |last=Jaiyesimi |first=Feyishola |date=2024-05-26 |title=Nigeria forms partnership with World Bank, IITA to boost agric innovation |url=https://businessday.ng/news/article/nigeria-forms-partnership-with-world-bank-iita-to-boost-agric-innovation/ |access-date=2024-07-17 |website=Businessday NG |language=en-US}}</ref>
== Tashoshin ==
* [[Benin]]
* [[Kamaru]]
* DR Congo ([[Bukavu]])
* [[Jamhuriyar Dimokuraɗiyyar Kwango|DR Congo]]
* Ghana ([[Accra]])
* [[Ghana]] ([[Tamale, Ghana|Tamale]])
* [[Kenya]]
* [[Malawi]]
* [[Mozambik|Mozambique]]
* [[Najeriya]] ([[Abuja]])
* [[Najeriya]] ([[Ibadan]]) - Hedikwatar
* [[Najeriya]] ([[Kano (birni)|Kano]])
* [[Najeriya]] (Rivers)
* [[Tanzaniya|Tanzania]] (Arusha)
* [[Tanzaniya|Tanzania]] ([[Dar es Salaam]])
* [[Uganda]]
* [[Zambiya|Zambia]]
== Dubi kuma ==
* [[Kungiyar Noma ta Afirka|Kungiyar Aikin Gona ta Afirka]]
== Manazarta ==
{{Reflist}}
== Haɗin waje ==
* [http://www.iita.org/ Shafin farko na IITA]
* [http://www.humidtropics.org/ Shirin Binciken CGIAR na Humidtropics IITA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303191256/http://www.humidtropics.org/ |date=2016-03-03 }} wanda aka adana 2016-03-03 a
* [https://web.archive.org/web/20121204234910/http://r4dreview.org/ Binciken IITA don ci gaban mujallar kan layi]
{{CGIAR Centers}}{{Authority control}}
j6dfpujnzoqqlr62ybz3oxa293vhm7m
Larry Bird
0
83158
826034
543307
2026-04-24T18:28:28Z
CommonsDelinker
75
Removing [[:c:File:Larry_Bird_Press_Conference.png|Larry_Bird_Press_Conference.png]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Túrelio|Túrelio]] because: [[:c:COM:L|Copyright violation]]: Attributed to Getty Images at https://www.sportscasting.com/ne
826034
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
[[Fayil:Larry_Bird_ISU.jpg|alt=Bird in a basketball uniform, having just shot a ball|right|thumb| Tsuntsaye na dumama zuwa jihar Indiana]]
[[Fayil:Bernard Cardinal Law, Larry Bird and Mayor Raymond L. Flynn (9519694234).jpg|thumb|Larry Bird]]
'''Larry Joe Bird''' (an haife shi Disamba 7, 1956) tsohon ɗan wasan [[Kwallon kwando|ƙwallon kwando]] ne, koci, kuma mai zartarwa a cikin Ƙungiyar Kwando ta Ƙasa (NBA). Wanda ake yiwa lakabi da " '''Hick from French Lick''' " da " '''Larry Legend''' ", ana daukar Bird a matsayin daya daga cikin manyan 'yan wasan kwando na kowane lokaci. Shine mutum daya tilo a tarihin NBA da za a bashi suna Rookie of the Year, Mafi Kyawun Dan wasa, MVP na Karshe, All-Star MVP, Coach of the Year, and Executive of the Year . <ref name="ReferenceA">{{Cite web |title=NBA 75th Anniversary Team announced |url=https://www.nba.com/news/nba-75th-anniversary-team-announced |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016202815/https://www.nba.com/news/nba-75th-anniversary-team-announced |archive-date=October 16, 2022 |access-date=October 26, 2021 |website=[[NBA.com]]}}</ref>
Ya girma a Faransanci Lick, Indiana, Bird ta kasance tauraron kwallon kwando na gida. Da farko An ɗauke shi, ya sanya hannu don buga wasan Kwando na kwaleji ga kocin Bob Knight na Indiana Hoosiers, amma Bird ya fita bayan wata daya kuma ya koma French Lick kuma ya halarci kwalejin gida. A shekara ta gaba, ya halarci Jami'ar Jihar Indiana, daga ƙarshe ya buga shekaru uku ga Sycamores. An zaba shi da Boston Celtics tare da na shida a cikin shirin NBA na 1978 bayan shekara ta biyu a Jihar Indiana, Bird ya zaba ya zauna a kwaleji kuma ya dawo don kakar 1978-79. Daga nan sai ya jagoranci tawagarsa zuwa kakar wasa ta yau da kullun da ba a ci nasara ba. Lokacin ya ƙare tare da wasan zakarun kasa na Indiana da Michigan State kuma ya nuna wasan da ake tsammani na Bird da Michigan State mai girma Magic Johnson, don haka ya fara gwagwarmaya mai tsawo wanda su biyu suka raba sama da shekaru goma. Jihar Michigan ta ci nasara, ta kawo karshen jerin Sycamores da ba a ci nasara ba.
Bird ya shiga NBA don kakar 1979 – 80, inda ya yi tasiri nan da nan, yana farawa daga ikon gaba kuma ya jagoranci Celtics zuwa ci gaba na 32-nasara akan kakar da ta gabata kafin a cire shi daga wasannin share fage a wasan karshe. Bird ya taka leda a Celtics a duk lokacin aikinsa na ƙwararru (shekaru 13), wanda ya jagoranci su zuwa wasan karshe na NBA guda biyar da kuma gasar NBA uku. Bird ya buga mafi yawan aikinsa tare da dan wasan gaba Kevin McHale da kuma tsakiyar Robert Parish, wanda wasu ke la'akari da shi a matsayin mafi girma a gaban kotu a tarihin NBA. <ref>{{Cite web |last=B |first=Mike |title=Big Threes Beyond the Boston Celtics & Miami Heat: 50 Best Trios in NBA History |url=https://bleacherreport.com/articles/510139-big-threes-beyond-the-boston-celtics-miami-heat-50-best-trios-in-nba-history |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221102234456/https://bleacherreport.com/articles/510139-big-threes-beyond-the-boston-celtics-miami-heat-50-best-trios-in-nba-history |archive-date=November 2, 2022 |access-date=November 2, 2022 |website=Bleacher Report |language=en}}</ref> Bird ya kasance 12-lokaci NBA All-Star, ya lashe lambar yabo ta NBA Finals MVP guda biyu kuma ya sami lambar yabo ta NBA Mafi Kyawun Dan Wasa sau uku a jere ( 1984 – 1986 ), wanda hakan ya sa ya zama dan gaba daya tilo a tarihin gasar. Bird kuma ya kasance memba na kungiyar kwando ta Amurka ta lashe lambar zinare a shekarar 1992, wacce aka fi sani da "Kungiyar Mafarki". An shigar da shi cikin Gidan Wasan Kwando na Naismith Memorial na Fame sau biyu a matsayin ɗan wasa - na farko a cikin 1998 a matsayin mutum ɗaya, kuma a cikin 2010 a matsayin memba na "Mafarki Team." An zabi Bird a cikin Manyan 'Yan wasa 50 na NBA a cikin jerin Tarihin NBA a cikin 1996, sannan kuma jerin 75th Anniversary Team a 2021. <ref name="ReferenceA"/>
Dan wasa mai amfani a matsayi biyu na gaba, Bird na iya yin wasa a ciki da waje, kasancewa daya daga cikin 'yan wasa na farko a gasar don amfani da sabon Layin maki uku da aka karɓa. An kiyasta shi mafi girman ƙaramin dan wasan NBA na kowane lokaci ta Fox Sports a cikin 2016. Bayan ya yi ritaya a matsayin dan wasa, Bird ya yi aiki a matsayin kocin Indiana Pacers daga 1997 zuwa 2000. An ba shi suna NBA Coach of the Year a kakar 1997-98 kuma daga baya ya jagoranci Pacers zuwa matsayi a cikin 2000 NBA Finals . A shekara ta 2003, an nada Bird a matsayin shugaban ayyukan kwando na Pacers, yana riƙe da mukamin har sai ya yi ritaya a shekarar 2012. An ba shi suna NBA Executive of the Year don kakar 2012. Bird ya koma Pacers a matsayin shugaban ayyukan kwando a shekarar 2013, kuma ya kasance a wannan rawar har zuwa shekarar 2017. <ref name="return">{{Cite web |date=June 26, 2013 |title=Bird Returns |url=http://www.nba.com/pacers/news/reports-bird-returning |access-date=May 13, 2015 |publisher=Indiana Pacers}}</ref><ref>{{Cite web |date=May 1, 2017 |title=Larry Bird resigns as Indiana Pacers president for second time |url=https://www.denverpost.com/2017/05/01/larry-bird-resigns-indiana-pacers-president/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624203442/https://www.denverpost.com/2017/05/01/larry-bird-resigns-indiana-pacers-president/ |archive-date=June 24, 2021 |access-date=June 24, 2021 |website=The Denver Post}}</ref> Bird ya ci gaba da Pacers a matsayin mai ba da shawara har zuwa Yuli 2022, sannan bayan kusan shekara guda ya koma kungiyar a matsayin mai shawara.
== Rayuwar farko ==
An haifi Bird Disamba 7, 1956, a West Baden Springs, Indiana, zuwa Georgia Marie (née Kerns; 1930-1996) <ref>{{Cite web |title=Georgia Bird, 66, mother of Larry Bird |url=https://latimes.newspapers.com/article/the-indianapolis-news-georgia-kerns-obit/136330868/ |access-date=May 28, 2024 |website=latimes.newspapers.com |language=en }}{{Dead link|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> da Claude Joseph "Joe" Bird (1926-1975), tsohon soja na [[Yaƙin Duniya na II]] da Yaƙin Koriya . <ref name="Schwartz1">{{Cite web |last=Schwartz |first=Larry |title=Plain and simple, Bird one of the best |url=https://www.espn.com/sportscentury/features/00014096.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090126195257/http://espn.go.com/sportscentury/features/00014096.html |archive-date=January 26, 2009 |access-date=July 29, 2013 |website=ESPN}}</ref> Iyayensa 'yan asalin Irish ne, 'yan Scotland da kuma 'yan asalin ƙasar Amirka . Tsuntsu yana da ’yan’uwa huɗu da ’yar’uwa. <ref name="auto">{{Cite web |date=December 17, 1987 |title=EDDIE BIRD HAS A TOUGH ACT TO FOLLOW AT INDIANA STATE |url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1987-12-17-8704030797-story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200224220846/https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1987-12-17-8704030797-story.html |archive-date=February 24, 2020 |access-date=February 24, 2020 |website=Chicago Tribune}}</ref>
Bird ya girma a cikin Lick na Faransa na kusa, inda mahaifiyarsa ta yi aiki guda biyu don tallafawa Larry da 'yan uwansa biyar. <ref name="Schwartz2">{{Cite web |last=Schwartz |first=Larry |title=Eye for victory |url=https://www.espn.com/sportscentury/features/00014103.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111127175835/http://espn.go.com/sportscentury/features/00014103.html |archive-date=November 27, 2011 |access-date=July 29, 2013 |website=ESPN}}</ref> Bird ya ce rashin talauci tun yana yaro har yanzu yana motsa shi "har yau." Georgia da Joe sun sake saki lokacin da Larry ke makarantar sakandare, kuma Joe ya kashe [[Kisan kai|kansa]] a cikin Fabrairu 1975.
[[Fayil:Raymond Flynn, Jr., Larry Bird, Mayor Raymond L. Flynn (9614721563).jpg|thumb|Larry Bird]]
Bird ya yi amfani da ƙwallon kwando a matsayin tserewa daga matsalolin danginsa, wanda ya yi wasa don Makarantar Sakandare ta Springs Valley (Class of 1974) <ref>{{Cite web |title=Larry Bird |url=https://hoopshall.com/inductees/larry-bird/ |access-date=May 28, 2024 |website=Hoopshall |language=en}}</ref> da matsakaicin maki 31, 21 rebounds, da 4.0 yana taimakawa a matsayin babban jami'in kan hanyarsa ta zama mafi yawan zira kwallaye a makarantar. shugaba. <ref name="Schwartz1"/> <ref name="Larry Bird: Biography">{{Cite web |title=Larry Bird: Biography |url=http://www.larrybird.com/Biography.aspx/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130501094419/http://www.larrybird.com/Biography.aspx/ |archive-date=May 1, 2013 |access-date=June 28, 2013}}</ref> A cewar Bird, ya girma a matsayin babban fan na Indiana Pacers a cikin Ƙungiyar Kwando ta Amurka (ABA) da cibiyar 6'9 Mel Daniels, wanda ya wakilci farkon bayyanarsa ga ƙwallon kwando. <ref>{{Cite web |date=September 7, 2012 |title=Mel Daniels |url=https://www.hoophall.com/hall-of-famers/mel-daniels/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231030232645/https://www.hoophall.com/hall-of-famers/mel-daniels/ |archive-date=October 30, 2023 |access-date=October 30, 2023}}</ref> Ƙanin Bird, Eddie, ya buga wasan ƙwallon kwando a Jami'ar Jihar Indiana, inda Daniels zai zama mataimakin koci ga matashin Larry da zarar ya taka leda a can. <ref name="auto"/>
== Kwaleji ==
[[Fayil:Mayor Raymond L. Flynn cutting cake with Larry Bird at victory celebration for Boston Celtics (9614721531).jpg|thumb|Larry Bird]]
Bird ya sami tallafin karatu don buga ƙwallon kwando na kwaleji don Indiana Hoosiers a ƙarƙashin babban kocin Bob Knight a 1974. Bayan kasa da wata guda a harabar Jami'ar Indiana, Bird ya bar makaranta, inda ya sami daidaitawa tsakanin ƙaramin garinsa da yawan ɗaliban Bloomington yana da yawa. <ref name="Schwartz1"/> Bird ya koma Faransanci Lick, yana yin rajista a Cibiyar Northwood (yanzu Jami'ar Northwood ) a kusa da West Baden, kuma yana aiki da ayyukan birni na tsawon shekara guda kafin shiga Jami'ar Jihar Indiana a Terre Haute a 1975. <ref>{{Cite web |title=Throwback Thursday: Celtics Draft Larry Bird Sixth Overall |url=http://www.bostonmagazine.com/news/blog/2015/06/25/boston-celtics-draft-2015/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160102055556/http://www.bostonmagazine.com/news/blog/2015/06/25/boston-celtics-draft-2015/ |archive-date=January 2, 2016 |access-date=December 31, 2015 |website=Boston Magazine}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Professor Parquet |date=January 7, 2015 |title=The story of how rookie phenom Larry Bird led the NBA's greatest turnaround season |url=http://www.celticsblog.com/2015/1/7/7507079/the-story-of-how-rookie-phenom-larry-bird-led-the-nbas-greatest |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160102055556/http://www.celticsblog.com/2015/1/7/7507079/the-story-of-how-rookie-phenom-larry-bird-led-the-nbas-greatest |archive-date=January 2, 2016 |access-date=December 31, 2015 |website=CelticsBlog}}</ref> Ya sami nasarar aiki na shekaru uku tare da Sycamores, yana taimaka musu su kai ga gasar NCAA a karon farko a tarihin makaranta tare da rikodin 33 – 0 inda suka buga wasan gasar zakarun Turai na 1979 da Jihar Michigan . <ref name="magicbird">''Magic & Bird: A Courtship of Rivals''. [[HBO]], 2010.</ref> <ref name="BirdBio">{{Cite web |date=January 18, 2021 |title=Larry Bird Bio |url=https://www.yardbarker.com/nba/articles/larry_bird_career_retrospective/s1__32934935#slide_5 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210410165929/https://www.yardbarker.com/nba/articles/larry_bird_career_retrospective/s1__32934935#slide_5 |archive-date=April 10, 2021 |access-date=April 6, 2021 |website=Yardbarker}}</ref> Jihar Indiana ta yi rashin nasara a wasan da ci 75–64, inda Bird ta ci maki 19 amma ta yi 7 cikin 21 kawai. <ref name="Schwartz1" />
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
gi0pj44ljcpvtkw9b56z3dl0qqe7bnm
Samantha Ruth Prabhu
0
84301
825821
534454
2026-04-24T16:33:05Z
Pharouqenr
25549
825821
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Samantha Ruth Prabhu'''<ref>https://www.ndtv.com/entertainment/samantha-ruth-prabhu-and-naga-chaitanya-announce-separation-2561388</ref> (an haife ta ranar 28 Ga watan Afrilu, 1987)<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/is-samantha-now-the-second-highest-paid-actress/articleshow/90104119.cms</ref> ta kasance yar wasan Indiya ce wacce ke aiki da kungiyar fina-finan Telugu da Tamil.<ref>https://www.gqindia.com/entertainment/content/nayanthara-to-samantha-prabhu-check-out-10-highest-paid-south-actresses-right-now</ref>Ita ce wadda ta samu lambobin yabo da dama da suka hada da Nandi Awards guda biyu, da lambar yabo ta Filmfare Awards South, Awards SIIMA shida da lambar yabo ta jihar Tamil Nadu. {{Stub}}
== Manazarta==
{{Reflist}}
[[Category:Haifaffun 1987]]
[[Category:Rayayyun Mutane]]
jd67x7hka61d6ol66d1tzwzl6fx295e
825822
825821
2026-04-24T16:33:29Z
Pharouqenr
25549
825822
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Samantha Ruth Prabhu'''<ref>https://www.ndtv.com/entertainment/samantha-ruth-prabhu-and-naga-chaitanya-announce-separation-2561388</ref> (an haife ta ranar 28 Ga watan Afrilu, 1987)<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/is-samantha-now-the-second-highest-paid-actress/articleshow/90104119.cms</ref> ta kasance yar wasan [[Indiya]] ce wacce ke aiki da kungiyar fina-finan Telugu da Tamil.<ref>https://www.gqindia.com/entertainment/content/nayanthara-to-samantha-prabhu-check-out-10-highest-paid-south-actresses-right-now</ref>Ita ce wadda ta samu lambobin yabo da dama da suka hada da Nandi Awards guda biyu, da lambar yabo ta Filmfare Awards South, Awards SIIMA shida da lambar yabo ta jihar Tamil Nadu. {{Stub}}
== Manazarta==
{{Reflist}}
[[Category:Haifaffun 1987]]
[[Category:Rayayyun Mutane]]
1ayatrspysv5u9evk9g8fst7hqxspl0
825823
825822
2026-04-24T16:33:53Z
Pharouqenr
25549
825823
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Samantha Ruth Prabhu'''<ref>https://www.ndtv.com/entertainment/samantha-ruth-prabhu-and-naga-chaitanya-announce-separation-2561388</ref> (an haife ta ranar 28 Ga watan Afrilu, 1987)<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/is-samantha-now-the-second-highest-paid-actress/articleshow/90104119.cms</ref> ta kasance yar wasan [[Indiya]] ce wacce ke aiki da kungiyar fina-finan Telugu da Tamil.<ref>https://www.gqindia.com/entertainment/content/nayanthara-to-samantha-prabhu-check-out-10-highest-paid-south-actresses-right-now</ref>Ita ce wadda ta samu lambobin yabo da dama da suka hada da Nandi Awards guda biyu, da lambar yabo ta Filmfare Awards South, Awards SIIMA shida da lambar yabo ta jihar [[Tamil Nadu]]. {{Stub}}
== Manazarta==
{{Reflist}}
[[Category:Haifaffun 1987]]
[[Category:Rayayyun Mutane]]
rk6wi4nys9ca8sbj4bju944d99urm4z
825824
825823
2026-04-24T16:34:55Z
Pharouqenr
25549
825824
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Samantha Ruth Prabhu'''<ref>https://www.ndtv.com/entertainment/samantha-ruth-prabhu-and-naga-chaitanya-announce-separation-2561388</ref> (an haife ta ranar 28 Ga watan Afrilu, 1987)<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/is-samantha-now-the-second-highest-paid-actress/articleshow/90104119.cms</ref> ta kasance yar wasan [[Indiya]] ce wacce ke aiki da kungiyar fina-finan Telugu da Tamil.<ref>https://www.gqindia.com/entertainment/content/nayanthara-to-samantha-prabhu-check-out-10-highest-paid-south-actresses-right-now</ref>Ita ce wadda ta samu lambobin yabo da dama da suka hada da Nandi Awards guda biyu, da lambar yabo ta Filmfare Awards South, Awards SIIMA shida da lambar yabo ta jihar [[Tamil Nadu]]. {{Stub}}
== Manazarta==
{{Reflist}}{{Reflist}}
[[Category:Haifaffun 1987]]
[[Category:Rayayyun Mutane]]
kyodvha5lmvu89v1xsqc1m4jr6c3nzs
Bikin Littattafai da Fasaha na Legas
0
87502
825772
605244
2026-04-24T15:56:45Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
825772
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Bikin Littafin Legas da Fasaha''' ('''LABAF''') Bikin zane-zane ne na shekara-shekara wanda Kwamitin Fasaha mai Muhimmanci (CORA) ya kafa a shekarar 1999.
== Tarihi ==
An gudanar da bikin na farko a watan Nuwamba 1999 a shafin Jazz 38 na dindindin a Lekki, Legas. Manufar bikin ita ce tunawa da dawowar Najeriya <ref>{{Cite web |last= |first= |date=2019-10-27 |title=Lagos Book & Art Festival, (LABAF) set for November 4-10, 2019 |url=https://thelagosreview.ng/lagos-book-art-festival-labaf-set-for-november-4-10-2019-2/ |access-date=2020-08-06 |website=The Lagos Review |language=en-US}}</ref> zuwa dimokuradiyya bayan fiye da shekaru talatin na mulkin soja da kuma yin bikin da zai sake ƙarfafa yanayin da sake mayar da hankali ga matasa da tsofaffi, musamman al'adun karatun littafi, wanda ke mutuwa a hankali.An kira shi "babban bikin al'adun Afirka", ana gudanar da bikin Littafin Legas da Fasaha a cikin kwanaki bakwai <ref>{{Cite web |date=2012-11-21 |title=LABAF: Nigeria on hot seat at Culture Picnic |url=https://www.vanguardngr.com/2012/11/labaf-nigeria-on-hot-seat-at-culture-picnic/ |access-date=2020-08-06 |website=Vanguard News |language=en-US}}</ref> a wurare daban-daban ciki har da Goethe-Institute, Majalisar Burtaniya, <ref>{{Cite web |title=A Week of 52 Engaging Events With Loads of Lessons for the Youths |url=https://guardian.ng/art/labaf-2019-a-week-of-52-engaging-events-with-loads-of-lessons-for-the-youths/ |access-date=2020-08-06 |website=guardian.ng}}</ref> da Freedom Park, duk a [[Lagos (jiha)|Jihar Legas]].<ref>{{Cite web |last=Murua |first=James |author-link=James Murua |date=2015-11-16 |title=British Council's publishing Creative Hustle at the Lagos Theatre #LABAF2015 |url=https://www.writingafrica.com/british-councils-publishing-creative-hustle-at-the-lagos-theatre/ |access-date=2024-05-11 |website=Writing Africa |language=en-GB }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== Abubuwan da suka fi dacewa a bikin ==
LABAF tana da ayyuka daban-daban da suka hada da ayyukan kafin bikin kamar tafiye-tafiye na littafi <ref>{{Cite web |last=Roqeebah |date=2016-11-11 |title=Catch up with the 18th Lagos book and art festival (LABAF) » YNaija |url=https://ynaija.com/catch-18th-lagos-book-art-festival-labaf/ |access-date=2020-08-06 |website=YNaija |language=en-GB}}</ref> da sauran manyan ayyukan bikin ciki har da wasan kwaikwayo na kiɗa, karatun littattafai, <ref>{{Cite web |last=Olorunsola |first=Moyosoluwa |date=2019-09-14 |title=LABAF to hold in November |url=https://www.dailytrust.com.ng/labaf-to-hold-in-november.html |access-date=2020-08-06 |website=Daily Trust |language=en-GB}}</ref> nuna fina-finai, taron masu bugawa, <ref>{{Cite web |title=LABAF - Publishers Forum {{!}} Quramo Publishing |url=https://www.quramo.com/content/labaf-publishers-forum |access-date=2020-08-06 |website=www.quramo.com |archive-date=2020-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200215102251/http://www.quramo.com/content/labaf-publishers-forum |url-status=dead }}</ref> tattaunawa da fasaha, <ref>{{Cite web |title=Asiri recounts Nigeria's history in colourful exhibition |url=https://punchng.com/asiri-recounts-nigerias-history-in-colourful-exhibition/ |access-date=2020-08-06 |website=Punch Newspapers |language=en-US}}</ref> tattaunawa, <ref>{{Cite web |last=admin |date=2013-11-09 |title=MAIN Festival -15th Lagos Book & Art Festival, LABAF, Nov.15-17... |url=https://www.africanevents.com/events/main-festival-15th-lagos-book-art-festival-labaf-nov-15-17-2013-lagos-nigeria/ |access-date=2020-08-06 |website=African Events .com |language=en-US }}{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> tarurruka, [5] gabatarwar littattafai, <ref>{{Cite web |last=Okeowo |first=Olamilekan |date=2019-11-06 |title=Victor Ekpuk's day in the sun at LABAF |url=https://www.theculturenewspaper.com/victor-ekpuks-day-in-the-sun-at-labaf/ |access-date=2020-08-06 |website=Entertainment News {{!}} Celebrity News {{!}} Fashion and Style |language=en-US}}</ref> sake dubawa na littattafai, [4] bikin kore [3] da sauran abubuwan da suka faru.<ref>{{Cite web |title=Yoruba Lakotun set for LABAF |url=https://punchng.com/yoruba-lakotun-set-for-labaf/ |access-date=2020-08-06 |website=Punch Newspapers |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2018-11-10 |title=Winner Emerges For Ken Saro-Wiwa Prize For Review At LABAF 2018 |url=http://saharareporters.com/2018/11/10/winner-emerges-ken-saro-wiwa-prize-review-labaf-2018 |access-date=2020-08-06 |website=Sahara Reporters}}</ref><ref>{{Cite web |date=2019-10-11 |title=#LABAF2019 - Opening of GREEN FESTIVAL @Food court |url=https://thisislagos.ng/labaf2019-opening-of-green-festival-food-court/ |access-date=2020-08-06 |website=This Is Lagos |language=en-US}}</ref> Har ila yau, bikin yana ba da damar shiga ɗalibai na makarantun firamare da sakandare da jami'o'i a Najeriya ta hanyar gabatar da gasa da kuma damar ba da shawara ga su.<ref>{{Cite web |title=LABF's Feast of Ideas and Life Opens in Lagos |url=https://guardian.ng/art/labafs-feast-of-ideas-and-life-opens-in-lagos/ |access-date=2020-08-06 |website=guardian.ng}}</ref>
Har ila yau, bikin yana zaɓar littattafai daban-daban a kowace shekara waɗanda aka nuna su a matsayin Littattafan Bikin <ref>{{Cite web |date=2019-09-02 |title=11 Books Headline the 21st Lagos Book Festival |url=https://bookartville.com/pages/11-books-headline-the-21st-lagos-book-festival/ |access-date=2020-08-06 |website=The complete file on the arts and media in Nigeria |language=en-US}}</ref> kuma suna cikin ɓangaren jawabin bikin na wannan shekarar.
An gudanar da bikin na 21 a ranar 4-10 ga Nuwamba 2019 tare da taken "Emerge... Breaking into the New".<ref>{{Cite web |date=2019-03-21 |title=Book and Art Festivals in Nigeria worth Traveling for in 2019 |url=https://food.jumia.com.ng/blog/book-and-art-festivals-nigeria-2019-8454 |access-date=2021-08-11 |website=Jumia Food Nigeria Blog |language=en-US}}</ref> An sadaukar da wannan taken ne don tunawa da babban mai zane-zane David Herbert Dale, wanda ya mutu a ranar Talata, 4 ga Agusta 2019.<ref>{{Cite web |title=David Dale, Renowned British-Nigerian Artist, Dies at 71 – THISDAYLIVE |url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2019/08/07/david-dale-renowned-british-nigerian-artist-dies-at-71/ |access-date=2022-12-26 |website=www.thisdaylive.com}}</ref> An kuma shirya bikin ne don yin bikin gumakan wallafe-wallafen da suka mutu a cikin shekara, gami da [[Pius Adesanmi]], [[Eddie Ugbomah]], [[Bisi Silva]], da sauransu. Taken bikin a cikin 2017 shine Eruptions: Global fractures da kuma bil'adama na yau da kullun, yayin da a cikin 2018 shine Sabuntawa: Zuwa ga duniya da ke aiki ga kowa.<ref>{{Cite web |last=read 1 |first=News 1 min |date=2019-10-27 |title=Lagos Book & Art Festival, (LABAF) set for November 4-10, 2019 |url=https://thelagosreview.ng/lagos-book-art-festival-labaf-set-for-november-4-10-2019-2/ |access-date=2021-08-11 |website=The Lagos Review |language=en-US}}</ref> Bikin koyaushe lokaci ne da za a sake dubawa na littafi, nuna fina-finai, shirye-shirye, bita, wasanni da yawa gabatarwa don faranta wa baƙi da masu kallo rai.
== Manufar bikin da manufar ==
LABAF, wanda kuma aka sani da babbar al'adun al'adu a nahiyar, ayyuka ne masu yawa, wasu suna cike da nishaɗi yayin da wasu ke da zurfin manufar ilimi shine su horar da al'adun karatu wanda ke raguwa, inganta al'adu da kuma buƙatar ƙarfafa magana da rubutu a cikin yarukanmu na asali. Ana inganta bikin ba kawai don sayar da littattafai ba amma inganta zane-zane da tasirin zane-zane a kan al'umma a kowane bangare, bakan gizo da yawan jama'a. LABAF tana inganta wasannin rubuce-rubuce da karatu da yawa.<ref>{{Cite web |title=Winner emerges at Ken Saro Wiwa prize review labaf-2018 |url=http://saharareporters.com/2018/11/10/winner-emerges-ken-saro-wiwa-prize-review-labaf-2018}}</ref>
== Manazarta ==
pkhdaluh7oh1ld0z2k5xf75slg6xlbt
Morad Ali-ye Sofla
0
88421
825982
590877
2026-04-24T17:37:52Z
Pharouqenr
25549
825982
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Morad Ali-ye Sofla''' (Farisi: مرادعلي سفلي, kuma Romanized as Morād 'Alī-ye Soflá da Morād'Alī-ye Soflá)<ref>Morad Ali-ye Sofla can be found at GEOnet Names Server, at this link, by opening the Advanced Search box, entering "-3812368" in the "Unique Feature Id" form, and clicking on "Search Database</ref> ƙauye ne a gundumar Torkaman Rural, a cikin Tsakiyar gundumar Urmia, Lardin Azerbaijan ta Yamma. , Iran. A ƙidayar 2006, yawanta ya kai 143, a cikin iyalai 42.<ref>"Census of the Islamic Republic of Iran, 1385 (2006)" (Excel). Statistical Center of Iran. Archived from the original on 2011-09-20</ref>
== Manazarta ==
{{Reflist}}{{Reflist}}
[[Category: Ƙauyuka]]
orxnlfiqexbumj0ad7itr1nafzgip9a
825983
825982
2026-04-24T17:38:14Z
Pharouqenr
25549
825983
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Morad Ali-ye Sofla''' (Farisi: مرادعلي سفلي, kuma Romanized as Morād 'Alī-ye Soflá da Morād'Alī-ye Soflá)<ref>Morad Ali-ye Sofla can be found at GEOnet Names Server, at this link, by opening the Advanced Search box, entering "-3812368" in the "Unique Feature Id" form, and clicking on "Search Database</ref> ƙauye ne a gundumar Torkaman Rural, a cikin Tsakiyar gundumar Urmia, Lardin Azerbaijan ta Yamma. Iran. A ƙidayar 2006, yawanta ya kai 143, a cikin iyalai 42.<ref>"Census of the Islamic Republic of Iran, 1385 (2006)" (Excel). Statistical Center of Iran. Archived from the original on 2011-09-20</ref>
== Manazarta ==
{{Reflist}}{{Reflist}}
[[Category: Ƙauyuka]]
b1wcibrsof6fymyxw0rgs8716txgg85
825984
825983
2026-04-24T17:38:49Z
Pharouqenr
25549
825984
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Morad Ali-ye Sofla''' (Farisi: مرادعلي سفلي, kuma Romanized as Morād 'Alī-ye Soflá da Morād'Alī-ye Soflá)<ref>Morad Ali-ye Sofla can be found at GEOnet Names Server, at this link, by opening the Advanced Search box, entering "-3812368" in the "Unique Feature Id" form, and clicking on "Search Database</ref> ƙauye ne a gundumar Torkaman Rural, a cikin Tsakiyar gundumar Urmia, Lardin Azerbaijan ta Yamma. [[Iran]]. A ƙidayar 2006, yawanta ya kai 143, a cikin iyalai 42.<ref>"Census of the Islamic Republic of Iran, 1385 (2006)" (Excel). Statistical Center of Iran. Archived from the original on 2011-09-20</ref>
== Manazarta ==
{{Reflist}}{{Reflist}}
[[Category: Ƙauyuka]]
o112cqr4wbvxkorlaybe0p9jqi63mmf
Gail Koziara Boudreaux
0
92186
825985
713616
2026-04-24T17:39:14Z
Pharouqenr
25549
825985
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Gail Koziara Boudreaux''' (née Koziara, an haife ta a shekara ta 1960) 'yar kasuwa ce ta Amurka. Ita ce shugabar kuma Shugaba na Elevance Health tun 2017, kuma ta kasance mai zartarwa ga wasu kamfanonin inshorar kiwon lafiya ciki har da Aetna, BlueCross BlueShield na Illinois (2002), da UnitedHealth Group (2008).
A shekarar 2015, Boudreaux ta kafa kamfaninta na ba da shawara kan kiwon lafiya, GKB Global Health, LLC. A cikin 2017, ta zama Shugaba na Elevance Health . A cikin 2020, Boudreaux ta kasance ta 10 a cikin jerin ''Forbes'' na "Mata 100 mafi iko a duniya" kuma ta kasance ta 14 a cikin 2023.<ref name="Forbes Powerful Women 2020">{{Cite web |title=The World's 100 Most Powerful Women |url=https://www.forbes.com/power-women/list/ |access-date=24 December 2020 |website=[[Forbes]]}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |title=The World's Most Powerful Women 2023 |url=https://www.forbes.com/lists/power-women/ |access-date= |website=Forbes |language=en}}</ref> Ta kasance a matsayi na 10 a jerin Fortune na Mata mafi iko a cikin 2023 . <ref name=":2">{{Cite web |title=Most Powerful Women |url=https://fortune.com/ranking/most-powerful-women/ |access-date= |website=[[Fortune (magazine)|Fortune]] |language=en}}</ref> A cikin 2023, ta sami dala miliyan 21.9. <ref>{{Cite web |last=Salary.com |first=Site built by |title=President and Chief Executive Officer (CEO) Gail K. Boudreaux salary at ELEVANCE HEALTH INC |url=https://www1.salary.com/Gail-K-Boudreaux-Salary-Bonus-Stock-Options-for-ANTHEM-INC.html#:~:text=Boudreaux%20made%20$21,889,039%20in%20total,from%20other%20types%20of%20compensation. |access-date=2024-09-14 |website=Salary.com |archive-date=2024-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914061253/https://www1.salary.com/Gail-K-Boudreaux-Salary-Bonus-Stock-Options-for-ANTHEM-INC.html#:~:text=Boudreaux%20made%20$21,889,039%20in%20total,from%20other%20types%20of%20compensation. |url-status=dead }}</ref>
== Makarantar sakandare ==
Boudreaux ta halarci makarantar sakandare ta Chicopee a Chicopee, Massachusetts . Kungiyarta ta lashe gasar zakarun jihar sau biyu. A shekara ta 17, ta samu maki 23.4 da kuma 20 a wasan kwallon kwando na ƴan mata na Chicopee Comprehensive. Daga ƙarshe ta zira kwallaye 1,719 a makaranta kuma an kira ta Parade All American a shekarunta na farko. Babban cibiyar 6'2" ta kuma gudanar da rikodin harbi na 'yan mata na jihar Massachusetts tare da jefa ƙafa 44, inci shida.
== Kwalejin ==
Koziara ta jagoranci wasan kwando na mata na Big Green a zira kwallaye na shekaru uku a jere, kuma har yanzu tana da rikodin makaranta da yawa. Ta zama babban mai zira kwallaye a Dartmouth.<ref name=":0">{{Cite web |last=Peters |first=Joey |date=24 May 2009 |title=Industry leader: Gail Boudreaux |url=https://www.bizjournals.com/twincities/stories/2009/05/25/focus23.html |access-date= |website=Minneapolis/St. Paul Business Journal}}</ref> Har ila yau, an ba ta suna Ivy League Player of the Year sau uku a jere, kuma ta zama Academic All-American sau biyu da kuma tawagar All-American ta uku. Koziara ta sami girmamawa daga NCAA a matsayin wanda ya lashe kyautar Silver Anniversary kuma an shigar da shi cikin New England Basketball Hall of Fame da Dartmouth's Wearers of the Green Hall of Fame . Ta jagoranci Big Green zuwa gasar zakarun Ivy League ta farko.<ref name=":0" /> Ta kuma lashe lambar yabo ta mata ta Ivy League guda hudu a jere, tare da jefa ƙafa 46, inci huɗu a cikin babban shekarunta. A wannan shekarar ta sami karbuwa ta Amurka a cikin harbi.
Ta kammala karatu daga Kwalejin Dartmouth a shekarar 1982.<ref name=":1">{{Cite web |last=Parker |first=Garrett |date=2018-07-12 |title=10 Things You Didn't Know About Anthem CEO Gail Boudreaux |url=https://moneyinc.com/anthem-ceo-gail-boudreaux/ |access-date=2020-05-05 |website=Money Inc |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=29 September 2015 |title=$2 Million Gift Endows Women's Basketball Head Coach Position {{!}} Dartmouth News |url=https://news.dartmouth.edu/news/2015/09/2-million-gift-endows-womens-basketball-head-coach-position |access-date=2020-05-05 |website=news.dartmouth.edu}}</ref> Ta halarci makarantar kasuwanci a Jami'ar Columbia kuma ta kammala karatu tare da manyan girmamawa a shekarar 1989. <ref name=":1" /><ref name=":0"/>
== Ayyukan sana'a ==
Ta yi shekaru ashirin a Aetna, sannan a 2002 aka nada ta shugaban Blue Cross / Blue Shield na Illinois. Ta zama mataimakiyar shugaban zartarwa don ayyukan waje a Kamfanin Kula da Lafiya, wanda ya ƙunshi Blue Cross / Blue Shield na Illinois.
A watan Mayu na shekara ta 2008 ta zama mataimakiyar shugaban kungiyar UnitedHealthcare a kungiyar UnitedHe Health Group . Daga Janairu 2011 zuwa Nuwamba 2014, ta kasance babban jami'in zartarwa na UnitedHealthcare, <ref>{{Cite web |title=Board of Trustees |url=https://www.dartmouth.edu/~trustees/biographies/boudreaux.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20180131135007/https://www.dartmouth.edu/~trustees/biographies/boudreaux.html |archive-date=January 31, 2018 |access-date=May 17, 2017 |publisher=Trustees of Dartmouth College |url-status=live }}</ref> babbar kamfanin inshora na Amurka, tare da abokan ciniki miliyan 45 da kudaden shiga na dala biliyan 120. <ref>{{Cite web |title=Gail Koziara Boudreaux '82 to Receive NCAA's Highest Honor |url=https://dartmouthsports.com/news/2022/1/10/athletics-boudreaux-to-receive-ncaas-highest-honor-220110.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20240729151952/https://dartmouthsports.com/news/2022/1/10/athletics-boudreaux-to-receive-ncaas-highest-honor-220110.aspx |archive-date=July 29, 2024 |access-date=December 25, 2024 |website=Dartmouth College Athletics |url-status=live }}</ref>
A cikin 2015, watanni bayan ta sauka daga mukamin Shugaba na UnitedHealthcare, Gail ta kafa kuma ta zama Shugaba na GKB Global Health, LLC, dabarun kiwon lafiya da kamfanin ba da shawara kan kasuwanci.<ref name="NCAA">{{Cite web |last=Eichelberger |first=Curtis |title=Gail Koziara Boudreaux: From the basketball court to the boardroom |url=https://www.ncaa.org/student-athletes/former-student-athlete/gail-koziara-boudreaux-basketball-court-boardroom |access-date=11 March 2016 |website=ncaa.org |archive-date=12 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160312120054/http://www.ncaa.org/student-athletes/former-student-athlete/gail-koziara-boudreaux-basketball-court-boardroom |url-status=dead }}</ref>
A watan Nuwamba na shekara ta 2017, an nada Boudreaux Shugaba na Anthem, Inc. <ref>{{Cite web |date=November 6, 2017 |title=Anthem names industry veteran Gail Boudreaux as new CEO |url=https://www.cnbc.com/2017/11/06/anthem-names-industry-veteran-gail-boudreaux-as-new-ceo.html |publisher=CNBC}}</ref> wanda tun daga lokacin aka sake sanya shi zuwa Elevance Health, Inc.<ref>{{Cite web |date=18 May 2022 |title=Form 8-K for Anthem Inc filed 05/18/2022 |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1156039/000119312522154417/d349212d8k.htm |access-date=28 June 2022 |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref>
== Kyaututtuka da karbuwa. ==
Kwanan nan a cikin 2021, Boudreaux ya kuma sami suna daga Modern Healthcare a matsayin daya daga cikin Mutanen da suka fi iko a cikin Kiwon Lafiya.<ref>{{Cite web |title=The 100 most influential people in health care, according to Modern Healthcare |url=https://www.advisory.com/daily-briefing/2021/12/21/100-most-influential |access-date=29 September 2022 |website=Advisory.com}}</ref> Minneapolis / St. Paul Business Journal a matsayin daya daga cikin manyan shugabannin masana'antu 25, kuma an haɗa su a cikin jerin mata 100 na Chicago na yau.
A cikin 2018, an ba Boudreaux lambar yabo ta Billie Jean King . <ref>{{Cite web |title=2018 Billie Jean King Leadership Award: Gail K. Boudreaux |url=https://www.womenssportsfoundation.org/programs/awards/2018-billie-jean-king-leadership-award-gail-k-boudreaux/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508141516/https://www.womenssportsfoundation.org/programs/awards/2018-billie-jean-king-leadership-award-gail-k-boudreaux/ |archive-date=2019-05-08 |access-date=2019-05-08 |website=Women's Sports Foundation |language=en-US}}</ref> A shekara ta 2022, an ba ta lambar yabo ta Theodore Roosevelt, tare da shigar da ita cikin CoSIDA Academic All-America Hall of Fame Class of 2022.<ref>{{Cite web |last=McGuire |first=Corbin |date=13 January 2022 |title=2022 Theodore Roosevelt Award: Gail Koziara Boudreaux |url=https://www.ncaa.org/news/2022/1/13/media-center-2022-theodore-roosevelt-award-gail-koziara-boudreaux.aspx |access-date=29 September 2022 |publisher=NCAA}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bollig |first=Laurie |title=CoSIDA Academic All-America® Hall of Fame Class of 2022 Announced |url=https://academicallamerica.com/news/2022/4/6/aaa-hall-of-fame-cosida-academic-all-america-hall-of-fame-class-of-2022-announced.aspx |access-date=29 September 2022 |publisher=College Sports Information Directors of America Academic All-America Program}}</ref>
A cikin 2023, Boudreaux ta zama mace ta farko da aka zaba a matsayin shugabar Majalisar Kasuwanci, ƙungiyar manyan Shugabannin.<ref>{{Cite web |last=Wilson |first=Rylee |date=2023-02-08 |title=Elevance Health CEO 1st woman elected chair of the Business Council |url=https://www.beckerspayer.com/executive-moves/elevance-health-ceo-1st-woman-elected-chair-of-the-business-council.html |access-date=2024-06-24 |website=www.beckerspayer.com |language=en-gb}}</ref>
== Rayuwa ta mutum. ==
Ta auri Terry Boudreaux, suna da 'ya'ya maza biyu, kuma suna zaune a Indianapolis . <ref>{{Cite web |last=April 2024 |first=Lisa Furlong {{!}} March- |title=Gail Koziara Boudreaux '82 |url=https://dartmouthalumnimagazine.com/articles/gail-koziara-boudreaux-82 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240303094912/https://dartmouthalumnimagazine.com/articles/gail-koziara-boudreaux-82 |archive-date=2024-03-03 |access-date=2024-12-07 |website=Dartmouth Alumni Magazine |language=en |url-status=live }}</ref>
== Manazarta. ==
{{Reflist|30em}}
[[Rukuni:Haihuwan 1960]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
7r60kcsd13sfqqg3qcuinda64nfc314
825986
825985
2026-04-24T17:39:26Z
Pharouqenr
25549
825986
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Gail Koziara Boudreaux''' (née Koziara, an haife ta a shekara ta 1960) 'yar kasuwa ce ta Amurka. Ita ce shugabar kuma Shugaba na Elevance Health tun 2017, kuma ta kasance mai zartarwa ga wasu kamfanonin inshorar kiwon lafiya ciki har da Aetna, BlueCross BlueShield na Illinois (2002), da UnitedHealth Group (2008).
A shekarar 2015, Boudreaux ta kafa kamfaninta na ba da shawara kan kiwon lafiya, GKB Global Health, LLC. A cikin 2017, ta zama Shugaba na Elevance Health . A cikin 2020, Boudreaux ta kasance ta 10 a cikin jerin ''Forbes'' na "Mata 100 mafi iko a duniya" kuma ta kasance ta 14 a cikin 2023.<ref name="Forbes Powerful Women 2020">{{Cite web |title=The World's 100 Most Powerful Women |url=https://www.forbes.com/power-women/list/ |access-date=24 December 2020 |website=[[Forbes]]}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |title=The World's Most Powerful Women 2023 |url=https://www.forbes.com/lists/power-women/ |access-date= |website=Forbes |language=en}}</ref> Ta kasance a matsayi na 10 a jerin Fortune na Mata mafi iko a cikin 2023.<ref name=":2">{{Cite web |title=Most Powerful Women |url=https://fortune.com/ranking/most-powerful-women/ |access-date= |website=[[Fortune (magazine)|Fortune]] |language=en}}</ref> A cikin 2023, ta sami dala miliyan 21.9. <ref>{{Cite web |last=Salary.com |first=Site built by |title=President and Chief Executive Officer (CEO) Gail K. Boudreaux salary at ELEVANCE HEALTH INC |url=https://www1.salary.com/Gail-K-Boudreaux-Salary-Bonus-Stock-Options-for-ANTHEM-INC.html#:~:text=Boudreaux%20made%20$21,889,039%20in%20total,from%20other%20types%20of%20compensation. |access-date=2024-09-14 |website=Salary.com |archive-date=2024-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914061253/https://www1.salary.com/Gail-K-Boudreaux-Salary-Bonus-Stock-Options-for-ANTHEM-INC.html#:~:text=Boudreaux%20made%20$21,889,039%20in%20total,from%20other%20types%20of%20compensation. |url-status=dead }}</ref>
== Makarantar sakandare ==
Boudreaux ta halarci makarantar sakandare ta Chicopee a Chicopee, Massachusetts . Kungiyarta ta lashe gasar zakarun jihar sau biyu. A shekara ta 17, ta samu maki 23.4 da kuma 20 a wasan kwallon kwando na ƴan mata na Chicopee Comprehensive. Daga ƙarshe ta zira kwallaye 1,719 a makaranta kuma an kira ta Parade All American a shekarunta na farko. Babban cibiyar 6'2" ta kuma gudanar da rikodin harbi na 'yan mata na jihar Massachusetts tare da jefa ƙafa 44, inci shida.
== Kwalejin ==
Koziara ta jagoranci wasan kwando na mata na Big Green a zira kwallaye na shekaru uku a jere, kuma har yanzu tana da rikodin makaranta da yawa. Ta zama babban mai zira kwallaye a Dartmouth.<ref name=":0">{{Cite web |last=Peters |first=Joey |date=24 May 2009 |title=Industry leader: Gail Boudreaux |url=https://www.bizjournals.com/twincities/stories/2009/05/25/focus23.html |access-date= |website=Minneapolis/St. Paul Business Journal}}</ref> Har ila yau, an ba ta suna Ivy League Player of the Year sau uku a jere, kuma ta zama Academic All-American sau biyu da kuma tawagar All-American ta uku. Koziara ta sami girmamawa daga NCAA a matsayin wanda ya lashe kyautar Silver Anniversary kuma an shigar da shi cikin New England Basketball Hall of Fame da Dartmouth's Wearers of the Green Hall of Fame . Ta jagoranci Big Green zuwa gasar zakarun Ivy League ta farko.<ref name=":0" /> Ta kuma lashe lambar yabo ta mata ta Ivy League guda hudu a jere, tare da jefa ƙafa 46, inci huɗu a cikin babban shekarunta. A wannan shekarar ta sami karbuwa ta Amurka a cikin harbi.
Ta kammala karatu daga Kwalejin Dartmouth a shekarar 1982.<ref name=":1">{{Cite web |last=Parker |first=Garrett |date=2018-07-12 |title=10 Things You Didn't Know About Anthem CEO Gail Boudreaux |url=https://moneyinc.com/anthem-ceo-gail-boudreaux/ |access-date=2020-05-05 |website=Money Inc |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=29 September 2015 |title=$2 Million Gift Endows Women's Basketball Head Coach Position {{!}} Dartmouth News |url=https://news.dartmouth.edu/news/2015/09/2-million-gift-endows-womens-basketball-head-coach-position |access-date=2020-05-05 |website=news.dartmouth.edu}}</ref> Ta halarci makarantar kasuwanci a Jami'ar Columbia kuma ta kammala karatu tare da manyan girmamawa a shekarar 1989. <ref name=":1" /><ref name=":0"/>
== Ayyukan sana'a ==
Ta yi shekaru ashirin a Aetna, sannan a 2002 aka nada ta shugaban Blue Cross / Blue Shield na Illinois. Ta zama mataimakiyar shugaban zartarwa don ayyukan waje a Kamfanin Kula da Lafiya, wanda ya ƙunshi Blue Cross / Blue Shield na Illinois.
A watan Mayu na shekara ta 2008 ta zama mataimakiyar shugaban kungiyar UnitedHealthcare a kungiyar UnitedHe Health Group . Daga Janairu 2011 zuwa Nuwamba 2014, ta kasance babban jami'in zartarwa na UnitedHealthcare, <ref>{{Cite web |title=Board of Trustees |url=https://www.dartmouth.edu/~trustees/biographies/boudreaux.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20180131135007/https://www.dartmouth.edu/~trustees/biographies/boudreaux.html |archive-date=January 31, 2018 |access-date=May 17, 2017 |publisher=Trustees of Dartmouth College |url-status=live }}</ref> babbar kamfanin inshora na Amurka, tare da abokan ciniki miliyan 45 da kudaden shiga na dala biliyan 120. <ref>{{Cite web |title=Gail Koziara Boudreaux '82 to Receive NCAA's Highest Honor |url=https://dartmouthsports.com/news/2022/1/10/athletics-boudreaux-to-receive-ncaas-highest-honor-220110.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20240729151952/https://dartmouthsports.com/news/2022/1/10/athletics-boudreaux-to-receive-ncaas-highest-honor-220110.aspx |archive-date=July 29, 2024 |access-date=December 25, 2024 |website=Dartmouth College Athletics |url-status=live }}</ref>
A cikin 2015, watanni bayan ta sauka daga mukamin Shugaba na UnitedHealthcare, Gail ta kafa kuma ta zama Shugaba na GKB Global Health, LLC, dabarun kiwon lafiya da kamfanin ba da shawara kan kasuwanci.<ref name="NCAA">{{Cite web |last=Eichelberger |first=Curtis |title=Gail Koziara Boudreaux: From the basketball court to the boardroom |url=https://www.ncaa.org/student-athletes/former-student-athlete/gail-koziara-boudreaux-basketball-court-boardroom |access-date=11 March 2016 |website=ncaa.org |archive-date=12 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160312120054/http://www.ncaa.org/student-athletes/former-student-athlete/gail-koziara-boudreaux-basketball-court-boardroom |url-status=dead }}</ref>
A watan Nuwamba na shekara ta 2017, an nada Boudreaux Shugaba na Anthem, Inc. <ref>{{Cite web |date=November 6, 2017 |title=Anthem names industry veteran Gail Boudreaux as new CEO |url=https://www.cnbc.com/2017/11/06/anthem-names-industry-veteran-gail-boudreaux-as-new-ceo.html |publisher=CNBC}}</ref> wanda tun daga lokacin aka sake sanya shi zuwa Elevance Health, Inc.<ref>{{Cite web |date=18 May 2022 |title=Form 8-K for Anthem Inc filed 05/18/2022 |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1156039/000119312522154417/d349212d8k.htm |access-date=28 June 2022 |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref>
== Kyaututtuka da karbuwa. ==
Kwanan nan a cikin 2021, Boudreaux ya kuma sami suna daga Modern Healthcare a matsayin daya daga cikin Mutanen da suka fi iko a cikin Kiwon Lafiya.<ref>{{Cite web |title=The 100 most influential people in health care, according to Modern Healthcare |url=https://www.advisory.com/daily-briefing/2021/12/21/100-most-influential |access-date=29 September 2022 |website=Advisory.com}}</ref> Minneapolis / St. Paul Business Journal a matsayin daya daga cikin manyan shugabannin masana'antu 25, kuma an haɗa su a cikin jerin mata 100 na Chicago na yau.
A cikin 2018, an ba Boudreaux lambar yabo ta Billie Jean King . <ref>{{Cite web |title=2018 Billie Jean King Leadership Award: Gail K. Boudreaux |url=https://www.womenssportsfoundation.org/programs/awards/2018-billie-jean-king-leadership-award-gail-k-boudreaux/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508141516/https://www.womenssportsfoundation.org/programs/awards/2018-billie-jean-king-leadership-award-gail-k-boudreaux/ |archive-date=2019-05-08 |access-date=2019-05-08 |website=Women's Sports Foundation |language=en-US}}</ref> A shekara ta 2022, an ba ta lambar yabo ta Theodore Roosevelt, tare da shigar da ita cikin CoSIDA Academic All-America Hall of Fame Class of 2022.<ref>{{Cite web |last=McGuire |first=Corbin |date=13 January 2022 |title=2022 Theodore Roosevelt Award: Gail Koziara Boudreaux |url=https://www.ncaa.org/news/2022/1/13/media-center-2022-theodore-roosevelt-award-gail-koziara-boudreaux.aspx |access-date=29 September 2022 |publisher=NCAA}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bollig |first=Laurie |title=CoSIDA Academic All-America® Hall of Fame Class of 2022 Announced |url=https://academicallamerica.com/news/2022/4/6/aaa-hall-of-fame-cosida-academic-all-america-hall-of-fame-class-of-2022-announced.aspx |access-date=29 September 2022 |publisher=College Sports Information Directors of America Academic All-America Program}}</ref>
A cikin 2023, Boudreaux ta zama mace ta farko da aka zaba a matsayin shugabar Majalisar Kasuwanci, ƙungiyar manyan Shugabannin.<ref>{{Cite web |last=Wilson |first=Rylee |date=2023-02-08 |title=Elevance Health CEO 1st woman elected chair of the Business Council |url=https://www.beckerspayer.com/executive-moves/elevance-health-ceo-1st-woman-elected-chair-of-the-business-council.html |access-date=2024-06-24 |website=www.beckerspayer.com |language=en-gb}}</ref>
== Rayuwa ta mutum. ==
Ta auri Terry Boudreaux, suna da 'ya'ya maza biyu, kuma suna zaune a Indianapolis . <ref>{{Cite web |last=April 2024 |first=Lisa Furlong {{!}} March- |title=Gail Koziara Boudreaux '82 |url=https://dartmouthalumnimagazine.com/articles/gail-koziara-boudreaux-82 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240303094912/https://dartmouthalumnimagazine.com/articles/gail-koziara-boudreaux-82 |archive-date=2024-03-03 |access-date=2024-12-07 |website=Dartmouth Alumni Magazine |language=en |url-status=live }}</ref>
== Manazarta. ==
{{Reflist|30em}}
[[Rukuni:Haihuwan 1960]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
7mutp8xyxvsldm820xf4chh6ilw6hdv
825987
825986
2026-04-24T17:39:39Z
Pharouqenr
25549
825987
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Gail Koziara Boudreaux''' (née Koziara, an haife ta a shekara ta 1960) 'yar kasuwa ce ta Amurka. Ita ce shugabar kuma Shugaba na Elevance Health tun 2017, kuma ta kasance mai zartarwa ga wasu kamfanonin inshorar kiwon lafiya ciki har da Aetna, BlueCross BlueShield na Illinois (2002), da UnitedHealth Group (2008).
A shekarar 2015, Boudreaux ta kafa kamfaninta na ba da shawara kan kiwon lafiya, GKB Global Health, LLC. A cikin 2017, ta zama Shugaba na Elevance Health . A cikin 2020, Boudreaux ta kasance ta 10 a cikin jerin ''Forbes'' na "Mata 100 mafi iko a duniya" kuma ta kasance ta 14 a cikin 2023.<ref name="Forbes Powerful Women 2020">{{Cite web |title=The World's 100 Most Powerful Women |url=https://www.forbes.com/power-women/list/ |access-date=24 December 2020 |website=[[Forbes]]}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |title=The World's Most Powerful Women 2023 |url=https://www.forbes.com/lists/power-women/ |access-date= |website=Forbes |language=en}}</ref> Ta kasance a matsayi na 10 a jerin Fortune na Mata mafi iko a cikin 2023.<ref name=":2">{{Cite web |title=Most Powerful Women |url=https://fortune.com/ranking/most-powerful-women/ |access-date= |website=[[Fortune (magazine)|Fortune]] |language=en}}</ref> A cikin 2023, ta sami dala miliyan 21.9. <ref>{{Cite web |last=Salary.com |first=Site built by |title=President and Chief Executive Officer (CEO) Gail K. Boudreaux salary at ELEVANCE HEALTH INC |url=https://www1.salary.com/Gail-K-Boudreaux-Salary-Bonus-Stock-Options-for-ANTHEM-INC.html#:~:text=Boudreaux%20made%20$21,889,039%20in%20total,from%20other%20types%20of%20compensation. |access-date=2024-09-14 |website=Salary.com |archive-date=2024-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914061253/https://www1.salary.com/Gail-K-Boudreaux-Salary-Bonus-Stock-Options-for-ANTHEM-INC.html#:~:text=Boudreaux%20made%20$21,889,039%20in%20total,from%20other%20types%20of%20compensation. |url-status=dead }}</ref>
== Makarantar sakandare ==
Boudreaux ta halarci makarantar sakandare ta Chicopee a Chicopee, Massachusetts . Kungiyarta ta lashe gasar zakarun jihar sau biyu. A shekara ta 17, ta samu maki 23.4 da kuma 20 a wasan kwallon kwando na ƴan mata na Chicopee Comprehensive. Daga ƙarshe ta zira kwallaye 1,719 a makaranta kuma an kira ta Parade All American a shekarunta na farko. Babban cibiyar 6'2" ta kuma gudanar da rikodin harbi na 'yan mata na jihar Massachusetts tare da jefa ƙafa 44, inci shida.
== Kwalejin ==
Koziara ta jagoranci wasan kwando na mata na Big Green a zira kwallaye na shekaru uku a jere, kuma har yanzu tana da rikodin makaranta da yawa. Ta zama babban mai zira kwallaye a Dartmouth.<ref name=":0">{{Cite web |last=Peters |first=Joey |date=24 May 2009 |title=Industry leader: Gail Boudreaux |url=https://www.bizjournals.com/twincities/stories/2009/05/25/focus23.html |access-date= |website=Minneapolis/St. Paul Business Journal}}</ref> Har ila yau, an ba ta suna Ivy League Player of the Year sau uku a jere, kuma ta zama Academic All-American sau biyu da kuma tawagar All-American ta uku. Koziara ta sami girmamawa daga NCAA a matsayin wanda ya lashe kyautar Silver Anniversary kuma an shigar da shi cikin New England Basketball Hall of Fame da Dartmouth's Wearers of the Green Hall of Fame . Ta jagoranci Big Green zuwa gasar zakarun Ivy League ta farko.<ref name=":0" /> Ta kuma lashe lambar yabo ta mata ta Ivy League guda hudu a jere, tare da jefa ƙafa 46, inci huɗu a cikin babban shekarunta. A wannan shekarar ta sami karbuwa ta Amurka a cikin harbi.
Ta kammala karatu daga Kwalejin Dartmouth a shekarar 1982.<ref name=":1">{{Cite web |last=Parker |first=Garrett |date=2018-07-12 |title=10 Things You Didn't Know About Anthem CEO Gail Boudreaux |url=https://moneyinc.com/anthem-ceo-gail-boudreaux/ |access-date=2020-05-05 |website=Money Inc |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=29 September 2015 |title=$2 Million Gift Endows Women's Basketball Head Coach Position {{!}} Dartmouth News |url=https://news.dartmouth.edu/news/2015/09/2-million-gift-endows-womens-basketball-head-coach-position |access-date=2020-05-05 |website=news.dartmouth.edu}}</ref> Ta halarci makarantar kasuwanci a Jami'ar Columbia kuma ta kammala karatu tare da manyan girmamawa a shekarar 1989.<ref name=":1" /><ref name=":0"/>
== Ayyukan sana'a ==
Ta yi shekaru ashirin a Aetna, sannan a 2002 aka nada ta shugaban Blue Cross / Blue Shield na Illinois. Ta zama mataimakiyar shugaban zartarwa don ayyukan waje a Kamfanin Kula da Lafiya, wanda ya ƙunshi Blue Cross / Blue Shield na Illinois.
A watan Mayu na shekara ta 2008 ta zama mataimakiyar shugaban kungiyar UnitedHealthcare a kungiyar UnitedHe Health Group . Daga Janairu 2011 zuwa Nuwamba 2014, ta kasance babban jami'in zartarwa na UnitedHealthcare, <ref>{{Cite web |title=Board of Trustees |url=https://www.dartmouth.edu/~trustees/biographies/boudreaux.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20180131135007/https://www.dartmouth.edu/~trustees/biographies/boudreaux.html |archive-date=January 31, 2018 |access-date=May 17, 2017 |publisher=Trustees of Dartmouth College |url-status=live }}</ref> babbar kamfanin inshora na Amurka, tare da abokan ciniki miliyan 45 da kudaden shiga na dala biliyan 120. <ref>{{Cite web |title=Gail Koziara Boudreaux '82 to Receive NCAA's Highest Honor |url=https://dartmouthsports.com/news/2022/1/10/athletics-boudreaux-to-receive-ncaas-highest-honor-220110.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20240729151952/https://dartmouthsports.com/news/2022/1/10/athletics-boudreaux-to-receive-ncaas-highest-honor-220110.aspx |archive-date=July 29, 2024 |access-date=December 25, 2024 |website=Dartmouth College Athletics |url-status=live }}</ref>
A cikin 2015, watanni bayan ta sauka daga mukamin Shugaba na UnitedHealthcare, Gail ta kafa kuma ta zama Shugaba na GKB Global Health, LLC, dabarun kiwon lafiya da kamfanin ba da shawara kan kasuwanci.<ref name="NCAA">{{Cite web |last=Eichelberger |first=Curtis |title=Gail Koziara Boudreaux: From the basketball court to the boardroom |url=https://www.ncaa.org/student-athletes/former-student-athlete/gail-koziara-boudreaux-basketball-court-boardroom |access-date=11 March 2016 |website=ncaa.org |archive-date=12 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160312120054/http://www.ncaa.org/student-athletes/former-student-athlete/gail-koziara-boudreaux-basketball-court-boardroom |url-status=dead }}</ref>
A watan Nuwamba na shekara ta 2017, an nada Boudreaux Shugaba na Anthem, Inc. <ref>{{Cite web |date=November 6, 2017 |title=Anthem names industry veteran Gail Boudreaux as new CEO |url=https://www.cnbc.com/2017/11/06/anthem-names-industry-veteran-gail-boudreaux-as-new-ceo.html |publisher=CNBC}}</ref> wanda tun daga lokacin aka sake sanya shi zuwa Elevance Health, Inc.<ref>{{Cite web |date=18 May 2022 |title=Form 8-K for Anthem Inc filed 05/18/2022 |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1156039/000119312522154417/d349212d8k.htm |access-date=28 June 2022 |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref>
== Kyaututtuka da karbuwa. ==
Kwanan nan a cikin 2021, Boudreaux ya kuma sami suna daga Modern Healthcare a matsayin daya daga cikin Mutanen da suka fi iko a cikin Kiwon Lafiya.<ref>{{Cite web |title=The 100 most influential people in health care, according to Modern Healthcare |url=https://www.advisory.com/daily-briefing/2021/12/21/100-most-influential |access-date=29 September 2022 |website=Advisory.com}}</ref> Minneapolis / St. Paul Business Journal a matsayin daya daga cikin manyan shugabannin masana'antu 25, kuma an haɗa su a cikin jerin mata 100 na Chicago na yau.
A cikin 2018, an ba Boudreaux lambar yabo ta Billie Jean King . <ref>{{Cite web |title=2018 Billie Jean King Leadership Award: Gail K. Boudreaux |url=https://www.womenssportsfoundation.org/programs/awards/2018-billie-jean-king-leadership-award-gail-k-boudreaux/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508141516/https://www.womenssportsfoundation.org/programs/awards/2018-billie-jean-king-leadership-award-gail-k-boudreaux/ |archive-date=2019-05-08 |access-date=2019-05-08 |website=Women's Sports Foundation |language=en-US}}</ref> A shekara ta 2022, an ba ta lambar yabo ta Theodore Roosevelt, tare da shigar da ita cikin CoSIDA Academic All-America Hall of Fame Class of 2022.<ref>{{Cite web |last=McGuire |first=Corbin |date=13 January 2022 |title=2022 Theodore Roosevelt Award: Gail Koziara Boudreaux |url=https://www.ncaa.org/news/2022/1/13/media-center-2022-theodore-roosevelt-award-gail-koziara-boudreaux.aspx |access-date=29 September 2022 |publisher=NCAA}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bollig |first=Laurie |title=CoSIDA Academic All-America® Hall of Fame Class of 2022 Announced |url=https://academicallamerica.com/news/2022/4/6/aaa-hall-of-fame-cosida-academic-all-america-hall-of-fame-class-of-2022-announced.aspx |access-date=29 September 2022 |publisher=College Sports Information Directors of America Academic All-America Program}}</ref>
A cikin 2023, Boudreaux ta zama mace ta farko da aka zaba a matsayin shugabar Majalisar Kasuwanci, ƙungiyar manyan Shugabannin.<ref>{{Cite web |last=Wilson |first=Rylee |date=2023-02-08 |title=Elevance Health CEO 1st woman elected chair of the Business Council |url=https://www.beckerspayer.com/executive-moves/elevance-health-ceo-1st-woman-elected-chair-of-the-business-council.html |access-date=2024-06-24 |website=www.beckerspayer.com |language=en-gb}}</ref>
== Rayuwa ta mutum. ==
Ta auri Terry Boudreaux, suna da 'ya'ya maza biyu, kuma suna zaune a Indianapolis . <ref>{{Cite web |last=April 2024 |first=Lisa Furlong {{!}} March- |title=Gail Koziara Boudreaux '82 |url=https://dartmouthalumnimagazine.com/articles/gail-koziara-boudreaux-82 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240303094912/https://dartmouthalumnimagazine.com/articles/gail-koziara-boudreaux-82 |archive-date=2024-03-03 |access-date=2024-12-07 |website=Dartmouth Alumni Magazine |language=en |url-status=live }}</ref>
== Manazarta. ==
{{Reflist|30em}}
[[Rukuni:Haihuwan 1960]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
1wwbmozn4newugwfr60g3fm93ltehc5
825988
825987
2026-04-24T17:39:56Z
Pharouqenr
25549
825988
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Gail Koziara Boudreaux''' (née Koziara, an haife ta a shekara ta 1960) 'yar kasuwa ce ta Amurka. Ita ce shugabar kuma Shugaba na Elevance Health tun 2017, kuma ta kasance mai zartarwa ga wasu kamfanonin inshorar kiwon lafiya ciki har da Aetna, BlueCross BlueShield na Illinois (2002), da UnitedHealth Group (2008).
A shekarar 2015, Boudreaux ta kafa kamfaninta na ba da shawara kan kiwon lafiya, GKB Global Health, LLC. A cikin 2017, ta zama Shugaba na Elevance Health . A cikin 2020, Boudreaux ta kasance ta 10 a cikin jerin ''Forbes'' na "Mata 100 mafi iko a duniya" kuma ta kasance ta 14 a cikin 2023.<ref name="Forbes Powerful Women 2020">{{Cite web |title=The World's 100 Most Powerful Women |url=https://www.forbes.com/power-women/list/ |access-date=24 December 2020 |website=[[Forbes]]}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |title=The World's Most Powerful Women 2023 |url=https://www.forbes.com/lists/power-women/ |access-date= |website=Forbes |language=en}}</ref> Ta kasance a matsayi na 10 a jerin Fortune na Mata mafi iko a cikin 2023.<ref name=":2">{{Cite web |title=Most Powerful Women |url=https://fortune.com/ranking/most-powerful-women/ |access-date= |website=[[Fortune (magazine)|Fortune]] |language=en}}</ref> A cikin 2023, ta sami dala miliyan 21.9. <ref>{{Cite web |last=Salary.com |first=Site built by |title=President and Chief Executive Officer (CEO) Gail K. Boudreaux salary at ELEVANCE HEALTH INC |url=https://www1.salary.com/Gail-K-Boudreaux-Salary-Bonus-Stock-Options-for-ANTHEM-INC.html#:~:text=Boudreaux%20made%20$21,889,039%20in%20total,from%20other%20types%20of%20compensation. |access-date=2024-09-14 |website=Salary.com |archive-date=2024-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914061253/https://www1.salary.com/Gail-K-Boudreaux-Salary-Bonus-Stock-Options-for-ANTHEM-INC.html#:~:text=Boudreaux%20made%20$21,889,039%20in%20total,from%20other%20types%20of%20compensation. |url-status=dead }}</ref>
== Makarantar sakandare ==
Boudreaux ta halarci makarantar sakandare ta Chicopee a Chicopee, Massachusetts . Kungiyarta ta lashe gasar zakarun jihar sau biyu. A shekara ta 17, ta samu maki 23.4 da kuma 20 a wasan kwallon kwando na ƴan mata na Chicopee Comprehensive. Daga ƙarshe ta zira kwallaye 1,719 a makaranta kuma an kira ta Parade All American a shekarunta na farko. Babban cibiyar 6'2" ta kuma gudanar da rikodin harbi na 'yan mata na jihar Massachusetts tare da jefa ƙafa 44, inci shida.
== Kwalejin ==
Koziara ta jagoranci wasan kwando na mata na Big Green a zira kwallaye na shekaru uku a jere, kuma har yanzu tana da rikodin makaranta da yawa. Ta zama babban mai zira kwallaye a Dartmouth.<ref name=":0">{{Cite web |last=Peters |first=Joey |date=24 May 2009 |title=Industry leader: Gail Boudreaux |url=https://www.bizjournals.com/twincities/stories/2009/05/25/focus23.html |access-date= |website=Minneapolis/St. Paul Business Journal}}</ref> Har ila yau, an ba ta suna Ivy League Player of the Year sau uku a jere, kuma ta zama Academic All-American sau biyu da kuma tawagar All-American ta uku. Koziara ta sami girmamawa daga NCAA a matsayin wanda ya lashe kyautar Silver Anniversary kuma an shigar da shi cikin New England Basketball Hall of Fame da Dartmouth's Wearers of the Green Hall of Fame . Ta jagoranci Big Green zuwa gasar zakarun Ivy League ta farko.<ref name=":0" /> Ta kuma lashe lambar yabo ta mata ta Ivy League guda hudu a jere, tare da jefa ƙafa 46, inci huɗu a cikin babban shekarunta. A wannan shekarar ta sami karbuwa ta Amurka a cikin harbi.
Ta kammala karatu daga Kwalejin Dartmouth a shekarar 1982.<ref name=":1">{{Cite web |last=Parker |first=Garrett |date=2018-07-12 |title=10 Things You Didn't Know About Anthem CEO Gail Boudreaux |url=https://moneyinc.com/anthem-ceo-gail-boudreaux/ |access-date=2020-05-05 |website=Money Inc |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=29 September 2015 |title=$2 Million Gift Endows Women's Basketball Head Coach Position {{!}} Dartmouth News |url=https://news.dartmouth.edu/news/2015/09/2-million-gift-endows-womens-basketball-head-coach-position |access-date=2020-05-05 |website=news.dartmouth.edu}}</ref> Ta halarci makarantar kasuwanci a Jami'ar Columbia kuma ta kammala karatu tare da manyan girmamawa a shekarar 1989.<ref name=":1" /><ref name=":0"/>
== Ayyukan sana'a ==
Ta yi shekaru ashirin a Aetna, sannan a 2002 aka nada ta shugaban Blue Cross / Blue Shield na Illinois. Ta zama mataimakiyar shugaban zartarwa don ayyukan waje a Kamfanin Kula da Lafiya, wanda ya ƙunshi Blue Cross / Blue Shield na Illinois.
A watan Mayu na shekara ta 2008 ta zama mataimakiyar shugaban kungiyar UnitedHealthcare a kungiyar UnitedHe Health Group . Daga Janairu 2011 zuwa Nuwamba 2014, ta kasance babban jami'in zartarwa na UnitedHealthcare,<ref>{{Cite web |title=Board of Trustees |url=https://www.dartmouth.edu/~trustees/biographies/boudreaux.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20180131135007/https://www.dartmouth.edu/~trustees/biographies/boudreaux.html |archive-date=January 31, 2018 |access-date=May 17, 2017 |publisher=Trustees of Dartmouth College |url-status=live }}</ref> babbar kamfanin inshora na Amurka, tare da abokan ciniki miliyan 45 da kudaden shiga na dala biliyan 120. <ref>{{Cite web |title=Gail Koziara Boudreaux '82 to Receive NCAA's Highest Honor |url=https://dartmouthsports.com/news/2022/1/10/athletics-boudreaux-to-receive-ncaas-highest-honor-220110.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20240729151952/https://dartmouthsports.com/news/2022/1/10/athletics-boudreaux-to-receive-ncaas-highest-honor-220110.aspx |archive-date=July 29, 2024 |access-date=December 25, 2024 |website=Dartmouth College Athletics |url-status=live }}</ref>
A cikin 2015, watanni bayan ta sauka daga mukamin Shugaba na UnitedHealthcare, Gail ta kafa kuma ta zama Shugaba na GKB Global Health, LLC, dabarun kiwon lafiya da kamfanin ba da shawara kan kasuwanci.<ref name="NCAA">{{Cite web |last=Eichelberger |first=Curtis |title=Gail Koziara Boudreaux: From the basketball court to the boardroom |url=https://www.ncaa.org/student-athletes/former-student-athlete/gail-koziara-boudreaux-basketball-court-boardroom |access-date=11 March 2016 |website=ncaa.org |archive-date=12 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160312120054/http://www.ncaa.org/student-athletes/former-student-athlete/gail-koziara-boudreaux-basketball-court-boardroom |url-status=dead }}</ref>
A watan Nuwamba na shekara ta 2017, an nada Boudreaux Shugaba na Anthem, Inc. <ref>{{Cite web |date=November 6, 2017 |title=Anthem names industry veteran Gail Boudreaux as new CEO |url=https://www.cnbc.com/2017/11/06/anthem-names-industry-veteran-gail-boudreaux-as-new-ceo.html |publisher=CNBC}}</ref> wanda tun daga lokacin aka sake sanya shi zuwa Elevance Health, Inc.<ref>{{Cite web |date=18 May 2022 |title=Form 8-K for Anthem Inc filed 05/18/2022 |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1156039/000119312522154417/d349212d8k.htm |access-date=28 June 2022 |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref>
== Kyaututtuka da karbuwa. ==
Kwanan nan a cikin 2021, Boudreaux ya kuma sami suna daga Modern Healthcare a matsayin daya daga cikin Mutanen da suka fi iko a cikin Kiwon Lafiya.<ref>{{Cite web |title=The 100 most influential people in health care, according to Modern Healthcare |url=https://www.advisory.com/daily-briefing/2021/12/21/100-most-influential |access-date=29 September 2022 |website=Advisory.com}}</ref> Minneapolis / St. Paul Business Journal a matsayin daya daga cikin manyan shugabannin masana'antu 25, kuma an haɗa su a cikin jerin mata 100 na Chicago na yau.
A cikin 2018, an ba Boudreaux lambar yabo ta Billie Jean King . <ref>{{Cite web |title=2018 Billie Jean King Leadership Award: Gail K. Boudreaux |url=https://www.womenssportsfoundation.org/programs/awards/2018-billie-jean-king-leadership-award-gail-k-boudreaux/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508141516/https://www.womenssportsfoundation.org/programs/awards/2018-billie-jean-king-leadership-award-gail-k-boudreaux/ |archive-date=2019-05-08 |access-date=2019-05-08 |website=Women's Sports Foundation |language=en-US}}</ref> A shekara ta 2022, an ba ta lambar yabo ta Theodore Roosevelt, tare da shigar da ita cikin CoSIDA Academic All-America Hall of Fame Class of 2022.<ref>{{Cite web |last=McGuire |first=Corbin |date=13 January 2022 |title=2022 Theodore Roosevelt Award: Gail Koziara Boudreaux |url=https://www.ncaa.org/news/2022/1/13/media-center-2022-theodore-roosevelt-award-gail-koziara-boudreaux.aspx |access-date=29 September 2022 |publisher=NCAA}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bollig |first=Laurie |title=CoSIDA Academic All-America® Hall of Fame Class of 2022 Announced |url=https://academicallamerica.com/news/2022/4/6/aaa-hall-of-fame-cosida-academic-all-america-hall-of-fame-class-of-2022-announced.aspx |access-date=29 September 2022 |publisher=College Sports Information Directors of America Academic All-America Program}}</ref>
A cikin 2023, Boudreaux ta zama mace ta farko da aka zaba a matsayin shugabar Majalisar Kasuwanci, ƙungiyar manyan Shugabannin.<ref>{{Cite web |last=Wilson |first=Rylee |date=2023-02-08 |title=Elevance Health CEO 1st woman elected chair of the Business Council |url=https://www.beckerspayer.com/executive-moves/elevance-health-ceo-1st-woman-elected-chair-of-the-business-council.html |access-date=2024-06-24 |website=www.beckerspayer.com |language=en-gb}}</ref>
== Rayuwa ta mutum. ==
Ta auri Terry Boudreaux, suna da 'ya'ya maza biyu, kuma suna zaune a Indianapolis . <ref>{{Cite web |last=April 2024 |first=Lisa Furlong {{!}} March- |title=Gail Koziara Boudreaux '82 |url=https://dartmouthalumnimagazine.com/articles/gail-koziara-boudreaux-82 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240303094912/https://dartmouthalumnimagazine.com/articles/gail-koziara-boudreaux-82 |archive-date=2024-03-03 |access-date=2024-12-07 |website=Dartmouth Alumni Magazine |language=en |url-status=live }}</ref>
== Manazarta. ==
{{Reflist|30em}}
[[Rukuni:Haihuwan 1960]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
1muea2ag7141b8i2oqci5zqtztqy4ow
825989
825988
2026-04-24T17:40:10Z
Pharouqenr
25549
825989
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Gail Koziara Boudreaux''' (née Koziara, an haife ta a shekara ta 1960) 'yar kasuwa ce ta Amurka. Ita ce shugabar kuma Shugaba na Elevance Health tun 2017, kuma ta kasance mai zartarwa ga wasu kamfanonin inshorar kiwon lafiya ciki har da Aetna, BlueCross BlueShield na Illinois (2002), da UnitedHealth Group (2008).
A shekarar 2015, Boudreaux ta kafa kamfaninta na ba da shawara kan kiwon lafiya, GKB Global Health, LLC. A cikin 2017, ta zama Shugaba na Elevance Health . A cikin 2020, Boudreaux ta kasance ta 10 a cikin jerin ''Forbes'' na "Mata 100 mafi iko a duniya" kuma ta kasance ta 14 a cikin 2023.<ref name="Forbes Powerful Women 2020">{{Cite web |title=The World's 100 Most Powerful Women |url=https://www.forbes.com/power-women/list/ |access-date=24 December 2020 |website=[[Forbes]]}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |title=The World's Most Powerful Women 2023 |url=https://www.forbes.com/lists/power-women/ |access-date= |website=Forbes |language=en}}</ref> Ta kasance a matsayi na 10 a jerin Fortune na Mata mafi iko a cikin 2023.<ref name=":2">{{Cite web |title=Most Powerful Women |url=https://fortune.com/ranking/most-powerful-women/ |access-date= |website=[[Fortune (magazine)|Fortune]] |language=en}}</ref> A cikin 2023, ta sami dala miliyan 21.9. <ref>{{Cite web |last=Salary.com |first=Site built by |title=President and Chief Executive Officer (CEO) Gail K. Boudreaux salary at ELEVANCE HEALTH INC |url=https://www1.salary.com/Gail-K-Boudreaux-Salary-Bonus-Stock-Options-for-ANTHEM-INC.html#:~:text=Boudreaux%20made%20$21,889,039%20in%20total,from%20other%20types%20of%20compensation. |access-date=2024-09-14 |website=Salary.com |archive-date=2024-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914061253/https://www1.salary.com/Gail-K-Boudreaux-Salary-Bonus-Stock-Options-for-ANTHEM-INC.html#:~:text=Boudreaux%20made%20$21,889,039%20in%20total,from%20other%20types%20of%20compensation. |url-status=dead }}</ref>
== Makarantar sakandare ==
Boudreaux ta halarci makarantar sakandare ta Chicopee a Chicopee, Massachusetts . Kungiyarta ta lashe gasar zakarun jihar sau biyu. A shekara ta 17, ta samu maki 23.4 da kuma 20 a wasan kwallon kwando na ƴan mata na Chicopee Comprehensive. Daga ƙarshe ta zira kwallaye 1,719 a makaranta kuma an kira ta Parade All American a shekarunta na farko. Babban cibiyar 6'2" ta kuma gudanar da rikodin harbi na 'yan mata na jihar Massachusetts tare da jefa ƙafa 44, inci shida.
== Kwalejin ==
Koziara ta jagoranci wasan kwando na mata na Big Green a zira kwallaye na shekaru uku a jere, kuma har yanzu tana da rikodin makaranta da yawa. Ta zama babban mai zira kwallaye a Dartmouth.<ref name=":0">{{Cite web |last=Peters |first=Joey |date=24 May 2009 |title=Industry leader: Gail Boudreaux |url=https://www.bizjournals.com/twincities/stories/2009/05/25/focus23.html |access-date= |website=Minneapolis/St. Paul Business Journal}}</ref> Har ila yau, an ba ta suna Ivy League Player of the Year sau uku a jere, kuma ta zama Academic All-American sau biyu da kuma tawagar All-American ta uku. Koziara ta sami girmamawa daga NCAA a matsayin wanda ya lashe kyautar Silver Anniversary kuma an shigar da shi cikin New England Basketball Hall of Fame da Dartmouth's Wearers of the Green Hall of Fame . Ta jagoranci Big Green zuwa gasar zakarun Ivy League ta farko.<ref name=":0" /> Ta kuma lashe lambar yabo ta mata ta Ivy League guda hudu a jere, tare da jefa ƙafa 46, inci huɗu a cikin babban shekarunta. A wannan shekarar ta sami karbuwa ta Amurka a cikin harbi.
Ta kammala karatu daga Kwalejin Dartmouth a shekarar 1982.<ref name=":1">{{Cite web |last=Parker |first=Garrett |date=2018-07-12 |title=10 Things You Didn't Know About Anthem CEO Gail Boudreaux |url=https://moneyinc.com/anthem-ceo-gail-boudreaux/ |access-date=2020-05-05 |website=Money Inc |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=29 September 2015 |title=$2 Million Gift Endows Women's Basketball Head Coach Position {{!}} Dartmouth News |url=https://news.dartmouth.edu/news/2015/09/2-million-gift-endows-womens-basketball-head-coach-position |access-date=2020-05-05 |website=news.dartmouth.edu}}</ref> Ta halarci makarantar kasuwanci a Jami'ar Columbia kuma ta kammala karatu tare da manyan girmamawa a shekarar 1989.<ref name=":1" /><ref name=":0"/>
== Ayyukan sana'a ==
Ta yi shekaru ashirin a Aetna, sannan a 2002 aka nada ta shugaban Blue Cross / Blue Shield na Illinois. Ta zama mataimakiyar shugaban zartarwa don ayyukan waje a Kamfanin Kula da Lafiya, wanda ya ƙunshi Blue Cross / Blue Shield na Illinois.
A watan Mayu na shekara ta 2008 ta zama mataimakiyar shugaban kungiyar UnitedHealthcare a kungiyar UnitedHe Health Group . Daga Janairu 2011 zuwa Nuwamba 2014, ta kasance babban jami'in zartarwa na UnitedHealthcare,<ref>{{Cite web |title=Board of Trustees |url=https://www.dartmouth.edu/~trustees/biographies/boudreaux.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20180131135007/https://www.dartmouth.edu/~trustees/biographies/boudreaux.html |archive-date=January 31, 2018 |access-date=May 17, 2017 |publisher=Trustees of Dartmouth College |url-status=live }}</ref> babbar kamfanin inshora na Amurka, tare da abokan ciniki miliyan 45 da kudaden shiga na dala biliyan 120.<ref>{{Cite web |title=Gail Koziara Boudreaux '82 to Receive NCAA's Highest Honor |url=https://dartmouthsports.com/news/2022/1/10/athletics-boudreaux-to-receive-ncaas-highest-honor-220110.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20240729151952/https://dartmouthsports.com/news/2022/1/10/athletics-boudreaux-to-receive-ncaas-highest-honor-220110.aspx |archive-date=July 29, 2024 |access-date=December 25, 2024 |website=Dartmouth College Athletics |url-status=live }}</ref>
A cikin 2015, watanni bayan ta sauka daga mukamin Shugaba na UnitedHealthcare, Gail ta kafa kuma ta zama Shugaba na GKB Global Health, LLC, dabarun kiwon lafiya da kamfanin ba da shawara kan kasuwanci.<ref name="NCAA">{{Cite web |last=Eichelberger |first=Curtis |title=Gail Koziara Boudreaux: From the basketball court to the boardroom |url=https://www.ncaa.org/student-athletes/former-student-athlete/gail-koziara-boudreaux-basketball-court-boardroom |access-date=11 March 2016 |website=ncaa.org |archive-date=12 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160312120054/http://www.ncaa.org/student-athletes/former-student-athlete/gail-koziara-boudreaux-basketball-court-boardroom |url-status=dead }}</ref>
A watan Nuwamba na shekara ta 2017, an nada Boudreaux Shugaba na Anthem, Inc. <ref>{{Cite web |date=November 6, 2017 |title=Anthem names industry veteran Gail Boudreaux as new CEO |url=https://www.cnbc.com/2017/11/06/anthem-names-industry-veteran-gail-boudreaux-as-new-ceo.html |publisher=CNBC}}</ref> wanda tun daga lokacin aka sake sanya shi zuwa Elevance Health, Inc.<ref>{{Cite web |date=18 May 2022 |title=Form 8-K for Anthem Inc filed 05/18/2022 |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1156039/000119312522154417/d349212d8k.htm |access-date=28 June 2022 |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref>
== Kyaututtuka da karbuwa. ==
Kwanan nan a cikin 2021, Boudreaux ya kuma sami suna daga Modern Healthcare a matsayin daya daga cikin Mutanen da suka fi iko a cikin Kiwon Lafiya.<ref>{{Cite web |title=The 100 most influential people in health care, according to Modern Healthcare |url=https://www.advisory.com/daily-briefing/2021/12/21/100-most-influential |access-date=29 September 2022 |website=Advisory.com}}</ref> Minneapolis / St. Paul Business Journal a matsayin daya daga cikin manyan shugabannin masana'antu 25, kuma an haɗa su a cikin jerin mata 100 na Chicago na yau.
A cikin 2018, an ba Boudreaux lambar yabo ta Billie Jean King . <ref>{{Cite web |title=2018 Billie Jean King Leadership Award: Gail K. Boudreaux |url=https://www.womenssportsfoundation.org/programs/awards/2018-billie-jean-king-leadership-award-gail-k-boudreaux/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508141516/https://www.womenssportsfoundation.org/programs/awards/2018-billie-jean-king-leadership-award-gail-k-boudreaux/ |archive-date=2019-05-08 |access-date=2019-05-08 |website=Women's Sports Foundation |language=en-US}}</ref> A shekara ta 2022, an ba ta lambar yabo ta Theodore Roosevelt, tare da shigar da ita cikin CoSIDA Academic All-America Hall of Fame Class of 2022.<ref>{{Cite web |last=McGuire |first=Corbin |date=13 January 2022 |title=2022 Theodore Roosevelt Award: Gail Koziara Boudreaux |url=https://www.ncaa.org/news/2022/1/13/media-center-2022-theodore-roosevelt-award-gail-koziara-boudreaux.aspx |access-date=29 September 2022 |publisher=NCAA}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bollig |first=Laurie |title=CoSIDA Academic All-America® Hall of Fame Class of 2022 Announced |url=https://academicallamerica.com/news/2022/4/6/aaa-hall-of-fame-cosida-academic-all-america-hall-of-fame-class-of-2022-announced.aspx |access-date=29 September 2022 |publisher=College Sports Information Directors of America Academic All-America Program}}</ref>
A cikin 2023, Boudreaux ta zama mace ta farko da aka zaba a matsayin shugabar Majalisar Kasuwanci, ƙungiyar manyan Shugabannin.<ref>{{Cite web |last=Wilson |first=Rylee |date=2023-02-08 |title=Elevance Health CEO 1st woman elected chair of the Business Council |url=https://www.beckerspayer.com/executive-moves/elevance-health-ceo-1st-woman-elected-chair-of-the-business-council.html |access-date=2024-06-24 |website=www.beckerspayer.com |language=en-gb}}</ref>
== Rayuwa ta mutum. ==
Ta auri Terry Boudreaux, suna da 'ya'ya maza biyu, kuma suna zaune a Indianapolis . <ref>{{Cite web |last=April 2024 |first=Lisa Furlong {{!}} March- |title=Gail Koziara Boudreaux '82 |url=https://dartmouthalumnimagazine.com/articles/gail-koziara-boudreaux-82 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240303094912/https://dartmouthalumnimagazine.com/articles/gail-koziara-boudreaux-82 |archive-date=2024-03-03 |access-date=2024-12-07 |website=Dartmouth Alumni Magazine |language=en |url-status=live }}</ref>
== Manazarta. ==
{{Reflist|30em}}
[[Rukuni:Haihuwan 1960]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
7ke671p7pven6gaf89teopfin7dwtf0
825990
825989
2026-04-24T17:40:25Z
Pharouqenr
25549
825990
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Gail Koziara Boudreaux''' (née Koziara, an haife ta a shekara ta 1960) 'yar kasuwa ce ta Amurka. Ita ce shugabar kuma Shugaba na Elevance Health tun 2017, kuma ta kasance mai zartarwa ga wasu kamfanonin inshorar kiwon lafiya ciki har da Aetna, BlueCross BlueShield na Illinois (2002), da UnitedHealth Group (2008).
A shekarar 2015, Boudreaux ta kafa kamfaninta na ba da shawara kan kiwon lafiya, GKB Global Health, LLC. A cikin 2017, ta zama Shugaba na Elevance Health . A cikin 2020, Boudreaux ta kasance ta 10 a cikin jerin ''Forbes'' na "Mata 100 mafi iko a duniya" kuma ta kasance ta 14 a cikin 2023.<ref name="Forbes Powerful Women 2020">{{Cite web |title=The World's 100 Most Powerful Women |url=https://www.forbes.com/power-women/list/ |access-date=24 December 2020 |website=[[Forbes]]}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |title=The World's Most Powerful Women 2023 |url=https://www.forbes.com/lists/power-women/ |access-date= |website=Forbes |language=en}}</ref> Ta kasance a matsayi na 10 a jerin Fortune na Mata mafi iko a cikin 2023.<ref name=":2">{{Cite web |title=Most Powerful Women |url=https://fortune.com/ranking/most-powerful-women/ |access-date= |website=[[Fortune (magazine)|Fortune]] |language=en}}</ref> A cikin 2023, ta sami dala miliyan 21.9. <ref>{{Cite web |last=Salary.com |first=Site built by |title=President and Chief Executive Officer (CEO) Gail K. Boudreaux salary at ELEVANCE HEALTH INC |url=https://www1.salary.com/Gail-K-Boudreaux-Salary-Bonus-Stock-Options-for-ANTHEM-INC.html#:~:text=Boudreaux%20made%20$21,889,039%20in%20total,from%20other%20types%20of%20compensation. |access-date=2024-09-14 |website=Salary.com |archive-date=2024-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914061253/https://www1.salary.com/Gail-K-Boudreaux-Salary-Bonus-Stock-Options-for-ANTHEM-INC.html#:~:text=Boudreaux%20made%20$21,889,039%20in%20total,from%20other%20types%20of%20compensation. |url-status=dead }}</ref>
== Makarantar sakandare ==
Boudreaux ta halarci makarantar sakandare ta Chicopee a Chicopee, Massachusetts . Kungiyarta ta lashe gasar zakarun jihar sau biyu. A shekara ta 17, ta samu maki 23.4 da kuma 20 a wasan kwallon kwando na ƴan mata na Chicopee Comprehensive. Daga ƙarshe ta zira kwallaye 1,719 a makaranta kuma an kira ta Parade All American a shekarunta na farko. Babban cibiyar 6'2" ta kuma gudanar da rikodin harbi na 'yan mata na jihar Massachusetts tare da jefa ƙafa 44, inci shida.
== Kwalejin ==
Koziara ta jagoranci wasan kwando na mata na Big Green a zira kwallaye na shekaru uku a jere, kuma har yanzu tana da rikodin makaranta da yawa. Ta zama babban mai zira kwallaye a Dartmouth.<ref name=":0">{{Cite web |last=Peters |first=Joey |date=24 May 2009 |title=Industry leader: Gail Boudreaux |url=https://www.bizjournals.com/twincities/stories/2009/05/25/focus23.html |access-date= |website=Minneapolis/St. Paul Business Journal}}</ref> Har ila yau, an ba ta suna Ivy League Player of the Year sau uku a jere, kuma ta zama Academic All-American sau biyu da kuma tawagar All-American ta uku. Koziara ta sami girmamawa daga NCAA a matsayin wanda ya lashe kyautar Silver Anniversary kuma an shigar da shi cikin New England Basketball Hall of Fame da Dartmouth's Wearers of the Green Hall of Fame . Ta jagoranci Big Green zuwa gasar zakarun Ivy League ta farko.<ref name=":0" /> Ta kuma lashe lambar yabo ta mata ta Ivy League guda hudu a jere, tare da jefa ƙafa 46, inci huɗu a cikin babban shekarunta. A wannan shekarar ta sami karbuwa ta Amurka a cikin harbi.
Ta kammala karatu daga Kwalejin Dartmouth a shekarar 1982.<ref name=":1">{{Cite web |last=Parker |first=Garrett |date=2018-07-12 |title=10 Things You Didn't Know About Anthem CEO Gail Boudreaux |url=https://moneyinc.com/anthem-ceo-gail-boudreaux/ |access-date=2020-05-05 |website=Money Inc |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=29 September 2015 |title=$2 Million Gift Endows Women's Basketball Head Coach Position {{!}} Dartmouth News |url=https://news.dartmouth.edu/news/2015/09/2-million-gift-endows-womens-basketball-head-coach-position |access-date=2020-05-05 |website=news.dartmouth.edu}}</ref> Ta halarci makarantar kasuwanci a Jami'ar Columbia kuma ta kammala karatu tare da manyan girmamawa a shekarar 1989.<ref name=":1" /><ref name=":0"/>
== Ayyukan sana'a ==
Ta yi shekaru ashirin a Aetna, sannan a 2002 aka nada ta shugaban Blue Cross / Blue Shield na Illinois. Ta zama mataimakiyar shugaban zartarwa don ayyukan waje a Kamfanin Kula da Lafiya, wanda ya ƙunshi Blue Cross / Blue Shield na Illinois.
A watan Mayu na shekara ta 2008 ta zama mataimakiyar shugaban kungiyar UnitedHealthcare a kungiyar UnitedHe Health Group . Daga Janairu 2011 zuwa Nuwamba 2014, ta kasance babban jami'in zartarwa na UnitedHealthcare,<ref>{{Cite web |title=Board of Trustees |url=https://www.dartmouth.edu/~trustees/biographies/boudreaux.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20180131135007/https://www.dartmouth.edu/~trustees/biographies/boudreaux.html |archive-date=January 31, 2018 |access-date=May 17, 2017 |publisher=Trustees of Dartmouth College |url-status=live }}</ref> babbar kamfanin inshora na Amurka, tare da abokan ciniki miliyan 45 da kudaden shiga na dala biliyan 120.<ref>{{Cite web |title=Gail Koziara Boudreaux '82 to Receive NCAA's Highest Honor |url=https://dartmouthsports.com/news/2022/1/10/athletics-boudreaux-to-receive-ncaas-highest-honor-220110.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20240729151952/https://dartmouthsports.com/news/2022/1/10/athletics-boudreaux-to-receive-ncaas-highest-honor-220110.aspx |archive-date=July 29, 2024 |access-date=December 25, 2024 |website=Dartmouth College Athletics |url-status=live }}</ref>
A cikin 2015, watanni bayan ta sauka daga mukamin Shugaba na UnitedHealthcare, Gail ta kafa kuma ta zama Shugaba na GKB Global Health, LLC, dabarun kiwon lafiya da kamfanin ba da shawara kan kasuwanci.<ref name="NCAA">{{Cite web |last=Eichelberger |first=Curtis |title=Gail Koziara Boudreaux: From the basketball court to the boardroom |url=https://www.ncaa.org/student-athletes/former-student-athlete/gail-koziara-boudreaux-basketball-court-boardroom |access-date=11 March 2016 |website=ncaa.org |archive-date=12 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160312120054/http://www.ncaa.org/student-athletes/former-student-athlete/gail-koziara-boudreaux-basketball-court-boardroom |url-status=dead }}</ref>
A watan Nuwamba na shekara ta 2017, an nada Boudreaux Shugaba na Anthem, Inc. <ref>{{Cite web |date=November 6, 2017 |title=Anthem names industry veteran Gail Boudreaux as new CEO |url=https://www.cnbc.com/2017/11/06/anthem-names-industry-veteran-gail-boudreaux-as-new-ceo.html |publisher=CNBC}}</ref> wanda tun daga lokacin aka sake sanya shi zuwa Elevance Health, Inc.<ref>{{Cite web |date=18 May 2022 |title=Form 8-K for Anthem Inc filed 05/18/2022 |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1156039/000119312522154417/d349212d8k.htm |access-date=28 June 2022 |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref>
== Kyaututtuka da karbuwa. ==
Kwanan nan a cikin 2021, Boudreaux ya kuma sami suna daga Modern Healthcare a matsayin daya daga cikin Mutanen da suka fi iko a cikin Kiwon Lafiya.<ref>{{Cite web |title=The 100 most influential people in health care, according to Modern Healthcare |url=https://www.advisory.com/daily-briefing/2021/12/21/100-most-influential |access-date=29 September 2022 |website=Advisory.com}}</ref> Minneapolis / St. Paul Business Journal a matsayin daya daga cikin manyan shugabannin masana'antu 25, kuma an haɗa su a cikin jerin mata 100 na Chicago na yau.
A cikin 2018, an ba Boudreaux lambar yabo ta Billie Jean King.<ref>{{Cite web |title=2018 Billie Jean King Leadership Award: Gail K. Boudreaux |url=https://www.womenssportsfoundation.org/programs/awards/2018-billie-jean-king-leadership-award-gail-k-boudreaux/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508141516/https://www.womenssportsfoundation.org/programs/awards/2018-billie-jean-king-leadership-award-gail-k-boudreaux/ |archive-date=2019-05-08 |access-date=2019-05-08 |website=Women's Sports Foundation |language=en-US}}</ref> A shekara ta 2022, an ba ta lambar yabo ta Theodore Roosevelt, tare da shigar da ita cikin CoSIDA Academic All-America Hall of Fame Class of 2022.<ref>{{Cite web |last=McGuire |first=Corbin |date=13 January 2022 |title=2022 Theodore Roosevelt Award: Gail Koziara Boudreaux |url=https://www.ncaa.org/news/2022/1/13/media-center-2022-theodore-roosevelt-award-gail-koziara-boudreaux.aspx |access-date=29 September 2022 |publisher=NCAA}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bollig |first=Laurie |title=CoSIDA Academic All-America® Hall of Fame Class of 2022 Announced |url=https://academicallamerica.com/news/2022/4/6/aaa-hall-of-fame-cosida-academic-all-america-hall-of-fame-class-of-2022-announced.aspx |access-date=29 September 2022 |publisher=College Sports Information Directors of America Academic All-America Program}}</ref>
A cikin 2023, Boudreaux ta zama mace ta farko da aka zaba a matsayin shugabar Majalisar Kasuwanci, ƙungiyar manyan Shugabannin.<ref>{{Cite web |last=Wilson |first=Rylee |date=2023-02-08 |title=Elevance Health CEO 1st woman elected chair of the Business Council |url=https://www.beckerspayer.com/executive-moves/elevance-health-ceo-1st-woman-elected-chair-of-the-business-council.html |access-date=2024-06-24 |website=www.beckerspayer.com |language=en-gb}}</ref>
== Rayuwa ta mutum. ==
Ta auri Terry Boudreaux, suna da 'ya'ya maza biyu, kuma suna zaune a Indianapolis . <ref>{{Cite web |last=April 2024 |first=Lisa Furlong {{!}} March- |title=Gail Koziara Boudreaux '82 |url=https://dartmouthalumnimagazine.com/articles/gail-koziara-boudreaux-82 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240303094912/https://dartmouthalumnimagazine.com/articles/gail-koziara-boudreaux-82 |archive-date=2024-03-03 |access-date=2024-12-07 |website=Dartmouth Alumni Magazine |language=en |url-status=live }}</ref>
== Manazarta. ==
{{Reflist|30em}}
[[Rukuni:Haihuwan 1960]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
f63fypupp8u39slr8bn892duosriky4
825991
825990
2026-04-24T17:40:46Z
Pharouqenr
25549
825991
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Gail Koziara Boudreaux''' (née Koziara, an haife ta a shekara ta 1960) 'yar kasuwa ce ta Amurka. Ita ce shugabar kuma Shugaba na Elevance Health tun 2017, kuma ta kasance mai zartarwa ga wasu kamfanonin inshorar kiwon lafiya ciki har da Aetna, BlueCross BlueShield na Illinois (2002), da UnitedHealth Group (2008).
A shekarar 2015, Boudreaux ta kafa kamfaninta na ba da shawara kan kiwon lafiya, GKB Global Health, LLC. A cikin 2017, ta zama Shugaba na Elevance Health . A cikin 2020, Boudreaux ta kasance ta 10 a cikin jerin ''Forbes'' na "Mata 100 mafi iko a duniya" kuma ta kasance ta 14 a cikin 2023.<ref name="Forbes Powerful Women 2020">{{Cite web |title=The World's 100 Most Powerful Women |url=https://www.forbes.com/power-women/list/ |access-date=24 December 2020 |website=[[Forbes]]}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |title=The World's Most Powerful Women 2023 |url=https://www.forbes.com/lists/power-women/ |access-date= |website=Forbes |language=en}}</ref> Ta kasance a matsayi na 10 a jerin Fortune na Mata mafi iko a cikin 2023.<ref name=":2">{{Cite web |title=Most Powerful Women |url=https://fortune.com/ranking/most-powerful-women/ |access-date= |website=[[Fortune (magazine)|Fortune]] |language=en}}</ref> A cikin 2023, ta sami dala miliyan 21.9. <ref>{{Cite web |last=Salary.com |first=Site built by |title=President and Chief Executive Officer (CEO) Gail K. Boudreaux salary at ELEVANCE HEALTH INC |url=https://www1.salary.com/Gail-K-Boudreaux-Salary-Bonus-Stock-Options-for-ANTHEM-INC.html#:~:text=Boudreaux%20made%20$21,889,039%20in%20total,from%20other%20types%20of%20compensation. |access-date=2024-09-14 |website=Salary.com |archive-date=2024-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914061253/https://www1.salary.com/Gail-K-Boudreaux-Salary-Bonus-Stock-Options-for-ANTHEM-INC.html#:~:text=Boudreaux%20made%20$21,889,039%20in%20total,from%20other%20types%20of%20compensation. |url-status=dead }}</ref>
== Makarantar sakandare ==
Boudreaux ta halarci makarantar sakandare ta Chicopee a Chicopee, Massachusetts . Kungiyarta ta lashe gasar zakarun jihar sau biyu. A shekara ta 17, ta samu maki 23.4 da kuma 20 a wasan kwallon kwando na ƴan mata na Chicopee Comprehensive. Daga ƙarshe ta zira kwallaye 1,719 a makaranta kuma an kira ta Parade All American a shekarunta na farko. Babban cibiyar 6'2" ta kuma gudanar da rikodin harbi na 'yan mata na jihar Massachusetts tare da jefa ƙafa 44, inci shida.
== Kwalejin ==
Koziara ta jagoranci wasan kwando na mata na Big Green a zira kwallaye na shekaru uku a jere, kuma har yanzu tana da rikodin makaranta da yawa. Ta zama babban mai zira kwallaye a Dartmouth.<ref name=":0">{{Cite web |last=Peters |first=Joey |date=24 May 2009 |title=Industry leader: Gail Boudreaux |url=https://www.bizjournals.com/twincities/stories/2009/05/25/focus23.html |access-date= |website=Minneapolis/St. Paul Business Journal}}</ref> Har ila yau, an ba ta suna Ivy League Player of the Year sau uku a jere, kuma ta zama Academic All-American sau biyu da kuma tawagar All-American ta uku. Koziara ta sami girmamawa daga NCAA a matsayin wanda ya lashe kyautar Silver Anniversary kuma an shigar da shi cikin New England Basketball Hall of Fame da Dartmouth's Wearers of the Green Hall of Fame . Ta jagoranci Big Green zuwa gasar zakarun Ivy League ta farko.<ref name=":0" /> Ta kuma lashe lambar yabo ta mata ta Ivy League guda hudu a jere, tare da jefa ƙafa 46, inci huɗu a cikin babban shekarunta. A wannan shekarar ta sami karbuwa ta Amurka a cikin harbi.
Ta kammala karatu daga Kwalejin Dartmouth a shekarar 1982.<ref name=":1">{{Cite web |last=Parker |first=Garrett |date=2018-07-12 |title=10 Things You Didn't Know About Anthem CEO Gail Boudreaux |url=https://moneyinc.com/anthem-ceo-gail-boudreaux/ |access-date=2020-05-05 |website=Money Inc |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=29 September 2015 |title=$2 Million Gift Endows Women's Basketball Head Coach Position {{!}} Dartmouth News |url=https://news.dartmouth.edu/news/2015/09/2-million-gift-endows-womens-basketball-head-coach-position |access-date=2020-05-05 |website=news.dartmouth.edu}}</ref> Ta halarci makarantar kasuwanci a Jami'ar Columbia kuma ta kammala karatu tare da manyan girmamawa a shekarar 1989.<ref name=":1" /><ref name=":0"/>
== Ayyukan sana'a ==
Ta yi shekaru ashirin a Aetna, sannan a 2002 aka nada ta shugaban Blue Cross / Blue Shield na Illinois. Ta zama mataimakiyar shugaban zartarwa don ayyukan waje a Kamfanin Kula da Lafiya, wanda ya ƙunshi Blue Cross / Blue Shield na Illinois.
A watan Mayu na shekara ta 2008 ta zama mataimakiyar shugaban kungiyar UnitedHealthcare a kungiyar UnitedHe Health Group . Daga Janairu 2011 zuwa Nuwamba 2014, ta kasance babban jami'in zartarwa na UnitedHealthcare,<ref>{{Cite web |title=Board of Trustees |url=https://www.dartmouth.edu/~trustees/biographies/boudreaux.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20180131135007/https://www.dartmouth.edu/~trustees/biographies/boudreaux.html |archive-date=January 31, 2018 |access-date=May 17, 2017 |publisher=Trustees of Dartmouth College |url-status=live }}</ref> babbar kamfanin inshora na Amurka, tare da abokan ciniki miliyan 45 da kudaden shiga na dala biliyan 120.<ref>{{Cite web |title=Gail Koziara Boudreaux '82 to Receive NCAA's Highest Honor |url=https://dartmouthsports.com/news/2022/1/10/athletics-boudreaux-to-receive-ncaas-highest-honor-220110.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20240729151952/https://dartmouthsports.com/news/2022/1/10/athletics-boudreaux-to-receive-ncaas-highest-honor-220110.aspx |archive-date=July 29, 2024 |access-date=December 25, 2024 |website=Dartmouth College Athletics |url-status=live }}</ref>
A cikin 2015, watanni bayan ta sauka daga mukamin Shugaba na UnitedHealthcare, Gail ta kafa kuma ta zama Shugaba na GKB Global Health, LLC, dabarun kiwon lafiya da kamfanin ba da shawara kan kasuwanci.<ref name="NCAA">{{Cite web |last=Eichelberger |first=Curtis |title=Gail Koziara Boudreaux: From the basketball court to the boardroom |url=https://www.ncaa.org/student-athletes/former-student-athlete/gail-koziara-boudreaux-basketball-court-boardroom |access-date=11 March 2016 |website=ncaa.org |archive-date=12 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160312120054/http://www.ncaa.org/student-athletes/former-student-athlete/gail-koziara-boudreaux-basketball-court-boardroom |url-status=dead }}</ref>
A watan Nuwamba na shekara ta 2017, an nada Boudreaux Shugaba na Anthem, Inc. <ref>{{Cite web |date=November 6, 2017 |title=Anthem names industry veteran Gail Boudreaux as new CEO |url=https://www.cnbc.com/2017/11/06/anthem-names-industry-veteran-gail-boudreaux-as-new-ceo.html |publisher=CNBC}}</ref> wanda tun daga lokacin aka sake sanya shi zuwa Elevance Health, Inc.<ref>{{Cite web |date=18 May 2022 |title=Form 8-K for Anthem Inc filed 05/18/2022 |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1156039/000119312522154417/d349212d8k.htm |access-date=28 June 2022 |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref>
== Kyaututtuka da karbuwa. ==
Kwanan nan a cikin 2021, Boudreaux ya kuma sami suna daga Modern Healthcare a matsayin daya daga cikin Mutanen da suka fi iko a cikin Kiwon Lafiya.<ref>{{Cite web |title=The 100 most influential people in health care, according to Modern Healthcare |url=https://www.advisory.com/daily-briefing/2021/12/21/100-most-influential |access-date=29 September 2022 |website=Advisory.com}}</ref> Minneapolis / St. Paul Business Journal a matsayin daya daga cikin manyan shugabannin masana'antu 25, kuma an haɗa su a cikin jerin mata 100 na Chicago na yau.
A cikin 2018, an ba Boudreaux lambar yabo ta Billie Jean King.<ref>{{Cite web |title=2018 Billie Jean King Leadership Award: Gail K. Boudreaux |url=https://www.womenssportsfoundation.org/programs/awards/2018-billie-jean-king-leadership-award-gail-k-boudreaux/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508141516/https://www.womenssportsfoundation.org/programs/awards/2018-billie-jean-king-leadership-award-gail-k-boudreaux/ |archive-date=2019-05-08 |access-date=2019-05-08 |website=Women's Sports Foundation |language=en-US}}</ref> A shekara ta 2022, an ba ta lambar yabo ta Theodore Roosevelt, tare da shigar da ita cikin CoSIDA Academic All-America Hall of Fame Class of 2022.<ref>{{Cite web |last=McGuire |first=Corbin |date=13 January 2022 |title=2022 Theodore Roosevelt Award: Gail Koziara Boudreaux |url=https://www.ncaa.org/news/2022/1/13/media-center-2022-theodore-roosevelt-award-gail-koziara-boudreaux.aspx |access-date=29 September 2022 |publisher=NCAA}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bollig |first=Laurie |title=CoSIDA Academic All-America® Hall of Fame Class of 2022 Announced |url=https://academicallamerica.com/news/2022/4/6/aaa-hall-of-fame-cosida-academic-all-america-hall-of-fame-class-of-2022-announced.aspx |access-date=29 September 2022 |publisher=College Sports Information Directors of America Academic All-America Program}}</ref>
A cikin 2023, Boudreaux ta zama mace ta farko da aka zaba a matsayin shugabar Majalisar Kasuwanci, ƙungiyar manyan Shugabannin.<ref>{{Cite web |last=Wilson |first=Rylee |date=2023-02-08 |title=Elevance Health CEO 1st woman elected chair of the Business Council |url=https://www.beckerspayer.com/executive-moves/elevance-health-ceo-1st-woman-elected-chair-of-the-business-council.html |access-date=2024-06-24 |website=www.beckerspayer.com |language=en-gb}}</ref>
== Rayuwa ta mutum. ==
Ta auri Terry Boudreaux, suna da 'ya'ya maza biyu, kuma suna zaune a Indianapolis.<ref>{{Cite web |last=April 2024 |first=Lisa Furlong {{!}} March- |title=Gail Koziara Boudreaux '82 |url=https://dartmouthalumnimagazine.com/articles/gail-koziara-boudreaux-82 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240303094912/https://dartmouthalumnimagazine.com/articles/gail-koziara-boudreaux-82 |archive-date=2024-03-03 |access-date=2024-12-07 |website=Dartmouth Alumni Magazine |language=en |url-status=live }}</ref>
== Manazarta. ==
{{Reflist|30em}}
[[Rukuni:Haihuwan 1960]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
fd8hi6lq0lxw4knj3w6s3ewkplgy3nj
825993
825991
2026-04-24T17:41:08Z
Pharouqenr
25549
825993
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Gail Koziara Boudreaux''' (née Koziara, an haife ta a shekara ta 1960) 'yar kasuwa ce ta Amurka. Ita ce shugabar kuma Shugaba na Elevance Health tun 2017, kuma ta kasance mai zartarwa ga wasu kamfanonin inshorar kiwon lafiya ciki har da Aetna, BlueCross BlueShield na Illinois (2002), da UnitedHealth Group (2008).
A shekarar 2015, Boudreaux ta kafa kamfaninta na ba da shawara kan kiwon lafiya, GKB Global Health, LLC. A cikin 2017, ta zama Shugaba na Elevance Health . A cikin 2020, Boudreaux ta kasance ta 10 a cikin jerin ''Forbes'' na "Mata 100 mafi iko a duniya" kuma ta kasance ta 14 a cikin 2023.<ref name="Forbes Powerful Women 2020">{{Cite web |title=The World's 100 Most Powerful Women |url=https://www.forbes.com/power-women/list/ |access-date=24 December 2020 |website=[[Forbes]]}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |title=The World's Most Powerful Women 2023 |url=https://www.forbes.com/lists/power-women/ |access-date= |website=Forbes |language=en}}</ref> Ta kasance a matsayi na 10 a jerin Fortune na Mata mafi iko a cikin 2023.<ref name=":2">{{Cite web |title=Most Powerful Women |url=https://fortune.com/ranking/most-powerful-women/ |access-date= |website=[[Fortune (magazine)|Fortune]] |language=en}}</ref> A cikin 2023, ta sami dala miliyan 21.9. <ref>{{Cite web |last=Salary.com |first=Site built by |title=President and Chief Executive Officer (CEO) Gail K. Boudreaux salary at ELEVANCE HEALTH INC |url=https://www1.salary.com/Gail-K-Boudreaux-Salary-Bonus-Stock-Options-for-ANTHEM-INC.html#:~:text=Boudreaux%20made%20$21,889,039%20in%20total,from%20other%20types%20of%20compensation. |access-date=2024-09-14 |website=Salary.com |archive-date=2024-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914061253/https://www1.salary.com/Gail-K-Boudreaux-Salary-Bonus-Stock-Options-for-ANTHEM-INC.html#:~:text=Boudreaux%20made%20$21,889,039%20in%20total,from%20other%20types%20of%20compensation. |url-status=dead }}</ref>
== Makarantar sakandare ==
Boudreaux ta halarci makarantar sakandare ta Chicopee a Chicopee, Massachusetts . Kungiyarta ta lashe gasar zakarun jihar sau biyu. A shekara ta 17, ta samu maki 23.4 da kuma 20 a wasan kwallon kwando na ƴan mata na Chicopee Comprehensive. Daga ƙarshe ta zira kwallaye 1,719 a makaranta kuma an kira ta Parade All American a shekarunta na farko. Babban cibiyar 6'2" ta kuma gudanar da rikodin harbi na 'yan mata na jihar Massachusetts tare da jefa ƙafa 44, inci shida.
== Kwalejin ==
Koziara ta jagoranci wasan kwando na mata na Big Green a zira kwallaye na shekaru uku a jere, kuma har yanzu tana da rikodin makaranta da yawa. Ta zama babban mai zira kwallaye a Dartmouth.<ref name=":0">{{Cite web |last=Peters |first=Joey |date=24 May 2009 |title=Industry leader: Gail Boudreaux |url=https://www.bizjournals.com/twincities/stories/2009/05/25/focus23.html |access-date= |website=Minneapolis/St. Paul Business Journal}}</ref> Har ila yau, an ba ta suna Ivy League Player of the Year sau uku a jere, kuma ta zama Academic All-American sau biyu da kuma tawagar All-American ta uku. Koziara ta sami girmamawa daga NCAA a matsayin wanda ya lashe kyautar Silver Anniversary kuma an shigar da shi cikin New England Basketball Hall of Fame da Dartmouth's Wearers of the Green Hall of Fame . Ta jagoranci Big Green zuwa gasar zakarun Ivy League ta farko.<ref name=":0" /> Ta kuma lashe lambar yabo ta mata ta Ivy League guda hudu a jere, tare da jefa ƙafa 46, inci huɗu a cikin babban shekarunta. A wannan shekarar ta sami karbuwa ta Amurka a cikin harbi.
Ta kammala karatu daga Kwalejin Dartmouth a shekarar 1982.<ref name=":1">{{Cite web |last=Parker |first=Garrett |date=2018-07-12 |title=10 Things You Didn't Know About Anthem CEO Gail Boudreaux |url=https://moneyinc.com/anthem-ceo-gail-boudreaux/ |access-date=2020-05-05 |website=Money Inc |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=29 September 2015 |title=$2 Million Gift Endows Women's Basketball Head Coach Position {{!}} Dartmouth News |url=https://news.dartmouth.edu/news/2015/09/2-million-gift-endows-womens-basketball-head-coach-position |access-date=2020-05-05 |website=news.dartmouth.edu}}</ref> Ta halarci makarantar kasuwanci a Jami'ar Columbia kuma ta kammala karatu tare da manyan girmamawa a shekarar 1989.<ref name=":1" /><ref name=":0"/>
== Ayyukan sana'a ==
Ta yi shekaru ashirin a Aetna, sannan a 2002 aka nada ta shugaban Blue Cross / Blue Shield na Illinois. Ta zama mataimakiyar shugaban zartarwa don ayyukan waje a Kamfanin Kula da Lafiya, wanda ya ƙunshi Blue Cross / Blue Shield na Illinois.
A watan Mayu na shekara ta 2008 ta zama mataimakiyar shugaban kungiyar UnitedHealthcare a kungiyar UnitedHe Health Group . Daga Janairu 2011 zuwa Nuwamba 2014, ta kasance babban jami'in zartarwa na UnitedHealthcare,<ref>{{Cite web |title=Board of Trustees |url=https://www.dartmouth.edu/~trustees/biographies/boudreaux.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20180131135007/https://www.dartmouth.edu/~trustees/biographies/boudreaux.html |archive-date=January 31, 2018 |access-date=May 17, 2017 |publisher=Trustees of Dartmouth College |url-status=live }}</ref> babbar kamfanin inshora na Amurka, tare da abokan ciniki miliyan 45 da kudaden shiga na dala biliyan 120.<ref>{{Cite web |title=Gail Koziara Boudreaux '82 to Receive NCAA's Highest Honor |url=https://dartmouthsports.com/news/2022/1/10/athletics-boudreaux-to-receive-ncaas-highest-honor-220110.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20240729151952/https://dartmouthsports.com/news/2022/1/10/athletics-boudreaux-to-receive-ncaas-highest-honor-220110.aspx |archive-date=July 29, 2024 |access-date=December 25, 2024 |website=Dartmouth College Athletics |url-status=live }}</ref>
A cikin 2015, watanni bayan ta sauka daga mukamin Shugaba na UnitedHealthcare, Gail ta kafa kuma ta zama Shugaba na GKB Global Health, LLC, dabarun kiwon lafiya da kamfanin ba da shawara kan kasuwanci.<ref name="NCAA">{{Cite web |last=Eichelberger |first=Curtis |title=Gail Koziara Boudreaux: From the basketball court to the boardroom |url=https://www.ncaa.org/student-athletes/former-student-athlete/gail-koziara-boudreaux-basketball-court-boardroom |access-date=11 March 2016 |website=ncaa.org |archive-date=12 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160312120054/http://www.ncaa.org/student-athletes/former-student-athlete/gail-koziara-boudreaux-basketball-court-boardroom |url-status=dead }}</ref>
A watan Nuwamba na shekara ta 2017, an nada Boudreaux Shugaba na Anthem, Inc. <ref>{{Cite web |date=November 6, 2017 |title=Anthem names industry veteran Gail Boudreaux as new CEO |url=https://www.cnbc.com/2017/11/06/anthem-names-industry-veteran-gail-boudreaux-as-new-ceo.html |publisher=CNBC}}</ref> wanda tun daga lokacin aka sake sanya shi zuwa Elevance Health, Inc.<ref>{{Cite web |date=18 May 2022 |title=Form 8-K for Anthem Inc filed 05/18/2022 |url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1156039/000119312522154417/d349212d8k.htm |access-date=28 June 2022 |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref>
== Kyaututtuka da karbuwa. ==
Kwanan nan a cikin 2021, Boudreaux ya kuma sami suna daga Modern Healthcare a matsayin daya daga cikin Mutanen da suka fi iko a cikin Kiwon Lafiya.<ref>{{Cite web |title=The 100 most influential people in health care, according to Modern Healthcare |url=https://www.advisory.com/daily-briefing/2021/12/21/100-most-influential |access-date=29 September 2022 |website=Advisory.com}}</ref> Minneapolis / St. Paul Business Journal a matsayin daya daga cikin manyan shugabannin masana'antu 25, kuma an haɗa su a cikin jerin mata 100 na Chicago na yau.
A cikin 2018, an ba Boudreaux lambar yabo ta Billie Jean King.<ref>{{Cite web |title=2018 Billie Jean King Leadership Award: Gail K. Boudreaux |url=https://www.womenssportsfoundation.org/programs/awards/2018-billie-jean-king-leadership-award-gail-k-boudreaux/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508141516/https://www.womenssportsfoundation.org/programs/awards/2018-billie-jean-king-leadership-award-gail-k-boudreaux/ |archive-date=2019-05-08 |access-date=2019-05-08 |website=Women's Sports Foundation |language=en-US}}</ref> A shekara ta 2022, an ba ta lambar yabo ta Theodore Roosevelt, tare da shigar da ita cikin CoSIDA Academic All-America Hall of Fame Class of 2022.<ref>{{Cite web |last=McGuire |first=Corbin |date=13 January 2022 |title=2022 Theodore Roosevelt Award: Gail Koziara Boudreaux |url=https://www.ncaa.org/news/2022/1/13/media-center-2022-theodore-roosevelt-award-gail-koziara-boudreaux.aspx |access-date=29 September 2022 |publisher=NCAA}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bollig |first=Laurie |title=CoSIDA Academic All-America® Hall of Fame Class of 2022 Announced |url=https://academicallamerica.com/news/2022/4/6/aaa-hall-of-fame-cosida-academic-all-america-hall-of-fame-class-of-2022-announced.aspx |access-date=29 September 2022 |publisher=College Sports Information Directors of America Academic All-America Program}}</ref>
A cikin 2023, Boudreaux ta zama mace ta farko da aka zaba a matsayin shugabar Majalisar Kasuwanci, ƙungiyar manyan Shugabannin.<ref>{{Cite web |last=Wilson |first=Rylee |date=2023-02-08 |title=Elevance Health CEO 1st woman elected chair of the Business Council |url=https://www.beckerspayer.com/executive-moves/elevance-health-ceo-1st-woman-elected-chair-of-the-business-council.html |access-date=2024-06-24 |website=www.beckerspayer.com |language=en-gb}}</ref>
== Rayuwa ta mutum. ==
Ta auri Terry Boudreaux, suna da 'ya'ya maza biyu, kuma suna zaune a Indianapolis.<ref>{{Cite web |last=April 2024 |first=Lisa Furlong {{!}} March- |title=Gail Koziara Boudreaux '82 |url=https://dartmouthalumnimagazine.com/articles/gail-koziara-boudreaux-82 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240303094912/https://dartmouthalumnimagazine.com/articles/gail-koziara-boudreaux-82 |archive-date=2024-03-03 |access-date=2024-12-07 |website=Dartmouth Alumni Magazine |language=en |url-status=live }}</ref>
== Manazarta ==
{{Reflist}}{{Reflist|30em}}
[[Rukuni:Haihuwan 1960]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
6vjh9eypf82ahrmmtzn0bkx4p8l5c9e
Hale berry
0
92344
825951
609594
2026-04-24T17:27:20Z
Pharouqenr
25549
825951
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Halle Maria Berry''' (/ ˈhæli/ HAL-ee; an haife ta Maria Halle Berry; watan Agusta, ranar 14, shekarar alif 1966) yar wasan kwaikwayo ce ta [[Amurka]]. Ta fara aikinta a matsayin abin koyi kuma ta shiga gasa mai kyau da yawa, ta kammala a matsayin wadda ta zo ta farko a gasar Miss USA kuma ta zo na shida a Miss World 1986. Fim ɗin nata na ci gaba a cikin wasan barkwanci na soyayya Boomerang (1992), tare da shi. Eddie Murphy, wanda ya haifar da matsayi a cikin The Flintstones (1994) da Bulworth (1998) da kuma fim ɗin talabijin na Gabatar da Dorothy Dandridge. (1999), wanda ta sami lambar yabo ta Primetime Emmy Award da lambar yabo ta Golden Globe.
Berry ta kafa kanta a matsayin ɗaya daga cikin 'yan wasan kwaikwayo mafi girma a Hollywood a cikin 2000s. Don rawar da ta yi na gwauruwa mai gwagwarmaya a cikin wasan kwaikwayo na soyayya Monster's Ball (2001), Berry ta zama Ba'amurke Ba'amurka kaɗai da ta lashe lambar yabo ta Academy for Best Actress, kuma mace ta farko mai launi. Berry ta ɗauki manyan ayyuka kamar Storm a cikin kashi huɗu na jerin fina-finai na X-Men (2000 – 2014), macen ɗan fashi a cikin Swordfish mai ban sha'awa (2001), Bond girl Jinx in Die another Day (2002), da rawar take a cikin Catwoman da aka yi wa raini (2004).
==Rayuwar farko==
An haifi Berry Maria Halle Berry a Cleveland, Ohio, ,<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> a kan watan Agusta 14, shekarar 1966 <ref>Although Britannica Kids gives a 1968 birthdate Archived August 17, 2012, at the Wayback Machine, (from the original on August 17, 2012), she stated in interviews prior to August 2006 that she would turn 40 then. See: FemaleFirst, DarkHorizons, FilmMonthly Archived September 3, 2006, at the Wayback Machine, and see also Profile, cbsnews.com; accessed May 5, 2007.</ref> ga Judith Ann (née Hawkins), ɗan ƙaura daga Liverpool, <ref>Echo, Liverpool (March 25, 2002). "Halle's Liverpool roots". Liverpool Echo. Archived from the original on August 1, 2020. Retrieved July 31, 2019.</ref>d da Jerome Jesse Berry, Ba'amurkiya Ba'amurke. <ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> An canza sunanta bisa doka zuwa Halle Maria Berry tana da shekara biyar.<ref>First Generation". Genealogy.com. Archived from the original on May 9, 2012.</ref> Iyayenta sun zaɓi sunanta na tsakiya daga Shagon Sashen Halle, wanda a lokacin ya kasance alamar ƙasa a Cleveland.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> Mahaifiyar Berry ta yi aiki a matsayin ma'aikaciyar jinya, kuma mahaifinta ya yi aiki a asibiti ɗaya a matsayin ma'aikaci a sashen masu tabin hankali; daga baya ya zama direban bas.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> Sun sake aure lokacin da Berry ke da shekara hudu, kuma ita da kanwarta Heidi Berry-Henderson[5] mahaifiyarsu ce ta rene su kadai.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> An kebe ta da mahaifinta tun tana karama, <ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> <ref> Showbiz Bytes 28-01-03". The Age. January 28, 2003. Archived from the original on November 12, 2012. Retrieved December 15, 2007.</ref> ta lura a cikin 1992 cewa ba ta ma san ko yana da rai ba.<ref>Lovece, Frank (July 7, 1992). "Halle Berry Is Poised to Become Major Star". Newspaper Enterprise Association/Reading Eagle. Reading, Pennsylvania. Archived from the original on September 1, 2020. Retrieved May 11, 2023.</ref> Mahaifinta ya zagi mahaifiyarta, kuma Berry ya tuna da shaida yadda ake dukan mahaifiyarta kowace rana, ana harba mata daga matakala, ana buga kai da kwalbar giya.<ref>Gennis, Sadie (February 21, 2015). "Halle Berry Opens Up About Childhood Experience with Domestic Violence". TVGuide. Archived from the original on March 1, 2019. Retrieved May 7, 2015</ref> Berry ta ce ana zaluntarta tun tana yarinya, don haka ta koyi yadda ake fada da kuma kare kanta<ref>FOX 13 Seattle (August 20, 2024). Halle Berry Gets Real About Action Movie Injuries!. Retrieved November 3, 2024 – via YouTube.</ref>
Berry ta girma a Oakwood, Ohio, <ref>The Woman Who Would Be Queen | PEOPLE.com Archived June 12, 2018, at the Wayback Machine Retrieved May 20, 2018</ref> kuma ta sauke karatu daga makarantar sakandare ta Bedford, inda ta kasance mai fara'a, ɗalibi mai girma, editan jaridar makaranta, kuma sarauniyar karuwa.<ref>Schneider, Karen S. (May 13, 1996). "Hurts So Bad". People. Archived from the original on August 1, 2020. Retrieved February 28, 2019.</ref> Ta yi aiki a sashen yara a kantin Higbee's Department. Daga nan ta yi karatu a Cuyahoga Community College. A cikin shekarar alif 1980s, ta shiga gasa mai kyau da yawa, ta lashe Miss Teen All American 1985 da Miss Ohio USA a 1986.<ref>"Halle Berry Biography". People. Archived from the original on August 29, 2016. Retrieved December 15, 2007.</ref> Ita ce 1986 Miss USA ta zo ta farko zuwa Christy Fichtner na Texas.<ref> A gasar hira da mujallar Miss USA 1986, ta"Halle Berry Biography". People. Archived from the original on August 29, 2016. Retrieved December 15, 2007.</ref> ce tana fatan ta zama mai nishadantarwa ko kuma ta sami wani abu da ya shafi kafafen yada labarai. alkalai ne suka ba da mafi girman maki <ref>Miss USA 1986 Scores". Pageant Almanac. Archived from the original on October 9, 2007. Retrieved December 21, 2007.</ref> Ita ce Ba’amurke Ba’amurke ta farko da ta shigo Miss World a 1986, inda ta kare a matsayi na shida sannan Giselle Laronde ta Trinidad da Tobago ta samu kambin Miss World.<ref>Sanello, Frank (2003). Halle Berry: A Stormy Life. Tebbo. ISBN 978-1-7424-4654-7.</ref>
==Sana'a==
===Aikin farko da nasara (1989-1999)===
Berry a 1997 Essence Awards
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> ] A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Berry: Ripe for success" Archived February 26, 2009, at the Wayback Machine, BBC News, March 25, 2002; accessed February 19, 2007.</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban?.[15] A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1.[18][19][20] Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.[15]
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> ] A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Current Biography Yearbook</ref> ][16][17] Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban?.<ref>Current Biography Yearbook</ref> A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1.[18][19][20] Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> ] A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA</ref> <ref>Halle Berry: From homeless shelter to Hollywood fame" (April 2007). Reader's Digest (White Plains, New York USA: Reader's Digest Association, Inc.), p. 89: Reader's Digest: "Is it true that when you moved to New York to begin your acting career, you lived in a shelter?" Berry: "Very briefly. ... I wasn't working for a while."</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban?.<ref>Current Biography Yearbook,</ref> A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1<ref>Pérez-Peña, Richard (May 17, 2006). Beyond 'I'm a Diabetic', Little Common Ground Archived August 25, 2018, at the Wayback Machine, The New York Times; accessed December 24, 2010.</ref> ]<ref>Hoskins, Mike (April 25, 2013). "Revisiting the Great Halle Berry Diabetes Ruckus" Archived January 7, 2015, at the Wayback Machine, DiabetesMine.com; accessed March 20, 2013</ref> Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.<ref>Current Biography Yearbook</ref>
Fim ɗin Berry na halarta na farko ya kasance a cikin ƙaramin aiki don zazzabin Jungle na Spike Lee (1991), wanda a ciki ta buga Vivian, mai shan ƙwayoyi.<ref>Current Biography Yearbook</ref> A wannan shekarar, Berry ta sami rawar haɗin gwiwa ta farko a Kasuwancin Tsare-tsare. A cikin 1992, Berry ya nuna wata mace mai aiki wacce ta faɗo a matsayin jagorar da Eddie Murphy ya buga a cikin wasan barkwanci na Boomerang. A shekara mai zuwa, ta dauki hankalin jama'a a matsayinta na babbar bawa mai ƙabila a cikin salon TV na Sarauniya: Labarin Iyalin Amurka, bisa littafin Alex Haley. Berry kuma yana cikin fim ɗin Flintstones mai raye-raye a matsayin Sharon Stone, sakatariyar sultry wacce ke ƙoƙarin lalata Fred Flintstone.<ref>Berry: Ripe for success" Archived February 26, 2009, at the Wayback Machine, BBC News, March 25, 2002; accessed February 19, 2007.</ref>
==Hoton mai jarida==
Berry ya kasance a matsayi na 1 a cikin jerin "50 Mafi Kyawun Mutane a Duniya" a cikin 2003 bayan ya zama na sama goma sau bakwai kuma ya fito a lamba 1 akan "Matan Sexiest 100 a Duniya" na FHM a wannan shekarar.[91] 92] An ba ta suna "Mace Mafi Girma a Rayuwa" Mujallar Esquire a cikin Oktoba 2008, game da abin da ta ce: "Ban san ainihin abin da ake nufi ba, amma ina 42 kuma na haifi jariri, ina tsammanin zan dauka." 93][94] Lafiyar maza sun sanya mata matsayi a lamba 35 a jerin "Mafi Zafafan Mata 100 na Duk Lokaci".[95] A cikin 2009, an zabe ta #23 akan Taurarin Fina-Finai 100 na Daular.[96] A wannan shekarar, mawakiyar guguwar Chris ta fitar da wata waka mai suna "Halle Berry (Tana Lafiya)" tana daukaka kyawun Berry da sha'awar jima'i.[97] Tana da shekaru 42 (a cikin 2008), an ba ta suna "Mace Baƙar fata" ta Access Hollywood's "TV One Access" binciken.[98][99][100][101] An haife shi ga mahaifin Ba’amurke Ba’amurke da uwa farar fata, Berry ta bayyana cewa asalinta na ƙabilar “mai raɗaɗi ne da ruɗani” lokacin tana budurwa, kuma ta yanke shawarar tun da wuri don bayyana a matsayin baƙar fata saboda ta san hakan ya kasance. yadda za a gane ta[14].
==manazarta==
8ruv39vv2133ci1k0tsrjm9ph9zcaw7
825952
825951
2026-04-24T17:27:40Z
Pharouqenr
25549
825952
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Halle Maria Berry''' (/ ˈhæli/ HAL-ee; an haife ta Maria Halle Berry; watan Agusta, ranar 14, shekarar alif 1966) yar wasan kwaikwayo ce ta [[Amurka]]. Ta fara aikinta a matsayin abin koyi kuma ta shiga gasa mai kyau da yawa, ta kammala a matsayin wadda ta zo ta farko a gasar Miss USA kuma ta zo na shida a Miss World 1986. Fim ɗin nata na ci gaba a cikin wasan barkwanci na soyayya Boomerang (1992), tare da shi. Eddie Murphy, wanda ya haifar da matsayi a cikin The Flintstones (1994) da Bulworth (1998) da kuma fim ɗin talabijin na Gabatar da Dorothy Dandridge. (1999), wanda ta sami lambar yabo ta Primetime Emmy Award da lambar yabo ta Golden Globe.
Berry ta kafa kanta a matsayin ɗaya daga cikin 'yan wasan kwaikwayo mafi girma a Hollywood a cikin 2000s. Don rawar da ta yi na gwauruwa mai gwagwarmaya a cikin wasan kwaikwayo na soyayya Monster's Ball (2001), Berry ta zama Ba'amurke Ba'amurka kaɗai da ta lashe lambar yabo ta Academy for Best Actress, kuma mace ta farko mai launi. Berry ta ɗauki manyan ayyuka kamar Storm a cikin kashi huɗu na jerin fina-finai na X-Men (2000 – 2014), macen ɗan fashi a cikin Swordfish mai ban sha'awa (2001), Bond girl Jinx in Die another Day (2002), da rawar take a cikin Catwoman da aka yi wa raini (2004).
==Rayuwar farko==
An haifi Berry Maria Halle Berry a Cleveland, Ohio,<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> a kan watan Agusta 14, shekarar 1966 <ref>Although Britannica Kids gives a 1968 birthdate Archived August 17, 2012, at the Wayback Machine, (from the original on August 17, 2012), she stated in interviews prior to August 2006 that she would turn 40 then. See: FemaleFirst, DarkHorizons, FilmMonthly Archived September 3, 2006, at the Wayback Machine, and see also Profile, cbsnews.com; accessed May 5, 2007.</ref> ga Judith Ann (née Hawkins), ɗan ƙaura daga Liverpool, <ref>Echo, Liverpool (March 25, 2002). "Halle's Liverpool roots". Liverpool Echo. Archived from the original on August 1, 2020. Retrieved July 31, 2019.</ref>d da Jerome Jesse Berry, Ba'amurkiya Ba'amurke. <ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> An canza sunanta bisa doka zuwa Halle Maria Berry tana da shekara biyar.<ref>First Generation". Genealogy.com. Archived from the original on May 9, 2012.</ref> Iyayenta sun zaɓi sunanta na tsakiya daga Shagon Sashen Halle, wanda a lokacin ya kasance alamar ƙasa a Cleveland.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> Mahaifiyar Berry ta yi aiki a matsayin ma'aikaciyar jinya, kuma mahaifinta ya yi aiki a asibiti ɗaya a matsayin ma'aikaci a sashen masu tabin hankali; daga baya ya zama direban bas.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> Sun sake aure lokacin da Berry ke da shekara hudu, kuma ita da kanwarta Heidi Berry-Henderson[5] mahaifiyarsu ce ta rene su kadai.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> An kebe ta da mahaifinta tun tana karama, <ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> <ref> Showbiz Bytes 28-01-03". The Age. January 28, 2003. Archived from the original on November 12, 2012. Retrieved December 15, 2007.</ref> ta lura a cikin 1992 cewa ba ta ma san ko yana da rai ba.<ref>Lovece, Frank (July 7, 1992). "Halle Berry Is Poised to Become Major Star". Newspaper Enterprise Association/Reading Eagle. Reading, Pennsylvania. Archived from the original on September 1, 2020. Retrieved May 11, 2023.</ref> Mahaifinta ya zagi mahaifiyarta, kuma Berry ya tuna da shaida yadda ake dukan mahaifiyarta kowace rana, ana harba mata daga matakala, ana buga kai da kwalbar giya.<ref>Gennis, Sadie (February 21, 2015). "Halle Berry Opens Up About Childhood Experience with Domestic Violence". TVGuide. Archived from the original on March 1, 2019. Retrieved May 7, 2015</ref> Berry ta ce ana zaluntarta tun tana yarinya, don haka ta koyi yadda ake fada da kuma kare kanta<ref>FOX 13 Seattle (August 20, 2024). Halle Berry Gets Real About Action Movie Injuries!. Retrieved November 3, 2024 – via YouTube.</ref>
Berry ta girma a Oakwood, Ohio, <ref>The Woman Who Would Be Queen | PEOPLE.com Archived June 12, 2018, at the Wayback Machine Retrieved May 20, 2018</ref> kuma ta sauke karatu daga makarantar sakandare ta Bedford, inda ta kasance mai fara'a, ɗalibi mai girma, editan jaridar makaranta, kuma sarauniyar karuwa.<ref>Schneider, Karen S. (May 13, 1996). "Hurts So Bad". People. Archived from the original on August 1, 2020. Retrieved February 28, 2019.</ref> Ta yi aiki a sashen yara a kantin Higbee's Department. Daga nan ta yi karatu a Cuyahoga Community College. A cikin shekarar alif 1980s, ta shiga gasa mai kyau da yawa, ta lashe Miss Teen All American 1985 da Miss Ohio USA a 1986.<ref>"Halle Berry Biography". People. Archived from the original on August 29, 2016. Retrieved December 15, 2007.</ref> Ita ce 1986 Miss USA ta zo ta farko zuwa Christy Fichtner na Texas.<ref> A gasar hira da mujallar Miss USA 1986, ta"Halle Berry Biography". People. Archived from the original on August 29, 2016. Retrieved December 15, 2007.</ref> ce tana fatan ta zama mai nishadantarwa ko kuma ta sami wani abu da ya shafi kafafen yada labarai. alkalai ne suka ba da mafi girman maki <ref>Miss USA 1986 Scores". Pageant Almanac. Archived from the original on October 9, 2007. Retrieved December 21, 2007.</ref> Ita ce Ba’amurke Ba’amurke ta farko da ta shigo Miss World a 1986, inda ta kare a matsayi na shida sannan Giselle Laronde ta Trinidad da Tobago ta samu kambin Miss World.<ref>Sanello, Frank (2003). Halle Berry: A Stormy Life. Tebbo. ISBN 978-1-7424-4654-7.</ref>
==Sana'a==
===Aikin farko da nasara (1989-1999)===
Berry a 1997 Essence Awards
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> ] A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Berry: Ripe for success" Archived February 26, 2009, at the Wayback Machine, BBC News, March 25, 2002; accessed February 19, 2007.</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban?.[15] A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1.[18][19][20] Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.[15]
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> ] A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Current Biography Yearbook</ref> ][16][17] Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban?.<ref>Current Biography Yearbook</ref> A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1.[18][19][20] Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> ] A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA</ref> <ref>Halle Berry: From homeless shelter to Hollywood fame" (April 2007). Reader's Digest (White Plains, New York USA: Reader's Digest Association, Inc.), p. 89: Reader's Digest: "Is it true that when you moved to New York to begin your acting career, you lived in a shelter?" Berry: "Very briefly. ... I wasn't working for a while."</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban?.<ref>Current Biography Yearbook,</ref> A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1<ref>Pérez-Peña, Richard (May 17, 2006). Beyond 'I'm a Diabetic', Little Common Ground Archived August 25, 2018, at the Wayback Machine, The New York Times; accessed December 24, 2010.</ref> ]<ref>Hoskins, Mike (April 25, 2013). "Revisiting the Great Halle Berry Diabetes Ruckus" Archived January 7, 2015, at the Wayback Machine, DiabetesMine.com; accessed March 20, 2013</ref> Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.<ref>Current Biography Yearbook</ref>
Fim ɗin Berry na halarta na farko ya kasance a cikin ƙaramin aiki don zazzabin Jungle na Spike Lee (1991), wanda a ciki ta buga Vivian, mai shan ƙwayoyi.<ref>Current Biography Yearbook</ref> A wannan shekarar, Berry ta sami rawar haɗin gwiwa ta farko a Kasuwancin Tsare-tsare. A cikin 1992, Berry ya nuna wata mace mai aiki wacce ta faɗo a matsayin jagorar da Eddie Murphy ya buga a cikin wasan barkwanci na Boomerang. A shekara mai zuwa, ta dauki hankalin jama'a a matsayinta na babbar bawa mai ƙabila a cikin salon TV na Sarauniya: Labarin Iyalin Amurka, bisa littafin Alex Haley. Berry kuma yana cikin fim ɗin Flintstones mai raye-raye a matsayin Sharon Stone, sakatariyar sultry wacce ke ƙoƙarin lalata Fred Flintstone.<ref>Berry: Ripe for success" Archived February 26, 2009, at the Wayback Machine, BBC News, March 25, 2002; accessed February 19, 2007.</ref>
==Hoton mai jarida==
Berry ya kasance a matsayi na 1 a cikin jerin "50 Mafi Kyawun Mutane a Duniya" a cikin 2003 bayan ya zama na sama goma sau bakwai kuma ya fito a lamba 1 akan "Matan Sexiest 100 a Duniya" na FHM a wannan shekarar.[91] 92] An ba ta suna "Mace Mafi Girma a Rayuwa" Mujallar Esquire a cikin Oktoba 2008, game da abin da ta ce: "Ban san ainihin abin da ake nufi ba, amma ina 42 kuma na haifi jariri, ina tsammanin zan dauka." 93][94] Lafiyar maza sun sanya mata matsayi a lamba 35 a jerin "Mafi Zafafan Mata 100 na Duk Lokaci".[95] A cikin 2009, an zabe ta #23 akan Taurarin Fina-Finai 100 na Daular.[96] A wannan shekarar, mawakiyar guguwar Chris ta fitar da wata waka mai suna "Halle Berry (Tana Lafiya)" tana daukaka kyawun Berry da sha'awar jima'i.[97] Tana da shekaru 42 (a cikin 2008), an ba ta suna "Mace Baƙar fata" ta Access Hollywood's "TV One Access" binciken.[98][99][100][101] An haife shi ga mahaifin Ba’amurke Ba’amurke da uwa farar fata, Berry ta bayyana cewa asalinta na ƙabilar “mai raɗaɗi ne da ruɗani” lokacin tana budurwa, kuma ta yanke shawarar tun da wuri don bayyana a matsayin baƙar fata saboda ta san hakan ya kasance. yadda za a gane ta[14].
==manazarta==
hur1wwapumixrvrvx5ywqexuvsmnvfw
825953
825952
2026-04-24T17:27:55Z
Pharouqenr
25549
825953
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Halle Maria Berry''' (/ ˈhæli/ HAL-ee; an haife ta Maria Halle Berry; watan Agusta, ranar 14, shekarar alif 1966) yar wasan kwaikwayo ce ta [[Amurka]]. Ta fara aikinta a matsayin abin koyi kuma ta shiga gasa mai kyau da yawa, ta kammala a matsayin wadda ta zo ta farko a gasar Miss USA kuma ta zo na shida a Miss World 1986. Fim ɗin nata na ci gaba a cikin wasan barkwanci na soyayya Boomerang (1992), tare da shi. Eddie Murphy, wanda ya haifar da matsayi a cikin The Flintstones (1994) da Bulworth (1998) da kuma fim ɗin talabijin na Gabatar da Dorothy Dandridge. (1999), wanda ta sami lambar yabo ta Primetime Emmy Award da lambar yabo ta Golden Globe.
Berry ta kafa kanta a matsayin ɗaya daga cikin 'yan wasan kwaikwayo mafi girma a Hollywood a cikin 2000s. Don rawar da ta yi na gwauruwa mai gwagwarmaya a cikin wasan kwaikwayo na soyayya Monster's Ball (2001), Berry ta zama Ba'amurke Ba'amurka kaɗai da ta lashe lambar yabo ta Academy for Best Actress, kuma mace ta farko mai launi. Berry ta ɗauki manyan ayyuka kamar Storm a cikin kashi huɗu na jerin fina-finai na X-Men (2000 – 2014), macen ɗan fashi a cikin Swordfish mai ban sha'awa (2001), Bond girl Jinx in Die another Day (2002), da rawar take a cikin Catwoman da aka yi wa raini (2004).
==Rayuwar farko==
An haifi Berry Maria Halle Berry a Cleveland, Ohio,<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> a kan watan Agusta 14, shekarar 1966<ref>Although Britannica Kids gives a 1968 birthdate Archived August 17, 2012, at the Wayback Machine, (from the original on August 17, 2012), she stated in interviews prior to August 2006 that she would turn 40 then. See: FemaleFirst, DarkHorizons, FilmMonthly Archived September 3, 2006, at the Wayback Machine, and see also Profile, cbsnews.com; accessed May 5, 2007.</ref> ga Judith Ann (née Hawkins), ɗan ƙaura daga Liverpool, <ref>Echo, Liverpool (March 25, 2002). "Halle's Liverpool roots". Liverpool Echo. Archived from the original on August 1, 2020. Retrieved July 31, 2019.</ref>d da Jerome Jesse Berry, Ba'amurkiya Ba'amurke. <ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> An canza sunanta bisa doka zuwa Halle Maria Berry tana da shekara biyar.<ref>First Generation". Genealogy.com. Archived from the original on May 9, 2012.</ref> Iyayenta sun zaɓi sunanta na tsakiya daga Shagon Sashen Halle, wanda a lokacin ya kasance alamar ƙasa a Cleveland.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> Mahaifiyar Berry ta yi aiki a matsayin ma'aikaciyar jinya, kuma mahaifinta ya yi aiki a asibiti ɗaya a matsayin ma'aikaci a sashen masu tabin hankali; daga baya ya zama direban bas.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> Sun sake aure lokacin da Berry ke da shekara hudu, kuma ita da kanwarta Heidi Berry-Henderson[5] mahaifiyarsu ce ta rene su kadai.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> An kebe ta da mahaifinta tun tana karama, <ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> <ref> Showbiz Bytes 28-01-03". The Age. January 28, 2003. Archived from the original on November 12, 2012. Retrieved December 15, 2007.</ref> ta lura a cikin 1992 cewa ba ta ma san ko yana da rai ba.<ref>Lovece, Frank (July 7, 1992). "Halle Berry Is Poised to Become Major Star". Newspaper Enterprise Association/Reading Eagle. Reading, Pennsylvania. Archived from the original on September 1, 2020. Retrieved May 11, 2023.</ref> Mahaifinta ya zagi mahaifiyarta, kuma Berry ya tuna da shaida yadda ake dukan mahaifiyarta kowace rana, ana harba mata daga matakala, ana buga kai da kwalbar giya.<ref>Gennis, Sadie (February 21, 2015). "Halle Berry Opens Up About Childhood Experience with Domestic Violence". TVGuide. Archived from the original on March 1, 2019. Retrieved May 7, 2015</ref> Berry ta ce ana zaluntarta tun tana yarinya, don haka ta koyi yadda ake fada da kuma kare kanta<ref>FOX 13 Seattle (August 20, 2024). Halle Berry Gets Real About Action Movie Injuries!. Retrieved November 3, 2024 – via YouTube.</ref>
Berry ta girma a Oakwood, Ohio, <ref>The Woman Who Would Be Queen | PEOPLE.com Archived June 12, 2018, at the Wayback Machine Retrieved May 20, 2018</ref> kuma ta sauke karatu daga makarantar sakandare ta Bedford, inda ta kasance mai fara'a, ɗalibi mai girma, editan jaridar makaranta, kuma sarauniyar karuwa.<ref>Schneider, Karen S. (May 13, 1996). "Hurts So Bad". People. Archived from the original on August 1, 2020. Retrieved February 28, 2019.</ref> Ta yi aiki a sashen yara a kantin Higbee's Department. Daga nan ta yi karatu a Cuyahoga Community College. A cikin shekarar alif 1980s, ta shiga gasa mai kyau da yawa, ta lashe Miss Teen All American 1985 da Miss Ohio USA a 1986.<ref>"Halle Berry Biography". People. Archived from the original on August 29, 2016. Retrieved December 15, 2007.</ref> Ita ce 1986 Miss USA ta zo ta farko zuwa Christy Fichtner na Texas.<ref> A gasar hira da mujallar Miss USA 1986, ta"Halle Berry Biography". People. Archived from the original on August 29, 2016. Retrieved December 15, 2007.</ref> ce tana fatan ta zama mai nishadantarwa ko kuma ta sami wani abu da ya shafi kafafen yada labarai. alkalai ne suka ba da mafi girman maki <ref>Miss USA 1986 Scores". Pageant Almanac. Archived from the original on October 9, 2007. Retrieved December 21, 2007.</ref> Ita ce Ba’amurke Ba’amurke ta farko da ta shigo Miss World a 1986, inda ta kare a matsayi na shida sannan Giselle Laronde ta Trinidad da Tobago ta samu kambin Miss World.<ref>Sanello, Frank (2003). Halle Berry: A Stormy Life. Tebbo. ISBN 978-1-7424-4654-7.</ref>
==Sana'a==
===Aikin farko da nasara (1989-1999)===
Berry a 1997 Essence Awards
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> ] A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Berry: Ripe for success" Archived February 26, 2009, at the Wayback Machine, BBC News, March 25, 2002; accessed February 19, 2007.</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban?.[15] A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1.[18][19][20] Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.[15]
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> ] A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Current Biography Yearbook</ref> ][16][17] Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban?.<ref>Current Biography Yearbook</ref> A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1.[18][19][20] Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> ] A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA</ref> <ref>Halle Berry: From homeless shelter to Hollywood fame" (April 2007). Reader's Digest (White Plains, New York USA: Reader's Digest Association, Inc.), p. 89: Reader's Digest: "Is it true that when you moved to New York to begin your acting career, you lived in a shelter?" Berry: "Very briefly. ... I wasn't working for a while."</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban?.<ref>Current Biography Yearbook,</ref> A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1<ref>Pérez-Peña, Richard (May 17, 2006). Beyond 'I'm a Diabetic', Little Common Ground Archived August 25, 2018, at the Wayback Machine, The New York Times; accessed December 24, 2010.</ref> ]<ref>Hoskins, Mike (April 25, 2013). "Revisiting the Great Halle Berry Diabetes Ruckus" Archived January 7, 2015, at the Wayback Machine, DiabetesMine.com; accessed March 20, 2013</ref> Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.<ref>Current Biography Yearbook</ref>
Fim ɗin Berry na halarta na farko ya kasance a cikin ƙaramin aiki don zazzabin Jungle na Spike Lee (1991), wanda a ciki ta buga Vivian, mai shan ƙwayoyi.<ref>Current Biography Yearbook</ref> A wannan shekarar, Berry ta sami rawar haɗin gwiwa ta farko a Kasuwancin Tsare-tsare. A cikin 1992, Berry ya nuna wata mace mai aiki wacce ta faɗo a matsayin jagorar da Eddie Murphy ya buga a cikin wasan barkwanci na Boomerang. A shekara mai zuwa, ta dauki hankalin jama'a a matsayinta na babbar bawa mai ƙabila a cikin salon TV na Sarauniya: Labarin Iyalin Amurka, bisa littafin Alex Haley. Berry kuma yana cikin fim ɗin Flintstones mai raye-raye a matsayin Sharon Stone, sakatariyar sultry wacce ke ƙoƙarin lalata Fred Flintstone.<ref>Berry: Ripe for success" Archived February 26, 2009, at the Wayback Machine, BBC News, March 25, 2002; accessed February 19, 2007.</ref>
==Hoton mai jarida==
Berry ya kasance a matsayi na 1 a cikin jerin "50 Mafi Kyawun Mutane a Duniya" a cikin 2003 bayan ya zama na sama goma sau bakwai kuma ya fito a lamba 1 akan "Matan Sexiest 100 a Duniya" na FHM a wannan shekarar.[91] 92] An ba ta suna "Mace Mafi Girma a Rayuwa" Mujallar Esquire a cikin Oktoba 2008, game da abin da ta ce: "Ban san ainihin abin da ake nufi ba, amma ina 42 kuma na haifi jariri, ina tsammanin zan dauka." 93][94] Lafiyar maza sun sanya mata matsayi a lamba 35 a jerin "Mafi Zafafan Mata 100 na Duk Lokaci".[95] A cikin 2009, an zabe ta #23 akan Taurarin Fina-Finai 100 na Daular.[96] A wannan shekarar, mawakiyar guguwar Chris ta fitar da wata waka mai suna "Halle Berry (Tana Lafiya)" tana daukaka kyawun Berry da sha'awar jima'i.[97] Tana da shekaru 42 (a cikin 2008), an ba ta suna "Mace Baƙar fata" ta Access Hollywood's "TV One Access" binciken.[98][99][100][101] An haife shi ga mahaifin Ba’amurke Ba’amurke da uwa farar fata, Berry ta bayyana cewa asalinta na ƙabilar “mai raɗaɗi ne da ruɗani” lokacin tana budurwa, kuma ta yanke shawarar tun da wuri don bayyana a matsayin baƙar fata saboda ta san hakan ya kasance. yadda za a gane ta[14].
==manazarta==
kisxzzodgm2tarw9443d7mcfjs26rxs
825954
825953
2026-04-24T17:28:07Z
Pharouqenr
25549
825954
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Halle Maria Berry''' (/ ˈhæli/ HAL-ee; an haife ta Maria Halle Berry; watan Agusta, ranar 14, shekarar alif 1966) yar wasan kwaikwayo ce ta [[Amurka]]. Ta fara aikinta a matsayin abin koyi kuma ta shiga gasa mai kyau da yawa, ta kammala a matsayin wadda ta zo ta farko a gasar Miss USA kuma ta zo na shida a Miss World 1986. Fim ɗin nata na ci gaba a cikin wasan barkwanci na soyayya Boomerang (1992), tare da shi. Eddie Murphy, wanda ya haifar da matsayi a cikin The Flintstones (1994) da Bulworth (1998) da kuma fim ɗin talabijin na Gabatar da Dorothy Dandridge. (1999), wanda ta sami lambar yabo ta Primetime Emmy Award da lambar yabo ta Golden Globe.
Berry ta kafa kanta a matsayin ɗaya daga cikin 'yan wasan kwaikwayo mafi girma a Hollywood a cikin 2000s. Don rawar da ta yi na gwauruwa mai gwagwarmaya a cikin wasan kwaikwayo na soyayya Monster's Ball (2001), Berry ta zama Ba'amurke Ba'amurka kaɗai da ta lashe lambar yabo ta Academy for Best Actress, kuma mace ta farko mai launi. Berry ta ɗauki manyan ayyuka kamar Storm a cikin kashi huɗu na jerin fina-finai na X-Men (2000 – 2014), macen ɗan fashi a cikin Swordfish mai ban sha'awa (2001), Bond girl Jinx in Die another Day (2002), da rawar take a cikin Catwoman da aka yi wa raini (2004).
==Rayuwar farko==
An haifi Berry Maria Halle Berry a Cleveland, Ohio,<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> a kan watan Agusta 14, shekarar 1966<ref>Although Britannica Kids gives a 1968 birthdate Archived August 17, 2012, at the Wayback Machine, (from the original on August 17, 2012), she stated in interviews prior to August 2006 that she would turn 40 then. See: FemaleFirst, DarkHorizons, FilmMonthly Archived September 3, 2006, at the Wayback Machine, and see also Profile, cbsnews.com; accessed May 5, 2007.</ref> ga Judith Ann (née Hawkins), ɗan ƙaura daga Liverpool,<ref>Echo, Liverpool (March 25, 2002). "Halle's Liverpool roots". Liverpool Echo. Archived from the original on August 1, 2020. Retrieved July 31, 2019.</ref>d da Jerome Jesse Berry, Ba'amurkiya Ba'amurke. <ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> An canza sunanta bisa doka zuwa Halle Maria Berry tana da shekara biyar.<ref>First Generation". Genealogy.com. Archived from the original on May 9, 2012.</ref> Iyayenta sun zaɓi sunanta na tsakiya daga Shagon Sashen Halle, wanda a lokacin ya kasance alamar ƙasa a Cleveland.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> Mahaifiyar Berry ta yi aiki a matsayin ma'aikaciyar jinya, kuma mahaifinta ya yi aiki a asibiti ɗaya a matsayin ma'aikaci a sashen masu tabin hankali; daga baya ya zama direban bas.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> Sun sake aure lokacin da Berry ke da shekara hudu, kuma ita da kanwarta Heidi Berry-Henderson[5] mahaifiyarsu ce ta rene su kadai.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> An kebe ta da mahaifinta tun tana karama, <ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> <ref> Showbiz Bytes 28-01-03". The Age. January 28, 2003. Archived from the original on November 12, 2012. Retrieved December 15, 2007.</ref> ta lura a cikin 1992 cewa ba ta ma san ko yana da rai ba.<ref>Lovece, Frank (July 7, 1992). "Halle Berry Is Poised to Become Major Star". Newspaper Enterprise Association/Reading Eagle. Reading, Pennsylvania. Archived from the original on September 1, 2020. Retrieved May 11, 2023.</ref> Mahaifinta ya zagi mahaifiyarta, kuma Berry ya tuna da shaida yadda ake dukan mahaifiyarta kowace rana, ana harba mata daga matakala, ana buga kai da kwalbar giya.<ref>Gennis, Sadie (February 21, 2015). "Halle Berry Opens Up About Childhood Experience with Domestic Violence". TVGuide. Archived from the original on March 1, 2019. Retrieved May 7, 2015</ref> Berry ta ce ana zaluntarta tun tana yarinya, don haka ta koyi yadda ake fada da kuma kare kanta<ref>FOX 13 Seattle (August 20, 2024). Halle Berry Gets Real About Action Movie Injuries!. Retrieved November 3, 2024 – via YouTube.</ref>
Berry ta girma a Oakwood, Ohio, <ref>The Woman Who Would Be Queen | PEOPLE.com Archived June 12, 2018, at the Wayback Machine Retrieved May 20, 2018</ref> kuma ta sauke karatu daga makarantar sakandare ta Bedford, inda ta kasance mai fara'a, ɗalibi mai girma, editan jaridar makaranta, kuma sarauniyar karuwa.<ref>Schneider, Karen S. (May 13, 1996). "Hurts So Bad". People. Archived from the original on August 1, 2020. Retrieved February 28, 2019.</ref> Ta yi aiki a sashen yara a kantin Higbee's Department. Daga nan ta yi karatu a Cuyahoga Community College. A cikin shekarar alif 1980s, ta shiga gasa mai kyau da yawa, ta lashe Miss Teen All American 1985 da Miss Ohio USA a 1986.<ref>"Halle Berry Biography". People. Archived from the original on August 29, 2016. Retrieved December 15, 2007.</ref> Ita ce 1986 Miss USA ta zo ta farko zuwa Christy Fichtner na Texas.<ref> A gasar hira da mujallar Miss USA 1986, ta"Halle Berry Biography". People. Archived from the original on August 29, 2016. Retrieved December 15, 2007.</ref> ce tana fatan ta zama mai nishadantarwa ko kuma ta sami wani abu da ya shafi kafafen yada labarai. alkalai ne suka ba da mafi girman maki <ref>Miss USA 1986 Scores". Pageant Almanac. Archived from the original on October 9, 2007. Retrieved December 21, 2007.</ref> Ita ce Ba’amurke Ba’amurke ta farko da ta shigo Miss World a 1986, inda ta kare a matsayi na shida sannan Giselle Laronde ta Trinidad da Tobago ta samu kambin Miss World.<ref>Sanello, Frank (2003). Halle Berry: A Stormy Life. Tebbo. ISBN 978-1-7424-4654-7.</ref>
==Sana'a==
===Aikin farko da nasara (1989-1999)===
Berry a 1997 Essence Awards
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> ] A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Berry: Ripe for success" Archived February 26, 2009, at the Wayback Machine, BBC News, March 25, 2002; accessed February 19, 2007.</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban?.[15] A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1.[18][19][20] Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.[15]
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> ] A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Current Biography Yearbook</ref> ][16][17] Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban?.<ref>Current Biography Yearbook</ref> A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1.[18][19][20] Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> ] A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA</ref> <ref>Halle Berry: From homeless shelter to Hollywood fame" (April 2007). Reader's Digest (White Plains, New York USA: Reader's Digest Association, Inc.), p. 89: Reader's Digest: "Is it true that when you moved to New York to begin your acting career, you lived in a shelter?" Berry: "Very briefly. ... I wasn't working for a while."</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban?.<ref>Current Biography Yearbook,</ref> A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1<ref>Pérez-Peña, Richard (May 17, 2006). Beyond 'I'm a Diabetic', Little Common Ground Archived August 25, 2018, at the Wayback Machine, The New York Times; accessed December 24, 2010.</ref> ]<ref>Hoskins, Mike (April 25, 2013). "Revisiting the Great Halle Berry Diabetes Ruckus" Archived January 7, 2015, at the Wayback Machine, DiabetesMine.com; accessed March 20, 2013</ref> Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.<ref>Current Biography Yearbook</ref>
Fim ɗin Berry na halarta na farko ya kasance a cikin ƙaramin aiki don zazzabin Jungle na Spike Lee (1991), wanda a ciki ta buga Vivian, mai shan ƙwayoyi.<ref>Current Biography Yearbook</ref> A wannan shekarar, Berry ta sami rawar haɗin gwiwa ta farko a Kasuwancin Tsare-tsare. A cikin 1992, Berry ya nuna wata mace mai aiki wacce ta faɗo a matsayin jagorar da Eddie Murphy ya buga a cikin wasan barkwanci na Boomerang. A shekara mai zuwa, ta dauki hankalin jama'a a matsayinta na babbar bawa mai ƙabila a cikin salon TV na Sarauniya: Labarin Iyalin Amurka, bisa littafin Alex Haley. Berry kuma yana cikin fim ɗin Flintstones mai raye-raye a matsayin Sharon Stone, sakatariyar sultry wacce ke ƙoƙarin lalata Fred Flintstone.<ref>Berry: Ripe for success" Archived February 26, 2009, at the Wayback Machine, BBC News, March 25, 2002; accessed February 19, 2007.</ref>
==Hoton mai jarida==
Berry ya kasance a matsayi na 1 a cikin jerin "50 Mafi Kyawun Mutane a Duniya" a cikin 2003 bayan ya zama na sama goma sau bakwai kuma ya fito a lamba 1 akan "Matan Sexiest 100 a Duniya" na FHM a wannan shekarar.[91] 92] An ba ta suna "Mace Mafi Girma a Rayuwa" Mujallar Esquire a cikin Oktoba 2008, game da abin da ta ce: "Ban san ainihin abin da ake nufi ba, amma ina 42 kuma na haifi jariri, ina tsammanin zan dauka." 93][94] Lafiyar maza sun sanya mata matsayi a lamba 35 a jerin "Mafi Zafafan Mata 100 na Duk Lokaci".[95] A cikin 2009, an zabe ta #23 akan Taurarin Fina-Finai 100 na Daular.[96] A wannan shekarar, mawakiyar guguwar Chris ta fitar da wata waka mai suna "Halle Berry (Tana Lafiya)" tana daukaka kyawun Berry da sha'awar jima'i.[97] Tana da shekaru 42 (a cikin 2008), an ba ta suna "Mace Baƙar fata" ta Access Hollywood's "TV One Access" binciken.[98][99][100][101] An haife shi ga mahaifin Ba’amurke Ba’amurke da uwa farar fata, Berry ta bayyana cewa asalinta na ƙabilar “mai raɗaɗi ne da ruɗani” lokacin tana budurwa, kuma ta yanke shawarar tun da wuri don bayyana a matsayin baƙar fata saboda ta san hakan ya kasance. yadda za a gane ta[14].
==manazarta==
i3l3a41usjblnz7t3f5tvww5djhv0fg
825956
825954
2026-04-24T17:28:23Z
Pharouqenr
25549
825956
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Halle Maria Berry''' (/ ˈhæli/ HAL-ee; an haife ta Maria Halle Berry; watan Agusta, ranar 14, shekarar alif 1966) yar wasan kwaikwayo ce ta [[Amurka]]. Ta fara aikinta a matsayin abin koyi kuma ta shiga gasa mai kyau da yawa, ta kammala a matsayin wadda ta zo ta farko a gasar Miss USA kuma ta zo na shida a Miss World 1986. Fim ɗin nata na ci gaba a cikin wasan barkwanci na soyayya Boomerang (1992), tare da shi. Eddie Murphy, wanda ya haifar da matsayi a cikin The Flintstones (1994) da Bulworth (1998) da kuma fim ɗin talabijin na Gabatar da Dorothy Dandridge. (1999), wanda ta sami lambar yabo ta Primetime Emmy Award da lambar yabo ta Golden Globe.
Berry ta kafa kanta a matsayin ɗaya daga cikin 'yan wasan kwaikwayo mafi girma a Hollywood a cikin 2000s. Don rawar da ta yi na gwauruwa mai gwagwarmaya a cikin wasan kwaikwayo na soyayya Monster's Ball (2001), Berry ta zama Ba'amurke Ba'amurka kaɗai da ta lashe lambar yabo ta Academy for Best Actress, kuma mace ta farko mai launi. Berry ta ɗauki manyan ayyuka kamar Storm a cikin kashi huɗu na jerin fina-finai na X-Men (2000 – 2014), macen ɗan fashi a cikin Swordfish mai ban sha'awa (2001), Bond girl Jinx in Die another Day (2002), da rawar take a cikin Catwoman da aka yi wa raini (2004).
==Rayuwar farko==
An haifi Berry Maria Halle Berry a Cleveland, Ohio,<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> a kan watan Agusta 14, shekarar 1966<ref>Although Britannica Kids gives a 1968 birthdate Archived August 17, 2012, at the Wayback Machine, (from the original on August 17, 2012), she stated in interviews prior to August 2006 that she would turn 40 then. See: FemaleFirst, DarkHorizons, FilmMonthly Archived September 3, 2006, at the Wayback Machine, and see also Profile, cbsnews.com; accessed May 5, 2007.</ref> ga Judith Ann (née Hawkins), ɗan ƙaura daga Liverpool,<ref>Echo, Liverpool (March 25, 2002). "Halle's Liverpool roots". Liverpool Echo. Archived from the original on August 1, 2020. Retrieved July 31, 2019.</ref>d da Jerome Jesse Berry, Ba'amurkiya Ba'amurke.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> An canza sunanta bisa doka zuwa Halle Maria Berry tana da shekara biyar.<ref>First Generation". Genealogy.com. Archived from the original on May 9, 2012.</ref> Iyayenta sun zaɓi sunanta na tsakiya daga Shagon Sashen Halle, wanda a lokacin ya kasance alamar ƙasa a Cleveland.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> Mahaifiyar Berry ta yi aiki a matsayin ma'aikaciyar jinya, kuma mahaifinta ya yi aiki a asibiti ɗaya a matsayin ma'aikaci a sashen masu tabin hankali; daga baya ya zama direban bas.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> Sun sake aure lokacin da Berry ke da shekara hudu, kuma ita da kanwarta Heidi Berry-Henderson[5] mahaifiyarsu ce ta rene su kadai.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> An kebe ta da mahaifinta tun tana karama, <ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> <ref> Showbiz Bytes 28-01-03". The Age. January 28, 2003. Archived from the original on November 12, 2012. Retrieved December 15, 2007.</ref> ta lura a cikin 1992 cewa ba ta ma san ko yana da rai ba.<ref>Lovece, Frank (July 7, 1992). "Halle Berry Is Poised to Become Major Star". Newspaper Enterprise Association/Reading Eagle. Reading, Pennsylvania. Archived from the original on September 1, 2020. Retrieved May 11, 2023.</ref> Mahaifinta ya zagi mahaifiyarta, kuma Berry ya tuna da shaida yadda ake dukan mahaifiyarta kowace rana, ana harba mata daga matakala, ana buga kai da kwalbar giya.<ref>Gennis, Sadie (February 21, 2015). "Halle Berry Opens Up About Childhood Experience with Domestic Violence". TVGuide. Archived from the original on March 1, 2019. Retrieved May 7, 2015</ref> Berry ta ce ana zaluntarta tun tana yarinya, don haka ta koyi yadda ake fada da kuma kare kanta<ref>FOX 13 Seattle (August 20, 2024). Halle Berry Gets Real About Action Movie Injuries!. Retrieved November 3, 2024 – via YouTube.</ref>
Berry ta girma a Oakwood, Ohio, <ref>The Woman Who Would Be Queen | PEOPLE.com Archived June 12, 2018, at the Wayback Machine Retrieved May 20, 2018</ref> kuma ta sauke karatu daga makarantar sakandare ta Bedford, inda ta kasance mai fara'a, ɗalibi mai girma, editan jaridar makaranta, kuma sarauniyar karuwa.<ref>Schneider, Karen S. (May 13, 1996). "Hurts So Bad". People. Archived from the original on August 1, 2020. Retrieved February 28, 2019.</ref> Ta yi aiki a sashen yara a kantin Higbee's Department. Daga nan ta yi karatu a Cuyahoga Community College. A cikin shekarar alif 1980s, ta shiga gasa mai kyau da yawa, ta lashe Miss Teen All American 1985 da Miss Ohio USA a 1986.<ref>"Halle Berry Biography". People. Archived from the original on August 29, 2016. Retrieved December 15, 2007.</ref> Ita ce 1986 Miss USA ta zo ta farko zuwa Christy Fichtner na Texas.<ref> A gasar hira da mujallar Miss USA 1986, ta"Halle Berry Biography". People. Archived from the original on August 29, 2016. Retrieved December 15, 2007.</ref> ce tana fatan ta zama mai nishadantarwa ko kuma ta sami wani abu da ya shafi kafafen yada labarai. alkalai ne suka ba da mafi girman maki <ref>Miss USA 1986 Scores". Pageant Almanac. Archived from the original on October 9, 2007. Retrieved December 21, 2007.</ref> Ita ce Ba’amurke Ba’amurke ta farko da ta shigo Miss World a 1986, inda ta kare a matsayi na shida sannan Giselle Laronde ta Trinidad da Tobago ta samu kambin Miss World.<ref>Sanello, Frank (2003). Halle Berry: A Stormy Life. Tebbo. ISBN 978-1-7424-4654-7.</ref>
==Sana'a==
===Aikin farko da nasara (1989-1999)===
Berry a 1997 Essence Awards
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> ] A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Berry: Ripe for success" Archived February 26, 2009, at the Wayback Machine, BBC News, March 25, 2002; accessed February 19, 2007.</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban?.[15] A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1.[18][19][20] Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.[15]
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> ] A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Current Biography Yearbook</ref> ][16][17] Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban?.<ref>Current Biography Yearbook</ref> A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1.[18][19][20] Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> ] A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA</ref> <ref>Halle Berry: From homeless shelter to Hollywood fame" (April 2007). Reader's Digest (White Plains, New York USA: Reader's Digest Association, Inc.), p. 89: Reader's Digest: "Is it true that when you moved to New York to begin your acting career, you lived in a shelter?" Berry: "Very briefly. ... I wasn't working for a while."</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban?.<ref>Current Biography Yearbook,</ref> A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1<ref>Pérez-Peña, Richard (May 17, 2006). Beyond 'I'm a Diabetic', Little Common Ground Archived August 25, 2018, at the Wayback Machine, The New York Times; accessed December 24, 2010.</ref> ]<ref>Hoskins, Mike (April 25, 2013). "Revisiting the Great Halle Berry Diabetes Ruckus" Archived January 7, 2015, at the Wayback Machine, DiabetesMine.com; accessed March 20, 2013</ref> Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.<ref>Current Biography Yearbook</ref>
Fim ɗin Berry na halarta na farko ya kasance a cikin ƙaramin aiki don zazzabin Jungle na Spike Lee (1991), wanda a ciki ta buga Vivian, mai shan ƙwayoyi.<ref>Current Biography Yearbook</ref> A wannan shekarar, Berry ta sami rawar haɗin gwiwa ta farko a Kasuwancin Tsare-tsare. A cikin 1992, Berry ya nuna wata mace mai aiki wacce ta faɗo a matsayin jagorar da Eddie Murphy ya buga a cikin wasan barkwanci na Boomerang. A shekara mai zuwa, ta dauki hankalin jama'a a matsayinta na babbar bawa mai ƙabila a cikin salon TV na Sarauniya: Labarin Iyalin Amurka, bisa littafin Alex Haley. Berry kuma yana cikin fim ɗin Flintstones mai raye-raye a matsayin Sharon Stone, sakatariyar sultry wacce ke ƙoƙarin lalata Fred Flintstone.<ref>Berry: Ripe for success" Archived February 26, 2009, at the Wayback Machine, BBC News, March 25, 2002; accessed February 19, 2007.</ref>
==Hoton mai jarida==
Berry ya kasance a matsayi na 1 a cikin jerin "50 Mafi Kyawun Mutane a Duniya" a cikin 2003 bayan ya zama na sama goma sau bakwai kuma ya fito a lamba 1 akan "Matan Sexiest 100 a Duniya" na FHM a wannan shekarar.[91] 92] An ba ta suna "Mace Mafi Girma a Rayuwa" Mujallar Esquire a cikin Oktoba 2008, game da abin da ta ce: "Ban san ainihin abin da ake nufi ba, amma ina 42 kuma na haifi jariri, ina tsammanin zan dauka." 93][94] Lafiyar maza sun sanya mata matsayi a lamba 35 a jerin "Mafi Zafafan Mata 100 na Duk Lokaci".[95] A cikin 2009, an zabe ta #23 akan Taurarin Fina-Finai 100 na Daular.[96] A wannan shekarar, mawakiyar guguwar Chris ta fitar da wata waka mai suna "Halle Berry (Tana Lafiya)" tana daukaka kyawun Berry da sha'awar jima'i.[97] Tana da shekaru 42 (a cikin 2008), an ba ta suna "Mace Baƙar fata" ta Access Hollywood's "TV One Access" binciken.[98][99][100][101] An haife shi ga mahaifin Ba’amurke Ba’amurke da uwa farar fata, Berry ta bayyana cewa asalinta na ƙabilar “mai raɗaɗi ne da ruɗani” lokacin tana budurwa, kuma ta yanke shawarar tun da wuri don bayyana a matsayin baƙar fata saboda ta san hakan ya kasance. yadda za a gane ta[14].
==manazarta==
34dycazqmf2rm33tjqs32ffboe1xhja
825958
825956
2026-04-24T17:28:54Z
Pharouqenr
25549
825958
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Halle Maria Berry''' (/ ˈhæli/ HAL-ee; an haife ta Maria Halle Berry; watan Agusta, ranar 14, shekarar alif 1966) yar wasan kwaikwayo ce ta [[Amurka]]. Ta fara aikinta a matsayin abin koyi kuma ta shiga gasa mai kyau da yawa, ta kammala a matsayin wadda ta zo ta farko a gasar Miss USA kuma ta zo na shida a Miss World 1986. Fim ɗin nata na ci gaba a cikin wasan barkwanci na soyayya Boomerang (1992), tare da shi. Eddie Murphy, wanda ya haifar da matsayi a cikin The Flintstones (1994) da Bulworth (1998) da kuma fim ɗin talabijin na Gabatar da Dorothy Dandridge. (1999), wanda ta sami lambar yabo ta Primetime Emmy Award da lambar yabo ta Golden Globe.
Berry ta kafa kanta a matsayin ɗaya daga cikin 'yan wasan kwaikwayo mafi girma a Hollywood a cikin 2000s. Don rawar da ta yi na gwauruwa mai gwagwarmaya a cikin wasan kwaikwayo na soyayya Monster's Ball (2001), Berry ta zama Ba'amurke Ba'amurka kaɗai da ta lashe lambar yabo ta Academy for Best Actress, kuma mace ta farko mai launi. Berry ta ɗauki manyan ayyuka kamar Storm a cikin kashi huɗu na jerin fina-finai na X-Men (2000 – 2014), macen ɗan fashi a cikin Swordfish mai ban sha'awa (2001), Bond girl Jinx in Die another Day (2002), da rawar take a cikin Catwoman da aka yi wa raini (2004).
==Rayuwar farko==
An haifi Berry Maria Halle Berry a Cleveland, Ohio,<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> a kan watan Agusta 14, shekarar 1966<ref>Although Britannica Kids gives a 1968 birthdate Archived August 17, 2012, at the Wayback Machine, (from the original on August 17, 2012), she stated in interviews prior to August 2006 that she would turn 40 then. See: FemaleFirst, DarkHorizons, FilmMonthly Archived September 3, 2006, at the Wayback Machine, and see also Profile, cbsnews.com; accessed May 5, 2007.</ref> ga Judith Ann (née Hawkins), ɗan ƙaura daga Liverpool,<ref>Echo, Liverpool (March 25, 2002). "Halle's Liverpool roots". Liverpool Echo. Archived from the original on August 1, 2020. Retrieved July 31, 2019.</ref>d da Jerome Jesse Berry, Ba'amurkiya Ba'amurke.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> An canza sunanta bisa doka zuwa Halle Maria Berry tana da shekara biyar.<ref>First Generation". Genealogy.com. Archived from the original on May 9, 2012.</ref> Iyayenta sun zaɓi sunanta na tsakiya daga Shagon Sashen Halle, wanda a lokacin ya kasance alamar ƙasa a Cleveland.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> Mahaifiyar Berry ta yi aiki a matsayin ma'aikaciyar jinya, kuma mahaifinta ya yi aiki a asibiti ɗaya a matsayin ma'aikaci a sashen masu tabin hankali; daga baya ya zama direban bas.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> Sun sake aure lokacin da Berry ke da shekara hudu, kuma ita da kanwarta Heidi Berry-Henderson[5] mahaifiyarsu ce ta rene su kadai.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> An kebe ta da mahaifinta tun tana karama, <ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> <ref> Showbiz Bytes 28-01-03". The Age. January 28, 2003. Archived from the original on November 12, 2012. Retrieved December 15, 2007.</ref> ta lura a cikin 1992 cewa ba ta ma san ko yana da rai ba.<ref>Lovece, Frank (July 7, 1992). "Halle Berry Is Poised to Become Major Star". Newspaper Enterprise Association/Reading Eagle. Reading, Pennsylvania. Archived from the original on September 1, 2020. Retrieved May 11, 2023.</ref> Mahaifinta ya zagi mahaifiyarta, kuma Berry ya tuna da shaida yadda ake dukan mahaifiyarta kowace rana, ana harba mata daga matakala, ana buga kai da kwalbar giya.<ref>Gennis, Sadie (February 21, 2015). "Halle Berry Opens Up About Childhood Experience with Domestic Violence". TVGuide. Archived from the original on March 1, 2019. Retrieved May 7, 2015</ref> Berry ta ce ana zaluntarta tun tana yarinya, don haka ta koyi yadda ake fada da kuma kare kanta<ref>FOX 13 Seattle (August 20, 2024). Halle Berry Gets Real About Action Movie Injuries!. Retrieved November 3, 2024 – via YouTube.</ref>
Berry ta girma a Oakwood, Ohio, <ref>The Woman Who Would Be Queen | PEOPLE.com Archived June 12, 2018, at the Wayback Machine Retrieved May 20, 2018</ref> kuma ta sauke karatu daga makarantar sakandare ta Bedford, inda ta kasance mai fara'a, ɗalibi mai girma, editan jaridar makaranta, kuma sarauniyar karuwa.<ref>Schneider, Karen S. (May 13, 1996). "Hurts So Bad". People. Archived from the original on August 1, 2020. Retrieved February 28, 2019.</ref> Ta yi aiki a sashen yara a kantin Higbee's Department. Daga nan ta yi karatu a Cuyahoga Community College. A cikin shekarar alif 1980s, ta shiga gasa mai kyau da yawa, ta lashe Miss Teen All American 1985 da Miss Ohio USA a 1986.<ref>"Halle Berry Biography". People. Archived from the original on August 29, 2016. Retrieved December 15, 2007.</ref> Ita ce 1986 Miss USA ta zo ta farko zuwa Christy Fichtner na Texas.<ref> A gasar hira da mujallar Miss USA 1986, ta"Halle Berry Biography". People. Archived from the original on August 29, 2016. Retrieved December 15, 2007.</ref> ce tana fatan ta zama mai nishadantarwa ko kuma ta sami wani abu da ya shafi kafafen yada labarai. alkalai ne suka ba da mafi girman maki <ref>Miss USA 1986 Scores". Pageant Almanac. Archived from the original on October 9, 2007. Retrieved December 21, 2007.</ref> Ita ce Ba’amurke Ba’amurke ta farko da ta shigo Miss World a 1986, inda ta kare a matsayi na shida sannan Giselle Laronde ta Trinidad da Tobago ta samu kambin Miss World.<ref>Sanello, Frank (2003). Halle Berry: A Stormy Life. Tebbo. ISBN 978-1-7424-4654-7.</ref>
==Sana'a==
===Aikin farko da nasara (1989-1999)===
Berry a 1997 Essence Awards
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> ] A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Berry: Ripe for success" Archived February 26, 2009, at the Wayback Machine, BBC News, March 25, 2002; accessed February 19, 2007.</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban?.[15] A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1.[18][19][20] Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.[15]
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> ] A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Current Biography Yearbook</ref> ][16][17] Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban?.<ref>Current Biography Yearbook</ref> A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1.[18][19][20] Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> ] A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA</ref> <ref>Halle Berry: From homeless shelter to Hollywood fame" (April 2007). Reader's Digest (White Plains, New York USA: Reader's Digest Association, Inc.), p. 89: Reader's Digest: "Is it true that when you moved to New York to begin your acting career, you lived in a shelter?" Berry: "Very briefly. ... I wasn't working for a while."</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban?.<ref>Current Biography Yearbook,</ref> A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1<ref>Pérez-Peña, Richard (May 17, 2006). Beyond 'I'm a Diabetic', Little Common Ground Archived August 25, 2018, at the Wayback Machine, The New York Times; accessed December 24, 2010.</ref><ref>Hoskins, Mike (April 25, 2013). "Revisiting the Great Halle Berry Diabetes Ruckus" Archived January 7, 2015, at the Wayback Machine, DiabetesMine.com; accessed March 20, 2013</ref> Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.<ref>Current Biography Yearbook</ref>
Fim ɗin Berry na halarta na farko ya kasance a cikin ƙaramin aiki don zazzabin Jungle na Spike Lee (1991), wanda a ciki ta buga Vivian, mai shan ƙwayoyi.<ref>Current Biography Yearbook</ref> A wannan shekarar, Berry ta sami rawar haɗin gwiwa ta farko a Kasuwancin Tsare-tsare. A cikin 1992, Berry ya nuna wata mace mai aiki wacce ta faɗo a matsayin jagorar da Eddie Murphy ya buga a cikin wasan barkwanci na Boomerang. A shekara mai zuwa, ta dauki hankalin jama'a a matsayinta na babbar bawa mai ƙabila a cikin salon TV na Sarauniya: Labarin Iyalin Amurka, bisa littafin Alex Haley. Berry kuma yana cikin fim ɗin Flintstones mai raye-raye a matsayin Sharon Stone, sakatariyar sultry wacce ke ƙoƙarin lalata Fred Flintstone.<ref>Berry: Ripe for success" Archived February 26, 2009, at the Wayback Machine, BBC News, March 25, 2002; accessed February 19, 2007.</ref>
==Hoton mai jarida==
Berry ya kasance a matsayi na 1 a cikin jerin "50 Mafi Kyawun Mutane a Duniya" a cikin 2003 bayan ya zama na sama goma sau bakwai kuma ya fito a lamba 1 akan "Matan Sexiest 100 a Duniya" na FHM a wannan shekarar.[91] 92] An ba ta suna "Mace Mafi Girma a Rayuwa" Mujallar Esquire a cikin Oktoba 2008, game da abin da ta ce: "Ban san ainihin abin da ake nufi ba, amma ina 42 kuma na haifi jariri, ina tsammanin zan dauka." 93][94] Lafiyar maza sun sanya mata matsayi a lamba 35 a jerin "Mafi Zafafan Mata 100 na Duk Lokaci".[95] A cikin 2009, an zabe ta #23 akan Taurarin Fina-Finai 100 na Daular.[96] A wannan shekarar, mawakiyar guguwar Chris ta fitar da wata waka mai suna "Halle Berry (Tana Lafiya)" tana daukaka kyawun Berry da sha'awar jima'i.[97] Tana da shekaru 42 (a cikin 2008), an ba ta suna "Mace Baƙar fata" ta Access Hollywood's "TV One Access" binciken.[98][99][100][101] An haife shi ga mahaifin Ba’amurke Ba’amurke da uwa farar fata, Berry ta bayyana cewa asalinta na ƙabilar “mai raɗaɗi ne da ruɗani” lokacin tana budurwa, kuma ta yanke shawarar tun da wuri don bayyana a matsayin baƙar fata saboda ta san hakan ya kasance. yadda za a gane ta[14].
==manazarta==
n19vavrjkkn8va2ji4o5mns8t7ne5g1
825959
825958
2026-04-24T17:29:12Z
Pharouqenr
25549
825959
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Halle Maria Berry''' (/ ˈhæli/ HAL-ee; an haife ta Maria Halle Berry; watan Agusta, ranar 14, shekarar alif 1966) yar wasan kwaikwayo ce ta [[Amurka]]. Ta fara aikinta a matsayin abin koyi kuma ta shiga gasa mai kyau da yawa, ta kammala a matsayin wadda ta zo ta farko a gasar Miss USA kuma ta zo na shida a Miss World 1986. Fim ɗin nata na ci gaba a cikin wasan barkwanci na soyayya Boomerang (1992), tare da shi. Eddie Murphy, wanda ya haifar da matsayi a cikin The Flintstones (1994) da Bulworth (1998) da kuma fim ɗin talabijin na Gabatar da Dorothy Dandridge. (1999), wanda ta sami lambar yabo ta Primetime Emmy Award da lambar yabo ta Golden Globe.
Berry ta kafa kanta a matsayin ɗaya daga cikin 'yan wasan kwaikwayo mafi girma a Hollywood a cikin 2000s. Don rawar da ta yi na gwauruwa mai gwagwarmaya a cikin wasan kwaikwayo na soyayya Monster's Ball (2001), Berry ta zama Ba'amurke Ba'amurka kaɗai da ta lashe lambar yabo ta Academy for Best Actress, kuma mace ta farko mai launi. Berry ta ɗauki manyan ayyuka kamar Storm a cikin kashi huɗu na jerin fina-finai na X-Men (2000 – 2014), macen ɗan fashi a cikin Swordfish mai ban sha'awa (2001), Bond girl Jinx in Die another Day (2002), da rawar take a cikin Catwoman da aka yi wa raini (2004).
==Rayuwar farko==
An haifi Berry Maria Halle Berry a Cleveland, Ohio,<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> a kan watan Agusta 14, shekarar 1966<ref>Although Britannica Kids gives a 1968 birthdate Archived August 17, 2012, at the Wayback Machine, (from the original on August 17, 2012), she stated in interviews prior to August 2006 that she would turn 40 then. See: FemaleFirst, DarkHorizons, FilmMonthly Archived September 3, 2006, at the Wayback Machine, and see also Profile, cbsnews.com; accessed May 5, 2007.</ref> ga Judith Ann (née Hawkins), ɗan ƙaura daga Liverpool,<ref>Echo, Liverpool (March 25, 2002). "Halle's Liverpool roots". Liverpool Echo. Archived from the original on August 1, 2020. Retrieved July 31, 2019.</ref>d da Jerome Jesse Berry, Ba'amurkiya Ba'amurke.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> An canza sunanta bisa doka zuwa Halle Maria Berry tana da shekara biyar.<ref>First Generation". Genealogy.com. Archived from the original on May 9, 2012.</ref> Iyayenta sun zaɓi sunanta na tsakiya daga Shagon Sashen Halle, wanda a lokacin ya kasance alamar ƙasa a Cleveland.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> Mahaifiyar Berry ta yi aiki a matsayin ma'aikaciyar jinya, kuma mahaifinta ya yi aiki a asibiti ɗaya a matsayin ma'aikaci a sashen masu tabin hankali; daga baya ya zama direban bas.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> Sun sake aure lokacin da Berry ke da shekara hudu, kuma ita da kanwarta Heidi Berry-Henderson[5] mahaifiyarsu ce ta rene su kadai.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> An kebe ta da mahaifinta tun tana karama, <ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> <ref> Showbiz Bytes 28-01-03". The Age. January 28, 2003. Archived from the original on November 12, 2012. Retrieved December 15, 2007.</ref> ta lura a cikin 1992 cewa ba ta ma san ko yana da rai ba.<ref>Lovece, Frank (July 7, 1992). "Halle Berry Is Poised to Become Major Star". Newspaper Enterprise Association/Reading Eagle. Reading, Pennsylvania. Archived from the original on September 1, 2020. Retrieved May 11, 2023.</ref> Mahaifinta ya zagi mahaifiyarta, kuma Berry ya tuna da shaida yadda ake dukan mahaifiyarta kowace rana, ana harba mata daga matakala, ana buga kai da kwalbar giya.<ref>Gennis, Sadie (February 21, 2015). "Halle Berry Opens Up About Childhood Experience with Domestic Violence". TVGuide. Archived from the original on March 1, 2019. Retrieved May 7, 2015</ref> Berry ta ce ana zaluntarta tun tana yarinya, don haka ta koyi yadda ake fada da kuma kare kanta<ref>FOX 13 Seattle (August 20, 2024). Halle Berry Gets Real About Action Movie Injuries!. Retrieved November 3, 2024 – via YouTube.</ref>
Berry ta girma a Oakwood, Ohio, <ref>The Woman Who Would Be Queen | PEOPLE.com Archived June 12, 2018, at the Wayback Machine Retrieved May 20, 2018</ref> kuma ta sauke karatu daga makarantar sakandare ta Bedford, inda ta kasance mai fara'a, ɗalibi mai girma, editan jaridar makaranta, kuma sarauniyar karuwa.<ref>Schneider, Karen S. (May 13, 1996). "Hurts So Bad". People. Archived from the original on August 1, 2020. Retrieved February 28, 2019.</ref> Ta yi aiki a sashen yara a kantin Higbee's Department. Daga nan ta yi karatu a Cuyahoga Community College. A cikin shekarar alif 1980s, ta shiga gasa mai kyau da yawa, ta lashe Miss Teen All American 1985 da Miss Ohio USA a 1986.<ref>"Halle Berry Biography". People. Archived from the original on August 29, 2016. Retrieved December 15, 2007.</ref> Ita ce 1986 Miss USA ta zo ta farko zuwa Christy Fichtner na Texas.<ref> A gasar hira da mujallar Miss USA 1986, ta"Halle Berry Biography". People. Archived from the original on August 29, 2016. Retrieved December 15, 2007.</ref> ce tana fatan ta zama mai nishadantarwa ko kuma ta sami wani abu da ya shafi kafafen yada labarai. alkalai ne suka ba da mafi girman maki <ref>Miss USA 1986 Scores". Pageant Almanac. Archived from the original on October 9, 2007. Retrieved December 21, 2007.</ref> Ita ce Ba’amurke Ba’amurke ta farko da ta shigo Miss World a 1986, inda ta kare a matsayi na shida sannan Giselle Laronde ta Trinidad da Tobago ta samu kambin Miss World.<ref>Sanello, Frank (2003). Halle Berry: A Stormy Life. Tebbo. ISBN 978-1-7424-4654-7.</ref>
==Sana'a==
===Aikin farko da nasara (1989-1999)===
Berry a 1997 Essence Awards
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> ] A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Berry: Ripe for success" Archived February 26, 2009, at the Wayback Machine, BBC News, March 25, 2002; accessed February 19, 2007.</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban?.[15] A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1.[18][19][20] Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.[15]
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> ] A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Current Biography Yearbook</ref> ][16][17] Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban?.<ref>Current Biography Yearbook</ref> A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1.[18][19][20] Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> ] A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA. <ref>Halle Berry: From homeless shelter to Hollywood fame" (April 2007). Reader's Digest (White Plains, New York USA: Reader's Digest Association, Inc.), p. 89: Reader's Digest: "Is it true that when you moved to New York to begin your acting career, you lived in a shelter?" Berry: "Very briefly. ... I wasn't working for a while."</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban?.<ref>Current Biography Yearbook,</ref> A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1<ref>Pérez-Peña, Richard (May 17, 2006). Beyond 'I'm a Diabetic', Little Common Ground Archived August 25, 2018, at the Wayback Machine, The New York Times; accessed December 24, 2010.</ref><ref>Hoskins, Mike (April 25, 2013). "Revisiting the Great Halle Berry Diabetes Ruckus" Archived January 7, 2015, at the Wayback Machine, DiabetesMine.com; accessed March 20, 2013</ref> Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.<ref>Current Biography Yearbook</ref>
Fim ɗin Berry na halarta na farko ya kasance a cikin ƙaramin aiki don zazzabin Jungle na Spike Lee (1991), wanda a ciki ta buga Vivian, mai shan ƙwayoyi.<ref>Current Biography Yearbook</ref> A wannan shekarar, Berry ta sami rawar haɗin gwiwa ta farko a Kasuwancin Tsare-tsare. A cikin 1992, Berry ya nuna wata mace mai aiki wacce ta faɗo a matsayin jagorar da Eddie Murphy ya buga a cikin wasan barkwanci na Boomerang. A shekara mai zuwa, ta dauki hankalin jama'a a matsayinta na babbar bawa mai ƙabila a cikin salon TV na Sarauniya: Labarin Iyalin Amurka, bisa littafin Alex Haley. Berry kuma yana cikin fim ɗin Flintstones mai raye-raye a matsayin Sharon Stone, sakatariyar sultry wacce ke ƙoƙarin lalata Fred Flintstone.<ref>Berry: Ripe for success" Archived February 26, 2009, at the Wayback Machine, BBC News, March 25, 2002; accessed February 19, 2007.</ref>
==Hoton mai jarida==
Berry ya kasance a matsayi na 1 a cikin jerin "50 Mafi Kyawun Mutane a Duniya" a cikin 2003 bayan ya zama na sama goma sau bakwai kuma ya fito a lamba 1 akan "Matan Sexiest 100 a Duniya" na FHM a wannan shekarar.[91] 92] An ba ta suna "Mace Mafi Girma a Rayuwa" Mujallar Esquire a cikin Oktoba 2008, game da abin da ta ce: "Ban san ainihin abin da ake nufi ba, amma ina 42 kuma na haifi jariri, ina tsammanin zan dauka." 93][94] Lafiyar maza sun sanya mata matsayi a lamba 35 a jerin "Mafi Zafafan Mata 100 na Duk Lokaci".[95] A cikin 2009, an zabe ta #23 akan Taurarin Fina-Finai 100 na Daular.[96] A wannan shekarar, mawakiyar guguwar Chris ta fitar da wata waka mai suna "Halle Berry (Tana Lafiya)" tana daukaka kyawun Berry da sha'awar jima'i.[97] Tana da shekaru 42 (a cikin 2008), an ba ta suna "Mace Baƙar fata" ta Access Hollywood's "TV One Access" binciken.[98][99][100][101] An haife shi ga mahaifin Ba’amurke Ba’amurke da uwa farar fata, Berry ta bayyana cewa asalinta na ƙabilar “mai raɗaɗi ne da ruɗani” lokacin tana budurwa, kuma ta yanke shawarar tun da wuri don bayyana a matsayin baƙar fata saboda ta san hakan ya kasance. yadda za a gane ta[14].
==manazarta==
742g9ksen42h910gmli6bc4yhembvfu
825960
825959
2026-04-24T17:29:33Z
Pharouqenr
25549
825960
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Halle Maria Berry''' (/ ˈhæli/ HAL-ee; an haife ta Maria Halle Berry; watan Agusta, ranar 14, shekarar alif 1966) yar wasan kwaikwayo ce ta [[Amurka]]. Ta fara aikinta a matsayin abin koyi kuma ta shiga gasa mai kyau da yawa, ta kammala a matsayin wadda ta zo ta farko a gasar Miss USA kuma ta zo na shida a Miss World 1986. Fim ɗin nata na ci gaba a cikin wasan barkwanci na soyayya Boomerang (1992), tare da shi. Eddie Murphy, wanda ya haifar da matsayi a cikin The Flintstones (1994) da Bulworth (1998) da kuma fim ɗin talabijin na Gabatar da Dorothy Dandridge. (1999), wanda ta sami lambar yabo ta Primetime Emmy Award da lambar yabo ta Golden Globe.
Berry ta kafa kanta a matsayin ɗaya daga cikin 'yan wasan kwaikwayo mafi girma a Hollywood a cikin 2000s. Don rawar da ta yi na gwauruwa mai gwagwarmaya a cikin wasan kwaikwayo na soyayya Monster's Ball (2001), Berry ta zama Ba'amurke Ba'amurka kaɗai da ta lashe lambar yabo ta Academy for Best Actress, kuma mace ta farko mai launi. Berry ta ɗauki manyan ayyuka kamar Storm a cikin kashi huɗu na jerin fina-finai na X-Men (2000 – 2014), macen ɗan fashi a cikin Swordfish mai ban sha'awa (2001), Bond girl Jinx in Die another Day (2002), da rawar take a cikin Catwoman da aka yi wa raini (2004).
==Rayuwar farko==
An haifi Berry Maria Halle Berry a Cleveland, Ohio,<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> a kan watan Agusta 14, shekarar 1966<ref>Although Britannica Kids gives a 1968 birthdate Archived August 17, 2012, at the Wayback Machine, (from the original on August 17, 2012), she stated in interviews prior to August 2006 that she would turn 40 then. See: FemaleFirst, DarkHorizons, FilmMonthly Archived September 3, 2006, at the Wayback Machine, and see also Profile, cbsnews.com; accessed May 5, 2007.</ref> ga Judith Ann (née Hawkins), ɗan ƙaura daga Liverpool,<ref>Echo, Liverpool (March 25, 2002). "Halle's Liverpool roots". Liverpool Echo. Archived from the original on August 1, 2020. Retrieved July 31, 2019.</ref>d da Jerome Jesse Berry, Ba'amurkiya Ba'amurke.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> An canza sunanta bisa doka zuwa Halle Maria Berry tana da shekara biyar.<ref>First Generation". Genealogy.com. Archived from the original on May 9, 2012.</ref> Iyayenta sun zaɓi sunanta na tsakiya daga Shagon Sashen Halle, wanda a lokacin ya kasance alamar ƙasa a Cleveland.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> Mahaifiyar Berry ta yi aiki a matsayin ma'aikaciyar jinya, kuma mahaifinta ya yi aiki a asibiti ɗaya a matsayin ma'aikaci a sashen masu tabin hankali; daga baya ya zama direban bas.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> Sun sake aure lokacin da Berry ke da shekara hudu, kuma ita da kanwarta Heidi Berry-Henderson[5] mahaifiyarsu ce ta rene su kadai.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> An kebe ta da mahaifinta tun tana karama, <ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> <ref> Showbiz Bytes 28-01-03". The Age. January 28, 2003. Archived from the original on November 12, 2012. Retrieved December 15, 2007.</ref> ta lura a cikin 1992 cewa ba ta ma san ko yana da rai ba.<ref>Lovece, Frank (July 7, 1992). "Halle Berry Is Poised to Become Major Star". Newspaper Enterprise Association/Reading Eagle. Reading, Pennsylvania. Archived from the original on September 1, 2020. Retrieved May 11, 2023.</ref> Mahaifinta ya zagi mahaifiyarta, kuma Berry ya tuna da shaida yadda ake dukan mahaifiyarta kowace rana, ana harba mata daga matakala, ana buga kai da kwalbar giya.<ref>Gennis, Sadie (February 21, 2015). "Halle Berry Opens Up About Childhood Experience with Domestic Violence". TVGuide. Archived from the original on March 1, 2019. Retrieved May 7, 2015</ref> Berry ta ce ana zaluntarta tun tana yarinya, don haka ta koyi yadda ake fada da kuma kare kanta<ref>FOX 13 Seattle (August 20, 2024). Halle Berry Gets Real About Action Movie Injuries!. Retrieved November 3, 2024 – via YouTube.</ref>
Berry ta girma a Oakwood, Ohio, <ref>The Woman Who Would Be Queen | PEOPLE.com Archived June 12, 2018, at the Wayback Machine Retrieved May 20, 2018</ref> kuma ta sauke karatu daga makarantar sakandare ta Bedford, inda ta kasance mai fara'a, ɗalibi mai girma, editan jaridar makaranta, kuma sarauniyar karuwa.<ref>Schneider, Karen S. (May 13, 1996). "Hurts So Bad". People. Archived from the original on August 1, 2020. Retrieved February 28, 2019.</ref> Ta yi aiki a sashen yara a kantin Higbee's Department. Daga nan ta yi karatu a Cuyahoga Community College. A cikin shekarar alif 1980s, ta shiga gasa mai kyau da yawa, ta lashe Miss Teen All American 1985 da Miss Ohio USA a 1986.<ref>"Halle Berry Biography". People. Archived from the original on August 29, 2016. Retrieved December 15, 2007.</ref> Ita ce 1986 Miss USA ta zo ta farko zuwa Christy Fichtner na Texas.<ref> A gasar hira da mujallar Miss USA 1986, ta"Halle Berry Biography". People. Archived from the original on August 29, 2016. Retrieved December 15, 2007.</ref> ce tana fatan ta zama mai nishadantarwa ko kuma ta sami wani abu da ya shafi kafafen yada labarai. alkalai ne suka ba da mafi girman maki <ref>Miss USA 1986 Scores". Pageant Almanac. Archived from the original on October 9, 2007. Retrieved December 21, 2007.</ref> Ita ce Ba’amurke Ba’amurke ta farko da ta shigo Miss World a 1986, inda ta kare a matsayi na shida sannan Giselle Laronde ta Trinidad da Tobago ta samu kambin Miss World.<ref>Sanello, Frank (2003). Halle Berry: A Stormy Life. Tebbo. ISBN 978-1-7424-4654-7.</ref>
==Sana'a==
===Aikin farko da nasara (1989-1999)===
Berry a 1997 Essence Awards
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> ] A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Berry: Ripe for success" Archived February 26, 2009, at the Wayback Machine, BBC News, March 25, 2002; accessed February 19, 2007.</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban?.[15] A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1.[18][19][20] Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.[15]
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> ] A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Current Biography Yearbook</ref> ][16][17] Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban?.<ref>Current Biography Yearbook</ref> A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1.[18][19][20] Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> ] A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA. <ref>Halle Berry: From homeless shelter to Hollywood fame" (April 2007). Reader's Digest (White Plains, New York USA: Reader's Digest Association, Inc.), p. 89: Reader's Digest: "Is it true that when you moved to New York to begin your acting career, you lived in a shelter?" Berry: "Very briefly. ... I wasn't working for a while."</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban?.<ref>Current Biography Yearbook,</ref> A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1<ref>Pérez-Peña, Richard (May 17, 2006). Beyond 'I'm a Diabetic', Little Common Ground Archived August 25, 2018, at the Wayback Machine, The New York Times; accessed December 24, 2010.</ref><ref>Hoskins, Mike (April 25, 2013). "Revisiting the Great Halle Berry Diabetes Ruckus" Archived January 7, 2015, at the Wayback Machine, DiabetesMine.com; accessed March 20, 2013</ref> Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.<ref>Current Biography Yearbook</ref>
Fim ɗin Berry na halarta na farko ya kasance a cikin ƙaramin aiki don zazzabin Jungle na Spike Lee (1991), wanda a ciki ta buga Vivian, mai shan ƙwayoyi.<ref>Current Biography Yearbook</ref> A wannan shekarar, Berry ta sami rawar haɗin gwiwa ta farko a Kasuwancin Tsare-tsare. A cikin 1992, Berry ya nuna wata mace mai aiki wacce ta faɗo a matsayin jagorar da Eddie Murphy ya buga a cikin wasan barkwanci na Boomerang. A shekara mai zuwa, ta dauki hankalin jama'a a matsayinta na babbar bawa mai ƙabila a cikin salon TV na Sarauniya: Labarin Iyalin Amurka, bisa littafin Alex Haley. Berry kuma yana cikin fim ɗin Flintstones mai raye-raye a matsayin Sharon Stone, sakatariyar sultry wacce ke ƙoƙarin lalata Fred Flintstone.<ref>Berry: Ripe for success" Archived February 26, 2009, at the Wayback Machine, BBC News, March 25, 2002; accessed February 19, 2007.</ref>
==Hoton mai jarida==
Berry ya kasance a matsayi na 1 a cikin jerin "50 Mafi Kyawun Mutane a Duniya" a cikin 2003 bayan ya zama na sama goma sau bakwai kuma ya fito a lamba 1 akan "Matan Sexiest 100 a Duniya" na FHM a wannan shekarar.[91] 92] An ba ta suna "Mace Mafi Girma a Rayuwa" Mujallar Esquire a cikin Oktoba 2008, game da abin da ta ce: "Ban san ainihin abin da ake nufi ba, amma ina 42 kuma na haifi jariri, ina tsammanin zan dauka." 93][94] Lafiyar maza sun sanya mata matsayi a lamba 35 a jerin "Mafi Zafafan Mata 100 na Duk Lokaci".[95] A cikin 2009, an zabe ta #23 akan Taurarin Fina-Finai 100 na Daular.[96] A wannan shekarar, mawakiyar guguwar Chris ta fitar da wata waka mai suna "Halle Berry (Tana Lafiya)" tana daukaka kyawun Berry da sha'awar jima'i.[97] Tana da shekaru 42 (a cikin 2008), an ba ta suna "Mace Baƙar fata" ta Access Hollywood's "TV One Access" binciken.[98][99][100][101] An haife shi ga mahaifin Ba’amurke Ba’amurke da uwa farar fata, Berry ta bayyana cewa asalinta na ƙabilar “mai raɗaɗi ne da ruɗani” lokacin tana budurwa, kuma ta yanke shawarar tun da wuri don bayyana a matsayin baƙar fata saboda ta san hakan ya kasance. yadda za a gane ta[14].
==manazarta==
sxn95qut8ezoi0cyn5hy7i9njsjwl9s
825961
825960
2026-04-24T17:29:46Z
Pharouqenr
25549
825961
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Halle Maria Berry''' (/ ˈhæli/ HAL-ee; an haife ta Maria Halle Berry; watan Agusta, ranar 14, shekarar alif 1966) yar wasan kwaikwayo ce ta [[Amurka]]. Ta fara aikinta a matsayin abin koyi kuma ta shiga gasa mai kyau da yawa, ta kammala a matsayin wadda ta zo ta farko a gasar Miss USA kuma ta zo na shida a Miss World 1986. Fim ɗin nata na ci gaba a cikin wasan barkwanci na soyayya Boomerang (1992), tare da shi. Eddie Murphy, wanda ya haifar da matsayi a cikin The Flintstones (1994) da Bulworth (1998) da kuma fim ɗin talabijin na Gabatar da Dorothy Dandridge. (1999), wanda ta sami lambar yabo ta Primetime Emmy Award da lambar yabo ta Golden Globe.
Berry ta kafa kanta a matsayin ɗaya daga cikin 'yan wasan kwaikwayo mafi girma a Hollywood a cikin 2000s. Don rawar da ta yi na gwauruwa mai gwagwarmaya a cikin wasan kwaikwayo na soyayya Monster's Ball (2001), Berry ta zama Ba'amurke Ba'amurka kaɗai da ta lashe lambar yabo ta Academy for Best Actress, kuma mace ta farko mai launi. Berry ta ɗauki manyan ayyuka kamar Storm a cikin kashi huɗu na jerin fina-finai na X-Men (2000 – 2014), macen ɗan fashi a cikin Swordfish mai ban sha'awa (2001), Bond girl Jinx in Die another Day (2002), da rawar take a cikin Catwoman da aka yi wa raini (2004).
==Rayuwar farko==
An haifi Berry Maria Halle Berry a Cleveland, Ohio,<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> a kan watan Agusta 14, shekarar 1966<ref>Although Britannica Kids gives a 1968 birthdate Archived August 17, 2012, at the Wayback Machine, (from the original on August 17, 2012), she stated in interviews prior to August 2006 that she would turn 40 then. See: FemaleFirst, DarkHorizons, FilmMonthly Archived September 3, 2006, at the Wayback Machine, and see also Profile, cbsnews.com; accessed May 5, 2007.</ref> ga Judith Ann (née Hawkins), ɗan ƙaura daga Liverpool,<ref>Echo, Liverpool (March 25, 2002). "Halle's Liverpool roots". Liverpool Echo. Archived from the original on August 1, 2020. Retrieved July 31, 2019.</ref>d da Jerome Jesse Berry, Ba'amurkiya Ba'amurke.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> An canza sunanta bisa doka zuwa Halle Maria Berry tana da shekara biyar.<ref>First Generation". Genealogy.com. Archived from the original on May 9, 2012.</ref> Iyayenta sun zaɓi sunanta na tsakiya daga Shagon Sashen Halle, wanda a lokacin ya kasance alamar ƙasa a Cleveland.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> Mahaifiyar Berry ta yi aiki a matsayin ma'aikaciyar jinya, kuma mahaifinta ya yi aiki a asibiti ɗaya a matsayin ma'aikaci a sashen masu tabin hankali; daga baya ya zama direban bas.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> Sun sake aure lokacin da Berry ke da shekara hudu, kuma ita da kanwarta Heidi Berry-Henderson[5] mahaifiyarsu ce ta rene su kadai.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> An kebe ta da mahaifinta tun tana karama, <ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> <ref> Showbiz Bytes 28-01-03". The Age. January 28, 2003. Archived from the original on November 12, 2012. Retrieved December 15, 2007.</ref> ta lura a cikin 1992 cewa ba ta ma san ko yana da rai ba.<ref>Lovece, Frank (July 7, 1992). "Halle Berry Is Poised to Become Major Star". Newspaper Enterprise Association/Reading Eagle. Reading, Pennsylvania. Archived from the original on September 1, 2020. Retrieved May 11, 2023.</ref> Mahaifinta ya zagi mahaifiyarta, kuma Berry ya tuna da shaida yadda ake dukan mahaifiyarta kowace rana, ana harba mata daga matakala, ana buga kai da kwalbar giya.<ref>Gennis, Sadie (February 21, 2015). "Halle Berry Opens Up About Childhood Experience with Domestic Violence". TVGuide. Archived from the original on March 1, 2019. Retrieved May 7, 2015</ref> Berry ta ce ana zaluntarta tun tana yarinya, don haka ta koyi yadda ake fada da kuma kare kanta<ref>FOX 13 Seattle (August 20, 2024). Halle Berry Gets Real About Action Movie Injuries!. Retrieved November 3, 2024 – via YouTube.</ref>
Berry ta girma a Oakwood, Ohio, <ref>The Woman Who Would Be Queen | PEOPLE.com Archived June 12, 2018, at the Wayback Machine Retrieved May 20, 2018</ref> kuma ta sauke karatu daga makarantar sakandare ta Bedford, inda ta kasance mai fara'a, ɗalibi mai girma, editan jaridar makaranta, kuma sarauniyar karuwa.<ref>Schneider, Karen S. (May 13, 1996). "Hurts So Bad". People. Archived from the original on August 1, 2020. Retrieved February 28, 2019.</ref> Ta yi aiki a sashen yara a kantin Higbee's Department. Daga nan ta yi karatu a Cuyahoga Community College. A cikin shekarar alif 1980s, ta shiga gasa mai kyau da yawa, ta lashe Miss Teen All American 1985 da Miss Ohio USA a 1986.<ref>"Halle Berry Biography". People. Archived from the original on August 29, 2016. Retrieved December 15, 2007.</ref> Ita ce 1986 Miss USA ta zo ta farko zuwa Christy Fichtner na Texas.<ref> A gasar hira da mujallar Miss USA 1986, ta"Halle Berry Biography". People. Archived from the original on August 29, 2016. Retrieved December 15, 2007.</ref> ce tana fatan ta zama mai nishadantarwa ko kuma ta sami wani abu da ya shafi kafafen yada labarai. alkalai ne suka ba da mafi girman maki <ref>Miss USA 1986 Scores". Pageant Almanac. Archived from the original on October 9, 2007. Retrieved December 21, 2007.</ref> Ita ce Ba’amurke Ba’amurke ta farko da ta shigo Miss World a 1986, inda ta kare a matsayi na shida sannan Giselle Laronde ta Trinidad da Tobago ta samu kambin Miss World.<ref>Sanello, Frank (2003). Halle Berry: A Stormy Life. Tebbo. ISBN 978-1-7424-4654-7.</ref>
==Sana'a==
===Aikin farko da nasara (1989-1999)===
Berry a 1997 Essence Awards
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Berry: Ripe for success" Archived February 26, 2009, at the Wayback Machine, BBC News, March 25, 2002; accessed February 19, 2007.</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban?.[15] A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1.[18][19][20] Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.[15]
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> ] A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Current Biography Yearbook</ref> ][16][17] Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban?.<ref>Current Biography Yearbook</ref> A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1.[18][19][20] Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> ] A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA. <ref>Halle Berry: From homeless shelter to Hollywood fame" (April 2007). Reader's Digest (White Plains, New York USA: Reader's Digest Association, Inc.), p. 89: Reader's Digest: "Is it true that when you moved to New York to begin your acting career, you lived in a shelter?" Berry: "Very briefly. ... I wasn't working for a while."</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban?.<ref>Current Biography Yearbook,</ref> A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1<ref>Pérez-Peña, Richard (May 17, 2006). Beyond 'I'm a Diabetic', Little Common Ground Archived August 25, 2018, at the Wayback Machine, The New York Times; accessed December 24, 2010.</ref><ref>Hoskins, Mike (April 25, 2013). "Revisiting the Great Halle Berry Diabetes Ruckus" Archived January 7, 2015, at the Wayback Machine, DiabetesMine.com; accessed March 20, 2013</ref> Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.<ref>Current Biography Yearbook</ref>
Fim ɗin Berry na halarta na farko ya kasance a cikin ƙaramin aiki don zazzabin Jungle na Spike Lee (1991), wanda a ciki ta buga Vivian, mai shan ƙwayoyi.<ref>Current Biography Yearbook</ref> A wannan shekarar, Berry ta sami rawar haɗin gwiwa ta farko a Kasuwancin Tsare-tsare. A cikin 1992, Berry ya nuna wata mace mai aiki wacce ta faɗo a matsayin jagorar da Eddie Murphy ya buga a cikin wasan barkwanci na Boomerang. A shekara mai zuwa, ta dauki hankalin jama'a a matsayinta na babbar bawa mai ƙabila a cikin salon TV na Sarauniya: Labarin Iyalin Amurka, bisa littafin Alex Haley. Berry kuma yana cikin fim ɗin Flintstones mai raye-raye a matsayin Sharon Stone, sakatariyar sultry wacce ke ƙoƙarin lalata Fred Flintstone.<ref>Berry: Ripe for success" Archived February 26, 2009, at the Wayback Machine, BBC News, March 25, 2002; accessed February 19, 2007.</ref>
==Hoton mai jarida==
Berry ya kasance a matsayi na 1 a cikin jerin "50 Mafi Kyawun Mutane a Duniya" a cikin 2003 bayan ya zama na sama goma sau bakwai kuma ya fito a lamba 1 akan "Matan Sexiest 100 a Duniya" na FHM a wannan shekarar.[91] 92] An ba ta suna "Mace Mafi Girma a Rayuwa" Mujallar Esquire a cikin Oktoba 2008, game da abin da ta ce: "Ban san ainihin abin da ake nufi ba, amma ina 42 kuma na haifi jariri, ina tsammanin zan dauka." 93][94] Lafiyar maza sun sanya mata matsayi a lamba 35 a jerin "Mafi Zafafan Mata 100 na Duk Lokaci".[95] A cikin 2009, an zabe ta #23 akan Taurarin Fina-Finai 100 na Daular.[96] A wannan shekarar, mawakiyar guguwar Chris ta fitar da wata waka mai suna "Halle Berry (Tana Lafiya)" tana daukaka kyawun Berry da sha'awar jima'i.[97] Tana da shekaru 42 (a cikin 2008), an ba ta suna "Mace Baƙar fata" ta Access Hollywood's "TV One Access" binciken.[98][99][100][101] An haife shi ga mahaifin Ba’amurke Ba’amurke da uwa farar fata, Berry ta bayyana cewa asalinta na ƙabilar “mai raɗaɗi ne da ruɗani” lokacin tana budurwa, kuma ta yanke shawarar tun da wuri don bayyana a matsayin baƙar fata saboda ta san hakan ya kasance. yadda za a gane ta[14].
==manazarta==
ib95wiv4dh3vjm3y6rkxpuszwfwugcu
825962
825961
2026-04-24T17:30:03Z
Pharouqenr
25549
825962
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Halle Maria Berry''' (/ ˈhæli/ HAL-ee; an haife ta Maria Halle Berry; watan Agusta, ranar 14, shekarar alif 1966) yar wasan kwaikwayo ce ta [[Amurka]]. Ta fara aikinta a matsayin abin koyi kuma ta shiga gasa mai kyau da yawa, ta kammala a matsayin wadda ta zo ta farko a gasar Miss USA kuma ta zo na shida a Miss World 1986. Fim ɗin nata na ci gaba a cikin wasan barkwanci na soyayya Boomerang (1992), tare da shi. Eddie Murphy, wanda ya haifar da matsayi a cikin The Flintstones (1994) da Bulworth (1998) da kuma fim ɗin talabijin na Gabatar da Dorothy Dandridge. (1999), wanda ta sami lambar yabo ta Primetime Emmy Award da lambar yabo ta Golden Globe.
Berry ta kafa kanta a matsayin ɗaya daga cikin 'yan wasan kwaikwayo mafi girma a Hollywood a cikin 2000s. Don rawar da ta yi na gwauruwa mai gwagwarmaya a cikin wasan kwaikwayo na soyayya Monster's Ball (2001), Berry ta zama Ba'amurke Ba'amurka kaɗai da ta lashe lambar yabo ta Academy for Best Actress, kuma mace ta farko mai launi. Berry ta ɗauki manyan ayyuka kamar Storm a cikin kashi huɗu na jerin fina-finai na X-Men (2000 – 2014), macen ɗan fashi a cikin Swordfish mai ban sha'awa (2001), Bond girl Jinx in Die another Day (2002), da rawar take a cikin Catwoman da aka yi wa raini (2004).
==Rayuwar farko==
An haifi Berry Maria Halle Berry a Cleveland, Ohio,<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> a kan watan Agusta 14, shekarar 1966<ref>Although Britannica Kids gives a 1968 birthdate Archived August 17, 2012, at the Wayback Machine, (from the original on August 17, 2012), she stated in interviews prior to August 2006 that she would turn 40 then. See: FemaleFirst, DarkHorizons, FilmMonthly Archived September 3, 2006, at the Wayback Machine, and see also Profile, cbsnews.com; accessed May 5, 2007.</ref> ga Judith Ann (née Hawkins), ɗan ƙaura daga Liverpool,<ref>Echo, Liverpool (March 25, 2002). "Halle's Liverpool roots". Liverpool Echo. Archived from the original on August 1, 2020. Retrieved July 31, 2019.</ref>d da Jerome Jesse Berry, Ba'amurkiya Ba'amurke.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> An canza sunanta bisa doka zuwa Halle Maria Berry tana da shekara biyar.<ref>First Generation". Genealogy.com. Archived from the original on May 9, 2012.</ref> Iyayenta sun zaɓi sunanta na tsakiya daga Shagon Sashen Halle, wanda a lokacin ya kasance alamar ƙasa a Cleveland.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> Mahaifiyar Berry ta yi aiki a matsayin ma'aikaciyar jinya, kuma mahaifinta ya yi aiki a asibiti ɗaya a matsayin ma'aikaci a sashen masu tabin hankali; daga baya ya zama direban bas.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> Sun sake aure lokacin da Berry ke da shekara hudu, kuma ita da kanwarta Heidi Berry-Henderson[5] mahaifiyarsu ce ta rene su kadai.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> An kebe ta da mahaifinta tun tana karama, <ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> <ref> Showbiz Bytes 28-01-03". The Age. January 28, 2003. Archived from the original on November 12, 2012. Retrieved December 15, 2007.</ref> ta lura a cikin 1992 cewa ba ta ma san ko yana da rai ba.<ref>Lovece, Frank (July 7, 1992). "Halle Berry Is Poised to Become Major Star". Newspaper Enterprise Association/Reading Eagle. Reading, Pennsylvania. Archived from the original on September 1, 2020. Retrieved May 11, 2023.</ref> Mahaifinta ya zagi mahaifiyarta, kuma Berry ya tuna da shaida yadda ake dukan mahaifiyarta kowace rana, ana harba mata daga matakala, ana buga kai da kwalbar giya.<ref>Gennis, Sadie (February 21, 2015). "Halle Berry Opens Up About Childhood Experience with Domestic Violence". TVGuide. Archived from the original on March 1, 2019. Retrieved May 7, 2015</ref> Berry ta ce ana zaluntarta tun tana yarinya, don haka ta koyi yadda ake fada da kuma kare kanta<ref>FOX 13 Seattle (August 20, 2024). Halle Berry Gets Real About Action Movie Injuries!. Retrieved November 3, 2024 – via YouTube.</ref>
Berry ta girma a Oakwood, Ohio, <ref>The Woman Who Would Be Queen | PEOPLE.com Archived June 12, 2018, at the Wayback Machine Retrieved May 20, 2018</ref> kuma ta sauke karatu daga makarantar sakandare ta Bedford, inda ta kasance mai fara'a, ɗalibi mai girma, editan jaridar makaranta, kuma sarauniyar karuwa.<ref>Schneider, Karen S. (May 13, 1996). "Hurts So Bad". People. Archived from the original on August 1, 2020. Retrieved February 28, 2019.</ref> Ta yi aiki a sashen yara a kantin Higbee's Department. Daga nan ta yi karatu a Cuyahoga Community College. A cikin shekarar alif 1980s, ta shiga gasa mai kyau da yawa, ta lashe Miss Teen All American 1985 da Miss Ohio USA a 1986.<ref>"Halle Berry Biography". People. Archived from the original on August 29, 2016. Retrieved December 15, 2007.</ref> Ita ce 1986 Miss USA ta zo ta farko zuwa Christy Fichtner na Texas.<ref> A gasar hira da mujallar Miss USA 1986, ta"Halle Berry Biography". People. Archived from the original on August 29, 2016. Retrieved December 15, 2007.</ref> ce tana fatan ta zama mai nishadantarwa ko kuma ta sami wani abu da ya shafi kafafen yada labarai. alkalai ne suka ba da mafi girman maki <ref>Miss USA 1986 Scores". Pageant Almanac. Archived from the original on October 9, 2007. Retrieved December 21, 2007.</ref> Ita ce Ba’amurke Ba’amurke ta farko da ta shigo Miss World a 1986, inda ta kare a matsayi na shida sannan Giselle Laronde ta Trinidad da Tobago ta samu kambin Miss World.<ref>Sanello, Frank (2003). Halle Berry: A Stormy Life. Tebbo. ISBN 978-1-7424-4654-7.</ref>
==Sana'a==
===Aikin farko da nasara (1989-1999)===
Berry a 1997 Essence Awards
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Berry: Ripe for success" Archived February 26, 2009, at the Wayback Machine, BBC News, March 25, 2002; accessed February 19, 2007.</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban? A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1.[18][19][20] Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.[15]
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> ] A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Current Biography Yearbook</ref> ][16][17] Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban?.<ref>Current Biography Yearbook</ref> A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1.[18][19][20] Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> ] A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA. <ref>Halle Berry: From homeless shelter to Hollywood fame" (April 2007). Reader's Digest (White Plains, New York USA: Reader's Digest Association, Inc.), p. 89: Reader's Digest: "Is it true that when you moved to New York to begin your acting career, you lived in a shelter?" Berry: "Very briefly. ... I wasn't working for a while."</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban?.<ref>Current Biography Yearbook,</ref> A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1<ref>Pérez-Peña, Richard (May 17, 2006). Beyond 'I'm a Diabetic', Little Common Ground Archived August 25, 2018, at the Wayback Machine, The New York Times; accessed December 24, 2010.</ref><ref>Hoskins, Mike (April 25, 2013). "Revisiting the Great Halle Berry Diabetes Ruckus" Archived January 7, 2015, at the Wayback Machine, DiabetesMine.com; accessed March 20, 2013</ref> Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.<ref>Current Biography Yearbook</ref>
Fim ɗin Berry na halarta na farko ya kasance a cikin ƙaramin aiki don zazzabin Jungle na Spike Lee (1991), wanda a ciki ta buga Vivian, mai shan ƙwayoyi.<ref>Current Biography Yearbook</ref> A wannan shekarar, Berry ta sami rawar haɗin gwiwa ta farko a Kasuwancin Tsare-tsare. A cikin 1992, Berry ya nuna wata mace mai aiki wacce ta faɗo a matsayin jagorar da Eddie Murphy ya buga a cikin wasan barkwanci na Boomerang. A shekara mai zuwa, ta dauki hankalin jama'a a matsayinta na babbar bawa mai ƙabila a cikin salon TV na Sarauniya: Labarin Iyalin Amurka, bisa littafin Alex Haley. Berry kuma yana cikin fim ɗin Flintstones mai raye-raye a matsayin Sharon Stone, sakatariyar sultry wacce ke ƙoƙarin lalata Fred Flintstone.<ref>Berry: Ripe for success" Archived February 26, 2009, at the Wayback Machine, BBC News, March 25, 2002; accessed February 19, 2007.</ref>
==Hoton mai jarida==
Berry ya kasance a matsayi na 1 a cikin jerin "50 Mafi Kyawun Mutane a Duniya" a cikin 2003 bayan ya zama na sama goma sau bakwai kuma ya fito a lamba 1 akan "Matan Sexiest 100 a Duniya" na FHM a wannan shekarar.[91] 92] An ba ta suna "Mace Mafi Girma a Rayuwa" Mujallar Esquire a cikin Oktoba 2008, game da abin da ta ce: "Ban san ainihin abin da ake nufi ba, amma ina 42 kuma na haifi jariri, ina tsammanin zan dauka." 93][94] Lafiyar maza sun sanya mata matsayi a lamba 35 a jerin "Mafi Zafafan Mata 100 na Duk Lokaci".[95] A cikin 2009, an zabe ta #23 akan Taurarin Fina-Finai 100 na Daular.[96] A wannan shekarar, mawakiyar guguwar Chris ta fitar da wata waka mai suna "Halle Berry (Tana Lafiya)" tana daukaka kyawun Berry da sha'awar jima'i.[97] Tana da shekaru 42 (a cikin 2008), an ba ta suna "Mace Baƙar fata" ta Access Hollywood's "TV One Access" binciken.[98][99][100][101] An haife shi ga mahaifin Ba’amurke Ba’amurke da uwa farar fata, Berry ta bayyana cewa asalinta na ƙabilar “mai raɗaɗi ne da ruɗani” lokacin tana budurwa, kuma ta yanke shawarar tun da wuri don bayyana a matsayin baƙar fata saboda ta san hakan ya kasance. yadda za a gane ta[14].
==manazarta==
abdnvgq1jyp8d6p32145qhmmblsm76m
825963
825962
2026-04-24T17:30:27Z
Pharouqenr
25549
825963
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Halle Maria Berry''' (/ ˈhæli/ HAL-ee; an haife ta Maria Halle Berry; watan Agusta, ranar 14, shekarar alif 1966) yar wasan kwaikwayo ce ta [[Amurka]]. Ta fara aikinta a matsayin abin koyi kuma ta shiga gasa mai kyau da yawa, ta kammala a matsayin wadda ta zo ta farko a gasar Miss USA kuma ta zo na shida a Miss World 1986. Fim ɗin nata na ci gaba a cikin wasan barkwanci na soyayya Boomerang (1992), tare da shi. Eddie Murphy, wanda ya haifar da matsayi a cikin The Flintstones (1994) da Bulworth (1998) da kuma fim ɗin talabijin na Gabatar da Dorothy Dandridge. (1999), wanda ta sami lambar yabo ta Primetime Emmy Award da lambar yabo ta Golden Globe.
Berry ta kafa kanta a matsayin ɗaya daga cikin 'yan wasan kwaikwayo mafi girma a Hollywood a cikin 2000s. Don rawar da ta yi na gwauruwa mai gwagwarmaya a cikin wasan kwaikwayo na soyayya Monster's Ball (2001), Berry ta zama Ba'amurke Ba'amurka kaɗai da ta lashe lambar yabo ta Academy for Best Actress, kuma mace ta farko mai launi. Berry ta ɗauki manyan ayyuka kamar Storm a cikin kashi huɗu na jerin fina-finai na X-Men (2000 – 2014), macen ɗan fashi a cikin Swordfish mai ban sha'awa (2001), Bond girl Jinx in Die another Day (2002), da rawar take a cikin Catwoman da aka yi wa raini (2004).
==Rayuwar farko==
An haifi Berry Maria Halle Berry a Cleveland, Ohio,<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> a kan watan Agusta 14, shekarar 1966<ref>Although Britannica Kids gives a 1968 birthdate Archived August 17, 2012, at the Wayback Machine, (from the original on August 17, 2012), she stated in interviews prior to August 2006 that she would turn 40 then. See: FemaleFirst, DarkHorizons, FilmMonthly Archived September 3, 2006, at the Wayback Machine, and see also Profile, cbsnews.com; accessed May 5, 2007.</ref> ga Judith Ann (née Hawkins), ɗan ƙaura daga Liverpool,<ref>Echo, Liverpool (March 25, 2002). "Halle's Liverpool roots". Liverpool Echo. Archived from the original on August 1, 2020. Retrieved July 31, 2019.</ref>d da Jerome Jesse Berry, Ba'amurkiya Ba'amurke.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> An canza sunanta bisa doka zuwa Halle Maria Berry tana da shekara biyar.<ref>First Generation". Genealogy.com. Archived from the original on May 9, 2012.</ref> Iyayenta sun zaɓi sunanta na tsakiya daga Shagon Sashen Halle, wanda a lokacin ya kasance alamar ƙasa a Cleveland.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> Mahaifiyar Berry ta yi aiki a matsayin ma'aikaciyar jinya, kuma mahaifinta ya yi aiki a asibiti ɗaya a matsayin ma'aikaci a sashen masu tabin hankali; daga baya ya zama direban bas.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> Sun sake aure lokacin da Berry ke da shekara hudu, kuma ita da kanwarta Heidi Berry-Henderson[5] mahaifiyarsu ce ta rene su kadai.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> An kebe ta da mahaifinta tun tana karama, <ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> <ref> Showbiz Bytes 28-01-03". The Age. January 28, 2003. Archived from the original on November 12, 2012. Retrieved December 15, 2007.</ref> ta lura a cikin 1992 cewa ba ta ma san ko yana da rai ba.<ref>Lovece, Frank (July 7, 1992). "Halle Berry Is Poised to Become Major Star". Newspaper Enterprise Association/Reading Eagle. Reading, Pennsylvania. Archived from the original on September 1, 2020. Retrieved May 11, 2023.</ref> Mahaifinta ya zagi mahaifiyarta, kuma Berry ya tuna da shaida yadda ake dukan mahaifiyarta kowace rana, ana harba mata daga matakala, ana buga kai da kwalbar giya.<ref>Gennis, Sadie (February 21, 2015). "Halle Berry Opens Up About Childhood Experience with Domestic Violence". TVGuide. Archived from the original on March 1, 2019. Retrieved May 7, 2015</ref> Berry ta ce ana zaluntarta tun tana yarinya, don haka ta koyi yadda ake fada da kuma kare kanta<ref>FOX 13 Seattle (August 20, 2024). Halle Berry Gets Real About Action Movie Injuries!. Retrieved November 3, 2024 – via YouTube.</ref>
Berry ta girma a Oakwood, Ohio, <ref>The Woman Who Would Be Queen | PEOPLE.com Archived June 12, 2018, at the Wayback Machine Retrieved May 20, 2018</ref> kuma ta sauke karatu daga makarantar sakandare ta Bedford, inda ta kasance mai fara'a, ɗalibi mai girma, editan jaridar makaranta, kuma sarauniyar karuwa.<ref>Schneider, Karen S. (May 13, 1996). "Hurts So Bad". People. Archived from the original on August 1, 2020. Retrieved February 28, 2019.</ref> Ta yi aiki a sashen yara a kantin Higbee's Department. Daga nan ta yi karatu a Cuyahoga Community College. A cikin shekarar alif 1980s, ta shiga gasa mai kyau da yawa, ta lashe Miss Teen All American 1985 da Miss Ohio USA a 1986.<ref>"Halle Berry Biography". People. Archived from the original on August 29, 2016. Retrieved December 15, 2007.</ref> Ita ce 1986 Miss USA ta zo ta farko zuwa Christy Fichtner na Texas.<ref> A gasar hira da mujallar Miss USA 1986, ta"Halle Berry Biography". People. Archived from the original on August 29, 2016. Retrieved December 15, 2007.</ref> ce tana fatan ta zama mai nishadantarwa ko kuma ta sami wani abu da ya shafi kafafen yada labarai. alkalai ne suka ba da mafi girman maki <ref>Miss USA 1986 Scores". Pageant Almanac. Archived from the original on October 9, 2007. Retrieved December 21, 2007.</ref> Ita ce Ba’amurke Ba’amurke ta farko da ta shigo Miss World a 1986, inda ta kare a matsayi na shida sannan Giselle Laronde ta Trinidad da Tobago ta samu kambin Miss World.<ref>Sanello, Frank (2003). Halle Berry: A Stormy Life. Tebbo. ISBN 978-1-7424-4654-7.</ref>
==Sana'a==
===Aikin farko da nasara (1989-1999)===
Berry a 1997 Essence Awards
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Berry: Ripe for success" Archived February 26, 2009, at the Wayback Machine, BBC News, March 25, 2002; accessed February 19, 2007.</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban? A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1. Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.[15]
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> ] A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Current Biography Yearbook</ref> ][16][17] Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban?.<ref>Current Biography Yearbook</ref> A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1.[18][19][20] Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> ] A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA. <ref>Halle Berry: From homeless shelter to Hollywood fame" (April 2007). Reader's Digest (White Plains, New York USA: Reader's Digest Association, Inc.), p. 89: Reader's Digest: "Is it true that when you moved to New York to begin your acting career, you lived in a shelter?" Berry: "Very briefly. ... I wasn't working for a while."</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban?.<ref>Current Biography Yearbook,</ref> A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1<ref>Pérez-Peña, Richard (May 17, 2006). Beyond 'I'm a Diabetic', Little Common Ground Archived August 25, 2018, at the Wayback Machine, The New York Times; accessed December 24, 2010.</ref><ref>Hoskins, Mike (April 25, 2013). "Revisiting the Great Halle Berry Diabetes Ruckus" Archived January 7, 2015, at the Wayback Machine, DiabetesMine.com; accessed March 20, 2013</ref> Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.<ref>Current Biography Yearbook</ref>
Fim ɗin Berry na halarta na farko ya kasance a cikin ƙaramin aiki don zazzabin Jungle na Spike Lee (1991), wanda a ciki ta buga Vivian, mai shan ƙwayoyi.<ref>Current Biography Yearbook</ref> A wannan shekarar, Berry ta sami rawar haɗin gwiwa ta farko a Kasuwancin Tsare-tsare. A cikin 1992, Berry ya nuna wata mace mai aiki wacce ta faɗo a matsayin jagorar da Eddie Murphy ya buga a cikin wasan barkwanci na Boomerang. A shekara mai zuwa, ta dauki hankalin jama'a a matsayinta na babbar bawa mai ƙabila a cikin salon TV na Sarauniya: Labarin Iyalin Amurka, bisa littafin Alex Haley. Berry kuma yana cikin fim ɗin Flintstones mai raye-raye a matsayin Sharon Stone, sakatariyar sultry wacce ke ƙoƙarin lalata Fred Flintstone.<ref>Berry: Ripe for success" Archived February 26, 2009, at the Wayback Machine, BBC News, March 25, 2002; accessed February 19, 2007.</ref>
==Hoton mai jarida==
Berry ya kasance a matsayi na 1 a cikin jerin "50 Mafi Kyawun Mutane a Duniya" a cikin 2003 bayan ya zama na sama goma sau bakwai kuma ya fito a lamba 1 akan "Matan Sexiest 100 a Duniya" na FHM a wannan shekarar.[91] 92] An ba ta suna "Mace Mafi Girma a Rayuwa" Mujallar Esquire a cikin Oktoba 2008, game da abin da ta ce: "Ban san ainihin abin da ake nufi ba, amma ina 42 kuma na haifi jariri, ina tsammanin zan dauka." 93][94] Lafiyar maza sun sanya mata matsayi a lamba 35 a jerin "Mafi Zafafan Mata 100 na Duk Lokaci".[95] A cikin 2009, an zabe ta #23 akan Taurarin Fina-Finai 100 na Daular.[96] A wannan shekarar, mawakiyar guguwar Chris ta fitar da wata waka mai suna "Halle Berry (Tana Lafiya)" tana daukaka kyawun Berry da sha'awar jima'i.[97] Tana da shekaru 42 (a cikin 2008), an ba ta suna "Mace Baƙar fata" ta Access Hollywood's "TV One Access" binciken.[98][99][100][101] An haife shi ga mahaifin Ba’amurke Ba’amurke da uwa farar fata, Berry ta bayyana cewa asalinta na ƙabilar “mai raɗaɗi ne da ruɗani” lokacin tana budurwa, kuma ta yanke shawarar tun da wuri don bayyana a matsayin baƙar fata saboda ta san hakan ya kasance. yadda za a gane ta[14].
==manazarta==
igdj4n9w5l43vh0km8wz07sodgr6by1
825964
825963
2026-04-24T17:30:43Z
Pharouqenr
25549
825964
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Halle Maria Berry''' (/ ˈhæli/ HAL-ee; an haife ta Maria Halle Berry; watan Agusta, ranar 14, shekarar alif 1966) yar wasan kwaikwayo ce ta [[Amurka]]. Ta fara aikinta a matsayin abin koyi kuma ta shiga gasa mai kyau da yawa, ta kammala a matsayin wadda ta zo ta farko a gasar Miss USA kuma ta zo na shida a Miss World 1986. Fim ɗin nata na ci gaba a cikin wasan barkwanci na soyayya Boomerang (1992), tare da shi. Eddie Murphy, wanda ya haifar da matsayi a cikin The Flintstones (1994) da Bulworth (1998) da kuma fim ɗin talabijin na Gabatar da Dorothy Dandridge. (1999), wanda ta sami lambar yabo ta Primetime Emmy Award da lambar yabo ta Golden Globe.
Berry ta kafa kanta a matsayin ɗaya daga cikin 'yan wasan kwaikwayo mafi girma a Hollywood a cikin 2000s. Don rawar da ta yi na gwauruwa mai gwagwarmaya a cikin wasan kwaikwayo na soyayya Monster's Ball (2001), Berry ta zama Ba'amurke Ba'amurka kaɗai da ta lashe lambar yabo ta Academy for Best Actress, kuma mace ta farko mai launi. Berry ta ɗauki manyan ayyuka kamar Storm a cikin kashi huɗu na jerin fina-finai na X-Men (2000 – 2014), macen ɗan fashi a cikin Swordfish mai ban sha'awa (2001), Bond girl Jinx in Die another Day (2002), da rawar take a cikin Catwoman da aka yi wa raini (2004).
==Rayuwar farko==
An haifi Berry Maria Halle Berry a Cleveland, Ohio,<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> a kan watan Agusta 14, shekarar 1966<ref>Although Britannica Kids gives a 1968 birthdate Archived August 17, 2012, at the Wayback Machine, (from the original on August 17, 2012), she stated in interviews prior to August 2006 that she would turn 40 then. See: FemaleFirst, DarkHorizons, FilmMonthly Archived September 3, 2006, at the Wayback Machine, and see also Profile, cbsnews.com; accessed May 5, 2007.</ref> ga Judith Ann (née Hawkins), ɗan ƙaura daga Liverpool,<ref>Echo, Liverpool (March 25, 2002). "Halle's Liverpool roots". Liverpool Echo. Archived from the original on August 1, 2020. Retrieved July 31, 2019.</ref>d da Jerome Jesse Berry, Ba'amurkiya Ba'amurke.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> An canza sunanta bisa doka zuwa Halle Maria Berry tana da shekara biyar.<ref>First Generation". Genealogy.com. Archived from the original on May 9, 2012.</ref> Iyayenta sun zaɓi sunanta na tsakiya daga Shagon Sashen Halle, wanda a lokacin ya kasance alamar ƙasa a Cleveland.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> Mahaifiyar Berry ta yi aiki a matsayin ma'aikaciyar jinya, kuma mahaifinta ya yi aiki a asibiti ɗaya a matsayin ma'aikaci a sashen masu tabin hankali; daga baya ya zama direban bas.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> Sun sake aure lokacin da Berry ke da shekara hudu, kuma ita da kanwarta Heidi Berry-Henderson[5] mahaifiyarsu ce ta rene su kadai.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> An kebe ta da mahaifinta tun tana karama, <ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> <ref> Showbiz Bytes 28-01-03". The Age. January 28, 2003. Archived from the original on November 12, 2012. Retrieved December 15, 2007.</ref> ta lura a cikin 1992 cewa ba ta ma san ko yana da rai ba.<ref>Lovece, Frank (July 7, 1992). "Halle Berry Is Poised to Become Major Star". Newspaper Enterprise Association/Reading Eagle. Reading, Pennsylvania. Archived from the original on September 1, 2020. Retrieved May 11, 2023.</ref> Mahaifinta ya zagi mahaifiyarta, kuma Berry ya tuna da shaida yadda ake dukan mahaifiyarta kowace rana, ana harba mata daga matakala, ana buga kai da kwalbar giya.<ref>Gennis, Sadie (February 21, 2015). "Halle Berry Opens Up About Childhood Experience with Domestic Violence". TVGuide. Archived from the original on March 1, 2019. Retrieved May 7, 2015</ref> Berry ta ce ana zaluntarta tun tana yarinya, don haka ta koyi yadda ake fada da kuma kare kanta<ref>FOX 13 Seattle (August 20, 2024). Halle Berry Gets Real About Action Movie Injuries!. Retrieved November 3, 2024 – via YouTube.</ref>
Berry ta girma a Oakwood, Ohio, <ref>The Woman Who Would Be Queen | PEOPLE.com Archived June 12, 2018, at the Wayback Machine Retrieved May 20, 2018</ref> kuma ta sauke karatu daga makarantar sakandare ta Bedford, inda ta kasance mai fara'a, ɗalibi mai girma, editan jaridar makaranta, kuma sarauniyar karuwa.<ref>Schneider, Karen S. (May 13, 1996). "Hurts So Bad". People. Archived from the original on August 1, 2020. Retrieved February 28, 2019.</ref> Ta yi aiki a sashen yara a kantin Higbee's Department. Daga nan ta yi karatu a Cuyahoga Community College. A cikin shekarar alif 1980s, ta shiga gasa mai kyau da yawa, ta lashe Miss Teen All American 1985 da Miss Ohio USA a 1986.<ref>"Halle Berry Biography". People. Archived from the original on August 29, 2016. Retrieved December 15, 2007.</ref> Ita ce 1986 Miss USA ta zo ta farko zuwa Christy Fichtner na Texas.<ref> A gasar hira da mujallar Miss USA 1986, ta"Halle Berry Biography". People. Archived from the original on August 29, 2016. Retrieved December 15, 2007.</ref> ce tana fatan ta zama mai nishadantarwa ko kuma ta sami wani abu da ya shafi kafafen yada labarai. alkalai ne suka ba da mafi girman maki <ref>Miss USA 1986 Scores". Pageant Almanac. Archived from the original on October 9, 2007. Retrieved December 21, 2007.</ref> Ita ce Ba’amurke Ba’amurke ta farko da ta shigo Miss World a 1986, inda ta kare a matsayi na shida sannan Giselle Laronde ta Trinidad da Tobago ta samu kambin Miss World.<ref>Sanello, Frank (2003). Halle Berry: A Stormy Life. Tebbo. ISBN 978-1-7424-4654-7.</ref>
==Sana'a==
===Aikin farko da nasara (1989-1999)===
Berry a 1997 Essence Awards
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Berry: Ripe for success" Archived February 26, 2009, at the Wayback Machine, BBC News, March 25, 2002; accessed February 19, 2007.</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban? A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1. Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> ] A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Current Biography Yearbook</ref> ][16][17] Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban?.<ref>Current Biography Yearbook</ref> A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1.[18][19][20] Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> ] A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA. <ref>Halle Berry: From homeless shelter to Hollywood fame" (April 2007). Reader's Digest (White Plains, New York USA: Reader's Digest Association, Inc.), p. 89: Reader's Digest: "Is it true that when you moved to New York to begin your acting career, you lived in a shelter?" Berry: "Very briefly. ... I wasn't working for a while."</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban?.<ref>Current Biography Yearbook,</ref> A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1<ref>Pérez-Peña, Richard (May 17, 2006). Beyond 'I'm a Diabetic', Little Common Ground Archived August 25, 2018, at the Wayback Machine, The New York Times; accessed December 24, 2010.</ref><ref>Hoskins, Mike (April 25, 2013). "Revisiting the Great Halle Berry Diabetes Ruckus" Archived January 7, 2015, at the Wayback Machine, DiabetesMine.com; accessed March 20, 2013</ref> Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.<ref>Current Biography Yearbook</ref>
Fim ɗin Berry na halarta na farko ya kasance a cikin ƙaramin aiki don zazzabin Jungle na Spike Lee (1991), wanda a ciki ta buga Vivian, mai shan ƙwayoyi.<ref>Current Biography Yearbook</ref> A wannan shekarar, Berry ta sami rawar haɗin gwiwa ta farko a Kasuwancin Tsare-tsare. A cikin 1992, Berry ya nuna wata mace mai aiki wacce ta faɗo a matsayin jagorar da Eddie Murphy ya buga a cikin wasan barkwanci na Boomerang. A shekara mai zuwa, ta dauki hankalin jama'a a matsayinta na babbar bawa mai ƙabila a cikin salon TV na Sarauniya: Labarin Iyalin Amurka, bisa littafin Alex Haley. Berry kuma yana cikin fim ɗin Flintstones mai raye-raye a matsayin Sharon Stone, sakatariyar sultry wacce ke ƙoƙarin lalata Fred Flintstone.<ref>Berry: Ripe for success" Archived February 26, 2009, at the Wayback Machine, BBC News, March 25, 2002; accessed February 19, 2007.</ref>
==Hoton mai jarida==
Berry ya kasance a matsayi na 1 a cikin jerin "50 Mafi Kyawun Mutane a Duniya" a cikin 2003 bayan ya zama na sama goma sau bakwai kuma ya fito a lamba 1 akan "Matan Sexiest 100 a Duniya" na FHM a wannan shekarar.[91] 92] An ba ta suna "Mace Mafi Girma a Rayuwa" Mujallar Esquire a cikin Oktoba 2008, game da abin da ta ce: "Ban san ainihin abin da ake nufi ba, amma ina 42 kuma na haifi jariri, ina tsammanin zan dauka." 93][94] Lafiyar maza sun sanya mata matsayi a lamba 35 a jerin "Mafi Zafafan Mata 100 na Duk Lokaci".[95] A cikin 2009, an zabe ta #23 akan Taurarin Fina-Finai 100 na Daular.[96] A wannan shekarar, mawakiyar guguwar Chris ta fitar da wata waka mai suna "Halle Berry (Tana Lafiya)" tana daukaka kyawun Berry da sha'awar jima'i.[97] Tana da shekaru 42 (a cikin 2008), an ba ta suna "Mace Baƙar fata" ta Access Hollywood's "TV One Access" binciken.[98][99][100][101] An haife shi ga mahaifin Ba’amurke Ba’amurke da uwa farar fata, Berry ta bayyana cewa asalinta na ƙabilar “mai raɗaɗi ne da ruɗani” lokacin tana budurwa, kuma ta yanke shawarar tun da wuri don bayyana a matsayin baƙar fata saboda ta san hakan ya kasance. yadda za a gane ta[14].
==manazarta==
8hikd3ak309x2kku6cqzafevy9kvapa
825965
825964
2026-04-24T17:31:17Z
Pharouqenr
25549
825965
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Halle Maria Berry''' (/ ˈhæli/ HAL-ee; an haife ta Maria Halle Berry; watan Agusta, ranar 14, shekarar alif 1966) yar wasan kwaikwayo ce ta [[Amurka]]. Ta fara aikinta a matsayin abin koyi kuma ta shiga gasa mai kyau da yawa, ta kammala a matsayin wadda ta zo ta farko a gasar Miss USA kuma ta zo na shida a Miss World 1986. Fim ɗin nata na ci gaba a cikin wasan barkwanci na soyayya Boomerang (1992), tare da shi. Eddie Murphy, wanda ya haifar da matsayi a cikin The Flintstones (1994) da Bulworth (1998) da kuma fim ɗin talabijin na Gabatar da Dorothy Dandridge. (1999), wanda ta sami lambar yabo ta Primetime Emmy Award da lambar yabo ta Golden Globe.
Berry ta kafa kanta a matsayin ɗaya daga cikin 'yan wasan kwaikwayo mafi girma a Hollywood a cikin 2000s. Don rawar da ta yi na gwauruwa mai gwagwarmaya a cikin wasan kwaikwayo na soyayya Monster's Ball (2001), Berry ta zama Ba'amurke Ba'amurka kaɗai da ta lashe lambar yabo ta Academy for Best Actress, kuma mace ta farko mai launi. Berry ta ɗauki manyan ayyuka kamar Storm a cikin kashi huɗu na jerin fina-finai na X-Men (2000 – 2014), macen ɗan fashi a cikin Swordfish mai ban sha'awa (2001), Bond girl Jinx in Die another Day (2002), da rawar take a cikin Catwoman da aka yi wa raini (2004).
==Rayuwar farko==
An haifi Berry Maria Halle Berry a Cleveland, Ohio,<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> a kan watan Agusta 14, shekarar 1966<ref>Although Britannica Kids gives a 1968 birthdate Archived August 17, 2012, at the Wayback Machine, (from the original on August 17, 2012), she stated in interviews prior to August 2006 that she would turn 40 then. See: FemaleFirst, DarkHorizons, FilmMonthly Archived September 3, 2006, at the Wayback Machine, and see also Profile, cbsnews.com; accessed May 5, 2007.</ref> ga Judith Ann (née Hawkins), ɗan ƙaura daga Liverpool,<ref>Echo, Liverpool (March 25, 2002). "Halle's Liverpool roots". Liverpool Echo. Archived from the original on August 1, 2020. Retrieved July 31, 2019.</ref>d da Jerome Jesse Berry, Ba'amurkiya Ba'amurke.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> An canza sunanta bisa doka zuwa Halle Maria Berry tana da shekara biyar.<ref>First Generation". Genealogy.com. Archived from the original on May 9, 2012.</ref> Iyayenta sun zaɓi sunanta na tsakiya daga Shagon Sashen Halle, wanda a lokacin ya kasance alamar ƙasa a Cleveland.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> Mahaifiyar Berry ta yi aiki a matsayin ma'aikaciyar jinya, kuma mahaifinta ya yi aiki a asibiti ɗaya a matsayin ma'aikaci a sashen masu tabin hankali; daga baya ya zama direban bas.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> Sun sake aure lokacin da Berry ke da shekara hudu, kuma ita da kanwarta Heidi Berry-Henderson[5] mahaifiyarsu ce ta rene su kadai.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> An kebe ta da mahaifinta tun tana karama, <ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> <ref> Showbiz Bytes 28-01-03". The Age. January 28, 2003. Archived from the original on November 12, 2012. Retrieved December 15, 2007.</ref> ta lura a cikin 1992 cewa ba ta ma san ko yana da rai ba.<ref>Lovece, Frank (July 7, 1992). "Halle Berry Is Poised to Become Major Star". Newspaper Enterprise Association/Reading Eagle. Reading, Pennsylvania. Archived from the original on September 1, 2020. Retrieved May 11, 2023.</ref> Mahaifinta ya zagi mahaifiyarta, kuma Berry ya tuna da shaida yadda ake dukan mahaifiyarta kowace rana, ana harba mata daga matakala, ana buga kai da kwalbar giya.<ref>Gennis, Sadie (February 21, 2015). "Halle Berry Opens Up About Childhood Experience with Domestic Violence". TVGuide. Archived from the original on March 1, 2019. Retrieved May 7, 2015</ref> Berry ta ce ana zaluntarta tun tana yarinya, don haka ta koyi yadda ake fada da kuma kare kanta<ref>FOX 13 Seattle (August 20, 2024). Halle Berry Gets Real About Action Movie Injuries!. Retrieved November 3, 2024 – via YouTube.</ref>
Berry ta girma a Oakwood, Ohio, <ref>The Woman Who Would Be Queen | PEOPLE.com Archived June 12, 2018, at the Wayback Machine Retrieved May 20, 2018</ref> kuma ta sauke karatu daga makarantar sakandare ta Bedford, inda ta kasance mai fara'a, ɗalibi mai girma, editan jaridar makaranta, kuma sarauniyar karuwa.<ref>Schneider, Karen S. (May 13, 1996). "Hurts So Bad". People. Archived from the original on August 1, 2020. Retrieved February 28, 2019.</ref> Ta yi aiki a sashen yara a kantin Higbee's Department. Daga nan ta yi karatu a Cuyahoga Community College. A cikin shekarar alif 1980s, ta shiga gasa mai kyau da yawa, ta lashe Miss Teen All American 1985 da Miss Ohio USA a 1986.<ref>"Halle Berry Biography". People. Archived from the original on August 29, 2016. Retrieved December 15, 2007.</ref> Ita ce 1986 Miss USA ta zo ta farko zuwa Christy Fichtner na Texas.<ref> A gasar hira da mujallar Miss USA 1986, ta"Halle Berry Biography". People. Archived from the original on August 29, 2016. Retrieved December 15, 2007.</ref> ce tana fatan ta zama mai nishadantarwa ko kuma ta sami wani abu da ya shafi kafafen yada labarai. alkalai ne suka ba da mafi girman maki <ref>Miss USA 1986 Scores". Pageant Almanac. Archived from the original on October 9, 2007. Retrieved December 21, 2007.</ref> Ita ce Ba’amurke Ba’amurke ta farko da ta shigo Miss World a 1986, inda ta kare a matsayi na shida sannan Giselle Laronde ta Trinidad da Tobago ta samu kambin Miss World.<ref>Sanello, Frank (2003). Halle Berry: A Stormy Life. Tebbo. ISBN 978-1-7424-4654-7.</ref>
==Sana'a==
===Aikin farko da nasara (1989-1999)===
Berry a 1997 Essence Awards
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Berry: Ripe for success" Archived February 26, 2009, at the Wayback Machine, BBC News, March 25, 2002; accessed February 19, 2007.</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban? A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1. Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> ] A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Current Biography Yearbook</ref> ][16][17] Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban?.<ref>Current Biography Yearbook</ref> A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1.[18][19][20] Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> ] A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Halle Berry: From homeless shelter to Hollywood fame" (April 2007). Reader's Digest (White Plains, New York USA: Reader's Digest Association, Inc.), p. 89: Reader's Digest: "Is it true that when you moved to New York to begin your acting career, you lived in a shelter?" Berry: "Very briefly. ... I wasn't working for a while."</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban?.<ref>Current Biography Yearbook,</ref> A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1<ref>Pérez-Peña, Richard (May 17, 2006). Beyond 'I'm a Diabetic', Little Common Ground Archived August 25, 2018, at the Wayback Machine, The New York Times; accessed December 24, 2010.</ref><ref>Hoskins, Mike (April 25, 2013). "Revisiting the Great Halle Berry Diabetes Ruckus" Archived January 7, 2015, at the Wayback Machine, DiabetesMine.com; accessed March 20, 2013</ref> Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.<ref>Current Biography Yearbook</ref>
Fim ɗin Berry na halarta na farko ya kasance a cikin ƙaramin aiki don zazzabin Jungle na Spike Lee (1991), wanda a ciki ta buga Vivian, mai shan ƙwayoyi.<ref>Current Biography Yearbook</ref> A wannan shekarar, Berry ta sami rawar haɗin gwiwa ta farko a Kasuwancin Tsare-tsare. A cikin 1992, Berry ya nuna wata mace mai aiki wacce ta faɗo a matsayin jagorar da Eddie Murphy ya buga a cikin wasan barkwanci na Boomerang. A shekara mai zuwa, ta dauki hankalin jama'a a matsayinta na babbar bawa mai ƙabila a cikin salon TV na Sarauniya: Labarin Iyalin Amurka, bisa littafin Alex Haley. Berry kuma yana cikin fim ɗin Flintstones mai raye-raye a matsayin Sharon Stone, sakatariyar sultry wacce ke ƙoƙarin lalata Fred Flintstone.<ref>Berry: Ripe for success" Archived February 26, 2009, at the Wayback Machine, BBC News, March 25, 2002; accessed February 19, 2007.</ref>
==Hoton mai jarida==
Berry ya kasance a matsayi na 1 a cikin jerin "50 Mafi Kyawun Mutane a Duniya" a cikin 2003 bayan ya zama na sama goma sau bakwai kuma ya fito a lamba 1 akan "Matan Sexiest 100 a Duniya" na FHM a wannan shekarar.[91] 92] An ba ta suna "Mace Mafi Girma a Rayuwa" Mujallar Esquire a cikin Oktoba 2008, game da abin da ta ce: "Ban san ainihin abin da ake nufi ba, amma ina 42 kuma na haifi jariri, ina tsammanin zan dauka." 93][94] Lafiyar maza sun sanya mata matsayi a lamba 35 a jerin "Mafi Zafafan Mata 100 na Duk Lokaci".[95] A cikin 2009, an zabe ta #23 akan Taurarin Fina-Finai 100 na Daular.[96] A wannan shekarar, mawakiyar guguwar Chris ta fitar da wata waka mai suna "Halle Berry (Tana Lafiya)" tana daukaka kyawun Berry da sha'awar jima'i.[97] Tana da shekaru 42 (a cikin 2008), an ba ta suna "Mace Baƙar fata" ta Access Hollywood's "TV One Access" binciken.[98][99][100][101] An haife shi ga mahaifin Ba’amurke Ba’amurke da uwa farar fata, Berry ta bayyana cewa asalinta na ƙabilar “mai raɗaɗi ne da ruɗani” lokacin tana budurwa, kuma ta yanke shawarar tun da wuri don bayyana a matsayin baƙar fata saboda ta san hakan ya kasance. yadda za a gane ta[14].
==manazarta==
8qpj3zu15si0i32xjtaqudnoqvrw5zn
825966
825965
2026-04-24T17:31:50Z
Pharouqenr
25549
825966
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Halle Maria Berry''' (/ ˈhæli/ HAL-ee; an haife ta Maria Halle Berry; watan Agusta, ranar 14, shekarar alif 1966) yar wasan kwaikwayo ce ta [[Amurka]]. Ta fara aikinta a matsayin abin koyi kuma ta shiga gasa mai kyau da yawa, ta kammala a matsayin wadda ta zo ta farko a gasar Miss USA kuma ta zo na shida a Miss World 1986. Fim ɗin nata na ci gaba a cikin wasan barkwanci na soyayya Boomerang (1992), tare da shi. Eddie Murphy, wanda ya haifar da matsayi a cikin The Flintstones (1994) da Bulworth (1998) da kuma fim ɗin talabijin na Gabatar da Dorothy Dandridge. (1999), wanda ta sami lambar yabo ta Primetime Emmy Award da lambar yabo ta Golden Globe.
Berry ta kafa kanta a matsayin ɗaya daga cikin 'yan wasan kwaikwayo mafi girma a Hollywood a cikin 2000s. Don rawar da ta yi na gwauruwa mai gwagwarmaya a cikin wasan kwaikwayo na soyayya Monster's Ball (2001), Berry ta zama Ba'amurke Ba'amurka kaɗai da ta lashe lambar yabo ta Academy for Best Actress, kuma mace ta farko mai launi. Berry ta ɗauki manyan ayyuka kamar Storm a cikin kashi huɗu na jerin fina-finai na X-Men (2000 – 2014), macen ɗan fashi a cikin Swordfish mai ban sha'awa (2001), Bond girl Jinx in Die another Day (2002), da rawar take a cikin Catwoman da aka yi wa raini (2004).
==Rayuwar farko==
An haifi Berry Maria Halle Berry a Cleveland, Ohio,<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> a kan watan Agusta 14, shekarar 1966<ref>Although Britannica Kids gives a 1968 birthdate Archived August 17, 2012, at the Wayback Machine, (from the original on August 17, 2012), she stated in interviews prior to August 2006 that she would turn 40 then. See: FemaleFirst, DarkHorizons, FilmMonthly Archived September 3, 2006, at the Wayback Machine, and see also Profile, cbsnews.com; accessed May 5, 2007.</ref> ga Judith Ann (née Hawkins), ɗan ƙaura daga Liverpool,<ref>Echo, Liverpool (March 25, 2002). "Halle's Liverpool roots". Liverpool Echo. Archived from the original on August 1, 2020. Retrieved July 31, 2019.</ref>d da Jerome Jesse Berry, Ba'amurkiya Ba'amurke.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> An canza sunanta bisa doka zuwa Halle Maria Berry tana da shekara biyar.<ref>First Generation". Genealogy.com. Archived from the original on May 9, 2012.</ref> Iyayenta sun zaɓi sunanta na tsakiya daga Shagon Sashen Halle, wanda a lokacin ya kasance alamar ƙasa a Cleveland.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> Mahaifiyar Berry ta yi aiki a matsayin ma'aikaciyar jinya, kuma mahaifinta ya yi aiki a asibiti ɗaya a matsayin ma'aikaci a sashen masu tabin hankali; daga baya ya zama direban bas.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> Sun sake aure lokacin da Berry ke da shekara hudu, kuma ita da kanwarta Heidi Berry-Henderson[5] mahaifiyarsu ce ta rene su kadai.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> An kebe ta da mahaifinta tun tana karama, <ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> <ref> Showbiz Bytes 28-01-03". The Age. January 28, 2003. Archived from the original on November 12, 2012. Retrieved December 15, 2007.</ref> ta lura a cikin 1992 cewa ba ta ma san ko yana da rai ba.<ref>Lovece, Frank (July 7, 1992). "Halle Berry Is Poised to Become Major Star". Newspaper Enterprise Association/Reading Eagle. Reading, Pennsylvania. Archived from the original on September 1, 2020. Retrieved May 11, 2023.</ref> Mahaifinta ya zagi mahaifiyarta, kuma Berry ya tuna da shaida yadda ake dukan mahaifiyarta kowace rana, ana harba mata daga matakala, ana buga kai da kwalbar giya.<ref>Gennis, Sadie (February 21, 2015). "Halle Berry Opens Up About Childhood Experience with Domestic Violence". TVGuide. Archived from the original on March 1, 2019. Retrieved May 7, 2015</ref> Berry ta ce ana zaluntarta tun tana yarinya, don haka ta koyi yadda ake fada da kuma kare kanta<ref>FOX 13 Seattle (August 20, 2024). Halle Berry Gets Real About Action Movie Injuries!. Retrieved November 3, 2024 – via YouTube.</ref>
Berry ta girma a Oakwood, Ohio, <ref>The Woman Who Would Be Queen | PEOPLE.com Archived June 12, 2018, at the Wayback Machine Retrieved May 20, 2018</ref> kuma ta sauke karatu daga makarantar sakandare ta Bedford, inda ta kasance mai fara'a, ɗalibi mai girma, editan jaridar makaranta, kuma sarauniyar karuwa.<ref>Schneider, Karen S. (May 13, 1996). "Hurts So Bad". People. Archived from the original on August 1, 2020. Retrieved February 28, 2019.</ref> Ta yi aiki a sashen yara a kantin Higbee's Department. Daga nan ta yi karatu a Cuyahoga Community College. A cikin shekarar alif 1980s, ta shiga gasa mai kyau da yawa, ta lashe Miss Teen All American 1985 da Miss Ohio USA a 1986.<ref>"Halle Berry Biography". People. Archived from the original on August 29, 2016. Retrieved December 15, 2007.</ref> Ita ce 1986 Miss USA ta zo ta farko zuwa Christy Fichtner na Texas.<ref> A gasar hira da mujallar Miss USA 1986, ta"Halle Berry Biography". People. Archived from the original on August 29, 2016. Retrieved December 15, 2007.</ref> ce tana fatan ta zama mai nishadantarwa ko kuma ta sami wani abu da ya shafi kafafen yada labarai. alkalai ne suka ba da mafi girman maki <ref>Miss USA 1986 Scores". Pageant Almanac. Archived from the original on October 9, 2007. Retrieved December 21, 2007.</ref> Ita ce Ba’amurke Ba’amurke ta farko da ta shigo Miss World a 1986, inda ta kare a matsayi na shida sannan Giselle Laronde ta Trinidad da Tobago ta samu kambin Miss World.<ref>Sanello, Frank (2003). Halle Berry: A Stormy Life. Tebbo. ISBN 978-1-7424-4654-7.</ref>
==Sana'a==
===Aikin farko da nasara (1989-1999)===
Berry a 1997 Essence Awards
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Berry: Ripe for success" Archived February 26, 2009, at the Wayback Machine, BBC News, March 25, 2002; accessed February 19, 2007.</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban? A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1. Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> ] A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Current Biography Yearbook</ref> ][16][17] Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban?.<ref>Current Biography Yearbook</ref> A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1.[18][19][20] Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> ] A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Halle Berry: From homeless shelter to Hollywood fame" (April 2007). Reader's Digest (White Plains, New York USA: Reader's Digest Association, Inc.), p. 89: Reader's Digest: "Is it true that when you moved to New York to begin your acting career, you lived in a shelter?" Berry: "Very briefly. ... I wasn't working for a while."</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban?.<ref>Current Biography Yearbook,</ref> A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1<ref>Pérez-Peña, Richard (May 17, 2006). Beyond 'I'm a Diabetic', Little Common Ground Archived August 25, 2018, at the Wayback Machine, The New York Times; accessed December 24, 2010.</ref><ref>Hoskins, Mike (April 25, 2013). "Revisiting the Great Halle Berry Diabetes Ruckus" Archived January 7, 2015, at the Wayback Machine, DiabetesMine.com; accessed March 20, 2013</ref> Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.<ref>Current Biography Yearbook</ref>
Fim ɗin Berry na halarta na farko ya kasance a cikin ƙaramin aiki don zazzabin Jungle na Spike Lee (1991), wanda a ciki ta buga Vivian, mai shan ƙwayoyi.<ref>Current Biography Yearbook</ref> A wannan shekarar, Berry ta sami rawar haɗin gwiwa ta farko a Kasuwancin Tsare-tsare. A cikin 1992, Berry ya nuna wata mace mai aiki wacce ta faɗo a matsayin jagorar da Eddie Murphy ya buga a cikin wasan barkwanci na Boomerang. A shekara mai zuwa, ta dauki hankalin jama'a a matsayinta na babbar bawa mai ƙabila a cikin salon TV na Sarauniya: Labarin Iyalin Amurka, bisa littafin Alex Haley. Berry kuma yana cikin fim ɗin Flintstones mai raye-raye a matsayin Sharon Stone, sakatariyar sultry wacce ke ƙoƙarin lalata Fred Flintstone.<ref>Berry: Ripe for success" Archived February 26, 2009, at the Wayback Machine, BBC News, March 25, 2002; accessed February 19, 2007.</ref>
==Hoton mai jarida==
Berry ya kasance a matsayi na 1 a cikin jerin "50 Mafi Kyawun Mutane a Duniya" a cikin 2003 bayan ya zama na sama goma sau bakwai kuma ya fito a lamba 1 akan "Matan Sexiest 100 a Duniya" na FHM a wannan shekarar. An ba ta suna "Mace Mafi Girma a Rayuwa" Mujallar Esquire a cikin Oktoba 2008, game da abin da ta ce: "Ban san ainihin abin da ake nufi ba, amma ina 42 kuma na haifi jariri, ina tsammanin zan dauka." 93][94] Lafiyar maza sun sanya mata matsayi a lamba 35 a jerin "Mafi Zafafan Mata 100 na Duk Lokaci".[95] A cikin 2009, an zabe ta #23 akan Taurarin Fina-Finai 100 na Daular.[96] A wannan shekarar, mawakiyar guguwar Chris ta fitar da wata waka mai suna "Halle Berry (Tana Lafiya)" tana daukaka kyawun Berry da sha'awar jima'i.[97] Tana da shekaru 42 (a cikin 2008), an ba ta suna "Mace Baƙar fata" ta Access Hollywood's "TV One Access" binciken.[98][99][100][101] An haife shi ga mahaifin Ba’amurke Ba’amurke da uwa farar fata, Berry ta bayyana cewa asalinta na ƙabilar “mai raɗaɗi ne da ruɗani” lokacin tana budurwa, kuma ta yanke shawarar tun da wuri don bayyana a matsayin baƙar fata saboda ta san hakan ya kasance. yadda za a gane ta[14].
==manazarta==
tmiiquikza8wqeeh7xl2o2ioolfae7p
825967
825966
2026-04-24T17:32:21Z
Pharouqenr
25549
825967
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Halle Maria Berry''' (/ ˈhæli/ HAL-ee; an haife ta Maria Halle Berry; watan Agusta, ranar 14, shekarar alif 1966) yar wasan kwaikwayo ce ta [[Amurka]]. Ta fara aikinta a matsayin abin koyi kuma ta shiga gasa mai kyau da yawa, ta kammala a matsayin wadda ta zo ta farko a gasar Miss USA kuma ta zo na shida a Miss World 1986. Fim ɗin nata na ci gaba a cikin wasan barkwanci na soyayya Boomerang (1992), tare da shi. Eddie Murphy, wanda ya haifar da matsayi a cikin The Flintstones (1994) da Bulworth (1998) da kuma fim ɗin talabijin na Gabatar da Dorothy Dandridge. (1999), wanda ta sami lambar yabo ta Primetime Emmy Award da lambar yabo ta Golden Globe.
Berry ta kafa kanta a matsayin ɗaya daga cikin 'yan wasan kwaikwayo mafi girma a Hollywood a cikin 2000s. Don rawar da ta yi na gwauruwa mai gwagwarmaya a cikin wasan kwaikwayo na soyayya Monster's Ball (2001), Berry ta zama Ba'amurke Ba'amurka kaɗai da ta lashe lambar yabo ta Academy for Best Actress, kuma mace ta farko mai launi. Berry ta ɗauki manyan ayyuka kamar Storm a cikin kashi huɗu na jerin fina-finai na X-Men (2000 – 2014), macen ɗan fashi a cikin Swordfish mai ban sha'awa (2001), Bond girl Jinx in Die another Day (2002), da rawar take a cikin Catwoman da aka yi wa raini (2004).
==Rayuwar farko==
An haifi Berry Maria Halle Berry a Cleveland, Ohio,<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> a kan watan Agusta 14, shekarar 1966<ref>Although Britannica Kids gives a 1968 birthdate Archived August 17, 2012, at the Wayback Machine, (from the original on August 17, 2012), she stated in interviews prior to August 2006 that she would turn 40 then. See: FemaleFirst, DarkHorizons, FilmMonthly Archived September 3, 2006, at the Wayback Machine, and see also Profile, cbsnews.com; accessed May 5, 2007.</ref> ga Judith Ann (née Hawkins), ɗan ƙaura daga Liverpool,<ref>Echo, Liverpool (March 25, 2002). "Halle's Liverpool roots". Liverpool Echo. Archived from the original on August 1, 2020. Retrieved July 31, 2019.</ref>d da Jerome Jesse Berry, Ba'amurkiya Ba'amurke.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> An canza sunanta bisa doka zuwa Halle Maria Berry tana da shekara biyar.<ref>First Generation". Genealogy.com. Archived from the original on May 9, 2012.</ref> Iyayenta sun zaɓi sunanta na tsakiya daga Shagon Sashen Halle, wanda a lokacin ya kasance alamar ƙasa a Cleveland.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> Mahaifiyar Berry ta yi aiki a matsayin ma'aikaciyar jinya, kuma mahaifinta ya yi aiki a asibiti ɗaya a matsayin ma'aikaci a sashen masu tabin hankali; daga baya ya zama direban bas.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> Sun sake aure lokacin da Berry ke da shekara hudu, kuma ita da kanwarta Heidi Berry-Henderson[5] mahaifiyarsu ce ta rene su kadai.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> An kebe ta da mahaifinta tun tana karama, <ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> <ref> Showbiz Bytes 28-01-03". The Age. January 28, 2003. Archived from the original on November 12, 2012. Retrieved December 15, 2007.</ref> ta lura a cikin 1992 cewa ba ta ma san ko yana da rai ba.<ref>Lovece, Frank (July 7, 1992). "Halle Berry Is Poised to Become Major Star". Newspaper Enterprise Association/Reading Eagle. Reading, Pennsylvania. Archived from the original on September 1, 2020. Retrieved May 11, 2023.</ref> Mahaifinta ya zagi mahaifiyarta, kuma Berry ya tuna da shaida yadda ake dukan mahaifiyarta kowace rana, ana harba mata daga matakala, ana buga kai da kwalbar giya.<ref>Gennis, Sadie (February 21, 2015). "Halle Berry Opens Up About Childhood Experience with Domestic Violence". TVGuide. Archived from the original on March 1, 2019. Retrieved May 7, 2015</ref> Berry ta ce ana zaluntarta tun tana yarinya, don haka ta koyi yadda ake fada da kuma kare kanta<ref>FOX 13 Seattle (August 20, 2024). Halle Berry Gets Real About Action Movie Injuries!. Retrieved November 3, 2024 – via YouTube.</ref>
Berry ta girma a Oakwood, Ohio, <ref>The Woman Who Would Be Queen | PEOPLE.com Archived June 12, 2018, at the Wayback Machine Retrieved May 20, 2018</ref> kuma ta sauke karatu daga makarantar sakandare ta Bedford, inda ta kasance mai fara'a, ɗalibi mai girma, editan jaridar makaranta, kuma sarauniyar karuwa.<ref>Schneider, Karen S. (May 13, 1996). "Hurts So Bad". People. Archived from the original on August 1, 2020. Retrieved February 28, 2019.</ref> Ta yi aiki a sashen yara a kantin Higbee's Department. Daga nan ta yi karatu a Cuyahoga Community College. A cikin shekarar alif 1980s, ta shiga gasa mai kyau da yawa, ta lashe Miss Teen All American 1985 da Miss Ohio USA a 1986.<ref>"Halle Berry Biography". People. Archived from the original on August 29, 2016. Retrieved December 15, 2007.</ref> Ita ce 1986 Miss USA ta zo ta farko zuwa Christy Fichtner na Texas.<ref> A gasar hira da mujallar Miss USA 1986, ta"Halle Berry Biography". People. Archived from the original on August 29, 2016. Retrieved December 15, 2007.</ref> ce tana fatan ta zama mai nishadantarwa ko kuma ta sami wani abu da ya shafi kafafen yada labarai. alkalai ne suka ba da mafi girman maki <ref>Miss USA 1986 Scores". Pageant Almanac. Archived from the original on October 9, 2007. Retrieved December 21, 2007.</ref> Ita ce Ba’amurke Ba’amurke ta farko da ta shigo Miss World a 1986, inda ta kare a matsayi na shida sannan Giselle Laronde ta Trinidad da Tobago ta samu kambin Miss World.<ref>Sanello, Frank (2003). Halle Berry: A Stormy Life. Tebbo. ISBN 978-1-7424-4654-7.</ref>
==Sana'a==
===Aikin farko da nasara (1989-1999)===
Berry a 1997 Essence Awards
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Berry: Ripe for success" Archived February 26, 2009, at the Wayback Machine, BBC News, March 25, 2002; accessed February 19, 2007.</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban? A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1. Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> ] A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Current Biography Yearbook</ref> ][16][17] Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban?.<ref>Current Biography Yearbook</ref> A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1.[18][19][20] Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> ] A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Halle Berry: From homeless shelter to Hollywood fame" (April 2007). Reader's Digest (White Plains, New York USA: Reader's Digest Association, Inc.), p. 89: Reader's Digest: "Is it true that when you moved to New York to begin your acting career, you lived in a shelter?" Berry: "Very briefly. ... I wasn't working for a while."</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban?.<ref>Current Biography Yearbook,</ref> A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1<ref>Pérez-Peña, Richard (May 17, 2006). Beyond 'I'm a Diabetic', Little Common Ground Archived August 25, 2018, at the Wayback Machine, The New York Times; accessed December 24, 2010.</ref><ref>Hoskins, Mike (April 25, 2013). "Revisiting the Great Halle Berry Diabetes Ruckus" Archived January 7, 2015, at the Wayback Machine, DiabetesMine.com; accessed March 20, 2013</ref> Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.<ref>Current Biography Yearbook</ref>
Fim ɗin Berry na halarta na farko ya kasance a cikin ƙaramin aiki don zazzabin Jungle na Spike Lee (1991), wanda a ciki ta buga Vivian, mai shan ƙwayoyi.<ref>Current Biography Yearbook</ref> A wannan shekarar, Berry ta sami rawar haɗin gwiwa ta farko a Kasuwancin Tsare-tsare. A cikin 1992, Berry ya nuna wata mace mai aiki wacce ta faɗo a matsayin jagorar da Eddie Murphy ya buga a cikin wasan barkwanci na Boomerang. A shekara mai zuwa, ta dauki hankalin jama'a a matsayinta na babbar bawa mai ƙabila a cikin salon TV na Sarauniya: Labarin Iyalin Amurka, bisa littafin Alex Haley. Berry kuma yana cikin fim ɗin Flintstones mai raye-raye a matsayin Sharon Stone, sakatariyar sultry wacce ke ƙoƙarin lalata Fred Flintstone.<ref>Berry: Ripe for success" Archived February 26, 2009, at the Wayback Machine, BBC News, March 25, 2002; accessed February 19, 2007.</ref>
==Hoton mai jarida==
Berry ya kasance a matsayi na 1 a cikin jerin "50 Mafi Kyawun Mutane a Duniya" a cikin 2003 bayan ya zama na sama goma sau bakwai kuma ya fito a lamba 1 akan "Matan Sexiest 100 a Duniya" na FHM a wannan shekarar. An ba ta suna "Mace Mafi Girma a Rayuwa" Mujallar Esquire a cikin Oktoba 2008, game da abin da ta ce: "Ban san ainihin abin da ake nufi ba, amma ina 42 kuma na haifi jariri, ina tsammanin zan dauka." 93][94] Lafiyar maza sun sanya mata matsayi a lamba 35 a jerin "Mafi Zafafan Mata 100 na Duk Lokaci". A cikin 2009, an zabe ta #23 akan Taurarin Fina-Finai 100 na Daular.[96] A wannan shekarar, mawakiyar guguwar Chris ta fitar da wata waka mai suna "Halle Berry (Tana Lafiya)" tana daukaka kyawun Berry da sha'awar jima'i.[97] Tana da shekaru 42 (a cikin 2008), an ba ta suna "Mace Baƙar fata" ta Access Hollywood's "TV One Access" binciken.[98][99][100][101] An haife shi ga mahaifin Ba’amurke Ba’amurke da uwa farar fata, Berry ta bayyana cewa asalinta na ƙabilar “mai raɗaɗi ne da ruɗani” lokacin tana budurwa, kuma ta yanke shawarar tun da wuri don bayyana a matsayin baƙar fata saboda ta san hakan ya kasance. yadda za a gane ta[14].
==manazarta==
kfxzp8ttbpq6xubcuus50jid6aiq1vq
825968
825967
2026-04-24T17:32:39Z
Pharouqenr
25549
825968
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Halle Maria Berry''' (/ ˈhæli/ HAL-ee; an haife ta Maria Halle Berry; watan Agusta, ranar 14, shekarar alif 1966) yar wasan kwaikwayo ce ta [[Amurka]]. Ta fara aikinta a matsayin abin koyi kuma ta shiga gasa mai kyau da yawa, ta kammala a matsayin wadda ta zo ta farko a gasar Miss USA kuma ta zo na shida a Miss World 1986. Fim ɗin nata na ci gaba a cikin wasan barkwanci na soyayya Boomerang (1992), tare da shi. Eddie Murphy, wanda ya haifar da matsayi a cikin The Flintstones (1994) da Bulworth (1998) da kuma fim ɗin talabijin na Gabatar da Dorothy Dandridge. (1999), wanda ta sami lambar yabo ta Primetime Emmy Award da lambar yabo ta Golden Globe.
Berry ta kafa kanta a matsayin ɗaya daga cikin 'yan wasan kwaikwayo mafi girma a Hollywood a cikin 2000s. Don rawar da ta yi na gwauruwa mai gwagwarmaya a cikin wasan kwaikwayo na soyayya Monster's Ball (2001), Berry ta zama Ba'amurke Ba'amurka kaɗai da ta lashe lambar yabo ta Academy for Best Actress, kuma mace ta farko mai launi. Berry ta ɗauki manyan ayyuka kamar Storm a cikin kashi huɗu na jerin fina-finai na X-Men (2000 – 2014), macen ɗan fashi a cikin Swordfish mai ban sha'awa (2001), Bond girl Jinx in Die another Day (2002), da rawar take a cikin Catwoman da aka yi wa raini (2004).
==Rayuwar farko==
An haifi Berry Maria Halle Berry a Cleveland, Ohio,<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> a kan watan Agusta 14, shekarar 1966<ref>Although Britannica Kids gives a 1968 birthdate Archived August 17, 2012, at the Wayback Machine, (from the original on August 17, 2012), she stated in interviews prior to August 2006 that she would turn 40 then. See: FemaleFirst, DarkHorizons, FilmMonthly Archived September 3, 2006, at the Wayback Machine, and see also Profile, cbsnews.com; accessed May 5, 2007.</ref> ga Judith Ann (née Hawkins), ɗan ƙaura daga Liverpool,<ref>Echo, Liverpool (March 25, 2002). "Halle's Liverpool roots". Liverpool Echo. Archived from the original on August 1, 2020. Retrieved July 31, 2019.</ref>d da Jerome Jesse Berry, Ba'amurkiya Ba'amurke.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> An canza sunanta bisa doka zuwa Halle Maria Berry tana da shekara biyar.<ref>First Generation". Genealogy.com. Archived from the original on May 9, 2012.</ref> Iyayenta sun zaɓi sunanta na tsakiya daga Shagon Sashen Halle, wanda a lokacin ya kasance alamar ƙasa a Cleveland.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> Mahaifiyar Berry ta yi aiki a matsayin ma'aikaciyar jinya, kuma mahaifinta ya yi aiki a asibiti ɗaya a matsayin ma'aikaci a sashen masu tabin hankali; daga baya ya zama direban bas.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> Sun sake aure lokacin da Berry ke da shekara hudu, kuma ita da kanwarta Heidi Berry-Henderson[5] mahaifiyarsu ce ta rene su kadai.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> An kebe ta da mahaifinta tun tana karama,<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref><ref> Showbiz Bytes 28-01-03". The Age. January 28, 2003. Archived from the original on November 12, 2012. Retrieved December 15, 2007.</ref> ta lura a cikin 1992 cewa ba ta ma san ko yana da rai ba.<ref>Lovece, Frank (July 7, 1992). "Halle Berry Is Poised to Become Major Star". Newspaper Enterprise Association/Reading Eagle. Reading, Pennsylvania. Archived from the original on September 1, 2020. Retrieved May 11, 2023.</ref> Mahaifinta ya zagi mahaifiyarta, kuma Berry ya tuna da shaida yadda ake dukan mahaifiyarta kowace rana, ana harba mata daga matakala, ana buga kai da kwalbar giya.<ref>Gennis, Sadie (February 21, 2015). "Halle Berry Opens Up About Childhood Experience with Domestic Violence". TVGuide. Archived from the original on March 1, 2019. Retrieved May 7, 2015</ref> Berry ta ce ana zaluntarta tun tana yarinya, don haka ta koyi yadda ake fada da kuma kare kanta<ref>FOX 13 Seattle (August 20, 2024). Halle Berry Gets Real About Action Movie Injuries!. Retrieved November 3, 2024 – via YouTube.</ref>
Berry ta girma a Oakwood, Ohio, <ref>The Woman Who Would Be Queen | PEOPLE.com Archived June 12, 2018, at the Wayback Machine Retrieved May 20, 2018</ref> kuma ta sauke karatu daga makarantar sakandare ta Bedford, inda ta kasance mai fara'a, ɗalibi mai girma, editan jaridar makaranta, kuma sarauniyar karuwa.<ref>Schneider, Karen S. (May 13, 1996). "Hurts So Bad". People. Archived from the original on August 1, 2020. Retrieved February 28, 2019.</ref> Ta yi aiki a sashen yara a kantin Higbee's Department. Daga nan ta yi karatu a Cuyahoga Community College. A cikin shekarar alif 1980s, ta shiga gasa mai kyau da yawa, ta lashe Miss Teen All American 1985 da Miss Ohio USA a 1986.<ref>"Halle Berry Biography". People. Archived from the original on August 29, 2016. Retrieved December 15, 2007.</ref> Ita ce 1986 Miss USA ta zo ta farko zuwa Christy Fichtner na Texas.<ref> A gasar hira da mujallar Miss USA 1986, ta"Halle Berry Biography". People. Archived from the original on August 29, 2016. Retrieved December 15, 2007.</ref> ce tana fatan ta zama mai nishadantarwa ko kuma ta sami wani abu da ya shafi kafafen yada labarai. alkalai ne suka ba da mafi girman maki <ref>Miss USA 1986 Scores". Pageant Almanac. Archived from the original on October 9, 2007. Retrieved December 21, 2007.</ref> Ita ce Ba’amurke Ba’amurke ta farko da ta shigo Miss World a 1986, inda ta kare a matsayi na shida sannan Giselle Laronde ta Trinidad da Tobago ta samu kambin Miss World.<ref>Sanello, Frank (2003). Halle Berry: A Stormy Life. Tebbo. ISBN 978-1-7424-4654-7.</ref>
==Sana'a==
===Aikin farko da nasara (1989-1999)===
Berry a 1997 Essence Awards
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Berry: Ripe for success" Archived February 26, 2009, at the Wayback Machine, BBC News, March 25, 2002; accessed February 19, 2007.</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban? A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1. Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> ] A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Current Biography Yearbook</ref> ][16][17] Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban?.<ref>Current Biography Yearbook</ref> A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1.[18][19][20] Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> ] A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Halle Berry: From homeless shelter to Hollywood fame" (April 2007). Reader's Digest (White Plains, New York USA: Reader's Digest Association, Inc.), p. 89: Reader's Digest: "Is it true that when you moved to New York to begin your acting career, you lived in a shelter?" Berry: "Very briefly. ... I wasn't working for a while."</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban?.<ref>Current Biography Yearbook,</ref> A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1<ref>Pérez-Peña, Richard (May 17, 2006). Beyond 'I'm a Diabetic', Little Common Ground Archived August 25, 2018, at the Wayback Machine, The New York Times; accessed December 24, 2010.</ref><ref>Hoskins, Mike (April 25, 2013). "Revisiting the Great Halle Berry Diabetes Ruckus" Archived January 7, 2015, at the Wayback Machine, DiabetesMine.com; accessed March 20, 2013</ref> Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.<ref>Current Biography Yearbook</ref>
Fim ɗin Berry na halarta na farko ya kasance a cikin ƙaramin aiki don zazzabin Jungle na Spike Lee (1991), wanda a ciki ta buga Vivian, mai shan ƙwayoyi.<ref>Current Biography Yearbook</ref> A wannan shekarar, Berry ta sami rawar haɗin gwiwa ta farko a Kasuwancin Tsare-tsare. A cikin 1992, Berry ya nuna wata mace mai aiki wacce ta faɗo a matsayin jagorar da Eddie Murphy ya buga a cikin wasan barkwanci na Boomerang. A shekara mai zuwa, ta dauki hankalin jama'a a matsayinta na babbar bawa mai ƙabila a cikin salon TV na Sarauniya: Labarin Iyalin Amurka, bisa littafin Alex Haley. Berry kuma yana cikin fim ɗin Flintstones mai raye-raye a matsayin Sharon Stone, sakatariyar sultry wacce ke ƙoƙarin lalata Fred Flintstone.<ref>Berry: Ripe for success" Archived February 26, 2009, at the Wayback Machine, BBC News, March 25, 2002; accessed February 19, 2007.</ref>
==Hoton mai jarida==
Berry ya kasance a matsayi na 1 a cikin jerin "50 Mafi Kyawun Mutane a Duniya" a cikin 2003 bayan ya zama na sama goma sau bakwai kuma ya fito a lamba 1 akan "Matan Sexiest 100 a Duniya" na FHM a wannan shekarar. An ba ta suna "Mace Mafi Girma a Rayuwa" Mujallar Esquire a cikin Oktoba 2008, game da abin da ta ce: "Ban san ainihin abin da ake nufi ba, amma ina 42 kuma na haifi jariri, ina tsammanin zan dauka." 93][94] Lafiyar maza sun sanya mata matsayi a lamba 35 a jerin "Mafi Zafafan Mata 100 na Duk Lokaci". A cikin 2009, an zabe ta #23 akan Taurarin Fina-Finai 100 na Daular.[96] A wannan shekarar, mawakiyar guguwar Chris ta fitar da wata waka mai suna "Halle Berry (Tana Lafiya)" tana daukaka kyawun Berry da sha'awar jima'i.[97] Tana da shekaru 42 (a cikin 2008), an ba ta suna "Mace Baƙar fata" ta Access Hollywood's "TV One Access" binciken.[98][99][100][101] An haife shi ga mahaifin Ba’amurke Ba’amurke da uwa farar fata, Berry ta bayyana cewa asalinta na ƙabilar “mai raɗaɗi ne da ruɗani” lokacin tana budurwa, kuma ta yanke shawarar tun da wuri don bayyana a matsayin baƙar fata saboda ta san hakan ya kasance. yadda za a gane ta[14].
==manazarta==
ckb9uo2p7jwq0fx519tbwcbo8ea2xhi
825969
825968
2026-04-24T17:32:55Z
Pharouqenr
25549
825969
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Halle Maria Berry''' (/ ˈhæli/ HAL-ee; an haife ta Maria Halle Berry; watan Agusta, ranar 14, shekarar alif 1966) yar wasan kwaikwayo ce ta [[Amurka]]. Ta fara aikinta a matsayin abin koyi kuma ta shiga gasa mai kyau da yawa, ta kammala a matsayin wadda ta zo ta farko a gasar Miss USA kuma ta zo na shida a Miss World 1986. Fim ɗin nata na ci gaba a cikin wasan barkwanci na soyayya Boomerang (1992), tare da shi. Eddie Murphy, wanda ya haifar da matsayi a cikin The Flintstones (1994) da Bulworth (1998) da kuma fim ɗin talabijin na Gabatar da Dorothy Dandridge. (1999), wanda ta sami lambar yabo ta Primetime Emmy Award da lambar yabo ta Golden Globe.
Berry ta kafa kanta a matsayin ɗaya daga cikin 'yan wasan kwaikwayo mafi girma a Hollywood a cikin 2000s. Don rawar da ta yi na gwauruwa mai gwagwarmaya a cikin wasan kwaikwayo na soyayya Monster's Ball (2001), Berry ta zama Ba'amurke Ba'amurka kaɗai da ta lashe lambar yabo ta Academy for Best Actress, kuma mace ta farko mai launi. Berry ta ɗauki manyan ayyuka kamar Storm a cikin kashi huɗu na jerin fina-finai na X-Men (2000 – 2014), macen ɗan fashi a cikin Swordfish mai ban sha'awa (2001), Bond girl Jinx in Die another Day (2002), da rawar take a cikin Catwoman da aka yi wa raini (2004).
==Rayuwar farko==
An haifi Berry Maria Halle Berry a Cleveland, Ohio,<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> a kan watan Agusta 14, shekarar 1966<ref>Although Britannica Kids gives a 1968 birthdate Archived August 17, 2012, at the Wayback Machine, (from the original on August 17, 2012), she stated in interviews prior to August 2006 that she would turn 40 then. See: FemaleFirst, DarkHorizons, FilmMonthly Archived September 3, 2006, at the Wayback Machine, and see also Profile, cbsnews.com; accessed May 5, 2007.</ref> ga Judith Ann (née Hawkins), ɗan ƙaura daga Liverpool,<ref>Echo, Liverpool (March 25, 2002). "Halle's Liverpool roots". Liverpool Echo. Archived from the original on August 1, 2020. Retrieved July 31, 2019.</ref>d da Jerome Jesse Berry, Ba'amurkiya Ba'amurke.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> An canza sunanta bisa doka zuwa Halle Maria Berry tana da shekara biyar.<ref>First Generation". Genealogy.com. Archived from the original on May 9, 2012.</ref> Iyayenta sun zaɓi sunanta na tsakiya daga Shagon Sashen Halle, wanda a lokacin ya kasance alamar ƙasa a Cleveland.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> Mahaifiyar Berry ta yi aiki a matsayin ma'aikaciyar jinya, kuma mahaifinta ya yi aiki a asibiti ɗaya a matsayin ma'aikaci a sashen masu tabin hankali; daga baya ya zama direban bas.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> Sun sake aure lokacin da Berry ke da shekara hudu, kuma ita da kanwarta Heidi Berry-Henderson[5] mahaifiyarsu ce ta rene su kadai.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> An kebe ta da mahaifinta tun tana karama,<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref><ref> Showbiz Bytes 28-01-03". The Age. January 28, 2003. Archived from the original on November 12, 2012. Retrieved December 15, 2007.</ref> ta lura a cikin 1992 cewa ba ta ma san ko yana da rai ba.<ref>Lovece, Frank (July 7, 1992). "Halle Berry Is Poised to Become Major Star". Newspaper Enterprise Association/Reading Eagle. Reading, Pennsylvania. Archived from the original on September 1, 2020. Retrieved May 11, 2023.</ref> Mahaifinta ya zagi mahaifiyarta, kuma Berry ya tuna da shaida yadda ake dukan mahaifiyarta kowace rana, ana harba mata daga matakala, ana buga kai da kwalbar giya.<ref>Gennis, Sadie (February 21, 2015). "Halle Berry Opens Up About Childhood Experience with Domestic Violence". TVGuide. Archived from the original on March 1, 2019. Retrieved May 7, 2015</ref> Berry ta ce ana zaluntarta tun tana yarinya, don haka ta koyi yadda ake fada da kuma kare kanta<ref>FOX 13 Seattle (August 20, 2024). Halle Berry Gets Real About Action Movie Injuries!. Retrieved November 3, 2024 – via YouTube.</ref>
Berry ta girma a Oakwood, Ohio, <ref>The Woman Who Would Be Queen | PEOPLE.com Archived June 12, 2018, at the Wayback Machine Retrieved May 20, 2018</ref> kuma ta sauke karatu daga makarantar sakandare ta Bedford, inda ta kasance mai fara'a, ɗalibi mai girma, editan jaridar makaranta, kuma sarauniyar karuwa.<ref>Schneider, Karen S. (May 13, 1996). "Hurts So Bad". People. Archived from the original on August 1, 2020. Retrieved February 28, 2019.</ref> Ta yi aiki a sashen yara a kantin Higbee's Department. Daga nan ta yi karatu a Cuyahoga Community College. A cikin shekarar alif 1980s, ta shiga gasa mai kyau da yawa, ta lashe Miss Teen All American 1985 da Miss Ohio USA a 1986.<ref>"Halle Berry Biography". People. Archived from the original on August 29, 2016. Retrieved December 15, 2007.</ref> Ita ce 1986 Miss USA ta zo ta farko zuwa Christy Fichtner na Texas.<ref> A gasar hira da mujallar Miss USA 1986, ta"Halle Berry Biography". People. Archived from the original on August 29, 2016. Retrieved December 15, 2007.</ref> ce tana fatan ta zama mai nishadantarwa ko kuma ta sami wani abu da ya shafi kafafen yada labarai. alkalai ne suka ba da mafi girman maki <ref>Miss USA 1986 Scores". Pageant Almanac. Archived from the original on October 9, 2007. Retrieved December 21, 2007.</ref> Ita ce Ba’amurke Ba’amurke ta farko da ta shigo Miss World a 1986, inda ta kare a matsayi na shida sannan Giselle Laronde ta Trinidad da Tobago ta samu kambin Miss World.<ref>Sanello, Frank (2003). Halle Berry: A Stormy Life. Tebbo. ISBN 978-1-7424-4654-7.</ref>
==Sana'a==
===Aikin farko da nasara (1989-1999)===
Berry a 1997 Essence Awards
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Berry: Ripe for success" Archived February 26, 2009, at the Wayback Machine, BBC News, March 25, 2002; accessed February 19, 2007.</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban? A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1. Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> ] A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Current Biography Yearbook</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban?.<ref>Current Biography Yearbook</ref> A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1.[18][19][20] Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> ] A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Halle Berry: From homeless shelter to Hollywood fame" (April 2007). Reader's Digest (White Plains, New York USA: Reader's Digest Association, Inc.), p. 89: Reader's Digest: "Is it true that when you moved to New York to begin your acting career, you lived in a shelter?" Berry: "Very briefly. ... I wasn't working for a while."</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban?.<ref>Current Biography Yearbook,</ref> A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1<ref>Pérez-Peña, Richard (May 17, 2006). Beyond 'I'm a Diabetic', Little Common Ground Archived August 25, 2018, at the Wayback Machine, The New York Times; accessed December 24, 2010.</ref><ref>Hoskins, Mike (April 25, 2013). "Revisiting the Great Halle Berry Diabetes Ruckus" Archived January 7, 2015, at the Wayback Machine, DiabetesMine.com; accessed March 20, 2013</ref> Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.<ref>Current Biography Yearbook</ref>
Fim ɗin Berry na halarta na farko ya kasance a cikin ƙaramin aiki don zazzabin Jungle na Spike Lee (1991), wanda a ciki ta buga Vivian, mai shan ƙwayoyi.<ref>Current Biography Yearbook</ref> A wannan shekarar, Berry ta sami rawar haɗin gwiwa ta farko a Kasuwancin Tsare-tsare. A cikin 1992, Berry ya nuna wata mace mai aiki wacce ta faɗo a matsayin jagorar da Eddie Murphy ya buga a cikin wasan barkwanci na Boomerang. A shekara mai zuwa, ta dauki hankalin jama'a a matsayinta na babbar bawa mai ƙabila a cikin salon TV na Sarauniya: Labarin Iyalin Amurka, bisa littafin Alex Haley. Berry kuma yana cikin fim ɗin Flintstones mai raye-raye a matsayin Sharon Stone, sakatariyar sultry wacce ke ƙoƙarin lalata Fred Flintstone.<ref>Berry: Ripe for success" Archived February 26, 2009, at the Wayback Machine, BBC News, March 25, 2002; accessed February 19, 2007.</ref>
==Hoton mai jarida==
Berry ya kasance a matsayi na 1 a cikin jerin "50 Mafi Kyawun Mutane a Duniya" a cikin 2003 bayan ya zama na sama goma sau bakwai kuma ya fito a lamba 1 akan "Matan Sexiest 100 a Duniya" na FHM a wannan shekarar. An ba ta suna "Mace Mafi Girma a Rayuwa" Mujallar Esquire a cikin Oktoba 2008, game da abin da ta ce: "Ban san ainihin abin da ake nufi ba, amma ina 42 kuma na haifi jariri, ina tsammanin zan dauka." 93][94] Lafiyar maza sun sanya mata matsayi a lamba 35 a jerin "Mafi Zafafan Mata 100 na Duk Lokaci". A cikin 2009, an zabe ta #23 akan Taurarin Fina-Finai 100 na Daular.[96] A wannan shekarar, mawakiyar guguwar Chris ta fitar da wata waka mai suna "Halle Berry (Tana Lafiya)" tana daukaka kyawun Berry da sha'awar jima'i.[97] Tana da shekaru 42 (a cikin 2008), an ba ta suna "Mace Baƙar fata" ta Access Hollywood's "TV One Access" binciken.[98][99][100][101] An haife shi ga mahaifin Ba’amurke Ba’amurke da uwa farar fata, Berry ta bayyana cewa asalinta na ƙabilar “mai raɗaɗi ne da ruɗani” lokacin tana budurwa, kuma ta yanke shawarar tun da wuri don bayyana a matsayin baƙar fata saboda ta san hakan ya kasance. yadda za a gane ta[14].
==manazarta==
lmku1g3py0e69hiog63mui4okvfbcws
825970
825969
2026-04-24T17:33:12Z
Pharouqenr
25549
825970
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Halle Maria Berry''' (/ ˈhæli/ HAL-ee; an haife ta Maria Halle Berry; watan Agusta, ranar 14, shekarar alif 1966) yar wasan kwaikwayo ce ta [[Amurka]]. Ta fara aikinta a matsayin abin koyi kuma ta shiga gasa mai kyau da yawa, ta kammala a matsayin wadda ta zo ta farko a gasar Miss USA kuma ta zo na shida a Miss World 1986. Fim ɗin nata na ci gaba a cikin wasan barkwanci na soyayya Boomerang (1992), tare da shi. Eddie Murphy, wanda ya haifar da matsayi a cikin The Flintstones (1994) da Bulworth (1998) da kuma fim ɗin talabijin na Gabatar da Dorothy Dandridge. (1999), wanda ta sami lambar yabo ta Primetime Emmy Award da lambar yabo ta Golden Globe.
Berry ta kafa kanta a matsayin ɗaya daga cikin 'yan wasan kwaikwayo mafi girma a Hollywood a cikin 2000s. Don rawar da ta yi na gwauruwa mai gwagwarmaya a cikin wasan kwaikwayo na soyayya Monster's Ball (2001), Berry ta zama Ba'amurke Ba'amurka kaɗai da ta lashe lambar yabo ta Academy for Best Actress, kuma mace ta farko mai launi. Berry ta ɗauki manyan ayyuka kamar Storm a cikin kashi huɗu na jerin fina-finai na X-Men (2000 – 2014), macen ɗan fashi a cikin Swordfish mai ban sha'awa (2001), Bond girl Jinx in Die another Day (2002), da rawar take a cikin Catwoman da aka yi wa raini (2004).
==Rayuwar farko==
An haifi Berry Maria Halle Berry a Cleveland, Ohio,<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> a kan watan Agusta 14, shekarar 1966<ref>Although Britannica Kids gives a 1968 birthdate Archived August 17, 2012, at the Wayback Machine, (from the original on August 17, 2012), she stated in interviews prior to August 2006 that she would turn 40 then. See: FemaleFirst, DarkHorizons, FilmMonthly Archived September 3, 2006, at the Wayback Machine, and see also Profile, cbsnews.com; accessed May 5, 2007.</ref> ga Judith Ann (née Hawkins), ɗan ƙaura daga Liverpool,<ref>Echo, Liverpool (March 25, 2002). "Halle's Liverpool roots". Liverpool Echo. Archived from the original on August 1, 2020. Retrieved July 31, 2019.</ref>d da Jerome Jesse Berry, Ba'amurkiya Ba'amurke.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> An canza sunanta bisa doka zuwa Halle Maria Berry tana da shekara biyar.<ref>First Generation". Genealogy.com. Archived from the original on May 9, 2012.</ref> Iyayenta sun zaɓi sunanta na tsakiya daga Shagon Sashen Halle, wanda a lokacin ya kasance alamar ƙasa a Cleveland.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> Mahaifiyar Berry ta yi aiki a matsayin ma'aikaciyar jinya, kuma mahaifinta ya yi aiki a asibiti ɗaya a matsayin ma'aikaci a sashen masu tabin hankali; daga baya ya zama direban bas.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> Sun sake aure lokacin da Berry ke da shekara hudu, kuma ita da kanwarta Heidi Berry-Henderson[5] mahaifiyarsu ce ta rene su kadai.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> An kebe ta da mahaifinta tun tana karama,<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref><ref> Showbiz Bytes 28-01-03". The Age. January 28, 2003. Archived from the original on November 12, 2012. Retrieved December 15, 2007.</ref> ta lura a cikin 1992 cewa ba ta ma san ko yana da rai ba.<ref>Lovece, Frank (July 7, 1992). "Halle Berry Is Poised to Become Major Star". Newspaper Enterprise Association/Reading Eagle. Reading, Pennsylvania. Archived from the original on September 1, 2020. Retrieved May 11, 2023.</ref> Mahaifinta ya zagi mahaifiyarta, kuma Berry ya tuna da shaida yadda ake dukan mahaifiyarta kowace rana, ana harba mata daga matakala, ana buga kai da kwalbar giya.<ref>Gennis, Sadie (February 21, 2015). "Halle Berry Opens Up About Childhood Experience with Domestic Violence". TVGuide. Archived from the original on March 1, 2019. Retrieved May 7, 2015</ref> Berry ta ce ana zaluntarta tun tana yarinya, don haka ta koyi yadda ake fada da kuma kare kanta<ref>FOX 13 Seattle (August 20, 2024). Halle Berry Gets Real About Action Movie Injuries!. Retrieved November 3, 2024 – via YouTube.</ref>
Berry ta girma a Oakwood, Ohio, <ref>The Woman Who Would Be Queen | PEOPLE.com Archived June 12, 2018, at the Wayback Machine Retrieved May 20, 2018</ref> kuma ta sauke karatu daga makarantar sakandare ta Bedford, inda ta kasance mai fara'a, ɗalibi mai girma, editan jaridar makaranta, kuma sarauniyar karuwa.<ref>Schneider, Karen S. (May 13, 1996). "Hurts So Bad". People. Archived from the original on August 1, 2020. Retrieved February 28, 2019.</ref> Ta yi aiki a sashen yara a kantin Higbee's Department. Daga nan ta yi karatu a Cuyahoga Community College. A cikin shekarar alif 1980s, ta shiga gasa mai kyau da yawa, ta lashe Miss Teen All American 1985 da Miss Ohio USA a 1986.<ref>"Halle Berry Biography". People. Archived from the original on August 29, 2016. Retrieved December 15, 2007.</ref> Ita ce 1986 Miss USA ta zo ta farko zuwa Christy Fichtner na Texas.<ref> A gasar hira da mujallar Miss USA 1986, ta"Halle Berry Biography". People. Archived from the original on August 29, 2016. Retrieved December 15, 2007.</ref> ce tana fatan ta zama mai nishadantarwa ko kuma ta sami wani abu da ya shafi kafafen yada labarai. alkalai ne suka ba da mafi girman maki <ref>Miss USA 1986 Scores". Pageant Almanac. Archived from the original on October 9, 2007. Retrieved December 21, 2007.</ref> Ita ce Ba’amurke Ba’amurke ta farko da ta shigo Miss World a 1986, inda ta kare a matsayi na shida sannan Giselle Laronde ta Trinidad da Tobago ta samu kambin Miss World.<ref>Sanello, Frank (2003). Halle Berry: A Stormy Life. Tebbo. ISBN 978-1-7424-4654-7.</ref>
==Sana'a==
===Aikin farko da nasara (1989-1999)===
Berry a 1997 Essence Awards
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Berry: Ripe for success" Archived February 26, 2009, at the Wayback Machine, BBC News, March 25, 2002; accessed February 19, 2007.</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban? A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1. Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> ] A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Current Biography Yearbook</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban?.<ref>Current Biography Yearbook</ref> A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1.[18][19][20] Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> ] A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Halle Berry: From homeless shelter to Hollywood fame" (April 2007). Reader's Digest (White Plains, New York USA: Reader's Digest Association, Inc.), p. 89: Reader's Digest: "Is it true that when you moved to New York to begin your acting career, you lived in a shelter?" Berry: "Very briefly. ... I wasn't working for a while."</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban?.<ref>Current Biography Yearbook,</ref> A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1<ref>Pérez-Peña, Richard (May 17, 2006). Beyond 'I'm a Diabetic', Little Common Ground Archived August 25, 2018, at the Wayback Machine, The New York Times; accessed December 24, 2010.</ref><ref>Hoskins, Mike (April 25, 2013). "Revisiting the Great Halle Berry Diabetes Ruckus" Archived January 7, 2015, at the Wayback Machine, DiabetesMine.com; accessed March 20, 2013</ref> Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.<ref>Current Biography Yearbook</ref>
Fim ɗin Berry na halarta na farko ya kasance a cikin ƙaramin aiki don zazzabin Jungle na Spike Lee (1991), wanda a ciki ta buga Vivian, mai shan ƙwayoyi.<ref>Current Biography Yearbook</ref> A wannan shekarar, Berry ta sami rawar haɗin gwiwa ta farko a Kasuwancin Tsare-tsare. A cikin 1992, Berry ya nuna wata mace mai aiki wacce ta faɗo a matsayin jagorar da Eddie Murphy ya buga a cikin wasan barkwanci na Boomerang. A shekara mai zuwa, ta dauki hankalin jama'a a matsayinta na babbar bawa mai ƙabila a cikin salon TV na Sarauniya: Labarin Iyalin Amurka, bisa littafin Alex Haley. Berry kuma yana cikin fim ɗin Flintstones mai raye-raye a matsayin Sharon Stone, sakatariyar sultry wacce ke ƙoƙarin lalata Fred Flintstone.<ref>Berry: Ripe for success" Archived February 26, 2009, at the Wayback Machine, BBC News, March 25, 2002; accessed February 19, 2007.</ref>
==Hoton mai jarida==
Berry ya kasance a matsayi na 1 a cikin jerin "50 Mafi Kyawun Mutane a Duniya" a cikin 2003 bayan ya zama na sama goma sau bakwai kuma ya fito a lamba 1 akan "Matan Sexiest 100 a Duniya" na FHM a wannan shekarar. An ba ta suna "Mace Mafi Girma a Rayuwa" Mujallar Esquire a cikin Oktoba 2008, game da abin da ta ce: "Ban san ainihin abin da ake nufi ba, amma ina 42 kuma na haifi jariri, ina tsammanin zan dauka." Lafiyar maza sun sanya mata matsayi a lamba 35 a jerin "Mafi Zafafan Mata 100 na Duk Lokaci". A cikin 2009, an zabe ta #23 akan Taurarin Fina-Finai 100 na Daular.[96] A wannan shekarar, mawakiyar guguwar Chris ta fitar da wata waka mai suna "Halle Berry (Tana Lafiya)" tana daukaka kyawun Berry da sha'awar jima'i.[97] Tana da shekaru 42 (a cikin 2008), an ba ta suna "Mace Baƙar fata" ta Access Hollywood's "TV One Access" binciken.[98][99][100][101] An haife shi ga mahaifin Ba’amurke Ba’amurke da uwa farar fata, Berry ta bayyana cewa asalinta na ƙabilar “mai raɗaɗi ne da ruɗani” lokacin tana budurwa, kuma ta yanke shawarar tun da wuri don bayyana a matsayin baƙar fata saboda ta san hakan ya kasance. yadda za a gane ta[14].
==manazarta==
4hcdvodorduzhv9humj2nhz2zzaxf1p
825971
825970
2026-04-24T17:33:28Z
Pharouqenr
25549
825971
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Halle Maria Berry''' (/ ˈhæli/ HAL-ee; an haife ta Maria Halle Berry; watan Agusta, ranar 14, shekarar alif 1966) yar wasan kwaikwayo ce ta [[Amurka]]. Ta fara aikinta a matsayin abin koyi kuma ta shiga gasa mai kyau da yawa, ta kammala a matsayin wadda ta zo ta farko a gasar Miss USA kuma ta zo na shida a Miss World 1986. Fim ɗin nata na ci gaba a cikin wasan barkwanci na soyayya Boomerang (1992), tare da shi. Eddie Murphy, wanda ya haifar da matsayi a cikin The Flintstones (1994) da Bulworth (1998) da kuma fim ɗin talabijin na Gabatar da Dorothy Dandridge. (1999), wanda ta sami lambar yabo ta Primetime Emmy Award da lambar yabo ta Golden Globe.
Berry ta kafa kanta a matsayin ɗaya daga cikin 'yan wasan kwaikwayo mafi girma a Hollywood a cikin 2000s. Don rawar da ta yi na gwauruwa mai gwagwarmaya a cikin wasan kwaikwayo na soyayya Monster's Ball (2001), Berry ta zama Ba'amurke Ba'amurka kaɗai da ta lashe lambar yabo ta Academy for Best Actress, kuma mace ta farko mai launi. Berry ta ɗauki manyan ayyuka kamar Storm a cikin kashi huɗu na jerin fina-finai na X-Men (2000 – 2014), macen ɗan fashi a cikin Swordfish mai ban sha'awa (2001), Bond girl Jinx in Die another Day (2002), da rawar take a cikin Catwoman da aka yi wa raini (2004).
==Rayuwar farko==
An haifi Berry Maria Halle Berry a Cleveland, Ohio,<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> a kan watan Agusta 14, shekarar 1966<ref>Although Britannica Kids gives a 1968 birthdate Archived August 17, 2012, at the Wayback Machine, (from the original on August 17, 2012), she stated in interviews prior to August 2006 that she would turn 40 then. See: FemaleFirst, DarkHorizons, FilmMonthly Archived September 3, 2006, at the Wayback Machine, and see also Profile, cbsnews.com; accessed May 5, 2007.</ref> ga Judith Ann (née Hawkins), ɗan ƙaura daga Liverpool,<ref>Echo, Liverpool (March 25, 2002). "Halle's Liverpool roots". Liverpool Echo. Archived from the original on August 1, 2020. Retrieved July 31, 2019.</ref>d da Jerome Jesse Berry, Ba'amurkiya Ba'amurke.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> An canza sunanta bisa doka zuwa Halle Maria Berry tana da shekara biyar.<ref>First Generation". Genealogy.com. Archived from the original on May 9, 2012.</ref> Iyayenta sun zaɓi sunanta na tsakiya daga Shagon Sashen Halle, wanda a lokacin ya kasance alamar ƙasa a Cleveland.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> Mahaifiyar Berry ta yi aiki a matsayin ma'aikaciyar jinya, kuma mahaifinta ya yi aiki a asibiti ɗaya a matsayin ma'aikaci a sashen masu tabin hankali; daga baya ya zama direban bas.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> Sun sake aure lokacin da Berry ke da shekara hudu, kuma ita da kanwarta Heidi Berry-Henderson[5] mahaifiyarsu ce ta rene su kadai.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> An kebe ta da mahaifinta tun tana karama,<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref><ref> Showbiz Bytes 28-01-03". The Age. January 28, 2003. Archived from the original on November 12, 2012. Retrieved December 15, 2007.</ref> ta lura a cikin 1992 cewa ba ta ma san ko yana da rai ba.<ref>Lovece, Frank (July 7, 1992). "Halle Berry Is Poised to Become Major Star". Newspaper Enterprise Association/Reading Eagle. Reading, Pennsylvania. Archived from the original on September 1, 2020. Retrieved May 11, 2023.</ref> Mahaifinta ya zagi mahaifiyarta, kuma Berry ya tuna da shaida yadda ake dukan mahaifiyarta kowace rana, ana harba mata daga matakala, ana buga kai da kwalbar giya.<ref>Gennis, Sadie (February 21, 2015). "Halle Berry Opens Up About Childhood Experience with Domestic Violence". TVGuide. Archived from the original on March 1, 2019. Retrieved May 7, 2015</ref> Berry ta ce ana zaluntarta tun tana yarinya, don haka ta koyi yadda ake fada da kuma kare kanta<ref>FOX 13 Seattle (August 20, 2024). Halle Berry Gets Real About Action Movie Injuries!. Retrieved November 3, 2024 – via YouTube.</ref>
Berry ta girma a Oakwood, Ohio, <ref>The Woman Who Would Be Queen | PEOPLE.com Archived June 12, 2018, at the Wayback Machine Retrieved May 20, 2018</ref> kuma ta sauke karatu daga makarantar sakandare ta Bedford, inda ta kasance mai fara'a, ɗalibi mai girma, editan jaridar makaranta, kuma sarauniyar karuwa.<ref>Schneider, Karen S. (May 13, 1996). "Hurts So Bad". People. Archived from the original on August 1, 2020. Retrieved February 28, 2019.</ref> Ta yi aiki a sashen yara a kantin Higbee's Department. Daga nan ta yi karatu a Cuyahoga Community College. A cikin shekarar alif 1980s, ta shiga gasa mai kyau da yawa, ta lashe Miss Teen All American 1985 da Miss Ohio USA a 1986.<ref>"Halle Berry Biography". People. Archived from the original on August 29, 2016. Retrieved December 15, 2007.</ref> Ita ce 1986 Miss USA ta zo ta farko zuwa Christy Fichtner na Texas.<ref> A gasar hira da mujallar Miss USA 1986, ta"Halle Berry Biography". People. Archived from the original on August 29, 2016. Retrieved December 15, 2007.</ref> ce tana fatan ta zama mai nishadantarwa ko kuma ta sami wani abu da ya shafi kafafen yada labarai. alkalai ne suka ba da mafi girman maki <ref>Miss USA 1986 Scores". Pageant Almanac. Archived from the original on October 9, 2007. Retrieved December 21, 2007.</ref> Ita ce Ba’amurke Ba’amurke ta farko da ta shigo Miss World a 1986, inda ta kare a matsayi na shida sannan Giselle Laronde ta Trinidad da Tobago ta samu kambin Miss World.<ref>Sanello, Frank (2003). Halle Berry: A Stormy Life. Tebbo. ISBN 978-1-7424-4654-7.</ref>
==Sana'a==
===Aikin farko da nasara (1989-1999)===
Berry a 1997 Essence Awards
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Berry: Ripe for success" Archived February 26, 2009, at the Wayback Machine, BBC News, March 25, 2002; accessed February 19, 2007.</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban? A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1. Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> ] A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Current Biography Yearbook</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban?.<ref>Current Biography Yearbook</ref> A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1. Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> ] A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Halle Berry: From homeless shelter to Hollywood fame" (April 2007). Reader's Digest (White Plains, New York USA: Reader's Digest Association, Inc.), p. 89: Reader's Digest: "Is it true that when you moved to New York to begin your acting career, you lived in a shelter?" Berry: "Very briefly. ... I wasn't working for a while."</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban?.<ref>Current Biography Yearbook,</ref> A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1<ref>Pérez-Peña, Richard (May 17, 2006). Beyond 'I'm a Diabetic', Little Common Ground Archived August 25, 2018, at the Wayback Machine, The New York Times; accessed December 24, 2010.</ref><ref>Hoskins, Mike (April 25, 2013). "Revisiting the Great Halle Berry Diabetes Ruckus" Archived January 7, 2015, at the Wayback Machine, DiabetesMine.com; accessed March 20, 2013</ref> Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.<ref>Current Biography Yearbook</ref>
Fim ɗin Berry na halarta na farko ya kasance a cikin ƙaramin aiki don zazzabin Jungle na Spike Lee (1991), wanda a ciki ta buga Vivian, mai shan ƙwayoyi.<ref>Current Biography Yearbook</ref> A wannan shekarar, Berry ta sami rawar haɗin gwiwa ta farko a Kasuwancin Tsare-tsare. A cikin 1992, Berry ya nuna wata mace mai aiki wacce ta faɗo a matsayin jagorar da Eddie Murphy ya buga a cikin wasan barkwanci na Boomerang. A shekara mai zuwa, ta dauki hankalin jama'a a matsayinta na babbar bawa mai ƙabila a cikin salon TV na Sarauniya: Labarin Iyalin Amurka, bisa littafin Alex Haley. Berry kuma yana cikin fim ɗin Flintstones mai raye-raye a matsayin Sharon Stone, sakatariyar sultry wacce ke ƙoƙarin lalata Fred Flintstone.<ref>Berry: Ripe for success" Archived February 26, 2009, at the Wayback Machine, BBC News, March 25, 2002; accessed February 19, 2007.</ref>
==Hoton mai jarida==
Berry ya kasance a matsayi na 1 a cikin jerin "50 Mafi Kyawun Mutane a Duniya" a cikin 2003 bayan ya zama na sama goma sau bakwai kuma ya fito a lamba 1 akan "Matan Sexiest 100 a Duniya" na FHM a wannan shekarar. An ba ta suna "Mace Mafi Girma a Rayuwa" Mujallar Esquire a cikin Oktoba 2008, game da abin da ta ce: "Ban san ainihin abin da ake nufi ba, amma ina 42 kuma na haifi jariri, ina tsammanin zan dauka." Lafiyar maza sun sanya mata matsayi a lamba 35 a jerin "Mafi Zafafan Mata 100 na Duk Lokaci". A cikin 2009, an zabe ta #23 akan Taurarin Fina-Finai 100 na Daular.[96] A wannan shekarar, mawakiyar guguwar Chris ta fitar da wata waka mai suna "Halle Berry (Tana Lafiya)" tana daukaka kyawun Berry da sha'awar jima'i.[97] Tana da shekaru 42 (a cikin 2008), an ba ta suna "Mace Baƙar fata" ta Access Hollywood's "TV One Access" binciken.[98][99][100][101] An haife shi ga mahaifin Ba’amurke Ba’amurke da uwa farar fata, Berry ta bayyana cewa asalinta na ƙabilar “mai raɗaɗi ne da ruɗani” lokacin tana budurwa, kuma ta yanke shawarar tun da wuri don bayyana a matsayin baƙar fata saboda ta san hakan ya kasance. yadda za a gane ta[14].
==manazarta==
fhb527qeyiymh82vm16ywlwjotdufvw
825972
825971
2026-04-24T17:33:46Z
Pharouqenr
25549
825972
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Halle Maria Berry''' (/ ˈhæli/ HAL-ee; an haife ta Maria Halle Berry; watan Agusta, ranar 14, shekarar alif 1966) yar wasan kwaikwayo ce ta [[Amurka]]. Ta fara aikinta a matsayin abin koyi kuma ta shiga gasa mai kyau da yawa, ta kammala a matsayin wadda ta zo ta farko a gasar Miss USA kuma ta zo na shida a Miss World 1986. Fim ɗin nata na ci gaba a cikin wasan barkwanci na soyayya Boomerang (1992), tare da shi. Eddie Murphy, wanda ya haifar da matsayi a cikin The Flintstones (1994) da Bulworth (1998) da kuma fim ɗin talabijin na Gabatar da Dorothy Dandridge. (1999), wanda ta sami lambar yabo ta Primetime Emmy Award da lambar yabo ta Golden Globe.
Berry ta kafa kanta a matsayin ɗaya daga cikin 'yan wasan kwaikwayo mafi girma a Hollywood a cikin 2000s. Don rawar da ta yi na gwauruwa mai gwagwarmaya a cikin wasan kwaikwayo na soyayya Monster's Ball (2001), Berry ta zama Ba'amurke Ba'amurka kaɗai da ta lashe lambar yabo ta Academy for Best Actress, kuma mace ta farko mai launi. Berry ta ɗauki manyan ayyuka kamar Storm a cikin kashi huɗu na jerin fina-finai na X-Men (2000 – 2014), macen ɗan fashi a cikin Swordfish mai ban sha'awa (2001), Bond girl Jinx in Die another Day (2002), da rawar take a cikin Catwoman da aka yi wa raini (2004).
==Rayuwar farko==
An haifi Berry Maria Halle Berry a Cleveland, Ohio,<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> a kan watan Agusta 14, shekarar 1966<ref>Although Britannica Kids gives a 1968 birthdate Archived August 17, 2012, at the Wayback Machine, (from the original on August 17, 2012), she stated in interviews prior to August 2006 that she would turn 40 then. See: FemaleFirst, DarkHorizons, FilmMonthly Archived September 3, 2006, at the Wayback Machine, and see also Profile, cbsnews.com; accessed May 5, 2007.</ref> ga Judith Ann (née Hawkins), ɗan ƙaura daga Liverpool,<ref>Echo, Liverpool (March 25, 2002). "Halle's Liverpool roots". Liverpool Echo. Archived from the original on August 1, 2020. Retrieved July 31, 2019.</ref>d da Jerome Jesse Berry, Ba'amurkiya Ba'amurke.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> An canza sunanta bisa doka zuwa Halle Maria Berry tana da shekara biyar.<ref>First Generation". Genealogy.com. Archived from the original on May 9, 2012.</ref> Iyayenta sun zaɓi sunanta na tsakiya daga Shagon Sashen Halle, wanda a lokacin ya kasance alamar ƙasa a Cleveland.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> Mahaifiyar Berry ta yi aiki a matsayin ma'aikaciyar jinya, kuma mahaifinta ya yi aiki a asibiti ɗaya a matsayin ma'aikaci a sashen masu tabin hankali; daga baya ya zama direban bas.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> Sun sake aure lokacin da Berry ke da shekara hudu, kuma ita da kanwarta Heidi Berry-Henderson, mahaifiyarsu ce ta rene su kadai.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> An kebe ta da mahaifinta tun tana karama,<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref><ref> Showbiz Bytes 28-01-03". The Age. January 28, 2003. Archived from the original on November 12, 2012. Retrieved December 15, 2007.</ref> ta lura a cikin 1992 cewa ba ta ma san ko yana da rai ba.<ref>Lovece, Frank (July 7, 1992). "Halle Berry Is Poised to Become Major Star". Newspaper Enterprise Association/Reading Eagle. Reading, Pennsylvania. Archived from the original on September 1, 2020. Retrieved May 11, 2023.</ref> Mahaifinta ya zagi mahaifiyarta, kuma Berry ya tuna da shaida yadda ake dukan mahaifiyarta kowace rana, ana harba mata daga matakala, ana buga kai da kwalbar giya.<ref>Gennis, Sadie (February 21, 2015). "Halle Berry Opens Up About Childhood Experience with Domestic Violence". TVGuide. Archived from the original on March 1, 2019. Retrieved May 7, 2015</ref> Berry ta ce ana zaluntarta tun tana yarinya, don haka ta koyi yadda ake fada da kuma kare kanta<ref>FOX 13 Seattle (August 20, 2024). Halle Berry Gets Real About Action Movie Injuries!. Retrieved November 3, 2024 – via YouTube.</ref>
Berry ta girma a Oakwood, Ohio, <ref>The Woman Who Would Be Queen | PEOPLE.com Archived June 12, 2018, at the Wayback Machine Retrieved May 20, 2018</ref> kuma ta sauke karatu daga makarantar sakandare ta Bedford, inda ta kasance mai fara'a, ɗalibi mai girma, editan jaridar makaranta, kuma sarauniyar karuwa.<ref>Schneider, Karen S. (May 13, 1996). "Hurts So Bad". People. Archived from the original on August 1, 2020. Retrieved February 28, 2019.</ref> Ta yi aiki a sashen yara a kantin Higbee's Department. Daga nan ta yi karatu a Cuyahoga Community College. A cikin shekarar alif 1980s, ta shiga gasa mai kyau da yawa, ta lashe Miss Teen All American 1985 da Miss Ohio USA a 1986.<ref>"Halle Berry Biography". People. Archived from the original on August 29, 2016. Retrieved December 15, 2007.</ref> Ita ce 1986 Miss USA ta zo ta farko zuwa Christy Fichtner na Texas.<ref> A gasar hira da mujallar Miss USA 1986, ta"Halle Berry Biography". People. Archived from the original on August 29, 2016. Retrieved December 15, 2007.</ref> ce tana fatan ta zama mai nishadantarwa ko kuma ta sami wani abu da ya shafi kafafen yada labarai. alkalai ne suka ba da mafi girman maki <ref>Miss USA 1986 Scores". Pageant Almanac. Archived from the original on October 9, 2007. Retrieved December 21, 2007.</ref> Ita ce Ba’amurke Ba’amurke ta farko da ta shigo Miss World a 1986, inda ta kare a matsayi na shida sannan Giselle Laronde ta Trinidad da Tobago ta samu kambin Miss World.<ref>Sanello, Frank (2003). Halle Berry: A Stormy Life. Tebbo. ISBN 978-1-7424-4654-7.</ref>
==Sana'a==
===Aikin farko da nasara (1989-1999)===
Berry a 1997 Essence Awards
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Berry: Ripe for success" Archived February 26, 2009, at the Wayback Machine, BBC News, March 25, 2002; accessed February 19, 2007.</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban? A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1. Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> ] A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Current Biography Yearbook</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban?.<ref>Current Biography Yearbook</ref> A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1. Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> ] A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Halle Berry: From homeless shelter to Hollywood fame" (April 2007). Reader's Digest (White Plains, New York USA: Reader's Digest Association, Inc.), p. 89: Reader's Digest: "Is it true that when you moved to New York to begin your acting career, you lived in a shelter?" Berry: "Very briefly. ... I wasn't working for a while."</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban?.<ref>Current Biography Yearbook,</ref> A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1<ref>Pérez-Peña, Richard (May 17, 2006). Beyond 'I'm a Diabetic', Little Common Ground Archived August 25, 2018, at the Wayback Machine, The New York Times; accessed December 24, 2010.</ref><ref>Hoskins, Mike (April 25, 2013). "Revisiting the Great Halle Berry Diabetes Ruckus" Archived January 7, 2015, at the Wayback Machine, DiabetesMine.com; accessed March 20, 2013</ref> Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.<ref>Current Biography Yearbook</ref>
Fim ɗin Berry na halarta na farko ya kasance a cikin ƙaramin aiki don zazzabin Jungle na Spike Lee (1991), wanda a ciki ta buga Vivian, mai shan ƙwayoyi.<ref>Current Biography Yearbook</ref> A wannan shekarar, Berry ta sami rawar haɗin gwiwa ta farko a Kasuwancin Tsare-tsare. A cikin 1992, Berry ya nuna wata mace mai aiki wacce ta faɗo a matsayin jagorar da Eddie Murphy ya buga a cikin wasan barkwanci na Boomerang. A shekara mai zuwa, ta dauki hankalin jama'a a matsayinta na babbar bawa mai ƙabila a cikin salon TV na Sarauniya: Labarin Iyalin Amurka, bisa littafin Alex Haley. Berry kuma yana cikin fim ɗin Flintstones mai raye-raye a matsayin Sharon Stone, sakatariyar sultry wacce ke ƙoƙarin lalata Fred Flintstone.<ref>Berry: Ripe for success" Archived February 26, 2009, at the Wayback Machine, BBC News, March 25, 2002; accessed February 19, 2007.</ref>
==Hoton mai jarida==
Berry ya kasance a matsayi na 1 a cikin jerin "50 Mafi Kyawun Mutane a Duniya" a cikin 2003 bayan ya zama na sama goma sau bakwai kuma ya fito a lamba 1 akan "Matan Sexiest 100 a Duniya" na FHM a wannan shekarar. An ba ta suna "Mace Mafi Girma a Rayuwa" Mujallar Esquire a cikin Oktoba 2008, game da abin da ta ce: "Ban san ainihin abin da ake nufi ba, amma ina 42 kuma na haifi jariri, ina tsammanin zan dauka." Lafiyar maza sun sanya mata matsayi a lamba 35 a jerin "Mafi Zafafan Mata 100 na Duk Lokaci". A cikin 2009, an zabe ta #23 akan Taurarin Fina-Finai 100 na Daular.[96] A wannan shekarar, mawakiyar guguwar Chris ta fitar da wata waka mai suna "Halle Berry (Tana Lafiya)" tana daukaka kyawun Berry da sha'awar jima'i.[97] Tana da shekaru 42 (a cikin 2008), an ba ta suna "Mace Baƙar fata" ta Access Hollywood's "TV One Access" binciken.[98][99][100][101] An haife shi ga mahaifin Ba’amurke Ba’amurke da uwa farar fata, Berry ta bayyana cewa asalinta na ƙabilar “mai raɗaɗi ne da ruɗani” lokacin tana budurwa, kuma ta yanke shawarar tun da wuri don bayyana a matsayin baƙar fata saboda ta san hakan ya kasance. yadda za a gane ta[14].
==manazarta==
4aerzmwzjsp3ctj052xpg6lbumuvikq
825973
825972
2026-04-24T17:34:05Z
Pharouqenr
25549
825973
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Halle Maria Berry''' (/ ˈhæli/ HAL-ee; an haife ta Maria Halle Berry; watan Agusta, ranar 14, shekarar alif 1966) yar wasan kwaikwayo ce ta [[Amurka]]. Ta fara aikinta a matsayin abin koyi kuma ta shiga gasa mai kyau da yawa, ta kammala a matsayin wadda ta zo ta farko a gasar Miss USA kuma ta zo na shida a Miss World 1986. Fim ɗin nata na ci gaba a cikin wasan barkwanci na soyayya Boomerang (1992), tare da shi. Eddie Murphy, wanda ya haifar da matsayi a cikin The Flintstones (1994) da Bulworth (1998) da kuma fim ɗin talabijin na Gabatar da Dorothy Dandridge. (1999), wanda ta sami lambar yabo ta Primetime Emmy Award da lambar yabo ta Golden Globe.
Berry ta kafa kanta a matsayin ɗaya daga cikin 'yan wasan kwaikwayo mafi girma a Hollywood a cikin 2000s. Don rawar da ta yi na gwauruwa mai gwagwarmaya a cikin wasan kwaikwayo na soyayya Monster's Ball (2001), Berry ta zama Ba'amurke Ba'amurka kaɗai da ta lashe lambar yabo ta Academy for Best Actress, kuma mace ta farko mai launi. Berry ta ɗauki manyan ayyuka kamar Storm a cikin kashi huɗu na jerin fina-finai na X-Men (2000 – 2014), macen ɗan fashi a cikin Swordfish mai ban sha'awa (2001), Bond girl Jinx in Die another Day (2002), da rawar take a cikin Catwoman da aka yi wa raini (2004).
==Rayuwar farko==
An haifi Berry Maria Halle Berry a Cleveland, Ohio,<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> a kan watan Agusta 14, shekarar 1966<ref>Although Britannica Kids gives a 1968 birthdate Archived August 17, 2012, at the Wayback Machine, (from the original on August 17, 2012), she stated in interviews prior to August 2006 that she would turn 40 then. See: FemaleFirst, DarkHorizons, FilmMonthly Archived September 3, 2006, at the Wayback Machine, and see also Profile, cbsnews.com; accessed May 5, 2007.</ref> ga Judith Ann (née Hawkins), ɗan ƙaura daga Liverpool,<ref>Echo, Liverpool (March 25, 2002). "Halle's Liverpool roots". Liverpool Echo. Archived from the original on August 1, 2020. Retrieved July 31, 2019.</ref>d da Jerome Jesse Berry, Ba'amurkiya Ba'amurke.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> An canza sunanta bisa doka zuwa Halle Maria Berry tana da shekara biyar.<ref>First Generation". Genealogy.com. Archived from the original on May 9, 2012.</ref> Iyayenta sun zaɓi sunanta na tsakiya daga Shagon Sashen Halle, wanda a lokacin ya kasance alamar ƙasa a Cleveland.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> Mahaifiyar Berry ta yi aiki a matsayin ma'aikaciyar jinya, kuma mahaifinta ya yi aiki a asibiti ɗaya a matsayin ma'aikaci a sashen masu tabin hankali; daga baya ya zama direban bas.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> Sun sake aure lokacin da Berry ke da shekara hudu, kuma ita da kanwarta Heidi Berry-Henderson, mahaifiyarsu ce ta rene su kadai.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> An kebe ta da mahaifinta tun tana karama,<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref><ref> Showbiz Bytes 28-01-03". The Age. January 28, 2003. Archived from the original on November 12, 2012. Retrieved December 15, 2007.</ref> ta lura a cikin 1992 cewa ba ta ma san ko yana da rai ba.<ref>Lovece, Frank (July 7, 1992). "Halle Berry Is Poised to Become Major Star". Newspaper Enterprise Association/Reading Eagle. Reading, Pennsylvania. Archived from the original on September 1, 2020. Retrieved May 11, 2023.</ref> Mahaifinta ya zagi mahaifiyarta, kuma Berry ya tuna da shaida yadda ake dukan mahaifiyarta kowace rana, ana harba mata daga matakala, ana buga kai da kwalbar giya.<ref>Gennis, Sadie (February 21, 2015). "Halle Berry Opens Up About Childhood Experience with Domestic Violence". TVGuide. Archived from the original on March 1, 2019. Retrieved May 7, 2015</ref> Berry ta ce ana zaluntarta tun tana yarinya, don haka ta koyi yadda ake fada da kuma kare kanta<ref>FOX 13 Seattle (August 20, 2024). Halle Berry Gets Real About Action Movie Injuries!. Retrieved November 3, 2024 – via YouTube.</ref>
Berry ta girma a Oakwood, Ohio, <ref>The Woman Who Would Be Queen | PEOPLE.com Archived June 12, 2018, at the Wayback Machine Retrieved May 20, 2018</ref> kuma ta sauke karatu daga makarantar sakandare ta Bedford, inda ta kasance mai fara'a, ɗalibi mai girma, editan jaridar makaranta, kuma sarauniyar karuwa.<ref>Schneider, Karen S. (May 13, 1996). "Hurts So Bad". People. Archived from the original on August 1, 2020. Retrieved February 28, 2019.</ref> Ta yi aiki a sashen yara a kantin Higbee's Department. Daga nan ta yi karatu a Cuyahoga Community College. A cikin shekarar alif 1980s, ta shiga gasa mai kyau da yawa, ta lashe Miss Teen All American 1985 da Miss Ohio USA a 1986.<ref>"Halle Berry Biography". People. Archived from the original on August 29, 2016. Retrieved December 15, 2007.</ref> Ita ce 1986 Miss USA ta zo ta farko zuwa Christy Fichtner na Texas.<ref> A gasar hira da mujallar Miss USA 1986, ta"Halle Berry Biography". People. Archived from the original on August 29, 2016. Retrieved December 15, 2007.</ref> ce tana fatan ta zama mai nishadantarwa ko kuma ta sami wani abu da ya shafi kafafen yada labarai. alkalai ne suka ba da mafi girman maki <ref>Miss USA 1986 Scores". Pageant Almanac. Archived from the original on October 9, 2007. Retrieved December 21, 2007.</ref> Ita ce Ba’amurke Ba’amurke ta farko da ta shigo Miss World a 1986, inda ta kare a matsayi na shida sannan Giselle Laronde ta Trinidad da Tobago ta samu kambin Miss World.<ref>Sanello, Frank (2003). Halle Berry: A Stormy Life. Tebbo. ISBN 978-1-7424-4654-7.</ref>
==Sana'a==
===Aikin farko da nasara (1989-1999)===
Berry a 1997 Essence Awards
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Berry: Ripe for success" Archived February 26, 2009, at the Wayback Machine, BBC News, March 25, 2002; accessed February 19, 2007.</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban? A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1. Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> ] A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Current Biography Yearbook</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban?.<ref>Current Biography Yearbook</ref> A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1. Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> ] A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Halle Berry: From homeless shelter to Hollywood fame" (April 2007). Reader's Digest (White Plains, New York USA: Reader's Digest Association, Inc.), p. 89: Reader's Digest: "Is it true that when you moved to New York to begin your acting career, you lived in a shelter?" Berry: "Very briefly. ... I wasn't working for a while."</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban?.<ref>Current Biography Yearbook,</ref> A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1<ref>Pérez-Peña, Richard (May 17, 2006). Beyond 'I'm a Diabetic', Little Common Ground Archived August 25, 2018, at the Wayback Machine, The New York Times; accessed December 24, 2010.</ref><ref>Hoskins, Mike (April 25, 2013). "Revisiting the Great Halle Berry Diabetes Ruckus" Archived January 7, 2015, at the Wayback Machine, DiabetesMine.com; accessed March 20, 2013</ref> Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.<ref>Current Biography Yearbook</ref>
Fim ɗin Berry na halarta na farko ya kasance a cikin ƙaramin aiki don zazzabin Jungle na Spike Lee (1991), wanda a ciki ta buga Vivian, mai shan ƙwayoyi.<ref>Current Biography Yearbook</ref> A wannan shekarar, Berry ta sami rawar haɗin gwiwa ta farko a Kasuwancin Tsare-tsare. A cikin 1992, Berry ya nuna wata mace mai aiki wacce ta faɗo a matsayin jagorar da Eddie Murphy ya buga a cikin wasan barkwanci na Boomerang. A shekara mai zuwa, ta dauki hankalin jama'a a matsayinta na babbar bawa mai ƙabila a cikin salon TV na Sarauniya: Labarin Iyalin Amurka, bisa littafin Alex Haley. Berry kuma yana cikin fim ɗin Flintstones mai raye-raye a matsayin Sharon Stone, sakatariyar sultry wacce ke ƙoƙarin lalata Fred Flintstone.<ref>Berry: Ripe for success" Archived February 26, 2009, at the Wayback Machine, BBC News, March 25, 2002; accessed February 19, 2007.</ref>
==Hoton mai jarida==
Berry ya kasance a matsayi na 1 a cikin jerin "50 Mafi Kyawun Mutane a Duniya" a cikin 2003 bayan ya zama na sama goma sau bakwai kuma ya fito a lamba 1 akan "Matan Sexiest 100 a Duniya" na FHM a wannan shekarar. An ba ta suna "Mace Mafi Girma a Rayuwa" Mujallar Esquire a cikin Oktoba 2008, game da abin da ta ce: "Ban san ainihin abin da ake nufi ba, amma ina 42 kuma na haifi jariri, ina tsammanin zan dauka." Lafiyar maza sun sanya mata matsayi a lamba 35 a jerin "Mafi Zafafan Mata 100 na Duk Lokaci". A cikin 2009, an zabe ta #23 akan Taurarin Fina-Finai 100 na Daular.[96] A wannan shekarar, mawakiyar guguwar Chris ta fitar da wata waka mai suna "Halle Berry (Tana Lafiya)" tana daukaka kyawun Berry da sha'awar jima'i.[97] Tana da shekaru 42 (a cikin 2008), an ba ta suna "Mace Baƙar fata" ta Access Hollywood's "TV One Access" binciken.[98][99][100][101] An haife shi ga mahaifin Ba’amurke Ba’amurke da uwa farar fata, Berry ta bayyana cewa asalinta na ƙabilar “mai raɗaɗi ne da ruɗani” lokacin tana budurwa, kuma ta yanke shawarar tun da wuri don bayyana a matsayin baƙar fata saboda ta san hakan ya kasance. yadda za a gane ta.
==manazarta==
fvjdvue1rt6p5y106fwe7qq4jkhk5lq
825974
825973
2026-04-24T17:34:29Z
Pharouqenr
25549
825974
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Halle Maria Berry''' (/ ˈhæli/ HAL-ee; an haife ta Maria Halle Berry; watan Agusta, ranar 14, shekarar alif 1966) yar wasan kwaikwayo ce ta [[Amurka]]. Ta fara aikinta a matsayin abin koyi kuma ta shiga gasa mai kyau da yawa, ta kammala a matsayin wadda ta zo ta farko a gasar Miss USA kuma ta zo na shida a Miss World 1986. Fim ɗin nata na ci gaba a cikin wasan barkwanci na soyayya Boomerang (1992), tare da shi. Eddie Murphy, wanda ya haifar da matsayi a cikin The Flintstones (1994) da Bulworth (1998) da kuma fim ɗin talabijin na Gabatar da Dorothy Dandridge. (1999), wanda ta sami lambar yabo ta Primetime Emmy Award da lambar yabo ta Golden Globe.
Berry ta kafa kanta a matsayin ɗaya daga cikin 'yan wasan kwaikwayo mafi girma a Hollywood a cikin 2000s. Don rawar da ta yi na gwauruwa mai gwagwarmaya a cikin wasan kwaikwayo na soyayya Monster's Ball (2001), Berry ta zama Ba'amurke Ba'amurka kaɗai da ta lashe lambar yabo ta Academy for Best Actress, kuma mace ta farko mai launi. Berry ta ɗauki manyan ayyuka kamar Storm a cikin kashi huɗu na jerin fina-finai na X-Men (2000 – 2014), macen ɗan fashi a cikin Swordfish mai ban sha'awa (2001), Bond girl Jinx in Die another Day (2002), da rawar take a cikin Catwoman da aka yi wa raini (2004).
==Rayuwar farko==
An haifi Berry Maria Halle Berry a Cleveland, Ohio,<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> a kan watan Agusta 14, shekarar 1966<ref>Although Britannica Kids gives a 1968 birthdate Archived August 17, 2012, at the Wayback Machine, (from the original on August 17, 2012), she stated in interviews prior to August 2006 that she would turn 40 then. See: FemaleFirst, DarkHorizons, FilmMonthly Archived September 3, 2006, at the Wayback Machine, and see also Profile, cbsnews.com; accessed May 5, 2007.</ref> ga Judith Ann (née Hawkins), ɗan ƙaura daga Liverpool,<ref>Echo, Liverpool (March 25, 2002). "Halle's Liverpool roots". Liverpool Echo. Archived from the original on August 1, 2020. Retrieved July 31, 2019.</ref>d da Jerome Jesse Berry, Ba'amurkiya Ba'amurke.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> An canza sunanta bisa doka zuwa Halle Maria Berry tana da shekara biyar.<ref>First Generation". Genealogy.com. Archived from the original on May 9, 2012.</ref> Iyayenta sun zaɓi sunanta na tsakiya daga Shagon Sashen Halle, wanda a lokacin ya kasance alamar ƙasa a Cleveland.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> Mahaifiyar Berry ta yi aiki a matsayin ma'aikaciyar jinya, kuma mahaifinta ya yi aiki a asibiti ɗaya a matsayin ma'aikaci a sashen masu tabin hankali; daga baya ya zama direban bas.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> Sun sake aure lokacin da Berry ke da shekara hudu, kuma ita da kanwarta Heidi Berry-Henderson, mahaifiyarsu ce ta rene su kadai.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> An kebe ta da mahaifinta tun tana karama,<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref><ref> Showbiz Bytes 28-01-03". The Age. January 28, 2003. Archived from the original on November 12, 2012. Retrieved December 15, 2007.</ref> ta lura a cikin 1992 cewa ba ta ma san ko yana da rai ba.<ref>Lovece, Frank (July 7, 1992). "Halle Berry Is Poised to Become Major Star". Newspaper Enterprise Association/Reading Eagle. Reading, Pennsylvania. Archived from the original on September 1, 2020. Retrieved May 11, 2023.</ref> Mahaifinta ya zagi mahaifiyarta, kuma Berry ya tuna da shaida yadda ake dukan mahaifiyarta kowace rana, ana harba mata daga matakala, ana buga kai da kwalbar giya.<ref>Gennis, Sadie (February 21, 2015). "Halle Berry Opens Up About Childhood Experience with Domestic Violence". TVGuide. Archived from the original on March 1, 2019. Retrieved May 7, 2015</ref> Berry ta ce ana zaluntarta tun tana yarinya, don haka ta koyi yadda ake fada da kuma kare kanta<ref>FOX 13 Seattle (August 20, 2024). Halle Berry Gets Real About Action Movie Injuries!. Retrieved November 3, 2024 – via YouTube.</ref>
Berry ta girma a Oakwood, Ohio, <ref>The Woman Who Would Be Queen | PEOPLE.com Archived June 12, 2018, at the Wayback Machine Retrieved May 20, 2018</ref> kuma ta sauke karatu daga makarantar sakandare ta Bedford, inda ta kasance mai fara'a, ɗalibi mai girma, editan jaridar makaranta, kuma sarauniyar karuwa.<ref>Schneider, Karen S. (May 13, 1996). "Hurts So Bad". People. Archived from the original on August 1, 2020. Retrieved February 28, 2019.</ref> Ta yi aiki a sashen yara a kantin Higbee's Department. Daga nan ta yi karatu a Cuyahoga Community College. A cikin shekarar alif 1980s, ta shiga gasa mai kyau da yawa, ta lashe Miss Teen All American 1985 da Miss Ohio USA a 1986.<ref>"Halle Berry Biography". People. Archived from the original on August 29, 2016. Retrieved December 15, 2007.</ref> Ita ce 1986 Miss USA ta zo ta farko zuwa Christy Fichtner na Texas.<ref> A gasar hira da mujallar Miss USA 1986, ta"Halle Berry Biography". People. Archived from the original on August 29, 2016. Retrieved December 15, 2007.</ref> ce tana fatan ta zama mai nishadantarwa ko kuma ta sami wani abu da ya shafi kafafen yada labarai. alkalai ne suka ba da mafi girman maki <ref>Miss USA 1986 Scores". Pageant Almanac. Archived from the original on October 9, 2007. Retrieved December 21, 2007.</ref> Ita ce Ba’amurke Ba’amurke ta farko da ta shigo Miss World a 1986, inda ta kare a matsayi na shida sannan Giselle Laronde ta Trinidad da Tobago ta samu kambin Miss World.<ref>Sanello, Frank (2003). Halle Berry: A Stormy Life. Tebbo. ISBN 978-1-7424-4654-7.</ref>
==Sana'a==
===Aikin farko da nasara (1989-1999)===
Berry a 1997 Essence Awards
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Berry: Ripe for success" Archived February 26, 2009, at the Wayback Machine, BBC News, March 25, 2002; accessed February 19, 2007.</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban? A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1. Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> ] A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Current Biography Yearbook</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban?.<ref>Current Biography Yearbook</ref> A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1. Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> ] A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Halle Berry: From homeless shelter to Hollywood fame" (April 2007). Reader's Digest (White Plains, New York USA: Reader's Digest Association, Inc.), p. 89: Reader's Digest: "Is it true that when you moved to New York to begin your acting career, you lived in a shelter?" Berry: "Very briefly. ... I wasn't working for a while."</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban?.<ref>Current Biography Yearbook,</ref> A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1<ref>Pérez-Peña, Richard (May 17, 2006). Beyond 'I'm a Diabetic', Little Common Ground Archived August 25, 2018, at the Wayback Machine, The New York Times; accessed December 24, 2010.</ref><ref>Hoskins, Mike (April 25, 2013). "Revisiting the Great Halle Berry Diabetes Ruckus" Archived January 7, 2015, at the Wayback Machine, DiabetesMine.com; accessed March 20, 2013</ref> Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.<ref>Current Biography Yearbook</ref>
Fim ɗin Berry na halarta na farko ya kasance a cikin ƙaramin aiki don zazzabin Jungle na Spike Lee (1991), wanda a ciki ta buga Vivian, mai shan ƙwayoyi.<ref>Current Biography Yearbook</ref> A wannan shekarar, Berry ta sami rawar haɗin gwiwa ta farko a Kasuwancin Tsare-tsare. A cikin 1992, Berry ya nuna wata mace mai aiki wacce ta faɗo a matsayin jagorar da Eddie Murphy ya buga a cikin wasan barkwanci na Boomerang. A shekara mai zuwa, ta dauki hankalin jama'a a matsayinta na babbar bawa mai ƙabila a cikin salon TV na Sarauniya: Labarin Iyalin Amurka, bisa littafin Alex Haley. Berry kuma yana cikin fim ɗin Flintstones mai raye-raye a matsayin Sharon Stone, sakatariyar sultry wacce ke ƙoƙarin lalata Fred Flintstone.<ref>Berry: Ripe for success" Archived February 26, 2009, at the Wayback Machine, BBC News, March 25, 2002; accessed February 19, 2007.</ref>
==Hoton mai jarida==
Berry ya kasance a matsayi na 1 a cikin jerin "50 Mafi Kyawun Mutane a Duniya" a cikin 2003 bayan ya zama na sama goma sau bakwai kuma ya fito a lamba 1 akan "Matan Sexiest 100 a Duniya" na FHM a wannan shekarar. An ba ta suna "Mace Mafi Girma a Rayuwa" Mujallar Esquire a cikin Oktoba 2008, game da abin da ta ce: "Ban san ainihin abin da ake nufi ba, amma ina 42 kuma na haifi jariri, ina tsammanin zan dauka." Lafiyar maza sun sanya mata matsayi a lamba 35 a jerin "Mafi Zafafan Mata 100 na Duk Lokaci". A cikin 2009, an zabe ta #23 akan Taurarin Fina-Finai 100 na Daular.[96] A wannan shekarar, mawakiyar guguwar Chris ta fitar da wata waka mai suna "Halle Berry (Tana Lafiya)" tana daukaka kyawun Berry da sha'awar jima'i.[97] Tana da shekaru 42 (a cikin 2008), an ba ta suna "Mace Baƙar fata" ta Access Hollywood's "TV One Access" binciken. An haife shi ga mahaifin Ba’amurke Ba’amurke da uwa farar fata, Berry ta bayyana cewa asalinta na ƙabilar “mai raɗaɗi ne da ruɗani” lokacin tana budurwa, kuma ta yanke shawarar tun da wuri don bayyana a matsayin baƙar fata saboda ta san hakan ya kasance. yadda za a gane ta.
==manazarta==
brw7yrhqquw9thb4rxlgdvwn3iha1an
825976
825974
2026-04-24T17:34:58Z
Pharouqenr
25549
825976
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Halle Maria Berry''' (/ ˈhæli/ HAL-ee; an haife ta Maria Halle Berry; watan Agusta, ranar 14, shekarar alif 1966) yar wasan kwaikwayo ce ta [[Amurka]]. Ta fara aikinta a matsayin abin koyi kuma ta shiga gasa mai kyau da yawa, ta kammala a matsayin wadda ta zo ta farko a gasar Miss USA kuma ta zo na shida a Miss World 1986. Fim ɗin nata na ci gaba a cikin wasan barkwanci na soyayya Boomerang (1992), tare da shi. Eddie Murphy, wanda ya haifar da matsayi a cikin The Flintstones (1994) da Bulworth (1998) da kuma fim ɗin talabijin na Gabatar da Dorothy Dandridge. (1999), wanda ta sami lambar yabo ta Primetime Emmy Award da lambar yabo ta Golden Globe.
Berry ta kafa kanta a matsayin ɗaya daga cikin 'yan wasan kwaikwayo mafi girma a Hollywood a cikin 2000s. Don rawar da ta yi na gwauruwa mai gwagwarmaya a cikin wasan kwaikwayo na soyayya Monster's Ball (2001), Berry ta zama Ba'amurke Ba'amurka kaɗai da ta lashe lambar yabo ta Academy for Best Actress, kuma mace ta farko mai launi. Berry ta ɗauki manyan ayyuka kamar Storm a cikin kashi huɗu na jerin fina-finai na X-Men (2000 – 2014), macen ɗan fashi a cikin Swordfish mai ban sha'awa (2001), Bond girl Jinx in Die another Day (2002), da rawar take a cikin Catwoman da aka yi wa raini (2004).
==Rayuwar farko==
An haifi Berry Maria Halle Berry a Cleveland, Ohio,<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> a kan watan Agusta 14, shekarar 1966<ref>Although Britannica Kids gives a 1968 birthdate Archived August 17, 2012, at the Wayback Machine, (from the original on August 17, 2012), she stated in interviews prior to August 2006 that she would turn 40 then. See: FemaleFirst, DarkHorizons, FilmMonthly Archived September 3, 2006, at the Wayback Machine, and see also Profile, cbsnews.com; accessed May 5, 2007.</ref> ga Judith Ann (née Hawkins), ɗan ƙaura daga Liverpool,<ref>Echo, Liverpool (March 25, 2002). "Halle's Liverpool roots". Liverpool Echo. Archived from the original on August 1, 2020. Retrieved July 31, 2019.</ref>d da Jerome Jesse Berry, Ba'amurkiya Ba'amurke.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> An canza sunanta bisa doka zuwa Halle Maria Berry tana da shekara biyar.<ref>First Generation". Genealogy.com. Archived from the original on May 9, 2012.</ref> Iyayenta sun zaɓi sunanta na tsakiya daga Shagon Sashen Halle, wanda a lokacin ya kasance alamar ƙasa a Cleveland.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> Mahaifiyar Berry ta yi aiki a matsayin ma'aikaciyar jinya, kuma mahaifinta ya yi aiki a asibiti ɗaya a matsayin ma'aikaci a sashen masu tabin hankali; daga baya ya zama direban bas.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> Sun sake aure lokacin da Berry ke da shekara hudu, kuma ita da kanwarta Heidi Berry-Henderson, mahaifiyarsu ce ta rene su kadai.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> An kebe ta da mahaifinta tun tana karama,<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref><ref> Showbiz Bytes 28-01-03". The Age. January 28, 2003. Archived from the original on November 12, 2012. Retrieved December 15, 2007.</ref> ta lura a cikin 1992 cewa ba ta ma san ko yana da rai ba.<ref>Lovece, Frank (July 7, 1992). "Halle Berry Is Poised to Become Major Star". Newspaper Enterprise Association/Reading Eagle. Reading, Pennsylvania. Archived from the original on September 1, 2020. Retrieved May 11, 2023.</ref> Mahaifinta ya zagi mahaifiyarta, kuma Berry ya tuna da shaida yadda ake dukan mahaifiyarta kowace rana, ana harba mata daga matakala, ana buga kai da kwalbar giya.<ref>Gennis, Sadie (February 21, 2015). "Halle Berry Opens Up About Childhood Experience with Domestic Violence". TVGuide. Archived from the original on March 1, 2019. Retrieved May 7, 2015</ref> Berry ta ce ana zaluntarta tun tana yarinya, don haka ta koyi yadda ake fada da kuma kare kanta<ref>FOX 13 Seattle (August 20, 2024). Halle Berry Gets Real About Action Movie Injuries!. Retrieved November 3, 2024 – via YouTube.</ref>
Berry ta girma a Oakwood, Ohio, <ref>The Woman Who Would Be Queen | PEOPLE.com Archived June 12, 2018, at the Wayback Machine Retrieved May 20, 2018</ref> kuma ta sauke karatu daga makarantar sakandare ta Bedford, inda ta kasance mai fara'a, ɗalibi mai girma, editan jaridar makaranta, kuma sarauniyar karuwa.<ref>Schneider, Karen S. (May 13, 1996). "Hurts So Bad". People. Archived from the original on August 1, 2020. Retrieved February 28, 2019.</ref> Ta yi aiki a sashen yara a kantin Higbee's Department. Daga nan ta yi karatu a Cuyahoga Community College. A cikin shekarar alif 1980s, ta shiga gasa mai kyau da yawa, ta lashe Miss Teen All American 1985 da Miss Ohio USA a 1986.<ref>"Halle Berry Biography". People. Archived from the original on August 29, 2016. Retrieved December 15, 2007.</ref> Ita ce 1986 Miss USA ta zo ta farko zuwa Christy Fichtner na Texas.<ref> A gasar hira da mujallar Miss USA 1986, ta"Halle Berry Biography". People. Archived from the original on August 29, 2016. Retrieved December 15, 2007.</ref> ce tana fatan ta zama mai nishadantarwa ko kuma ta sami wani abu da ya shafi kafafen yada labarai. alkalai ne suka ba da mafi girman maki <ref>Miss USA 1986 Scores". Pageant Almanac. Archived from the original on October 9, 2007. Retrieved December 21, 2007.</ref> Ita ce Ba’amurke Ba’amurke ta farko da ta shigo Miss World a 1986, inda ta kare a matsayi na shida sannan Giselle Laronde ta Trinidad da Tobago ta samu kambin Miss World.<ref>Sanello, Frank (2003). Halle Berry: A Stormy Life. Tebbo. ISBN 978-1-7424-4654-7.</ref>
==Sana'a==
===Aikin farko da nasara (1989-1999)===
Berry a 1997 Essence Awards
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Berry: Ripe for success" Archived February 26, 2009, at the Wayback Machine, BBC News, March 25, 2002; accessed February 19, 2007.</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban? A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1. Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> ] A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Current Biography Yearbook</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban?.<ref>Current Biography Yearbook</ref> A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1. Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> ] A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Halle Berry: From homeless shelter to Hollywood fame" (April 2007). Reader's Digest (White Plains, New York USA: Reader's Digest Association, Inc.), p. 89: Reader's Digest: "Is it true that when you moved to New York to begin your acting career, you lived in a shelter?" Berry: "Very briefly. ... I wasn't working for a while."</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban?.<ref>Current Biography Yearbook,</ref> A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1<ref>Pérez-Peña, Richard (May 17, 2006). Beyond 'I'm a Diabetic', Little Common Ground Archived August 25, 2018, at the Wayback Machine, The New York Times; accessed December 24, 2010.</ref><ref>Hoskins, Mike (April 25, 2013). "Revisiting the Great Halle Berry Diabetes Ruckus" Archived January 7, 2015, at the Wayback Machine, DiabetesMine.com; accessed March 20, 2013</ref> Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.<ref>Current Biography Yearbook</ref>
Fim ɗin Berry na halarta na farko ya kasance a cikin ƙaramin aiki don zazzabin Jungle na Spike Lee (1991), wanda a ciki ta buga Vivian, mai shan ƙwayoyi.<ref>Current Biography Yearbook</ref> A wannan shekarar, Berry ta sami rawar haɗin gwiwa ta farko a Kasuwancin Tsare-tsare. A cikin 1992, Berry ya nuna wata mace mai aiki wacce ta faɗo a matsayin jagorar da Eddie Murphy ya buga a cikin wasan barkwanci na Boomerang. A shekara mai zuwa, ta dauki hankalin jama'a a matsayinta na babbar bawa mai ƙabila a cikin salon TV na Sarauniya: Labarin Iyalin Amurka, bisa littafin Alex Haley. Berry kuma yana cikin fim ɗin Flintstones mai raye-raye a matsayin Sharon Stone, sakatariyar sultry wacce ke ƙoƙarin lalata Fred Flintstone.<ref>Berry: Ripe for success" Archived February 26, 2009, at the Wayback Machine, BBC News, March 25, 2002; accessed February 19, 2007.</ref>
==Hoton mai jarida==
Berry ya kasance a matsayi na 1 a cikin jerin "50 Mafi Kyawun Mutane a Duniya" a cikin 2003 bayan ya zama na sama goma sau bakwai kuma ya fito a lamba 1 akan "Matan Sexiest 100 a Duniya" na FHM a wannan shekarar. An ba ta suna "Mace Mafi Girma a Rayuwa" Mujallar Esquire a cikin Oktoba 2008, game da abin da ta ce: "Ban san ainihin abin da ake nufi ba, amma ina 42 kuma na haifi jariri, ina tsammanin zan dauka." Lafiyar maza sun sanya mata matsayi a lamba 35 a jerin "Mafi Zafafan Mata 100 na Duk Lokaci". A cikin 2009, an zabe ta #23 akan Taurarin Fina-Finai 100 na Daular. A wannan shekarar, mawakiyar guguwar Chris ta fitar da wata waka mai suna "Halle Berry (Tana Lafiya)" tana daukaka kyawun Berry da sha'awar jima'i.[97] Tana da shekaru 42 (a cikin 2008), an ba ta suna "Mace Baƙar fata" ta Access Hollywood's "TV One Access" binciken. An haife shi ga mahaifin Ba’amurke Ba’amurke da uwa farar fata, Berry ta bayyana cewa asalinta na ƙabilar “mai raɗaɗi ne da ruɗani” lokacin tana budurwa, kuma ta yanke shawarar tun da wuri don bayyana a matsayin baƙar fata saboda ta san hakan ya kasance. yadda za a gane ta.
==manazarta==
lkc488yr1a876ws61h2i6l632xoqrbg
825977
825976
2026-04-24T17:35:37Z
Pharouqenr
25549
825977
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Halle Maria Berry''' (/ ˈhæli/ HAL-ee; an haife ta Maria Halle Berry; watan Agusta, ranar 14, shekarar alif 1966) yar wasan kwaikwayo ce ta [[Amurka]]. Ta fara aikinta a matsayin abin koyi kuma ta shiga gasa mai kyau da yawa, ta kammala a matsayin wadda ta zo ta farko a gasar Miss USA kuma ta zo na shida a Miss World 1986. Fim ɗin nata na ci gaba a cikin wasan barkwanci na soyayya Boomerang (1992), tare da shi. Eddie Murphy, wanda ya haifar da matsayi a cikin The Flintstones (1994) da Bulworth (1998) da kuma fim ɗin talabijin na Gabatar da Dorothy Dandridge. (1999), wanda ta sami lambar yabo ta Primetime Emmy Award da lambar yabo ta Golden Globe.
Berry ta kafa kanta a matsayin ɗaya daga cikin 'yan wasan kwaikwayo mafi girma a Hollywood a cikin 2000s. Don rawar da ta yi na gwauruwa mai gwagwarmaya a cikin wasan kwaikwayo na soyayya Monster's Ball (2001), Berry ta zama Ba'amurke Ba'amurka kaɗai da ta lashe lambar yabo ta Academy for Best Actress, kuma mace ta farko mai launi. Berry ta ɗauki manyan ayyuka kamar Storm a cikin kashi huɗu na jerin fina-finai na X-Men (2000 – 2014), macen ɗan fashi a cikin Swordfish mai ban sha'awa (2001), Bond girl Jinx in Die another Day (2002), da rawar take a cikin Catwoman da aka yi wa raini (2004).
==Rayuwar farko==
An haifi Berry Maria Halle Berry a Cleveland, Ohio,<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> a kan watan Agusta 14, shekarar 1966<ref>Although Britannica Kids gives a 1968 birthdate Archived August 17, 2012, at the Wayback Machine, (from the original on August 17, 2012), she stated in interviews prior to August 2006 that she would turn 40 then. See: FemaleFirst, DarkHorizons, FilmMonthly Archived September 3, 2006, at the Wayback Machine, and see also Profile, cbsnews.com; accessed May 5, 2007.</ref> ga Judith Ann (née Hawkins), ɗan ƙaura daga Liverpool,<ref>Echo, Liverpool (March 25, 2002). "Halle's Liverpool roots". Liverpool Echo. Archived from the original on August 1, 2020. Retrieved July 31, 2019.</ref>d da Jerome Jesse Berry, Ba'amurkiya Ba'amurke.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> An canza sunanta bisa doka zuwa Halle Maria Berry tana da shekara biyar.<ref>First Generation". Genealogy.com. Archived from the original on May 9, 2012.</ref> Iyayenta sun zaɓi sunanta na tsakiya daga Shagon Sashen Halle, wanda a lokacin ya kasance alamar ƙasa a Cleveland.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> Mahaifiyar Berry ta yi aiki a matsayin ma'aikaciyar jinya, kuma mahaifinta ya yi aiki a asibiti ɗaya a matsayin ma'aikaci a sashen masu tabin hankali; daga baya ya zama direban bas.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> Sun sake aure lokacin da Berry ke da shekara hudu, kuma ita da kanwarta Heidi Berry-Henderson, mahaifiyarsu ce ta rene su kadai.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> An kebe ta da mahaifinta tun tana karama,<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref><ref> Showbiz Bytes 28-01-03". The Age. January 28, 2003. Archived from the original on November 12, 2012. Retrieved December 15, 2007.</ref> ta lura a cikin 1992 cewa ba ta ma san ko yana da rai ba.<ref>Lovece, Frank (July 7, 1992). "Halle Berry Is Poised to Become Major Star". Newspaper Enterprise Association/Reading Eagle. Reading, Pennsylvania. Archived from the original on September 1, 2020. Retrieved May 11, 2023.</ref> Mahaifinta ya zagi mahaifiyarta, kuma Berry ya tuna da shaida yadda ake dukan mahaifiyarta kowace rana, ana harba mata daga matakala, ana buga kai da kwalbar giya.<ref>Gennis, Sadie (February 21, 2015). "Halle Berry Opens Up About Childhood Experience with Domestic Violence". TVGuide. Archived from the original on March 1, 2019. Retrieved May 7, 2015</ref> Berry ta ce ana zaluntarta tun tana yarinya, don haka ta koyi yadda ake fada da kuma kare kanta<ref>FOX 13 Seattle (August 20, 2024). Halle Berry Gets Real About Action Movie Injuries!. Retrieved November 3, 2024 – via YouTube.</ref>
Berry ta girma a Oakwood, Ohio, <ref>The Woman Who Would Be Queen | PEOPLE.com Archived June 12, 2018, at the Wayback Machine Retrieved May 20, 2018</ref> kuma ta sauke karatu daga makarantar sakandare ta Bedford, inda ta kasance mai fara'a, ɗalibi mai girma, editan jaridar makaranta, kuma sarauniyar karuwa.<ref>Schneider, Karen S. (May 13, 1996). "Hurts So Bad". People. Archived from the original on August 1, 2020. Retrieved February 28, 2019.</ref> Ta yi aiki a sashen yara a kantin Higbee's Department. Daga nan ta yi karatu a Cuyahoga Community College. A cikin shekarar alif 1980s, ta shiga gasa mai kyau da yawa, ta lashe Miss Teen All American 1985 da Miss Ohio USA a 1986.<ref>"Halle Berry Biography". People. Archived from the original on August 29, 2016. Retrieved December 15, 2007.</ref> Ita ce 1986 Miss USA ta zo ta farko zuwa Christy Fichtner na Texas.<ref> A gasar hira da mujallar Miss USA 1986, ta"Halle Berry Biography". People. Archived from the original on August 29, 2016. Retrieved December 15, 2007.</ref> ce tana fatan ta zama mai nishadantarwa ko kuma ta sami wani abu da ya shafi kafafen yada labarai. alkalai ne suka ba da mafi girman maki <ref>Miss USA 1986 Scores". Pageant Almanac. Archived from the original on October 9, 2007. Retrieved December 21, 2007.</ref> Ita ce Ba’amurke Ba’amurke ta farko da ta shigo Miss World a 1986, inda ta kare a matsayi na shida sannan Giselle Laronde ta Trinidad da Tobago ta samu kambin Miss World.<ref>Sanello, Frank (2003). Halle Berry: A Stormy Life. Tebbo. ISBN 978-1-7424-4654-7.</ref>
==Sana'a==
===Aikin farko da nasara (1989-1999)===
Berry a 1997 Essence Awards
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Berry: Ripe for success" Archived February 26, 2009, at the Wayback Machine, BBC News, March 25, 2002; accessed February 19, 2007.</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban? A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1. Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> ] A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Current Biography Yearbook</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban?.<ref>Current Biography Yearbook</ref> A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1. Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> ] A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Halle Berry: From homeless shelter to Hollywood fame" (April 2007). Reader's Digest (White Plains, New York USA: Reader's Digest Association, Inc.), p. 89: Reader's Digest: "Is it true that when you moved to New York to begin your acting career, you lived in a shelter?" Berry: "Very briefly. ... I wasn't working for a while."</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban?.<ref>Current Biography Yearbook,</ref> A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1<ref>Pérez-Peña, Richard (May 17, 2006). Beyond 'I'm a Diabetic', Little Common Ground Archived August 25, 2018, at the Wayback Machine, The New York Times; accessed December 24, 2010.</ref><ref>Hoskins, Mike (April 25, 2013). "Revisiting the Great Halle Berry Diabetes Ruckus" Archived January 7, 2015, at the Wayback Machine, DiabetesMine.com; accessed March 20, 2013</ref> Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.<ref>Current Biography Yearbook</ref>
Fim ɗin Berry na halarta na farko ya kasance a cikin ƙaramin aiki don zazzabin Jungle na Spike Lee (1991), wanda a ciki ta buga Vivian, mai shan ƙwayoyi.<ref>Current Biography Yearbook</ref> A wannan shekarar, Berry ta sami rawar haɗin gwiwa ta farko a Kasuwancin Tsare-tsare. A cikin 1992, Berry ya nuna wata mace mai aiki wacce ta faɗo a matsayin jagorar da Eddie Murphy ya buga a cikin wasan barkwanci na Boomerang. A shekara mai zuwa, ta dauki hankalin jama'a a matsayinta na babbar bawa mai ƙabila a cikin salon TV na Sarauniya: Labarin Iyalin Amurka, bisa littafin Alex Haley. Berry kuma yana cikin fim ɗin Flintstones mai raye-raye a matsayin Sharon Stone, sakatariyar sultry wacce ke ƙoƙarin lalata Fred Flintstone.<ref>Berry: Ripe for success" Archived February 26, 2009, at the Wayback Machine, BBC News, March 25, 2002; accessed February 19, 2007.</ref>
==Hoton mai jarida==
Berry ya kasance a matsayi na 1 a cikin jerin "50 Mafi Kyawun Mutane a Duniya" a cikin 2003 bayan ya zama na sama goma sau bakwai kuma ya fito a lamba 1 akan "Matan Sexiest 100 a Duniya" na FHM a wannan shekarar. An ba ta suna "Mace Mafi Girma a Rayuwa" Mujallar Esquire a cikin Oktoba 2008, game da abin da ta ce: "Ban san ainihin abin da ake nufi ba, amma ina 42 kuma na haifi jariri, ina tsammanin zan dauka." Lafiyar maza sun sanya mata matsayi a lamba 35 a jerin "Mafi Zafafan Mata 100 na Duk Lokaci". A cikin 2009, an zabe ta #23 akan Taurarin Fina-Finai 100 na Daular. A wannan shekarar, mawakiyar guguwar Chris ta fitar da wata waka mai suna "Halle Berry (Tana Lafiya)" tana daukaka kyawun Berry da sha'awar jima'i. Tana da shekaru 42 (a cikin 2008), an ba ta suna "Mace Baƙar fata" ta Access Hollywood's "TV One Access" binciken. An haife shi ga mahaifin Ba’amurke Ba’amurke da uwa farar fata, Berry ta bayyana cewa asalinta na ƙabilar “mai raɗaɗi ne da ruɗani” lokacin tana budurwa, kuma ta yanke shawarar tun da wuri don bayyana a matsayin baƙar fata saboda ta san hakan ya kasance. yadda za a gane ta.
==manazarta==
662ynokpzgz8417mte5ezinc04v83ts
825978
825977
2026-04-24T17:36:00Z
Pharouqenr
25549
825978
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Halle Maria Berry''' (/ ˈhæli/ HAL-ee; an haife ta Maria Halle Berry; watan Agusta, ranar 14, shekarar alif 1966) yar wasan kwaikwayo ce ta [[Amurka]]. Ta fara aikinta a matsayin abin koyi kuma ta shiga gasa mai kyau da yawa, ta kammala a matsayin wadda ta zo ta farko a gasar Miss USA kuma ta zo na shida a Miss World 1986. Fim ɗin nata na ci gaba a cikin wasan barkwanci na soyayya Boomerang (1992), tare da shi. Eddie Murphy, wanda ya haifar da matsayi a cikin The Flintstones (1994) da Bulworth (1998) da kuma fim ɗin talabijin na Gabatar da Dorothy Dandridge. (1999), wanda ta sami lambar yabo ta Primetime Emmy Award da lambar yabo ta Golden Globe.
Berry ta kafa kanta a matsayin ɗaya daga cikin 'yan wasan kwaikwayo mafi girma a Hollywood a cikin 2000s. Don rawar da ta yi na gwauruwa mai gwagwarmaya a cikin wasan kwaikwayo na soyayya Monster's Ball (2001), Berry ta zama Ba'amurke Ba'amurka kaɗai da ta lashe lambar yabo ta Academy for Best Actress, kuma mace ta farko mai launi. Berry ta ɗauki manyan ayyuka kamar Storm a cikin kashi huɗu na jerin fina-finai na X-Men (2000 – 2014), macen ɗan fashi a cikin Swordfish mai ban sha'awa (2001), Bond girl Jinx in Die another Day (2002), da rawar take a cikin Catwoman da aka yi wa raini (2004).
==Rayuwar farko==
An haifi Berry Maria Halle Berry a Cleveland, Ohio,<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> a kan watan Agusta 14, shekarar 1966<ref>Although Britannica Kids gives a 1968 birthdate Archived August 17, 2012, at the Wayback Machine, (from the original on August 17, 2012), she stated in interviews prior to August 2006 that she would turn 40 then. See: FemaleFirst, DarkHorizons, FilmMonthly Archived September 3, 2006, at the Wayback Machine, and see also Profile, cbsnews.com; accessed May 5, 2007.</ref> ga Judith Ann (née Hawkins), ɗan ƙaura daga Liverpool,<ref>Echo, Liverpool (March 25, 2002). "Halle's Liverpool roots". Liverpool Echo. Archived from the original on August 1, 2020. Retrieved July 31, 2019.</ref>d da Jerome Jesse Berry, Ba'amurkiya Ba'amurke.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> An canza sunanta bisa doka zuwa Halle Maria Berry tana da shekara biyar.<ref>First Generation". Genealogy.com. Archived from the original on May 9, 2012.</ref> Iyayenta sun zaɓi sunanta na tsakiya daga Shagon Sashen Halle, wanda a lokacin ya kasance alamar ƙasa a Cleveland.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> Mahaifiyar Berry ta yi aiki a matsayin ma'aikaciyar jinya, kuma mahaifinta ya yi aiki a asibiti ɗaya a matsayin ma'aikaci a sashen masu tabin hankali; daga baya ya zama direban bas.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> Sun sake aure lokacin da Berry ke da shekara hudu, kuma ita da kanwarta Heidi Berry-Henderson, mahaifiyarsu ce ta rene su kadai.<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref> An kebe ta da mahaifinta tun tana karama,<ref>"Halle Berry". Inside the Actors Studio. Bravo, October 29, 2007</ref><ref> Showbiz Bytes 28-01-03". The Age. January 28, 2003. Archived from the original on November 12, 2012. Retrieved December 15, 2007.</ref> ta lura a cikin 1992 cewa ba ta ma san ko yana da rai ba.<ref>Lovece, Frank (July 7, 1992). "Halle Berry Is Poised to Become Major Star". Newspaper Enterprise Association/Reading Eagle. Reading, Pennsylvania. Archived from the original on September 1, 2020. Retrieved May 11, 2023.</ref> Mahaifinta ya zagi mahaifiyarta, kuma Berry ya tuna da shaida yadda ake dukan mahaifiyarta kowace rana, ana harba mata daga matakala, ana buga kai da kwalbar giya.<ref>Gennis, Sadie (February 21, 2015). "Halle Berry Opens Up About Childhood Experience with Domestic Violence". TVGuide. Archived from the original on March 1, 2019. Retrieved May 7, 2015</ref> Berry ta ce ana zaluntarta tun tana yarinya, don haka ta koyi yadda ake fada da kuma kare kanta<ref>FOX 13 Seattle (August 20, 2024). Halle Berry Gets Real About Action Movie Injuries!. Retrieved November 3, 2024 – via YouTube.</ref>
Berry ta girma a Oakwood, Ohio, <ref>The Woman Who Would Be Queen | PEOPLE.com Archived June 12, 2018, at the Wayback Machine Retrieved May 20, 2018</ref> kuma ta sauke karatu daga makarantar sakandare ta Bedford, inda ta kasance mai fara'a, ɗalibi mai girma, editan jaridar makaranta, kuma sarauniyar karuwa.<ref>Schneider, Karen S. (May 13, 1996). "Hurts So Bad". People. Archived from the original on August 1, 2020. Retrieved February 28, 2019.</ref> Ta yi aiki a sashen yara a kantin Higbee's Department. Daga nan ta yi karatu a Cuyahoga Community College. A cikin shekarar alif 1980s, ta shiga gasa mai kyau da yawa, ta lashe Miss Teen All American 1985 da Miss Ohio USA a 1986.<ref>"Halle Berry Biography". People. Archived from the original on August 29, 2016. Retrieved December 15, 2007.</ref> Ita ce 1986 Miss USA ta zo ta farko zuwa Christy Fichtner na Texas.<ref> A gasar hira da mujallar Miss USA 1986, ta"Halle Berry Biography". People. Archived from the original on August 29, 2016. Retrieved December 15, 2007.</ref> ce tana fatan ta zama mai nishadantarwa ko kuma ta sami wani abu da ya shafi kafafen yada labarai. alkalai ne suka ba da mafi girman maki <ref>Miss USA 1986 Scores". Pageant Almanac. Archived from the original on October 9, 2007. Retrieved December 21, 2007.</ref> Ita ce Ba’amurke Ba’amurke ta farko da ta shigo Miss World a 1986, inda ta kare a matsayi na shida sannan Giselle Laronde ta Trinidad da Tobago ta samu kambin Miss World.<ref>Sanello, Frank (2003). Halle Berry: A Stormy Life. Tebbo. ISBN 978-1-7424-4654-7.</ref>
==Sana'a==
===Aikin farko da nasara (1989-1999)===
Berry a 1997 Essence Awards
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Berry: Ripe for success" Archived February 26, 2009, at the Wayback Machine, BBC News, March 25, 2002; accessed February 19, 2007.</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban? A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1. Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> ] A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Current Biography Yearbook</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban?.<ref>Current Biography Yearbook</ref> A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1. Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.
A cikin 1989, Berry ta ƙaura zuwa birnin New York don cim ma burinta na yin wasan kwaikwayo.<ref>Talmon, Noelle. "The 15 Sexiest Black Actresses In Hollywood". Starpulse.com. Archived from the original on May 20, 2016. Retrieved July 12, 2015</ref> ] A lokacin farkonta a can, kuɗi ya ƙare kuma ta ɗan zauna a cikin matsuguni marasa gida da YMCA.<ref>Halle Berry: From homeless shelter to Hollywood fame" (April 2007). Reader's Digest (White Plains, New York USA: Reader's Digest Association, Inc.), p. 89: Reader's Digest: "Is it true that when you moved to New York to begin your acting career, you lived in a shelter?" Berry: "Very briefly. ... I wasn't working for a while."</ref> Yanayinta ya inganta a ƙarshen waccan shekarar, kuma an jefa ta a matsayin abin koyi Emily Franklin a cikin ɗan gajeren jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Living Dolls, wanda aka harba a New York kuma ya kasance juzu'i na jerin wasannin Wanene Shugaban?.<ref>Current Biography Yearbook,</ref> A lokacin da ake naɗa Living Dolls, ta shiga cikin suma kuma an gano ta tana da nau'in ciwon sukari na 1<ref>Pérez-Peña, Richard (May 17, 2006). Beyond 'I'm a Diabetic', Little Common Ground Archived August 25, 2018, at the Wayback Machine, The New York Times; accessed December 24, 2010.</ref><ref>Hoskins, Mike (April 25, 2013). "Revisiting the Great Halle Berry Diabetes Ruckus" Archived January 7, 2015, at the Wayback Machine, DiabetesMine.com; accessed March 20, 2013</ref> Bayan soke Dolls Living, ta koma Los Angeles.<ref>Current Biography Yearbook</ref>
Fim ɗin Berry na halarta na farko ya kasance a cikin ƙaramin aiki don zazzabin Jungle na Spike Lee (1991), wanda a ciki ta buga Vivian, mai shan ƙwayoyi.<ref>Current Biography Yearbook</ref> A wannan shekarar, Berry ta sami rawar haɗin gwiwa ta farko a Kasuwancin Tsare-tsare. A cikin 1992, Berry ya nuna wata mace mai aiki wacce ta faɗo a matsayin jagorar da Eddie Murphy ya buga a cikin wasan barkwanci na Boomerang. A shekara mai zuwa, ta dauki hankalin jama'a a matsayinta na babbar bawa mai ƙabila a cikin salon TV na Sarauniya: Labarin Iyalin Amurka, bisa littafin Alex Haley. Berry kuma yana cikin fim ɗin Flintstones mai raye-raye a matsayin Sharon Stone, sakatariyar sultry wacce ke ƙoƙarin lalata Fred Flintstone.<ref>Berry: Ripe for success" Archived February 26, 2009, at the Wayback Machine, BBC News, March 25, 2002; accessed February 19, 2007.</ref>
==Hoton mai jarida==
Berry ya kasance a matsayi na 1 a cikin jerin "50 Mafi Kyawun Mutane a Duniya" a cikin 2003 bayan ya zama na sama goma sau bakwai kuma ya fito a lamba 1 akan "Matan Sexiest 100 a Duniya" na FHM a wannan shekarar. An ba ta suna "Mace Mafi Girma a Rayuwa" Mujallar Esquire a cikin Oktoba 2008, game da abin da ta ce: "Ban san ainihin abin da ake nufi ba, amma ina 42 kuma na haifi jariri, ina tsammanin zan dauka." Lafiyar maza sun sanya mata matsayi a lamba 35 a jerin "Mafi Zafafan Mata 100 na Duk Lokaci". A cikin 2009, an zabe ta #23 akan Taurarin Fina-Finai 100 na Daular. A wannan shekarar, mawakiyar guguwar Chris ta fitar da wata waka mai suna "Halle Berry (Tana Lafiya)" tana daukaka kyawun Berry da sha'awar jima'i. Tana da shekaru 42 (a cikin 2008), an ba ta suna "Mace Baƙar fata" ta Access Hollywood's "TV One Access" binciken. An haife shi ga mahaifin Ba’amurke Ba’amurke da uwa farar fata, Berry ta bayyana cewa asalinta na ƙabilar “mai raɗaɗi ne da ruɗani” lokacin tana budurwa, kuma ta yanke shawarar tun da wuri don bayyana a matsayin baƙar fata saboda ta san hakan ya kasance. yadda za a gane ta.
==manazarta==
{{Reflist}}
juttczhxdjh6kb9laateo2d5zjfiu2i
825999
825978
2026-04-24T17:47:36Z
Pharouqenr
25549
Redirected page to [[Halle berry]]
825999
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Halle berry]]
7cy0ab2rq6tg475zooxe15lr9a93y40
826001
825999
2026-04-24T17:49:14Z
Pharouqenr
25549
Changed redirect target from [[Halle berry]] to [[Halle Berry]]
826001
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Halle Berry]]
ts4f50ajsvvrq3gf8zudrvfmv94pprr
Catherine Ablema Afeku
0
93626
826130
730567
2026-04-25T02:24:54Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826130
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Catherine Ablema Afeku''' (an haife ta a ranar 27 ga Yuni, 1967) 'yar siyasar Ghana ce. Ita memba ce ta New Patriotic Party kuma memba na Majalisar Dokoki na mazabar Evalue Gwira a [[Yankin Yammaci, Ghana|Yankin Yamma]]. Ta kasance ministan ministoci a gwamnatin [[Nana Akufo-Addo|Nana Akuffo-Addo]] kuma ta yi aiki a matsayin Ministan Yawon Bude Ido, Al'adu da Kwarewar Ghana daga Fabrairu 2017 zuwa Fabrairu 2019 . <ref name="ghanaweb">{{Cite web |title=Meet Akufo-Addo's 36 ministerial nominees |url=http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Meet-Akufo-Addo-s-36-ministerial-nominees-500657 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170114184201/http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Meet-Akufo-Addo-s-36-ministerial-nominees-500657 |archive-date=14 January 2017 |access-date=3 July 2017 |publisher=Ghana Web}}</ref> <ref name="modgh">{{Cite web |title=12 More Ministers Picked |url=https://www.modernghana.com/news/748612/12-more-ministers-picked.html |access-date=3 July 2017 |publisher=Modern Ghana}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-07-19 |title=Photojournalists in Western Region boycott Catherine Afeku's programmes |url=https://citinewsroom.com/2020/07/photojournalists-in-western-region-boycott-catherine-afekus-programmes/ |access-date=2020-07-20 |website=Citinewsroom - Comprehensive News in Ghana |language=en-US}}</ref>
An sake ta daga Ma'aikatar Yawon Bude Ido zuwa Shugabancin Jamhuriyar [[Ghana]] a ranar 28 ga Fabrairu 2019. <ref>{{Cite web |title=MINISTER of Tourism, Culture and Creative Arts, Catherine Abelema Afeku, has been removed in a reshuffle by the President, Nana Addo Dankwa Akufo-Addo. |url=https://www.graphic.com.gh/showbiz/news/reshuffle-catherine-afeku-axed-from-tourism-ministry.html#&ts=undefined |access-date=2019-03-16 |website=Graphic of Ghana}}</ref> A halin yanzu ita ce Ministan Jiha a Ofishin Shugaban kasa, an sanya ta a Ofishin Babban Minista.<ref>{{Cite web |title=Catherine Afeku speaks about her new post at Osafo Marfo's office |url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Catherine-Afeku-speaks-about-her-new-post-at-Osafo-Marfo-s-office-727756 |access-date=2019-03-16 |website=GhanaWeb |language=en}}</ref>
== Rayuwa ta farko da ilimi ==
An haife ta ne a Axim a [[Yankin Yammaci, Ghana|Yankin Yamma]]. Ta sami Jagora na Gudanar da Kasuwanci daga Makarantar Gudanarwa ta Keller ta Jami'ar DeVry a Atlanta, Jojiya a cikin shekara ta 2000.<ref name="ghmps">{{Cite web |title=Afeku, Catherine Ablema |url=http://ghanamps.com/mps/details.php?id=36 |access-date=6 July 2017 |publisher=Ghana MPS}}</ref>
== Rayuwar aiki ==
Afeku ta yi aiki tare da [[Bankin Duniya]] da Stico Petroleum a [[Kenya]], inda ta yi aiki a matsayin mai ba da shawara kan ci gaban kasuwanci.<ref name="gogg" /> Ta kuma yi aiki a Makarantar Harsuna ta Inlingua a Brescia, [[Italiya]].<ref name="gogg">{{Cite web |title=Hon. Catherine Afeku – Minister For Tourism, Arts & Culture |url=http://www.ghana.gov.gh/index.php/governance/ministers/3444-hon-catherine-afeku-minister-for-tourism-arts-culture |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190724020722/http://www.ghana.gov.gh/index.php/governance/ministers/3444-hon-catherine-afeku-minister-for-tourism-arts-culture |archive-date=24 July 2019 |access-date=7 July 2017 |publisher=Government of Ghana}}</ref> A farkon shekarun 2000 ta zama mai magana da yawun [[Gwamnatin Ghana]] game da ababen more rayuwa a gwamnatin [[John Kufuor|John Agyekum Kufour]].<ref name="ghmps"/>
== Ayyukan siyasa ==
Afeku ya shiga siyasar Ghana a farkon shekarun 2000 a lokacin shugabancin [[John Kufuor|John Agyekum Kufuor]] . <ref name="ghmps"/> Ta kasance mai magana da yawun gwamnati kan ababen more rayuwa.
=== Dan majalisa ===
Ta yi takara a Babban zaben 2008 na mazabar Evalue Gwira . <ref name="ghmps"/> Ta kayar da mai mulki, [[Kojo Armah]] na Jam'iyyar Jama'a ta Yarjejeniya, ta hanyar samun kuri'u 11,671. A majalisar dokoki ta 5 ta Jamhuriyar Ghana ta 4, ta yi aiki a matsayin memba na farko na Kwamitin Hanyar da Sufuri sannan kuma a matsayin mataimakiyar memba na Kwamitin Sadarwa.<ref name="ghmps" /> Daga baya ta zama memba na Kwamitin Kasuwanci na Majalisar . Ta rasa takarar sake zaben ta a majalisar dokoki a babban zaben 2008. Ta sake tsayawa takarar kujerar mazabar a lokacin zaben majalisar dokoki na 2016, inda ta doke wanda ke kan mulki, Kweku Tanikyi Kesse na Majalisar Dinkin Duniya, inda ta samu kuri'u 11,641 daga cikin 20,179, wanda ke wakiltar kashi 57.7% na jimlar kuri'un da aka jefa. <ref name="ghmps" />
=== Ministan yawon bude ido ===
A watan Janairun 2017, Shugaba Akuffo-Addo ya zabi Afeku a matsayin Ministan yawon bude ido. A matsayinta na ministan yawon bude ido, ta fara tafiye-tafiye da yawa don tallata abubuwan jan hankali na yawon bude bude ido na kasar da kuma yiwuwar.<ref name="KASA">{{Cite web |last=Acquah |first=Edward |title=Hon. Catherine Afeku markets Ghana's Travel & Tourism Industry in China |url=http://kasapafmonline.com/2017/04/04/photos-hon-catherine-afeku-markets-ghanas-travel-tourism-industry-china/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721231058/http://kasapafmonline.com/2017/04/04/photos-hon-catherine-afeku-markets-ghanas-travel-tourism-industry-china/ |archive-date=21 July 2018 |access-date=7 July 2017 |website=Kasapa FM Online}}</ref>
A watan Maris na shekara ta 2017, ta yi tafiya zuwa [[Sin|Jamhuriyar Jama'ar Sin]], inda ta gudanar da tarurruka tare da masu saka hannun jari da masu baje kolin don nuna wuraren yawon bude ido da zane-zane da al'adun Ghana. <ref name="KASA"/>
An nada Afeku a matsayin Shugaban Kwamitin Gudanarwa na Ƙungiyar Yawon Bude Ido ta Duniya (UNWTO). An sanar da wannan a ranar 25 ga Janairun 2018. <ref>{{Cite web |title=Catherine Afeku gets UN tourism appointment |url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Catherine-Afeku-gets-UN-tourism-appointment-720146 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190202102359/https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Catherine-Afeku-gets-UN-tourism-appointment-720146 |archive-date=2 February 2019 |access-date=2019-03-16 |website=GhanaWeb |language=en}}</ref>
==== Rikici na jefa kuri'a ====
Kafin kwamitin nada majalisa ya bincika su, rahotanni sun fito cewa Catherine da mijinta sun kasance wadanda ake tuhuma a cikin shari'ar karya kwangila a shekara ta 2007. <ref name="GHPOLI">{{Cite web |title=NPP's Catherine Afeku found guilty of fraud |url=http://ghanapoliticsonline.com/npps-catherine-afeku-found-guilty-fraud/ |access-date=7 July 2017 |website=Ghana Politics Online |archive-date=12 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231012014458/https://ghanapoliticsonline.com/npps-catherine-afeku-found-guilty-fraud/ |url-status=dead }}</ref><ref name="myjoooy">{{Cite web |last=Aglanu |first=Ernest Dela |title=Akufo-Addo probesTourism Minister-designate |url=http://www.myjoyonline.com/entertainment/2017/january-25th/akufo-addo-probes-tourism-minister-designate.php |access-date=7 July 2017 |publisher=Myjoyonline |archive-date=24 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190724020720/http://www.myjoyonline.com/entertainment/2017/january-25th/akufo-addo-probes-tourism-minister-designate.php |url-status=dead }}</ref> Rahotanni sun nuna cewa Babban Kotun Accra ta umarci Afekus da su biya $ 217,464.00 tare da kashi 50% ga ma'aurata na Amurka, Patricia da Bill Gick, bayan an gabatar da tuhumar zamba a kansu.<ref name="cITITFM">{{Cite web |last=Adogla-Bessa |first=Delali |title=Catherine Afeku not a fraudster; qualifies to be minister – Dame |url=http://citifmonline.com/2017/01/26/catherine-afeku-not-a-fraudster-qualifies-to-be-minister-dame/ |access-date=7 July 2017 |website=[[Citi FM (Ghana)|Citi FM]] |archive-date=30 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170130002708/http://citifmonline.com/2017/01/26/catherine-afeku-not-a-fraudster-qualifies-to-be-minister-dame/ |url-status=dead }}</ref> Catherine da mijinta sun kasa bin umarnin kotun. Wata kungiya mai matsa lamba da ke kiran kanta Gaskiya da Gudanarwa ta nemi Shugaba Akuffo-Addo ya cire ta daga mukamin minista. Lokacin da kwamitin ya bincika, Afeku ya sanar da cewa ba a biya bashin ba saboda ba a saurari karar da aka shigar a shekarar 2013 ba; saboda haka, ba za ta iya yanke hukunci ba.<ref name="myjoooy" />
Kwamitin Nominominomin Majalisar ya gudanar da binciken ta a ranar 6 ga Fabrairu 2017. <ref name="vetting">{{Cite web |title=Catherine Afeku appears before Appointments Committee – Highlights |url=http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Catherine-Afeku-appears-before-Appointments-Committee-Highlights-507390 |access-date=7 July 2017 |publisher=Ghana Web}}</ref> A lokacin binciken, mambobin 'yan tsiraru sun yi jayayya cewa bai kamata a ba da amincewa ba saboda ba ta yi aikin tilas na shekara guda ba.<ref name="kenya" /> Tsaron da ta yi saboda rashin girmama wajibinsa na tsarin mulki ya kasance ne saboda tana [[Nairobi]], [[Kenya]], tare da iyayenta a lokacin da aka tsara.<ref name="kenya">{{Cite web |title=Minority rejects Catherine Afeku's approval |url=http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Minority-rejects-Catherine-Afeku-s-approval-508787 |access-date=7 July 2017 |publisher=Ghana Web}}</ref> An amince da gabatarwa a ranar 11 ga Fabrairu 2017 bayan ta gabatar da Kwamitin Nomin tare da wasikar waiver da Sakatariyar Sabis ta Kasa ta ba ta.<ref name="ghannews">{{Cite web |date=11 February 2017 |title=Parliament Has Approved Catherine Afeku By Consensus |url=https://www.newsghana.com.gh/parliament-has-approved-catherine-afeku-by-consensus/ |access-date=7 July 2017 |website=[[News Ghana]]}}</ref> Samun amincewar ta kasance ta hanyar yarjejeniya.<ref name="ghannews" />
=== Ministan majalisar ministoci ===
A watan Mayu na shekara ta 2017, Shugaba Akufo-Addo ya kira Afeku a matsayin daya daga cikin ministoci 19 da za su kafa majalisar ministocinsa.<ref name="carbi" /> An gabatar da sunayen ministocin 19 ga Majalisar Dokokin Ghana kuma Shugaban Majalisar, [[Aaron Mike Oquaye|Rt. Hon. Farfesa Mike Ocquaye]] ne ya sanar da su.<ref name="carbi" /> A matsayinta na ministan ministoci, Afeku ya kasance wani ɓangare na ƙungiyar shugaban kasa kuma yana taimakawa a cikin manyan ayyukan yanke shawara a cikin ƙasar.<ref name="carbi">{{Cite web |title=Arts Minister Catherine Afeku makes it to Cabinet |url=http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/Arts-Minister-Catherine-Afeku-makes-it-to-Cabinet-542839 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170731025902/http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/Arts-Minister-Catherine-Afeku-makes-it-to-Cabinet-542839 |archive-date=31 July 2017 |access-date=7 July 2017 |publisher=Ghana Web}}</ref>
== Rayuwa ta mutum ==
Catherine ta auri Seth Afeku tare da ita tana da 'ya'ya uku. Ita Kirista ce kuma memba ce ta [[Ghana]]" id="mwtA" rel="mw:WikiLink" title="Catholic Church in Ghana">Cocin Katolika, Ghana . <ref name="ghmps"/>
== manazarta ==
{{Reflist}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1967]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
85bfgvou2wq2t5bqbcp2mbxxa4ga0nm
Cecilia Dapaah
0
96246
826139
741760
2026-04-25T02:57:11Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826139
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Cecilia Abena Dapaah''' (an haife ta a ranar Talata 27 ga Nuwamba 1954) <ref name="oded">{{Cite web |title=Hon. Ms Cecilia Abena Dapaah |url=http://www.odekro.org/person/cecilia-abena-dapaah/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170731151528/http://www.odekro.org/person/cecilia-abena-dapaah/ |archive-date=2017-07-31 |access-date=31 July 2017 |publisher=Odekro}}</ref> yar siyasar Ghana ce. Ta kasance 'yar sabuwar jam'iyyar Patriotic Party kuma tsohuwar 'yar majalisa ce mai wakiltar mazabar Bantama . Ta kasance mataimakiyar ministar albarkatun ruwa, ayyuka da gidaje, da kuma ministar sufurin jiragen sama da tsaftar muhalli da albarkatun ruwa. <ref>{{Cite web |title=Plans underway to dredge Owabi, Barekese rivers |url=https://www.graphic.com.gh/news/general-news/plans-underway-to-dredge-owabi-barekese-rivers.html |access-date=2021-05-22 |website=Graphic Online |language=en-gb}}</ref>
== Rayuwar farko da ilimi ==
An haifi Cecilia Abena Dapaah a ranar 27 ga Nuwamba 1954 daga Mpasatia a [[yankin Ashanti]] . <ref name="oded"/> Ta halarci [[Jami'ar Ghana]], kuma ta kammala karatun digiri na farko a [[Faransanci]] da ilimin harshe a 1979. Ta na da takardar shaidar jagoranci daga Makarantar Harvard Kennedy, da kuma takardar shaidar kammala karatun digiri a cikin Nazarin Ci gaban Ƙasashen Duniya daga Jami'ar Oslo . <ref name=":gog">{{Cite web |title=The Minister |url=https://mswr.gov.gh/the-minister/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230730193512/https://mswr.gov.gh/the-minister/ |archive-date=30 July 2023 |access-date=1 August 2023 |website=Ministry of Sanitation and Water Resources |language=}}</ref>
== Rayuwar Siyasa ==
Dapaah ma'aikacin ci gaba ne ta hanyar sana'a <ref name="oded"/> kuma mataimaki na musamman ga [[John Kufuor|Shugaba John Kufour]] . <ref name="meth">{{Cite web |title=Dapaah, Cecilia Abena (Ms) |url=http://ghanamps.com/mps/details.php?id=129 |access-date=31 July 2017 |publisher=Ghana MPS}}</ref> A shekara ta 2001, an nada ta shugabar hukumar sarrafa koko ta Ghana. An cire ta daga hukumar a shekarar 2005, kuma ta zama mataimakiyar ministar albarkatun ruwa, ayyuka da gidaje. A cikin 2007, ta kasance minista mai mahimmanci har zuwa ƙarshen gwamnatin John Kufour a 2008.
Cecilia Dapaah ta kasance 'yar majalisar dokokin Ghana daga 2005 zuwa 2013. Ta yi aiki a kwamitocin majalisa daban-daban a Ghana da suka hada da Ayyuka da Gidaje; Kwamitin ba da shawara ga shugaban majalisar; Ayyukan Aiki, Jin Dadin Jama'a da Matasa; Harkokin Waje; da Budget na Musamman.
=== Dan majalisa ===
An zabi Dapaah a matsayin dan majalisa mai wakiltar mazabar Bantama na [[yankin Ashanti]] na [[Ghana|kasar Ghana]] a karon farko a babban zaben kasar Ghana na shekara ta 2004. <ref name=":0">{{Cite web |last=Peace FM |date=17 December 2014 |title=Ghana Election 2004 Results - Bantama Constituency |url=http://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2004/ashanti/15/index.php |access-date=2020-08-02 |website=Ghana Elections - Peace FM |archive-date=2023-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231026202939/https://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2004/ashanti/15/index.php |url-status=dead }}</ref> Ta yi nasara akan tikitin sabuwar jam'iyyar Patriotic Party . <ref name=":0" /> <ref name=":1" /> Mazabarta wani bangare ne na kujeru 36 na majalisar dokoki daga cikin kujeru 39 da sabuwar jam'iyyar Patriotic Party ta lashe a wancan zaben na yankin Ashanti. <ref>{{Cite web |date=2016-08-10 |title=Statistics of Presidential and Parliamentary Election Results |url=https://www.fact-checkghana.com/statistics-presidential-parliamentary-election-results/ |access-date=2020-08-02 |website=Fact Check Ghana |language=en-US}}</ref> Sabuwar jam'iyyar Patriotic Party ta samu rinjayen kujeru 128 na 'yan majalisa daga cikin kujeru 230. <ref>{{Cite web |last=Peace FM |date=17 December 2014 |title=Ghana Election 2004 Results - President |url=http://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2004/president/index.php |access-date=2020-08-02 |website=Ghana Elections - Peace FM |archive-date=2023-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231106102817/https://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2004/president/index.php |url-status=dead }}</ref> An zabe ta ne da kuri'u 41,064 daga cikin 49,174 masu inganci da aka jefa kwatankwacin kashi 83.5% na yawan kuri'un da aka kada. <ref name=":0" /> <ref name=":1" /> An zabe ta a kan Alhasan Napoh na National Democratic Congress da Yaw Owusu Boafo na jam'iyyar Convention People's Party . <ref name=":0" /> <ref name=":1" /> Waɗannan sun sami kashi 14.8% da 1.7% bi da bi na jimlar ƙuri'un da aka kada. <ref name=":0" /> <ref name=":1" />
A shekarar 2008, ta lashe zaben gama gari a kan tikitin sabuwar jam'iyyar Patriotic Party na wannan mazaba. <ref name=":2">{{Cite web |date=17 December 2014 |title=Ghana Election 2008 Results - Bantama Constituency |url=http://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2008/ashanti/15/index.php |access-date=2020-08-02 |website=Ghana Elections - Peace FM |archive-date=2023-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231126133452/https://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2008/ashanti/15/index.php |url-status=dead }}</ref> Mazabarta na cikin kujeru 34 na 'yan majalisa daga cikin kujeru 39 da sabuwar jam'iyyar Patriotic Party ta lashe a zaben na yankin Ashanti. <ref>{{Cite web |last=Peace FM |date=17 December 2014 |title=Ghana Election 2008 Results - Ashanti Region |url=http://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2008/ashanti/index.php |access-date=2020-08-02 |website=Ghana Elections - Peace FM |archive-date=2023-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230807211816/https://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2008/ashanti/index.php |url-status=dead }}</ref> Sabuwar jam'iyyar Patriotic Party ta lashe kujerun 'yan majalisa 109 daga cikin kujeru 230. <ref>{{Cite web |last=Peace FM |title=Ghana Election 2008 |url=http://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2008/index.php |access-date=2020-08-02 |website=Ghana Elections - Peace FM }}{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> An zabe ta da kuri'u 36,708 daga cikin 48,476 masu inganci da aka jefa kwatankwacin kashi 75.72% na jimillar kuri'un da aka kada. <ref name=":2" /> <ref name=":3" /> <ref name="meth"/> An zabe ta a kan Nana Osei Akoto-Kuffour na National Democratic Congress, Osei-Tutu Richard na Convention People's Party, Eunice Owusu-Ansah na Reformed Patriotic Democrats da Stephen Kwaku Saahene dan takara mai zaman kansa. <ref name=":2" /> <ref name=":3" /> Wadannan sun samu kashi 14.45%, 5.52%, 0.91% da 3.39% bi da bi na yawan kuri'un da aka kada. <ref name=":2" /> <ref name=":3" />
=== Ministan Sufurin Jiragen Sama ===
A ranar 7 ga Janairu, 2017, [[Nana Akufo-Addo|Shugaba Akuffo-Addo]] ya zabe ta a matsayin ministar sufurin jiragen sama. <ref name="nomin">{{Cite web |date=12 January 2017 |title=Cecelia Dapaah nominated for new Aviation Ministry |url=http://citifmonline.com/2017/01/12/cecelia-dapaah-nominated-for-new-aviation-ministry/ |access-date=31 July 2017 |publisher=CitiFM Online |archive-date=31 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170731192947/http://citifmonline.com/2017/01/12/cecelia-dapaah-nominated-for-new-aviation-ministry/ |url-status=dead }}</ref> <ref name="vet" /> Kwamitin nadi na [[Majalisar Ghana|majalisar dokokin Ghana]] ya tantance ta a ranar 8 ga Fabrairu 2017. <ref name="vet">{{Cite web |date=8 February 2017 |title=Ghana must have its own carrier – Cecilia Dapaah |url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/diaspora/Ghana-must-have-its-own-carrier-Cecilia-Dapaah-508053 |access-date=31 July 2017 |publisher=Ghana Web}}</ref> <ref name="reviv">{{Cite web |title=Reviving national airline is a top priority – Cecilia Dapaah |url=http://ghanapoliticsonline.com/reviving-national-airline-top-priority-cecilia-dapaah/ |access-date=31 July 2017 |publisher=Ghana Politics Online |archive-date=26 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231126134954/https://ghanapoliticsonline.com/reviving-national-airline-top-priority-cecilia-dapaah/ |url-status=dead }}</ref> A lokacin tantancewar da ta yi, ta shaida cewa za ta inganta harkar sufurin jiragen sama a Ghana, kuma abin da ta sa gaba shi ne sake fara aikin jigilar kayayyaki na kasa nan da shekarar 2019. <ref name="vet" /> <ref name="newcar">{{Cite web |date=8 February 2017 |title=Ghana to get new airline by 2019 – Cecilia Dapaah |url=https://www.modernghana.com/news/754526/ghana-to-get-new-airline-by-2019-cecilia-dapaah.html |access-date=31 July 2017 |publisher=Modern Ghana}}</ref> <ref name="OLUWA">{{Cite web |date=28 March 2017 |title=Ghana will not fail in bid to own national airline — Cecilia Dapaah |url=http://www.graphic.com.gh/news/general-news/ghana-will-not-fail-in-bid-to-own-national-airline-cecilia-dapaah.html |access-date=31 July 2017 |publisher=Graphic Comm Group}}</ref> Ta na mai ra'ayin cewa rashin samun jirgin ya hana Ghana samun kudaden shiga na miliyoyin [[Cedi na Ghana|cedi]] . <ref name="vet" /> Jirgin ƙasa na ƙarshe shine Kamfanin Jiragen Sama na Ghana, wanda ya rushe a 2010. <ref name="reviv" /> A watan Maris din shekarar 2017, ta sanar da cewa Ghana na samun ci gaba tare da sha'awarta ta zama cibiyar zirga-zirgar jiragen sama a yankin [[Afirka ta Yamma|yammacin Afirka]] . <ref name="hub">{{Cite web |date=17 March 2017 |title=Ghana on course to become aviation hub in WA – Cecilia Dapaah |url=http://en.africatime.com/ghana/articles/ghana-course-become-aviation-hub-wa-cecilia-dapaah |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170731193353/http://en.africatime.com/ghana/articles/ghana-course-become-aviation-hub-wa-cecilia-dapaah |archive-date=2017-07-31 |access-date=31 July 2017 |publisher=Africa Time}}</ref>
=== Ministan tsaftar muhalli da albarkatun ruwa ===
An koma Dapaah zuwa ma’aikatar tsaftar muhalli da albarkatun ruwa a shekarar 2018. <ref name=":gog"/> An nada ta ministar riko ta jinsi, yara da kariyar zamantakewa na shekara guda (2021-2022). <ref name=":gog" /> Ta yi aiki a matsayinta na ministar tsaftar muhalli da albarkatun ruwa kafin ta yi murabus a ranar 22 ga Yuli, 2023, saboda wata badakalar da ta shafi sace $1,000,000, Yuro 300,000 da kuma Miliyoyin kudaden gida da gidanta ke taimakawa daga dakin kwananta. <ref>{{Cite web |date=2023-07-22 |title=Cecilia Dapaah resigns as Sanitation Minister over stolen $1m, €300k saga |url=https://citinewsroom.com/2023/07/cecilia-dapaah-resigns-as-sanitation-minister/ |access-date=2023-07-22 |website=Citinewsroom - Comprehensive News in Ghana |language=en-US |archive-date=2023-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810043412/https://citinewsroom.com/2023/07/cecilia-dapaah-resigns-as-sanitation-minister/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |date=2023-07-22 |title=Cecilia Dapaah resigns |url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Cecilia-Dapaah-resigns-1809977 |access-date=2023-07-22 |website=GhanaWeb |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2023-07-23 |title=Cecilia Dapaah resigns as Sanitation Minister |url=https://theaccratimes.com/cecilia-dapaah-resigns-as-sanitation-minister/ |access-date=2023-07-23 |website=theaccratimes |language=en |archive-date=2023-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230723223659/https://theaccratimes.com/cecilia-dapaah-resigns-as-sanitation-minister/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |date=22 July 2023 |title=Sanitation Minister, Cecilia Dapaah resigns |url=https://www.myjoyonline.com/sanitation-minister-cecilia-dapaah-resigns |access-date=2023-07-24 |website=myjoyonline. |language=en}}</ref>
==== Rigima ====
A cewar wata sanarwar manema labarai da ofishin mai shigar da kara na musamman (OSP) ya fitar, an kama Dapaah ne a gidan yari a ranar Litinin, 24 ga watan Yuli, 2023, da karfe 11:55 agogon GMT. Kamen dai na da alaka da zargin cin hanci da rashawa da almundahana da suka hada da makudan kudade da kayayyaki masu daraja, wadanda wasu ma'aikatan gidanta biyu suka sace a gidanta a shekarar 2022. <ref>{{Cite web |title=graphic.com.gh-cecilia dapaah arrested by osp |url=https://www.graphic.com.gh/news/general-news/cecilia-dapaah-arrested-by-osp.html}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2023-07-24 |title=Cecilia Dapaah arrested by OSP |url=https://citinewsroom.com/2023/07/cecilia-dapaah-arrested-by-osp/ |access-date=2023-07-24 |website=Citinewsroom - Comprehensive News in Ghana |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2023-07-24 |title=Special Prosecutor arrests Cecilia Dapaah over $1m stolen money |url=https://www.pulse.com.gh/news/local/special-prosecutor-arrests-cecilia-dapaah-over-dollar1m-stolen-money/zc66gt1 |access-date=2023-07-24 |website=Pulse Ghana |language=en}}</ref>
Wata Madam Hannah Fosua, wadda aka ce matar tsohon direban Minista ce ta yi ikirarin cewa mijinta ya rasa aikin da yake yi wa Ms Dapaah ne saboda ya ja hankali kan halayen wadanda ake zargin. <ref>{{Cite web |date=2023-07-29 |title=Cecilia Dapaah's Saga: My husband was sacked because he blew the cover of house helps - Ex-driver's wife |url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Cecilia-Dapaah-s-Saga-My-husband-was-sacked-because-he-blew-the-cover-of-house-helps-Ex-driver-s-wife-1814516 |access-date=2023-07-29 |website=GhanaWeb |language=en}}</ref>
Andy Appiah-Kubi, dan majalisar wakilai mai wakiltar Asante-Akim North a gidan talabijin na TV3, ya ba da shawarar cewa shugaban kasa Nana Addo Dankwa Akufo-Addo ya ajiye kalamansa na rashin laifi ko kuma wani abu na Ministan.
A watan Satumban 2023, babbar kotun birnin Accra ta umurci ofishin mai gabatar da kara na musamman da ta cire daskare tare da mayar da kudaden a asusun ajiyarta na banki. <ref>{{Cite web |date=2023-09-05 |title=Special Prosecutor seizes Cecilia Dapaah's money again |url=https://citinewsroom.com/2023/09/special-prosecutor-seizes-cecilia-dapaahs-money-again/ |access-date=2023-09-06 |website=Citinewsroom - Comprehensive News in Ghana |language=en-US }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ofishin ya bi umarnin amma daga baya ya sake daskarar da asusun ajiyarta na banki da jarin ta. Ofishin ya mayar mata da kudaden da ta kama. <ref>{{Cite web |date=2023-09-05 |title=OSP freezes Cecilia Dapaah's account again after complying with court orders |url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/OSP-freezes-Cecilia-Dapaah-s-account-again-after-complying-with-court-orders-1838549 |access-date=2023-09-06 |website=GhanaWeb |language=en}}</ref>
== Rayuwa ta sirri ==
Dapaah tayi aure da da daya. Ita memba ce a Cocin Methodist . <ref name="meth"/>
== Magana ==
{{reflist|2}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1954]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
[[Rukuni:Mata ƴan majalisar dokokin Ghana]]
lmlam2yhlkmg6a2shge796z3fyhynvf
Ceccy Twum
0
96593
826135
660866
2026-04-25T02:49:09Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826135
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Ceccy Abena Ampratwum''' (an haife ta 13 ga Nuwamba), wacce aka fi sani da sunanta '''Ceccy Twum''', mawaƙiyar bishara ce ta zamani kuma marubuciyar waƙa. <ref>{{Cite web |title=Ceccy Twum, |url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/people/person.php?ID=1756&mode=biography |access-date=2020-07-04 |website=GhanaWeb. |archive-date=2023-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307140603/https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/people/person.php?ID=1756&mode=biography |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |date=2019-09-26 |title=Beautiful Photos Of Ceccy Twum And Her Husband Drop As They Mark 20 Years Wedding Anniversary |url=https://www.ghanacelebrities.com/2019/09/26/beautiful-photos-of-cece-twum-and-her-husband-drop-as-they-mark-20-years-wedding-anniversary/ |access-date=2020-07-04 |website=GhanaCelebrities. |language=en-US }}{{Dead link|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== Rayuwar farko da ilimi ==
An haifi Ceccy ga dangin Mr da Mrs Andoh a [[Accra|Accra, Ghana]] . Ceccy Twum ta fara karatun [[Makarantar Firamare|firamare]] a Don Bosco Catholic Primary da Junior High a Winneba sannan ta wuce Kwalejin Snapps don yin babbar sakandare a Accra. <ref>{{Cite web |title=Celebrity Profile : Ceccy Twum Lifestyle Archives |url=http://www.hello-gh.com/tag/celebrity-profile-ceccy-twum-lifestyle/ |access-date=2020-07-04 |website=HelloGh. |language=en-US}}</ref>
== Rayuwa ta sirri ==
Ceccy ta auri Annabi Alex Twum kuma suna da ‘ya’ya uku. <ref>{{Cite web |last=Online |first=Peace FM |title=PHOTOS- Ceccy Twum And Hubby Celebrate 19 Years Of Their Marriage |url=https://www.peacefmonline.com/pages/showbiz/news/201809/364016.php |access-date=2020-07-04 |website=Peacefmonline - Ghana news |archive-date=2023-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307141718/https://www.peacefmonline.com/pages/showbiz/news/201809/364016.php |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Keep marital issues private - Ceccy Twum |url=https://www.graphic.com.gh/entertainment/showbiz-news/keep-marital-issues-private.html |access-date=2020-07-04 |website=Graphic Online |language=en-gb}}</ref> Ita mawaƙin bishara ce kuma shugabar ibada.
== Aikin kiɗa ==
[[Fayil:Ceccy_Twum_Ghanaian_Gospel_Musician_3.jpg|thumb| Ceccy Twum Mawaƙin Linjila na Ghana 3]]
Ceccy Twum ta fitar da [[Albom|albam]] dinta na farko ''Me Gyefo ne Yesu'' a cikin 2005, wanda ya kawo ta cikin hasashe. Ta haɗu da yin aiki a kan manyan dandamali tare da mawaƙan bishara da yawa, ciki har da [[Mercy Chinwo]], Joe Mettle, [[Ohemaa Mercy]], MOG Music, Joyce Blessing, Nathaniel Bassey, [[Sinach]], Frank Edwards, [[Empress Gifty]] . <ref>{{Cite web |date=2018-09-21 |title=Sinach, Ohemaa Mercy, Ceccy Twum, Tagoe Sister & Amy Newman thrill many at Women In Worship 2018 |url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/Sinach-Ohemaa-Mercy-Ceccy-Twum-Tagoe-Sister-Amy-Newman-thrill-many-at-Women-In-Worship-2018-686740 |access-date=2020-07-04 |website=GhanaWeb |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Gospel stars lift up worship at MTN Ghana stands in worship |url=https://www.businessghana.com/ |access-date=2020-07-04 |website=BusinessGhana}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Dzokpo |first=Ike |date=2019-10-14 |title=MTN Stands in Worship: Renowned artists to set Ghana ablaze with thrilling performances |url=https://newsghana.com.gh/mtn-stands-in-worship-renowned-artists-to-set-ghana-ablaze-with-thrilling-performances/ |access-date=2020-07-04 |website=News Ghana |language=en-US}}</ref> Ceccy tana da wakoki da yawa da suka haɗa da ''Nasara, Di Wo Hene, Alherinku, Amin.'' A cikin 2018 babbar rawar da ta yi fice Jehovah ya sa aka zabe ta a Vodafone Ghana Music Awards a matsayin waƙar Bishara ta shekara. <ref>{{Cite web |date=2018-03-04 |title=2018 Vodafone Ghana Music Awards: Full list of nominees |url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/2018-Vodafone-Ghana-Music-Awards-Full-list-of-nominees-631326 |access-date=2020-07-04 |website=GhanaWeb |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Adu |first=Dennis |date=2018-03-05 |title=Full List: Nominees for Vodafone Ghana Music Awards (VGMA) 2018 |url=https://www.adomonline.com/full-list-nominees-vodafone-ghana-music-awards-vgma-2018/ |access-date=2020-07-04 |website=Adomonline. |language=en-US}}</ref> An kuma zabe ta a matsayin Artiste Of Excellence West Africa a lambar yabo ta African Music And Media Awards. <ref>{{Cite web |date=2018-04-25 |title=Ohemaa Mercy, Ceccy Twum, Joe Mettle, Others Nominated For African Gospel Music & Media Awards 2018 |url=https://www.zionfelix.net/ohemaa-mercy-ceccy-twum-joe-mettle-others-nominated-african-gospel-music-media-awards-2018/ |access-date=2020-07-04 |website=ZionFelix. |language=en-US}}</ref>
[[Fayil:Ceccy Twum 2.jpg|thumb|Ceccy Twum]]
Ceccy tana gudanar da taron Bishara na shekara-shekara mai taken Bautar Zinariya wanda ke tattara masu bi daga kowane fanni na rayuwa don yin sujada tare.
== Waƙoƙi ==
=== Albums ===
* ''Me Gyefo ne Yesu'' (2005)
* ''Meko M'anim'' (2008) <ref>{{Cite web |date=2015-01-30 |title=Myjoyonline Gospel Music Review: Cece Twum 'meko manim' |url=https://www.myjoyonline.com/entertainment/myjoyonline-gospel-music-review-cece-twum-meko-manim/ |access-date=2020-07-04 |website=MyJoyOnline.com |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Ghana Music - Ceccy Twum, Song: Meko Manim |url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/people/clip.php?ID=5345 |access-date=2020-07-04 |website=GhanaWeb}}</ref>
* ''Golden Oil'' (2013)
== Kyaututtuka da zaɓe ==
{| class="wikitable"
|+
!Shekara
! Lamarin
! Kyauta
! Aikin da aka zaba
! Sakamako
! Ref
|-
| 2018
| African Gospel And Media Awards
| Artist Of Excellence Yammacin Afirka
| Ita kanta|{{Nom}}
| <ref>{{Cite web |date=2018-05-01 |title=London African gospel awards nominations released |url=https://www.musicinafrica.net/magazine/london-african-gospel-awards-nominations-released |access-date=2020-07-04 |website=Music In Africa |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=GospelGh |date=2018-04-26 |title=Full Nominees List Announced for AFRICAN GOSPEL MUSIC & MEDIA AWARDS 2018 and Voting for All Categories Opens |url=https://gospelgh.com/full-nominees-list-announced-african-gospel-music-media-awards-2018-voting-categories-opens/ |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20180429153352/http://www.gospelgh.com/full-nominees-list-announced-african-gospel-music-media-awards-2018-voting-categories-opens/ |archive-date=April 29, 2018 |access-date=2020-07-04 |website=GospelGh |language=en-GB}}</ref>
|-
| 2018
| Vodafone Ghana Music Awards
| Wakar Bishara Na Shekara
| Ita kanta|{{Nom}}
| <ref>{{Cite web |title=See all the nominees for the 2020 VGMA [FULL LIST] |url=https://www.graphic.com.gh/entertainment/showbiz-news/see-all-the-nominees-for-the-2020-vgma-full-list.html |access-date=2020-07-04 |website=Graphic Online |language=en-gb}}</ref>
|-
| 2020
| 3 Kyautar kiɗa
| Dokar Bishara ta Shekara
| Ita kanta|{{Nom}}
| <ref>{{Cite web |title=3Music Awards 2020 list of nominees – Glitz Africa Magazine |url=https://www.glitzafrica.com/3music-awards-2020-list-of-nominees/ |access-date=2020-07-04 |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2020-05-02 |title=3Music Awards 2020: See the list of winners |url=https://www.myjoyonline.com/entertainment/music/3music-awards-2020-see-the-full-list-of-winners/ |access-date=2020-07-04 |website=MyJoyOnline. |language=en-US }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
|}
== Magana ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
aolcorkf5zh26remjzrtf9fiwvw3nhq
Tophace Kaahwa
0
97483
825930
608531
2026-04-24T17:21:53Z
Pharouqenr
25549
825930
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Topace Byagira Kaahwa''', (an haife ta a ranar 1 ga watan Satumba 1974), [[Malami|malama]] ce kuma 'yar siyasar ƙasar [[Uganda]], wacce ke aiki a matsayin Jakadiyar ƙasar a [[Japan]]. <ref name="0R">{{Cite web |last=Apofeed |date=24 August 2022 |title=Courtesy Call by H.E. Ms. Tophace Kaahwa, Ambassador-designate of the Embassy of the Republic of Uganda on 18th August 2022 |url=https://african.business/2022/08/apo-newsfeed/courtesy-call-by-h-e-ms-tophace-kaahwa-ambassador-designate-of-the-embassy-of-the-republic-of-uganda-on-18th-august-2022/ |access-date=17 September 2022 |website=African.Business |format=Apofeed on behalf of the Embassy of the Republic of Kenya in Japan |archive-date=28 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928163256/https://african.business/2022/08/apo-newsfeed/courtesy-call-by-h-e-ms-tophace-kaahwa-ambassador-designate-of-the-embassy-of-the-republic-of-uganda-on-18th-august-2022/ |url-status=dead }}</ref>
Ta taɓa zama 'yar majalisa mai wakiltar mata ta gundumar Hoima a majalisa ta 10 (2016-2021). Ta yi aiki iri ɗaya a cikin Majalisar 9th (2011-2016). <ref name="1R">{{Cite web |last=Parliament of Uganda |year=2017 |title=Parliament of Uganda Members of the 10th Parliament: Kaahwa Tophace Byagira |url=https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=432 |access-date=20 April 2019 |publisher=[[Parliament of Uganda]]}}</ref>
== Tarihi da ilimi ==
An haifi Kaahwa a gundumar Hoima, a yankin yammacin ƙasar Uganda, a ranar 1 ga watan Satumbar 1974. Ta halarci makarantar firamare ta Kihabwemi. Inda ta yi Jarrabawar kammala Firamare (PLE) sannan ta koma makarantar sakandare ta ’yan mata ta Ikoba, inda ta kammala karatunta na O-Level sannan ta samu shaidar karatun ta na Uganda (UCE) daga nan. <ref name="1R"/>
A cikin shekarar 1994, ta shiga makarantar Bulera Core Primary Teachers' College, inda ta kammala a shekarar 1996, tare da takardar shedar koyarwa ta Grade III. Daga baya, an shigar da ita [[Jami'ar Kyambogo]], inda ta fara samun Difloma a fannin Ilimin Malamai a shekarar 2003, sannan ta sami digiri na farko a shekarar 2008. A cikin shekarar 2013, ta sami digiri na biyu na Ilimi, Tsare-tsare da Gudanarwa daga [[Jami'ar Kirista ta Uganda]], a gundumar Mukono. <ref name="1R"/>
== Gogewa a fannin aiki ==
Ta fara karatun digiri na uku a Makarantar Firamare ta Katereiga da kuma Makarantar Firamare ta St. Aloysius, inda ta yi koyarwa har zuwa shekara ta 1998. A shekarar 2005, bayan da ta yi Diploma a Jami’ar Kyambogo, an naɗa ta mataimakiyar Malama a Makarantar Katolika ta Bunyoro, Kigaaya, kafin ta zama Shugabar Malamai a Makarantar Firamare ta Haibale, ta yi hidima har zuwa shekara ta 2006. <ref name="1R"/>
Daga shekarun 2006 zuwa 2010, ta yi aiki a matsayin mai koyarwa a Bulera Core Primary Teachers' College, inda ta kasance Mukaddashiyar Mataimakin Shugaban Makarantar a shekarar 2008. <ref name="1R"/>
== Aikin siyasa ==
A shekara ta 2010, ta shiga siyasar zaɓen Uganda. Ta tsaya takara kuma ta lashe zaɓen fidda gwani na jam'iyyar Resistance Movement na ƙasa da mai mulki Beatrice Byenkya mai wa'adi biyu, a mazaɓar mata ta gundumar Hoima. <ref name="2R">{{Cite web |last=Fred Kiva |date=3 September 2010 |title=Hoima's Beatrice Byenkya Discards Poll Results |url=https://ugandaradionetwork.com/story/hoimas-beatrice-byenkya-discards-poll-results |access-date=20 April 2019 |publisher=[[Uganda Radio Network]]}}</ref> Ta ci gaba da lashe babban zaɓen kuma an sake zaɓe a shekarar 2016. <ref name="1R"/>
Yayin da take aiki a Majalisar, ta kasance mamba a kwamitin kwamitocin, Hukumomin Jihohi da Kamfanonin Jiha (COSACE), Kwamitin Noma da Kwamitin Samar da Dama. <ref name="1R"/> <ref>{{Cite web |date=27 September 2019 |title=NRM's Businge takes Hoima seat |url=https://nilepost.co.ug/2019/09/27/nrms-businge-takes-hoima-seat/ |access-date=12 April 2021 |website=Nile Post |language=en-US}}</ref>
== Duba kuma ==
* Jerin sunayen 'yan majalisar dokokin Uganda na tara
* Jerin sunayen 'yan majalisar dokoki na goma na Uganda
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1974]]
jxvvl18fpyhihndjkgzf4xlu7qyu66q
825932
825930
2026-04-24T17:22:11Z
Pharouqenr
25549
825932
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Topace Byagira Kaahwa''', (an haife ta a ranar 1 ga watan Satumba 1974), [[Malami|malama]] ce kuma 'yar siyasar ƙasar [[Uganda]], wacce ke aiki a matsayin Jakadiyar ƙasar a [[Japan]].<ref name="0R">{{Cite web |last=Apofeed |date=24 August 2022 |title=Courtesy Call by H.E. Ms. Tophace Kaahwa, Ambassador-designate of the Embassy of the Republic of Uganda on 18th August 2022 |url=https://african.business/2022/08/apo-newsfeed/courtesy-call-by-h-e-ms-tophace-kaahwa-ambassador-designate-of-the-embassy-of-the-republic-of-uganda-on-18th-august-2022/ |access-date=17 September 2022 |website=African.Business |format=Apofeed on behalf of the Embassy of the Republic of Kenya in Japan |archive-date=28 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928163256/https://african.business/2022/08/apo-newsfeed/courtesy-call-by-h-e-ms-tophace-kaahwa-ambassador-designate-of-the-embassy-of-the-republic-of-uganda-on-18th-august-2022/ |url-status=dead }}</ref>
Ta taɓa zama 'yar majalisa mai wakiltar mata ta gundumar Hoima a majalisa ta 10 (2016-2021). Ta yi aiki iri ɗaya a cikin Majalisar 9th (2011-2016). <ref name="1R">{{Cite web |last=Parliament of Uganda |year=2017 |title=Parliament of Uganda Members of the 10th Parliament: Kaahwa Tophace Byagira |url=https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=432 |access-date=20 April 2019 |publisher=[[Parliament of Uganda]]}}</ref>
== Tarihi da ilimi ==
An haifi Kaahwa a gundumar Hoima, a yankin yammacin ƙasar Uganda, a ranar 1 ga watan Satumbar 1974. Ta halarci makarantar firamare ta Kihabwemi. Inda ta yi Jarrabawar kammala Firamare (PLE) sannan ta koma makarantar sakandare ta ’yan mata ta Ikoba, inda ta kammala karatunta na O-Level sannan ta samu shaidar karatun ta na Uganda (UCE) daga nan. <ref name="1R"/>
A cikin shekarar 1994, ta shiga makarantar Bulera Core Primary Teachers' College, inda ta kammala a shekarar 1996, tare da takardar shedar koyarwa ta Grade III. Daga baya, an shigar da ita [[Jami'ar Kyambogo]], inda ta fara samun Difloma a fannin Ilimin Malamai a shekarar 2003, sannan ta sami digiri na farko a shekarar 2008. A cikin shekarar 2013, ta sami digiri na biyu na Ilimi, Tsare-tsare da Gudanarwa daga [[Jami'ar Kirista ta Uganda]], a gundumar Mukono. <ref name="1R"/>
== Gogewa a fannin aiki ==
Ta fara karatun digiri na uku a Makarantar Firamare ta Katereiga da kuma Makarantar Firamare ta St. Aloysius, inda ta yi koyarwa har zuwa shekara ta 1998. A shekarar 2005, bayan da ta yi Diploma a Jami’ar Kyambogo, an naɗa ta mataimakiyar Malama a Makarantar Katolika ta Bunyoro, Kigaaya, kafin ta zama Shugabar Malamai a Makarantar Firamare ta Haibale, ta yi hidima har zuwa shekara ta 2006. <ref name="1R"/>
Daga shekarun 2006 zuwa 2010, ta yi aiki a matsayin mai koyarwa a Bulera Core Primary Teachers' College, inda ta kasance Mukaddashiyar Mataimakin Shugaban Makarantar a shekarar 2008. <ref name="1R"/>
== Aikin siyasa ==
A shekara ta 2010, ta shiga siyasar zaɓen Uganda. Ta tsaya takara kuma ta lashe zaɓen fidda gwani na jam'iyyar Resistance Movement na ƙasa da mai mulki Beatrice Byenkya mai wa'adi biyu, a mazaɓar mata ta gundumar Hoima. <ref name="2R">{{Cite web |last=Fred Kiva |date=3 September 2010 |title=Hoima's Beatrice Byenkya Discards Poll Results |url=https://ugandaradionetwork.com/story/hoimas-beatrice-byenkya-discards-poll-results |access-date=20 April 2019 |publisher=[[Uganda Radio Network]]}}</ref> Ta ci gaba da lashe babban zaɓen kuma an sake zaɓe a shekarar 2016. <ref name="1R"/>
Yayin da take aiki a Majalisar, ta kasance mamba a kwamitin kwamitocin, Hukumomin Jihohi da Kamfanonin Jiha (COSACE), Kwamitin Noma da Kwamitin Samar da Dama. <ref name="1R"/> <ref>{{Cite web |date=27 September 2019 |title=NRM's Businge takes Hoima seat |url=https://nilepost.co.ug/2019/09/27/nrms-businge-takes-hoima-seat/ |access-date=12 April 2021 |website=Nile Post |language=en-US}}</ref>
== Duba kuma ==
* Jerin sunayen 'yan majalisar dokokin Uganda na tara
* Jerin sunayen 'yan majalisar dokoki na goma na Uganda
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1974]]
scyos41rh22zlbrkccilu3rpk9vpr2c
825933
825932
2026-04-24T17:22:26Z
Pharouqenr
25549
825933
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Topace Byagira Kaahwa''', (an haife ta a ranar 1 ga watan Satumba 1974), [[Malami|malama]] ce kuma 'yar siyasar ƙasar [[Uganda]], wacce ke aiki a matsayin Jakadiyar ƙasar a [[Japan]].<ref name="0R">{{Cite web |last=Apofeed |date=24 August 2022 |title=Courtesy Call by H.E. Ms. Tophace Kaahwa, Ambassador-designate of the Embassy of the Republic of Uganda on 18th August 2022 |url=https://african.business/2022/08/apo-newsfeed/courtesy-call-by-h-e-ms-tophace-kaahwa-ambassador-designate-of-the-embassy-of-the-republic-of-uganda-on-18th-august-2022/ |access-date=17 September 2022 |website=African.Business |format=Apofeed on behalf of the Embassy of the Republic of Kenya in Japan |archive-date=28 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928163256/https://african.business/2022/08/apo-newsfeed/courtesy-call-by-h-e-ms-tophace-kaahwa-ambassador-designate-of-the-embassy-of-the-republic-of-uganda-on-18th-august-2022/ |url-status=dead }}</ref>
Ta taɓa zama 'yar majalisa mai wakiltar mata ta gundumar Hoima a majalisa ta 10 (2016-2021). Ta yi aiki iri ɗaya a cikin Majalisar 9th (2011-2016).<ref name="1R">{{Cite web |last=Parliament of Uganda |year=2017 |title=Parliament of Uganda Members of the 10th Parliament: Kaahwa Tophace Byagira |url=https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=432 |access-date=20 April 2019 |publisher=[[Parliament of Uganda]]}}</ref>
== Tarihi da ilimi ==
An haifi Kaahwa a gundumar Hoima, a yankin yammacin ƙasar Uganda, a ranar 1 ga watan Satumbar 1974. Ta halarci makarantar firamare ta Kihabwemi. Inda ta yi Jarrabawar kammala Firamare (PLE) sannan ta koma makarantar sakandare ta ’yan mata ta Ikoba, inda ta kammala karatunta na O-Level sannan ta samu shaidar karatun ta na Uganda (UCE) daga nan. <ref name="1R"/>
A cikin shekarar 1994, ta shiga makarantar Bulera Core Primary Teachers' College, inda ta kammala a shekarar 1996, tare da takardar shedar koyarwa ta Grade III. Daga baya, an shigar da ita [[Jami'ar Kyambogo]], inda ta fara samun Difloma a fannin Ilimin Malamai a shekarar 2003, sannan ta sami digiri na farko a shekarar 2008. A cikin shekarar 2013, ta sami digiri na biyu na Ilimi, Tsare-tsare da Gudanarwa daga [[Jami'ar Kirista ta Uganda]], a gundumar Mukono. <ref name="1R"/>
== Gogewa a fannin aiki ==
Ta fara karatun digiri na uku a Makarantar Firamare ta Katereiga da kuma Makarantar Firamare ta St. Aloysius, inda ta yi koyarwa har zuwa shekara ta 1998. A shekarar 2005, bayan da ta yi Diploma a Jami’ar Kyambogo, an naɗa ta mataimakiyar Malama a Makarantar Katolika ta Bunyoro, Kigaaya, kafin ta zama Shugabar Malamai a Makarantar Firamare ta Haibale, ta yi hidima har zuwa shekara ta 2006. <ref name="1R"/>
Daga shekarun 2006 zuwa 2010, ta yi aiki a matsayin mai koyarwa a Bulera Core Primary Teachers' College, inda ta kasance Mukaddashiyar Mataimakin Shugaban Makarantar a shekarar 2008. <ref name="1R"/>
== Aikin siyasa ==
A shekara ta 2010, ta shiga siyasar zaɓen Uganda. Ta tsaya takara kuma ta lashe zaɓen fidda gwani na jam'iyyar Resistance Movement na ƙasa da mai mulki Beatrice Byenkya mai wa'adi biyu, a mazaɓar mata ta gundumar Hoima. <ref name="2R">{{Cite web |last=Fred Kiva |date=3 September 2010 |title=Hoima's Beatrice Byenkya Discards Poll Results |url=https://ugandaradionetwork.com/story/hoimas-beatrice-byenkya-discards-poll-results |access-date=20 April 2019 |publisher=[[Uganda Radio Network]]}}</ref> Ta ci gaba da lashe babban zaɓen kuma an sake zaɓe a shekarar 2016. <ref name="1R"/>
Yayin da take aiki a Majalisar, ta kasance mamba a kwamitin kwamitocin, Hukumomin Jihohi da Kamfanonin Jiha (COSACE), Kwamitin Noma da Kwamitin Samar da Dama. <ref name="1R"/> <ref>{{Cite web |date=27 September 2019 |title=NRM's Businge takes Hoima seat |url=https://nilepost.co.ug/2019/09/27/nrms-businge-takes-hoima-seat/ |access-date=12 April 2021 |website=Nile Post |language=en-US}}</ref>
== Duba kuma ==
* Jerin sunayen 'yan majalisar dokokin Uganda na tara
* Jerin sunayen 'yan majalisar dokoki na goma na Uganda
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1974]]
rcecv6frooygqnmfuhd7tr3xgw5zrso
825934
825933
2026-04-24T17:22:38Z
Pharouqenr
25549
825934
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Topace Byagira Kaahwa''', (an haife ta a ranar 1 ga watan Satumba 1974), [[Malami|malama]] ce kuma 'yar siyasar ƙasar [[Uganda]], wacce ke aiki a matsayin Jakadiyar ƙasar a [[Japan]].<ref name="0R">{{Cite web |last=Apofeed |date=24 August 2022 |title=Courtesy Call by H.E. Ms. Tophace Kaahwa, Ambassador-designate of the Embassy of the Republic of Uganda on 18th August 2022 |url=https://african.business/2022/08/apo-newsfeed/courtesy-call-by-h-e-ms-tophace-kaahwa-ambassador-designate-of-the-embassy-of-the-republic-of-uganda-on-18th-august-2022/ |access-date=17 September 2022 |website=African.Business |format=Apofeed on behalf of the Embassy of the Republic of Kenya in Japan |archive-date=28 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928163256/https://african.business/2022/08/apo-newsfeed/courtesy-call-by-h-e-ms-tophace-kaahwa-ambassador-designate-of-the-embassy-of-the-republic-of-uganda-on-18th-august-2022/ |url-status=dead }}</ref>
Ta taɓa zama 'yar majalisa mai wakiltar mata ta gundumar Hoima a majalisa ta 10 (2016-2021). Ta yi aiki iri ɗaya a cikin Majalisar 9th (2011-2016).<ref name="1R">{{Cite web |last=Parliament of Uganda |year=2017 |title=Parliament of Uganda Members of the 10th Parliament: Kaahwa Tophace Byagira |url=https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=432 |access-date=20 April 2019 |publisher=[[Parliament of Uganda]]}}</ref>
== Tarihi da ilimi ==
An haifi Kaahwa a gundumar Hoima, a yankin yammacin ƙasar Uganda, a ranar 1 ga watan Satumbar 1974. Ta halarci makarantar firamare ta Kihabwemi. Inda ta yi Jarrabawar kammala Firamare (PLE) sannan ta koma makarantar sakandare ta ’yan mata ta Ikoba, inda ta kammala karatunta na O-Level sannan ta samu shaidar karatun ta na Uganda (UCE) daga nan.<ref name="1R"/>
A cikin shekarar 1994, ta shiga makarantar Bulera Core Primary Teachers' College, inda ta kammala a shekarar 1996, tare da takardar shedar koyarwa ta Grade III. Daga baya, an shigar da ita [[Jami'ar Kyambogo]], inda ta fara samun Difloma a fannin Ilimin Malamai a shekarar 2003, sannan ta sami digiri na farko a shekarar 2008. A cikin shekarar 2013, ta sami digiri na biyu na Ilimi, Tsare-tsare da Gudanarwa daga [[Jami'ar Kirista ta Uganda]], a gundumar Mukono. <ref name="1R"/>
== Gogewa a fannin aiki ==
Ta fara karatun digiri na uku a Makarantar Firamare ta Katereiga da kuma Makarantar Firamare ta St. Aloysius, inda ta yi koyarwa har zuwa shekara ta 1998. A shekarar 2005, bayan da ta yi Diploma a Jami’ar Kyambogo, an naɗa ta mataimakiyar Malama a Makarantar Katolika ta Bunyoro, Kigaaya, kafin ta zama Shugabar Malamai a Makarantar Firamare ta Haibale, ta yi hidima har zuwa shekara ta 2006. <ref name="1R"/>
Daga shekarun 2006 zuwa 2010, ta yi aiki a matsayin mai koyarwa a Bulera Core Primary Teachers' College, inda ta kasance Mukaddashiyar Mataimakin Shugaban Makarantar a shekarar 2008. <ref name="1R"/>
== Aikin siyasa ==
A shekara ta 2010, ta shiga siyasar zaɓen Uganda. Ta tsaya takara kuma ta lashe zaɓen fidda gwani na jam'iyyar Resistance Movement na ƙasa da mai mulki Beatrice Byenkya mai wa'adi biyu, a mazaɓar mata ta gundumar Hoima. <ref name="2R">{{Cite web |last=Fred Kiva |date=3 September 2010 |title=Hoima's Beatrice Byenkya Discards Poll Results |url=https://ugandaradionetwork.com/story/hoimas-beatrice-byenkya-discards-poll-results |access-date=20 April 2019 |publisher=[[Uganda Radio Network]]}}</ref> Ta ci gaba da lashe babban zaɓen kuma an sake zaɓe a shekarar 2016. <ref name="1R"/>
Yayin da take aiki a Majalisar, ta kasance mamba a kwamitin kwamitocin, Hukumomin Jihohi da Kamfanonin Jiha (COSACE), Kwamitin Noma da Kwamitin Samar da Dama. <ref name="1R"/> <ref>{{Cite web |date=27 September 2019 |title=NRM's Businge takes Hoima seat |url=https://nilepost.co.ug/2019/09/27/nrms-businge-takes-hoima-seat/ |access-date=12 April 2021 |website=Nile Post |language=en-US}}</ref>
== Duba kuma ==
* Jerin sunayen 'yan majalisar dokokin Uganda na tara
* Jerin sunayen 'yan majalisar dokoki na goma na Uganda
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1974]]
8u9tspuunrceep4ztiv8ygfijj99hr6
825935
825934
2026-04-24T17:22:51Z
Pharouqenr
25549
825935
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Topace Byagira Kaahwa''', (an haife ta a ranar 1 ga watan Satumba 1974), [[Malami|malama]] ce kuma 'yar siyasar ƙasar [[Uganda]], wacce ke aiki a matsayin Jakadiyar ƙasar a [[Japan]].<ref name="0R">{{Cite web |last=Apofeed |date=24 August 2022 |title=Courtesy Call by H.E. Ms. Tophace Kaahwa, Ambassador-designate of the Embassy of the Republic of Uganda on 18th August 2022 |url=https://african.business/2022/08/apo-newsfeed/courtesy-call-by-h-e-ms-tophace-kaahwa-ambassador-designate-of-the-embassy-of-the-republic-of-uganda-on-18th-august-2022/ |access-date=17 September 2022 |website=African.Business |format=Apofeed on behalf of the Embassy of the Republic of Kenya in Japan |archive-date=28 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928163256/https://african.business/2022/08/apo-newsfeed/courtesy-call-by-h-e-ms-tophace-kaahwa-ambassador-designate-of-the-embassy-of-the-republic-of-uganda-on-18th-august-2022/ |url-status=dead }}</ref>
Ta taɓa zama 'yar majalisa mai wakiltar mata ta gundumar Hoima a majalisa ta 10 (2016-2021). Ta yi aiki iri ɗaya a cikin Majalisar 9th (2011-2016).<ref name="1R">{{Cite web |last=Parliament of Uganda |year=2017 |title=Parliament of Uganda Members of the 10th Parliament: Kaahwa Tophace Byagira |url=https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=432 |access-date=20 April 2019 |publisher=[[Parliament of Uganda]]}}</ref>
== Tarihi da ilimi ==
An haifi Kaahwa a gundumar Hoima, a yankin yammacin ƙasar Uganda, a ranar 1 ga watan Satumbar 1974. Ta halarci makarantar firamare ta Kihabwemi. Inda ta yi Jarrabawar kammala Firamare (PLE) sannan ta koma makarantar sakandare ta ’yan mata ta Ikoba, inda ta kammala karatunta na O-Level sannan ta samu shaidar karatun ta na Uganda (UCE) daga nan.<ref name="1R"/>
A cikin shekarar 1994, ta shiga makarantar Bulera Core Primary Teachers' College, inda ta kammala a shekarar 1996, tare da takardar shedar koyarwa ta Grade III. Daga baya, an shigar da ita [[Jami'ar Kyambogo]], inda ta fara samun Difloma a fannin Ilimin Malamai a shekarar 2003, sannan ta sami digiri na farko a shekarar 2008. A cikin shekarar 2013, ta sami digiri na biyu na Ilimi, Tsare-tsare da Gudanarwa daga [[Jami'ar Kirista ta Uganda]], a gundumar Mukono.<ref name="1R"/>
== Gogewa a fannin aiki ==
Ta fara karatun digiri na uku a Makarantar Firamare ta Katereiga da kuma Makarantar Firamare ta St. Aloysius, inda ta yi koyarwa har zuwa shekara ta 1998. A shekarar 2005, bayan da ta yi Diploma a Jami’ar Kyambogo, an naɗa ta mataimakiyar Malama a Makarantar Katolika ta Bunyoro, Kigaaya, kafin ta zama Shugabar Malamai a Makarantar Firamare ta Haibale, ta yi hidima har zuwa shekara ta 2006. <ref name="1R"/>
Daga shekarun 2006 zuwa 2010, ta yi aiki a matsayin mai koyarwa a Bulera Core Primary Teachers' College, inda ta kasance Mukaddashiyar Mataimakin Shugaban Makarantar a shekarar 2008. <ref name="1R"/>
== Aikin siyasa ==
A shekara ta 2010, ta shiga siyasar zaɓen Uganda. Ta tsaya takara kuma ta lashe zaɓen fidda gwani na jam'iyyar Resistance Movement na ƙasa da mai mulki Beatrice Byenkya mai wa'adi biyu, a mazaɓar mata ta gundumar Hoima. <ref name="2R">{{Cite web |last=Fred Kiva |date=3 September 2010 |title=Hoima's Beatrice Byenkya Discards Poll Results |url=https://ugandaradionetwork.com/story/hoimas-beatrice-byenkya-discards-poll-results |access-date=20 April 2019 |publisher=[[Uganda Radio Network]]}}</ref> Ta ci gaba da lashe babban zaɓen kuma an sake zaɓe a shekarar 2016. <ref name="1R"/>
Yayin da take aiki a Majalisar, ta kasance mamba a kwamitin kwamitocin, Hukumomin Jihohi da Kamfanonin Jiha (COSACE), Kwamitin Noma da Kwamitin Samar da Dama. <ref name="1R"/> <ref>{{Cite web |date=27 September 2019 |title=NRM's Businge takes Hoima seat |url=https://nilepost.co.ug/2019/09/27/nrms-businge-takes-hoima-seat/ |access-date=12 April 2021 |website=Nile Post |language=en-US}}</ref>
== Duba kuma ==
* Jerin sunayen 'yan majalisar dokokin Uganda na tara
* Jerin sunayen 'yan majalisar dokoki na goma na Uganda
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1974]]
0vuudivuv61zwhu41zavfqw9xqebphm
825936
825935
2026-04-24T17:23:05Z
Pharouqenr
25549
825936
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Topace Byagira Kaahwa''', (an haife ta a ranar 1 ga watan Satumba 1974), [[Malami|malama]] ce kuma 'yar siyasar ƙasar [[Uganda]], wacce ke aiki a matsayin Jakadiyar ƙasar a [[Japan]].<ref name="0R">{{Cite web |last=Apofeed |date=24 August 2022 |title=Courtesy Call by H.E. Ms. Tophace Kaahwa, Ambassador-designate of the Embassy of the Republic of Uganda on 18th August 2022 |url=https://african.business/2022/08/apo-newsfeed/courtesy-call-by-h-e-ms-tophace-kaahwa-ambassador-designate-of-the-embassy-of-the-republic-of-uganda-on-18th-august-2022/ |access-date=17 September 2022 |website=African.Business |format=Apofeed on behalf of the Embassy of the Republic of Kenya in Japan |archive-date=28 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928163256/https://african.business/2022/08/apo-newsfeed/courtesy-call-by-h-e-ms-tophace-kaahwa-ambassador-designate-of-the-embassy-of-the-republic-of-uganda-on-18th-august-2022/ |url-status=dead }}</ref>
Ta taɓa zama 'yar majalisa mai wakiltar mata ta gundumar Hoima a majalisa ta 10 (2016-2021). Ta yi aiki iri ɗaya a cikin Majalisar 9th (2011-2016).<ref name="1R">{{Cite web |last=Parliament of Uganda |year=2017 |title=Parliament of Uganda Members of the 10th Parliament: Kaahwa Tophace Byagira |url=https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=432 |access-date=20 April 2019 |publisher=[[Parliament of Uganda]]}}</ref>
== Tarihi da ilimi ==
An haifi Kaahwa a gundumar Hoima, a yankin yammacin ƙasar Uganda, a ranar 1 ga watan Satumbar 1974. Ta halarci makarantar firamare ta Kihabwemi. Inda ta yi Jarrabawar kammala Firamare (PLE) sannan ta koma makarantar sakandare ta ’yan mata ta Ikoba, inda ta kammala karatunta na O-Level sannan ta samu shaidar karatun ta na Uganda (UCE) daga nan.<ref name="1R"/>
A cikin shekarar 1994, ta shiga makarantar Bulera Core Primary Teachers' College, inda ta kammala a shekarar 1996, tare da takardar shedar koyarwa ta Grade III. Daga baya, an shigar da ita [[Jami'ar Kyambogo]], inda ta fara samun Difloma a fannin Ilimin Malamai a shekarar 2003, sannan ta sami digiri na farko a shekarar 2008. A cikin shekarar 2013, ta sami digiri na biyu na Ilimi, Tsare-tsare da Gudanarwa daga [[Jami'ar Kirista ta Uganda]], a gundumar Mukono.<ref name="1R"/>
== Gogewa a fannin aiki ==
Ta fara karatun digiri na uku a Makarantar Firamare ta Katereiga da kuma Makarantar Firamare ta St. Aloysius, inda ta yi koyarwa har zuwa shekara ta 1998. A shekarar 2005, bayan da ta yi Diploma a Jami’ar Kyambogo, an naɗa ta mataimakiyar Malama a Makarantar Katolika ta Bunyoro, Kigaaya, kafin ta zama Shugabar Malamai a Makarantar Firamare ta Haibale, ta yi hidima har zuwa shekara ta 2006.<ref name="1R"/>
Daga shekarun 2006 zuwa 2010, ta yi aiki a matsayin mai koyarwa a Bulera Core Primary Teachers' College, inda ta kasance Mukaddashiyar Mataimakin Shugaban Makarantar a shekarar 2008. <ref name="1R"/>
== Aikin siyasa ==
A shekara ta 2010, ta shiga siyasar zaɓen Uganda. Ta tsaya takara kuma ta lashe zaɓen fidda gwani na jam'iyyar Resistance Movement na ƙasa da mai mulki Beatrice Byenkya mai wa'adi biyu, a mazaɓar mata ta gundumar Hoima. <ref name="2R">{{Cite web |last=Fred Kiva |date=3 September 2010 |title=Hoima's Beatrice Byenkya Discards Poll Results |url=https://ugandaradionetwork.com/story/hoimas-beatrice-byenkya-discards-poll-results |access-date=20 April 2019 |publisher=[[Uganda Radio Network]]}}</ref> Ta ci gaba da lashe babban zaɓen kuma an sake zaɓe a shekarar 2016. <ref name="1R"/>
Yayin da take aiki a Majalisar, ta kasance mamba a kwamitin kwamitocin, Hukumomin Jihohi da Kamfanonin Jiha (COSACE), Kwamitin Noma da Kwamitin Samar da Dama. <ref name="1R"/> <ref>{{Cite web |date=27 September 2019 |title=NRM's Businge takes Hoima seat |url=https://nilepost.co.ug/2019/09/27/nrms-businge-takes-hoima-seat/ |access-date=12 April 2021 |website=Nile Post |language=en-US}}</ref>
== Duba kuma ==
* Jerin sunayen 'yan majalisar dokokin Uganda na tara
* Jerin sunayen 'yan majalisar dokoki na goma na Uganda
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1974]]
7t8qy5z2zmxdx3dcqsjpmv6ag8bkmz8
825937
825936
2026-04-24T17:23:18Z
Pharouqenr
25549
825937
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Topace Byagira Kaahwa''', (an haife ta a ranar 1 ga watan Satumba 1974), [[Malami|malama]] ce kuma 'yar siyasar ƙasar [[Uganda]], wacce ke aiki a matsayin Jakadiyar ƙasar a [[Japan]].<ref name="0R">{{Cite web |last=Apofeed |date=24 August 2022 |title=Courtesy Call by H.E. Ms. Tophace Kaahwa, Ambassador-designate of the Embassy of the Republic of Uganda on 18th August 2022 |url=https://african.business/2022/08/apo-newsfeed/courtesy-call-by-h-e-ms-tophace-kaahwa-ambassador-designate-of-the-embassy-of-the-republic-of-uganda-on-18th-august-2022/ |access-date=17 September 2022 |website=African.Business |format=Apofeed on behalf of the Embassy of the Republic of Kenya in Japan |archive-date=28 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928163256/https://african.business/2022/08/apo-newsfeed/courtesy-call-by-h-e-ms-tophace-kaahwa-ambassador-designate-of-the-embassy-of-the-republic-of-uganda-on-18th-august-2022/ |url-status=dead }}</ref>
Ta taɓa zama 'yar majalisa mai wakiltar mata ta gundumar Hoima a majalisa ta 10 (2016-2021). Ta yi aiki iri ɗaya a cikin Majalisar 9th (2011-2016).<ref name="1R">{{Cite web |last=Parliament of Uganda |year=2017 |title=Parliament of Uganda Members of the 10th Parliament: Kaahwa Tophace Byagira |url=https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=432 |access-date=20 April 2019 |publisher=[[Parliament of Uganda]]}}</ref>
== Tarihi da ilimi ==
An haifi Kaahwa a gundumar Hoima, a yankin yammacin ƙasar Uganda, a ranar 1 ga watan Satumbar 1974. Ta halarci makarantar firamare ta Kihabwemi. Inda ta yi Jarrabawar kammala Firamare (PLE) sannan ta koma makarantar sakandare ta ’yan mata ta Ikoba, inda ta kammala karatunta na O-Level sannan ta samu shaidar karatun ta na Uganda (UCE) daga nan.<ref name="1R"/>
A cikin shekarar 1994, ta shiga makarantar Bulera Core Primary Teachers' College, inda ta kammala a shekarar 1996, tare da takardar shedar koyarwa ta Grade III. Daga baya, an shigar da ita [[Jami'ar Kyambogo]], inda ta fara samun Difloma a fannin Ilimin Malamai a shekarar 2003, sannan ta sami digiri na farko a shekarar 2008. A cikin shekarar 2013, ta sami digiri na biyu na Ilimi, Tsare-tsare da Gudanarwa daga [[Jami'ar Kirista ta Uganda]], a gundumar Mukono.<ref name="1R"/>
== Gogewa a fannin aiki ==
Ta fara karatun digiri na uku a Makarantar Firamare ta Katereiga da kuma Makarantar Firamare ta St. Aloysius, inda ta yi koyarwa har zuwa shekara ta 1998. A shekarar 2005, bayan da ta yi Diploma a Jami’ar Kyambogo, an naɗa ta mataimakiyar Malama a Makarantar Katolika ta Bunyoro, Kigaaya, kafin ta zama Shugabar Malamai a Makarantar Firamare ta Haibale, ta yi hidima har zuwa shekara ta 2006.<ref name="1R"/>
Daga shekarun 2006 zuwa 2010, ta yi aiki a matsayin mai koyarwa a Bulera Core Primary Teachers' College, inda ta kasance Mukaddashiyar Mataimakin Shugaban Makarantar a shekarar 2008.<ref name="1R"/>
== Aikin siyasa ==
A shekara ta 2010, ta shiga siyasar zaɓen Uganda. Ta tsaya takara kuma ta lashe zaɓen fidda gwani na jam'iyyar Resistance Movement na ƙasa da mai mulki Beatrice Byenkya mai wa'adi biyu, a mazaɓar mata ta gundumar Hoima. <ref name="2R">{{Cite web |last=Fred Kiva |date=3 September 2010 |title=Hoima's Beatrice Byenkya Discards Poll Results |url=https://ugandaradionetwork.com/story/hoimas-beatrice-byenkya-discards-poll-results |access-date=20 April 2019 |publisher=[[Uganda Radio Network]]}}</ref> Ta ci gaba da lashe babban zaɓen kuma an sake zaɓe a shekarar 2016. <ref name="1R"/>
Yayin da take aiki a Majalisar, ta kasance mamba a kwamitin kwamitocin, Hukumomin Jihohi da Kamfanonin Jiha (COSACE), Kwamitin Noma da Kwamitin Samar da Dama. <ref name="1R"/> <ref>{{Cite web |date=27 September 2019 |title=NRM's Businge takes Hoima seat |url=https://nilepost.co.ug/2019/09/27/nrms-businge-takes-hoima-seat/ |access-date=12 April 2021 |website=Nile Post |language=en-US}}</ref>
== Duba kuma ==
* Jerin sunayen 'yan majalisar dokokin Uganda na tara
* Jerin sunayen 'yan majalisar dokoki na goma na Uganda
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1974]]
nurg7f4t85oaalgd284ubnf4p7e2no6
825938
825937
2026-04-24T17:23:31Z
Pharouqenr
25549
825938
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Topace Byagira Kaahwa''', (an haife ta a ranar 1 ga watan Satumba 1974), [[Malami|malama]] ce kuma 'yar siyasar ƙasar [[Uganda]], wacce ke aiki a matsayin Jakadiyar ƙasar a [[Japan]].<ref name="0R">{{Cite web |last=Apofeed |date=24 August 2022 |title=Courtesy Call by H.E. Ms. Tophace Kaahwa, Ambassador-designate of the Embassy of the Republic of Uganda on 18th August 2022 |url=https://african.business/2022/08/apo-newsfeed/courtesy-call-by-h-e-ms-tophace-kaahwa-ambassador-designate-of-the-embassy-of-the-republic-of-uganda-on-18th-august-2022/ |access-date=17 September 2022 |website=African.Business |format=Apofeed on behalf of the Embassy of the Republic of Kenya in Japan |archive-date=28 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928163256/https://african.business/2022/08/apo-newsfeed/courtesy-call-by-h-e-ms-tophace-kaahwa-ambassador-designate-of-the-embassy-of-the-republic-of-uganda-on-18th-august-2022/ |url-status=dead }}</ref>
Ta taɓa zama 'yar majalisa mai wakiltar mata ta gundumar Hoima a majalisa ta 10 (2016-2021). Ta yi aiki iri ɗaya a cikin Majalisar 9th (2011-2016).<ref name="1R">{{Cite web |last=Parliament of Uganda |year=2017 |title=Parliament of Uganda Members of the 10th Parliament: Kaahwa Tophace Byagira |url=https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=432 |access-date=20 April 2019 |publisher=[[Parliament of Uganda]]}}</ref>
== Tarihi da ilimi ==
An haifi Kaahwa a gundumar Hoima, a yankin yammacin ƙasar Uganda, a ranar 1 ga watan Satumbar 1974. Ta halarci makarantar firamare ta Kihabwemi. Inda ta yi Jarrabawar kammala Firamare (PLE) sannan ta koma makarantar sakandare ta ’yan mata ta Ikoba, inda ta kammala karatunta na O-Level sannan ta samu shaidar karatun ta na Uganda (UCE) daga nan.<ref name="1R"/>
A cikin shekarar 1994, ta shiga makarantar Bulera Core Primary Teachers' College, inda ta kammala a shekarar 1996, tare da takardar shedar koyarwa ta Grade III. Daga baya, an shigar da ita [[Jami'ar Kyambogo]], inda ta fara samun Difloma a fannin Ilimin Malamai a shekarar 2003, sannan ta sami digiri na farko a shekarar 2008. A cikin shekarar 2013, ta sami digiri na biyu na Ilimi, Tsare-tsare da Gudanarwa daga [[Jami'ar Kirista ta Uganda]], a gundumar Mukono.<ref name="1R"/>
== Gogewa a fannin aiki ==
Ta fara karatun digiri na uku a Makarantar Firamare ta Katereiga da kuma Makarantar Firamare ta St. Aloysius, inda ta yi koyarwa har zuwa shekara ta 1998. A shekarar 2005, bayan da ta yi Diploma a Jami’ar Kyambogo, an naɗa ta mataimakiyar Malama a Makarantar Katolika ta Bunyoro, Kigaaya, kafin ta zama Shugabar Malamai a Makarantar Firamare ta Haibale, ta yi hidima har zuwa shekara ta 2006.<ref name="1R"/>
Daga shekarun 2006 zuwa 2010, ta yi aiki a matsayin mai koyarwa a Bulera Core Primary Teachers' College, inda ta kasance Mukaddashiyar Mataimakin Shugaban Makarantar a shekarar 2008.<ref name="1R"/>
== Aikin siyasa ==
A shekara ta 2010, ta shiga siyasar zaɓen Uganda. Ta tsaya takara kuma ta lashe zaɓen fidda gwani na jam'iyyar Resistance Movement na ƙasa da mai mulki Beatrice Byenkya mai wa'adi biyu, a mazaɓar mata ta gundumar Hoima.<ref name="2R">{{Cite web |last=Fred Kiva |date=3 September 2010 |title=Hoima's Beatrice Byenkya Discards Poll Results |url=https://ugandaradionetwork.com/story/hoimas-beatrice-byenkya-discards-poll-results |access-date=20 April 2019 |publisher=[[Uganda Radio Network]]}}</ref> Ta ci gaba da lashe babban zaɓen kuma an sake zaɓe a shekarar 2016. <ref name="1R"/>
Yayin da take aiki a Majalisar, ta kasance mamba a kwamitin kwamitocin, Hukumomin Jihohi da Kamfanonin Jiha (COSACE), Kwamitin Noma da Kwamitin Samar da Dama. <ref name="1R"/> <ref>{{Cite web |date=27 September 2019 |title=NRM's Businge takes Hoima seat |url=https://nilepost.co.ug/2019/09/27/nrms-businge-takes-hoima-seat/ |access-date=12 April 2021 |website=Nile Post |language=en-US}}</ref>
== Duba kuma ==
* Jerin sunayen 'yan majalisar dokokin Uganda na tara
* Jerin sunayen 'yan majalisar dokoki na goma na Uganda
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1974]]
ohqz3n83l35k067z73cvu4po92g6r2l
825939
825938
2026-04-24T17:23:47Z
Pharouqenr
25549
825939
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Topace Byagira Kaahwa''', (an haife ta a ranar 1 ga watan Satumba 1974), [[Malami|malama]] ce kuma 'yar siyasar ƙasar [[Uganda]], wacce ke aiki a matsayin Jakadiyar ƙasar a [[Japan]].<ref name="0R">{{Cite web |last=Apofeed |date=24 August 2022 |title=Courtesy Call by H.E. Ms. Tophace Kaahwa, Ambassador-designate of the Embassy of the Republic of Uganda on 18th August 2022 |url=https://african.business/2022/08/apo-newsfeed/courtesy-call-by-h-e-ms-tophace-kaahwa-ambassador-designate-of-the-embassy-of-the-republic-of-uganda-on-18th-august-2022/ |access-date=17 September 2022 |website=African.Business |format=Apofeed on behalf of the Embassy of the Republic of Kenya in Japan |archive-date=28 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928163256/https://african.business/2022/08/apo-newsfeed/courtesy-call-by-h-e-ms-tophace-kaahwa-ambassador-designate-of-the-embassy-of-the-republic-of-uganda-on-18th-august-2022/ |url-status=dead }}</ref>
Ta taɓa zama 'yar majalisa mai wakiltar mata ta gundumar Hoima a majalisa ta 10 (2016-2021). Ta yi aiki iri ɗaya a cikin Majalisar 9th (2011-2016).<ref name="1R">{{Cite web |last=Parliament of Uganda |year=2017 |title=Parliament of Uganda Members of the 10th Parliament: Kaahwa Tophace Byagira |url=https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=432 |access-date=20 April 2019 |publisher=[[Parliament of Uganda]]}}</ref>
== Tarihi da ilimi ==
An haifi Kaahwa a gundumar Hoima, a yankin yammacin ƙasar Uganda, a ranar 1 ga watan Satumbar 1974. Ta halarci makarantar firamare ta Kihabwemi. Inda ta yi Jarrabawar kammala Firamare (PLE) sannan ta koma makarantar sakandare ta ’yan mata ta Ikoba, inda ta kammala karatunta na O-Level sannan ta samu shaidar karatun ta na Uganda (UCE) daga nan.<ref name="1R"/>
A cikin shekarar 1994, ta shiga makarantar Bulera Core Primary Teachers' College, inda ta kammala a shekarar 1996, tare da takardar shedar koyarwa ta Grade III. Daga baya, an shigar da ita [[Jami'ar Kyambogo]], inda ta fara samun Difloma a fannin Ilimin Malamai a shekarar 2003, sannan ta sami digiri na farko a shekarar 2008. A cikin shekarar 2013, ta sami digiri na biyu na Ilimi, Tsare-tsare da Gudanarwa daga [[Jami'ar Kirista ta Uganda]], a gundumar Mukono.<ref name="1R"/>
== Gogewa a fannin aiki ==
Ta fara karatun digiri na uku a Makarantar Firamare ta Katereiga da kuma Makarantar Firamare ta St. Aloysius, inda ta yi koyarwa har zuwa shekara ta 1998. A shekarar 2005, bayan da ta yi Diploma a Jami’ar Kyambogo, an naɗa ta mataimakiyar Malama a Makarantar Katolika ta Bunyoro, Kigaaya, kafin ta zama Shugabar Malamai a Makarantar Firamare ta Haibale, ta yi hidima har zuwa shekara ta 2006.<ref name="1R"/>
Daga shekarun 2006 zuwa 2010, ta yi aiki a matsayin mai koyarwa a Bulera Core Primary Teachers' College, inda ta kasance Mukaddashiyar Mataimakin Shugaban Makarantar a shekarar 2008.<ref name="1R"/>
== Aikin siyasa ==
A shekara ta 2010, ta shiga siyasar zaɓen Uganda. Ta tsaya takara kuma ta lashe zaɓen fidda gwani na jam'iyyar Resistance Movement na ƙasa da mai mulki Beatrice Byenkya mai wa'adi biyu, a mazaɓar mata ta gundumar Hoima.<ref name="2R">{{Cite web |last=Fred Kiva |date=3 September 2010 |title=Hoima's Beatrice Byenkya Discards Poll Results |url=https://ugandaradionetwork.com/story/hoimas-beatrice-byenkya-discards-poll-results |access-date=20 April 2019 |publisher=[[Uganda Radio Network]]}}</ref> Ta ci gaba da lashe babban zaɓen kuma an sake zaɓe a shekarar 2016. <ref name="1R"/>
Yayin da take aiki a Majalisar, ta kasance mamba a kwamitin kwamitocin, Hukumomin Jihohi da Kamfanonin Jiha (COSACE), Kwamitin Noma da Kwamitin Samar da Dama.<ref name="1R"/><ref>{{Cite web |date=27 September 2019 |title=NRM's Businge takes Hoima seat |url=https://nilepost.co.ug/2019/09/27/nrms-businge-takes-hoima-seat/ |access-date=12 April 2021 |website=Nile Post |language=en-US}}</ref>
== Duba kuma ==
* Jerin sunayen 'yan majalisar dokokin Uganda na tara
* Jerin sunayen 'yan majalisar dokoki na goma na Uganda
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1974]]
pd8syax9z4l06cpxcdx5typ781jrihg
825940
825939
2026-04-24T17:24:08Z
Pharouqenr
25549
825940
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Topace Byagira Kaahwa''', (an haife ta a ranar 1 ga watan Satumba 1974), [[Malami|malama]] ce kuma 'yar siyasar ƙasar [[Uganda]], wacce ke aiki a matsayin Jakadiyar ƙasar a [[Japan]].<ref name="0R">{{Cite web |last=Apofeed |date=24 August 2022 |title=Courtesy Call by H.E. Ms. Tophace Kaahwa, Ambassador-designate of the Embassy of the Republic of Uganda on 18th August 2022 |url=https://african.business/2022/08/apo-newsfeed/courtesy-call-by-h-e-ms-tophace-kaahwa-ambassador-designate-of-the-embassy-of-the-republic-of-uganda-on-18th-august-2022/ |access-date=17 September 2022 |website=African.Business |format=Apofeed on behalf of the Embassy of the Republic of Kenya in Japan |archive-date=28 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928163256/https://african.business/2022/08/apo-newsfeed/courtesy-call-by-h-e-ms-tophace-kaahwa-ambassador-designate-of-the-embassy-of-the-republic-of-uganda-on-18th-august-2022/ |url-status=dead }}</ref>
Ta taɓa zama 'yar majalisa mai wakiltar mata ta gundumar Hoima a majalisa ta 10 (2016-2021). Ta yi aiki iri ɗaya a cikin Majalisar 9th (2011-2016).<ref name="1R">{{Cite web |last=Parliament of Uganda |year=2017 |title=Parliament of Uganda Members of the 10th Parliament: Kaahwa Tophace Byagira |url=https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=432 |access-date=20 April 2019 |publisher=[[Parliament of Uganda]]}}</ref>
== Tarihi da ilimi ==
An haifi Kaahwa a gundumar Hoima, a yankin yammacin ƙasar Uganda, a ranar 1 ga watan Satumbar 1974. Ta halarci makarantar firamare ta Kihabwemi. Inda ta yi Jarrabawar kammala Firamare (PLE) sannan ta koma makarantar sakandare ta ’yan mata ta Ikoba, inda ta kammala karatunta na O-Level sannan ta samu shaidar karatun ta na Uganda (UCE) daga nan.<ref name="1R"/>
A cikin shekarar 1994, ta shiga makarantar Bulera Core Primary Teachers' College, inda ta kammala a shekarar 1996, tare da takardar shedar koyarwa ta Grade III. Daga baya, an shigar da ita [[Jami'ar Kyambogo]], inda ta fara samun Difloma a fannin Ilimin Malamai a shekarar 2003, sannan ta sami digiri na farko a shekarar 2008. A cikin shekarar 2013, ta sami digiri na biyu na Ilimi, Tsare-tsare da Gudanarwa daga [[Jami'ar Kirista ta Uganda]], a gundumar Mukono.<ref name="1R"/>
== Gogewa a fannin aiki ==
Ta fara karatun digiri na uku a Makarantar Firamare ta Katereiga da kuma Makarantar Firamare ta St. Aloysius, inda ta yi koyarwa har zuwa shekara ta 1998. A shekarar 2005, bayan da ta yi Diploma a Jami’ar Kyambogo, an naɗa ta mataimakiyar Malama a Makarantar Katolika ta Bunyoro, Kigaaya, kafin ta zama Shugabar Malamai a Makarantar Firamare ta Haibale, ta yi hidima har zuwa shekara ta 2006.<ref name="1R"/>
Daga shekarun 2006 zuwa 2010, ta yi aiki a matsayin mai koyarwa a Bulera Core Primary Teachers' College, inda ta kasance Mukaddashiyar Mataimakin Shugaban Makarantar a shekarar 2008.<ref name="1R"/>
== Aikin siyasa ==
A shekara ta 2010, ta shiga siyasar zaɓen Uganda. Ta tsaya takara kuma ta lashe zaɓen fidda gwani na jam'iyyar Resistance Movement na ƙasa da mai mulki Beatrice Byenkya mai wa'adi biyu, a mazaɓar mata ta gundumar Hoima.<ref name="2R">{{Cite web |last=Fred Kiva |date=3 September 2010 |title=Hoima's Beatrice Byenkya Discards Poll Results |url=https://ugandaradionetwork.com/story/hoimas-beatrice-byenkya-discards-poll-results |access-date=20 April 2019 |publisher=[[Uganda Radio Network]]}}</ref> Ta ci gaba da lashe babban zaɓen kuma an sake zaɓe a shekarar 2016. <ref name="1R"/>
Yayin da take aiki a Majalisar, ta kasance mamba a kwamitin kwamitocin, Hukumomin Jihohi da Kamfanonin Jiha (COSACE), Kwamitin Noma da Kwamitin Samar da Dama.<ref name="1R"/><ref>{{Cite web |date=27 September 2019 |title=NRM's Businge takes Hoima seat |url=https://nilepost.co.ug/2019/09/27/nrms-businge-takes-hoima-seat/ |access-date=12 April 2021 |website=Nile Post |language=en-US}}</ref>
== Duba kuma ==
* Jerin sunayen 'yan majalisar dokokin [[Uganda]] na tara
* Jerin sunayen 'yan majalisar dokoki na goma na Uganda
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1974]]
5or4jl2uyx5spee6d0sufvd76pk9mq7
825941
825940
2026-04-24T17:24:33Z
Pharouqenr
25549
825941
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Topace Byagira Kaahwa''', (an haife ta a ranar 1 ga watan Satumba 1974), [[Malami|malama]] ce kuma 'yar siyasar ƙasar [[Uganda]], wacce ke aiki a matsayin Jakadiyar ƙasar a [[Japan]].<ref name="0R">{{Cite web |last=Apofeed |date=24 August 2022 |title=Courtesy Call by H.E. Ms. Tophace Kaahwa, Ambassador-designate of the Embassy of the Republic of Uganda on 18th August 2022 |url=https://african.business/2022/08/apo-newsfeed/courtesy-call-by-h-e-ms-tophace-kaahwa-ambassador-designate-of-the-embassy-of-the-republic-of-uganda-on-18th-august-2022/ |access-date=17 September 2022 |website=African.Business |format=Apofeed on behalf of the Embassy of the Republic of Kenya in Japan |archive-date=28 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928163256/https://african.business/2022/08/apo-newsfeed/courtesy-call-by-h-e-ms-tophace-kaahwa-ambassador-designate-of-the-embassy-of-the-republic-of-uganda-on-18th-august-2022/ |url-status=dead }}</ref>
Ta taɓa zama 'yar majalisa mai wakiltar mata ta gundumar Hoima a majalisa ta 10 (2016-2021). Ta yi aiki iri ɗaya a cikin Majalisar 9th (2011-2016).<ref name="1R">{{Cite web |last=Parliament of Uganda |year=2017 |title=Parliament of Uganda Members of the 10th Parliament: Kaahwa Tophace Byagira |url=https://www.parliament.go.ug/mp_database/profile.php?mid=432 |access-date=20 April 2019 |publisher=[[Parliament of Uganda]]}}</ref>
== Tarihi da ilimi ==
An haifi Kaahwa a gundumar Hoima, a yankin yammacin ƙasar Uganda, a ranar 1 ga watan Satumbar 1974. Ta halarci makarantar firamare ta Kihabwemi. Inda ta yi Jarrabawar kammala Firamare (PLE) sannan ta koma makarantar sakandare ta ’yan mata ta Ikoba, inda ta kammala karatunta na O-Level sannan ta samu shaidar karatun ta na Uganda (UCE) daga nan.<ref name="1R"/>
A cikin shekarar 1994, ta shiga makarantar Bulera Core Primary Teachers' College, inda ta kammala a shekarar 1996, tare da takardar shedar koyarwa ta Grade III. Daga baya, an shigar da ita [[Jami'ar Kyambogo]], inda ta fara samun Difloma a fannin Ilimin Malamai a shekarar 2003, sannan ta sami digiri na farko a shekarar 2008. A cikin shekarar 2013, ta sami digiri na biyu na Ilimi, Tsare-tsare da Gudanarwa daga [[Jami'ar Kirista ta Uganda]], a gundumar Mukono.<ref name="1R"/>
== Gogewa a fannin aiki ==
Ta fara karatun digiri na uku a Makarantar Firamare ta Katereiga da kuma Makarantar Firamare ta St. Aloysius, inda ta yi koyarwa har zuwa shekara ta 1998. A shekarar 2005, bayan da ta yi Diploma a Jami’ar Kyambogo, an naɗa ta mataimakiyar Malama a Makarantar Katolika ta Bunyoro, Kigaaya, kafin ta zama Shugabar Malamai a Makarantar Firamare ta Haibale, ta yi hidima har zuwa shekara ta 2006.<ref name="1R"/>
Daga shekarun 2006 zuwa 2010, ta yi aiki a matsayin mai koyarwa a Bulera Core Primary Teachers' College, inda ta kasance Mukaddashiyar Mataimakin Shugaban Makarantar a shekarar 2008.<ref name="1R"/>
== Aikin siyasa ==
A shekara ta 2010, ta shiga siyasar zaɓen Uganda. Ta tsaya takara kuma ta lashe zaɓen fidda gwani na jam'iyyar Resistance Movement na ƙasa da mai mulki Beatrice Byenkya mai wa'adi biyu, a mazaɓar mata ta gundumar Hoima.<ref name="2R">{{Cite web |last=Fred Kiva |date=3 September 2010 |title=Hoima's Beatrice Byenkya Discards Poll Results |url=https://ugandaradionetwork.com/story/hoimas-beatrice-byenkya-discards-poll-results |access-date=20 April 2019 |publisher=[[Uganda Radio Network]]}}</ref> Ta ci gaba da lashe babban zaɓen kuma an sake zaɓe a shekarar 2016.<ref name="1R"/>
Yayin da take aiki a Majalisar, ta kasance mamba a kwamitin kwamitocin, Hukumomin Jihohi da Kamfanonin Jiha (COSACE), Kwamitin Noma da Kwamitin Samar da Dama.<ref name="1R"/><ref>{{Cite web |date=27 September 2019 |title=NRM's Businge takes Hoima seat |url=https://nilepost.co.ug/2019/09/27/nrms-businge-takes-hoima-seat/ |access-date=12 April 2021 |website=Nile Post |language=en-US}}</ref>
== Duba kuma ==
* Jerin sunayen 'yan majalisar dokokin [[Uganda]] na tara
* Jerin sunayen 'yan majalisar dokoki na goma na Uganda
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1974]]
ga9e0bvymr3kusp8pys0161v0lkvoxt
Catherine Igathe
0
98811
826131
612250
2026-04-25T02:29:12Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826131
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Catherine Igathe''' babbar jami'ar kasuwanci ce ta Kenya, wacce ke aiki a matsayin manajin darakta kuma babban jami'in gudanarwa na Kamfanin Inshorar AIG Kenya Limited. <ref name="One">{{Cite web |last=Bob Koigi |date=27 July 2016 |title=Catherine Igathe appointed AIG Kenya Insurance Managing Director |url=https://africabusinesscommunities.com/news/catherine-igathe-appointed-aig-kenya-insurance-managing-director.html |access-date=20 November 2017 |website=Africa Business Communities }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name="Two">{{Cite web |last=Charles Mwaniki |date=25 July 2016 |title=AIG Kenya names new managing director |url=http://www.businessdailyafrica.com/AIG-Kenya-names-new-managing-director/539552-3310442-ft3ybgz/index.html |access-date=20 November 2017 |website=[[Business Daily Africa]]}}</ref>
== Tarihi da ilimi ==
Tana da digiri na farko na Kimiyya a Gudanar da Kasuwanci, wanda Jami'ar Ƙasa da Ƙasa ta Amurka ta Afirka ta ba ta, a Nairobi. Daga nan ta kammala karatu daga Advanced Management Programme na Strathmore Business School, kuma a Nairobi. Hakanan ta kammala karatun digiri na IESE Business School, a Spain. <ref name="Three">{{Cite web |last=Centum |date=2014 |title=Centum Investments: About Us: Board of Directors – Cathrine Igathe, Non Executive Director |url=http://www.centum.co.ke/index.php/about-us/board-of-directors |access-date=20 November 2017 |publisher=[[Centum Investments]] (Centum)}}</ref>
== Kwarewa a fannin aiki ==
Tana da gogewa na dogon lokaci a cikin masana'antar inshora ta kusan shekaru 25. A wani lokaci ta yi aiki a matsayin babbar manaja mai kula da rarrabawa a AIG Kenya. Daga baya aka kara mata girma zuwa mukaddashiyar Manajin Darakta, inda ta yi wannan aiki na tsawon watanni shida, kafin a tabbatar da ita a matsayin Shugaba. Tsohuwar Shugaba ce a Jubilee General Insurance Kenya (yanzu Jubilee Allianz General Insurance Ltd) <ref name="One"/> <ref name="Two"/> <ref name="Three"/>
== Sauran la'akari ==
A cikin shekarar 2016, Catherine Igathe an naɗa ta a matsayin darekta ba mai zartarwa na Centum Investments, Kamfanin zuba jari na jama'a na Kenya, wanda aka sanya hannun jarinsa a kasuwar hada-hadar hannayen jari ta Nairobi da kuma kan Canjin Tsaro na Uganda. <ref name="Three"/> <ref>{{Cite web |last=Kangethe |first=Kennedy |date=12 October 2016 |title=Centum appoints 4 high profile non-executive directors |url=https://www.capitalfm.co.ke/business/2016/10/centum-appoints-4-high-profile-non-executive-directors/ |access-date=20 November 2017 |publisher=[[98.4 Capital FM]]}}</ref>
== Iyali ==
Ta auri Polycarp Igathe, kuma tare akwai iyayen yara uku ne, ɗa ɗaya da mata biyu. <ref name="Four">{{Cite web |last=Biko |first=Jackson |date=4 June 2015 |title=Why Polycarp Igathe thinks he'll lose before he wins |url=http://www.businessdailyafrica.com/magazines/Why-Polycarp-Igathe-thinks-he-ll-lose-before-he-wins-/1248928-2740442-1gc8dxz/index.html |access-date=20 November 2017}}</ref>
== Duba kuma ==
* Sauda Rajab
* Nelly Tuikong
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
lyg91rysrdunatjferyrzdtmux0sxdp
Chike Okafor
0
99595
826156
614903
2026-04-25T05:52:29Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826156
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Chike Okafor''' ɗan siyasan Najeriya ne. Yana aiki a halin yanzu a matsayin memba wanda ke wakiltar Ehime Mbano / Ihitte Uboma / Obowo Tarayya a Majalisar Wakilai. <ref name=":0">{{Cite web |title=10th National Assembly Members - Voter - Validating the Office of the Electorate on Representation |url=https://orderpaper.ng/voter/10th-national-assembly-member?id=OKAFOR-CHIKE-JOHN-2180 |access-date=2024-12-12 |website=orderpaper.ng }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":1"/>
== Rayuwa ta farko da aure ==
An haifi Chike Okafor a ranar 15 ga Nuwambar shekarar 1972 a [[Umuoke|Umuokeh]], [[Obowo|Obowo LGA]], Jihar Imo . Ya auri Deaconess Akudo Okafor tare da 'ya'ya uku.<ref name=":0"/><ref name=":1"/>
== Ilimi ==
Bayan kammala karatunsa na firamare da sakandare a [[Imo|Jihar Imo]] a makarantar firamare & sakandare a jihar Imo, ya ci gaba da karatu a [[Jami'ar jihar Imo|Jami'ar Jihar Imo]] kuma ya sami BSc. a cikin Tattalin Arziki a cikin Shekarar 1998. Ya shiga banki a Shekarar 1999, ya shafe shekaru 12, kuma ya hau matsayin Babban Manajan tare da Zenith Bank Plc. Bugu da ƙari, yana da digiri na biyu a cikin [[Albarkatun dan'adam|Gudanar da albarkatun ɗan adam]] daga Makarantar Kasuwanci ta ESUT. Ya kasance Fellow na Cibiyar Gudanarwa ta Najeriya (NIM), da Cibiyar Masana Tattalin Arziki ta Najeriya. Ya kuma kasance memba na Cibiyar Kasuwanci ta Ƙasa ta Najeriya (MNIMN) da Cibiyar Gudanar da Ma'aikata (CIPM). <ref name=":1">{{Cite web |last=Anyanwu |first=Ikechukwu |date=2018-02-09 |title=PORTRAIT OF AN ACHIEVER AND DISTINGUISHED LAWMAKER: HON DCN CHIKE OKAFOR |url=https://ariseafrika.com/2018/02/portrait-of-an-achiever-and-distinguished-lawmaker-hon-dcn-chike-okafor.html |access-date=2024-12-12 |website=AriseAfrika |language=en-US}}</ref>
== Ayyukan siyasa ==
Ya fara ne a matsayin Kwamishinan Kuɗi, A Jihar Imo daga watan Yunin shekara ta 2011 zuwa Watan Oktoban shekarar 2014. Ya tsaya takarar zaɓen Majalisar Wakilai a shekarar 2015 a ƙarƙashin jam'iyar All Progressive Congress (APC) kuma ya samu nasara. Daga cikin wasu muƙamai da yawa, ya taɓa aiki a matsayin Shugaban Kwamitin Majalisar kan ayyukan kiwon lafiya.<ref name=":0"/> Ya yi aiki a Majalisar 8 da 9 a matsayin memba wanda ke wakiltar mazabarsa.<ref name="auto">{{Cite web |last=Nwafor |date=2023-11-05 |title=Why I won't celebrate my Appeal Court victory till Nov 11 - Rep Okafor |url=https://www.vanguardngr.com/2023/11/why-i-wont-celebrate-my-appeal-court-victory-till-nov-11-rep-okafor/amp/ |access-date=2024-12-12 |website=Vanguard News |language=en-GB}}</ref> Dan majalisa na tarayya a watan Oktoba na shekara ta 2024 ya rarraba jaka na taki ga masu jefa kuri'a a matsayin wani ɓangare na tallafi don inganta ci gaban noma da inganta tsaro na abinci a Najeriya.<ref>{{Cite web |last=Trumpeta |first=Imo |date=2024-10-17 |title=Imo Federal Lawmaker, Chike Okafor Distributes FG Fertilizer To Okigwe South Constituents |url=http://www.imotrumpeta.com/?p=44339 |access-date=2024-12-12 |website=Imo Trumpeta newspaper |language=en-US}}</ref>
== Ƙalubale na shari'a da nasara ==
Kotun ɗaukaka ƙara da ke zaune a Legas ta tabbatar da Chike Okafor a matsayin wanda ya lashe zaɓen Majalisar Wakilai na Ehime Mbano / Ihitte Uboma / Obowo Tarayya. Wannan ya kasance cikin jituwa da sanarwar farko da Kotun Shari'a ta Jihar Imo, da ke zaune a Mararaba, Jihar Nasarawa, wanda ya soke nasarar zaben Hon Jonas Okeke na Jam'iyyar Demokradiyyar Jama'a (PDP) da aka gudanar a watan Fabrairun Shekarar 2023.<ref name="auto"/>
== Addini ==
Chike Okafor mai hidima ne kuma Mabiyin Kirista.<ref name=":0"/><ref name=":1"/>
== Kyaututtuka da girmamawa ==
* Mafi Kyawun Mai Shari'a na Shekara, Face of Arise Afrika Awards <ref name=":1"/>
* Kyautar Paul Harris Fellow, Rotary International <ref name=":1" />
* Yarima na Masarautar Umuokeh, Yankin Karamar Hukumar Obowo, Jihar Imo <ref name=":0"/>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1972]]
59tjmryh75utl6cluf4p72qs57xxn45
Silatigi
0
102886
826213
796567
2026-04-25T11:25:31Z
Ummun Sultan
23935
826213
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Silatigi''' (saɓanin rubutun kalmomi sun haɗa da '''Satigi''', '''Silati''' da '''Solatigi''' ) laƙabi ne da aka yi amfani da shi a cikin [[Daular Mali]] wanda ya tsira a cikin al'ummomi da dama a yankin, musamman Masarautar Denianke na Futa Toro .
== Etymology ==
A cikin Mande, kalmar "silatigi" ta samo asali ne daga "sili" ma'ana hanya, da "tigi" ma'ana shugaba ko shugaba. Don haka “silatigi” shi ne wanda yake jagorantar al’umma wajen bin tafarki madaidaici, na zahiri ko na ruhi.
== Tarihi da Amfani ==
Silatigi yana ɗaya daga cikin laƙabi da yawa da ake amfani da su ga gwamnonin larduna na daular Mali. A ƙarni na 16 a [[Saliyo|ƙasar Saliyo]] a yanzu, ta zama laƙabi ga mashawarta da alkalai waɗanda suka ba da tabbacin mulkin wucin gadi tsakanin mutuwar sarki da zaɓen magajinsa. Har ila yau, an yi amfani da shi a [[Daular Kaabu|Kaabu]] a cikin karni na 19.
[[Fulani|Fula]] na Futa Toro ne suka aro kalmar. <ref>{{Cite book|edition=Rokhaya}}</ref> A can, asalin Silatigi shugabannin addini ne da ke da sirri ga mafi girman sirrin farawa kuma aka ba su aikin yin ayyukan da ake bukata don faranta wa ruhohi rai. <ref name="Kane">{{Cite book|edition=Rokhaya}}</ref> Tun daga Koli Tenguella, sarakunan yankin sun ɗauki Silatigi a matsayin sarauta, kamar yadda shugabannin dangi suka yi a Masarautar Massina .
Andreas W. Massing ya ci gaba da da'awar cewa, lakabin ajin limamin addini na Serer, ' Saltigue ' (magada tsohon [[Mutanen Serer|Serer]] [[Lamane|lamanes]] ), ya samo asali ne daga kalmar Mande 'Silatigi'. A cikin [[Yaren Serer|Serer]], ''Saltigue'' da bambance-bambancen rubutu da yawa ciki har da ''Saltigi'' (a cikin Serer) ya samo asali daga kalmomin Serer guda biyu: "sal" da "tigui". ''Sal'' yana nufin "maganin haduwa ta hanyoyi biyu, wurin da reshe daya ke reshe zuwa wasu rassa guda biyu. Kuma da misalin katakon da rufin bukkar yake a kansa." ''Tigui'' yana nufin "hutawa rufin bukka." Haɗe tare, yana ba da sunansa zuwa "saltigue" (misali). Kalmar kuma tana da asalin Serer ma'ana "boka". <ref name="Olive et al" /> A cikin al'ummar Serer, an keɓance kalmar ne ga waɗanda ke sadarwa tare da kuma duniya marar ganuwa. <ref name="Olive et al">Ouvrier, Ashley, "Faire de la recherche médicale en Afrique: Ethnographie d'un village-laboratoire sénégalais." Médecines du monde (Contributors: Wenzel Geissler, Anne-Marie Moulin). KARTHALA Editions (2014), p. 200, {{ISBN|9782811111199}}</ref>
== Sanannen Silatigis ==
[[Rukuni:Tarihin Afirka]]
cu5jyue365pcomttaulojzge3ohmxs0
CONAECDA
0
102954
826107
721933
2026-04-24T22:41:34Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826107
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
CONAECDA (ƙaddamarwa don Taron Ƙungiyoyin Ci Gaban Autochthonous) ƙungiya ce da ke aiki a matsayin haɗin gwiwar al'ummomin ƙabilanci a [[Tsakiyar Najeriya|tsakiya]] da arewacin [[Najeriya]].<ref name="Tribune Online 2021">{{Cite web |date=2021-08-14 |title=Northern groups vow: We will retrieve our lands from Fulani gunmen |url=https://tribuneonlineng.com/northern-groups-vow-we-will-retrieve-our-lands-from-fulani-gunmen/ |access-date=2022-01-16 |website=Tribune Online}}</ref> CONAECDA tana aiki a fannoni daban-daban kamar ci gaban harshe, ci gaban al'umma, da haƙƙin ƙasa na asali.<ref name="Berom Educational and Cultural Organization 2021">{{Cite web |date=2021-02-26 |title=Language & Literature |url=https://beco.org.ng/committees/language-literature/ |access-date=2022-01-16 |website=Berom Educational and Cultural Organization}}</ref><ref name="Daily Post Nigeria 2021">{{Cite web |date=2021-08-14 |title=Groups vow to tackle criminality in northern Nigeria |url=https://dailypost.ng/2021/08/14/groups-vow-to-tackle-criminality-in-northern-nigeria/ |access-date=2022-01-16 |website=Daily Post Nigeria}}</ref> Yana wakiltar ƴan asalin da suka bazu a faɗin jihohin Najeriya 15. <ref name="Platinum Post News 2021">{{Cite web |date=2021-08-13 |title=Indigenous northern ethnic groups move to resist Fulani herdsmen's attacks |url=https://platinumpost.ng/2021/08/13/indigenous-northern-ethnic-groups-move-to-resist-fulani-herdsmens-attacks/ |access-date=2022-01-16 |website=Platinum Post News}}</ref><ref name="Sahara Reporters 2021">{{Cite web |date=2021-08-13 |title=We're Coming After You To Reclaim Our Lands, Communities – Coalition Of 400 Northern Groups Threatens Herdsmen |url=http://saharareporters.com/2021/08/13/we%E2%80%99re-coming-after-you-reclaim-our-lands-communities-%E2%80%93-coalition-400-northern-groups |access-date=2022-01-16 |website=Sahara Reporters}}</ref>
== Bayani na gaba ɗaya ==
CONAECDA tana da surori a jihohin Najeriya guda 15, gami da [[Jihar Kogi]], <ref>{{Cite web |date=2021-11-29 |title=CONAECDA Felicitates with Attah Igala, HRM Mathew Opaluwa on the Successful ascention of the throne. |url=https://thenigerianpost.com.ng/2021/11/29/conaecda-felicitates-with-attah-igala-hrm-mathew-opaluwa-on-the-successful-ascention-of-the-throne/ |access-date=2022-01-16 |website=The Nigerian Post |archive-date=2022-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220118182447/https://thenigerianpost.com.ng/2021/11/29/conaecda-felicitates-with-attah-igala-hrm-mathew-opaluwa-on-the-successful-ascention-of-the-throne/ |url-status=dead }}</ref> [[Benue (jiha)|Jihar Benue]], [[Yobe|Jihar Yobe]], <ref name="The Sun Nigeria">{{Cite web |date=18 August 2019 |title=Insecurity threatens existence of minority languages in Nigeria-CONAECDA |url=https://www.sunnewsonline.com/insecurity-threatens-existence-of-minority-languages-in-nigeria-conaecda/ |access-date=2022-01-16 |website=The Sun Nigeria}}</ref> [[Kwara (Jiha)|Jihar Kwara]], Jihar Plateau, <ref name="rogerblench">{{Cite web |last=Roger Blench |date=2018-12-02 |title=Kay Williamson Educational Foundation (KWEF) | Report to Trustees covering financial year 2017-2018 |url=http://www.rogerblench.info/KWEF/KWEF/Anrep/KWEF%20Annual%20Report%202017-2018.pdf |access-date=2022-01-17 |archive-date=2022-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117023228/http://www.rogerblench.info/KWEF/KWEF/Anrep/KWEF%20Annual%20Report%202017-2018.pdf |url-status=dead }}</ref> [[Kaduna (jiha)|Jihar Kaduna]], [[Bauchi (jiha)|Jihar Bauchi]], [[Nasarawa|Jihar Nassarawa]], [[Jahar Taraba|Jihar Taraba]], [[Adamawa|Jihar Adamawa]], [[Neja|Jihar Nijar]], da sauran jihohi.
Yawancin ƙabilun daga Tsakiyar Belt na Najeriya suna da wakilai tare da CONAECDA . <ref name="Defender 2016">{{Cite web |date=2016-05-03 |title=Middle Belt Groups allege Fulani herdsmen have taken over their ancestral homelands |url=https://igbodefender.com/2016/05/03/middle-belt-groups-allege-fulani-herdsmen-have-taken-over-their-ancestral-homelands-vanguard-news/ |access-date=2022-01-16 |website=Vanguard News |archive-date=2022-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220116213554/https://igbodefender.com/2016/05/03/middle-belt-groups-allege-fulani-herdsmen-have-taken-over-their-ancestral-homelands-vanguard-news/ |url-status=dead }}</ref>
Sakatare Janar na Ƙungiyar CONAECDA shine Dr. Suleman A.D. Sukukum . <ref name="Madugu 2021">{{Cite web |last=Madugu |first=Ralph |date=2021-08-26 |title=We Are Coming to Recover our Lands – Autochthonous Communities to Land Grabbers |url=https://tcmagazine.ecwaproductions.com.ng/2021/08/26/we-are-coming-to-recover-our-lands-autochthonous-communities-to-land-grabbers/ |access-date=2022-01-16 |archive-date=2022-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220116213552/https://tcmagazine.ecwaproductions.com.ng/2021/08/26/we-are-coming-to-recover-our-lands-autochthonous-communities-to-land-grabbers/ |url-status=dead }}</ref>
== Harsunan asali ==
Ƙungiyar CONAECDA tana aiki sosai wajen inganta 'yan tsiraru da harsunan ƙabilanci a Najeriya. Ya nemi gwamnatocin jihohi a Najeriya da su ba da izinin koyar da harsunan ƙabilanci na gida a cikin tsarin ilimi. Har ila yau, ta shirya bita da tarurruka a duk faɗin Najeriya game da ci gaban harshe, ilimin harshe, ci gaban al'umma, da haƙƙin ƴan asalin ƙasar.<ref name="Enduring News 2019">{{Cite web |date=2019-12-03 |title=Language should be responsible tool for nationalism-Mike Rueck. |url=https://www.enduringnews.com.ng/language-should-be-responsible-tool-for-nationalism-mike-rueck/ |access-date=2022-01-16 |website=Enduring News |archive-date=2022-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220118182708/https://www.enduringnews.com.ng/language-should-be-responsible-tool-for-nationalism-mike-rueck/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Blench |first=Roger |date=2020-12-31 |title=Research on the Plateau languages of Central Nigeria |journal=Afrika und Übersee |publisher=Hamburg University Press |volume=93 |pages=3–44 |doi=10.15460/auue.2021.93.1.209 |doi-broken-date=1 November 2024}}</ref> CONAECDA kuma tana aiki tare da SIL International kan takardun harshe da ci gaba.
== Dubi kuma ==
* [[Tsakiyar Najeriya|Tsakiyar Tsakiya]]
* [[Rikicin makiyaya da manoma a Najeriya|Rikicin makiyayi da manomi a Najeriya]]
== Manazarta ==
== Hanyoyin Haɗin waje ==
[[Rukuni:Kungiyoyin]]
[[Rukuni:Kungiyar Kiwon Lafiya a Burkina Faso]]
fmbaq7dhe9hx3ghn2symdcs3yals9b4
Black Sash
0
103251
826009
648305
2026-04-24T18:09:19Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826009
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}[[Fayil:Black_Sash.jpg|thumb| Nunin Black Sash tsakanin 1955 zuwa 1960]]
'''Black Sash''' ƙungiyar kare hakkin ɗan Adam ta Afirka ta Kudu ce. An kafa ta a [[Johannesburg]] a cikin shekarar 1955 a matsayin ƙungiyar gwagwarmaya mara tashin hankali ga mata farar fata masu sassaucin ra'ayi. <ref name="Black">{{Cite web |title=The Beginning of the Sash 1955-1956 |url=http://www.blacksash.org.za/index.php/our-legacy/our-history |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150426012713/http://www.blacksash.org.za/index.php/our-legacy/our-history |archive-date=2015-04-26 |access-date=2015-05-14}}</ref>
== Asalin ==
An kafa Black Sash ne a ranar 19 ga watan Mayu 1955 ta wasu fararen mata guda shida Jean Sinclair, Ruth Foley, Elizabeth McLaren, Tertia Pybus, Jean Bosazza da Helen Newton-Thompson.<ref name=Black/> The organisation was founded as the ''Women’s Defence of the Constitution League'' but was eventually shortened by the press as the Black Sash due to the women's habit of wearing black sashes at their protest meetings.<ref name="Villa">{{cite book | title=The Spirit of Freedom: South African Leaders on Religion and Politics | publisher=University of California Press | author=Villa-Vicencio, Charles | year=1996 | isbn=978-0520200456}}</ref> An kafa ƙungiyar ne a matsayin ƙungiyar ''kare hakkin mata na kundin tsarin mulki'' amma daga ƙarshe ‘yan jarida sun takaita a matsayin Black Sash saboda ɗabi’ar matan na sanya baƙaƙen sashes a taronsu na zanga-zangar. {{Rp|79}}Waɗannan black sashes sun kasance alamar makoki na Kundin Tsarin Mulki na Afirka ta Kudu.<ref name="Villa" /> {{Rp|79}}Mambobin da suka kafa sun hallara don shan shayi a Johannesburg kafin su yanke shawarar shirya wani yunkuri na adawa da dokar majalisar dattawa. Sun yi nasarar gudanar da bikin baje kolin mata 2 000 da suka yi tattaki daga Joubert Park zuwa zauren taron birnin Johannesburg. <ref>{{Cite web |date=2015 |title=STANDING ON STREET CORNERS |url=http://www.natalia.org.za/Files/Publications/Black%20Sash%20book.pdf |access-date=2025-06-27 |archive-date=2021-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627192926/http://www.natalia.org.za/Files/Publications/Black%20Sash%20book.pdf |url-status=dead }}</ref>
== Ayyukan Anti-Apartheid ==
Da farko dai 'yan Black Sash sun yi kamfen na kin amincewa da cire masu kada kuri'a masu launi ko gauraye daga cikin jerin sunayen masu kada kuri'a a lardin Cape da gwamnatin jam'iyyar ta kasa ta yi. Yayin da tsarin wariyar launin fata ya fara shiga kowane fanni na rayuwar Afirka ta Kudu, 'yan Black Sash sun nuna rashin amincewa da Dokokin Pass da kuma gabatar da wasu dokokin wariyar launin fata.<ref name="Mill">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ynOFAgAAQBAJ&q=black+sash&pg=PA61|title=Women, Ethnicity and Nationalism: The Politics of Transition|last1=Miller|first1=Robert E.|last2=Wilford|first2=Rick|publisher=Routledge|year=2004|isbn=9781134695492}}</ref> Daga baya za ta buɗe ofisoshin shawarwari don ba da bayanai game da haƙƙinsu na doka ga waɗanda ba farar fata ba na Afirka ta Kudu waɗanda dokar ta shafa.<ref name="Mill"/> Waɗannan ofisoshin shawarwari sun kasance muhimmiyar rawa na jajircewa da rawar da ƙungiyar take takawa a matsayin muhimmin ɓangaren ƙungiyoyin jama'a.<ref>{{cite book |last1=Davis |first1=Dennis |last2=Le Roux |first2=Michelle |date=2009 |title=Precedent & Possibility: The (ab)use of Law in South Africa|page=79}}</ref>
Tsakanin shekarun 1955 zuwa 1994, Black Sash ya ba da tabbaci mai yaɗuwa da bayyane na juriya ga tsarin wariyar launin fata. A gaskiya ma, a cikin shekarun 1960 da mafi yawan shekarun 1970 Black Sash da Ƙungiyar Ƙasa ta Afirka ta Kudu ɗalibai sun wakilci kawai fararen adawa masu adawa ga gwamnati a wajen majalisa.<ref>{{cite book |last1=van Vuuren |first1=D. |publisher=Owen Burgess |date=1988 |title=South Africa: The Challenge of Reform|page=184}}</ref> Membobinta sun yi aiki a matsayin masu ba da agaji ga iyalai waɗanda dokokin wariyar launin fata suka shafa; gudanar da zanga-zangar tituna akai-akai; yayi magana a tarurrukan siyasa; sun kawo kararrakin rashin adalci ga ‘yan Majalisu, tare da sanya ido a wajen Majalisa da ofisoshin gwamnati. An yi wa da yawa daga cikin mambobi suna a cikin al'ummominsu fararen fata, kuma ba sabon abu ba ne mata masu sanye da baƙar fata magoya bayan wariyar launin fata sun kai hari a jiki.
Sheena Duncan ta shiga cikin Black Sash a cikin shekarar 1963, kuma ta jagoranci ta shekaru da yawa, ta zama shugabar rayuwa. A zamaninta an rubuta litattafai da yawa, kuma an fassara su zuwa harsunan asali, don sanar da mutane hakkokinsu na doka a karkashin mulkin wariyar launin fata.
A cikin shekarar 1980s Black Sash sun kafa wani karamin kwamiti mai suna The Transvaal Rural Action Committee (TRAC) wanda daga baya ya kasance cikin kwamitin kula da filaye na kasa yana taimakawa al'ummomin da ba farar fata ba waɗanda aka tilasta wa fitar da filaye. {{Rp|61}}Hakanan za ta ƙirƙira da ba da tallafi ga Ƙungiyar Mata ta Ƙauye (RWM), ta tallafa wa yankunan karkara yancin mata waɗanda ba farar fata ba game da gado da mallakar filaye, a shekarar 1986.<ref name="Mill" /> {{Rp|61}}TRAC ta ɗauki Lydia Kompe aiki don daidaita RWM a 1986, kuma Nomhlangano Beauty Mkhize, daga Driefontein, ya zama shugaba na farko.
A cikin shekarar 1983, Black Sash ta yi kira da a soke shiga aikin soja.<ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=YOHHNsobjPIC&q=the+black+sash&pg=PA269|title=Women in South African History: They Remove Boulders and Cross Rivers|last=Gasa|first=Nomboniso|date=2007|publisher=HSRC Press|isbn=9780796921741|language=en}}</ref> Kungiyar ta taka rawar gani wajen kafa kamfen na kawo ƙarshen aikin soja domin yaki da aikin soja na tilas da samarin turawa suka yi.<ref>{{cite book |last1=Williams |first1=Gwyneth |last2=Brian |first2=Hackland |publisher=Routledge |date=2015 |title=The Dictionary of Contemporary Politics of Southern Africa|page=35}}</ref>
== Ƙarshen nuna wariyar launin fata ==
A farkon shekarun 1990 ne gwagwarmayar Black Sash ta kawo ƙarshe bayan kawo ƙarshen mulkin nuna wariyar launin fata, da hana jam'iyyar ANC da kuma sako [[Nelson Mandela]] daga gidan yari. Nelson Mandela ya san rawar da ta taka a lokacin da aka sake shi da kuma shugabannin siyasa na baya. Kafin zaɓen ƙabilanci da yawa na shekarar 1994, Black Sash ta gudanar da ilimantar da masu jefa ƙuri'a kuma ta fitar da wani ɗan littafi mai suna ''You and the Vote''. An sake fasalin kungiyar a cikin shekarar 1995 a matsayin kungiyar agaji mai zaman kanta mai zaman kanta, tana aiki don 'sake hakkin ɗan Adam na hakika ga duk wanda ke zaune a Afirka ta Kudu'.
A watan Mayun 2015, kungiyar ta yi bikin cika shekaru 60 da kafuwa yayin da ta karkata akalarta kan ilimi, horarwa, shawarwari da kuma lura da al'umma. Bikin tarihin Black Sash kuma an yi shi ne ta hanyar ƙaddamar da littattafai guda biyu, wato ''Tsaye akan Titin Titin: Tarihin Yankin Natal Midlands na Black Sash'' da tarihin rayuwar Annemarie Hendrikz ''.''<ref>{{Cite web |date=13 May 2015 |title='The conscience of white South Africa': Celebrating the Black Sash, 60 years later {{!}} Daily Maverick |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2015-05-14-the-conscience-of-white-south-africa-celebrating-the-black-sash-60-years-later/#.WkS97t8oRhE |access-date=2017-12-28 |website=www.dailymaverick.co.za |language=en}}</ref>
== Shugabanni na kasa ==
* Ruth Foley 1955 - 1957
* Molley Petersen 1958 - 1959
* Eulalie Doreen Stott 1960 - 1961
* Jean Sinclair 1961 - 1975
* Sheena Duncan 1976 - 1978
* Joyce Harris 1979 - 1982
* Sheena Duncan 1983 - 1986
* Maria Macdiarmid "Maryamu" Burton 1987 - 1990
* Jennifer de Tolly 1991 - 1994
== Duba kuma ==
* Mata a Afirka ta Kudu
* Sandra Botha
* Sheena Duncan
* Ruth Hayman
* Mary Renault
* Nuhu Robb
* Helen Zille
== Manazarta ==
{{Reflist}}
== Ƙara karantawa ==
* Bernstein, H., 1975. ''Don nasarorin da suka samu da kuma hawayensu - Mata a Afirka ta Kudu wariyar launin fata'', Asusun Tsaro da Agaji na Duniya, London, United Kingdom.
* Ana iya samun ƙaramin tarin [http://archiveshub.ac.uk/data/gb193-cor takaddun Black Sash] a Cibiyar Borthwick, Jami'ar York
== Hanyoyin haɗi na waje ==
* {{Official website|http://www.blacksash.org.za/}}
* [http://www.digitalcollections.lib.uct.ac.za/black-sash-collection UCT Libraries Digital Collections - Black Sash Collection]
ktakvz2ak0b8judrm1uymmfglrtxwwv
Chinwe Nwaebili
0
107437
826160
695017
2026-04-25T06:08:30Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826160
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Chinwe Nwaebili''' ita ce tsohuwar Kakakin Majalisar Dokokin Jihar Anambra, Jihar Anhambra, Najeriya. An yi mata laƙabi da Rt. Hon. Barr . Gimbiya Chinwe Nwaebili. Ta kasance kakaki mace ta biyu a Majalisar Dokokin Jihar Anambra. <ref>{{Cite web |last=Donney |first=Donyoh |date=2015-06-12 |title=Mmaduagwu Emerges 3rd Female Speaker Of Anambra Assembly |url=https://www.channelstv.com/2015/06/12/mmaduagwu-emerges-3rd-female-speaker-of-anambra-assembly/ |access-date=2025-01-06 |website=Channels Television |language=en}}</ref> Kafin ta zama Kakakin Majalisar Dokoki, Rt. Hon. Chinwe Nwaebili ta jagoranci kwamitoci daban-daban guda huɗu a Majalisar Dokokin Jiha.<ref>{{Cite web |last=Nation |first=The |date=2014-10-10 |title=I get passes from men but my status scares them -Anambra Speaker Chinwe Nwaebili |url=https://thenationonlineng.net/i-get-passes-from-men-but-my-status-scares-them-anambra-speaker-chinwe-nwaebili/ |access-date=2025-01-06 |website=The Nation Newspaper |language=en-US}}</ref> Ta kasance 'yar Jam'iyyar siyasa ta All Progressive Grand Alliance (APGA) amma a cikin 2021, ta shiga Jam'iyyar siyasar African Action Congress (AAC) kuma ta yi takara a matsayin Mataimakiyar Gwamna na Jihar Anambra tare da Dr. Chidozie Nwankwo a matsayin Gwamna mai zuwa. Ta sanar da niyyarta na ta tsaya takarar Majalisa ta Tarayya ta Ogbaru a babban zaɓen 2019 a ƙarƙashin APGA .
== Rayuwar farko da ilimi ==
Hon. Chinwe ta fito ne daga karamar hukumar [[Ogbaru]] ta Jihar Anambra. Ta auri marigayi Prince Azubuike Patrick Nwaebili wanda aka gudanar da bikin tunawa dashi na shekara ta 10 a [[Asaba (Najeriya)|Asaba]], [[Delta (jiha)|Jihar Delta]]. <ref>{{Cite web |date=2022-08-15 |title=OCI Foundation’s National Champion joins former Anambra State House Speaker, Princess Chinwe Nwaebili, on the 10th anniversary of her late husband (Asaba, Nigeria; 14/8/22) |url=https://ocifoundation.org/oci-foundations-national-champion-joins-former-anambra-state-house-speaker-princess-chinwe-nwaebili-on-the-10th-anniversary-of-her-late-husband-asaba-nigeria/ |access-date=2025-01-06 |website=OCI Foundation {{!}} Onyebuchi Chris Ifediora |language=en-AU}}</ref>
== Ayyukan siyasa ==
Chinwe Nwabili ta kasance memba na Jam'iyyar siyasa ta APGA, ta inda ta fito a matsayin Kakakin Majalisar Dokokin Jihar Anambra. A cikin shekarar 2021 ta bar APGA kuma ta shiga Jam'iyyar siyasa ta AAC. Ta zama abokiyar takarar Dr. Chidozie Nwankwo a yakin neman zaɓe na Gwamna a Jihar Anambra. <ref>{{Cite web |last=Augustine |first=Saint |date=2021-09-23 |title=Dr. Chidozie Nwankwo: The Governor Anambra deserve in a time like this |url=https://primetimereporters.com/2021/09/dr-chidozie-nwankwo-the-governor-anambra-deserve-in-a-time-like-this/ |access-date=2025-01-06 |website=Prime Time Reporters |language=en-US}}</ref> A shekarar 2009, a lokacin bita na [[Canjin yanayi]] ga 'yan wasan gwamnati, wanda PASDO ta shirya, Hon. Chinwe ta ba da gudummawa ga damuwa game da muhalli.<ref>{{Cite web |title=Environment: Climate Change and Biodiversity Conservation {{!}} PASDO |url=https://www.pasdo.org/environment-climate-change-biodiversity-conservation-land-degradation-gully-erosion-anambra-nigeria-africa/ |access-date=2025-01-06 |language=en-GB }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> An ce ta karfafa matasa a cikin al'ummarta.<ref>{{Cite journal |last=Festus Chimezie Ajeli and A. U. Igwe |date=2023 |title=THE PLACE OF INDIGENOUS EFFORTS TOWARDS THE POLITICAL AND SOCIO-ECONOMIC GROWTH OF OGBARU, 1970-2018 |url=https://www.igwebuikeresearchinstitute.org/o_journals/AMAMIHE |journal=AMAMIHE: Journal of Applied Philosophy |volume=21 |issue=4 |pages=337-349 |via=amamihe }}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Ƴan siyasan Najeriya]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
fvn4e8t0r0u3lv1m7e3djin7nwiytr5
Kyakkyawan gyare-gyare
0
107607
825775
698935
2026-04-24T16:13:13Z
Joserpkm
35450
/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */
825775
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}[[Fayil:Bayocean_shore_2020.jpg|thumb|Bayocean, Oregon, Janairu 2020]]
Dynamic revetments, wanda aka fi sani da "cobble berms" ko "dynamic cobble berm revetments", suna amfani da dutse ko dutse mai girman dutse don kwaikwayon rairayin bakin teku na halitta don manufar rage ƙarfin raƙuman ruwa da dakatar da ko rage raguwar bakin teku.<ref>{{Cite web |last=Dan Hammock |date=April 20, 2019 |title=Dynamic revetment revealed as top choice for North Cove shoreline preservation |url=https://www.thedailyworld.com/news/dynamic-revetment-revealed-as-top-choice-for-north-cove-shoreline-preservation/ |publisher=Daily World}}</ref> Ba kamar shinge ba, an tsara gyare-gyare mai ƙarfi don ba da damar aikin raƙuman ruwa don sake tsara duwatsu cikin bayanin maras kyau, rushe aikin raƙumi da kuma watsar da ƙarfin raƙuman ƙasa yayin da takalma ke motsawa. Wannan na iya rage raƙuman ruwa wanda sau da yawa ke ba da gudummawa ga tsabar teku.<ref name="ODOT">{{Cite web |last=Jonathan C. Allan |last2=Ron Geitgey |last3=Roger Hart |date=August 2005 |title=Dynamic Revetments for Coastal Erosion in Oregon Final Report SPR 620 |url=https://www.oregon.gov/ODOT/Programs/ResearchDocuments/DynamicRevetments.pdf |publisher=Oregon Department of Transportation Research Unit}}</ref>
== Ka'idar ==
Manufar ita ce ƙirƙirar tsarin da ke da yanayi a bayyanar da aiki yayin da yake ba da kariya mai karɓa ga bakin teku, haɗuwa da fa'idodin hanyoyin kariya na bakin teku masu amsa muhalli tare da waɗanda ke cikin kayan ado na al'ada ko katako.
Hakanan za'a iya amfani da layin katako a matsayin ƙarfafawa na sama don takalmin katako. Drift logs sun zama ruwan dare a mafi yawan gabar teku a Arewa maso Yammacin Pacific. Shirye-shiryen su na crisscrossed yana ba da kwanciyar hankali ko da lokacin da tasirin ruwa da raƙuman ruwa suka shafa, suna kama yashi da iska da kuma karfafa ci gaban foredunes.<ref name="auto">{{Cite web |last=Paul D. Komar |last2=Jonathan C. Allan |date=2010 |title="Design with Nature" Strategies for Shore Protection: The Construction of a Cobble Berm and Artificial Dune in an Oregon State Park |url=https://pubs.usgs.gov/sir/2010/5254/pdf/sir20105254_chap12.pdf |publisher=Puget Sound Shorelines and the Impacts of Armoring—Proceedings of a State of the Science Workshop, May 2009: U.S. Geological Survey Scientific Investigations Report}}</ref>
== Tarihi ==
An nuna kariya ta hanyar rushewar ƙasa a farkon shekarun 1990 lokacin da, a cikin ƙoƙari na daidaita rushewar Lone Tree kilomita 15 a arewacin [[San Francisco]], Ma'aikatar Sufuri ta [[California]] ta zubar da kayan da aka tono ciki har da duwatsu da laka mai girman daga yumɓu zuwa manyan duwatsu a kan dutse mai tsawo, haifar da rushewar wucin gadi. Wannan gwaji ya ba da izinin rubuce-rubuce na farkon matakai na rushewar ƙasa, gami da matakai na raƙuman ruwa da ke yanke yatsan slide. An lura cewa rairayin bakin teku nan da nan ya fara samuwa tare da yatsan slide, wanda ya kunshi kayan da suka fi tsayi, dutse, dutse da duwatsu. Tare da tarawa, yawan lalacewar yatsan yatsa ya ragu a hankali, kayan sun tsara kansu a cikin dutse mai kariya da rairayin bakin teku, wanda aka goyi bayan shi a cikin salon riprap ta hanyar layin duwatsu masu girman makamai.
=== Gwajin dakin gwaje-gwaje ===
[[Fayil:Wellenkanal_Marienwerder_Monsterwelle.jpg|thumb|Babban Wave Flume [''Großer Wellenkanal''], Hanover Jamus]]
A cikin 2017 DynaRev, aikin bincike wanda [[Tarayyar Turai]] ta tallafawa, ya gudanar da babban gwajin dakin gwaje-gwaje a Large Wave Flume (Großer Wellenkanal) a [[Hanover]], Jamus. Manufarta ita ce ta tantance aikin da juriya na gyare-gyare masu ƙarfi ga hauhawar matakin teku.<ref>{{Cite web |title=DynaRev |url=https://dynarev2017.blogspot.com/ |website=dynarev2017.blogspot.com}}</ref> An auna martani na rairayin bakin teku don matakan ruwa daban-daban da tsawo na raƙuman ruwa, duka tare da kuma ba tare da wani dutse na sama ba. A lokacin gwaji, gyaran gyare-gyare ya nuna kwanciyar hankali mai ƙarfi, yayin da ɗakunan mutum a cikin tsarin suka motsa tare da kowane guguwa amma siffar duniya ta gyare-guguwa ta kasance mai ɗorewa. Masu bincike sun tabbatar da cewa gyare-gyare masu ƙarfi sun zama zaɓi mai ɗorewa da araha ga wurare da yawa da ke fuskantar rushewar bakin teku inda ba a buƙatar cikakkiyar kariya daga haɗarin bakin teku kuma wasu koma baya na bakin teku suna da karɓa.<ref name=":0">{{Cite web |last=Paul M. Bayle |last2=Chris E. Blenkinsopp |last3=Daniel Conley |last4=Gerd Masselink |last5=Tomas Beuzen |last6=Rafael Almar |date=2020 |title=Performance of a Dynamic Cobble Berm Revetment for Coastal Protection under Increasing Water Level |url=https://www.researchgate.net/publication/341376655 |publisher=Coastal Engineering 159}}</ref>
== Ayyuka ==
[[Fayil:Surfers_Point_dynamic_revetment_S_2020.jpg|thumb|Surfer's Point, Ventura, California, Janairu 2020]]
=== Wurin Mai Jirgin Ruwa, Ventura, California ===
A cikin shekara ta 2011, ƙungiyar aiki ta Surfers' Point ta sake komawa hanyar keken da filin ajiye motoci. Don tabbatar da yankin aikin ya gina "mattress" a kan rairayin bakin teku na baya. An sanya yashi a cikin yankin koma baya don haɓaka dutsen da kuma taimakawa sake gina dunes. Daga baya, aikin ya gina dunes ta amfani da yashi wanda aka samo daga wasu rairayin bakin teku tare da yashi mai yawa. Aikin ya yi amfani da kudaden tallafi daga California Coastal Conservancy da kuma Gwamnatin Hanyar Tarayya. <ref>{{Cite web |last=U.S. Climate Resilience Toolkit |date=November 12, 2015 |title=Restoring Surfer's Point |url=https://www.climate.gov/news-features/climate-case-studies/restoring-surfers-point |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151218223651/https://www.climate.gov/news-features/climate-case-studies/restoring-surfers-point |archive-date=December 18, 2015 |publisher=NOAA Climate.gov}}</ref>
[[Fayil:Cape_Lookout_dynamic_revetment_2020.jpg|thumb|Gidan shakatawa na Jihar Cape Lookout, Oregon, Janairu 2020]]
=== Gidan shakatawa na Jihar Cape Lookout, Oregon ===
Bayan lalacewar guguwa a filin shakatawa na jihar Cape Lookout a cikin 1999, an nemi wasu nau'ikan kariya ta bakin teku. An yi la'hadari da rufin riprap na al'ada ko ganuwar teku wanda bai dace da wannan wurin shakatawa na halitta ba, don haka an yanke shawarar gina wani dutse mai laushi wanda yayi kama da bayyanar da aiki na rairayin bakin teku na halitta, wanda aka goyi bayan wani foredune na wucin gadi wanda aka ƙarfafa shi da ainihin jaka mai cike da yashi. Ma'aikatar Gidajen Gidajen Kasa da Wasanni ta [[Oregon]] ta kammala ginin aikin mai tsawon mita 300 a watan Disamba na shekara ta 2000.<ref name="auto"/>
[[Fayil:SR105_Jan2020.jpg|thumb|Hanyar Jiha 105, Arewacin Cove, Washington, Janairu 2020]]
=== Hanyar Jiha ta 105, Arewacin Cove, Washington ===
A cikin 1996 an gina tashar dutse don kare Hanyar Jihar 105 kusa da North Cove, wanda ya bayyana ya kara lalacewa zuwa gabas ta hanyar sake tura ƙarfin raƙuman ruwa. A mayar da martani, Ma'aikatar Sufuri ta Jihar Washington ta gina ƙafa 780 na gyare-gyare mai ƙarfi a gefen kudu na babbar hanyar dama a cikin fall of 2017. Rufewar gabaɗaya an yi ta kamar yadda aka nufa, tare da rushewar guguwa da ke jigilar kayan berm zuwa yatsan hannu inda zai iya buffer da kuma watsar da ƙarfin raƙuman ruwa. Koyaya, saboda ƙuntatawa na sawun aikin, an gina murfin dutse tare da kunkuntar faɗin a ƙarshen yamma inda ƙarfin raƙuman ruwa ya fi girma. Wannan ɓangaren yana karɓar nauyin raƙuman ruwa waɗanda ke ƙin riprap da ke kusa da babbar hanyar. An buƙaci sake gina abinci sau da yawa a lokacin hunturu na farko.<ref>{{Cite web |date=December 30, 2019 |title=WSDOT Chronic Environmental Deficiency (CED) Program Annual Report2018-2019 |url=https://www.wsdot.wa.gov/sites/default/files/2020/01/06/Env-StrRest-CEDAnnualReport.pdf |access-date=July 25, 2025 |archive-date=January 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210127014619/https://wsdot.wa.gov/sites/default/files/2020/01/06/Env-StrRest-CEDAnnualReport.pdf |url-status=dead }}</ref>
[[Fayil:Old_105_Jan_2020.jpg|thumb|Arewacin Cove, Washington, Janairu 2020]]
=== Al'ummar Arewacin Cove, Arewacin Cova, Washington ===
A cikin 2016, a matsayin martani ga abin da ake kira rushewa mafi sauri a Yammacin Yammacin Amurka, al'ummar Arewacin Cove sun fara sanya basalt mai gudana wanda ba a tsara shi ba wanda ya fi girman dutse tare da kusan kilomita 2 na bakin teku don jinkirta rushewa yayin da injiniyoyi suka yi aiki a kan ƙirar dindindin. Kungiyar ba da riba ta al'umma Wash Away No More ta goyi bayan aikin ta hanyar tara kuɗi da ƙungiyoyin aiki.<ref>{{Cite web |last=Dan Hammock |date=April 20, 2019 |title=Pacific County community rallies to save beach |url=https://www.chinookobserver.com/news/local/pacific-county-community-rallies-to-save-beach/article_6f5bc496-6386-11e9-8a29-a3131f59e17d.html |publisher=Chinook Observer |access-date=July 25, 2025 |archive-date=May 1, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190501004027/https://www.chinookobserver.com/news/local/pacific-county-community-rallies-to-save-beach/article_6f5bc496-6386-11e9-8a29-a3131f59e17d.html |url-status=dead }}</ref> Yin aiki tare da hukumomin sarrafawa, an haɗa ka'idodin Gudanarwa da Zane tare da Yanayi a cikin aikin don ba da damar ilmantarwa da canji bisa ga sa ido na lokaci-lokaci ta [[Ma'aikatar Muhalli ta Jihar Washington]]. A matsayin wani ɓangare na saka idanu, an sanya Alamun PIT a cikin duwatsu daban-daban kuma an bi motsi a tsawon lokaci. An lura cewa duwatsun da suka fi motsawa sun kai tsakanin 1 da 10 kg (2.2 da 22 lb) tare da matsakaicin matsakaici na kimanin 10 zuwa 20 cm (4 zuwa 8 in). Dutse mai kusurwa da zagaye sun bayyana don yin daidai a cikin wannan yanayi. Gundumar Kula da Kula da Gundumar Pacific County ce ta ba da taimako da tallafi. Yankin rairayin bakin teku da ya ɓace da sauri ya dawo.<ref>{{Cite web |last=Weiner, H.M. |last2=Kaminsky, G.M. |last3=Hacking, A. |last4=McCandless, D. |date=2019 |title=North Cove Dynamic Revetment Monitoring: Winter 2018-2019 |url=https://fortress.wa.gov/ecy/publications/summarypages/1906008.html |publisher=Shorelands and Environmental Assistance Program, Washington State Department of Ecology, Olympia, WA. Publication #19-06-008.}}</ref>
A matsayinsa na Shugaban Gundumar Ruwa ta Pacific County # 1 kuma tare da tallafi daga Wash Away No More da Gundumar Karewa ta Pacific, manomi na cranberry na gida David Cottrell ya jagoranci aikin ta hanyar dukkan matakai daga ciki, gini, da kuma daidaitawa tsakanin 2016 da 2023. David ya gudanar da muhimmiyar aiki tare da al'ummar yankin don tabbatar da cewa an kiyaye matakan dutse kuma an gudanar da gwaje-gwaje na farko kan yadda kuma inda za a sanya sautin dutse da kuma amfani da katako na gida don inganta kariya ta bakin teku. Wannan aikin ya ja hankalin masana injiniyan bakin teku a Amurka da kuma duniya, kuma David ya rubuta takardu da yawa a kan batun sake fasalin ƙarfi.<ref name=":0"/><ref>{{Cite journal |last=Bayle |first=Paul M. |last2=Kaminsky |first2=George M. |last3=Blenkinsopp |first3=Chris E. |last4=Weiner |first4=Heather M. |last5=Cottrell |first5=David |date=2021-08-01 |title=Behaviour and performance of a dynamic cobble berm revetment during a spring tidal cycle in North Cove, Washington State, USA |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0378383921000582 |journal=Coastal Engineering |volume=167 |pages=103898 |bibcode=2021CoasE.16703898B |doi=10.1016/j.coastaleng.2021.103898 |issn=0378-3839 |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Kaminsky |first=George |last2=Cottrell |first2=David |last3=Glore |first3=Gavin |date=2020-12-28 |title=Nature-Based Dynamic Revetment Construction at North Cove, Washington, USA |url=https://icce-ojs-tamu.tdl.org/icce/article/view/10105 |journal=Coastal Engineering Proceedings |language=en |issue=36v |pages=38 |doi=10.9753/icce.v36v.management.38 |issn=2156-1028 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Kaminsky |first=George M. |last2=Bayle |first2=Paul M. |last3=Blenkinsopp |first3=Chris E. |last4=Weiner |first4=Heather |last5=Cottrell |first5=David |date=2022 |title=Monitoring of a Dynamic Revetment During a Spring Tidal Cycle in North Cove, Washington State, USA |url=https://icce-ojs-tamu.tdl.org/icce/article/view/12818 |journal=Coastal Engineering Proceedings |language=en |issue=37 |pages=44 |doi=10.9753/icce.v37.sediment.44 |issn=2156-1028 |doi-access=free}}</ref>
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
3rq0soyi4oe4fvli39af48k2vj3pf3c
Canjin hasken rana
0
108298
826116
709208
2026-04-24T23:42:35Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826116
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}{{Reflist}}
Gyaran Hasken rana ('''SRM''') (ko geoengineering na hasken rana) rukuni ne na manyan hanyoyin da za su rage dumama duniya ta hanyar kara yawan hasken rana wanda aka nuna daga Duniya da komawa sararin samaniya. Ba a yi niyyar maye gurbin [[Rage canjin yanayi|kokarin ragewa]] hayakin gas ba, <ref>{{Cite journal |last=Helwegen |first=Koen G. |last2=Wieners |first2=Claudia E. |last3=Frank |first3=Jason E. |last4=Dijkstra |first4=Henk A. |date=2019-07-15 |title=Complementing CO2 emission reduction by solar radiation management might strongly enhance future welfare |url=https://esd.copernicus.org/articles/10/453/2019/esd-10-453-2019.html |journal=Earth System Dynamics |language=English |volume=10 |issue=3 |pages=453–472 |doi=10.5194/esd-10-453-2019 |issn=2190-4979 |quote=even if successful, SRM can not replace but only complement CO2 abatement. |doi-access=free}}</ref> amma don kara su a matsayin hanyar da za a iya iyakance dumamar duniya. :: 1489 SRM wani nau'i ne na injiniya.
Hanyar SRM da aka fi bincika ita ce allurar aerosol stratospheric (SAI), wanda za a shigar da ƙananan ɓangarorin da ke nunawa cikin sararin sama don nuna hasken rana. {{Rp|350}}Sauran hanyoyin sun haɗa da hasken girgije na ruwa (MCB), wanda zai ƙara haskaka girgije akan tekuna, ko gina [[Inuwa ta sararin samaniya|hasken rana]] ko madubin sararin samaniya, don rage yawan hasken rana da ke isa duniya. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[]</sup>
[[Tsarin yanayi|Misalai na yanayi]] sun nuna cewa SRM na iya rage dumamar yanayi da kuma tasirin sauyin yanayi da yawa, <ref name=":0">{{Cite web |date=2023 |title=One Atmosphere: An Independent Expert Review on Solar Radiation Modification Research and Deployment |url=https://www.unep.org/resources/report/Solar-Radiation-Modification-research-deployment |access-date=2024-03-09 |website=UN Environment Programme |pages= |language=en}}</ref> ciki har da wasu wuraren da ke iya canza yanayin yanayi.<ref>{{Cite journal |last=Futerman |first=Gideon |last2=Adhikari |first2=Mira |last3=Duffey |first3=Alistair |last4=Fan |first4=Yuanchao |last5=Irvine |first5=Peter |last6=Gurevitch |first6=Jessica |last7=Wieners |first7=Claudia |date=2023-10-10 |title=The interaction of Solar Radiation Modification and Earth System Tipping Elements |url=https://egusphere.copernicus.org/preprints/2023/egusphere-2023-1753/ |journal=EGUsphere |language=English |pages=1–70 |doi=10.5194/egusphere-2023-1753 |doi-access=free}}</ref> Koyaya, tasirinsa zai bambanta da yanki da lokacin, kuma sakamakon yanayin zai bambanta da wanda bai sami zafi ba. Fahimtar kimiyya game da waɗannan tasirin yanki, gami da yiwuwar haɗarin muhalli da tasirin illa, ya kasance iyakance. : 1491–1492 : 1491–1492
SRM kuma tana tayar da batutuwan siyasa, zamantakewa, da ɗabi'a masu rikitarwa. Wasu sun damu da cewa ci gabanta na iya rage gaggawa na rage hayaki. Ƙananan farashi kai tsaye da yiwuwar fasaha sun nuna cewa ana iya tura shi, a ka'idar, yana haifar da damuwa game da mulkin kasa da kasa. A halin yanzu, babu wani tsari na duniya don tsara binciken SRM ko turawa.
Sha'awar SRM ta karu a cikin 'yan shekarun nan, wanda ya haifar da ci gaba da dumama duniya da jinkirin ci gaba a rage fitarwa. Wannan ya haifar da karuwar bincike na kimiyya, muhawara ta manufofi, da tattaunawar jama'a, kodayake SRM ta kasance mai kawo rigima.
SRM kuma an san shi da hanyoyin hasken rana, injiniyan yanayi na hasken rana.
== Yanayi ==
[[Fayil:Potential_complementarity_responses_to_climate_change.jpg|thumb|Amsa mai yuwuwa ga canjin yanayi: rage fitar da iskar gas, cire carbon dioxide, SRM, da daidaitawa.<ref>{{Cite journal |last=Reynolds |first=Jesse L. |date=2019-09-27 |title=Solar geoengineering to reduce climate change: a review of governance proposals |journal=Proceedings of the Royal Society A: Mathematical, Physical and Engineering Sciences |volume=475 |issue=2229 |pages=20190255 |bibcode=2019RSPSA.47590255R |doi=10.1098/rspa.2019.0255 |pmc=6784395 |pmid=31611719}}</ref>]]
Sha'awar gyaran hasken rana (SRM) ya samo asali ne daga ci gaba da dumama duniya, yana ƙara haɗari ga tsarin ɗan adam da na halitta.<ref>{{Cite web |title=The Causes of Climate Change |url=https://climate.nasa.gov/causes |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508000022/https://climate.nasa.gov/causes/ |archive-date=8 May 2019 |access-date=8 May 2019 |website=Climate Change: Vital Signs of the Planet |publisher=NASA}}</ref>
Bisa ka'ida, cimma fitar da hayaki ta hanyar rage hayaki da cire carbon dioxide (CDR) na iya dakatar da dumamar duniya. Koyaya, raguwar hayaki ya ci gaba da raguwa ga manufofi, kuma CDR mai girma bazai yiwu ba.<ref>{{Cite journal |last=Hansson |first=Anders |last2=Anshelm |first2=Jonas |last3=Fridahl |first3=Mathias |last4=Haikola |first4=Simon |date=2021-04-29 |title=Boundary Work and Interpretations in the IPCC Review Process of the Role of Bioenergy With Carbon Capture and Storage (BECCS) in Limiting Global Warming to 1.5°C |journal=Frontiers in Climate |language=en |volume=3 |bibcode=2021FrCli...3.3224H |doi=10.3389/fclim.2021.643224 |doi-access=free}}</ref> Rahoton Shirin Muhalli na Majalisar Dinkin Duniya na 2024 (UNEP) ya ce manufofi na yanzu na iya haifar da 3.1 ° C alkawuran da kuma alkawuran rage hayaki na iya haifar wa 1.9 ° C dumama. : na goma sha takwas
SRM tana da niyyar kara hasken duniya (albedo) ta hanyar canza yanayi ko farfajiyar don nuna karin hasken rana. Karin kashi 1% a cikin albedo na duniya na iya rage tilasta radiative da 2.35 W / m2, yana kawar da mafi yawan dumama daga yawan iskar gas na yanzu. Karin kashi 2% na iya magance tasirin dumama na ninka [[carbon dioxide]] na yanayi. : 625 {{Rp|625}}
Ba kamar rage hayaki ba ko CDR, SRM na iya rage yanayin zafi na duniya a cikin watanni na turawa. :{{Rp|vii}} <ref name=":0"/>: 14 Wannan saurin sakamako yana nufin SRM na iya taimakawa wajen iyakance mummunar tasirin yanayi yayin da rage fitar da hayaki da CDR ke karuwa. Koyaya, SRM ba zai rage yawan carbon dioxide na yanayi ba, ma'ana cewa ƙarancin teku da sauran tasirin canjin yanayi za su ci gaba.
Rahoton Bincike na shida na [[Kungiyar gwamnatoci a kan Canjin Yanayi|IPCC]] ya jaddada cewa SRM ba madadin rage fitar da hayaki ba ne ko CDR, yana mai cewa: "Akwai babban yarjejeniya a cikin wallafe-wallafen cewa don magance haɗarin canjin yanayi, SRM ba zai iya zama babban martani na manufofi ga canjin yanayi ba kuma, a mafi kyau, kari ne don cimma matsakaicin ci gaba ko matakan fitar da CO2 a duniya". :{{Rp|1489}}
Dimming na duniya yana ba da shaidar yiwuwar tasirin SRM da ƙarin gaggawa na canjin yanayi da mutum ya haifar. Hanyoyin masana'antu sun kara yawan aerosols a cikin troposphere, ko ƙananan yanayi. Wannan ya sanyaya duniya, ya kawar da wasu dumamar duniya, : 855-857 wanda ya haifar da haskakawar aerosol (tushen allurar aerosol na stratospheric) da kuma kara haskakawar girgije (tushon Hasken girgije na ruwa). <ref name="IPCC_AR6_WGI_SRM" /> : 860-861 Kamar yadda tsari ya rage tropospheric aerosols, dimming na duniya ya ragu kuma duniya ta yi zafi da sauri.<ref name="IPCC_AR6_WGI_SRM" /> : 851–853 {{Rp|pages=851–853}}
== Tarihi ==
A shekara ta 1965, a lokacin gwamnatin Shugaban Amurka Lyndon B. Johnson, Kwamitin Ba da Shawara kan Kimiyya na Shugaban kasa ya ba da rahoton ''Maido da Ingancin Muhalli'', rahoton farko wanda ya yi gargadi game da mummunar tasirin hayakin carbon dioxide daga amfani da man fetur. Don magance dumamar duniya, rahoton ya ambaci "da gangan kawo game da sauye-sauyen yanayi," gami da "haɓaka albedo, ko reflectivity, na Duniya". <ref>{{Cite web |year=2013 |title=Geoengineering: A Short History |url=https://foreignpolicy.com/2013/09/03/geoengineering-a-short-history/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190522072545/https://foreignpolicy.com/2013/09/03/geoengineering-a-short-history/ |archive-date=22 May 2019 |access-date=7 June 2021 |publisher=Foreign Policy}}</ref>
A shekara ta 1974, [[Climatology|masanin yanayin yanayi]] na Rasha Mikhail Budyko ya ba da shawarar cewa idan dumamar duniya ta zama babbar barazana, ana iya magance ta ta hanyar sakin aerosols a cikin stratosphere. Ya ba da shawarar cewa jirgin sama mai cin wuta zai iya samar da aerosols wanda zai nuna hasken rana daga Duniya, yana sanyaya duniya.<ref>{{Cite journal |last=Budyko |first=M. I. |year=1977 |title=On present-day climatic changes |url=http://tellusa.net/index.php/tellusa/article/view/11347 |journal=Tellus |language=en |volume=29 |issue=3 |pages=193–204 |bibcode=1977Tell...29..193B |doi=10.1111/j.2153-3490.1977.tb00725.x |url-access=subscription}}</ref> : 38 {{Rp|38}}
Tare da Cire carbon dioxide, an tattauna SRM a ƙarƙashin babban ra'ayi na geoengineering a cikin rahoton canjin yanayi na 1992 daga Kwalejin Kasa ta Amurka. An buga sakamakon farko da aka tsara da kuma labarin bita akan SRM a cikin 2000.<ref>{{Cite journal |last=Govindasamy |first=Bala |last2=Caldeira |first2=Ken |date=2000-07-15 |title=Geoengineering Earth's radiation balance to mitigate CO₂-induced climate change |url=https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1029/1999GL006086 |journal=Geophysical Research Letters |language=en |volume=27 |issue=14 |pages=2141–2144 |bibcode=2000GeoRL..27.2141G |doi=10.1029/1999GL006086 |issn=0094-8276}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Keith |first=David W. |date=2000 |title=Geoengineering the Climate: History and Prospect |url=https://www.annualreviews.org/content/journals/10.1146/annurev.energy.25.1.245 |journal=Annual Review of Energy and the Environment |language=en |volume=25 |issue=1 |pages=245–284 |doi=10.1146/annurev.energy.25.1.245 |issn=1056-3466}}</ref> A shekara ta 2006, Laureate Nobel Paul Crutzen ya buga wata takarda mai tasiri da ke jayayya cewa, saboda rashin isasshen rage iskar gas, bai kamata a watsar da bincike kan yiwuwar da sakamakon muhalli na SRM ba.<ref>{{Cite journal |last=Crutzen |first=Paul J. |date=2006-07-25 |title=Albedo Enhancement by Stratospheric Sulfur Injections: A Contribution to Resolve a Policy Dilemma? |journal=Climatic Change |language=en |volume=77 |issue=3 |pages=211–220 |bibcode=2006ClCh...77..211C |doi=10.1007/s10584-006-9101-y |issn=1573-1480 |s2cid=154081541 |doi-access=free}}</ref>
== Hanyoyi ==
=== Injin aerosol na Stratospheric (SAI) ===
[[Fayil:VulcanoPinatuboJune1991.gif|thumb|250x250px|Pinatubo eruption cloud: Wannan dutsen mai fitattun wuta ya fitar da adadi mai yawa na stratospheric sulfur aerosols, inganta fahimtar allurar aerosol ta stratospherical (SAI).]]
{{Excerpt|Chemtrail conspiracy theory}}Don allurar aerosol ta stratospheric (SAI), za a gabatar da ƙananan barbashi a cikin sararin samaniya don nuna hasken rana da kuma haifar da dimming na duniya. Daga cikin dukkan hanyoyin SRM da aka gabatar, SAI ta sami kulawa mafi tsawo. [[Kungiyar gwamnatoci a kan Canjin Yanayi|IPCC]] ta kammala a cikin 2021 cewa SAI "shi ne hanyar SRM da aka fi bincike, tare da babban yarjejeniya cewa zai iya iyakance dumama zuwa ƙasa da 1.5 ° C. " :{{Rp|350}} Wannan dabarar za ta sake maimaita Abubuwan sanyaya na halitta da aka lura bayan manyan fashewar [[Dutsen Volcano|dutsen wuta]]. : 627 {{Rp|627}}
Babban damuwa tare da SAI shine yiwuwar jinkirta dawo da [[Lemar Sararin Samaniya|Layer na ozone]], dangane da abin da ake amfani da aerosols. : 21 {{Rp|21}}
=== Hasken girgije na ruwa (MCB) ===
{{Excerpt|Marine cloud brightening}}
[[Fayil:Cirrus_fibratus_and_Cirrocumulus.jpg|right|thumb|Girgije na Cirrus yana haɗuwa cikin girgije na cirrocumulus]]
''Cirrus cloud thinning (CCT)'' ya haɗa da [[shuka]] girgije na cirrus don rage kaurin gani da rage rayuwar girgije, yana ba da damar ƙarin radiation mai tsawo don tserewa cikin sararin samaniya. : 628 {{Rp|628}}
Girgije na Cirrus gabaɗaya suna da tasirin dumama. Ta hanyar watsar da su ta hanyar shiga tsakani, CCT na iya inganta ikon Duniya na fitar da zafi. Koyaya, hanyar ta kasance ba ta da tabbas, kamar yadda wasu binciken suka nuna cewa CCT na iya haifar da dumama maimakon sanyaya saboda hadaddun hulɗar girgije-aerosol.<ref>{{Cite journal |last=Storelvmo |first=T. |last2=Herger |first2=N. |date=2014 |title=Cirrus cloud seeding has potential to cool climate |journal=Geophysical Research Letters |volume=41 |issue=20 |pages=2014GL061652 |doi=10.1002/2014GL061652 |doi-broken-date=1 July 2025}}</ref>
Wannan hanyar sau da yawa ana haɗa ta tare da SRM duk da aiki da farko ta hanyar kara radiation mai fita maimakon rage radiation mai shigowa. : 624 {{Rp|624}}
=== Yankunan da ke nunawa ===
[[Kungiyar gwamnatoci a kan Canjin Yanayi|IPCC]] ta bayyana gyaran albedo na farfajiyar a matsayin "ƙara albedo na teku ta hanyar ƙirƙirar microbubbles;... fentin rufin gine-gine fari...; ƙara albedo na ƙasar noma, ƙara kayan nunawa don ƙara albedo kankara na teku". :{{Rp|624}}
Za'a iya la'akari da hanyoyin da suka danganci ƙasa kuma za su sami iyakantaccen tasirin duniya. :{{Rp|624}}">: 624  Duk da yake ana iya samun sanyaya birane ta hanyar [[Rashin sanyaya na rana|rufin da ke nunawa]] da kuma shimfidar hanya, babban gyare-gyaren albedo na hamada na iya canza yanayin hazo na yanki.<ref name="IPCC_AR6_WGI_SRM" /> :{{Rp|629}} An ba da shawarar rufe kankara tare da kayan nunawa don jinkirta narkewa, kodayake yiwuwar da tasiri a sikelin ya kasance ba a tabbatar da shi ba.<ref name="IPCC_AR6_WGI_SRM" /> : 629
=== Hanyoyin da suka danganci sararin samaniya ===
[[Fayil:Znamya-2.jpg|thumb|Znamya-2, gwajin madubi na sararin samaniya wanda Rasha ta gudanar a cikin shekarun 1990]]
SRM na sararin samaniya ya haɗa da tura madubai, ƙwayoyin nunawa, ko tsarin inuwa a ƙananan yanayin duniya, yanayin geosynchronous, ko kusa da L1 Lagrange tsakanin Duniya da Rana. Ba kamar hanyoyin yanayi ba, hanyoyin sararin samaniya ba za su tsoma baki kai tsaye tare da tsarin yanayi na Duniya ba.
MCB na iya tsada, a cewar UNEP, $ 1 zuwa biliyan 2 a kowace W / m2 na tilasta radiative mara kyau, <ref name=":0"/>: 32 wanda ke nuna $ 1.5 zuwa biliyan 3 a kowace digiri.
== Tasirin ==
=== Halin da za a iya rage canjin yanayi ===
[[Fayil:Projections_of_temperature_and_precipitation_under_moderate_SRM.jpg|thumb|330x330px|An tsara zafin jiki na ƙarshen ƙarni (T) da hazo (P) dangane da yanayin masana'antu don (a) hanyar maida hankali ta RCP4.5 ("babu geo"), da (b) RCP4. 5 tare da SRM ("tare da geo") don rage matsakaicin dumamar duniya zuwa 1.5 ° C]]
=== Malamai ===
Ya zuwa 2024, an kashe kusan dala miliyan 200 a kan binciken SRM, tare da kudaden shekara-shekara sun karu zuwa sama da dala miliyan 30 a cikin 'yan shekarun nan.<ref name=":22">{{Cite journal |last=((SRM360 Team)) |date=May 14, 2025 |title=SRM Funding Overview |url=https://srm360.org/article/srm-funding-overview/ |journal=SRM360}}</ref> Ya zuwa Mayu 2025, an ba da ƙarin $ 164 don 2025-2029.
==== Gwamnatoci ====
Ya zuwa 2025, kashi 42% na kudaden bincike sun fito ne daga gwamnatoci.<ref name=":222">{{Cite journal |last=((SRM360 Team)) |date=May 14, 2025 |title=SRM Funding Overview |url=https://srm360.org/article/srm-funding-overview/ |journal=SRM360}}</ref> Kasashen da suka ba da kuɗin binciken SRM sun haɗa da Amurka, Burtaniya, Ostiraliya, [[Argentina]], Jamus, China, Finland, Norway, da [[Japan]], da Tarayyar Turai.<ref name=":102">{{Cite web |date=13 November 2018 |title=Funding for Solar Geoengineering from 2008 to 2018 |url=https://geoengineering.environment.harvard.edu/blog/funding-solar-geoengineering |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210606113344/https://geoengineering.environment.harvard.edu/blog/funding-solar-geoengineering |archive-date=6 June 2021 |access-date=2021-06-06 |website=geoengineering.environment.harvard.edu |language=en}}</ref>
NOAA a Amurka ta kashe dala miliyan 22 daga 2019 zuwa 2022, tare da wasu gwaje-gwaje na waje kawai da aka gudanar.<ref>{{Cite web |last=Temple |first=James |date=July 1, 2022 |title=The US government is developing a solar geoengineering research plan |url=https://www.technologyreview.com/2022/07/01/1055324/the-us-government-is-developing-a-solar-geoengineering-research-plan/ |access-date=16 April 2022 |publisher=MIT Technology Review}}</ref> Ya zuwa 2024, NOAA tana ba da kusan dala miliyan 11 a kowace shekara ta hanyar shirin binciken injiniyan hasken rana.<ref name=":14">{{Cite web |last=Temple |first=James |date=14 June 2024 |title=This London nonprofit is now one of the biggest backers of geoengineering research |url=https://www.technologyreview.com/2024/06/14/1093778/foundations-are-lining-up-to-fund-geoengineering-research/ |access-date=2025-01-15 |website=MIT Technology Review |language=en}}</ref>
A cikin 2025, gwamnatin Burtaniya ta saka hannun jari sama da fam miliyan 60 a kan binciken SRM, wanda ya haɗa da gwaje-gwaje na geoengineering na waje.<ref name="guardian2025apr">{{Cite web |last=Carrington |first=Damian |date=22 Apr 2025 |title=UK scientists to launch outdoor geoengineering experiments |url=https://www.theguardian.com/environment/2025/apr/22/uk-scientists-outdoor-geoengineering-experiments |access-date=27 Apr 2025 |website=the Guardian}}</ref> A ƙarshen 2024, Cibiyar Bincike da Invention, wata hukumar samar da kudade ta Burtaniya, ta ba da sanarwar cewa za a samar da kudaden bincike na fam miliyan 57 (kimanin dala miliyan 75) don tallafawa [[Binciken Shirin Yanayi|ayyukan]] da ke bincika "Climate Cooling". Wannan ya haɗa da gwaje-gwaje na waje. An sanar da masu neman nasara a cikin 2025.<ref>{{Cite web |title=Exploring Climate Cooling |url=https://www.aria.org.uk/opportunity-spaces/future-proofing-our-climate-and-weather/exploring-climate-cooling |access-date=15 January 2025 |website=ARIA}}</ref> Shirin, tare da wani shirin fam miliyan 10 na Majalisar Binciken Muhalli ta Halitta ta sanya Burtaniya "ɗaya daga cikin manyan masu ba da kuɗi na binciken injiniya a duniya". <ref name="guardian2025apr" /> <ref name="ukri2025apr">{{Cite web |date=3 Apr 2025 |title=Modelling the impact of solar radiation modification |url=https://www.ukri.org/news/modelling-the-impact-of-solar-radiation-modification/ |access-date=27 Apr 2025 |website=UKRI – UK Research and Innovation}}</ref>
==== Ayyukan jin kai ====
== Hamayya da turawa da bincike ==
Hamayya da bincike da tura SRM ya fito ne daga kungiyoyi masu gwagwarmaya wadanda ba na gwamnati ba (NGOs), malamai, <ref name=":3">{{Cite journal |last=Biermann |first=Frank |last2=Oomen |first2=Jeroen |last3=Gupta |first3=Aarti |last4=Ali |first4=Saleem H. |last5=Conca |first5=Ken |last6=Hajer |first6=Maarten A. |last7=Kashwan |first7=Prakash |last8=Kotzé |first8=Louis J. |last9=Leach |first9=Melissa |last10=Messner |first10=Dirk |last11=Okereke |first11=Chukwumerije |last12=Persson |first12=Åsa |last13=Potočnik |first13=Janez |last14=Schlosberg |first14=David |last15=Scobie |first15=Michelle |date=May 2022 |title=Solar geoengineering: The case for an international non-use agreement |url=https://wires.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/wcc.754 |journal=WIREs Climate Change |language=en |volume=13 |issue=3 |bibcode=2022WIRCC..13E.754B |doi=10.1002/wcc.754 |issn=1757-7780}}</ref> da masu tsara manufofi na Jamhuriyar Amurka. <ref name=":18">{{Cite web |date=2025-02-27 |title=Proposed 'weather control' bans surge across US states |url=https://www.france24.com/en/live-news/20250227-proposed-weather-control-bans-surge-across-us-states |access-date=2025-04-04 |website=AFP |language=en}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |last=Maruf |first=Ramishah |last2=Miller |first2=Brandon |date=2025-03-25 |title=State lawmakers are looking to ban non-existent 'chemtrails.' It could have real-life side effects. |url=https://edition.cnn.com/2025/03/25/climate/state-bills-chemtrails-geoengineering-ban/index.html |access-date=2025-04-04 |website=CNN |language=en}}</ref><ref name=":19">{{Cite journal |last=Putman |first=Ceri |date=2025-04-01 |title=A Growing Number of US States Consider Bills to Ban Geoengineering |url=https://srm360.org/perspective/us-states-consider-bills-to-ban-geoengineering/ |journal=SRM360 |language=en-US}}</ref> Damuwa ta yau da kullun sun haɗa da cewa SRM na iya lalata ƙoƙarin rage hayakin gas, ya zama da wahala a yi mulki a sikelin duniya, ko haifar da tashin hankali da rikici na duniya. Masu adawa galibi suna jaddada cewa ragewa mai ƙarfi zai kuma ba da fa'idodin lafiyar jama'a da muhalli, kamar rage gurɓataccen iska, wanda za'a iya hana shi idan SRM ta sami ƙarfi.<ref name=":20">{{Cite web |title=CAN Position: Solar Radiation Modification (SRM), September 2019 |url=https://climatenetwork.org/resource/can-position-solar-radiation-modification-srm-september-2019/ |access-date=2024-06-09 |website=Climate Action Network |language=en-GB}}</ref>
=== Ƙungiyoyin bayar da shawarwari ===
Kungiyar ETC, wata kungiya mai zaman kanta da ke mai da hankali kan tasirin zamantakewa da tattalin arziki da muhalli na fasahar da ke tasowa, ta kasance ta farko a adawa da binciken SRM.<ref>{{Cite web |title=Climate & Geoengineering {{!}} ETC Group |url=https://www.etcgroup.org/issues/climate-geoengineering |access-date=2024-03-10 |website=www.etcgroup.org |language=en}}</ref> Daga baya Gidauniyar Heinrich Böll ta shiga, wata kungiya ta siyasa ta Jamus da ke da alaƙa da Green Party, da [[Cibiyar Shariar Muhalli ta Duniya|Cibiyar Shari'ar Muhalli ta Duniya]]. <ref>{{Cite web |title=Geoengineering {{!}} Heinrich Böll Stiftung |url=https://www.boell.de/en/tags/geoengineering |access-date=2024-03-10 |website=www.boell.de |language=en |archive-date=2024-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310092038/https://www.boell.de/en/tags/geoengineering |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Geoengineering |url=https://www.ciel.org/issue/geoengineering/ |access-date=2024-03-10 |website=Center for International Environmental Law |language=en-US}}</ref> Cibiyar Ayyukan Yanayi, cibiyar sadarwa ta duniya ta kungiyoyi da ke inganta aikin yanayi, tana kuma adawa da gwaje-gwaje na waje da amfani da SRM.<ref name=":20"/>
A cikin 2021, masu bincike a [[Jami'ar Harvard]] sun dakatar da shirye-shiryen don gwajin filin SRM a Sweden bayan adawa daga Majalisar Saami, ƙungiyar masu ba da shawara ta asali. Majalisar ta ki amincewa da gwajin jirgin sama a kan ƙasar kakanninsu.<ref>{{Cite web |last=Dunleavy |first=Haley |date=2021-07-07 |title=An Indigenous Group's Objection to Geoengineering Spurs a Debate About Social Justice in Climate Science |url=https://insideclimatenews.org/news/07072021/sami-sweden-objection-geoengineering-justice-climate-science/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210719174859/https://insideclimatenews.org/news/07072021/sami-sweden-objection-geoengineering-justice-climate-science/ |archive-date=19 July 2021 |access-date=2021-07-19 |website=Inside Climate News |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2 March 2021 |title=Open letter requesting cancellation of plans for geoengineering related test flights in Kiruna |url=https://www.saamicouncil.net/news-archive/open-letter-requesting-cancellation-of-plans-for-geoengineering |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210719174859/https://www.saamicouncil.net/news-archive/open-letter-requesting-cancellation-of-plans-for-geoengineering |archive-date=19 July 2021 |access-date=2021-07-19 |website=Sámiráđđi |language=no-NO}}</ref> Kodayake jirgin ba zai fitar da wani abu ba, Majalisar Saami ta soki rashin shawarwari kuma ta nuna damuwa game da ɗabi'a da haɗarin SRM.
Kungiyar malamai da masu ba da shawara sun ba da shawarar "Yarjejeniyar Kasa da Kasa ta Duniya kan Injiniyancin Hasken rana, " tana kira ga gwamnatoci da su hana kudade, gwaji, ba da izini, turawa, da kuma halatta ma'aikata na SRM, wanda suke jayayya yana da haɗari sosai, ba za a iya sarrafawa ba, kuma mai yiwuwa ya lalata ragewa. Ya zuwa watan Disamba na shekara ta 2024, kusan masana kimiyya 540 <ref name=":142">{{Cite web |title=Signatories |url=https://www.solargeoeng.org/non-use-agreement/signatories/ |access-date=2024-03-14 |website=Solar Geoengineering Non-Use Agreement |language=en-US}}</ref> da kungiyoyin bayar da shawarwari 60 sun goyi bayan kokarin su. <ref name=":152">{{Cite web |title=Endorsements |url=https://www.solargeoeng.org/non-use-agreement/endorsements/ |access-date=2024-03-14 |website=Solar Geoengineering Non-Use Agreement |language=en-US}}</ref> Kodayake kamfen ɗin ya bayyana tsohon a matsayin "masu kimiyya," yawancin su masana kimiyya ne na zamantakewa. An kaddamar da kamfen ɗin su tare da wata kasida a cikin wata mujallar ilimi, Wiley Interdisciplinary Reviews (WIREs): Climate Change . <ref name=":3"/> Shirin bai bayyana ainihin tushen kudadensa ba.<ref>{{Cite web |last=Solar Geoengineering Non-Use Agreement |title=Funding Transparency |url=https://www.solargeoeng.org/funding-transparency/}}</ref>
Wannan mujallar daga baya ta buga abubuwa biyu masu biyo baya. Na farko, mai bugawa, ''Wiley'', ya haɗa bayanin edita ga rubutun da ke nuna rikice-rikice na sha'awa a cikin tsarin bita. Mike Hulme, babban editan mujallar wanda ya kula da sake dubawa na labarin don WIREs Climate Change, ya hada hannu da wani labarin da ya gabata, wanda wata mujallar ta ƙi. Wiley ya kammala cewa wannan rikici ne na sha'awa. Hulme ya yi murabus a matsayin babban edita a lokacin binciken mai bugawa.<ref>{{Cite journal |date=September 2023 |title=Solar geoengineering: The case for an international non-use agreement by Biermann et al. ( DOI : 10.1002/wcc.754) |url=https://wires.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/wcc.835 |journal=WIREs Climate Change |language=en |volume=14 |issue=5 |bibcode=2023WIRCC..14E.835. |doi=10.1002/wcc.835 |issn=1757-7780}}</ref>
Na biyu, a cikin martani da aka buga, wani rukuni na malamai suna jayayya cewa kamfen ɗin "Yarjejeniyar Amfani" ya ɓata yanayin bincike kuma ya wuce gona da iri haɗarin gwaji. Sun yi jayayya cewa irin wannan yarjejeniya za ta hana binciken kimiyya na gaskiya, ta ware muryoyi daga kasashe masu tasowa, kuma ta hana gudanar da alhakin fasahar da ke tasowa.<ref>{{Cite journal |last=Parson |first=Edward A. |last2=Buck |first2=Holly J. |last3=Jinnah |first3=Sikina |last4=Moreno-Cruz |first4=Juan |last5=Nicholson |first5=Simon |date=September 2024 |title=Toward an evidence-informed, responsible, and inclusive debate on solar geoengineering: A response to the proposed non-use agreement |url=https://wires.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/wcc.903 |journal=WIREs Climate Change |language=en |volume=15 |issue=5 |bibcode=2024WIRCC..15E.903P |doi=10.1002/wcc.903 |issn=1757-7780 |url-access=subscription}}</ref>
=== Masu tsara manufofi na Jamhuriyar Amurka ===
Tun daga shekara ta 2024, kuma musamman bayan sake zaben [[Donald Trump]] a matsayin Shugaban Amurka, 'yan majalisa a akalla jihohin Amurka 28 sun gabatar ko tallafawa takardun kudi don hana SRM ko ayyukan da suka danganci.<ref>{{Cite journal |last=White |first=Rebekah |date=3 April 2025 |title=Failure to Communicate |url=https://www.science.org/content/article/geoengineering-fight-climate-change-if-public-can-convinced |journal=Science |volume=388 |issue=6742 |pages=20–24 |doi=10.1126/science.z0g6jc4 |pmid=40179177 |url-access=subscription}}</ref> Wadannan kokarin sau da yawa suna nufin SRM da gyaran yanayi musamman.<ref name=":18"/> Wadannan takardun kudi suna da tasiri daga ka'idar makirci ta chemtrails . <ref name=":4"/> A cikin 2024, Tennessee ta kafa irin wannan lissafin, an amince da shi tare da layin jam'iyya kuma Gwamna Bill Lee ya sanya hannu a cikin doka. <ref>{{Cite web |last=LegiScan |title=Roll Call: TN SB2691 {{!}} 2023-2024 {{!}} 113th General Assembly |url=https://legiscan.com/TN/rollcall/SB2691/id/1418530}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Putman |first=Ceri |date=2025-04-01 |title=A Growing Number of US States Consider Bills to Ban Geoengineering |url=https://srm360.org/news-reaction/us-states-consider-bills-to-ban-geoengineering/ |journal=SRM360 |language=en-US}}</ref> A shekara ta gaba, Florida ta kafa irin wannan, bayan da Gwamna Ron DeSantis ya sanya hannu.<ref>{{Cite web |last=Talcott |first=Anthony |date=2025-06-30 |title=Florida weather-control ban takes effect this week. Here's what that means |url=https://www.clickorlando.com/news/politics/2025/06/30/florida-weather-control-ban-takes-effect-this-week-heres-what-that-means/ |access-date=2025-07-06 |website=WKMG |language=en}}</ref> Majalisa ta Amurka Marjorie Taylor Greene ta sanar da shirin ta na gabatar da irin wannan lissafin tarayya wanda zai sanya SRM na waje ko ayyukan gyaran yanayi Laifi.
Mambobin gwamnatin Trump sun amince da kokarin. Sakataren Lafiya da Ayyukan Dan Adam a cikin gwamnatin Trump, Robert F. Kennedy Jr. ya buga a kan [[Twitter|X]] : "Jihohin 24 sun matsa don hana geoengineering yanayin mu ta hanyar zubar da 'yan kasarmu, hanyoyin ruwa da shimfidar wurare tare da guba. Wannan motsi ne kowane MAHA ( Sake Amurka Lafiya Again ) yana buƙatar tallafawa. HHS za ta yi nata bangaren. " <ref name=":4"/> Lokacin da Hukumar Kare Muhalli ta Amurka ta dauki mataki a kan farawa Make Sunsets (duba ƙasa), An nakalto Manajan EPA Lee Zeldin a cikin sanarwar manema labarai na hukumar, yana mai cewa: "Ma'anar cewa mutane, da goyon bayan 'yan jari-hujja, suna sanya ma'auni na gurɓataccen iska a cikin iska don sayar da ƙididdiga na 'sanyi' ya nuna yadda tsattsauran ra'ayi ya wuce gona da iri." <ref name=":21">{{Cite web |last=United States Environmental Protection Agency |date=15 April 2025 |title=EPA Demands Answers from Unregulated Geoengineering Start-Up Launching Sulfur Dioxide into the Air |url=https://www.epa.gov/newsreleases/epa-demands-answers-unregulated-geoengineering-start-launching-sulfur-dioxide-air |access-date=2025-04-18 |website=www.epa.gov |language=en}}</ref>
== Al'umma da al'adu ==
Make Sunsets <ref>{{Cite web |title=Make Sunsets |url=https://makesunsets.com/ |access-date=2024-03-09 |website=makesunsets.com}}</ref> wani farawa ne mai zaman kansa wanda ke siyar da "ƙididdigar sanyaya" don ƙananan ayyukan SRM, yana da'awar cewa kowane US $ 10 yana rage tasirin dumama na tan ɗaya na carbon dioxide na shekara guda. <ref name="Sun&Stars">{{Cite web |last=Simon |first=Julia |date=April 21, 2024 |title=Startups want to cool Earth by reflecting sunlight. There are few rules and big risks |url=https://www.npr.org/2024/04/21/1244357506/earth-day-solar-geoengineering-climate-make-sunsets-stardust |access-date=2024-06-11 |website=[[NPR]] |quote=}}</ref> Kamfanin ya saki balloons dauke da helium da sulfur dioxide. Make Sunsets ya gudanar da wasu ayyukansa na farko a Mexico, wanda ya sa gwamnatin Mexico ta sanar da niyyar hana gwaje-gwajen SRM a cikin iyakokinta.<ref name=":6">{{Cite web |last=Secretaría de Medio Ambiente y Recursos |first=Gobierno de México |title=La experimentación con geoingeniería solar no será permitida en México |url=https://www.gob.mx/semarnat/prensa/la-experimentacion-con-geoingenieria-solar-no-sera-permitida-en-mexico?idiom=es |access-date=2024-10-16 |website=gob.mx |language=es}}</ref> Ko da wadanda ke ba da shawara don ƙarin bincike game da SRM suna sukar aikin Make Sunsets. A watan Afrilu na shekara ta 2025, Hukumar Kare Muhalli ta Amurka ta bukaci bayani daga farawa game da sakin sulfur dioxide a cikin yanayi.<ref name=":21"/>
Gabaɗaya, ra'ayin jama'a game da SRM yana da ƙwarewa, mai rikitarwa, kuma ya dogara da mahallin, tare da ƙarin tallafi ga bincike fiye da turawa. :: 100 Sanarwar jama'a game da SRM ya kasance ƙasa a duniya, tare da 75-80% na masu amsawa a cikin binciken da aka yi kwanan nan da kasashe da yawa da suka ba da rahoton ƙarancin ko babu sanarwa.<ref name=":12" /> : 96 Duk da wannan, binciken kimiyyar zamantakewa game da halayen jama'a game da SRM yana girma da rarrabuwa, kodayake Burtaniya, Amurka, da Jamus har yanzu suna mamaye wallafe-wallafen ilimi na yanzu.<ref name=":12" /> : Ra'ayi na jama'a a Kudancin Duniya ya kasance ba a bincika shi sosai ba, kodayake binciken da yawa har zuwa yanzu suna samun kyakkyawar buɗewa ga SRM a can, inda ake ganin tasirin yanayi a matsayin mafi sauri.<ref name=":12" /> : 100-101 Ta hanyar hanya, bincike ya sauya zuwa binciken da aka yi, amma damuwa ta kasance game da dorewar abubuwan da aka fi so da aka ba da ƙarancin ilimin asali.<ref name=":12" /> : 98 : 98
A cikin binciken, ra'ayoyin jama'a suna tsarawa ta hanyar dabi'u, haɗarin yanayi, da kuma yadda aka tsara SRM. Damuwa na yau da kullun sun haɗa da tsoron sauya sauyawa, rashin daidaituwa na shiga tsakani a cikin tsarin yanayi, adalci da daidaito, da kuma sha'awar sanar da tuntuɓar jama'a kafin amfani. : 99-: 100 gabaɗaya ana kallon shi da ƙarancin kyau fiye da rage hayaki da kuma cire carbon dioxide.<ref name=":12" /> : Mutanen Turai 99 sun fi karuwa, musamman a cikin ƙasashe na tsakiya da na arewa (misali Jamus, Austria, Switzerland), yayin da mutanen kudancin Turai da na Kudancin Duniya suka fi karɓa, musamman lokacin da suke fuskantar matsanancin yanayin yanayi.<ref name=":12" /> : 98 Wasu karatu sun kuma nuna alaƙa tsakanin SRM da ka'idojin makirci, kamar chemtrails, wanda zai iya ƙara rikitar da fahimtar jama'a.<ref name=":12" /> : 100
== Manazarta ==
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
acyw3ssddzqhikky2y2okv36clvdoje
Tunanin CLAW
0
108688
825890
678560
2026-04-24T17:10:34Z
Pharouqenr
25549
825890
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Hasashen CLAW''' yana ba da shawarar madauki mara kyau wanda ke aiki tsakanin yanayin yanayin teku da [[Climate|yanayin]] duniya.<ref name="CLAW87">{{Cite journal |last=Charlson, R. J., [[James Lovelock|Lovelock, J. E.]], Andreae, M. O. and Warren, S. G. |year=1987 |title=Oceanic phytoplankton, atmospheric sulphur, cloud albedo and climate |journal=Nature |volume=326 |issue=6114 |pages=655–661 |bibcode=1987Natur.326..655C |doi=10.1038/326655a0 |s2cid=4321239}}</ref> Hasashen yana ba da shawarar musamman cewa phytoplankton na musamman waɗanda ke samar da dimethyl sulfide suna amsawa ga bambance-bambancen tilasta yanayi, kuma waɗannan martanin suna aiki don daidaita yanayin [[Sararin Samaniya na Duniya|yanayin duniya]] . Robert Jay Charlson, James Lovelock, Meinrat Andreae da Stephen G. Warren sun gabatar da ra'ayin CLAW, kuma ya ɗauki acronym daga harafin farko na sunayen sunayensu. <ref name="andreae95">{{Cite journal |last=Andreae, M. O., Elbert, W. and Demora, S. J. |year=1995 |title=Biogenic sulfur emissions and aerosols over the tropical South Atlantic, 3. Atmospheric dimethylsulfide, aerosols and cloud condensation nuclei |url=http://www.agu.org/pubs/crossref/1995/94JD02828.shtml |url-status=dead |journal=J. Geophys. Res. |volume=100 |issue=D6 |pages=11335–56 |bibcode=1995JGR...10011335A |doi=10.1029/94JD02828 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930183343/http://www.agu.org/pubs/crossref/1995/94JD02828.shtml |archive-date=2007-09-30 |access-date=2007-08-30}}</ref>
== Tunanin CLAW ==
[[Fayil:CLAW_hypothesis_graphic_1_AYool.png|right|thumb|{{Center|Schematic diagram of the CLAW hypothesis (Charlson ''et al.'', 1987)<ref name="CLAW87"/>}}]]
[[Fayil:CLAW_hypothesis_graphic_2_AYool.png|right|thumb|{{Center|Schematic diagram of the anti-CLAW hypothesis (Lovelock, 2006)<ref name="lovelock06"/>}}]]
Maganar ta bayyana madauki wanda ke farawa tare da karuwa a cikin [[makamashi]] da ke akwai daga rana yana aiki don kara yawan ci gaban phytoplankton ta hanyar ko dai tasirin ilimin lissafi (saboda yawan zafin jiki) ko ingantaccen [[photosynthesis]] (saboda karuwar irradiance). Wasu phytoplankton, irin su coccolithophorids, suna hada dimethylsulfoniopropionate (DMSP), kuma ingantaccen ci gaban su yana kara samar da wannan Osmolyte. Hakanan, wannan yana haifar da karuwa a cikin maida hankali ga samfurin lalacewa, dimethyl sulfide (DMS), na farko a cikin ruwan teku, sannan a cikin yanayi. DMS yana da oxidized a cikin yanayi don samar da sulfur dioxide, kuma wannan yana haifar da samar da Sulfate aerosols. Wadannan aerosols suna aiki ne a matsayin ƙwayoyin girgije kuma suna ƙara yawan ruwan girgije, wanda hakan ke ɗaga ruwan ruwa na girgije da yankin girgije. Wannan yana aiki don ƙara albedo na girgije, wanda ke haifar da ƙarin Hasken rana, da raguwar tilastawa wanda ya fara wannan jerin abubuwan da suka faru. Adadin da ke dama yana nuna zane-zane mai taƙaitawa. Lura cewa madauki na iya aiki a cikin madaidaiciya, irin wannan raguwar hasken rana yana haifar da rage girgije kuma ta haka ne ga karuwar adadin hasken rana da ke kaiwa saman duniya.
Wani muhimmin fasalin sarkar hulɗar da aka bayyana a sama shi ne cewa yana haifar da madauki mara kyau, inda canji ga tsarin yanayi (ƙaruwa / raguwar shigarwar hasken rana) a ƙarshe ana magance shi kuma ana rage shi ta hanyar madauki. Saboda haka, ra'ayin CLAW ya ba da misali na homeostasis na duniya ko tsarin daidaitawa mai rikitarwa, wanda ya dace da Ra'ayin Gaia wanda ɗayan marubutan asali na ra'ayin FLAW, James Lovelock ya tsara.
Wasu binciken da suka biyo baya game da ra'ayin CLAW sun gano shaidu don tallafawa tsarinsa, <ref name="andreae95">{{Cite journal |last=Andreae, M. O., Elbert, W. and Demora, S. J. |year=1995 |title=Biogenic sulfur emissions and aerosols over the tropical South Atlantic, 3. Atmospheric dimethylsulfide, aerosols and cloud condensation nuclei |url=http://www.agu.org/pubs/crossref/1995/94JD02828.shtml |url-status=dead |journal=J. Geophys. Res. |volume=100 |issue=D6 |pages=11335–56 |bibcode=1995JGR...10011335A |doi=10.1029/94JD02828 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930183343/http://www.agu.org/pubs/crossref/1995/94JD02828.shtml |archive-date=2007-09-30 |access-date=2007-08-30}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAndreae,_M._O.,_Elbert,_W._and_Demora,_S._J.1995">Andreae, M. O., Elbert, W. and Demora, S. J. (1995). [https://web.archive.org/web/20070930183343/http://www.agu.org/pubs/crossref/1995/94JD02828.shtml "Biogenic sulfur emissions and aerosols over the tropical South Atlantic, 3. Atmospheric dimethylsulfide, aerosols and cloud condensation nuclei"]. ''J. Geophys. Res''. '''100''' (D6): <span class="nowrap">11335–</span>56. [[Bibcode (identifier)|Bibcode]]:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1995JGR...10011335A 1995JGR...10011335A]. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1029/94JD02828|10.1029/94JD02828]]. Archived from <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[http://www.agu.org/pubs/crossref/1995/94JD02828.shtml the original]</span> on 2007-09-30<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2007-08-30</span></span>.</cite><span class="cs1-maint citation-comment" data-ve-ignore="true"><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[Samfuri:Cite journal|cite journal]]<nowiki>}}</nowiki></code>: CS1 maint: multiple names: authors list ([[:Category:CS1 maint: multiple names: authors list|link]])</span>
[[Category:CS1 maint: multiple names: authors list]]</ref> <ref>{{Cite journal |last=Cropp, R.A., Gabric, A.J., McTainsh, G.H., Braddock, R.D. and Tindale, N. |year=2005 |title=Coupling between ocean biota and atmospheric aerosols: Dust, dimethylsulphide, or artifact? |url=http://www.agu.org/pubs/crossref/2005/2004GB002436.shtml |url-status=dead |journal=Global Biogeochemical Cycles |volume=19 |issue=4 |pages=GB4002 |bibcode=2005GBioC..19.4002C |doi=10.1029/2004GB002436 |s2cid=13631729 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070831115731/http://www.agu.org/pubs/crossref/2005/2004GB002436.shtml |archive-date=2007-08-31 |access-date=2007-08-30 |hdl-access=free}}</ref> kodayake wannan ba daidai ba ne.<ref>{{Cite journal |last=Vallina, S. M., Simo, R., Gasso, S., De Boyer-Montegut, C., del Rio, E., Jurado, E. and Dachs, J. |year=2007 |title=Analysis of a potential "solar radiation dose-dimethylsulfide-cloud condensation nuclei" link from globally mapped seasonal correlations |url=http://www.agu.org/pubs/crossref/2007/2006GB002787.shtml |url-status=dead |journal=Global Biogeochemical Cycles |volume=21 |issue=2 |pages=GB2004 |bibcode=2007GBioC..21.2004V |doi=10.1029/2006GB002787 |s2cid=128377799 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930184144/http://www.agu.org/pubs/crossref/2007/2006GB002787.shtml |archive-date=2007-09-30 |access-date=2007-08-30 |hdl-access=free}}</ref> Sauran masu bincike sun ba da shawarar cewa tsarin CLAW-like na iya aiki a cikin sake zagayowar sulfur na Duniya ba tare da buƙatar wani bangare na halitta mai aiki ba.<ref>{{Cite journal |last=Shaw, G.E. |author-link=Glenn Edmond Shaw |last2=Benner, R.L. |last3=Cantrell, W. |last4=Clarke, A.D. |year=1998 |title=The regulation of climate: A sulfate particle feedback loop involving deep convection — An editorial essay |journal=Climate Change |volume=39 |pages=23–33 |doi=10.1023/A:1005341506115 |s2cid=150898991}}</ref> Wani labarin bita na 2014 ya soki ra'ayin saboda kasancewa mai sauƙin sauyawa kuma cewa tasirin na iya zama mafi rauni fiye da yadda aka tsara.<ref>{{Cite journal |last=Green |first=Tamara |last2=Hatton |first2=Angela |date=1 September 2014 |title=The CLAW hypothesis: a new perspective on the role of biogenic sulphur in the regulation of global climate |url=https://www.researchgate.net/publication/265384642 |journal=Oceanography and Marine Biology |volume=52 |pages=315–336 |doi=10.1201/b17143-7 |isbn=9780429161391}}</ref>
== Ra'ayi na Anti-CLAW ==
A cikin littafinsa na 2006 The Revenge of Gaia, Lovelock ya ba da shawarar cewa maimakon samar da ra'ayoyi mara kyau a cikin tsarin yanayi, abubuwan da ke cikin ra'ayin CLAW na iya yin aiki don ƙirƙirar kyakkyawan ra'ayi.
A karkashin dumamar duniya ta gaba, karuwar zafin jiki na iya rarraba teku ta duniya, rage wadatar abubuwan gina jiki daga zurfin teku zuwa Yankin euphotic mai amfani. Sakamakon haka, aikin phytoplankton zai ragu tare da faduwa a cikin samar da DMS. A cikin juyawa na ra'ayin CLAW, wannan raguwa a cikin samar da DMS zai haifar da raguwa a ƙwayoyin girgije da faduwar albedo na girgije. Sakamakon wannan zai zama ci gaba da [[Canjin yanayi|dumamar yanayi]] wanda zai iya haifar da ƙaramin samar da DMS (da kuma ci gaba da yanayin dumama). Adadin da ke dama yana nuna zane-zane mai taƙaitawa.
Shaida ga ra'ayin anti-CLAW an ƙuntata shi ta hanyar irin wannan rashin tabbas kamar waɗanda ke cikin juyin juya halin sulfur na ra'ayin CLAW. Koyaya, masu bincike da ke [[Computer simulation|kwaikwayon]] [[Primary production#Oceanic production|samar da farko na teku]] na gaba sun sami shaidar raguwar samarwa tare da karuwar rarraba teku, <ref name="cox002">{{Cite journal |last=Cox, P. M., Betts, R. A., Jones, C. D., Spall, S. A. and Totterdell, I. J. |year=2000 |title=Acceleration of global warming due to carbon-cycle feedbacks in a coupled climate model |journal=Nature |volume=408 |issue=6809 |pages=184–7 |bibcode=2000Natur.408..184C |doi=10.1038/35041539 |pmid=11089968 |s2cid=2689847}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Steinacher, M. |last2=Joos, F. |last3=Fr ¨ olicher, T. L. |last4=Bopp, L. |last5=Cadule, P. |last6=Cocco, V. |last7=Doney, S. C. |last8=Gehlen, M. |last9=Lindsay, K. |last10=Moore, J. K. |last11=Schneider, B. |last12=Segschneider, J. |name-list-style=amp |year=2010 |title=Projected 21st century decrease in marine productivity: a multi-model analysis |journal=Biogeosciences |volume=7 |issue=3 |pages=979–1005 |bibcode=2010BGeo....7..979S |doi=10.5194/bg-7-979-2010 |doi-access=free |hdl-access=free}}</ref> suna barin yiwuwar cewa irin wannan tsarin na iya kasancewa.
== Manazarta ==
{{Reflist|2}}
puuzfo9r8rpah35dlm6iylezbnq1ic6
825891
825890
2026-04-24T17:10:45Z
Pharouqenr
25549
825891
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Hasashen CLAW''' yana ba da shawarar madauki mara kyau wanda ke aiki tsakanin yanayin yanayin teku da [[Climate|yanayin]] duniya.<ref name="CLAW87">{{Cite journal |last=Charlson, R. J., [[James Lovelock|Lovelock, J. E.]], Andreae, M. O. and Warren, S. G. |year=1987 |title=Oceanic phytoplankton, atmospheric sulphur, cloud albedo and climate |journal=Nature |volume=326 |issue=6114 |pages=655–661 |bibcode=1987Natur.326..655C |doi=10.1038/326655a0 |s2cid=4321239}}</ref> Hasashen yana ba da shawarar musamman cewa phytoplankton na musamman waɗanda ke samar da dimethyl sulfide suna amsawa ga bambance-bambancen tilasta yanayi, kuma waɗannan martanin suna aiki don daidaita yanayin [[Sararin Samaniya na Duniya|yanayin duniya]]. Robert Jay Charlson, James Lovelock, Meinrat Andreae da Stephen G. Warren sun gabatar da ra'ayin CLAW, kuma ya ɗauki acronym daga harafin farko na sunayen sunayensu. <ref name="andreae95">{{Cite journal |last=Andreae, M. O., Elbert, W. and Demora, S. J. |year=1995 |title=Biogenic sulfur emissions and aerosols over the tropical South Atlantic, 3. Atmospheric dimethylsulfide, aerosols and cloud condensation nuclei |url=http://www.agu.org/pubs/crossref/1995/94JD02828.shtml |url-status=dead |journal=J. Geophys. Res. |volume=100 |issue=D6 |pages=11335–56 |bibcode=1995JGR...10011335A |doi=10.1029/94JD02828 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930183343/http://www.agu.org/pubs/crossref/1995/94JD02828.shtml |archive-date=2007-09-30 |access-date=2007-08-30}}</ref>
== Tunanin CLAW ==
[[Fayil:CLAW_hypothesis_graphic_1_AYool.png|right|thumb|{{Center|Schematic diagram of the CLAW hypothesis (Charlson ''et al.'', 1987)<ref name="CLAW87"/>}}]]
[[Fayil:CLAW_hypothesis_graphic_2_AYool.png|right|thumb|{{Center|Schematic diagram of the anti-CLAW hypothesis (Lovelock, 2006)<ref name="lovelock06"/>}}]]
Maganar ta bayyana madauki wanda ke farawa tare da karuwa a cikin [[makamashi]] da ke akwai daga rana yana aiki don kara yawan ci gaban phytoplankton ta hanyar ko dai tasirin ilimin lissafi (saboda yawan zafin jiki) ko ingantaccen [[photosynthesis]] (saboda karuwar irradiance). Wasu phytoplankton, irin su coccolithophorids, suna hada dimethylsulfoniopropionate (DMSP), kuma ingantaccen ci gaban su yana kara samar da wannan Osmolyte. Hakanan, wannan yana haifar da karuwa a cikin maida hankali ga samfurin lalacewa, dimethyl sulfide (DMS), na farko a cikin ruwan teku, sannan a cikin yanayi. DMS yana da oxidized a cikin yanayi don samar da sulfur dioxide, kuma wannan yana haifar da samar da Sulfate aerosols. Wadannan aerosols suna aiki ne a matsayin ƙwayoyin girgije kuma suna ƙara yawan ruwan girgije, wanda hakan ke ɗaga ruwan ruwa na girgije da yankin girgije. Wannan yana aiki don ƙara albedo na girgije, wanda ke haifar da ƙarin Hasken rana, da raguwar tilastawa wanda ya fara wannan jerin abubuwan da suka faru. Adadin da ke dama yana nuna zane-zane mai taƙaitawa. Lura cewa madauki na iya aiki a cikin madaidaiciya, irin wannan raguwar hasken rana yana haifar da rage girgije kuma ta haka ne ga karuwar adadin hasken rana da ke kaiwa saman duniya.
Wani muhimmin fasalin sarkar hulɗar da aka bayyana a sama shi ne cewa yana haifar da madauki mara kyau, inda canji ga tsarin yanayi (ƙaruwa / raguwar shigarwar hasken rana) a ƙarshe ana magance shi kuma ana rage shi ta hanyar madauki. Saboda haka, ra'ayin CLAW ya ba da misali na homeostasis na duniya ko tsarin daidaitawa mai rikitarwa, wanda ya dace da Ra'ayin Gaia wanda ɗayan marubutan asali na ra'ayin FLAW, James Lovelock ya tsara.
Wasu binciken da suka biyo baya game da ra'ayin CLAW sun gano shaidu don tallafawa tsarinsa, <ref name="andreae95">{{Cite journal |last=Andreae, M. O., Elbert, W. and Demora, S. J. |year=1995 |title=Biogenic sulfur emissions and aerosols over the tropical South Atlantic, 3. Atmospheric dimethylsulfide, aerosols and cloud condensation nuclei |url=http://www.agu.org/pubs/crossref/1995/94JD02828.shtml |url-status=dead |journal=J. Geophys. Res. |volume=100 |issue=D6 |pages=11335–56 |bibcode=1995JGR...10011335A |doi=10.1029/94JD02828 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930183343/http://www.agu.org/pubs/crossref/1995/94JD02828.shtml |archive-date=2007-09-30 |access-date=2007-08-30}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAndreae,_M._O.,_Elbert,_W._and_Demora,_S._J.1995">Andreae, M. O., Elbert, W. and Demora, S. J. (1995). [https://web.archive.org/web/20070930183343/http://www.agu.org/pubs/crossref/1995/94JD02828.shtml "Biogenic sulfur emissions and aerosols over the tropical South Atlantic, 3. Atmospheric dimethylsulfide, aerosols and cloud condensation nuclei"]. ''J. Geophys. Res''. '''100''' (D6): <span class="nowrap">11335–</span>56. [[Bibcode (identifier)|Bibcode]]:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1995JGR...10011335A 1995JGR...10011335A]. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1029/94JD02828|10.1029/94JD02828]]. Archived from <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[http://www.agu.org/pubs/crossref/1995/94JD02828.shtml the original]</span> on 2007-09-30<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2007-08-30</span></span>.</cite><span class="cs1-maint citation-comment" data-ve-ignore="true"><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[Samfuri:Cite journal|cite journal]]<nowiki>}}</nowiki></code>: CS1 maint: multiple names: authors list ([[:Category:CS1 maint: multiple names: authors list|link]])</span>
[[Category:CS1 maint: multiple names: authors list]]</ref> <ref>{{Cite journal |last=Cropp, R.A., Gabric, A.J., McTainsh, G.H., Braddock, R.D. and Tindale, N. |year=2005 |title=Coupling between ocean biota and atmospheric aerosols: Dust, dimethylsulphide, or artifact? |url=http://www.agu.org/pubs/crossref/2005/2004GB002436.shtml |url-status=dead |journal=Global Biogeochemical Cycles |volume=19 |issue=4 |pages=GB4002 |bibcode=2005GBioC..19.4002C |doi=10.1029/2004GB002436 |s2cid=13631729 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070831115731/http://www.agu.org/pubs/crossref/2005/2004GB002436.shtml |archive-date=2007-08-31 |access-date=2007-08-30 |hdl-access=free}}</ref> kodayake wannan ba daidai ba ne.<ref>{{Cite journal |last=Vallina, S. M., Simo, R., Gasso, S., De Boyer-Montegut, C., del Rio, E., Jurado, E. and Dachs, J. |year=2007 |title=Analysis of a potential "solar radiation dose-dimethylsulfide-cloud condensation nuclei" link from globally mapped seasonal correlations |url=http://www.agu.org/pubs/crossref/2007/2006GB002787.shtml |url-status=dead |journal=Global Biogeochemical Cycles |volume=21 |issue=2 |pages=GB2004 |bibcode=2007GBioC..21.2004V |doi=10.1029/2006GB002787 |s2cid=128377799 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930184144/http://www.agu.org/pubs/crossref/2007/2006GB002787.shtml |archive-date=2007-09-30 |access-date=2007-08-30 |hdl-access=free}}</ref> Sauran masu bincike sun ba da shawarar cewa tsarin CLAW-like na iya aiki a cikin sake zagayowar sulfur na Duniya ba tare da buƙatar wani bangare na halitta mai aiki ba.<ref>{{Cite journal |last=Shaw, G.E. |author-link=Glenn Edmond Shaw |last2=Benner, R.L. |last3=Cantrell, W. |last4=Clarke, A.D. |year=1998 |title=The regulation of climate: A sulfate particle feedback loop involving deep convection — An editorial essay |journal=Climate Change |volume=39 |pages=23–33 |doi=10.1023/A:1005341506115 |s2cid=150898991}}</ref> Wani labarin bita na 2014 ya soki ra'ayin saboda kasancewa mai sauƙin sauyawa kuma cewa tasirin na iya zama mafi rauni fiye da yadda aka tsara.<ref>{{Cite journal |last=Green |first=Tamara |last2=Hatton |first2=Angela |date=1 September 2014 |title=The CLAW hypothesis: a new perspective on the role of biogenic sulphur in the regulation of global climate |url=https://www.researchgate.net/publication/265384642 |journal=Oceanography and Marine Biology |volume=52 |pages=315–336 |doi=10.1201/b17143-7 |isbn=9780429161391}}</ref>
== Ra'ayi na Anti-CLAW ==
A cikin littafinsa na 2006 The Revenge of Gaia, Lovelock ya ba da shawarar cewa maimakon samar da ra'ayoyi mara kyau a cikin tsarin yanayi, abubuwan da ke cikin ra'ayin CLAW na iya yin aiki don ƙirƙirar kyakkyawan ra'ayi.
A karkashin dumamar duniya ta gaba, karuwar zafin jiki na iya rarraba teku ta duniya, rage wadatar abubuwan gina jiki daga zurfin teku zuwa Yankin euphotic mai amfani. Sakamakon haka, aikin phytoplankton zai ragu tare da faduwa a cikin samar da DMS. A cikin juyawa na ra'ayin CLAW, wannan raguwa a cikin samar da DMS zai haifar da raguwa a ƙwayoyin girgije da faduwar albedo na girgije. Sakamakon wannan zai zama ci gaba da [[Canjin yanayi|dumamar yanayi]] wanda zai iya haifar da ƙaramin samar da DMS (da kuma ci gaba da yanayin dumama). Adadin da ke dama yana nuna zane-zane mai taƙaitawa.
Shaida ga ra'ayin anti-CLAW an ƙuntata shi ta hanyar irin wannan rashin tabbas kamar waɗanda ke cikin juyin juya halin sulfur na ra'ayin CLAW. Koyaya, masu bincike da ke [[Computer simulation|kwaikwayon]] [[Primary production#Oceanic production|samar da farko na teku]] na gaba sun sami shaidar raguwar samarwa tare da karuwar rarraba teku, <ref name="cox002">{{Cite journal |last=Cox, P. M., Betts, R. A., Jones, C. D., Spall, S. A. and Totterdell, I. J. |year=2000 |title=Acceleration of global warming due to carbon-cycle feedbacks in a coupled climate model |journal=Nature |volume=408 |issue=6809 |pages=184–7 |bibcode=2000Natur.408..184C |doi=10.1038/35041539 |pmid=11089968 |s2cid=2689847}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Steinacher, M. |last2=Joos, F. |last3=Fr ¨ olicher, T. L. |last4=Bopp, L. |last5=Cadule, P. |last6=Cocco, V. |last7=Doney, S. C. |last8=Gehlen, M. |last9=Lindsay, K. |last10=Moore, J. K. |last11=Schneider, B. |last12=Segschneider, J. |name-list-style=amp |year=2010 |title=Projected 21st century decrease in marine productivity: a multi-model analysis |journal=Biogeosciences |volume=7 |issue=3 |pages=979–1005 |bibcode=2010BGeo....7..979S |doi=10.5194/bg-7-979-2010 |doi-access=free |hdl-access=free}}</ref> suna barin yiwuwar cewa irin wannan tsarin na iya kasancewa.
== Manazarta ==
{{Reflist|2}}
i7jool0v1yf9ejh3f4tzid9o32xb65j
825892
825891
2026-04-24T17:10:58Z
Pharouqenr
25549
825892
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Hasashen CLAW''' yana ba da shawarar madauki mara kyau wanda ke aiki tsakanin yanayin yanayin teku da [[Climate|yanayin]] duniya.<ref name="CLAW87">{{Cite journal |last=Charlson, R. J., [[James Lovelock|Lovelock, J. E.]], Andreae, M. O. and Warren, S. G. |year=1987 |title=Oceanic phytoplankton, atmospheric sulphur, cloud albedo and climate |journal=Nature |volume=326 |issue=6114 |pages=655–661 |bibcode=1987Natur.326..655C |doi=10.1038/326655a0 |s2cid=4321239}}</ref> Hasashen yana ba da shawarar musamman cewa phytoplankton na musamman waɗanda ke samar da dimethyl sulfide suna amsawa ga bambance-bambancen tilasta yanayi, kuma waɗannan martanin suna aiki don daidaita yanayin [[Sararin Samaniya na Duniya|yanayin duniya]]. Robert Jay Charlson, James Lovelock, Meinrat Andreae da Stephen G. Warren sun gabatar da ra'ayin CLAW, kuma ya ɗauki acronym daga harafin farko na sunayen sunayensu.<ref name="andreae95">{{Cite journal |last=Andreae, M. O., Elbert, W. and Demora, S. J. |year=1995 |title=Biogenic sulfur emissions and aerosols over the tropical South Atlantic, 3. Atmospheric dimethylsulfide, aerosols and cloud condensation nuclei |url=http://www.agu.org/pubs/crossref/1995/94JD02828.shtml |url-status=dead |journal=J. Geophys. Res. |volume=100 |issue=D6 |pages=11335–56 |bibcode=1995JGR...10011335A |doi=10.1029/94JD02828 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930183343/http://www.agu.org/pubs/crossref/1995/94JD02828.shtml |archive-date=2007-09-30 |access-date=2007-08-30}}</ref>
== Tunanin CLAW ==
[[Fayil:CLAW_hypothesis_graphic_1_AYool.png|right|thumb|{{Center|Schematic diagram of the CLAW hypothesis (Charlson ''et al.'', 1987)<ref name="CLAW87"/>}}]]
[[Fayil:CLAW_hypothesis_graphic_2_AYool.png|right|thumb|{{Center|Schematic diagram of the anti-CLAW hypothesis (Lovelock, 2006)<ref name="lovelock06"/>}}]]
Maganar ta bayyana madauki wanda ke farawa tare da karuwa a cikin [[makamashi]] da ke akwai daga rana yana aiki don kara yawan ci gaban phytoplankton ta hanyar ko dai tasirin ilimin lissafi (saboda yawan zafin jiki) ko ingantaccen [[photosynthesis]] (saboda karuwar irradiance). Wasu phytoplankton, irin su coccolithophorids, suna hada dimethylsulfoniopropionate (DMSP), kuma ingantaccen ci gaban su yana kara samar da wannan Osmolyte. Hakanan, wannan yana haifar da karuwa a cikin maida hankali ga samfurin lalacewa, dimethyl sulfide (DMS), na farko a cikin ruwan teku, sannan a cikin yanayi. DMS yana da oxidized a cikin yanayi don samar da sulfur dioxide, kuma wannan yana haifar da samar da Sulfate aerosols. Wadannan aerosols suna aiki ne a matsayin ƙwayoyin girgije kuma suna ƙara yawan ruwan girgije, wanda hakan ke ɗaga ruwan ruwa na girgije da yankin girgije. Wannan yana aiki don ƙara albedo na girgije, wanda ke haifar da ƙarin Hasken rana, da raguwar tilastawa wanda ya fara wannan jerin abubuwan da suka faru. Adadin da ke dama yana nuna zane-zane mai taƙaitawa. Lura cewa madauki na iya aiki a cikin madaidaiciya, irin wannan raguwar hasken rana yana haifar da rage girgije kuma ta haka ne ga karuwar adadin hasken rana da ke kaiwa saman duniya.
Wani muhimmin fasalin sarkar hulɗar da aka bayyana a sama shi ne cewa yana haifar da madauki mara kyau, inda canji ga tsarin yanayi (ƙaruwa / raguwar shigarwar hasken rana) a ƙarshe ana magance shi kuma ana rage shi ta hanyar madauki. Saboda haka, ra'ayin CLAW ya ba da misali na homeostasis na duniya ko tsarin daidaitawa mai rikitarwa, wanda ya dace da Ra'ayin Gaia wanda ɗayan marubutan asali na ra'ayin FLAW, James Lovelock ya tsara.
Wasu binciken da suka biyo baya game da ra'ayin CLAW sun gano shaidu don tallafawa tsarinsa, <ref name="andreae95">{{Cite journal |last=Andreae, M. O., Elbert, W. and Demora, S. J. |year=1995 |title=Biogenic sulfur emissions and aerosols over the tropical South Atlantic, 3. Atmospheric dimethylsulfide, aerosols and cloud condensation nuclei |url=http://www.agu.org/pubs/crossref/1995/94JD02828.shtml |url-status=dead |journal=J. Geophys. Res. |volume=100 |issue=D6 |pages=11335–56 |bibcode=1995JGR...10011335A |doi=10.1029/94JD02828 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930183343/http://www.agu.org/pubs/crossref/1995/94JD02828.shtml |archive-date=2007-09-30 |access-date=2007-08-30}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAndreae,_M._O.,_Elbert,_W._and_Demora,_S._J.1995">Andreae, M. O., Elbert, W. and Demora, S. J. (1995). [https://web.archive.org/web/20070930183343/http://www.agu.org/pubs/crossref/1995/94JD02828.shtml "Biogenic sulfur emissions and aerosols over the tropical South Atlantic, 3. Atmospheric dimethylsulfide, aerosols and cloud condensation nuclei"]. ''J. Geophys. Res''. '''100''' (D6): <span class="nowrap">11335–</span>56. [[Bibcode (identifier)|Bibcode]]:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1995JGR...10011335A 1995JGR...10011335A]. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1029/94JD02828|10.1029/94JD02828]]. Archived from <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[http://www.agu.org/pubs/crossref/1995/94JD02828.shtml the original]</span> on 2007-09-30<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2007-08-30</span></span>.</cite><span class="cs1-maint citation-comment" data-ve-ignore="true"><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[Samfuri:Cite journal|cite journal]]<nowiki>}}</nowiki></code>: CS1 maint: multiple names: authors list ([[:Category:CS1 maint: multiple names: authors list|link]])</span>
[[Category:CS1 maint: multiple names: authors list]]</ref> <ref>{{Cite journal |last=Cropp, R.A., Gabric, A.J., McTainsh, G.H., Braddock, R.D. and Tindale, N. |year=2005 |title=Coupling between ocean biota and atmospheric aerosols: Dust, dimethylsulphide, or artifact? |url=http://www.agu.org/pubs/crossref/2005/2004GB002436.shtml |url-status=dead |journal=Global Biogeochemical Cycles |volume=19 |issue=4 |pages=GB4002 |bibcode=2005GBioC..19.4002C |doi=10.1029/2004GB002436 |s2cid=13631729 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070831115731/http://www.agu.org/pubs/crossref/2005/2004GB002436.shtml |archive-date=2007-08-31 |access-date=2007-08-30 |hdl-access=free}}</ref> kodayake wannan ba daidai ba ne.<ref>{{Cite journal |last=Vallina, S. M., Simo, R., Gasso, S., De Boyer-Montegut, C., del Rio, E., Jurado, E. and Dachs, J. |year=2007 |title=Analysis of a potential "solar radiation dose-dimethylsulfide-cloud condensation nuclei" link from globally mapped seasonal correlations |url=http://www.agu.org/pubs/crossref/2007/2006GB002787.shtml |url-status=dead |journal=Global Biogeochemical Cycles |volume=21 |issue=2 |pages=GB2004 |bibcode=2007GBioC..21.2004V |doi=10.1029/2006GB002787 |s2cid=128377799 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930184144/http://www.agu.org/pubs/crossref/2007/2006GB002787.shtml |archive-date=2007-09-30 |access-date=2007-08-30 |hdl-access=free}}</ref> Sauran masu bincike sun ba da shawarar cewa tsarin CLAW-like na iya aiki a cikin sake zagayowar sulfur na Duniya ba tare da buƙatar wani bangare na halitta mai aiki ba.<ref>{{Cite journal |last=Shaw, G.E. |author-link=Glenn Edmond Shaw |last2=Benner, R.L. |last3=Cantrell, W. |last4=Clarke, A.D. |year=1998 |title=The regulation of climate: A sulfate particle feedback loop involving deep convection — An editorial essay |journal=Climate Change |volume=39 |pages=23–33 |doi=10.1023/A:1005341506115 |s2cid=150898991}}</ref> Wani labarin bita na 2014 ya soki ra'ayin saboda kasancewa mai sauƙin sauyawa kuma cewa tasirin na iya zama mafi rauni fiye da yadda aka tsara.<ref>{{Cite journal |last=Green |first=Tamara |last2=Hatton |first2=Angela |date=1 September 2014 |title=The CLAW hypothesis: a new perspective on the role of biogenic sulphur in the regulation of global climate |url=https://www.researchgate.net/publication/265384642 |journal=Oceanography and Marine Biology |volume=52 |pages=315–336 |doi=10.1201/b17143-7 |isbn=9780429161391}}</ref>
== Ra'ayi na Anti-CLAW ==
A cikin littafinsa na 2006 The Revenge of Gaia, Lovelock ya ba da shawarar cewa maimakon samar da ra'ayoyi mara kyau a cikin tsarin yanayi, abubuwan da ke cikin ra'ayin CLAW na iya yin aiki don ƙirƙirar kyakkyawan ra'ayi.
A karkashin dumamar duniya ta gaba, karuwar zafin jiki na iya rarraba teku ta duniya, rage wadatar abubuwan gina jiki daga zurfin teku zuwa Yankin euphotic mai amfani. Sakamakon haka, aikin phytoplankton zai ragu tare da faduwa a cikin samar da DMS. A cikin juyawa na ra'ayin CLAW, wannan raguwa a cikin samar da DMS zai haifar da raguwa a ƙwayoyin girgije da faduwar albedo na girgije. Sakamakon wannan zai zama ci gaba da [[Canjin yanayi|dumamar yanayi]] wanda zai iya haifar da ƙaramin samar da DMS (da kuma ci gaba da yanayin dumama). Adadin da ke dama yana nuna zane-zane mai taƙaitawa.
Shaida ga ra'ayin anti-CLAW an ƙuntata shi ta hanyar irin wannan rashin tabbas kamar waɗanda ke cikin juyin juya halin sulfur na ra'ayin CLAW. Koyaya, masu bincike da ke [[Computer simulation|kwaikwayon]] [[Primary production#Oceanic production|samar da farko na teku]] na gaba sun sami shaidar raguwar samarwa tare da karuwar rarraba teku, <ref name="cox002">{{Cite journal |last=Cox, P. M., Betts, R. A., Jones, C. D., Spall, S. A. and Totterdell, I. J. |year=2000 |title=Acceleration of global warming due to carbon-cycle feedbacks in a coupled climate model |journal=Nature |volume=408 |issue=6809 |pages=184–7 |bibcode=2000Natur.408..184C |doi=10.1038/35041539 |pmid=11089968 |s2cid=2689847}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Steinacher, M. |last2=Joos, F. |last3=Fr ¨ olicher, T. L. |last4=Bopp, L. |last5=Cadule, P. |last6=Cocco, V. |last7=Doney, S. C. |last8=Gehlen, M. |last9=Lindsay, K. |last10=Moore, J. K. |last11=Schneider, B. |last12=Segschneider, J. |name-list-style=amp |year=2010 |title=Projected 21st century decrease in marine productivity: a multi-model analysis |journal=Biogeosciences |volume=7 |issue=3 |pages=979–1005 |bibcode=2010BGeo....7..979S |doi=10.5194/bg-7-979-2010 |doi-access=free |hdl-access=free}}</ref> suna barin yiwuwar cewa irin wannan tsarin na iya kasancewa.
== Manazarta ==
{{Reflist|2}}
p3ebaf08cf49g6csbvnstkdkk5fpspg
825893
825892
2026-04-24T17:11:13Z
Pharouqenr
25549
825893
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Hasashen CLAW''' yana ba da shawarar madauki mara kyau wanda ke aiki tsakanin yanayin yanayin teku da [[Climate|yanayin]] duniya.<ref name="CLAW87">{{Cite journal |last=Charlson, R. J., [[James Lovelock|Lovelock, J. E.]], Andreae, M. O. and Warren, S. G. |year=1987 |title=Oceanic phytoplankton, atmospheric sulphur, cloud albedo and climate |journal=Nature |volume=326 |issue=6114 |pages=655–661 |bibcode=1987Natur.326..655C |doi=10.1038/326655a0 |s2cid=4321239}}</ref> Hasashen yana ba da shawarar musamman cewa phytoplankton na musamman waɗanda ke samar da dimethyl sulfide suna amsawa ga bambance-bambancen tilasta yanayi, kuma waɗannan martanin suna aiki don daidaita yanayin [[Sararin Samaniya na Duniya|yanayin duniya]]. Robert Jay Charlson, James Lovelock, Meinrat Andreae da Stephen G. Warren sun gabatar da ra'ayin CLAW, kuma ya ɗauki acronym daga harafin farko na sunayen sunayensu.<ref name="andreae95">{{Cite journal |last=Andreae, M. O., Elbert, W. and Demora, S. J. |year=1995 |title=Biogenic sulfur emissions and aerosols over the tropical South Atlantic, 3. Atmospheric dimethylsulfide, aerosols and cloud condensation nuclei |url=http://www.agu.org/pubs/crossref/1995/94JD02828.shtml |url-status=dead |journal=J. Geophys. Res. |volume=100 |issue=D6 |pages=11335–56 |bibcode=1995JGR...10011335A |doi=10.1029/94JD02828 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930183343/http://www.agu.org/pubs/crossref/1995/94JD02828.shtml |archive-date=2007-09-30 |access-date=2007-08-30}}</ref>
== Tunanin CLAW ==
[[Fayil:CLAW_hypothesis_graphic_1_AYool.png|right|thumb|{{Center|Schematic diagram of the CLAW hypothesis (Charlson ''et al.'', 1987)<ref name="CLAW87"/>}}]]
[[Fayil:CLAW_hypothesis_graphic_2_AYool.png|right|thumb|{{Center|Schematic diagram of the anti-CLAW hypothesis (Lovelock, 2006)<ref name="lovelock06"/>}}]]
Maganar ta bayyana madauki wanda ke farawa tare da karuwa a cikin [[makamashi]] da ke akwai daga rana yana aiki don kara yawan ci gaban phytoplankton ta hanyar ko dai tasirin ilimin lissafi (saboda yawan zafin jiki) ko ingantaccen [[photosynthesis]] (saboda karuwar irradiance). Wasu phytoplankton, irin su coccolithophorids, suna hada dimethylsulfoniopropionate (DMSP), kuma ingantaccen ci gaban su yana kara samar da wannan Osmolyte. Hakanan, wannan yana haifar da karuwa a cikin maida hankali ga samfurin lalacewa, dimethyl sulfide (DMS), na farko a cikin ruwan teku, sannan a cikin yanayi. DMS yana da oxidized a cikin yanayi don samar da sulfur dioxide, kuma wannan yana haifar da samar da Sulfate aerosols. Wadannan aerosols suna aiki ne a matsayin ƙwayoyin girgije kuma suna ƙara yawan ruwan girgije, wanda hakan ke ɗaga ruwan ruwa na girgije da yankin girgije. Wannan yana aiki don ƙara albedo na girgije, wanda ke haifar da ƙarin Hasken rana, da raguwar tilastawa wanda ya fara wannan jerin abubuwan da suka faru. Adadin da ke dama yana nuna zane-zane mai taƙaitawa. Lura cewa madauki na iya aiki a cikin madaidaiciya, irin wannan raguwar hasken rana yana haifar da rage girgije kuma ta haka ne ga karuwar adadin hasken rana da ke kaiwa saman duniya.
Wani muhimmin fasalin sarkar hulɗar da aka bayyana a sama shi ne cewa yana haifar da madauki mara kyau, inda canji ga tsarin yanayi (ƙaruwa / raguwar shigarwar hasken rana) a ƙarshe ana magance shi kuma ana rage shi ta hanyar madauki. Saboda haka, ra'ayin CLAW ya ba da misali na homeostasis na duniya ko tsarin daidaitawa mai rikitarwa, wanda ya dace da Ra'ayin Gaia wanda ɗayan marubutan asali na ra'ayin FLAW, James Lovelock ya tsara.
Wasu binciken da suka biyo baya game da ra'ayin CLAW sun gano shaidu don tallafawa tsarinsa,<ref name="andreae95">{{Cite journal |last=Andreae, M. O., Elbert, W. and Demora, S. J. |year=1995 |title=Biogenic sulfur emissions and aerosols over the tropical South Atlantic, 3. Atmospheric dimethylsulfide, aerosols and cloud condensation nuclei |url=http://www.agu.org/pubs/crossref/1995/94JD02828.shtml |url-status=dead |journal=J. Geophys. Res. |volume=100 |issue=D6 |pages=11335–56 |bibcode=1995JGR...10011335A |doi=10.1029/94JD02828 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930183343/http://www.agu.org/pubs/crossref/1995/94JD02828.shtml |archive-date=2007-09-30 |access-date=2007-08-30}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAndreae,_M._O.,_Elbert,_W._and_Demora,_S._J.1995">Andreae, M. O., Elbert, W. and Demora, S. J. (1995). [https://web.archive.org/web/20070930183343/http://www.agu.org/pubs/crossref/1995/94JD02828.shtml "Biogenic sulfur emissions and aerosols over the tropical South Atlantic, 3. Atmospheric dimethylsulfide, aerosols and cloud condensation nuclei"]. ''J. Geophys. Res''. '''100''' (D6): <span class="nowrap">11335–</span>56. [[Bibcode (identifier)|Bibcode]]:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1995JGR...10011335A 1995JGR...10011335A]. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1029/94JD02828|10.1029/94JD02828]]. Archived from <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[http://www.agu.org/pubs/crossref/1995/94JD02828.shtml the original]</span> on 2007-09-30<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2007-08-30</span></span>.</cite><span class="cs1-maint citation-comment" data-ve-ignore="true"><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[Samfuri:Cite journal|cite journal]]<nowiki>}}</nowiki></code>: CS1 maint: multiple names: authors list ([[:Category:CS1 maint: multiple names: authors list|link]])</span>
[[Category:CS1 maint: multiple names: authors list]]</ref><ref>{{Cite journal |last=Cropp, R.A., Gabric, A.J., McTainsh, G.H., Braddock, R.D. and Tindale, N. |year=2005 |title=Coupling between ocean biota and atmospheric aerosols: Dust, dimethylsulphide, or artifact? |url=http://www.agu.org/pubs/crossref/2005/2004GB002436.shtml |url-status=dead |journal=Global Biogeochemical Cycles |volume=19 |issue=4 |pages=GB4002 |bibcode=2005GBioC..19.4002C |doi=10.1029/2004GB002436 |s2cid=13631729 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070831115731/http://www.agu.org/pubs/crossref/2005/2004GB002436.shtml |archive-date=2007-08-31 |access-date=2007-08-30 |hdl-access=free}}</ref> kodayake wannan ba daidai ba ne.<ref>{{Cite journal |last=Vallina, S. M., Simo, R., Gasso, S., De Boyer-Montegut, C., del Rio, E., Jurado, E. and Dachs, J. |year=2007 |title=Analysis of a potential "solar radiation dose-dimethylsulfide-cloud condensation nuclei" link from globally mapped seasonal correlations |url=http://www.agu.org/pubs/crossref/2007/2006GB002787.shtml |url-status=dead |journal=Global Biogeochemical Cycles |volume=21 |issue=2 |pages=GB2004 |bibcode=2007GBioC..21.2004V |doi=10.1029/2006GB002787 |s2cid=128377799 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930184144/http://www.agu.org/pubs/crossref/2007/2006GB002787.shtml |archive-date=2007-09-30 |access-date=2007-08-30 |hdl-access=free}}</ref> Sauran masu bincike sun ba da shawarar cewa tsarin CLAW-like na iya aiki a cikin sake zagayowar sulfur na Duniya ba tare da buƙatar wani bangare na halitta mai aiki ba.<ref>{{Cite journal |last=Shaw, G.E. |author-link=Glenn Edmond Shaw |last2=Benner, R.L. |last3=Cantrell, W. |last4=Clarke, A.D. |year=1998 |title=The regulation of climate: A sulfate particle feedback loop involving deep convection — An editorial essay |journal=Climate Change |volume=39 |pages=23–33 |doi=10.1023/A:1005341506115 |s2cid=150898991}}</ref> Wani labarin bita na 2014 ya soki ra'ayin saboda kasancewa mai sauƙin sauyawa kuma cewa tasirin na iya zama mafi rauni fiye da yadda aka tsara.<ref>{{Cite journal |last=Green |first=Tamara |last2=Hatton |first2=Angela |date=1 September 2014 |title=The CLAW hypothesis: a new perspective on the role of biogenic sulphur in the regulation of global climate |url=https://www.researchgate.net/publication/265384642 |journal=Oceanography and Marine Biology |volume=52 |pages=315–336 |doi=10.1201/b17143-7 |isbn=9780429161391}}</ref>
== Ra'ayi na Anti-CLAW ==
A cikin littafinsa na 2006 The Revenge of Gaia, Lovelock ya ba da shawarar cewa maimakon samar da ra'ayoyi mara kyau a cikin tsarin yanayi, abubuwan da ke cikin ra'ayin CLAW na iya yin aiki don ƙirƙirar kyakkyawan ra'ayi.
A karkashin dumamar duniya ta gaba, karuwar zafin jiki na iya rarraba teku ta duniya, rage wadatar abubuwan gina jiki daga zurfin teku zuwa Yankin euphotic mai amfani. Sakamakon haka, aikin phytoplankton zai ragu tare da faduwa a cikin samar da DMS. A cikin juyawa na ra'ayin CLAW, wannan raguwa a cikin samar da DMS zai haifar da raguwa a ƙwayoyin girgije da faduwar albedo na girgije. Sakamakon wannan zai zama ci gaba da [[Canjin yanayi|dumamar yanayi]] wanda zai iya haifar da ƙaramin samar da DMS (da kuma ci gaba da yanayin dumama). Adadin da ke dama yana nuna zane-zane mai taƙaitawa.
Shaida ga ra'ayin anti-CLAW an ƙuntata shi ta hanyar irin wannan rashin tabbas kamar waɗanda ke cikin juyin juya halin sulfur na ra'ayin CLAW. Koyaya, masu bincike da ke [[Computer simulation|kwaikwayon]] [[Primary production#Oceanic production|samar da farko na teku]] na gaba sun sami shaidar raguwar samarwa tare da karuwar rarraba teku, <ref name="cox002">{{Cite journal |last=Cox, P. M., Betts, R. A., Jones, C. D., Spall, S. A. and Totterdell, I. J. |year=2000 |title=Acceleration of global warming due to carbon-cycle feedbacks in a coupled climate model |journal=Nature |volume=408 |issue=6809 |pages=184–7 |bibcode=2000Natur.408..184C |doi=10.1038/35041539 |pmid=11089968 |s2cid=2689847}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Steinacher, M. |last2=Joos, F. |last3=Fr ¨ olicher, T. L. |last4=Bopp, L. |last5=Cadule, P. |last6=Cocco, V. |last7=Doney, S. C. |last8=Gehlen, M. |last9=Lindsay, K. |last10=Moore, J. K. |last11=Schneider, B. |last12=Segschneider, J. |name-list-style=amp |year=2010 |title=Projected 21st century decrease in marine productivity: a multi-model analysis |journal=Biogeosciences |volume=7 |issue=3 |pages=979–1005 |bibcode=2010BGeo....7..979S |doi=10.5194/bg-7-979-2010 |doi-access=free |hdl-access=free}}</ref> suna barin yiwuwar cewa irin wannan tsarin na iya kasancewa.
== Manazarta ==
{{Reflist|2}}
7ttxplob5sxdqzo5pzpus6ck3w82bee
825895
825893
2026-04-24T17:11:36Z
Pharouqenr
25549
825895
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Hasashen CLAW''' yana ba da shawarar madauki mara kyau wanda ke aiki tsakanin yanayin yanayin teku da [[Climate|yanayin]] duniya.<ref name="CLAW87">{{Cite journal |last=Charlson, R. J., [[James Lovelock|Lovelock, J. E.]], Andreae, M. O. and Warren, S. G. |year=1987 |title=Oceanic phytoplankton, atmospheric sulphur, cloud albedo and climate |journal=Nature |volume=326 |issue=6114 |pages=655–661 |bibcode=1987Natur.326..655C |doi=10.1038/326655a0 |s2cid=4321239}}</ref> Hasashen yana ba da shawarar musamman cewa phytoplankton na musamman waɗanda ke samar da dimethyl sulfide suna amsawa ga bambance-bambancen tilasta yanayi, kuma waɗannan martanin suna aiki don daidaita yanayin [[Sararin Samaniya na Duniya|yanayin duniya]]. Robert Jay Charlson, James Lovelock, Meinrat Andreae da Stephen G. Warren sun gabatar da ra'ayin CLAW, kuma ya ɗauki acronym daga harafin farko na sunayen sunayensu.<ref name="andreae95">{{Cite journal |last=Andreae, M. O., Elbert, W. and Demora, S. J. |year=1995 |title=Biogenic sulfur emissions and aerosols over the tropical South Atlantic, 3. Atmospheric dimethylsulfide, aerosols and cloud condensation nuclei |url=http://www.agu.org/pubs/crossref/1995/94JD02828.shtml |url-status=dead |journal=J. Geophys. Res. |volume=100 |issue=D6 |pages=11335–56 |bibcode=1995JGR...10011335A |doi=10.1029/94JD02828 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930183343/http://www.agu.org/pubs/crossref/1995/94JD02828.shtml |archive-date=2007-09-30 |access-date=2007-08-30}}</ref>
== Tunanin CLAW ==
[[Fayil:CLAW_hypothesis_graphic_1_AYool.png|right|thumb|{{Center|Schematic diagram of the CLAW hypothesis (Charlson ''et al.'', 1987)<ref name="CLAW87"/>}}]]
[[Fayil:CLAW_hypothesis_graphic_2_AYool.png|right|thumb|{{Center|Schematic diagram of the anti-CLAW hypothesis (Lovelock, 2006)<ref name="lovelock06"/>}}]]
Maganar ta bayyana madauki wanda ke farawa tare da karuwa a cikin [[makamashi]] da ke akwai daga rana yana aiki don kara yawan ci gaban phytoplankton ta hanyar ko dai tasirin ilimin lissafi (saboda yawan zafin jiki) ko ingantaccen [[photosynthesis]] (saboda karuwar irradiance). Wasu phytoplankton, irin su coccolithophorids, suna hada dimethylsulfoniopropionate (DMSP), kuma ingantaccen ci gaban su yana kara samar da wannan Osmolyte. Hakanan, wannan yana haifar da karuwa a cikin maida hankali ga samfurin lalacewa, dimethyl sulfide (DMS), na farko a cikin ruwan teku, sannan a cikin yanayi. DMS yana da oxidized a cikin yanayi don samar da sulfur dioxide, kuma wannan yana haifar da samar da Sulfate aerosols. Wadannan aerosols suna aiki ne a matsayin ƙwayoyin girgije kuma suna ƙara yawan ruwan girgije, wanda hakan ke ɗaga ruwan ruwa na girgije da yankin girgije. Wannan yana aiki don ƙara albedo na girgije, wanda ke haifar da ƙarin Hasken rana, da raguwar tilastawa wanda ya fara wannan jerin abubuwan da suka faru. Adadin da ke dama yana nuna zane-zane mai taƙaitawa. Lura cewa madauki na iya aiki a cikin madaidaiciya, irin wannan raguwar hasken rana yana haifar da rage girgije kuma ta haka ne ga karuwar adadin hasken rana da ke kaiwa saman duniya.
Wani muhimmin fasalin sarkar hulɗar da aka bayyana a sama shi ne cewa yana haifar da madauki mara kyau, inda canji ga tsarin yanayi (ƙaruwa / raguwar shigarwar hasken rana) a ƙarshe ana magance shi kuma ana rage shi ta hanyar madauki. Saboda haka, ra'ayin CLAW ya ba da misali na homeostasis na duniya ko tsarin daidaitawa mai rikitarwa, wanda ya dace da Ra'ayin Gaia wanda ɗayan marubutan asali na ra'ayin FLAW, James Lovelock ya tsara.
Wasu binciken da suka biyo baya game da ra'ayin CLAW sun gano shaidu don tallafawa tsarinsa,<ref name="andreae95">{{Cite journal |last=Andreae, M. O., Elbert, W. and Demora, S. J. |year=1995 |title=Biogenic sulfur emissions and aerosols over the tropical South Atlantic, 3. Atmospheric dimethylsulfide, aerosols and cloud condensation nuclei |url=http://www.agu.org/pubs/crossref/1995/94JD02828.shtml |url-status=dead |journal=J. Geophys. Res. |volume=100 |issue=D6 |pages=11335–56 |bibcode=1995JGR...10011335A |doi=10.1029/94JD02828 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930183343/http://www.agu.org/pubs/crossref/1995/94JD02828.shtml |archive-date=2007-09-30 |access-date=2007-08-30}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAndreae,_M._O.,_Elbert,_W._and_Demora,_S._J.1995">Andreae, M. O., Elbert, W. and Demora, S. J. (1995). [https://web.archive.org/web/20070930183343/http://www.agu.org/pubs/crossref/1995/94JD02828.shtml "Biogenic sulfur emissions and aerosols over the tropical South Atlantic, 3. Atmospheric dimethylsulfide, aerosols and cloud condensation nuclei"]. ''J. Geophys. Res''. '''100''' (D6): <span class="nowrap">11335–</span>56. [[Bibcode (identifier)|Bibcode]]:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1995JGR...10011335A 1995JGR...10011335A]. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1029/94JD02828|10.1029/94JD02828]]. Archived from <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[http://www.agu.org/pubs/crossref/1995/94JD02828.shtml the original]</span> on 2007-09-30<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2007-08-30</span></span>.</cite><span class="cs1-maint citation-comment" data-ve-ignore="true"><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[Samfuri:Cite journal|cite journal]]<nowiki>}}</nowiki></code>: CS1 maint: multiple names: authors list ([[:Category:CS1 maint: multiple names: authors list|link]])</span>
[[Category:CS1 maint: multiple names: authors list]]</ref><ref>{{Cite journal |last=Cropp, R.A., Gabric, A.J., McTainsh, G.H., Braddock, R.D. and Tindale, N. |year=2005 |title=Coupling between ocean biota and atmospheric aerosols: Dust, dimethylsulphide, or artifact? |url=http://www.agu.org/pubs/crossref/2005/2004GB002436.shtml |url-status=dead |journal=Global Biogeochemical Cycles |volume=19 |issue=4 |pages=GB4002 |bibcode=2005GBioC..19.4002C |doi=10.1029/2004GB002436 |s2cid=13631729 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070831115731/http://www.agu.org/pubs/crossref/2005/2004GB002436.shtml |archive-date=2007-08-31 |access-date=2007-08-30 |hdl-access=free}}</ref> kodayake wannan ba daidai ba ne.<ref>{{Cite journal |last=Vallina, S. M., Simo, R., Gasso, S., De Boyer-Montegut, C., del Rio, E., Jurado, E. and Dachs, J. |year=2007 |title=Analysis of a potential "solar radiation dose-dimethylsulfide-cloud condensation nuclei" link from globally mapped seasonal correlations |url=http://www.agu.org/pubs/crossref/2007/2006GB002787.shtml |url-status=dead |journal=Global Biogeochemical Cycles |volume=21 |issue=2 |pages=GB2004 |bibcode=2007GBioC..21.2004V |doi=10.1029/2006GB002787 |s2cid=128377799 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930184144/http://www.agu.org/pubs/crossref/2007/2006GB002787.shtml |archive-date=2007-09-30 |access-date=2007-08-30 |hdl-access=free}}</ref> Sauran masu bincike sun ba da shawarar cewa tsarin CLAW-like na iya aiki a cikin sake zagayowar sulfur na Duniya ba tare da buƙatar wani bangare na halitta mai aiki ba.<ref>{{Cite journal |last=Shaw, G.E. |author-link=Glenn Edmond Shaw |last2=Benner, R.L. |last3=Cantrell, W. |last4=Clarke, A.D. |year=1998 |title=The regulation of climate: A sulfate particle feedback loop involving deep convection — An editorial essay |journal=Climate Change |volume=39 |pages=23–33 |doi=10.1023/A:1005341506115 |s2cid=150898991}}</ref> Wani labarin bita na 2014 ya soki ra'ayin saboda kasancewa mai sauƙin sauyawa kuma cewa tasirin na iya zama mafi rauni fiye da yadda aka tsara.<ref>{{Cite journal |last=Green |first=Tamara |last2=Hatton |first2=Angela |date=1 September 2014 |title=The CLAW hypothesis: a new perspective on the role of biogenic sulphur in the regulation of global climate |url=https://www.researchgate.net/publication/265384642 |journal=Oceanography and Marine Biology |volume=52 |pages=315–336 |doi=10.1201/b17143-7 |isbn=9780429161391}}</ref>
== Ra'ayi na Anti-CLAW ==
A cikin littafinsa na 2006 The Revenge of Gaia, Lovelock ya ba da shawarar cewa maimakon samar da ra'ayoyi mara kyau a cikin tsarin yanayi, abubuwan da ke cikin ra'ayin CLAW na iya yin aiki don ƙirƙirar kyakkyawan ra'ayi.
A karkashin dumamar duniya ta gaba, karuwar zafin jiki na iya rarraba teku ta duniya, rage wadatar abubuwan gina jiki daga zurfin teku zuwa Yankin euphotic mai amfani. Sakamakon haka, aikin phytoplankton zai ragu tare da faduwa a cikin samar da DMS. A cikin juyawa na ra'ayin CLAW, wannan raguwa a cikin samar da DMS zai haifar da raguwa a ƙwayoyin girgije da faduwar albedo na girgije. Sakamakon wannan zai zama ci gaba da [[Canjin yanayi|dumamar yanayi]] wanda zai iya haifar da ƙaramin samar da DMS (da kuma ci gaba da yanayin dumama). Adadin da ke dama yana nuna zane-zane mai taƙaitawa.
Shaida ga ra'ayin anti-CLAW an ƙuntata shi ta hanyar irin wannan rashin tabbas kamar waɗanda ke cikin juyin juya halin sulfur na ra'ayin CLAW. Koyaya, masu bincike da ke kwaikwayon [[Primary production#Oceanic production|samar da farko na teku]] na gaba sun sami shaidar raguwar samarwa tare da karuwar rarraba teku, <ref name="cox002">{{Cite journal |last=Cox, P. M., Betts, R. A., Jones, C. D., Spall, S. A. and Totterdell, I. J. |year=2000 |title=Acceleration of global warming due to carbon-cycle feedbacks in a coupled climate model |journal=Nature |volume=408 |issue=6809 |pages=184–7 |bibcode=2000Natur.408..184C |doi=10.1038/35041539 |pmid=11089968 |s2cid=2689847}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Steinacher, M. |last2=Joos, F. |last3=Fr ¨ olicher, T. L. |last4=Bopp, L. |last5=Cadule, P. |last6=Cocco, V. |last7=Doney, S. C. |last8=Gehlen, M. |last9=Lindsay, K. |last10=Moore, J. K. |last11=Schneider, B. |last12=Segschneider, J. |name-list-style=amp |year=2010 |title=Projected 21st century decrease in marine productivity: a multi-model analysis |journal=Biogeosciences |volume=7 |issue=3 |pages=979–1005 |bibcode=2010BGeo....7..979S |doi=10.5194/bg-7-979-2010 |doi-access=free |hdl-access=free}}</ref> suna barin yiwuwar cewa irin wannan tsarin na iya kasancewa.
== Manazarta ==
{{Reflist|2}}
mxif37hgug60ixfwzyk79hc0p05ktxb
825896
825895
2026-04-24T17:11:48Z
Pharouqenr
25549
825896
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Hasashen CLAW''' yana ba da shawarar madauki mara kyau wanda ke aiki tsakanin yanayin yanayin teku da [[Climate|yanayin]] duniya.<ref name="CLAW87">{{Cite journal |last=Charlson, R. J., [[James Lovelock|Lovelock, J. E.]], Andreae, M. O. and Warren, S. G. |year=1987 |title=Oceanic phytoplankton, atmospheric sulphur, cloud albedo and climate |journal=Nature |volume=326 |issue=6114 |pages=655–661 |bibcode=1987Natur.326..655C |doi=10.1038/326655a0 |s2cid=4321239}}</ref> Hasashen yana ba da shawarar musamman cewa phytoplankton na musamman waɗanda ke samar da dimethyl sulfide suna amsawa ga bambance-bambancen tilasta yanayi, kuma waɗannan martanin suna aiki don daidaita yanayin [[Sararin Samaniya na Duniya|yanayin duniya]]. Robert Jay Charlson, James Lovelock, Meinrat Andreae da Stephen G. Warren sun gabatar da ra'ayin CLAW, kuma ya ɗauki acronym daga harafin farko na sunayen sunayensu.<ref name="andreae95">{{Cite journal |last=Andreae, M. O., Elbert, W. and Demora, S. J. |year=1995 |title=Biogenic sulfur emissions and aerosols over the tropical South Atlantic, 3. Atmospheric dimethylsulfide, aerosols and cloud condensation nuclei |url=http://www.agu.org/pubs/crossref/1995/94JD02828.shtml |url-status=dead |journal=J. Geophys. Res. |volume=100 |issue=D6 |pages=11335–56 |bibcode=1995JGR...10011335A |doi=10.1029/94JD02828 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930183343/http://www.agu.org/pubs/crossref/1995/94JD02828.shtml |archive-date=2007-09-30 |access-date=2007-08-30}}</ref>
== Tunanin CLAW ==
[[Fayil:CLAW_hypothesis_graphic_1_AYool.png|right|thumb|{{Center|Schematic diagram of the CLAW hypothesis (Charlson ''et al.'', 1987)<ref name="CLAW87"/>}}]]
[[Fayil:CLAW_hypothesis_graphic_2_AYool.png|right|thumb|{{Center|Schematic diagram of the anti-CLAW hypothesis (Lovelock, 2006)<ref name="lovelock06"/>}}]]
Maganar ta bayyana madauki wanda ke farawa tare da karuwa a cikin [[makamashi]] da ke akwai daga rana yana aiki don kara yawan ci gaban phytoplankton ta hanyar ko dai tasirin ilimin lissafi (saboda yawan zafin jiki) ko ingantaccen [[photosynthesis]] (saboda karuwar irradiance). Wasu phytoplankton, irin su coccolithophorids, suna hada dimethylsulfoniopropionate (DMSP), kuma ingantaccen ci gaban su yana kara samar da wannan Osmolyte. Hakanan, wannan yana haifar da karuwa a cikin maida hankali ga samfurin lalacewa, dimethyl sulfide (DMS), na farko a cikin ruwan teku, sannan a cikin yanayi. DMS yana da oxidized a cikin yanayi don samar da sulfur dioxide, kuma wannan yana haifar da samar da Sulfate aerosols. Wadannan aerosols suna aiki ne a matsayin ƙwayoyin girgije kuma suna ƙara yawan ruwan girgije, wanda hakan ke ɗaga ruwan ruwa na girgije da yankin girgije. Wannan yana aiki don ƙara albedo na girgije, wanda ke haifar da ƙarin Hasken rana, da raguwar tilastawa wanda ya fara wannan jerin abubuwan da suka faru. Adadin da ke dama yana nuna zane-zane mai taƙaitawa. Lura cewa madauki na iya aiki a cikin madaidaiciya, irin wannan raguwar hasken rana yana haifar da rage girgije kuma ta haka ne ga karuwar adadin hasken rana da ke kaiwa saman duniya.
Wani muhimmin fasalin sarkar hulɗar da aka bayyana a sama shi ne cewa yana haifar da madauki mara kyau, inda canji ga tsarin yanayi (ƙaruwa / raguwar shigarwar hasken rana) a ƙarshe ana magance shi kuma ana rage shi ta hanyar madauki. Saboda haka, ra'ayin CLAW ya ba da misali na homeostasis na duniya ko tsarin daidaitawa mai rikitarwa, wanda ya dace da Ra'ayin Gaia wanda ɗayan marubutan asali na ra'ayin FLAW, James Lovelock ya tsara.
Wasu binciken da suka biyo baya game da ra'ayin CLAW sun gano shaidu don tallafawa tsarinsa,<ref name="andreae95">{{Cite journal |last=Andreae, M. O., Elbert, W. and Demora, S. J. |year=1995 |title=Biogenic sulfur emissions and aerosols over the tropical South Atlantic, 3. Atmospheric dimethylsulfide, aerosols and cloud condensation nuclei |url=http://www.agu.org/pubs/crossref/1995/94JD02828.shtml |url-status=dead |journal=J. Geophys. Res. |volume=100 |issue=D6 |pages=11335–56 |bibcode=1995JGR...10011335A |doi=10.1029/94JD02828 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930183343/http://www.agu.org/pubs/crossref/1995/94JD02828.shtml |archive-date=2007-09-30 |access-date=2007-08-30}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAndreae,_M._O.,_Elbert,_W._and_Demora,_S._J.1995">Andreae, M. O., Elbert, W. and Demora, S. J. (1995). [https://web.archive.org/web/20070930183343/http://www.agu.org/pubs/crossref/1995/94JD02828.shtml "Biogenic sulfur emissions and aerosols over the tropical South Atlantic, 3. Atmospheric dimethylsulfide, aerosols and cloud condensation nuclei"]. ''J. Geophys. Res''. '''100''' (D6): <span class="nowrap">11335–</span>56. [[Bibcode (identifier)|Bibcode]]:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1995JGR...10011335A 1995JGR...10011335A]. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1029/94JD02828|10.1029/94JD02828]]. Archived from <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[http://www.agu.org/pubs/crossref/1995/94JD02828.shtml the original]</span> on 2007-09-30<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2007-08-30</span></span>.</cite><span class="cs1-maint citation-comment" data-ve-ignore="true"><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[Samfuri:Cite journal|cite journal]]<nowiki>}}</nowiki></code>: CS1 maint: multiple names: authors list ([[:Category:CS1 maint: multiple names: authors list|link]])</span>
[[Category:CS1 maint: multiple names: authors list]]</ref><ref>{{Cite journal |last=Cropp, R.A., Gabric, A.J., McTainsh, G.H., Braddock, R.D. and Tindale, N. |year=2005 |title=Coupling between ocean biota and atmospheric aerosols: Dust, dimethylsulphide, or artifact? |url=http://www.agu.org/pubs/crossref/2005/2004GB002436.shtml |url-status=dead |journal=Global Biogeochemical Cycles |volume=19 |issue=4 |pages=GB4002 |bibcode=2005GBioC..19.4002C |doi=10.1029/2004GB002436 |s2cid=13631729 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070831115731/http://www.agu.org/pubs/crossref/2005/2004GB002436.shtml |archive-date=2007-08-31 |access-date=2007-08-30 |hdl-access=free}}</ref> kodayake wannan ba daidai ba ne.<ref>{{Cite journal |last=Vallina, S. M., Simo, R., Gasso, S., De Boyer-Montegut, C., del Rio, E., Jurado, E. and Dachs, J. |year=2007 |title=Analysis of a potential "solar radiation dose-dimethylsulfide-cloud condensation nuclei" link from globally mapped seasonal correlations |url=http://www.agu.org/pubs/crossref/2007/2006GB002787.shtml |url-status=dead |journal=Global Biogeochemical Cycles |volume=21 |issue=2 |pages=GB2004 |bibcode=2007GBioC..21.2004V |doi=10.1029/2006GB002787 |s2cid=128377799 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930184144/http://www.agu.org/pubs/crossref/2007/2006GB002787.shtml |archive-date=2007-09-30 |access-date=2007-08-30 |hdl-access=free}}</ref> Sauran masu bincike sun ba da shawarar cewa tsarin CLAW-like na iya aiki a cikin sake zagayowar sulfur na Duniya ba tare da buƙatar wani bangare na halitta mai aiki ba.<ref>{{Cite journal |last=Shaw, G.E. |author-link=Glenn Edmond Shaw |last2=Benner, R.L. |last3=Cantrell, W. |last4=Clarke, A.D. |year=1998 |title=The regulation of climate: A sulfate particle feedback loop involving deep convection — An editorial essay |journal=Climate Change |volume=39 |pages=23–33 |doi=10.1023/A:1005341506115 |s2cid=150898991}}</ref> Wani labarin bita na 2014 ya soki ra'ayin saboda kasancewa mai sauƙin sauyawa kuma cewa tasirin na iya zama mafi rauni fiye da yadda aka tsara.<ref>{{Cite journal |last=Green |first=Tamara |last2=Hatton |first2=Angela |date=1 September 2014 |title=The CLAW hypothesis: a new perspective on the role of biogenic sulphur in the regulation of global climate |url=https://www.researchgate.net/publication/265384642 |journal=Oceanography and Marine Biology |volume=52 |pages=315–336 |doi=10.1201/b17143-7 |isbn=9780429161391}}</ref>
== Ra'ayi na Anti-CLAW ==
A cikin littafinsa na 2006 The Revenge of Gaia, Lovelock ya ba da shawarar cewa maimakon samar da ra'ayoyi mara kyau a cikin tsarin yanayi, abubuwan da ke cikin ra'ayin CLAW na iya yin aiki don ƙirƙirar kyakkyawan ra'ayi.
A karkashin dumamar duniya ta gaba, karuwar zafin jiki na iya rarraba teku ta duniya, rage wadatar abubuwan gina jiki daga zurfin teku zuwa Yankin euphotic mai amfani. Sakamakon haka, aikin phytoplankton zai ragu tare da faduwa a cikin samar da DMS. A cikin juyawa na ra'ayin CLAW, wannan raguwa a cikin samar da DMS zai haifar da raguwa a ƙwayoyin girgije da faduwar albedo na girgije. Sakamakon wannan zai zama ci gaba da [[Canjin yanayi|dumamar yanayi]] wanda zai iya haifar da ƙaramin samar da DMS (da kuma ci gaba da yanayin dumama). Adadin da ke dama yana nuna zane-zane mai taƙaitawa.
Shaida ga ra'ayin anti-CLAW an ƙuntata shi ta hanyar irin wannan rashin tabbas kamar waɗanda ke cikin juyin juya halin sulfur na ra'ayin CLAW. Koyaya, masu bincike da ke kwaikwayon samar da farko na teku na gaba sun sami shaidar raguwar samarwa tare da karuwar rarraba teku, <ref name="cox002">{{Cite journal |last=Cox, P. M., Betts, R. A., Jones, C. D., Spall, S. A. and Totterdell, I. J. |year=2000 |title=Acceleration of global warming due to carbon-cycle feedbacks in a coupled climate model |journal=Nature |volume=408 |issue=6809 |pages=184–7 |bibcode=2000Natur.408..184C |doi=10.1038/35041539 |pmid=11089968 |s2cid=2689847}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Steinacher, M. |last2=Joos, F. |last3=Fr ¨ olicher, T. L. |last4=Bopp, L. |last5=Cadule, P. |last6=Cocco, V. |last7=Doney, S. C. |last8=Gehlen, M. |last9=Lindsay, K. |last10=Moore, J. K. |last11=Schneider, B. |last12=Segschneider, J. |name-list-style=amp |year=2010 |title=Projected 21st century decrease in marine productivity: a multi-model analysis |journal=Biogeosciences |volume=7 |issue=3 |pages=979–1005 |bibcode=2010BGeo....7..979S |doi=10.5194/bg-7-979-2010 |doi-access=free |hdl-access=free}}</ref> suna barin yiwuwar cewa irin wannan tsarin na iya kasancewa.
== Manazarta ==
{{Reflist|2}}
4vaedkhsmk7gkkw2srk303sqgv3wzwl
825897
825896
2026-04-24T17:12:05Z
Pharouqenr
25549
825897
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Hasashen CLAW''' yana ba da shawarar madauki mara kyau wanda ke aiki tsakanin yanayin yanayin teku da [[Climate|yanayin]] duniya.<ref name="CLAW87">{{Cite journal |last=Charlson, R. J., [[James Lovelock|Lovelock, J. E.]], Andreae, M. O. and Warren, S. G. |year=1987 |title=Oceanic phytoplankton, atmospheric sulphur, cloud albedo and climate |journal=Nature |volume=326 |issue=6114 |pages=655–661 |bibcode=1987Natur.326..655C |doi=10.1038/326655a0 |s2cid=4321239}}</ref> Hasashen yana ba da shawarar musamman cewa phytoplankton na musamman waɗanda ke samar da dimethyl sulfide suna amsawa ga bambance-bambancen tilasta yanayi, kuma waɗannan martanin suna aiki don daidaita yanayin [[Sararin Samaniya na Duniya|yanayin duniya]]. Robert Jay Charlson, James Lovelock, Meinrat Andreae da Stephen G. Warren sun gabatar da ra'ayin CLAW, kuma ya ɗauki acronym daga harafin farko na sunayen sunayensu.<ref name="andreae95">{{Cite journal |last=Andreae, M. O., Elbert, W. and Demora, S. J. |year=1995 |title=Biogenic sulfur emissions and aerosols over the tropical South Atlantic, 3. Atmospheric dimethylsulfide, aerosols and cloud condensation nuclei |url=http://www.agu.org/pubs/crossref/1995/94JD02828.shtml |url-status=dead |journal=J. Geophys. Res. |volume=100 |issue=D6 |pages=11335–56 |bibcode=1995JGR...10011335A |doi=10.1029/94JD02828 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930183343/http://www.agu.org/pubs/crossref/1995/94JD02828.shtml |archive-date=2007-09-30 |access-date=2007-08-30}}</ref>
== Tunanin CLAW ==
[[Fayil:CLAW_hypothesis_graphic_1_AYool.png|right|thumb|{{Center|Schematic diagram of the CLAW hypothesis (Charlson ''et al.'', 1987)<ref name="CLAW87"/>}}]]
[[Fayil:CLAW_hypothesis_graphic_2_AYool.png|right|thumb|{{Center|Schematic diagram of the anti-CLAW hypothesis (Lovelock, 2006)<ref name="lovelock06"/>}}]]
Maganar ta bayyana madauki wanda ke farawa tare da karuwa a cikin [[makamashi]] da ke akwai daga rana yana aiki don kara yawan ci gaban phytoplankton ta hanyar ko dai tasirin ilimin lissafi (saboda yawan zafin jiki) ko ingantaccen [[photosynthesis]] (saboda karuwar irradiance). Wasu phytoplankton, irin su coccolithophorids, suna hada dimethylsulfoniopropionate (DMSP), kuma ingantaccen ci gaban su yana kara samar da wannan Osmolyte. Hakanan, wannan yana haifar da karuwa a cikin maida hankali ga samfurin lalacewa, dimethyl sulfide (DMS), na farko a cikin ruwan teku, sannan a cikin yanayi. DMS yana da oxidized a cikin yanayi don samar da sulfur dioxide, kuma wannan yana haifar da samar da Sulfate aerosols. Wadannan aerosols suna aiki ne a matsayin ƙwayoyin girgije kuma suna ƙara yawan ruwan girgije, wanda hakan ke ɗaga ruwan ruwa na girgije da yankin girgije. Wannan yana aiki don ƙara albedo na girgije, wanda ke haifar da ƙarin Hasken rana, da raguwar tilastawa wanda ya fara wannan jerin abubuwan da suka faru. Adadin da ke dama yana nuna zane-zane mai taƙaitawa. Lura cewa madauki na iya aiki a cikin madaidaiciya, irin wannan raguwar hasken rana yana haifar da rage girgije kuma ta haka ne ga karuwar adadin hasken rana da ke kaiwa saman duniya.
Wani muhimmin fasalin sarkar hulɗar da aka bayyana a sama shi ne cewa yana haifar da madauki mara kyau, inda canji ga tsarin yanayi (ƙaruwa / raguwar shigarwar hasken rana) a ƙarshe ana magance shi kuma ana rage shi ta hanyar madauki. Saboda haka, ra'ayin CLAW ya ba da misali na homeostasis na duniya ko tsarin daidaitawa mai rikitarwa, wanda ya dace da Ra'ayin Gaia wanda ɗayan marubutan asali na ra'ayin FLAW, James Lovelock ya tsara.
Wasu binciken da suka biyo baya game da ra'ayin CLAW sun gano shaidu don tallafawa tsarinsa,<ref name="andreae95">{{Cite journal |last=Andreae, M. O., Elbert, W. and Demora, S. J. |year=1995 |title=Biogenic sulfur emissions and aerosols over the tropical South Atlantic, 3. Atmospheric dimethylsulfide, aerosols and cloud condensation nuclei |url=http://www.agu.org/pubs/crossref/1995/94JD02828.shtml |url-status=dead |journal=J. Geophys. Res. |volume=100 |issue=D6 |pages=11335–56 |bibcode=1995JGR...10011335A |doi=10.1029/94JD02828 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930183343/http://www.agu.org/pubs/crossref/1995/94JD02828.shtml |archive-date=2007-09-30 |access-date=2007-08-30}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAndreae,_M._O.,_Elbert,_W._and_Demora,_S._J.1995">Andreae, M. O., Elbert, W. and Demora, S. J. (1995). [https://web.archive.org/web/20070930183343/http://www.agu.org/pubs/crossref/1995/94JD02828.shtml "Biogenic sulfur emissions and aerosols over the tropical South Atlantic, 3. Atmospheric dimethylsulfide, aerosols and cloud condensation nuclei"]. ''J. Geophys. Res''. '''100''' (D6): <span class="nowrap">11335–</span>56. [[Bibcode (identifier)|Bibcode]]:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1995JGR...10011335A 1995JGR...10011335A]. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1029/94JD02828|10.1029/94JD02828]]. Archived from <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[http://www.agu.org/pubs/crossref/1995/94JD02828.shtml the original]</span> on 2007-09-30<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2007-08-30</span></span>.</cite><span class="cs1-maint citation-comment" data-ve-ignore="true"><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[Samfuri:Cite journal|cite journal]]<nowiki>}}</nowiki></code>: CS1 maint: multiple names: authors list ([[:Category:CS1 maint: multiple names: authors list|link]])</span>
[[Category:CS1 maint: multiple names: authors list]]</ref><ref>{{Cite journal |last=Cropp, R.A., Gabric, A.J., McTainsh, G.H., Braddock, R.D. and Tindale, N. |year=2005 |title=Coupling between ocean biota and atmospheric aerosols: Dust, dimethylsulphide, or artifact? |url=http://www.agu.org/pubs/crossref/2005/2004GB002436.shtml |url-status=dead |journal=Global Biogeochemical Cycles |volume=19 |issue=4 |pages=GB4002 |bibcode=2005GBioC..19.4002C |doi=10.1029/2004GB002436 |s2cid=13631729 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070831115731/http://www.agu.org/pubs/crossref/2005/2004GB002436.shtml |archive-date=2007-08-31 |access-date=2007-08-30 |hdl-access=free}}</ref> kodayake wannan ba daidai ba ne.<ref>{{Cite journal |last=Vallina, S. M., Simo, R., Gasso, S., De Boyer-Montegut, C., del Rio, E., Jurado, E. and Dachs, J. |year=2007 |title=Analysis of a potential "solar radiation dose-dimethylsulfide-cloud condensation nuclei" link from globally mapped seasonal correlations |url=http://www.agu.org/pubs/crossref/2007/2006GB002787.shtml |url-status=dead |journal=Global Biogeochemical Cycles |volume=21 |issue=2 |pages=GB2004 |bibcode=2007GBioC..21.2004V |doi=10.1029/2006GB002787 |s2cid=128377799 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930184144/http://www.agu.org/pubs/crossref/2007/2006GB002787.shtml |archive-date=2007-09-30 |access-date=2007-08-30 |hdl-access=free}}</ref> Sauran masu bincike sun ba da shawarar cewa tsarin CLAW-like na iya aiki a cikin sake zagayowar sulfur na Duniya ba tare da buƙatar wani bangare na halitta mai aiki ba.<ref>{{Cite journal |last=Shaw, G.E. |author-link=Glenn Edmond Shaw |last2=Benner, R.L. |last3=Cantrell, W. |last4=Clarke, A.D. |year=1998 |title=The regulation of climate: A sulfate particle feedback loop involving deep convection — An editorial essay |journal=Climate Change |volume=39 |pages=23–33 |doi=10.1023/A:1005341506115 |s2cid=150898991}}</ref> Wani labarin bita na 2014 ya soki ra'ayin saboda kasancewa mai sauƙin sauyawa kuma cewa tasirin na iya zama mafi rauni fiye da yadda aka tsara.<ref>{{Cite journal |last=Green |first=Tamara |last2=Hatton |first2=Angela |date=1 September 2014 |title=The CLAW hypothesis: a new perspective on the role of biogenic sulphur in the regulation of global climate |url=https://www.researchgate.net/publication/265384642 |journal=Oceanography and Marine Biology |volume=52 |pages=315–336 |doi=10.1201/b17143-7 |isbn=9780429161391}}</ref>
== Ra'ayi na Anti-CLAW ==
A cikin littafinsa na 2006 The Revenge of Gaia, Lovelock ya ba da shawarar cewa maimakon samar da ra'ayoyi mara kyau a cikin tsarin yanayi, abubuwan da ke cikin ra'ayin CLAW na iya yin aiki don ƙirƙirar kyakkyawan ra'ayi.
A karkashin dumamar duniya ta gaba, karuwar zafin jiki na iya rarraba teku ta duniya, rage wadatar abubuwan gina jiki daga zurfin teku zuwa Yankin euphotic mai amfani. Sakamakon haka, aikin phytoplankton zai ragu tare da faduwa a cikin samar da DMS. A cikin juyawa na ra'ayin CLAW, wannan raguwa a cikin samar da DMS zai haifar da raguwa a ƙwayoyin girgije da faduwar albedo na girgije. Sakamakon wannan zai zama ci gaba da [[Canjin yanayi|dumamar yanayi]] wanda zai iya haifar da ƙaramin samar da DMS (da kuma ci gaba da yanayin dumama). Adadin da ke dama yana nuna zane-zane mai taƙaitawa.
Shaida ga ra'ayin anti-CLAW an ƙuntata shi ta hanyar irin wannan rashin tabbas kamar waɗanda ke cikin juyin juya halin sulfur na ra'ayin CLAW. Koyaya, masu bincike da ke kwaikwayon samar da farko na teku na gaba sun sami shaidar raguwar samarwa tare da karuwar rarraba teku,<ref name="cox002">{{Cite journal |last=Cox, P. M., Betts, R. A., Jones, C. D., Spall, S. A. and Totterdell, I. J. |year=2000 |title=Acceleration of global warming due to carbon-cycle feedbacks in a coupled climate model |journal=Nature |volume=408 |issue=6809 |pages=184–7 |bibcode=2000Natur.408..184C |doi=10.1038/35041539 |pmid=11089968 |s2cid=2689847}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Steinacher, M. |last2=Joos, F. |last3=Fr ¨ olicher, T. L. |last4=Bopp, L. |last5=Cadule, P. |last6=Cocco, V. |last7=Doney, S. C. |last8=Gehlen, M. |last9=Lindsay, K. |last10=Moore, J. K. |last11=Schneider, B. |last12=Segschneider, J. |name-list-style=amp |year=2010 |title=Projected 21st century decrease in marine productivity: a multi-model analysis |journal=Biogeosciences |volume=7 |issue=3 |pages=979–1005 |bibcode=2010BGeo....7..979S |doi=10.5194/bg-7-979-2010 |doi-access=free |hdl-access=free}}</ref> suna barin yiwuwar cewa irin wannan tsarin na iya kasancewa.
== Manazarta ==
{{Reflist|2}}
cc9phrjlv5mqlaty5hzaybzcr1krffk
825898
825897
2026-04-24T17:12:25Z
Pharouqenr
25549
825898
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Hasashen CLAW''' yana ba da shawarar madauki mara kyau wanda ke aiki tsakanin yanayin yanayin teku da [[Climate|yanayin]] duniya.<ref name="CLAW87">{{Cite journal |last=Charlson, R. J., [[James Lovelock|Lovelock, J. E.]], Andreae, M. O. and Warren, S. G. |year=1987 |title=Oceanic phytoplankton, atmospheric sulphur, cloud albedo and climate |journal=Nature |volume=326 |issue=6114 |pages=655–661 |bibcode=1987Natur.326..655C |doi=10.1038/326655a0 |s2cid=4321239}}</ref> Hasashen yana ba da shawarar musamman cewa phytoplankton na musamman waɗanda ke samar da dimethyl sulfide suna amsawa ga bambance-bambancen tilasta yanayi, kuma waɗannan martanin suna aiki don daidaita yanayin [[Sararin Samaniya na Duniya|yanayin duniya]]. Robert Jay Charlson, James Lovelock, Meinrat Andreae da Stephen G. Warren sun gabatar da ra'ayin CLAW, kuma ya ɗauki acronym daga harafin farko na sunayen sunayensu.<ref name="andreae95">{{Cite journal |last=Andreae, M. O., Elbert, W. and Demora, S. J. |year=1995 |title=Biogenic sulfur emissions and aerosols over the tropical South Atlantic, 3. Atmospheric dimethylsulfide, aerosols and cloud condensation nuclei |url=http://www.agu.org/pubs/crossref/1995/94JD02828.shtml |url-status=dead |journal=J. Geophys. Res. |volume=100 |issue=D6 |pages=11335–56 |bibcode=1995JGR...10011335A |doi=10.1029/94JD02828 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930183343/http://www.agu.org/pubs/crossref/1995/94JD02828.shtml |archive-date=2007-09-30 |access-date=2007-08-30}}</ref>
== Tunanin CLAW ==
[[Fayil:CLAW_hypothesis_graphic_1_AYool.png|right|thumb|{{Center|Schematic diagram of the CLAW hypothesis (Charlson ''et al.'', 1987)<ref name="CLAW87"/>}}]]
[[Fayil:CLAW_hypothesis_graphic_2_AYool.png|right|thumb|{{Center|Schematic diagram of the anti-CLAW hypothesis (Lovelock, 2006)<ref name="lovelock06"/>}}]]
Maganar ta bayyana madauki wanda ke farawa tare da karuwa a cikin [[makamashi]] da ke akwai daga rana yana aiki don kara yawan ci gaban phytoplankton ta hanyar ko dai tasirin ilimin lissafi (saboda yawan zafin jiki) ko ingantaccen [[photosynthesis]] (saboda karuwar irradiance). Wasu phytoplankton, irin su coccolithophorids, suna hada dimethylsulfoniopropionate (DMSP), kuma ingantaccen ci gaban su yana kara samar da wannan Osmolyte. Hakanan, wannan yana haifar da karuwa a cikin maida hankali ga samfurin lalacewa, dimethyl sulfide (DMS), na farko a cikin ruwan teku, sannan a cikin yanayi. DMS yana da oxidized a cikin yanayi don samar da sulfur dioxide, kuma wannan yana haifar da samar da Sulfate aerosols. Wadannan aerosols suna aiki ne a matsayin ƙwayoyin girgije kuma suna ƙara yawan ruwan girgije, wanda hakan ke ɗaga ruwan ruwa na girgije da yankin girgije. Wannan yana aiki don ƙara albedo na girgije, wanda ke haifar da ƙarin Hasken rana, da raguwar tilastawa wanda ya fara wannan jerin abubuwan da suka faru. Adadin da ke dama yana nuna zane-zane mai taƙaitawa. Lura cewa madauki na iya aiki a cikin madaidaiciya, irin wannan raguwar hasken rana yana haifar da rage girgije kuma ta haka ne ga karuwar adadin hasken rana da ke kaiwa saman duniya.
Wani muhimmin fasalin sarkar hulɗar da aka bayyana a sama shi ne cewa yana haifar da madauki mara kyau, inda canji ga tsarin yanayi (ƙaruwa / raguwar shigarwar hasken rana) a ƙarshe ana magance shi kuma ana rage shi ta hanyar madauki. Saboda haka, ra'ayin CLAW ya ba da misali na homeostasis na duniya ko tsarin daidaitawa mai rikitarwa, wanda ya dace da Ra'ayin Gaia wanda ɗayan marubutan asali na ra'ayin FLAW, James Lovelock ya tsara.
Wasu binciken da suka biyo baya game da ra'ayin CLAW sun gano shaidu don tallafawa tsarinsa,<ref name="andreae95">{{Cite journal |last=Andreae, M. O., Elbert, W. and Demora, S. J. |year=1995 |title=Biogenic sulfur emissions and aerosols over the tropical South Atlantic, 3. Atmospheric dimethylsulfide, aerosols and cloud condensation nuclei |url=http://www.agu.org/pubs/crossref/1995/94JD02828.shtml |url-status=dead |journal=J. Geophys. Res. |volume=100 |issue=D6 |pages=11335–56 |bibcode=1995JGR...10011335A |doi=10.1029/94JD02828 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930183343/http://www.agu.org/pubs/crossref/1995/94JD02828.shtml |archive-date=2007-09-30 |access-date=2007-08-30}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAndreae,_M._O.,_Elbert,_W._and_Demora,_S._J.1995">Andreae, M. O., Elbert, W. and Demora, S. J. (1995). [https://web.archive.org/web/20070930183343/http://www.agu.org/pubs/crossref/1995/94JD02828.shtml "Biogenic sulfur emissions and aerosols over the tropical South Atlantic, 3. Atmospheric dimethylsulfide, aerosols and cloud condensation nuclei"]. ''J. Geophys. Res''. '''100''' (D6): <span class="nowrap">11335–</span>56. [[Bibcode (identifier)|Bibcode]]:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1995JGR...10011335A 1995JGR...10011335A]. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1029/94JD02828|10.1029/94JD02828]]. Archived from <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[http://www.agu.org/pubs/crossref/1995/94JD02828.shtml the original]</span> on 2007-09-30<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2007-08-30</span></span>.</cite><span class="cs1-maint citation-comment" data-ve-ignore="true"><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[Samfuri:Cite journal|cite journal]]<nowiki>}}</nowiki></code>: CS1 maint: multiple names: authors list ([[:Category:CS1 maint: multiple names: authors list|link]])</span>
[[Category:CS1 maint: multiple names: authors list]]</ref><ref>{{Cite journal |last=Cropp, R.A., Gabric, A.J., McTainsh, G.H., Braddock, R.D. and Tindale, N. |year=2005 |title=Coupling between ocean biota and atmospheric aerosols: Dust, dimethylsulphide, or artifact? |url=http://www.agu.org/pubs/crossref/2005/2004GB002436.shtml |url-status=dead |journal=Global Biogeochemical Cycles |volume=19 |issue=4 |pages=GB4002 |bibcode=2005GBioC..19.4002C |doi=10.1029/2004GB002436 |s2cid=13631729 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070831115731/http://www.agu.org/pubs/crossref/2005/2004GB002436.shtml |archive-date=2007-08-31 |access-date=2007-08-30 |hdl-access=free}}</ref> kodayake wannan ba daidai ba ne.<ref>{{Cite journal |last=Vallina, S. M., Simo, R., Gasso, S., De Boyer-Montegut, C., del Rio, E., Jurado, E. and Dachs, J. |year=2007 |title=Analysis of a potential "solar radiation dose-dimethylsulfide-cloud condensation nuclei" link from globally mapped seasonal correlations |url=http://www.agu.org/pubs/crossref/2007/2006GB002787.shtml |url-status=dead |journal=Global Biogeochemical Cycles |volume=21 |issue=2 |pages=GB2004 |bibcode=2007GBioC..21.2004V |doi=10.1029/2006GB002787 |s2cid=128377799 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930184144/http://www.agu.org/pubs/crossref/2007/2006GB002787.shtml |archive-date=2007-09-30 |access-date=2007-08-30 |hdl-access=free}}</ref> Sauran masu bincike sun ba da shawarar cewa tsarin CLAW-like na iya aiki a cikin sake zagayowar sulfur na Duniya ba tare da buƙatar wani bangare na halitta mai aiki ba.<ref>{{Cite journal |last=Shaw, G.E. |author-link=Glenn Edmond Shaw |last2=Benner, R.L. |last3=Cantrell, W. |last4=Clarke, A.D. |year=1998 |title=The regulation of climate: A sulfate particle feedback loop involving deep convection — An editorial essay |journal=Climate Change |volume=39 |pages=23–33 |doi=10.1023/A:1005341506115 |s2cid=150898991}}</ref> Wani labarin bita na 2014 ya soki ra'ayin saboda kasancewa mai sauƙin sauyawa kuma cewa tasirin na iya zama mafi rauni fiye da yadda aka tsara.<ref>{{Cite journal |last=Green |first=Tamara |last2=Hatton |first2=Angela |date=1 September 2014 |title=The CLAW hypothesis: a new perspective on the role of biogenic sulphur in the regulation of global climate |url=https://www.researchgate.net/publication/265384642 |journal=Oceanography and Marine Biology |volume=52 |pages=315–336 |doi=10.1201/b17143-7 |isbn=9780429161391}}</ref>
== Ra'ayi na Anti-CLAW ==
A cikin littafinsa na 2006 The Revenge of Gaia, Lovelock ya ba da shawarar cewa maimakon samar da ra'ayoyi mara kyau a cikin tsarin yanayi, abubuwan da ke cikin ra'ayin CLAW na iya yin aiki don ƙirƙirar kyakkyawan ra'ayi.
A karkashin dumamar duniya ta gaba, karuwar zafin jiki na iya rarraba teku ta duniya, rage wadatar abubuwan gina jiki daga zurfin teku zuwa Yankin euphotic mai amfani. Sakamakon haka, aikin phytoplankton zai ragu tare da faduwa a cikin samar da DMS. A cikin juyawa na ra'ayin CLAW, wannan raguwa a cikin samar da DMS zai haifar da raguwa a ƙwayoyin girgije da faduwar albedo na girgije. Sakamakon wannan zai zama ci gaba da [[Canjin yanayi|dumamar yanayi]] wanda zai iya haifar da ƙaramin samar da DMS (da kuma ci gaba da yanayin dumama). Adadin da ke dama yana nuna zane-zane mai taƙaitawa.
Shaida ga ra'ayin anti-CLAW an ƙuntata shi ta hanyar irin wannan rashin tabbas kamar waɗanda ke cikin juyin juya halin sulfur na ra'ayin CLAW. Koyaya, masu bincike da ke kwaikwayon samar da farko na teku na gaba sun sami shaidar raguwar samarwa tare da karuwar rarraba teku,<ref name="cox002">{{Cite journal |last=Cox, P. M., Betts, R. A., Jones, C. D., Spall, S. A. and Totterdell, I. J. |year=2000 |title=Acceleration of global warming due to carbon-cycle feedbacks in a coupled climate model |journal=Nature |volume=408 |issue=6809 |pages=184–7 |bibcode=2000Natur.408..184C |doi=10.1038/35041539 |pmid=11089968 |s2cid=2689847}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Steinacher, M. |last2=Joos, F. |last3=Fr ¨ olicher, T. L. |last4=Bopp, L. |last5=Cadule, P. |last6=Cocco, V. |last7=Doney, S. C. |last8=Gehlen, M. |last9=Lindsay, K. |last10=Moore, J. K. |last11=Schneider, B. |last12=Segschneider, J. |name-list-style=amp |year=2010 |title=Projected 21st century decrease in marine productivity: a multi-model analysis |journal=Biogeosciences |volume=7 |issue=3 |pages=979–1005 |bibcode=2010BGeo....7..979S |doi=10.5194/bg-7-979-2010 |doi-access=free |hdl-access=free}}</ref> suna barin yiwuwar cewa irin wannan tsarin na iya kasancewa.
== Manazarta ==
{{Reflist}}{{Reflist|2}}
002kcqjp5owoxsqwvbp8cehdq0yaj0g
825900
825898
2026-04-24T17:12:44Z
Pharouqenr
25549
825900
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}'''Hasashen CLAW''' yana ba da shawarar madauki mara kyau wanda ke aiki tsakanin yanayin yanayin teku da [[Climate|yanayin]] duniya.<ref name="CLAW87">{{Cite journal |last=Charlson, R. J., [[James Lovelock|Lovelock, J. E.]], Andreae, M. O. and Warren, S. G. |year=1987 |title=Oceanic phytoplankton, atmospheric sulphur, cloud albedo and climate |journal=Nature |volume=326 |issue=6114 |pages=655–661 |bibcode=1987Natur.326..655C |doi=10.1038/326655a0 |s2cid=4321239}}</ref> Hasashen yana ba da shawarar musamman cewa phytoplankton na musamman waɗanda ke samar da dimethyl sulfide suna amsawa ga bambance-bambancen tilasta yanayi, kuma waɗannan martanin suna aiki don daidaita yanayin [[Sararin Samaniya na Duniya|yanayin duniya]]. Robert Jay Charlson, James Lovelock, Meinrat Andreae da Stephen G. Warren sun gabatar da ra'ayin CLAW, kuma ya ɗauki acronym daga harafin farko na sunayen sunayensu.<ref name="andreae95">{{Cite journal |last=Andreae, M. O., Elbert, W. and Demora, S. J. |year=1995 |title=Biogenic sulfur emissions and aerosols over the tropical South Atlantic, 3. Atmospheric dimethylsulfide, aerosols and cloud condensation nuclei |url=http://www.agu.org/pubs/crossref/1995/94JD02828.shtml |url-status=dead |journal=J. Geophys. Res. |volume=100 |issue=D6 |pages=11335–56 |bibcode=1995JGR...10011335A |doi=10.1029/94JD02828 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930183343/http://www.agu.org/pubs/crossref/1995/94JD02828.shtml |archive-date=2007-09-30 |access-date=2007-08-30}}</ref>
== Tunanin CLAW ==
[[Fayil:CLAW_hypothesis_graphic_1_AYool.png|right|thumb|{{Center|Schematic diagram of the CLAW hypothesis (Charlson ''et al.'', 1987)<ref name="CLAW87"/>}}]]
[[Fayil:CLAW_hypothesis_graphic_2_AYool.png|right|thumb|{{Center|Schematic diagram of the anti-CLAW hypothesis (Lovelock, 2006)<ref name="lovelock06"/>}}]]
Maganar ta bayyana madauki wanda ke farawa tare da karuwa a cikin [[makamashi]] da ke akwai daga rana yana aiki don kara yawan ci gaban phytoplankton ta hanyar ko dai tasirin ilimin lissafi (saboda yawan zafin jiki) ko ingantaccen [[photosynthesis]] (saboda karuwar irradiance). Wasu phytoplankton, irin su coccolithophorids, suna hada dimethylsulfoniopropionate (DMSP), kuma ingantaccen ci gaban su yana kara samar da wannan Osmolyte. Hakanan, wannan yana haifar da karuwa a cikin maida hankali ga samfurin lalacewa, dimethyl sulfide (DMS), na farko a cikin ruwan teku, sannan a cikin yanayi. DMS yana da oxidized a cikin yanayi don samar da sulfur dioxide, kuma wannan yana haifar da samar da Sulfate aerosols. Wadannan aerosols suna aiki ne a matsayin ƙwayoyin girgije kuma suna ƙara yawan ruwan girgije, wanda hakan ke ɗaga ruwan ruwa na girgije da yankin girgije. Wannan yana aiki don ƙara albedo na girgije, wanda ke haifar da ƙarin Hasken rana, da raguwar tilastawa wanda ya fara wannan jerin abubuwan da suka faru. Adadin da ke dama yana nuna zane-zane mai taƙaitawa. Lura cewa madauki na iya aiki a cikin madaidaiciya, irin wannan raguwar hasken rana yana haifar da rage girgije kuma ta haka ne ga karuwar adadin hasken rana da ke kaiwa saman duniya.
Wani muhimmin fasalin sarkar hulɗar da aka bayyana a sama shi ne cewa yana haifar da madauki mara kyau, inda canji ga tsarin yanayi (ƙaruwa / raguwar shigarwar hasken rana) a ƙarshe ana magance shi kuma ana rage shi ta hanyar madauki. Saboda haka, ra'ayin CLAW ya ba da misali na homeostasis na duniya ko tsarin daidaitawa mai rikitarwa, wanda ya dace da Ra'ayin Gaia wanda ɗayan marubutan asali na ra'ayin FLAW, James Lovelock ya tsara.
Wasu binciken da suka biyo baya game da ra'ayin CLAW sun gano shaidu don tallafawa tsarinsa,<ref name="andreae95">{{Cite journal |last=Andreae, M. O., Elbert, W. and Demora, S. J. |year=1995 |title=Biogenic sulfur emissions and aerosols over the tropical South Atlantic, 3. Atmospheric dimethylsulfide, aerosols and cloud condensation nuclei |url=http://www.agu.org/pubs/crossref/1995/94JD02828.shtml |url-status=dead |journal=J. Geophys. Res. |volume=100 |issue=D6 |pages=11335–56 |bibcode=1995JGR...10011335A |doi=10.1029/94JD02828 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930183343/http://www.agu.org/pubs/crossref/1995/94JD02828.shtml |archive-date=2007-09-30 |access-date=2007-08-30}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAndreae,_M._O.,_Elbert,_W._and_Demora,_S._J.1995">Andreae, M. O., Elbert, W. and Demora, S. J. (1995). [https://web.archive.org/web/20070930183343/http://www.agu.org/pubs/crossref/1995/94JD02828.shtml "Biogenic sulfur emissions and aerosols over the tropical South Atlantic, 3. Atmospheric dimethylsulfide, aerosols and cloud condensation nuclei"]. ''J. Geophys. Res''. '''100''' (D6): <span class="nowrap">11335–</span>56. [[Bibcode (identifier)|Bibcode]]:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1995JGR...10011335A 1995JGR...10011335A]. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1029/94JD02828|10.1029/94JD02828]]. Archived from <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[http://www.agu.org/pubs/crossref/1995/94JD02828.shtml the original]</span> on 2007-09-30<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2007-08-30</span></span>.</cite><span class="cs1-maint citation-comment" data-ve-ignore="true"><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[Samfuri:Cite journal|cite journal]]<nowiki>}}</nowiki></code>: CS1 maint: multiple names: authors list ([[:Category:CS1 maint: multiple names: authors list|link]])</span>
[[Category:CS1 maint: multiple names: authors list]]</ref><ref>{{Cite journal |last=Cropp, R.A., Gabric, A.J., McTainsh, G.H., Braddock, R.D. and Tindale, N. |year=2005 |title=Coupling between ocean biota and atmospheric aerosols: Dust, dimethylsulphide, or artifact? |url=http://www.agu.org/pubs/crossref/2005/2004GB002436.shtml |url-status=dead |journal=Global Biogeochemical Cycles |volume=19 |issue=4 |pages=GB4002 |bibcode=2005GBioC..19.4002C |doi=10.1029/2004GB002436 |s2cid=13631729 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070831115731/http://www.agu.org/pubs/crossref/2005/2004GB002436.shtml |archive-date=2007-08-31 |access-date=2007-08-30 |hdl-access=free}}</ref> kodayake wannan ba daidai ba ne.<ref>{{Cite journal |last=Vallina, S. M., Simo, R., Gasso, S., De Boyer-Montegut, C., del Rio, E., Jurado, E. and Dachs, J. |year=2007 |title=Analysis of a potential "solar radiation dose-dimethylsulfide-cloud condensation nuclei" link from globally mapped seasonal correlations |url=http://www.agu.org/pubs/crossref/2007/2006GB002787.shtml |url-status=dead |journal=Global Biogeochemical Cycles |volume=21 |issue=2 |pages=GB2004 |bibcode=2007GBioC..21.2004V |doi=10.1029/2006GB002787 |s2cid=128377799 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930184144/http://www.agu.org/pubs/crossref/2007/2006GB002787.shtml |archive-date=2007-09-30 |access-date=2007-08-30 |hdl-access=free}}</ref> Sauran masu bincike sun ba da shawarar cewa tsarin CLAW-like na iya aiki a cikin sake zagayowar sulfur na Duniya ba tare da buƙatar wani bangare na halitta mai aiki ba.<ref>{{Cite journal |last=Shaw, G.E. |author-link=Glenn Edmond Shaw |last2=Benner, R.L. |last3=Cantrell, W. |last4=Clarke, A.D. |year=1998 |title=The regulation of climate: A sulfate particle feedback loop involving deep convection — An editorial essay |journal=Climate Change |volume=39 |pages=23–33 |doi=10.1023/A:1005341506115 |s2cid=150898991}}</ref> Wani labarin bita na 2014 ya soki ra'ayin saboda kasancewa mai sauƙin sauyawa kuma cewa tasirin na iya zama mafi rauni fiye da yadda aka tsara.<ref>{{Cite journal |last=Green |first=Tamara |last2=Hatton |first2=Angela |date=1 September 2014 |title=The CLAW hypothesis: a new perspective on the role of biogenic sulphur in the regulation of global climate |url=https://www.researchgate.net/publication/265384642 |journal=Oceanography and Marine Biology |volume=52 |pages=315–336 |doi=10.1201/b17143-7 |isbn=9780429161391}}</ref>
== Ra'ayi na Anti-CLAW ==
A cikin littafinsa na 2006 The Revenge of Gaia, Lovelock ya ba da shawarar cewa maimakon samar da ra'ayoyi mara kyau a cikin tsarin yanayi, abubuwan da ke cikin ra'ayin CLAW na iya yin aiki don ƙirƙirar kyakkyawan ra'ayi.
A karkashin dumamar duniya ta gaba, karuwar zafin jiki na iya rarraba teku ta duniya, rage wadatar abubuwan gina jiki daga zurfin teku zuwa Yankin euphotic mai amfani. Sakamakon haka, aikin phytoplankton zai ragu tare da faduwa a cikin samar da DMS. A cikin juyawa na ra'ayin CLAW, wannan raguwa a cikin samar da DMS zai haifar da raguwa a ƙwayoyin girgije da faduwar albedo na girgije. Sakamakon wannan zai zama ci gaba da [[Canjin yanayi|dumamar yanayi]] wanda zai iya haifar da ƙaramin samar da DMS (da kuma ci gaba da yanayin dumama). Adadin da ke dama yana nuna zane-zane mai taƙaitawa.
Shaida ga ra'ayin anti-CLAW an ƙuntata shi ta hanyar irin wannan rashin tabbas kamar waɗanda ke cikin juyin juya halin sulfur na ra'ayin CLAW. Koyaya, masu bincike da ke kwaikwayon samar da farko na teku na gaba sun sami shaidar raguwar samarwa tare da karuwar rarraba teku,<ref name="cox002">{{Cite journal |last=Cox, P. M., Betts, R. A., Jones, C. D., Spall, S. A. and Totterdell, I. J. |year=2000 |title=Acceleration of global warming due to carbon-cycle feedbacks in a coupled climate model |journal=Nature |volume=408 |issue=6809 |pages=184–7 |bibcode=2000Natur.408..184C |doi=10.1038/35041539 |pmid=11089968 |s2cid=2689847}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Steinacher, M. |last2=Joos, F. |last3=Fr ¨ olicher, T. L. |last4=Bopp, L. |last5=Cadule, P. |last6=Cocco, V. |last7=Doney, S. C. |last8=Gehlen, M. |last9=Lindsay, K. |last10=Moore, J. K. |last11=Schneider, B. |last12=Segschneider, J. |name-list-style=amp |year=2010 |title=Projected 21st century decrease in marine productivity: a multi-model analysis |journal=Biogeosciences |volume=7 |issue=3 |pages=979–1005 |bibcode=2010BGeo....7..979S |doi=10.5194/bg-7-979-2010 |doi-access=free |hdl-access=free}}</ref> suna barin yiwuwar cewa irin wannan tsarin na iya kasancewa.
== Manazarta ==
{{Reflist}}{{Reflist|2}}
ls2dql03tqghcgq40jlyqw73tsumahl
Canjin yanayi a Turkiyya
0
108830
826118
801629
2026-04-25T00:21:10Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826118
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}[[Fayil:Lake_Marmara.webp|alt=dried cracked mud with sparse metre-high green plants|thumb|Tafkin Marmara ya bushe gaba ɗaya; karar da ke gudana a cikin 2024 ta yi zargin cewa babu isasshen ruwan sama don madatsar ruwa.<ref>{{Cite web |date=2 April 2024 |title=Green Claim and Green Litigation in Türkiye |url=https://www.lexology.com/library/detail.aspx?g=3b0aee4a-20c6-4400-b356-bd0b4e75cbe5}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Gunacti |first=Mert Can |last2=Gul |first2=Gulay Onusluel |last3=Cetinkaya |first3=Cem P. |last4=Gul |first4=Ali |last5=Barbaros |first5=Filiz |date=2023-05-01 |title=Evaluating Impact of Land Use and Land Cover Change Under Climate Change on the Lake Marmara System |url=https://doi.org/10.1007/s11269-022-03317-8 |journal=Water Resources Management |language=en |volume=37 |issue=6 |pages=2643–2656 |bibcode=2023WatRM..37.2643G |doi=10.1007/s11269-022-03317-8 |issn=1573-1650 |s2cid=252081287 |url-access=subscription}}</ref>]]Fari da zafin rana su ne manyan hatsarori saboda yanayin da Turkiyya ke kara zafi
.<ref>{{Citation|journal=Dogan}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Erlat |first=Ecmel |last2=Türkeş |first2=Murat |last3=Aydin-Kandemir |first3=Fulya |date=2021-07-01 |title=Observed changes and trends in heatwave characteristics in Turkey since 1950 |url=https://doi.org/10.1007/s00704-021-03620-1 |journal=Theoretical and Applied Climatology |language=en |volume=145 |issue=1 |pages=137–157 |bibcode=2021ThApC.145..137E |doi=10.1007/s00704-021-03620-1 |issn=1434-4483 |s2cid=233313907 |url-access=subscription}}</ref> The temperature has risen by more than {{Convert|1.5|C-change}},<ref>{{Cite journal |last=Aksu |first=Hakan |date=2021 |title=Nonstationary analysis of the extreme temperatures in Turkey |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S037702652100035X |journal=Dynamics of Atmospheres and Oceans |language=en |volume=95 |bibcode=2021DyAtO..9501238A |doi=10.1016/j.dynatmoce.2021.101238 |url-access=subscription}}</ref> exceeding {{Convert|50|C|F}} in 2025,<ref>{{Cite web |title=Türkiye sets new European heat record in Sirnak province |url=https://www.turkiyetoday.com/lifestyle/turkiye-sets-new-european-temperature-record-with-505c-in-sirnak-province-3204685 |access-date=2025-07-26 |website=Türkiye Today |language=en}}</ref> and there is more extreme weather.<ref name=":0">{{Cite web |date=2023-03-21 |title='Climate change leading to extreme weather events in Türkiye' |url=https://www.hurriyetdailynews.com/climate-change-leading-to-extreme-weather-events-in-turkiye-181750 |access-date=2023-11-27 |website=[[Hürriyet Daily News]] |language=en}}</ref>
Gas din da ke cikin sararin samaniya na yanzu ya fi kashi 1% na jimlar duniya, <ref>{{Cite web |title=Each Country's Share of CO2 Emissions |url=https://www.ucsusa.org/global-warming/science-and-impacts/science/each-countrys-share-of-co2.html |access-date=16 September 2018 |publisher=Union of Concerned Scientists}}</ref> kuma Manufofin makamashi sun haɗa da tallafawa burbushin gas <ref>{{Cite web |last=Ergur |first=Semih |date=2023-05-12 |title=Turkey Spent Over $200,000,000 in Fossil Fuel Subsidies in 2022 |url=https://www.climatescorecard.org/2023/05/turkey-spent-over-200000000-in-fossil-fuel-subsidies-in-2022/ |access-date=2023-11-30 |website=Climate Scorecard |language=en-US}}</ref> da kwal. <ref name="OECD">{{Cite web |title=Fossil Fuel Support - TUR |url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=FFS_TUR |access-date=2023-11-30 |website=stats.oecd.org}}</ref> Sharar shekara-shekara ga kowane mutum tun daga ƙarshen 2010s sun bambanta a kusa da tan shida da rabi, wanda shine game da [[Jerin ƙasashe ta hanyar fitar da iskar gas ga kowane mutum|matsakaicin duniya]].<ref name=":51">{{Cite web |date=2023-03-29 |title=Greenhouse Gas Emissions Statistics, 1990-2021 |url=https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Greenhouse-Gas-Emissions-Statistics-1990-2021-49672&dil=2 |website=[[Turkish Statistical Institute]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Per capita greenhouse gas emissions |url=https://ourworldindata.org/grapher/per-capita-ghg-emissions?tab=table |access-date=2023-11-30 |website=Our World in Data}}</ref> Koyaya hayaki na tarihi bai kai kashi 1% na jimlar duniya ba.<ref>{{Cite web |title=2053 yılı itibarıyla net sıfır emisyon hedefini gerçekleştirmeyi öngörüyoruz |url=https://www.tccb.gov.tr/haberler/410/150389/-2053-yili-itibariyla-net-sifir-emisyon-hedefini-gerceklestirmeyi-ongoruyoruz- |access-date=2023-12-01 |website=Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlıği}}</ref>
Daraktan [[Canjin yanayi]] yana daidaita daidaita [[Daidaituwar canjin yanayi|daidaitawa da canjin yanayi]], wanda aka tsara don albarkatun ruwa ta [[Ruwan ruwa|kogin kogin]], da noma aikin gona. An kara canjin yanayi kwanan nan ga ilimi makaranta.<ref name=":1">{{Cite web |title=Climate Law On Its Way In Türkiye - Climate Change - European Union |url=https://www.mondaq.com/turkey/climate-change/1388384/climate-law-on-its-way-in-t%C3%BCrkiye |access-date=2023-11-14 |website=www.mondaq.com |language=en}}</ref> Tsarin cinikin fitarwa wani bangare ne na dokar yanayi, amma an soki dokar saboda watsar da kashe kwal.<ref>{{Cite web |last=<!--staff byline; no author given--> |date=4 July 2025 |title=Turkey passes climate law amid opposition criticism |url=https://bianet.org/haber/turkey-passes-climate-law-amid-opposition-criticism-309144 |website=BIA}}</ref>
== Rashin iskar gas ==
{{Excerpt|Greenhouse gas emissions by Turkey}}
== Tasirin yanayi ==
Akwai muhimman lokutan sauyin yanayi guda biyu a [[Zamanin Tagulla|Zamanin tagulla]].<ref>{{Cite web |last= |last2= |date=30 October 2020 |title=Study: Ancient people in Turkey adapted to climate change |url=https://news.cornell.edu/stories/2020/10/study-ancient-people-turkey-adapted-climate-change |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201101054118/https://news.cornell.edu/stories/2020/10/study-ancient-people-turkey-adapted-climate-change |archive-date=2020-11-01 |access-date= |website=Cornell Chronicle |language=en}}</ref> A cewar Cibiyar Nazarin Canjin Yanayi da Manufofin Jami'ar Boğaziçi, canjin yanayi da mutum ya haifar a Turkiyya ya fara ne a cikin shekarun 1970. Haɗin Model Intercomparison Project#CMIP_Phase_6 (CMIP6) ya tsara shi da kyau, duk da haka CMIP6 Multi-Model Ensemble Mean yana da ƙuduri sosai (2 ° × 1.5 °) don sassa mafi girma na Turkiyya. <ref>{{Cite journal |last=Bağçaci |first=S. Çağatay |last2=Yucel |first2=Ismail |last3=Duzenli |first3=Eren |last4=Yilmaz |first4=M. Tuğrul |date=2021-07-01 |title=Intercomparison of the expected change in the temperature and the precipitation retrieved from CMIP6 and CMIP5 climate projections: A Mediterranean hot spot case, Turkey |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0169809521001289 |journal=Atmospheric Research |language=en |volume=256 |bibcode=2021AtmRe.25605576B |doi=10.1016/j.atmosres.2021.105576 |issn=0169-8095 |s2cid=233546613 |url-access=subscription |hdl-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Francis |first=D. |last2=Fonseca |first2=R. |date=2024 |title=Recent and projected changes in climate patterns in the Middle East and North Africa (MENA) region |journal=Scientific Reports |volume=14 |issue=1 |page=10279 |bibcode=2024NatSR..1410279F |doi=10.1038/s41598-024-60976-w |pmc=11069548 |pmid=38704514}}</ref> Misali daya na tasirin canjin yanayi zai kasance a kan rarraba ruwan sama: gefen da ke saukowa na Hadley cell (wani yanki na yaduwa kusa da ma'auni) na iya motsawa zuwa arewa zuwa Turkiyya, wanda iyakar kudancinsa ke kusa da digiri 36 a arewa, kuma wannan na iya rage ruwan sama a kudancin kasar.<ref name=":13">{{Cite web |title=Climate |url=http://climatechangeinturkey.com/effects-of-climate-change-population.html |access-date=2021-02-19 |website=climatechangeinturkey.com |archive-date=2022-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220331031757/http://climatechangeinturkey.com/effects-of-climate-change-population.html |url-status=dead }}</ref>
=== Yanayin zafi da sauye-sauyen yanayi ===
[[Fayil:Show_Your_Stripes_change_in_temperature_graphic_for_All_of_Turkey_with_labels.png|alt=Over one hundred thin vertical stripes mostly bluer to the left and redder to the right|thumb|Yankin zafi da ke nuna bambancin daga matsakaicin zafin jiki a Turkiyya sama da shekaru 120]]
== Daidaitawa ==
An buga dabarun kasa da shirin aiki don daidaitawa da canjin yanayi a cikin 2012, <ref name=":2">{{Cite web |title=Turkey — Climate-ADAPT |url=https://climate-adapt.eea.europa.eu/countries-regions/countries/turkey |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220812034220/https://climate-adapt.eea.europa.eu/countries-regions/countries/turkey/ |archive-date=12 August 2022 |access-date=2020-12-01 |website=climate-adapt.eea.europa.eu}}</ref> amma tun daga shekarar 2025 Turkiyya ba ta gabatar da Shirin Daidaitawa na Kasa ga UNFCCC ba. <ref>{{Cite web |title=Submitted NAPs from developing country Parties {{!}} NAP Central |url=https://napcentral.org/submitted-naps |access-date=2025-01-23 |website=napcentral.org}}</ref><ref>{{Cite web |title=NAPs shared by developed country Parties {{!}} NAP Central |url=https://napcentral.org/developedcountriesnaps |access-date=2025-01-23 |website=napcentral.org}}</ref> Ma'aikatar Aikin Gona da Kudancin daji tana binciken [[tasirin canjin yanayi]] da haɓaka dabarun daidaitawa.<ref>{{Cite web |title=Protecting Forests in Turkey: Climate Change Adaptation and Biodiversity Protection |url=https://www.afd.fr/en/actualites/protecting-forests-turkey-climate-change-adaptation-and-biodiversity-protection |access-date=2021-02-11 |website=www.afd.fr |language=en}}</ref> An rubuta rahoton daidaitawa a cikin 2021.<ref>{{Cite web |title=Climate Change Adaptation Works In Turkey |url=https://iklimeuyum.org/documents/Climate_Change_Adaptation_Works_In_Turkey.pdf |access-date=10 April 2024 |website=iklimeuyum.org}}</ref>
Ma'aikatar Muhalli, Urbanisation da Canjin Yanayi tana daidaita ayyukan don yaki da canjin yanayi a Turkiyya.<ref name=":2"/> Ministan noma Bekir Pakdemirli ya ce a cikin 2023 ana sabunta ban ruwa kuma ana musayar amfanin gona mai ƙishirwa, kamar masara, daga aikin noma a Turkiyya.<ref>{{Cite web |title=Turkey to modernize irrigation system, farming to save water |url=https://www.aa.com.tr/en/energy/energy-security/turkey-to-modernize-irrigation-system-farming-to-save-water/33597 |access-date=2024-01-01 |website=www.aa.com.tr}}</ref>
The Twelfth Development Plan (2024–2028) mentions adaptation.: 218 Water-conserving landscaping of green spaces in cities has been suggested,<ref>{{Cite journal |last=Çetin |first=Nefise |last2=Mansuroğlu |first2=Sibel |last3=Kalaycı Önaç |first3=Ayşe |year=2018 |title=Xeriscaping Feasibility as an Urban Adaptation Method for Global Warming: A Case Study from Turkey |journal=Pol. J. Environ. Stud. |volume=27 |issue=3 |pages=1009–1018 |bibcode=2018PJES...27.1009C |doi=10.15244/pjoes/76678 |doi-access=free}}</ref> and Istanbul has a climate change action plan.<ref>{{Cite web |title=İstanbul İklim Değişikliği Eylem Planı |trans-title=Istanbul climate change action plan |url=https://www.iklim.istanbul/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180830231849/https://www.iklim.istanbul/ |archive-date=2018-08-30 |access-date=17 April 2019 |language=tr}}</ref> A 2023 study suggested that local climate change plans should be better integrated with local spatial plans.<ref>{{Cite web |title=Local Coping with Climate Change: Integrating Climate Action Plans and Spatial Plans |url=https://planningdesign-ataunipress.org/Content/files/sayilar/2/PLANARCH_202322039_nlm_new_indd.pdf |language=tr |access-date=2025-07-30 |archive-date=2024-01-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240101105032/https://planningdesign-ataunipress.org/Content/files/sayilar/2/PLANARCH_202322039_nlm_new_indd.pdf |url-status=dead }}</ref> {{As of|2025|}} a climate change law has not been passed, although a draft was published in 2020,<ref>{{Cite web |date=December 2020 |title=İkli̇m Deği̇şi̇kli̇ği̇ Kanunu |trans-title=Climate Change Law |url=https://pmrturkiye.csb.gov.tr/wp-content/uploads/2020/12/Taslak-Iklim-Kanunu-1.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210410085117/https://pmrturkiye.csb.gov.tr/wp-content/uploads/2020/12/Taslak-Iklim-Kanunu-1.pdf |archive-date=2021-04-10 |publisher=[[Ministry of Environment and Urban Planning (Turkey)|Ministry of Environment and Urban Planning]]}}</ref> and redrafted in 2025.<ref>{{Cite web |date=2025-01-23 |title=Türkiye drafts its first climate law |url=https://www.hurriyetdailynews.com/turkiye-drafts-its-first-climate-law-205009 |access-date=2025-01-23 |website=[[Hürriyet Daily News]] |language=en}}</ref>
== Al'umma da al'adu ==
=== Ilimi da bincike ===
[[Ilimin canjin yanayi]] zaɓi ne a cikin aji na 6, 7 da 8 na [[Education in Turkey|ilimi a Turkiyya]].<ref>{{Cite web |last= |title="ENVIRONMENT EDUCATION AND CLIMATE CHANGE" CURRICULUM IS COMPLETED |url=https://www.meb.gov.tr/environment-education-and-climate-change-curriculum-is-completed/haber/25946/en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220718215457/http://www.meb.gov.tr/environment-education-and-climate-change-curriculum-is-completed/haber/25946/en |archive-date=18 July 2022 |access-date=2025-01-23 |website=www.meb.gov.tr |language=}}</ref> Ya zuwa shekara ta 2025 babu horo mai yawa na malamai ko kayan makaranta, duk da haka akwai ilimi mafi girma da bincike a Cibiyar Nazarin Canjin Yanayi da Manufofin [[Boğaziçi University|Jami'ar Boğaziçi]].<ref>{{Cite web |title=Türkiye {{!}} Climate change communication and education {{!}} Education Profiles |url=https://education-profiles.org/northern-africa-and-western-asia/turkiye/~climate-change-communication-and-education |access-date=2025-01-23 |website=education-profiles.org}}</ref> A cikin 2025 za a auna sakamakon ta hanyar [[Programme for International Student Assessment|Shirin Nazarin Dalibai na Duniya]].
=== Yunkurin fafutuka ===
[[Fayil:Küresel_Isınmaya_Hayır_Mitingi,_Kadıköy,_İstanbul_(08-12-2007).jpg|thumb|Wani zanga-zangar canjin yanayi na 2007 a [[Istanbul]].]]
Masu kula da muhalli da malamai Musulmai sun ambaci [[Alqur'ani mai girma|Alkur'ani]] don tallafawa muhalli.<ref>{{Cite web |last=Bodetti |first=Austin |date=12 September 2019 |title=Why Turkish academic Ibrahim Ozdemir is pushing for an Islamic approach to environmentalism |url=https://www.alaraby.co.uk/english/indepth/2019/9/12/ibrahim-ozdemir-one-of-turkeys-most-prominent-environmentalists |access-date=2019-10-01 |website=alaraby}}</ref> A [[Istanbul]] a cikin 2015, shugabannin Islama sun bukaci Musulmai biliyan 1.6 a duniya da su taimaka wajen kayar da canjin yanayi.<ref>{{Cite web |title=Islamic Declaration on Global Climate Change |url=http://www.ifees.org.uk/wp-content/uploads/2016/10/climate_declarationmMWB.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200209110721/http://www.ifees.org.uk/wp-content/uploads/2016/10/climate_declarationmMWB.pdf |archive-date=9 February 2020 |access-date=7 May 2019 |publisher=The Islamic Foundation For Ecology And Environmental Sciences}}</ref>
A cikin 2020 [[First Ladies of Turkey|Uwargidan Shugaban kasa]] [[Emine Erdoğan]] ta ce "Kowane mataki mara kyau da muka dauka na iya zama bala'i ga tsararraki masu zuwa". A cikin 2019 wasu 'yan makaranta na Turkiyya sun shiga yajin aikin makaranta don Yanayi.
==== Roƙo da karar ====
Mai fafutukar kare muhalli [[Greta Thunberg]] da wasu yara 15 sun shigar da takarda a cikin 2019 suna nuna rashin amincewa da rashin aiki kan [[Matsalar Yanayi|Rikicin yanayi]] ta Argentina, Brazil, Faransa, Jamus, da Turkiyya <ref>{{Cite web |title=16 children, including Greta Thunberg, file landmark complaint to the United Nations Committee on the Rights of the Child |url=https://www.unicef.org/press-releases/16-children-including-greta-thunberg-file-landmark-complaint-united-nations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190925123907/https://www.unicef.org/press-releases/16-children-including-greta-thunberg-file-landmark-complaint-united-nations |archive-date=25 September 2019 |access-date=25 September 2019 |website=www.unicef.org}}</ref> suna cewa, a tsakanin sauran haɗari, ƙarin raƙuman zafi masu kisa za su shafi su da sauran yara a nan gaba.<ref>{{Cite web |date=24 September 2019 |title=Countries violate rights over climate change, argue youth activists in landmark UN complaint |url=https://news.un.org/en/story/2019/09/1047292 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190925105953/https://news.un.org/en/story/2019/09/1047292 |archive-date=25 September 2019 |access-date=25 September 2019 |website=UN News}}</ref><ref name=":8">{{Cite web |date=23 September 2019 |title=Communication to the Committee on the Rights of the Child |url=https://childrenvsclimatecrisis.org/wp-content/uploads/2019/09/2019.09.23-CRC-communication-Sacchi-et-al-v.-Argentina-et-al-2.pdf |website=Earthjustice}}</ref> : 29 Takardar neman izinin ta kalubalanci kasashe biyar a karkashin [[Yarjejeniyar kan 'Yancin Yara]]: "Kayan da za a iya kwatanta hayaki da yawan hayaki na Turkiyya zai haifar da fiye da 4 ° C na dumama. " <ref name=":8" /> Idan karar ta yi nasara, za a nemi kasashe su amsa; duk da haka, duk da haka ba wani shawarwari ba shi da doka.<ref>{{Cite web |title=Information Pack about the Optional Protocol to the Convention on theRights of the Child on a Communications Procedure (OP3 CRC) |url=https://www.childrightsconnect.org/wp-content/uploads/2018/01/CRC_OP3_info_pack_web.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191013184521/https://www.childrightsconnect.org/wp-content/uploads/2018/01/CRC_OP3_info_pack_web.pdf |archive-date=13 October 2019 |access-date=13 October 2019}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kahn |first=Brian |date=23 September 2019 |title=It's Kids vs. the World in a Landmark New Climate Lawsuit |url=https://earther.gizmodo.com/its-kids-vs-the-world-in-a-landmark-new-climate-lawsui-1838343565 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190923170617/https://earther.gizmodo.com/its-kids-vs-the-world-in-a-landmark-new-climate-lawsui-1838343565 |archive-date=23 September 2019 |access-date=23 September 2019 |website=[[Gizmodo]]}}</ref> A cikin 2020, Turkiyya da wasu kasashe 32 sun kai karar a Kotun Kare Hakkin Dan Adam ta Turai ta ƙungiyar yara na Portugal.<ref>{{Cite web |date=2020-09-03 |title=Portuguese children sue 33 countries over climate change at European court |url=http://www.theguardian.com/law/2020/sep/03/portuguese-children-sue-33-countries-over-climate-change-at-european-court |access-date=2020-09-03 |website=the Guardian}}</ref>{{excerpt|Climate change litigation|Turkey}}
==== Kafofin watsa labarai da zane-zane ====
[[Fayil:Müze_Gazhane_in_January_2024_05.jpg|thumb|Müze Gazhane a Kadıköy shine gidan kayan gargajiya na farko na canjin yanayi a Turkiyya.]]
In the 1990s independent ''Açık Radyo'' (Open Radio) broadcast some of the first [[Kafofin watsa labarai na sauyin yanayi|media coverage of climate change]], and its founder [[:tr:Ömer Madra|Ömer Madra]] {{In lang|tr}} emphasises "The three Y's in the fight on climate change: ''Yerel'' (local) ''Yatay'' (horizontal) and ''Yavaş'' (slow, no resort to violence)." The station continues,<ref name=":14" /> and ''İklim Haber'' (Climate News) also covers climate change issues in Turkish and English.<ref>{{Cite web |title=Hakkımızda |trans-title=About Us |url=https://www.iklimhaber.org/hakkimizda/ |access-date=2020-11-25 |website=İklim Haber |language=tr}}</ref> The climate impact of coal power is rarely discussed,<ref name=":14">{{Cite web |title=How journalists in Turkey are covering the climate crisis |url=https://ijnet.org/en/story/how-journalists-turkey-are-covering-climate-crisis |access-date=2023-12-15 |website=International Journalists' Network |language=en}}</ref> and nearly all Turkish media owners have financial interests in fossil fuels.<ref>{{Cite magazine|url-status=16–23}}</ref>{{Rp|17,20}} The media covers climate change only during extreme weather events, with insufficient expert opinions or civil-society perspectives.<ref>{{Cite magazine|url-status=24–30}}</ref>{{Rp|28}} Some think tanks, such as [[Ƙungiyar Ember ( mara riba)|Ember]], are respected by both industry and environmentalists.<ref name=":14" /> Ufuk Alparslan, Ember’s regional lead, says that readers are enthused by solar power increasing energy independence and reducing import costs, but are not much interested in the climate benefits.<ref name=":14" /> The arts are raising awareness of climate change (although some are sponsored by companies whose environmental policies have been criticised<ref name=":14" />),<ref>{{Cite web |date=2021-11-12 |title=Turkey's Sertab raises climate change awareness with new song 🇹🇷 |url=https://eurovision.tv/story/sertab-new-song |access-date=2021-12-08 |website=Eurovision.tv |language=en-gb}}</ref> and education is supported by the EU.<ref>{{Cite web |title=Enhancing Required Joint Efforts on Climate Action Project |url=http://www.iklimin.org/en/proje-hakkinda/ |access-date=2025-07-30 |archive-date=2019-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190917144218/http://www.iklimin.org/en/proje-hakkinda/ |url-status=dead }}</ref> Protests against opencast coal mining, such as at Akbelen Forest, have been covered by small media outlets such as ''Yeşil Gazete'' and ''Kaldıraç Magazine''.<ref name=":14" />
=== Ra'ayi na jama'a ===
[[Fayil:20231129_Survey_-_I_expect_to_be_displaced_by_climate_change_-_Ipsos.svg|thumb|Binciken 2023 - Ina sa ran canjin yanayi zai maye gurbinsa - Ipsos]]
Ba a fahimci matakin mutum game da canjin yanayi yadda ya kamata ba (a cikin binciken da aka yi wa malamai na makarantar firamare da yawa sun ba da fifiko ta amfani da kayan shafawa) kuma ba zaɓin gwamnati game da rage sauyin yanayi ba (a wannan binciken kawai 'yan tsiraru sun ba da damar hana amfani da man fetur). <ref>{{Cite journal |last=Yalcin |first=Fatma Aggul |last2=Yalcin |first2=Mehmet |date=2017 |title=Turkish Primary Science Teacher Candidates' Understandings of Global Warming and Ozone Layer Depletion |journal=Journal of Education and Training Studies |volume=5 |issue=10 |pages=218 |doi=10.11114/jets.v5i10.2225 |doi-access=free}}</ref> Warming na gaba na ruwan teku ta Akkuyu Nuclear Power Plant an yi kuskuren tunanin cewa ya dace da canjin yanayi.
İklim Haber (Climate News) da KONDA Research and Consultancy sun gano a cikin 2018 cewa sama da kashi uku cikin hudu na r[[Ra'ayin jama'a game da sauyin yanayi|ra'ayin jama'a game da canjin yanayi]] tunanin cewa matsanancin yanayi ya karu.[<ref>{{Cite web |year=2018 |title=Turkey Climate Survey |url=https://www.iklimhaber.org/climatesurvey2018/ |website=İklim Haber}}</ref> da kashi 70% na jama'a sun yarda cewa rikicin yanayi na yanzu sakamakon ayyukan ɗan adam ne.[2]<ref name=":3">{{Cite web |date=November 2020 |title=Türki̇ye'de İkli̇m Deği̇şi̇kli̇ği̇ Ve Çevre Sorunları Algısı 2020 |trans-title=2020 opinion about climate change and environmental issues in Turkey |url=https://www.iklimhaber.org/wp-content/uploads/2020/11/konda-arastirma-rapor-2020s.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126080248/https://www.iklimhaber.org/wp-content/uploads/2020/11/konda-arastirma-rapor-2020s.pdf |archive-date=2020-11-26 |access-date=30 November 2020 |website=İklim Haber |pages=12–18 |language=tr}}</ref> zargi wasu kamfanonin gine-gine da greenwaGreenwashing gine-ginen su a matsayin masu aminci ga muhalli ba tare da samun takardar shaidar gine-ginin kGinin kore<ref>{{Cite journal |last=Erden |first=Oğulkan |last2=Erkartal |first2=Pınar ÖKTEM |date=2019-09-02 |title=Greenwashing in Turkey: Sustainability as an Advertising Strategy in Architecture |url=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/797896 |journal=A+Arch Design International Journal of Architecture and Design |volume=5 |issue=1 |pages=1–13}}</ref>
A cikin zaben E3G na 2019 na kasashe shida na Belt da Road Initiative (ciki har da Turkiyya), hasken rana shine mafi mashahuriyar tushen makamashi da kwal mafi ƙarancin mashahuri.<ref>{{Cite web |date=2019-04-25 |title=Polling finds citizens in six belt and road countries want clean energy, not coal |url=https://e3g.wpengine.com/media-room/polling-citizens-six-belt-and-road-countries-want-clean-energy-not-coal/ |access-date=2020-09-30 |website=E3G}}</ref> Biranen Turkiyya ashirin da hudu sun himmatu ga manufofin Yarjejeniyar Paris a wannan shekarar, kuma Shirin Ci Gaban Majalisar Dinkin Duniya ya yi haɗin gwiwa tare da Tarayyar Kwando ta Turkiyya a cikin 2020 don wayar da kan jama'a game da yaki da canjin yanayi. <ref>{{Cite web |last=Schulz |first=Florence |date=2019-12-10 |title=24 Turkish cities oppose Erdogan, support Paris Climate Agreement |url=https://www.euractiv.com/section/climate-environment/news/24-turkish-cities-oppose-erdogan-support-paris-climate-agreement/ |access-date=2020-05-27 |website=www.euractiv.com}}</ref> Wani binciken da aka yi a shekarar 2020 ya gano cewa matakin tallafin jama'a don yiwuwar harajin carbon bai dogara da ko ana amfani da kuɗin don ragewa da daidaitawa ba.<ref>{{Cite journal |last=Uyduranoglu |first=Ayse |last2=Ozturk |first2=Serda Selin |date=2020-10-20 |title=Public support for carbon taxation in Turkey: drivers and barriers |url=https://doi.org/10.1080/14693062.2020.1816887 |journal=Climate Policy |volume=20 |issue=9 |pages=1175–1191 |bibcode=2020CliPo..20.1175U |doi=10.1080/14693062.2020.1816887 |issn=1469-3062 |s2cid=222094247 |url-access=subscription}}</ref> A cikin 2023 an gabatar da daftarin doka ciki har da bayanan jama'a da ƙara canjin yanayi ga ilimi a Turkiyya.<ref name=":1"/> A cikin 2024 an kirkiro tashar yanayi kuma 'yan ƙasar Turkiyya za su iya shiga ciki.<ref>{{Cite web |title=Türkiye's first Climate Portal launched to accelerate climate action |url=https://www.undp.org/turkiye/press-releases/turkiyes-first-climate-portal-launched-accelerate-climate-action |access-date=2025-01-23 |website=UNDP |language=en}}</ref> Hakazalika da ra'ayin jama'a na duniya yawancin Turks suna son matakin yanayi.<ref>{{Cite journal |last=Andre |first=Peter |last2=Boneva |first2=Teodora |last3=Chopra |first3=Felix |last4=Falk |first4=Armin |date=2024 |title=Globally representative evidence on the actual and perceived support for climate action |url=https://www.nature.com/articles/s41558-024-01925-3 |journal=Nature Climate Change |volume=14 |issue=3 |pages=253–259 |bibcode=2024NatCC..14..253A |doi=10.1038/s41558-024-01925-3}}</ref>
=== Haɗin kai na kasa da kasa ===
[[Fayil:Mediterranean_Climate_Change_Initiative_2.jpg|thumb|Shugaban Turkiyya [[Recep Tayyip Erdoğan]] tare da wasu shugabannin kasashe a wani taro na shirin canjin yanayi na Bahar Rum a shekarar 2010.]]
A cewar Ma'aikatar Makamashi da albarkatun kasa, canjin yanayi yana daya daga cikin manyan matsalolin duniya.<ref>{{Cite web |title=Climate Change and International Negotiations |url=http://www.enerji.gov.tr/en-US/Pages/Climate-Change-and-International-Negotiations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180928200850/http://www.enerji.gov.tr/en-US/Pages/Climate-Change-and-International-Negotiations |archive-date=28 September 2018 |access-date=28 September 2018 |publisher=[[Ministry of Energy and Natural Resources (Turkey)]]}}</ref> Turkiyya ita ce ta biyar mafi girma da ke karɓar kudaden yanayi na ƙasashe da yawa tsakanin 2013 da 2016, tana karɓar dala miliyan 231 ta hanyar tashoshi kamar [[Kudin Zuba Jari na Yanayi|Asusun Fasaha Mai Tsabtace]] (CTF) da Cibiyar Muhalli ta Duniya (GEF). <ref name="CarbonBrief">{{Cite web |date=3 May 2018 |title=The Carbon Brief Profile: Turkey |url=https://www.carbonbrief.org/carbon-brief-profile-turkey |access-date=1 October 2018 |website=Carbon Brief}}</ref>
A cikin 2021, Turkiyya ta tabbatar da [[Yarjejeniyar Paris]], tare da dukkan mambobin majalisa da suka kada kuri'a don tantancewa.<ref>{{Cite web |title=Turkey finally ratified the Paris Agreement. Why now? |url=https://www.mei.edu/publications/turkey-finally-ratified-paris-agreement-why-now |access-date=2021-12-02 |website=Middle East Institute |language=en}}</ref> Kafin wannan, yana ɗaya daga cikin ƙasashe kaɗan da suka rage, tare da maƙwabciyar ƙasar [[Iran]], waɗanda ba su tabbatar da yarjejeniyar ba. Ita ce ta ƙarshe daga cikin ƙasashen G20 da ta tabbatar. Dalilin jinkirin su, bisa ga shugabancin yanzu a taron koli na G20 a cikin 2020, shine ƙasashen "rashin alhakin tarihi na hayakin gas (kasa da 1%) ". Turkiyya ba ta cikin Yarjejeniyar kan Tasirin Muhalli a cikin Yanayin Yankin (Yarjejeniyar Espoo). <ref>{{Cite web |title=United Nations Treaty Collection |url=https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XXVII-4&chapter=27&lang=en |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210301045913/https://treaties.un.org/pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XXVII-4&chapter=27&lang=en |archive-date=2021-03-01 |access-date=2020-10-11 |website=treaties.un.org}}</ref> A cikin 2021 Turkiyya ta tabbatar da Kwaskwarimar Kigali don rage samarwa da amfani da hydrofluorocarbons.<ref>{{Cite web |title=United Nations Treaty Collection |url=https://treaties.un.org/pages/ViewDetails.aspx?src=IND&mtdsg_no=XXVII-2-f&chapter=27&clang=_en |access-date=2020-11-24 |website=treaties.un.org |language=EN}}</ref> [[Armeniya|Armenia]] ta ce ginin madatsar ruwa a Turkiyya ya haɗu da canjin yanayi don rage kwararar Kogin Araks.
Turkiyya ta aika da wakilai sama da dubu zuwa [[Taron canjin yanayi na yau da kullun|Taron Canjin Yanayi na Majalisar Dinkin Duniya na 2023]] kuma ta shiga shirye-shirye daban-daban, kamar su decarbonizing samar da siminti. Koyaya an soki shi saboda rashin jefa kuri'a ga fitar da man fetur, tare da Umit Şahin a Cibiyar Manufofin Jami'ar Sabancı ta Istanbul yana cewa zai zama mai kyau ga tattalin arziki kamar yadda Turkiyya mai shigo da man fetutattun.<ref>{{Cite web |date=2023-12-13 |title=COP28: Türkiye rekor sayıda temsilciyle katıldığı Birleşmiş Milletler (BM) İklim Değişikliği Konferansı'nda istediğini elde etti mi? |url=https://www.bbc.com/turkce/articles/c519y4wnz54o |access-date=2023-12-16 |website=BBC News Türkçe |language=tr}}</ref>{{Notelist}}
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
g4rqyp47uut9ucjs76rn2bsbkzg2pht
Canjin yanayi a Girka
0
109006
826117
700518
2026-04-24T23:59:30Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826117
wikitext
text/x-wiki
[[yanayin Girka]] yana [[Canjin yanayi|canzawa]] ta hanyar karuwar fari, ambaliyar ruwa, gobarar daji da hauhawar matakin teku. Wadannan matsanancin yanayi na iya zama masu yawa kuma a sakamakon haka za a shafi shimfidar wurare da bambancin halittu.<ref name=":28"/> Canjin yanayi zai kuma haifar da ayyukan ɗan adam kamar [[Amfani da Ƙasa|canjin amfani da ƙasa]], birane da lalacewar ƙasa don ci gaba da shafar yanayin halittu na Girka.<ref name=":29">{{Cite web |title=Biodiversity in Greece |url=https://www.climatechangepost.com/greece/biodiversity/ |access-date=2023-05-18 |website=Climatechangepost.com |language=en}}</ref> Tsarin halittu a Girka sun riga sun kasance a wurin da suke, kusa da iyakokin muhalli.<ref name=":29" /> Gwamnatin Girka ta sanya manufofi da dokoki don kokarin gudanar da waɗannan batutuwan.
== Rashin iskar gas ==
[[Fayil:Total_Greenhouse_Gas_Emissions.png|thumb|329x329px|Jimlar hayaki na GHG daga 1851 zuwa 2021 a Girka.]]
A cikin shekara ta 2021, Girka ta ba da gudummawar tan miliyan 59.73 na iskar gas mai guba (GHG). <ref name=":0">{{Cite journal |last=Ritchie |first=Hannah |author-link=Hannah Ritchie |last2=Roser |first2=Max |author-link2=Max Roser |last3=Rosado |first3=Pablo |date=2020-05-11 |title=CO₂ and Greenhouse Gas Emissions |url=https://ourworldindata.org/co2/country/greece |journal=Our World in Data}}</ref> Daga shekara ta 2005 zuwa shekarar 2021, iskar carbon dioxide daidai da iskar gas (GHG) da ke fitowa daga Girka ta ragu sosai. A shekara ta 2005, Girka ta kai matsayi mafi girma na fitar da hayaki, a tan 132.57. Tun daga wannan lokacin, hayakin GHG na kowane mutum ya ragu fiye da rabi.<ref name=":0" /> Girka fitar da hayaki ga kowane mutum ya ragu da sauri fiye da EU gabaɗaya fitar da hayakin mutum daga shekara ta 2005 zuwa Shekarar 2015.
[[Fayil:CO2_Emissions_and_GDP.png|left|thumb|285x285px|Girman GDP na Girka a cikin alaƙa da hayakin CO<sub>2</sub> na Girka.]]
Babban mai ba da gudummawa ga hayakin GHG a Girka shine 2" href="./Carbon_dioxide" id="mwNA" rel="mw:WikiLink" title="Carbon dioxide">carbon dioxide (CO<sub><sub>2</sub></sub>) , sannan nitrous oxide (N<nowiki><sub id="mwNw">2</sub></nowiki>) (N2O) da [[Methane|methane (CH<sub>4</sub>)]] . A cikin shekara ta 2021, hayakin CO2 ya kai kusan kashi 95% na duk hayakin GHG na Girka, a tan miliyan 56.31. Idan aka kwatanta da matakan fitarwa na duniya, Girka tana fitar da 0.15% na fitar da CO2 a duniya yayin da China, mafi girman mai ba da gudummawa, ke fitar da 14.36%, tun daga shekarar 2021.<ref name=":0"/>
An kuma gano cewa fitar da CO<sub>2</sub> na Girka yana da alaƙa da Ci gaban tattalin arziki, don haka lokacin da fitar da CO<sub>2</sub>, Girka ya ragu, haka GDP.<ref name=":0"/> Girka tana aiki don rarraba ci gaban GDP tare da hayakin su, kamar yadda wasu kasashe da yawa suka yi nasara a baya.
=== Ta hanyar sashi ===
matakin mutum, fitar da GHG na kowane mutum a Girka har zuwa 2021 ya kai tan 5.93. Ta hanyar bangare, manyan hanyoyin samar da hayaki guda uku sun hada da wutar lantarki da zafi, sufuri, da jirgin sama da jigilar kaya.<ref name=":02">{{Cite journal |last=Ritchie |first=Hannah |author-link=Hannah Ritchie |last2=Roser |first2=Max |author-link2=Max Roser |last3=Rosado |first3=Pablo |date=2020-05-11 |title=CO₂ and Greenhouse Gas Emissions |url=https://ourworldindata.org/co2/country/greece |journal=Our World in Data}}</ref>
[[Fayil:GHG_Emissions_By_Sector.png|left|thumb|314x314px|Sassan daban-daban a Girka da kuma yadda kowannensu ke ba da gudummawa ga fitar da GHG na Girka]]
A mafi yawan ma'aunin amfani da makamashi, akwai abubuwa uku - zafi, wutar lantarki, da sufuri. Wadannan bangarorin guda uku sun hada da mafi girman bangaren da ke fitar da hayaki na GHG daga 1990-2019 a Girka.
==== Wutar lantarki da zafi ====
Daga shekara ta 1990-<sub>2</sub>, babbar bangaren Girka da ke fitar da hayaki na GHG ita ce wutar lantarki da zafi. A cikin shekara ta 2022, Girka ta cinye sa'o'i 52.44 na makamashi. Wadannan hayaki galibi sun hada da hayaki na CO2. Wadannan hayaki suna faruwa ne saboda konewar burbushin burbushin halittu, kamar kwal, mai, da iskar gas, don samar da makamashi. A cikin shekara ta 2021, an gano cewa kashi 79.84% na makamashi na Girka ya fito ne daga man fetur, kuma daga wannan, sama da rabi ya fito ne da mai.<ref name=":1" />
Koyaya, kashi 19.39% na makamashi na Girka ya fito ne daga hanyoyin samar da makamashi, tun daga shekarar 2021. Daga shekara ta 2007 zuwa Shekarar 2021, rabon makamashi na farko da ke fitowa daga hanyoyin sabuntawa ya karu da sama da 15% .
Ya zuwa <sub>2</sub>, kashi 56.69% na samar da wutar lantarki a Girka ya fito ne daga man fetur. Wannan yana nufin cewa 43.31% na samar da wutar lantarki ya fito ne daga fasahar makamashi mai sabuntawa. Wata hanyar da za a rage hayakin CO2 da karuwar gurɓataccen iska ita ce sauya wutar lantarki zuwa wani tushen carbon mai ƙarancin kamar [[Makamashin nukiliya|makamashi na nukiliya]]. Koyaya, Girka ba ta bincika wannan zaɓi na makamashi ba tukuna
Ɗaya daga cikin manyan cikas da za a shawo kan lokacin da ake sauyawa zuwa tushen makamashi mai sabuntawa shine matsalar Tsibirin Girka da ba su da alaƙa da juna (NII). A halin yanzu, suna samun wutar lantarki galibi daga Janareto na diesel marasa inganci. A matsakaici, farashin samar da wutar lantarki a cikin NII ya ninka sau 2.5 fiye da yankunan da aka haɗa da babban grid na wutar lantarki. [ana buƙatar ƙa'ida] Saboda buƙatun yanayi na yawon buɗe ido, rashin sararin ajiya, da ƙuntatawa na fasaha saboda babban damar hasken rana da iska na canji, shigar da makamashi mai sabuntawa ya zama da wuya a kan NII. Don haka, a cikin shekaru goma na Shekara ta 2021 zuwa shekarar 2030, waɗannan tsibirai suna aiki don haɗuwa da tsarin wutar lantarki na ƙasa, rage buƙatar shigo da mai. A watan Yunin shekara ta 2021, an kammala hanyar haɗin wutar lantarki tsakanin ƙasar da tsibirin tsibirin tsibiri.<ref>{{Cite web |date=2021-11-16 |title=Greek islands are beautiful - but can they go green, too? |url=https://energytransition.org/2021/11/greek-islands-are-beautiful-but-can-they-go-green-too/ |access-date=2023-04-26 |website=Energy Transition |language=en-US}}</ref> Wadannan haɗin suna ba da fa'idodi guda biyu ga NII, kamar yadda za'a iya samar da wutar lantarki mai rahusa ga tsibirai, kuma za'a sake gina ƙarin sabuntawa saboda haɗin yana ba da damar daidaita yawan makamashi saboda ƙarni mai canzawa da buƙata daban-daban. {{Ana bukatan hujja|date=June 2023}}
==== Sufuri (ciki har da jirgin sama da jigilar kaya) ====
[[Fayil:Transport-ghg-emissions-different-sectors.webp|thumb|350x350px|Gudummawar CO<sub>2</sub> daidai da hayaki daga bangarori daban-daban na sufuri a Girka.]]
A lokacin yawon bude ido na shekara a Girka, wanda ya fadi daga Mayu zuwa Agusta, hayaki daga sufuri kamar jiragen ruwa, motoci, da jiragen sama suna mafi girma, wanda ke ci gaba da bayyana a cikin shahararrun wuraren yawon bude hankali kamar a yankin Bahar Rum.
A cikin 2017, hanyar sufuri CO2-daidai da hayaki ya kai kashi 22.6% na jimillar hayaƙin Girka.[1] Dangane da ƙayyadaddun hayaƙi na sufuri na Girka a cikin 2017, jigilar hanya ta ɗauki 51.8% na jimlar CO2 daidai da hayaƙi.[1] Tsakanin 1990 da 2017, iskar CO2 daidai gwargwado ta fannin hanya ya karu da kusan 25%, daga 12,000 zuwa kusan kilo-ton 15,000 (kt).[1] Har ila yau Girka tana ɗaya daga cikin ƙasashen da ke da manyan motocin motoci a cikin EU, tare da matsakaicin shekarun abin hawa na shekaru 13.5 a cikin 2015.[1] Waɗannan tsofaffin motoci suna ba da gudummawa sosai ga hayaƙi fiye da sababbin ƙira saboda sabbin ƙirar ƙirar fasaha mara ƙarancin hayaki da madadin mai da za a iya amfani da su.
GHG hayaki daga jirgin sama da jigilar kayayyaki suma suna da mahimmanci saboda hauhawar duniya a cikin jiragen cikin gida da na duniya da kuma jiragen ruwa na teku da kewayawar kasuwanci na gargajiya. A cikin <sub>2</sub>, jirgin sama ya ba da gudummawa 11.6% na iskar CO<sub>2</sub> daidai da Girka.<sup about="#mwt3<sub id=" mwqa="">2" class="mw-ref reference" data-cx="{}" data-mw='{"name":"ref","attrs":{"name":":2"},"body":{"html":"Paschalidou, A.K., Petrou, I., Fytianos, G. <nowiki><i id=\"mwA_w\">et al.</i></nowiki> Anatomy of the atmospheric emissions from the transport sector in Greece: trends and challenges. <nowiki><i id=\"mwA_0\">Environ Sci Pollut Res</i></nowiki> 29, 34670–34684 (2022). <nowiki><a href=\"https://doi.org/10.1007/s11356-021-18062-5\" rel=\"mw:ExtLink nofollow\" class=\"external free\" id=\"mwA_4\">https://doi.org/10.1007/s11356-021-18062-5</nowiki><nowiki></a></nowiki>"}}' id="cite_ref-:2_7-5" rel="dc:references" typeof="mw:Extension/ref">[./Climate_change_in_Greece#cite_note-:2-7 <span class="mw-reflink-text"><span class="cite-bracket">[</span>1<span class="cite-bracket"><nowiki>]</nowiki></span></span>]</sup> Dukkanin kamfanonin jiragen sama da ke tashi a ciki da waje daga Girka suna bin tsarin kasuwancin fitar da hayaki na EU (EU ETS), inda ake buƙatar su rubuta da kuma bayar da rahoton hayaki ga EU kuma za su iya siyan wasu matakan izinin hayaki, duk adadin zuwa iyakar da EU ta saita akan yawan CO2 da za a iya fitarwa a cikin shekara guda. Kamfanoni na iya kasuwanci don mafi girma ko ƙananan alawus na fitarwa. Ya zuwa yanzu, wannan tsarin ya taimaka wajen rage sawun carbon na sashin jirgin sama da tan miliyan 17 a kowace shekara.<ref name=":2">Paschalidou, A.K., Petrou, I., Fytianos, G. ''et al.'' Anatomy of the atmospheric emissions from the transport sector in Greece: trends and challenges. ''Environ Sci Pollut Res'' 29, 34670–34684 (2022). https://doi.org/10.1007/s11356-021-18062-5</ref> Idan aka kwatanta, a cikin shekara ta 2017, kewayawa ya ba da gudummawa har zuwa kashi 36.1% na iskar CO2 daidai da Girka.<ref name=":2" /> Wannan ɓangaren sufuri ba shi da tsari fiye da hanya da jirgin sama, amma a cikin shekara ta 2018, Hukumar Tarayyar Turai ta yi gyare-gyare ga EU ETS don jaddada buƙatar ɗaukar mataki don rage hayaki daga jigilar kaya.
== Tasirin da ke tattare da yanayin halitta ==
=== Hawan zafin jiki ===
Tun daga shekarun 1960, matsakaicin zafin jiki na Girka yana karuwa. Bugu da kari, daga shekara ta 2000 zuwa 2020, matsakaicin yawan zafin jiki na kasar Girka ya kai 0.047°C, wanda ya kai 0.011°C sama da matsakaicin duniya.[1] Idan aka yi la’akari da yawan hayakin GHG a duniya ya kasance mai girma, ana samar da yanayin zafi a lokacin rani da kaka fiye da na bazara, tare da yankunan babban yankin da ke fuskantar dumamar yanayi fiye da tsibiran a duk yanayi in banda lokacin kaka.[1]
Wadannan hauhawar zafin jiki suna haifar da barazana ga samar da wutar lantarki, saboda karuwar zafi zai sanya damuwa a kan tashoshin wutar lantarki, rage inganci da kara bukatar ruwan sanyi. Jama'ar Girka za su iya buƙatar ƙarin wutar lantarki don sanyaya iska a lokacin matsanancin yanayin zafi wanda zai iya haifar da katsewar wutar lantarki kamar yadda aka gani a cikin shekara ta 2017 da shekarar 2020.<ref name=":3">{{Cite web |title=Greece Climate Resilience Policy Indicator – Analysis |url=https://www.iea.org/articles/greece-climate-resilience-policy-indicator |access-date=2023-05-01 |website=IEA |language=en-GB}}</ref>
[[Fayil:Level_of_floods,_drought_and_tropical_cyclones_in_Greece,_2000-2020.png|thumb|Matsayin ambaliyar ruwa, fari da guguwa na wurare masu zafi a Girka, 2000-2020]]
==== Wutar ====
Yawancin gandun daji na Girka sun dace da wuta, duk da haka karuwar wuta saboda canjin yanayi yana barazana ga daidaitattun yanayi na yanayin halittu. Wutar a cikin gandun daji na Girka na halitta ne, tare da yawancin tsire-tsire da ke daidaita wuta kuma suna da mahimmanci a ci gaban yanayin halittu na Girka.<ref name=":5" /> Tare da hauhawar yanayin zafi, gobara a Girka za ta zama gama gari kuma mai tsanani, sama da ma'auni na halitta, wanda ke haifar da lalacewa mai tsawo.<ref name=":5" /> Canjin yanayi yana haɓaka yiwuwar gobarar daji saboda hauhawar yanayin iska, [[Amfani da Ƙasa|canje-canje na amfani da ƙasa]] da rashin ruwan sama.<ref name=":6">{{Cite journal |last=Angra |first=Dimitra |last2=Sapountzaki |first2=Kalliopi |date=January 2022 |title=Climate Change Affecting Forest Fire and Flood Risk—Facts, Predictions, and Perceptions in Central and South Greece |journal=Sustainability |language=en |volume=14 |issue=20 |pages=13395 |doi=10.3390/su142013395 |issn=2071-1050 |doi-access=free}}</ref> An sami canje-canje a cikin raguwar lokaci tsakanin gobara da ke biyowa da lokacin lokacin gobara.<ref name=":6" /> Yankin yanzu yana ganin lokacin wuta mai tsawo tare da mafi girma da ƙarfi.<ref name=":6" />
Ana sa ran lokacin wuta zai karu da 15% da 70%, tare da raguwar 10% zuwa 30% na kwanaki na ruwan sama.<ref name=":28"/> Wannan, tare da karuwar damar guguwar zafi zai kara haifar da rushewa ga gandun daji na Girka, yana shafar yanayin halittu.
==== Ruwa mai zafi ====
Zuwa shekara ta 2050 ana sa ran Girka za ta sha wahala daga guguwar zafi 15-20 a cikin shekara guda.<ref name=":28">{{Cite web |last=Γεωργακόπουλος |first=Θοδωρής |date=2021-12-15 |title=The Consequences Of Climate Change In Greece |url=https://www.dianeosis.org/en/2021/12/the-consequences-of-climate-change-in-greece/ |access-date=2023-05-18 |website=Dianeosis |language=en}}</ref> An bayyana zafi a matsayin rana inda zafin jiki ya zama mafi girma fiye da kashi 90 na yanayin zafi na yankin.<ref name=":28" /> Wannan zai ba da gudummawa ga 'Urban Heat Islands', yana haifar da yankuna a cikin birane don samun bambanci a cikin kimanin digiri 8 zuwa 10.<ref name=":28" /> Wannan ya faru ne saboda rashin wuraren kore da rashin iska.<ref name=":28" /> Don haka, biranen Girka za su ji ƙarin matsin lamba yayin canjin yanayi fiye da yankunan karkara.<ref name=":28" /> A lokacin 1971-2000 matsakaicin adadin zafi ya kasance 1.4, kuma ana sa ran wannan zai tashi zuwa matsakaicin 6 a cikin shekaru 25 masu zuwa.<ref name=":28" />
=== Hawan matakin teku ===
Yankin bakin teku na Girka yana da tsawon kilomita 18,400 ga babban yankin da kilomita 9,835 ga tsibirin.<ref>{{Cite journal |last=Komi |first=Apostolia |last2=Petropoulos |first2=Alexandros |last3=Evelpidou |first3=Niki |last4=Poulos |first4=Serafeim |last5=Kapsimalis |first5=Vasilios |date=November 2022 |title=Coastal Vulnerability Assessment for Future Sea Level Rise and a Comparative Study of Two Pocket Beaches in Seasonal Scale, Ios Island, Cyclades, Greece |journal=Journal of Marine Science and Engineering |language=en |volume=10 |issue=11 |pages=1673 |doi=10.3390/jmse10111673 |issn=2077-1312 |doi-access=free}}</ref> Yawan jama'a a cikin bakin tekun yana da yawa, tare da kashi 33% na yawan mutanen Girka da ke zaune a yankunan bakin tekun 1-2 km daga bakin tekun kuma kashi 85% suna zaune 50km daga bakin tekuna.<ref name=":7">{{Cite journal |last=Kontogianni |first=A. |last2=Tourkolias |first2=C. H. |last3=Damigos |first3=D. |last4=Skourtos |first4=M. |date=2014-03-01 |title=Assessing sea level rise costs and adaptation benefits under uncertainty in Greece |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S146290111300155X |journal=Environmental Science & Policy |language=en |volume=37 |pages=61–78 |doi=10.1016/j.envsci.2013.08.006 |issn=1462-9011 |url-access=subscription}}</ref> Yankin bakin teku yana ba da kayayyaki masu mahimmanci da ayyuka daga albarkatun kasa.<ref name=":7" /> Wannan yanki yana da fa'ida sosai ga ayyukan tattalin arziki na Girka tare da 80% na ayyukan masana'antu, 90% na yawon bude ido da 35% na aikin gona da ke faruwa a yankunan bakin teku.<ref name=":7" /> Rushewar bakin teku da ta haifar da hauhawar matakin teku babbar matsala ce ga Girka.
Girka tana cikin barazanar lalacewar bakin teku, kasancewar ita ce ƙasa ta 4 mafi rauni a [[Turai]] tare da sama da 20% na bakin tekun Girka a cikin barazana (EUROSION, 2004). <ref name=":7"/> Akwai karuwar rauni na wannan lalacewar bakin teku saboda hauhawar matakin teku.<ref name=":8">{{Cite journal |last=Mitra |first=G. |last2=Poddar |first2=M. K. |last3=Ghosh |first3=J. J. |date=December 1975 |title=Effect of delta9-tetrahydrocannabinol on rat liver microsomal lipid peroxidation |journal=Toxicology and Applied Pharmacology |volume=34 |issue=3 |pages=525–528 |doi=10.1016/0041-008x(75)90148-9 |issn=0041-008X |pmid=1872}}</ref> Tasirin hauhawar matakin teku zai faru ne ta hanyar ambaliyar ruwa da rushewa.<ref name=":8" /> Yankin kudancin Girka zai kasance mai saukin kamuwa da waɗannan tasirin fiye da gefen arewa saboda yanayin yankin.<ref name=":8" /> Rushewar rairayin bakin teku zai kasance mai lahani ga rairayin rairayin kan teku na Girka saboda rairayin tsaunuka suna da rauni saboda ƙananan girman su, halaye na yanayi da kuma kasafin kuɗi mara kyau.<ref name=":9">{{Cite journal |last=Monioudi |first=Isavela N. |last2=Karditsa |first2=Aikaterini |last3=Chatzipavlis |first3=Antonios |last4=Alexandrakis |first4=George |last5=Andreadis |first5=Olympos P. |last6=Velegrakis |first6=Adonis F. |last7=Poulos |first7=Serafim E. |last8=Ghionis |first8=George |last9=Petrakis |first9=Stylianos |last10=Sifnioti |first10=Dafni |last11=Hasiotis |first11=Thomas |last12=Lipakis |first12=Michalis |last13=Kampanis |first13=Nikolaos |last14=Karambas |first14=Theophanis |last15=Marinos |first15=Emmanouel |date=2016-10-01 |title=Assessment of vulnerability of the eastern Cretan beaches (Greece) to sea level rise |url=https://doi.org/10.1007/s10113-014-0730-9 |journal=Regional Environmental Change |language=en |volume=16 |issue=7 |pages=1951–1962 |doi=10.1007/s10113-014-0730-9 |issn=1436-378X |s2cid=10099348 |url-access=subscription}}</ref> A cikin Bahar Rum, binciken yana nuna hauhawar matakin teku na 1.1 - 1.3 mm / shekara.<ref>{{Cite journal |last=Karymbalis |first=Efthimios |last2=Chalkias |first2=Christos |last3=Chalkias |first3=George |last4=Grigoropoulou |first4=Eleni |last5=Manthos |first5=George |last6=Ferentinou |first6=Maria |date=2012-12-01 |title=Assessment of the sensitivity of the southern coast of the Gulf of Corinth (Peloponnese, Greece) to sea-level rise |journal=Open Geosciences |language=en |volume=4 |issue=4 |pages=561–577 |bibcode=2012CEJG....4..561K |doi=10.2478/s13533-012-0101-3 |issn=2391-5447 |s2cid=129460621 |doi-access=free}}</ref> A ƙarshen ƙarni an kiyasta cewa za a sami koma baya a bakin teku sama da 280m. A cikin 1990 Shirin Muhalli na Majalisar Dinkin Duniya ya yi gargadi game da waɗannan tasirin yana mai cewa 'yana yiwuwa cewa tasirin canjin yanayi zai fara jin a cikin tsarin albarkatun ruwa na Bahar Rum". <ref>{{Cite journal |last=Doukakis |first=E. |date=2004-06-01 |title=Accelerated sea level rise and coastal vulnerability in the Hersonisos coastal region (Crete, Greece) |url=https://ejournals.epublishing.ekt.gr/index.php/hcmr-med-mar-sc/article/view/12180 |journal=Mediterranean Marine Science |language=en |volume=5 |issue=1 |pages=35–42 |doi=10.12681/mms.208 |issn=1791-6763 |s2cid=84518283 |doi-access=free}}</ref>
Za a kalubalanci dorewar bangaren yawon bude ido na rairayin bakin teku; karuwar lalacewa da [[Ambaliya|ambaliyar ruwa]] za su haifar da karfin ɗaukar waɗannan rairayin kankara masu yawa don zama masu hankali.<ref name=":9"/> Ba wai kawai bangaren yawon bude ido zai shafi ba, amma kuma tattalin arzikin da ke dogaro da bakin teku kamar noma. Kimanin farashin hauhawar matakin teku ya nuna farashin biliyan 24.9 don hauhawar 0.5m da biliyan 265.2 don hauhawa 1m a matakin teku.<ref name=":7"/>
=== Tsarin halittu na duniya ===
Girka tana da ɗayan yankuna masu yawa a Duniya, kasancewar wuri ne mai zafi. Girka gida ce ga kashi 22% na nau'in halittu na Bahar Rum kuma gida ce ga nau'in nau'in da yawa sau 25 fiye da yadda ƙasarsa za ta nuna cewa zai iya samu.<ref name=":10" /> Matsayin Girka a cikin tafkin Bahar Rum shine dalilin da ya sa kasar ke da matakai masu yawa na halittu.<ref name=":10" /> Karin 3.6 a cikin zafin jiki na duniya na iya haifar da asarar sama da 50% na nau'in shuke-shuke a cikin Bahar Rum.<ref name=":29"/>
Koyaya, matsayin Girka a cikin tafkin Bahar Rum ya sa ta zama ɗaya daga cikin ƙasashe mafi rauni ga canjin yanayi.<ref name=":11">{{Cite journal |last=Chrysopolitou |first=V. |last2=Apostolakis |first2=A. |last3=Avtzis |first3=D. |last4=Avtzis |first4=N. |last5=Diamandis |first5=S. |last6=Kemitzoglou |first6=D. |last7=Papadimos |first7=D. |last8=Perlerou |first8=C. |last9=Tsiaoussi |first9=V. |last10=Dafis |first10=S. |date=2013-05-01 |title=Studies on forest health and vegetation changes in Greece under the effects of climate changes |url=https://doi.org/10.1007/s10531-013-0451-2 |journal=Biodiversity and Conservation |language=en |volume=22 |issue=5 |pages=1133–1150 |doi=10.1007/s10531-013-0451-2 |issn=1572-9710 |s2cid=254288996 |url-access=subscription}}</ref> Canjin yanayi yana faruwa a hankali a Girka a ƙarni na ƙarshe tare da hunturu da lokacin rani sannu a hankali.<ref name=":11" /> Yanayin zafi yana ƙaruwa, amma ruwan sama na yankin yana raguwa a hankali.<ref name=":11" />
dazuzzukan Girka suna da nau'ikan bishiyoyi masu yawa masu jurewa da fari don haka an yi tunanin cewa waɗannan bishiyoyi za a fi so tare da karuwar yanayin zafi.<ref name=":11"/> Koyaya, wani fari mai tsanani a gabashin Girka ya kashe yawancin bishiyoyin Mediterranean masu jurewa da fari.<ref name=":11" /> Karin yanayin zafi zai shafi yadda rikice-rikice na kwari da yaduwar pathogen ke faruwa.<ref name=":11" />
An san kwari, wanda ke da yawa a cikin Parnitha National Park da Dutsen Taygetos, don haifar da mutuwar miliyoyin Firtrees.<ref name=":11"/> Tasirin canjin yanayi a kan waɗannan kwari zai haifar da fadada waɗannan kwari.<ref name=":11" /> Wannan fadada tare da saukin kamuwa da cutar a cikin gandun daji na iya haifar da karin barkewar cutar.<ref name=":11" /> Canje-canje a cikin zafin jiki da hazo za su ba da damar kwari su bunƙasa a cikin yanayin fari mai yawa, yayin da suke ƙara yawan itatuwan da kwari ke kamuwa da su.<ref name=":11" /> fari yana raunana ƙarfin itace wanda ke haifar da kamuwa da cuta ta hanyar cututtuka da / ko kara yawan wuta.<ref name=":11" /> Karin kamuwa da kwari tare da karuwar kamuwa da wuta yana inganta man fetur wanda ke haifar da mummunar tasirin gandun daji na Girka.<ref name=":11" />
=== Tsarin halittu na ruwa ===
Ya zuwa shekara ta 2016, sama da kashi 84% na samar da Kiwon kifi na Turai ya fito ne daga rayuwar ruwa da ake nomawa a teku, waɗanda ke ƙarƙashin yanayin muhalli wanda ke hake da ikon ɗan adam. Ɗaya daga cikin waɗannan wuraren noma shine Tekun Bahar Rum wanda ke kewaye da ƙasar Girka da duk tsibirai. Aquaculture a cikin Bahar Rum yana da mahimmanci saboda Yawan kamun kifi da ya faru a yankunan shekaru da yawa. Fiye da haka, an yi amfani da kifi na halitta na bakin teku, sole, da ja mullet.<ref>{{Cite web |title=Mediterranean Sea - Economic aspects {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Mediterranean-Sea/Economic-aspects |access-date=2023-05-02 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref>
Ayyukan kiwon kifi na Bahar Rum da aka fi sani da su shine aikin noma na Ruwa, kuma kashi 95% na jimlar samarwa ya ƙunshi ruwan teku na Turai da ruwan teku mai zinariya. Girka ita ce babbar mai samar da EU ga waɗannan nau'ikan kifi guda biyu, tare da samar da shekara-shekara sama da tan 135,000, wanda ya kai kashi 60% na wadatar EU da kashi 24% na wadatar duniya.<ref name=":4" /> Wannan masana'antar tana da mahimmanci ga lafiyar tattalin arzikin Girka.
Saboda karancin musayar ruwa tare da manyan tekuna da kuma yanayin musamman na Basin Bahar Rum da ke kewaye da teku, yana daya daga cikin yankunan da canjin yanayi ya shafa sosai. A cikin Bahar Rum, yanayin zafi yana ƙaruwa da 20% da sauri fiye da matsakaicin duniya. Karin yanayin zafi saboda canjin yanayi an haɗa shi da canje-canje a cikin shekarun kifi a lokacin balaga, lokacin haifuwa, da girma. A matakin mutum, kifi na iya amfana daga yanayin zafi mai zafi dangane da isa girman kasuwanci da sauri saboda saurin girma.<ref name=":4" /> Koyaya, a matakin yawan jama'a, karuwar abubuwan da suka faru na matsanancin yanayi, kamar ambaliyar ruwa, guguwa, da guguwa na iska, na iya rage fa'idodin da suka haifar da saurin girma.<ref name=":4" /> Ba tare da la'akari da karuwar ci gaba ba saboda yanayin zafi, ana sa ran nau'in kifi na ruwa mai dumi suyi sauye-sauye kuma su motsa zuwa arewa, kuma nau'in kifaye na ruwa mai sanyi zai ragu.
[[Fayil:Posidonia_oceanica_(L).jpg|thumb|312x312px|Hoton posidonia oceanica.]]
Wani bangare na rayuwar teku ta Bahar Rum da ke cikin haɗari ya haɗa da nau'ikan da ke aiki a matsayin sinks na carbon kamar 2" href="./Posidonia_oceanica" id="mwAcw" rel="mw:WikiLink" title="Posidonia oceanica">posidonia oceanica, wani nau'in ciyawa wanda ke ba da fa'idodi da yawa ga yanayin halittu na ruwa. An kiyasta cewa filayen Posidonia suna adanawa tsakanin 11-4<sub>2</sub>% na jimlar hayaki na CO2 daga Basin Bahar Rum tun lokacin [[Industrial Revolution|Juyin Juya Halin Masana'antu]]. Posidonia yana ba da iskar oxygen a cikin teku kuma yana ba da wurin zama ga 20% na nau'in ruwa a cikin Bahar Rum.<ref name=":17" /> Yayin da guguwa da guguwar suka zama masu yawa da tsanani, filayen posidonia sun rage ikon raƙuman ruwa da raƙuman, kuma a cikin kaka, rassan da suka mutu suna iyo zuwa farfajiya kuma suna kare sake lalacewar bakin teku.<ref name=":17" /> Koyaya, canjin yanayi yana haifar da raguwa mai tsanani a cikin nau'in posidonia. Saboda karuwar yanayin zafi, posidonia yana cikin damuwa kuma yana canza rarraba shi a cikin ruwan teku. Wadannan yanayin zafi mafi girma kuma suna jan hankalin nau'ikan algae masu mamayewa da kifi masu cin ganyayyaki, wanda zai iya barin makiyaya na posidonia gaba ɗaya. Hawan matakan teku na iya shafar wannan nau'in, yana haifar da koma baya saboda karancin haske da ya kai ga makiyaya don [[photosynthesis]].<ref name=":17" /> Raguwar wannan nau'in yana haifar da mummunan sake zagayowar saboda yayin da makiyaya ke mutuwa saboda yanayin zafi, ana fallasa carbon da suke riƙe da shi, yana fitar da CO2 cikin yanayi kuma yana ci gaba da bunkasa dumamar duniya.
2" href="./Heat_wave" id="mwAeU" rel="mw:WikiLink" title="Heat wave">Ruwa mai zafi zai iya haifar da yawan mutuwar nau'o'in da ke ƙasa a kan jerin abinci kamar kwayoyin da ba su da ƙwayoyin cuta. Ƙarin matakan CO2 a cikin ruwa zai kuma rage matakan calcium carbonate, wanda hakan zai shafi ci gaban kwarangwal na manyan nau'ikan ruwa, kamar murjani. Tun da yake waɗannan nau'o'in suna a kasan jerin abinci, raguwar su na iya shafar waɗanda ke sama da jerin abinci waɗanda ke dogara da shi.
== Tasirin mutane ==
Sashin noma a Girka yana da kashi 13% na ma'aikata a Girka, tare da kashi ɗaya bisa uku na fitarwa a Girka daga kayan aikin gona.<ref name=":12">{{Cite journal |last=Mavromatis |first=Theodoros |last2=Georgoulias |first2=Aristeidis K. |last3=Akritidis |first3=Dimitris |last4=Melas |first4=Dimitris |last5=Zanis |first5=Prodromos |date=January 2022 |title=Spatiotemporal Evolution of Seasonal Crop-Specific Climatic Indices under Climate Change in Greece Based on EURO-CORDEX RCM Simulations |journal=Sustainability |language=en |volume=14 |issue=24 |pages=17048 |doi=10.3390/su142417048 |issn=2071-1050 |doi-access=free}}</ref> Canjin yanayi an saita shi don kara matsakaicin zafin jiki wanda ke haifar da karuwa mai kyau a cikin yawan kwanakin zafi da dare da kwanakin sanyi don raguwa.<ref name=":12" />
However, the entire agriculture sector as a whole is not expected to be entirely affected negatively by climate change.<ref name=":28"/> The extension of the growing season due to increased temperatures will allow further cultivation of certain crops. This will give certain crops the opportunity to expand, for example the cotton plantations as increased temperature will benefit their growth. <ref name=":28" /> Greece is one of the biggest [[Auduga|cotton]] producers in Europe.<ref name=":13">{{Cite journal |last=Voloudakis |first=Dimitrios |last2=Karamanos |first2=Andreas |last3=Economou |first3=Garifalia |last4=Kalivas |first4=Dionissios |last5=Vahamidis |first5=Petros |last6=Kotoulas |first6=Vasilios |last7=Kapsomenakis |first7=John |last8=Zerefos |first8=Christos |date=2015-01-01 |title=Prediction of climate change impacts on cotton yields in Greece under eight climatic models using the AquaCrop crop simulation model and discriminant function analysis |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0378377414002285 |journal=Agricultural Water Management |series=Agricultural Water Management: Priorities and Challenges |language=en |volume=147 |pages=116–128 |doi=10.1016/j.agwat.2014.07.028 |issn=0378-3774 |url-access=subscription}}</ref> Greece accounts for almost 80% of the European Union's total cotton production.<ref name=":13" /> Climate change is set to reduce the water balance of the Mediterranean region and lead to a higher chance of climatic events.<ref name=":13" /> These weather changes will lead cotton ball retention being curtailed.<ref name=":13" /> The rise of CO<sub>2</sub> in the atmosphere due to climate change will lead to more fruiting structures and cotton bolls (i.e. more CO<sub>2</sub> equals more plant growth), however other climatic variables such as droughts will negatively impact productivity overall.<ref name=":13" />
Zubirrai muhimman kayayyaki ne a bangaren noma a Girka.<ref name=":14">{{Cite journal |last=Grillakis |first=Manolis G. |last2=Kapetanakis |first2=Evangelos G. |last3=Goumenaki |first3=Eleni |date=2022-11-19 |title=Climate change implications for olive flowering in Crete, Greece: projections based on historical data |journal=Climatic Change |language=en |volume=175 |issue=1 |pages=7 |bibcode=2022ClCh..175....7G |doi=10.1007/s10584-022-03462-4 |issn=1573-1480 |s2cid=253631629 |doi-access=free}}</ref> [[Zaitun|Itacen zaitun]] yana daya daga cikin nau'ikan bishiyoyi da aka fi nomawa a yankin Bahar Rum.<ref name=":14" /> Girka, a matsayin ƙasa a cikin Bahar Rum, tana da yanayi mai matsakaici.<ref name=":14" /> Wannan yana nufin cewa nau'ikan shuke-shuke suna buƙatar wasu buƙatun sanyi don cimma amfanin gona na yau da kullun.<ref name=":14" /> Itacen zaitun yana da tsayayya sosai ga fari, saboda haka dalilin da ya sa yake bunƙasa a Girka. Koyaya saboda hunturu zai fi dumi, za a sami rashin yanayin sanyi da ake buƙata don itatuwan zaitun su yi fure.<ref name=":28"/> Canjin zafin jiki yana shafar itacen zaitun, fure yana farawa a lokacin rani, sannan yanayin sanyi na hunturu ya fara lokacin barci.<ref name=":14" /> Bayan barci dole ne a fallasa itacen zaitun zuwa yanayin zafi mafi girma don karya barci kuma ya kunna ci gaban shuke-shuke.<ref name=":14" /> Ba tare da isasshen lokacin sanyi ba, yawan da ingancin fure a kan itacen zaitun yana da mummunar tasiri wanda zai shafi samar da zaitun.<ref name=":14" /> Canjin yanayi zai yi tasiri ga ci gaban itatuwan zaitun kuma daga baya ya shafi tattalin arzikin da ke kewaye da shi.
=== Yawon shakatawa ===
Ɗaya daga cikin shahararrun wuraren yawon bude ido a Girka, Santorini, an saita shi don fuskantar lalacewar yanayin ta'aziyya mafi kyau.<ref name=":15">{{Cite journal |last=Katavoutas |first=George |last2=Founda |first2=Dimitra |last3=Kitsara |first3=Gianna |last4=Giannakopoulos |first4=Christos |date=January 2021 |title=Climate Change and Thermal Comfort in Top Tourist Destinations—The Case of Santorini (Greece) |journal=Sustainability |language=en |volume=13 |issue=16 |pages=9107 |doi=10.3390/su13169107 |issn=2071-1050 |doi-access=free}}</ref> Duk da yake yankin Bahar Rum yana da matukar shahara tare da masu yawon bude ido, yankin kuma yana da matukar damuwa ga canjin yanayi.<ref name=":15" /> Tsibirin Girka yawanci suna da yanayin yanayi mai kyau tare da yanayin zafi da yanayin rana.<ref name=":15" /> Koyaya, binciken yana nuna cewa zafin jiki na ta'aziyya na iya raguwa a lokacin rani, amma yana ƙaruwa a cikin bazara, kaka da hunturu, wanda zai iya canza masana'antar yawon bude ido.<ref name=":15" /> Wadannan binciken sun nuna cewa za a sami sauye-sauye zuwa yanayin zafi mai zafi a lokacin rani tare da tsawo na lokacin zafi da zafi.<ref name=":15" /> Kwanakin rashin jin daɗi saboda matsanancin yanayin zafi an saita su don ƙaruwa sosai a yankunan bakin teku da tsibirai.<ref name=":15" /> Dangane da Cibiyar Yanayin Yanayi ta Yawon Bude Ido an saita don canzawa zuwa yanayin da aka yarda da shi a nan gaba.<ref name=":15" /> Tare da wannan lalacewar kwanakin da suka dace, bangaren yawon bude ido na iya tsammanin sake rarraba a cikin zirga-zirgar yawon bude hankali a lokacin babban lokacin yanzu zuwa baya da kuma daga baya (canja zuwa bazara da kaka). <ref name=":15" /> Duk da yake lokacin rani na iya ganin raguwar yawon bude ido, tsawo na yanayi mai kyau da kuma sauyawa zuwa cikin bazara, kaka da hunturu na iya ƙara yawan yawon bude hankali a Girka.
Yankin Bahar Rum yana daya daga cikin yankunan da aka fi ziyarta a duniya, yana jan hankalin masu yawon bude ido miliyan 214.9 ko 19% na yawon bude hankali a duk duniya (UNWTO Tourism Highlights 2015). <ref name=":16">{{Cite journal |last=Du |first=Ding |last2=Ng |first2=Pin |date=2018-04-01 |title=The impact of climate change on tourism economies of Greece, Spain, and Turkey |url=https://doi.org/10.1007/s10018-017-0200-y |journal=Environmental Economics and Policy Studies |language=en |volume=20 |issue=2 |pages=431–449 |doi=10.1007/s10018-017-0200-y |issn=1867-383X |s2cid=254082913 |url-access=subscription}}</ref> Girka da aka haɗu da Spain da Turkiyya suna jan hankalin kashi 60% na masu yawon bude ido a duk duniya.<ref name=":16" /> Wannan ya sa masana'antar yawon bude ido ta Girka ta kasance mai saukin kamuwa da matsalar da canjin yanayi ke haifar.<ref name=":16" /> Tasirin karuwar zafin jiki a kan tattalin arziki ya fi girma a Girka idan aka kwatanta da sauran kasashen Turai. Hakanan ana iya sa ran raguwar yawon bude ido saboda gaskiyar cewa yanayi "yana bayyana tsawon da ingancin lokutan yawon bude hankali, yana shafar ayyukan yawon bude jiki, kuma yana rinjayar yanayin muhalli wanda ke jan hankalin da hana baƙi".<ref name=":16" />
== Ragewa da daidaitawa ==
=== Alkawuran kasa da kasa ===
==== Jerin lokaci na tarurruka na kasa da kasa ====
A cikin tsari cewa Girka ta zama jam'iyya ga yarjejeniyar ko yarjejeniya, ba tare da la'akari da ko yarjejeniyar ko ladabi ta fara aiki ba tukuna: <ref>{{Cite web |title=Environment - Greece in the UN-Geneva |url=https://www.mfa.gr/missionsabroad/en/permanent-mission-geneva/greece-in-organization/environment.html#:~:text=International%20Conventions:&text=Greece%20has%20also%20ratified%20the,on%20Biological%20Diversity%20(1994*). |access-date=2023-05-14 |website=www.mfa.gr}}</ref>
* 1975: Yarjejeniyar Ramsar a kan Wetlands
* 1988: Yarjejeniyar Vienna don Kare Yankin Ozone
* 1994: Yarjejeniyar Tsarin Majalisar Dinkin Duniya kan Canjin Yanayi
* 1994: Yarjejeniyar Basel kan Kula da Yunkurin Yunkurin Kashewa da Kashewa
* 1995: Yarjejeniyar Montreal a kan Abubuwan da ke Rage Layer na Ozone
* 1997: Yarjejeniyar Majalisar Dinkin Duniya don Yaki da Yaki da Hamadaa
* 2002: Yarjejeniyar Koltoo 20
* 2004: [[Ka'idar Cartagena akan Biosafety|Yarjejeniyar Cartagena akan Tsaro]]
* 2006: [[Yarjejeniyar Stockholm akan Abubuwan gurɓataccen Halittu na dindindin|Yarjejeniyar Stockholm kan masu gurɓataccen kwayoyin halitta]]
* 2016: [[Yarjejeniyar Paris]]
==== Yarjejeniyar Paris yarjejeniya ce ta kasa da kasa tare da burin rage yawan hayaki na GHG don iyakance karuwar zafin jiki na duniya zuwa 2 ° C, tare da burge mai mahimmanci don iyakancewa karuwar zabin jiki na duniya da 1.5 ° C. Duk da yake Yarjejeniyar Kyoto har yanzu tana aiki, Yarjejeniyar Paris ta maye gurbin Yarjejeniyar京都 a matsayin babbar yarjejeniyar da ke jagorantar martani na duniya ga canjin yanayi.Taron Rio ====
A cikin shekara ta 199<sub>2</sub>, an karɓi Yarjejeniyar Tsarin Majalisar Dinkin Duniya kan Canjin Yanayi kuma an buɗe ta don sanya hannu a Rio de Janeiro a Yarjejeniyar Rio. Wannan taron ya zama babban yarjejeniya na farko tsakanin kasashe masu sanya hannu da Majalisar Dinkin Duniya don rage tasirin da aka yi hasashen canjin yanayi zai kasance a duniya. Girka ta sanya hannu kan wannan yarjejeniya a 199<sub>2</sub> kuma ta tabbatar da shi a 199<sub>4</sub>, ta karɓi Shirin Kasa na 1 don Canjin Yanayi a shekarar 1995. Wannan shirin ya yi la'akari da sigogi na tattalin arziki da zamantakewa kuma ya sanya ƙuntatawa ga Girka don rage gudummawar da suka bayar ga karuwar hayaki mai guba, galibi CO2, N2O da CH4, da kashi 15% ta hanyar a shekarar 2000.<ref name=":19" />
A shekara ta 2002, Girka ta karɓi Shirin Kasa na 2 don Canjin Yanayi, wanda ya kara matakai ga Girka don cika burin da Kyoto Protocol ta kafa ta hanyar saita ƙuntatawa a kan ƙarin iskar gas guda uku, hydrofluorocarbons (HFC) , perfluorochemicals (PFC) , da sulfur hexafluoride (SF6) . An ba Girka aikin rage hayakin su daga waɗannan iskar gas guda uku, tare da iskar gas uku daga shirin na farko, da kashi 25 cikin dari. Shirin Kasa na 2 ya kuma nuna bukatar Girka ta bunkasa ababen more rayuwa masu dacewa don sarrafa makamashi ta hanyar iskar gas da kuma ci gaba da bincika hanyoyin samar da makamashi masu sabuntawa waɗanda aka iya aiwatarwa.<ref name=":19" />
==== Yarjejeniyar Kyoto ====
An kirkiro yarjejeniyar Kyoto ne a shekara ta 1997, amma ba a amince da ita gaba daya ba kuma ta fara aiki har zuwa shekara ta 2005. Yarjejeniya ce ta bin tsarin Majalisar Dinkin Duniya kan sauyin yanayi ta hanyar tsara manufofin kasashe masu arzikin masana'antu don takaita fitar da hayaki mai gurbata muhalli da rage dumamar yanayi. Kasashe masu ci gaban masana'antu ana yiwa lakabi da kasashe Annex 1, yayin da duk sauran kasashen da ke cikin wannan yarjejeniya ana yiwa lakabi da Non-Annex 1, kuma ana bukatar su ne kawai su bayar da rahoton fitar da hayakinsu amma ba a sanya su ga wata iyaka ba. An rarraba Girka a matsayin ƙasa ta Annex 1. Girka ta amince da wannan yarjejeniya a shekara ta 2002. A shekara ta 2005, kasashe 192 ne suka amince da yarjejeniyar, kuma wannan yarjejeniya ta fara aiki.[1]
Kasashe na iya amfani da matakan kasa don cimma burin fitar da su. Koyaya, wani muhimmin bangare na Yarjejeniyar Kyoto shine gabatar da hanyoyin kasuwa bisa ka'idar izinin fitar da hayaki.<ref name=":20">{{Cite web |title=What is the Kyoto Protocol? |url=https://unfccc.int/kyoto_protocol |website=United Nations Climate Change}}</ref>
Akwai lokutan sadaukarwa guda biyu na Yarjejeniyar Kyoto, daya daga shekara ta 2008 zuwa shekarar 2012, kuma daya daga shekara ta 2013 zuwa shekarar 2020.
==== Yarjejeniyar Paris ====
Yarjejeniyar Paris yarjejeniya ce ta kasa da kasa tare da burin rage yawan hayaki na GHG don iyakance karuwar zafin jiki na duniya zuwa 2 ° C, tare da burge mai mahimmanci don iyakancewa karuwar zabin jiki na duniya da 1.5 ° C. Duk da yake Yarjejeniyar Kyoto har yanzu tana aiki, Yarjejeniyar Paris ta maye gurbin Yarjejeniyar京都 a matsayin babbar yarjejeniyar da ke jagorantar martani na duniya ga canjin yanayi.
Wannan yarjejeniyar tana buƙatar ƙasashe membobin su aika a cikin shirye-shiryen yanayi na ƙasa a kowace shekara, in ba haka ba an san su da gudummawar da aka ƙayyade a ƙasa (NDCs) , tare da kowane sabon NDC yana nuna matakin canji da raguwar fitarwa fiye da shekarar da ta gabata.<ref>{{Cite web |title=The Paris Agreement |url=https://unfccc.int/process-and-meetings/the-paris-agreement |access-date=2023-05-15 |website=UNFCC}}</ref> Wannan yana bawa kasashe damar daukar mataki da yardarsu don mayar da martani ga canjin yanayi kamar yadda ya saba da Yarjejeniyar Kyoto, wacce ta tilasta iyakoki. NDCs ba su da bin doka, ma'ana cewa ƙasashe ba su da cimma kowane mataki a cikin NDC.<ref name=":21" />
=== Ayyukan cikin gida ===
Dokar canjin yanayi a Girka an daidaita ta tare da umarnin EU masu dacewa don tabbatar da cewa kasar tana da niyyar irin wannan canje-canje ga fitarwa. Shirin Makamashi da Yanayi na Kasa (ENCP) shiri ne na shekaru goma wanda kasashe membobin Turai suka ba da umarni.<ref name=":22">{{Cite web |title=Greece's National Energy and Climate Plan - Climate Change Laws of the World |url=https://climate-laws.org/document/greece-s-national-energy-and-climate-plan_f865 |access-date=2023-05-17 |website=climate-laws.org |language=en }}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Manufar ita ce Turai ta hadu da burinta na iskar gas.<ref name=":22" /> Wannan shirin yana da niyya ga hayakin carbon, ingancin makamashi, tsaro na makamashi da kirkire-kirkire. A matsayin jam'iyya ga wannan Shirin, Girka ta gabatar da manufofi da dokoki don tabbatar da cewa za a cika manufar shirin.
==== Shirye-shiryen Kasa don Daidaitawa ga Canjin Yanayi ====
An kammala dabarun [[Daidaituwar canjin yanayi|daidaitawa]] na ƙasar Girka (NAS) a watan Afrilu na shekara ta 2016 kuma majalisar ta amince da shi a watan Agustan shekara ta 2016. <ref name=":23">{{Cite web |title=Greece — English |url=https://climate-adapt.eea.europa.eu/en/countries-regions/countries/greece |access-date=2023-05-17 |website=climate-adapt.eea.europa.eu |language=en}}</ref> A halin yanzu yana cikin shekaru 10 na aiwatarwa, wanda za a biye da bita.<ref name=":23" /> NAS shine babban takarda wanda ke bayyana manufofi, ka'idoji da fifiko don daidaita yanayin yanayi a Girka.<ref>{{Cite web |title=ΥΠΕΝ Αρχική - |url=https://ypen.gov.gr/ |access-date=2023-05-17 |website=ypen.gov.gr |language=el |archive-date=2023-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230517000248/https://ypen.gov.gr/ |url-status=dead }}</ref> Wannan shirin manufofin ya lissafa matakan daidaitawa ga dukkan bangarori a Girka waɗanda ake sa ran canji zai shafi su sosai.<ref name=":23" /> Takaddar dabarun ce, tana ba da jagora a cikin sauyin yanayi.<ref name=":23" /> An haɓaka NAS a cikin Shirye-shiryen Ayyuka na Yankin 13 (RAAPs), kowane nau'i ya haɗa da matakan daidaitawa a matakin yanki.<ref name=":23" />
Ma'aikatar Muhalli da Makamashi (MEEN) ita ce mai iko don tsara NAS, ƙungiyar da ke kula da sake fasalin dabarun.<ref>{{Cite web |title=CoR - Greece Environment |url=https://portal.cor.europa.eu/divisionpowers/Pages/Greece-Environment.aspx |access-date=2023-05-17 |website=portal.cor.europa.eu}}</ref> Kwamitin Canjin Yanayi na Kasa (NCCAC) yana da wakilai daga bangarori daban-daban na gwamnati, suna samar da rukuni wanda ke haɓaka da tallafawa manufofi na daidaitawa.<ref name=":24">{{Cite web |title=adaptivegreece.gr > Adaptation to climate change |url=https://www.adaptivegreece.gr/en-us/adaptation-to-climate-change |access-date=2023-05-17 |website=www.adaptivegreece.gr |archive-date=2023-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230517132555/https://www.adaptivegreece.gr/en-us/adaptation-to-climate-change |url-status=dead }}</ref> Wannan ƙungiyar kwamitin ita ce mai ba da shawara ga MEEN.<ref name=":24" />
==== Dokar Yanayi ta Kasa ====
An gabatar da Dokar Yanayi ta Kasa ta Girka a watan Mayun shekarar 2022 kuma ta kafa burin dogon lokaci na sannu a hankali na Girka zuwa [[Fitar da sifili|tsaka-tsaki na carbon]] a shekara ta 2050. <ref name=":25">{{Cite web |title=Law 4936/2022: Greek Climate Law |url=https://www.ey.com/en_gr/tax/tax-alerts/law-4936-2022-greek-climate-law |access-date=2023-05-17 |website=www.ey.com |language=en-GR}}</ref> Manufar ita ce cimma wannan a hanyar da ta fi dacewa da muhalli.<ref name=":25" /> Dokar ta bayyana tsaka-tsaki na yanayi a matsayin ma'auni na hayakin gas mai guba daga tushe da kuma shawo kansu ta hanyar sinks na carbon.<ref name=":25" /> Wannan Dokar Kasa ta shiga tsakani tare da wasu matakan majalisa a kasar don tabbatar da cimma burin.<ref name=":25" /> Ana yin wannan ta hanyar tsarawa da karɓar dabarun ƙasa a cikin tsare-tsaren yanki. Bugu da ƙari ta hanyar kafa cibiyoyin gwamnati don sauyawa mai kyau zuwa tsaka-tsaki na yanayi, mai da hankali kan kafa tsarin kasafin kuɗi na carbon.<ref name=":25" /> A ƙarshe burin shine a cimma shi ta hanyar ƙirƙirar manufofi da matakan da ke da niyyar rage hayaki daga manyan fannoni masu fitarwa kamar gine-gine, sufuri da kasuwanci.<ref name=":25" />
Abubuwan da ke kusa da su an saita su don raguwa da hayakin da aka samu ta hanyar anthropogenic greenhouse ta akalla:
* 55% zuwa shekara ta 2030
* 80% ta shekara ta 2040 <ref name=":25"/>
Akwai takamaiman matakan bangarori na Dokar Yanayi ta Kasa waɗanda aka gabatar kuma za a gabatar da su don cimma burin tsaka-tsaki na yanayi wanda shine kamar haka:
* Samar da wutar lantarki
* Motocin Zero-Emission
* Shirye-shiryen Rage fitarwa na Municipal
* Rage fitarwa daga Gine-gine
* Hanyar Muhalli
* Rage fitarwa daga shigarwa
* Rage fitarwa daga Kasuwanci
* Canjin Tsibirin zuwa Tsayawa tsakanin Yanayi <ref name=":25"/>
==== Shirin Makamashi da Canjin Yanayi na Kasa ====
Shirin Makamashi da Canjin Yanayi na Kasa (NECP) shine shirin manufofi na dabarun don cimma takamaiman makamashi da manufofin yanayi nan da shekara ta 2030.<ref name=":26">{{Cite web |title=National energy and climate plans |url=https://commission.europa.eu/energy-climate-change-environment/implementation-eu-countries/energy-and-climate-governance-and-reporting/national-energy-and-climate-plans_en |access-date=2023-05-17 |website=commission.europa.eu |language=en}}</ref> Wannan shirin ya tsara abubuwan da suka fi muhimmanci a Girka kuma yana da niyyar zama babban kayan aiki wajen tsara manufofin makamashi da yanayi na kasa a cikin shekaru goma masu zuwa.<ref name=":26" /> Manufofin sune kamar haka:
* (a) Rashin iskar gas ya ragu da fiye da 42% idan aka kwatanta da fitar da 1990 kuma fiye da 56% idan aka kwatanta le fitar da shekarar 2005
* (b) Tushen makamashi mai sabuntawa (RES) don kasancewa a mafi ƙarancin rabo na 35%. An yi tanadi don rabon RES a cikin amfani da wutar lantarki ya wuce 60%
* (c) Abu na ƙarshe don amfani da makamashi a cikin shekara ta 2030 ya zama ƙasa da wanda aka rubuta a cikin shekara ta 2017.<ref name=":27">{{Cite web |title=Greek National Energy and Climate Plan – Policies |url=https://www.iea.org/policies/12750-greek-national-energy-and-climate-plan |access-date=2023-05-17 |website=IEA |language=en-GB}}</ref>
Akwai jigogi bakwai wanda NECP ke da niyyar cimma burinta. Wadannan jigogi bakwai sune: (1) Canjin yanayi, hayaki da cire iskar gas, (2) Tushen makamashi mai sabuntawa, (3) Ingantaccen ingancin makamashi, (4) Tsaro na samar da makamashi، (5) Kasuwar Makamashi, (6) Aikin gona, jigilar kayayyaki, yawon bude ido da (7) Bincike, kirkire-kirkire da gasa.<ref name=":27"/>
==== Shirin Farfadowa da Resilience na Kasa ====
An haɓaka bayan annobar COVID-19, shirin farfadowa d reda juriya yana ƙarfafa saka hannun jari wanda zai taimaka wa Girka a duk lokacin canjin kore da dijital. Shirin yana da shirye-shiryen saka hannun jari 106, gyare-gyare 68 kuma zai sami tallafin Yuro biliyan 17.77 da Yuro biliyar 12.73. <ref>{{Cite web |title=Greece's recovery and resilience plan |url=https://commission.europa.eu/business-economy-euro/economic-recovery/recovery-and-resilience-facility/greeces-recovery-and-resilience-plan_en |access-date=2023-06-15 |website=commission.europa.eu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Ελλάδα 2.0 - Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας |url=https://greece20.gov.gr/ |access-date=2023-06-15 |language=el}}</ref>
Girka da Bankin Zuba Jari na Turai sun amince da kafa asusun Yuro biliyan 5 a watan Satumbar 2021 don tallafawa farfadowa da ci gaba na kasar daidai da Shirin Farfadowa na Girka kuma albarkatu ne ke tallafawa daga Cibiyar Farfadowar da Resilience. Wadannan sun hada da saka hannun jari na gwamnati da masu zaman kansu a cikin sake farfado da birane, [[Sufuri mai dorewa|sufuri mai ɗorewa]], ingancin makamashi da makamashi mai sabuntawa, don tallafawa canjin kore da dijital.<ref>{{Cite web |date=2023-05-17 |title=Cohesion and regional development Overview 2023 |url=https://www.eib.org/en/publications/20230145-cohesion-and-regional-development-overview-2023 |website=European Investment Bank |language=EN}}</ref>
== Manazarta ==
{{Climate change regions|state=expanded}}
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
31ihmwz8ccn4883dm0b7lu99gy4koyp
Resilience na Yanayi na Yanayi a cikin Yankin Semi-Arid
0
109067
826218
796570
2026-04-25T11:28:10Z
Ummun Sultan
23935
826218
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Agro-Climatic Resilience in Semi-Arid Landscapes''' (ACReSAL) wani aiki ne na shekaru shida wanda Bankin Duniya ya tallafawa, wanda ke da niyyar dawo da wuraren da suka lalace a [[Yankin Arewacin Najeriya|Arewacin Najeriya]]. <ref>{{Cite web |title=Nigeria - Agro-Climatic Resilience in Semi-Arid Landscapes (ACReSAL) Project |url=https://documents.worldbank.org/en/publication/documents-reports/documentdetail/651961639671634678/nigeria-agro-climatic-resilience-in-semi-arid-landscapes-acresal-project |access-date=August 22, 2024 |website=World Bank}}</ref> Yankin yana da alamun manyan ƙalubale, gami da yawan [[talauci]], ƙananan matakan karatu da rubutu, da kuma yanayin rauni, rikici, da tashin hankali. Rashin [[Kadarorin muhalli|albarkatun kasa]], rashin amfanin gona, da haɗarin yanayi kamar hamada sun kara rikitar da halin da ake ciki. Bugu da ƙari, yankin yana fama da rashin shiga cikin [[Fasaha|Fasahar zamani]] da rashin ƙarfin ma'aikata.<ref>{{Cite web |date=2022-05-04 |title=Recognize 'enormous challenges' facing northern Nigeria to forge new hope, Guterres urges {{!}} UN News |url=https://news.un.org/en/story/2022/05/1117472 |access-date=2024-08-22 |website=news.un.org |language=en}}</ref>
== Manufofin da Matsayi ==
Babban manufar aikin ACReSAL shine kara aiwatar da ayyukan kula da shimfidar wuri mai ɗorewa a cikin wuraren ruwa da aka yi niyya a duk faɗin Arewacin [[Najeriya]]. Aikin yana da niyyar karfafa ikon Najeriya don hadin gwiwar kula da yanayin yanayi.<ref>{{Cite web |date=2021-10-27 |title=AGRO-Climatic Resilience in Semi-arid Landscapes (ACRESAL) Project |url=https://ead.gov.ng/agro-climatic-resilience-in-semi-arid-landscapes-acresal-project/ |access-date=2024-08-22 |website={{!}} Federal Ministry of Environment {{!}} EAD |language=en-GB}}</ref> Zuwa 2028, ACReSAL na da niyyar dawo da hekta miliyan 1 na ƙasar da ta lalace, yana ba da gudummawa ga babban burin [[Muhammadu Buhari|Shugaba Muhammadu Buhari]] na dawo da hekita miliyan 4 na ƙasar noma da ta lalacewa ta hanyar 2030.<ref>{{Cite web |date=2023-09-11 |title=ACReSAL - FCT ACReSAL |url=https://acresalfcta.org.ng/acresal/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240822200634/https://acresalfcta.org.ng/acresal/ |archive-date=2024-08-22 |access-date=2024-08-22 |website=acresalfcta.org.ng |language=en-US}}</ref>
ACReSAL tana magance ɓangarori da yawa, gami da muhalli, [[noma]], da [[Ma'adanai na ruwa|albarkatun ruwa]], don yaki da hamada, dawo da yanayin halittu, da inganta yawan aikin gona. Aikin yana neman rage rikice-rikice tsakanin [[Makiyayi|makiyaya]] da [[manoma]] ta hanyar inganta tsarin amfani da ƙasa, inganta haɗin kan al'umma, da inganta kokarin gina zaman lafiya.
== Muhimman Matsakaici ==
An kuma tsara tsoma baki na ACReSAL don inganta juriya na al'ummomi a yankuna masu tsaka-tsaki. Ayyukan da suka fi dacewa sun haɗa da maido da yanayin halittu, [[Ambaliya|ambaliyar ruwa]] da kula da lalacewa, da kuma daidaita dunes na yashi. Har ila yau, aikin yana mai da hankali kan bunkasa ababen more rayuwa na ruwa, kamar [[madatsar ruwa]], ƙananan tafkuna masu amfani da yawa, da Tsarin ban ruwa. Wadannan kokarin an yi su ne don taimakawa al'ummomi su daidaita da yanayin yanayin busasshiyar ƙasa da rage mummunar tasirin [[Canjin yanayi]] akan yawan aikin gona.<ref>{{Cite web |date=2024-05-17 |title=WHO WE ARE . – Agro-Climatic Resilience in Semi-Arid landscapes (ACReSAL) project |url=https://acresal.gov.ng/?page_id=752 |access-date=2024-08-22 |language=en-US}}</ref>
== Matakan Cibiyoyi da Ci gaba ==
Don tabbatar da dorewar sa hannu, ACReSAL ta jaddada muhimmancin karfafa cibiyoyi da sabis na bayanai a fadin bangarori da jihohi. Wannan ya haɗa da tallafi don ingantaccen shugabanci, bin ka'idoji, sa ido kan muhalli, da kimanta tasirin. Ta hanyar karfafa ruwa da tsarin amfani da ƙasa, aikin yana da niyyar gina ikon Najeriya na dogon lokaci don aiwatar da ayyukan da ke da sauyin yanayi.<ref>{{Cite web |title=Nigeria-Agro-Climatic-Resilience-in-Semi-Arid- ... |url=https://documents1.worldbank.org/curated/en/651961639671634678/pdf/Nigeria-Agro-Climatic-Resilience-in-Semi-Arid-Landscapes-ACReSAL-Project.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240802064724/https://documents1.worldbank.org/curated/en/651961639671634678/pdf/Nigeria-Agro-Climatic-Resilience-in-Semi-Arid-Landscapes-ACReSAL-Project.pdf |archive-date=August 2, 2024 |access-date=August 22, 2024}}</ref>
[[Ma'aikatar Muhalli ta Tarayyar Najeriya|Ma'aikatar Muhalli ta Tarayya]] tana aiki a matsayin jagorar hukumar aiwatarwa don ACReSAL, tana aiki tare da hadin gwiwar Ma'aikatu na Ruwa na Tarayya, da Aikin Gona da Ci gaban Karkara. Yanayin bangarori da yawa da kuma cibiyoyin da yawa na aikin ya tabbatar da cewa yana magance matsalolin da ke tattare da [[Yankin Arewacin Najeriya|Arewacin Najeriya]].<ref>{{Cite web |title=agro-climatic resilience in semi-arid landscapes (acresal) ... |url=https://documents1.worldbank.org/curated/en/499111635422456433/pdf/Environmental-and-Social-Management-Framework-ESMF-Agro-Climatic-Resilience-in-Semi-Arid-Landscapes-ACReSAL-P175237.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240822200634/https://documents1.worldbank.org/curated/en/499111635422456433/pdf/Environmental-and-Social-Management-Framework-ESMF-Agro-Climatic-Resilience-in-Semi-Arid-Landscapes-ACReSAL-P175237.pdf |archive-date=2024-08-22 |access-date=2024-08-22}}</ref>
== Ƙaddamarwar Jihar Gombe ga Ƙarfin Muhalli ==
Gwamnan Jihar [[Gombe (jiha)|Gombe]], Alhaji [[Muhammad Inuwa Yahaya|Muhammadu Inuwa Yahaya]], ya sake jaddada jajircewar gwamnatinsa na magance lalacewar muhalli da gina juriya don ci gaban tattalin arziki mai ɗorewa. Da yake magana a lokacin kaddamar da Ofishin Tallafin Aiwatarwa na Gombe State ACReSAL, wanda aka gudanar a Gidan Gwamnati a Gombe, Gwamna Yahaya ya nuna manyan kalubalen muhalli da jihar ke fuskanta saboda yanayin ƙasa na musamman.<ref>{{Cite web |last=<!--staff byline; no author given--> |date=2023-07-31 |title=Gov. Yahaya Commits to Climate Resilience As Gombe Launches ACReSAL Project |url=https://naturenews.africa/gov-yahaya-commits-to-climate-resilience-as-gombe-launches-acresal-project/ |access-date=2024-08-22 |website=Naturenews.africa |language=en-US}}</ref>
Gwamna Yahaya ya lura cewa [[Gombe (jiha)|Jihar Gombe]] tana daga cikin wadanda suka fi shafar al'amuran muhalli kamar ambaliyar ruwa, tsarin [[Ruwan sama]] mara kyau, mamayewar hamada, da raguwar filayen noma, dukansu sun yi tasiri sosai ga aikin gona da rayuwar mutane. Ya jaddada cewa barazanar yunwa da ke faruwa a kasar tana da alaƙa da lalacewar muhalli.<ref>{{Cite web |last=Bello |first=Kamila |date=2023-07-05 |title=Gombe state Governor takes proactive measures to prevent flooding |url=https://von.gov.ng/gombe-state-governor-takes-proactive-measures-to-prevent-flooding/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240822200634/https://von.gov.ng/gombe-state-governor-takes-proactive-measures-to-prevent-flooding/ |archive-date=2024-08-22 |access-date=2024-08-22 |website=Voice of Nigeria |language=en-US}}</ref>
Bayan ya hau mulki a shekarar 2019, Gwamna Yahaya ya ba da fifiko ga shirye-shiryen muhalli, gami da biyan takwarorinsa kudade don aikin Gudanar da Ruwa na Najeriya (NEWMAP), wanda ya haifar da ayyukan ci gaba da yawa a jihar.<ref>{{Cite web |date=8 April 2021 |title=NEWMAP, group collaborate to tackle erosion in Gombe - EnviroNews - latest environment news, climate change, renewable energy |url=https://www.environewsnigeria.com/newmap-group-collaborate-to-tackle-erosion-in-gombe/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240822215257/https://www.environewsnigeria.com/newmap-group-collaborate-to-tackle-erosion-in-gombe/ |archive-date=22 August 2024 |access-date=22 August 2024 |website=EnviroNews}}</ref> Ɗaya daga cikin manyan shirye-shiryen gwamnatinsa, aikin Gombe Goes Green (3G), yana da niyyar yaki da [[Desertification|hamada]], [[Gandun daji|sare daji]], da lalacewar ƙasa ta hanyar dasa bishiyoyi miliyan huɗu a cikin shekaru huɗu. Wannan aikin ya kuma samar da aiki ga kimanin matasa 27,000 <ref>{{Cite web |title=Governor Yahaya launches second phase of gombe goes green project |url=https://www.premiumtimesng.com/regional/nnorth-east/402511-governor-yahaya-launches-second-phase-of-gombe-goes-green-project.html?tztc=1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230715194731/https://www.premiumtimesng.com/regional/nnorth-east/402511-governor-yahaya-launches-second-phase-of-gombe-goes-green-project.html?tztc=1 |archive-date=2023-07-15 |access-date=2024-08-22 |website=www.premiumtimesng.com}}</ref>
Baya ga aikin 3G, gwamnatin Jihar Gombe ta yi haɗin gwiwa tare da [[Tsarin Zaizayar Najeriya da Gudanar Ruwa|NEWMAP]] don magance matsalolin lalacewa masu tsanani, kamar waɗanda ke shafar Jami'ar Jihar Gomba da Malam Inna Community. Gwamnatin jihar ta ci gaba da nuna jajircewarta ga aikin ACReSAL ta hanyar biyan Naira miliyan 573 a cikin takwarorinta da kuma cika duk bukatun shiga.<ref>{{Cite web |last=Azubuike |first=Chima |date=2023-11-22 |title=Gombe signs N12bn contract to tackle gully erosion |url=https://punchng.com/gombe-signs-n12bn-contract-to-tackle-gully-erosion/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240822200633/https://punchng.com/gombe-signs-n12bn-contract-to-tackle-gully-erosion/ |archive-date=2024-08-22 |access-date=2024-08-22 |website=Punch Newspapers |language=en-US}}</ref>
Gwamna Yahaya ya tabbatar da cewa gwamnatinsa za ta ci gaba da tallafawa nasarar aiwatar da ACReSAL a Jihar Gombe, gami da samar da ƙarin tallafin kuɗi. Kwanan nan ya kaddamar da kwamitin da aka keɓe don maido da hanyoyin shanu, filaye, gandun daji, da wuraren ajiyar wasanni a cikin jihar, yana jaddada sadaukarwar gwamnatinsa ga kiyaye albarkatun kasa da dorewar muhalli.<ref>{{Cite web |last=Azubuike |first=Chima |date=2023-07-27 |title=Gombe inaugurates committee to mitigate farmers/ herders clashes |url=https://punchng.com/gombe-inaugurates-committee-to-mitigate-farmers-herders-clashes/#google_vignette |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240822200634/https://punchng.com/gombe-inaugurates-committee-to-mitigate-farmers-herders-clashes/#google_vignette |archive-date=2024-08-22 |access-date=2024-08-22 |website=Punch Newspapers |language=en-US}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
8rb7rp980st0ws64tv07y3bbbjwf6ix
826220
826218
2026-04-25T11:28:29Z
Ummun Sultan
23935
826220
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Agro-Climatic Resilience in Semi-Arid Landscapes''' (ACReSAL) wani aiki ne na shekaru shida wanda Bankin Duniya ya tallafawa, wanda ke da niyyar dawo da wuraren da suka lalace a [[Yankin Arewacin Najeriya|Arewacin Najeriya]]. <ref>{{Cite web |title=Nigeria - Agro-Climatic Resilience in Semi-Arid Landscapes (ACReSAL) Project |url=https://documents.worldbank.org/en/publication/documents-reports/documentdetail/651961639671634678/nigeria-agro-climatic-resilience-in-semi-arid-landscapes-acresal-project |access-date=August 22, 2024 |website=World Bank}}</ref> Yankin yana da alamun manyan ƙalubale, gami da yawan [[talauci]], ƙananan matakan karatu da rubutu, da kuma yanayin rauni, rikici, da tashin hankali. Rashin [[Kadarorin muhalli|albarkatun kasa]], rashin amfanin gona, da haɗarin yanayi kamar hamada sun kara rikitar da halin da ake ciki. Bugu da ƙari, yankin yana fama da rashin shiga cikin [[Fasaha|Fasahar zamani]] da rashin ƙarfin ma'aikata.<ref>{{Cite web |date=2022-05-04 |title=Recognize 'enormous challenges' facing northern Nigeria to forge new hope, Guterres urges {{!}} UN News |url=https://news.un.org/en/story/2022/05/1117472 |access-date=2024-08-22 |website=news.un.org |language=en}}</ref>
== Manufofin da Matsayi ==
Babban manufar aikin ACReSAL shine kara aiwatar da ayyukan kula da shimfidar wuri mai ɗorewa a cikin wuraren ruwa da aka yi niyya a duk faɗin Arewacin [[Najeriya]]. Aikin yana da niyyar karfafa ikon Najeriya don hadin gwiwar kula da yanayin yanayi.<ref>{{Cite web |date=2021-10-27 |title=AGRO-Climatic Resilience in Semi-arid Landscapes (ACRESAL) Project |url=https://ead.gov.ng/agro-climatic-resilience-in-semi-arid-landscapes-acresal-project/ |access-date=2024-08-22 |website={{!}} Federal Ministry of Environment {{!}} EAD |language=en-GB}}</ref> Zuwa 2028, ACReSAL na da niyyar dawo da hekta miliyan 1 na ƙasar da ta lalace, yana ba da gudummawa ga babban burin [[Muhammadu Buhari|Shugaba Muhammadu Buhari]] na dawo da hekita miliyan 4 na ƙasar noma da ta lalacewa ta hanyar 2030.<ref>{{Cite web |date=2023-09-11 |title=ACReSAL - FCT ACReSAL |url=https://acresalfcta.org.ng/acresal/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240822200634/https://acresalfcta.org.ng/acresal/ |archive-date=2024-08-22 |access-date=2024-08-22 |website=acresalfcta.org.ng |language=en-US}}</ref>
ACReSAL tana magance ɓangarori da yawa, gami da muhalli, [[noma]], da [[Ma'adanai na ruwa|albarkatun ruwa]], don yaki da hamada, dawo da yanayin halittu, da inganta yawan aikin gona. Aikin yana neman rage rikice-rikice tsakanin [[Makiyayi|makiyaya]] da [[manoma]] ta hanyar inganta tsarin amfani da ƙasa, inganta haɗin kan al'umma, da inganta kokarin gina zaman lafiya.
== Muhimman Matsakaici ==
An kuma tsara tsoma baki na ACReSAL don inganta juriya na al'ummomi a yankuna masu tsaka-tsaki. Ayyukan da suka fi dacewa sun haɗa da maido da yanayin halittu, [[Ambaliya|ambaliyar ruwa]] da kula da lalacewa, da kuma daidaita dunes na yashi. Har ila yau, aikin yana mai da hankali kan bunkasa ababen more rayuwa na ruwa, kamar [[madatsar ruwa]], ƙananan tafkuna masu amfani da yawa, da Tsarin ban ruwa. Wadannan kokarin an yi su ne don taimakawa al'ummomi su daidaita da yanayin yanayin busasshiyar ƙasa da rage mummunar tasirin [[Canjin yanayi]] akan yawan aikin gona.<ref>{{Cite web |date=2024-05-17 |title=WHO WE ARE . – Agro-Climatic Resilience in Semi-Arid landscapes (ACReSAL) project |url=https://acresal.gov.ng/?page_id=752 |access-date=2024-08-22 |language=en-US}}</ref>
== Matakan Cibiyoyi da Ci gaba ==
Don tabbatar da dorewar sa hannu, ACReSAL ta jaddada muhimmancin karfafa cibiyoyi da sabis na bayanai a fadin bangarori da jihohi. Wannan ya haɗa da tallafi don ingantaccen shugabanci, bin ka'idoji, sa ido kan muhalli, da kimanta tasirin. Ta hanyar karfafa ruwa da tsarin amfani da ƙasa, aikin yana da niyyar gina ikon Najeriya na dogon lokaci don aiwatar da ayyukan da ke da sauyin yanayi.<ref>{{Cite web |title=Nigeria-Agro-Climatic-Resilience-in-Semi-Arid- ... |url=https://documents1.worldbank.org/curated/en/651961639671634678/pdf/Nigeria-Agro-Climatic-Resilience-in-Semi-Arid-Landscapes-ACReSAL-Project.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240802064724/https://documents1.worldbank.org/curated/en/651961639671634678/pdf/Nigeria-Agro-Climatic-Resilience-in-Semi-Arid-Landscapes-ACReSAL-Project.pdf |archive-date=August 2, 2024 |access-date=August 22, 2024}}</ref>
[[Ma'aikatar Muhalli ta Tarayyar Najeriya|Ma'aikatar Muhalli ta Tarayya]] tana aiki a matsayin jagorar hukumar aiwatarwa don ACReSAL, tana aiki tare da hadin gwiwar Ma'aikatu na Ruwa na Tarayya, da Aikin Gona da Ci gaban Karkara. Yanayin bangarori da yawa da kuma cibiyoyin da yawa na aikin ya tabbatar da cewa yana magance matsalolin da ke tattare da [[Yankin Arewacin Najeriya|Arewacin Najeriya]].<ref>{{Cite web |title=agro-climatic resilience in semi-arid landscapes (acresal) ... |url=https://documents1.worldbank.org/curated/en/499111635422456433/pdf/Environmental-and-Social-Management-Framework-ESMF-Agro-Climatic-Resilience-in-Semi-Arid-Landscapes-ACReSAL-P175237.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240822200634/https://documents1.worldbank.org/curated/en/499111635422456433/pdf/Environmental-and-Social-Management-Framework-ESMF-Agro-Climatic-Resilience-in-Semi-Arid-Landscapes-ACReSAL-P175237.pdf |archive-date=2024-08-22 |access-date=2024-08-22}}</ref>
== Ƙaddamarwar Jihar Gombe ga Ƙarfin Muhalli ==
Gwamnan Jihar [[Gombe (jiha)|Gombe]], Alhaji [[Muhammad Inuwa Yahaya|Muhammadu Inuwa Yahaya]], ya sake jaddada jajircewar gwamnatinsa na magance lalacewar muhalli da gina juriya don ci gaban tattalin arziki mai ɗorewa. Da kuma yake magana a lokacin kaddamar da Ofishin Tallafin Aiwatarwa na Gombe State ACReSAL, wanda aka gudanar a Gidan Gwamnati a Gombe, Gwamna Yahaya ya nuna manyan kalubalen muhalli da jihar ke fuskanta saboda yanayin ƙasa na musamman.<ref>{{Cite web |last=<!--staff byline; no author given--> |date=2023-07-31 |title=Gov. Yahaya Commits to Climate Resilience As Gombe Launches ACReSAL Project |url=https://naturenews.africa/gov-yahaya-commits-to-climate-resilience-as-gombe-launches-acresal-project/ |access-date=2024-08-22 |website=Naturenews.africa |language=en-US}}</ref>
Gwamna Yahaya ya lura cewa [[Gombe (jiha)|Jihar Gombe]] tana daga cikin wadanda suka fi shafar al'amuran muhalli kamar ambaliyar ruwa, tsarin [[Ruwan sama]] mara kyau, mamayewar hamada, da raguwar filayen noma, dukansu sun yi tasiri sosai ga aikin gona da rayuwar mutane. Ya jaddada cewa barazanar yunwa da ke faruwa a kasar tana da alaƙa da lalacewar muhalli.<ref>{{Cite web |last=Bello |first=Kamila |date=2023-07-05 |title=Gombe state Governor takes proactive measures to prevent flooding |url=https://von.gov.ng/gombe-state-governor-takes-proactive-measures-to-prevent-flooding/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240822200634/https://von.gov.ng/gombe-state-governor-takes-proactive-measures-to-prevent-flooding/ |archive-date=2024-08-22 |access-date=2024-08-22 |website=Voice of Nigeria |language=en-US}}</ref>
Bayan ya hau mulki a shekarar 2019, Gwamna Yahaya ya ba da fifiko ga shirye-shiryen muhalli, gami da biyan takwarorinsa kudade don aikin Gudanar da Ruwa na Najeriya (NEWMAP), wanda ya haifar da ayyukan ci gaba da yawa a jihar.<ref>{{Cite web |date=8 April 2021 |title=NEWMAP, group collaborate to tackle erosion in Gombe - EnviroNews - latest environment news, climate change, renewable energy |url=https://www.environewsnigeria.com/newmap-group-collaborate-to-tackle-erosion-in-gombe/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240822215257/https://www.environewsnigeria.com/newmap-group-collaborate-to-tackle-erosion-in-gombe/ |archive-date=22 August 2024 |access-date=22 August 2024 |website=EnviroNews}}</ref> Ɗaya daga cikin manyan shirye-shiryen gwamnatinsa, aikin Gombe Goes Green (3G), yana da niyyar yaki da [[Desertification|hamada]], [[Gandun daji|sare daji]], da lalacewar ƙasa ta hanyar dasa bishiyoyi miliyan huɗu a cikin shekaru huɗu. Wannan aikin ya kuma samar da aiki ga kimanin matasa 27,000 <ref>{{Cite web |title=Governor Yahaya launches second phase of gombe goes green project |url=https://www.premiumtimesng.com/regional/nnorth-east/402511-governor-yahaya-launches-second-phase-of-gombe-goes-green-project.html?tztc=1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230715194731/https://www.premiumtimesng.com/regional/nnorth-east/402511-governor-yahaya-launches-second-phase-of-gombe-goes-green-project.html?tztc=1 |archive-date=2023-07-15 |access-date=2024-08-22 |website=www.premiumtimesng.com}}</ref>
Baya ga aikin 3G, gwamnatin Jihar Gombe ta yi haɗin gwiwa tare da [[Tsarin Zaizayar Najeriya da Gudanar Ruwa|NEWMAP]] don magance matsalolin lalacewa masu tsanani, kamar waɗanda ke shafar Jami'ar Jihar Gomba da Malam Inna Community. Gwamnatin jihar ta ci gaba da nuna jajircewarta ga aikin ACReSAL ta hanyar biyan Naira miliyan 573 a cikin takwarorinta da kuma cika duk bukatun shiga.<ref>{{Cite web |last=Azubuike |first=Chima |date=2023-11-22 |title=Gombe signs N12bn contract to tackle gully erosion |url=https://punchng.com/gombe-signs-n12bn-contract-to-tackle-gully-erosion/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240822200633/https://punchng.com/gombe-signs-n12bn-contract-to-tackle-gully-erosion/ |archive-date=2024-08-22 |access-date=2024-08-22 |website=Punch Newspapers |language=en-US}}</ref>
Gwamna Yahaya ya tabbatar da cewa gwamnatinsa za ta ci gaba da tallafawa nasarar aiwatar da ACReSAL a Jihar Gombe, gami da samar da ƙarin tallafin kuɗi. Kwanan nan ya kaddamar da kwamitin da aka keɓe don maido da hanyoyin shanu, filaye, gandun daji, da wuraren ajiyar wasanni a cikin jihar, yana jaddada sadaukarwar gwamnatinsa ga kiyaye albarkatun kasa da dorewar muhalli.<ref>{{Cite web |last=Azubuike |first=Chima |date=2023-07-27 |title=Gombe inaugurates committee to mitigate farmers/ herders clashes |url=https://punchng.com/gombe-inaugurates-committee-to-mitigate-farmers-herders-clashes/#google_vignette |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240822200634/https://punchng.com/gombe-inaugurates-committee-to-mitigate-farmers-herders-clashes/#google_vignette |archive-date=2024-08-22 |access-date=2024-08-22 |website=Punch Newspapers |language=en-US}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
5a51e3qr7osbbzecn0q9908bf5txa99
Canjin yanayi a Ukraine
0
110526
826119
801631
2026-04-25T00:21:56Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826119
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:Говерла_з_Кукула.jpg|right|thumb|Gidan shakatawa na Carpathian da Hoverla a {{Cvt|2061|m}} , dutse mafi girma a Ukraine]]
[[Ukraniya|Ukraine]] ita ce kasa ta biyu mafi girma a Turai, bayan [[Rasha]]. Yankunansa daban-daban suna da siffofi daban-daban na ƙasa daga tsaunuka zuwa ƙasƙanci, da kuma yanayin yanayi da kuma nau'o'i daban-daban a cikin hydrography. Yawancin ƙasar suna cikin Filin Gabashin Turai.
Yana kwance tsakanin latitudes 44 ° da 53 ° N, da longitudes 22 ° da 41 ° E, Ukraine ta rufe yanki na kilomita 603,628 (233,062 sq , tare da bakin teku na kilomita 2,782 (1,729 . <ref name="cia">{{Cite web |date=13 December 2007 |title=Ukraine |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ukraine/ |access-date=24 December 2007 |website=[[CIA World Factbook]] |archive-date=14 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210214235424/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ukraine/ |url-status=dead }}</ref>
Yankin Ukraine ya kunshi mafi yawan tsaunuka masu kyau da tsaunuka, koguna kamar Dnieper, Siverskyi Donets, Dniester da Kudancin Bug Ruwa gudana a kudu zuwa [[Black Sea|Tekun Baƙi]] da ƙaramin Tekun Azov. A kudu maso yamma, [[Danube]]_Delta" id="mwKg" rel="mw:WikiLink" title="Danube Delta">Delta na Danube ya zama iyaka da [[Romainiya|Romania]]. Duwatsun ƙasar kawai sune Dutsen Carpathian a yamma, wanda mafi girma shine Hoverla a mita 2,061 (6,762 , da Dutsen Crimea, a cikin matsanancin kudu tare da bakin teku.<ref>{{Cite web |title=Geographical location of Ukraine |url=http://www.ukrexport.gov.ua/eng/about_ukraine/geo/?country=ukr |access-date=2022-03-03 |website=www.ukrexport.gov.ua |archive-date=2009-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091121112513/http://www.ukrexport.gov.ua/eng/about_ukraine/geo/?country=ukr |url-status=dead }}</ref>
Ukraine kuma tana da yankuna masu yawa kamar Volyn-Podillia Upland (a yamma) da Dnieper Upland (an gefen dama na Dnieper). A gabas akwai yankunan kudu maso yammacin Tsakiyar Rasha, wanda ke kan iyaka da Rasha. Kusa da Tekun Azov ana iya samun Donets Ridge da Azov Upland. dusar ƙanƙara da ta narke daga duwatsu tana ciyar da koguna da magudanan ruwa.
Muhimman albarkatun kasa a Ukraine sun hada da lithium, iskar gas, <ref name=":0">{{Cite web |title=Mining – UkraineInvest |url=https://ukraineinvest.gov.ua/industries/mining/ |access-date=2022-03-03 |language=en-US}}</ref> kaolin, <ref>{{Cite web |last=Nature |first=Preferred by |title=Ukraine Timber Risk Profile |url=https://preferredbynature.org/sourcinghub/timber/ukraine-timber-risk-profile |access-date=2022-03-03 |website=NEPCon - Preferred by Nature |language=en |archive-date=2020-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126092543/https://preferredbynature.org/sourcinghub/timber/ukraine-timber-risk-profile |url-status=dead }}</ref> katako, [3] da kuma yalwar ƙasar noma. Duk da haka, kasar tana fuskantar manyan batutuwan muhalli kamar rashin isasshen ruwa mai sha, gurɓataccen iska da ruwa, [[Gandun daji|sare daji]], da gurɓatawar rediyo a arewa maso gabas daga hatsarin 1986 a Chernobyl Nuclear Power Plant.
== Yanayin ƙasa ==
{{Location map+|Ukraine}}
Ukraine tana cikin [[Gabashin Turai]]: tana kwance a kan iyakar arewacin [[Black Sea|Tekun Baƙi]] da Tekun Azov . Kasar tana da iyaka da [[Belarus]] a arewa, [[Poland]], [[Slofakiya|Slovakia]] da [[Hungariya|Hungary]] a yamma, [[Moldufiniya|Moldova]] da [[Romainiya|Romania]] a kudu maso yamma, da [[Rasha]] a gabas.<ref name="CIA">{{Cite web |title=Ukraine |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ukraine/ |access-date=1 March 2022 |website=The World Factbook |publisher=[[Central Intelligence Agency]] |archive-date=14 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210214235424/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ukraine/ |url-status=dead }}</ref>
The total geographic area of Ukraine is {{Convert|603700|km2}}. Ukraine has an Exclusive Economic Zone of {{Convert|147,318|km2|mi2}} in the [[Black Sea]].<ref name="CIA"/>
The land border of Ukraine totals {{Convert|6993|km}}.<ref>{{Cite web |title=Державна прикордонна служба України |url=http://www.pvu.gov.ua/control/uk/publish/article?art_id=47129&cat_id=46429 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071206030446/http://www.pvu.gov.ua/control/uk/publish/article?art_id=47129&cat_id=46429 |archive-date=6 December 2007 |access-date=11 January 2022 |website=www.pvu.gov.ua}}</ref> The border lengths with each country are: Belarus {{Convert|891|km}} , Hungary {{Convert|103|km}} , Moldova {{Convert|939|km}} , Poland {{Convert|428|km}} , Romania {{Convert|169|km}} on the south and {{Convert|362|km}} on the west , Russia {{Convert|1974|km}}, and Slovakia {{Convert|90|km}} . Ukraine is also bordered by {{Convert|3783|km}} of coastline . The border with Russia, part of which runs through the Sea of Azov, is the country's longest border.<ref>{{Cite web |title=Agreement between the Russian Federation and the Ukraine on cooperation in the use of the sea of Azov and the strait of Kerch |url=https://www.ecolex.org/details/treaty/agreement-between-the-russian-federation-and-the-ukraine-on-cooperation-in-the-use-of-the-sea-of-azov-and-the-strait-of-kerch-tre-149547/ |access-date=2018-11-27 |website=www.ecolex.org |language=en}}</ref>
== Taimako ==
[[Fayil:Topographic_map_of_Ukraine.svg|thumb|Taswirar taimako ta Ukraine]]
[[Fayil:Pontic_Caspian_climate.png|thumb|300x300px|Bayani mai sauƙi na halittu da ke arewacin Bahar Maliya. Yankin kore mai haske da ke kewaye da kudancin Tekun Baƙi, wanda ya kai yamma, yana nuna yankin subtropics.]]
Yawancin yankunanta suna cikin Great European Plain, yayin da wasu sassan yankuna na yamma da yankuna na kudanci suna cikin [[Alpine system|Tsarin Alpine]]. Gabaɗaya Ukraine ta ƙunshi halittu daban-daban guda biyu: gandun daji mai gauraye zuwa tsakiyar nahiyar, da kuma tsaunuka zuwa bakin tekun Black Sea. Manyan larduna sun hada da, Polesian Lowland, Dnieper Lowland, Volhynia-Podolie Plateau, Black Sea-Azov Lowland, Donets-Azov Plateau, Tsakiyar Rasha Upland, Carpathians, da Pannonian Basin.
Yankunan yamma suna da wani sashi mai kama da tsaunuka na Carpathian, Gabashin Carpathians wanda ya shimfiɗa a fadin Poland, Ukraine da Romania. Babbar tudu ita ce Dutsen Hoverla, wanda ke da mita 2,061 (6,762 sama da matakin teku shine mafi girman matsayi a kasar. Duwatsu suna iyakance zuwa yamma, kudancin Ukraine a kan Tekun Azov. Yankin yamma yana da Dutsen Carpathian, kuma wasu duwatsu masu lalacewa daga Donets Ridge suna gabas kusa da Tekun Azov.
Yawancin yankin Ukraine suna dauke da yankin da ke arewacin [[Black Sea|Tekun Baƙi]]. Yawancin Ukraine sun ƙunshi filayen da ke da kyau (ko tsaunuka) da tsaunuka. Dangane da amfani da ƙasa, kashi 58% na Ukraine ana ɗaukar ƙasa mai noma; ana amfani da kashi 2% don amfanin gona na dindindin, kashi 13% don makiyaya na dindada, kashi 18% gandun daji ne da gandun daji, kuma kashi 9% wani abu ne.
=== Rarrabawar jiki na Ukraine ===
Yawancin Ukraine sun ƙunshi filayen yau da kullun tare da matsakaicin tsawo sama da matakin teku yana da mita 175 (574 . An kewaye shi da duwatsu a yamma da kudu. Yankunan filayen ƙasar suna cikin yankin kudu maso yammacin Gabashin Turai. Filayen suna da tsaunuka masu yawa da ƙananan ƙasashe waɗanda suka haifar da tushe mara kyau na Craton na Gabashin Turai. Yankunan tsaunuka suna da halayen duwatsu na Precambrian daga Garkuwar Ukraine.
Filayen ana ɗaukar su tsaunuka na 0-600 daga cikinsu akwai sanannun ƙasashe (flat) da tsaunuka (flat, tuddai, tuddai).
==== Babban Filayen Turai (ƙananan yankin Gabashin Turai) ====
* Volhynia-Podillia Upland (Volhynia- Podillia Plateau) Volhynian Upland Podolian Upland
** Yankin tsaunuka na Volhynian
** Yankin Podolian
* Ƙananan Filayen Polesia
* Khotyn Upland (wani ɓangare na Filayen Moldavian)
* Roztocze
* Ƙananan Sian-Dniester
* Gabashin Gabashin Carpathian
* Ƙasar Polesian
* Dnieper Upland
* Ƙananan Dnieper
* Tsakiyar Rasha
* Donets-Azov Filayen Donets Upland Azov Upland Donets Ridge
** Donets Upland
** Yankin Azov
** Donets Ridge
* Tekun Baƙi-Azov Lowland Tekun Baƙar fata Lowland Crimean Lowland Azov Lowland
** Ƙasar Tekun Baƙi
** Yankin Karkawa na Crimea
** Yankin Ƙananan Azov
==== Tsarin Alpine ====
* Transcarpathian Lowland (ƙaruwa da Great Hungarian Plain, wani ɓangare na Gabashin Pannonian Basin)
* Gabashin Carpathians (wani ɓangare na Dutsen Carpathian) Gabashin Gabashin Carpathian (mafi Gabashin Beskids da Ukrainian Carpathians) Gabashin Carpathia na Gabas (mafi yawan yankin Vihorlat-Gutin)
** Gabashin Gabashin Carpathians (mafi Gabashin Beskids da Ukrainian Carpathians)
** Gabashin Gabashin Carpathians (mafi yawan Yankin Vihorlat-Gutin)
* Duwatsun Crimea
== Ƙasa ==
[[Fayil:Кінбурнська_коса_восени.jpg|right|thumb|Kinburn sandbar, Ochakiv Raion, Mykolaiv OblastYankin Mykolaiv]]
Daga arewa maso yamma zuwa kudu maso gabas ana iya raba ƙasa ta Ukraine zuwa manyan rukuni uku: <ref name="britannica.com">{{Cite web |title=Ukraine |url=https://www.britannica.com/place/Ukraine |website=Encyclopædia Britannica}}</ref>
[[Fayil:Поля_під_Касовою_горою.jpg|thumb|Ayyukan noma a cikin Ivano-Frankivsk OblastYankin Ivano-Frankivsk]]
* yanki na yashi mai yashi
* belin tsakiya wanda ya kunshi ƙasa mai baƙar fata ta Ukraine mai ni'ima (chernozems)
* Yankin shinkafa da Ƙasa mai gishiri
Kusan kashi biyu bisa uku na ƙasar ƙasar ya ƙunshi baƙar fata, hanya da ta sanya Ukraine ɗaya daga cikin yankuna masu kyau a duniya kuma an san shi da "bakin burodi". Wadannan ƙasa za a iya raba su zuwa manyan rukuni uku:
* a arewa, belin chernozems mai zurfi, kimanin mita 1.5 (5 feet) mai kauri kuma mai wadata da humus
* kudu da gabas na tsohon, yanki na tsaunuka, ko talakawa, chernozems, waɗanda suke da wadataccen humus amma kawai game da 90 centimeters (3 feet) kauri
* belin kudu, wanda har ma ya fi ƙanƙanta kuma har yanzu yana da ƙarancin humus
Tsakanin wurare daban-daban da kuma arewa da yammacin iyakar zurfin chernozems sune cakuda launin toka da ƙasa mai baƙar fata, wanda tare ya mamaye yawancin sauran yankin Ukraine. Dukkanin wadannan ƙasa suna da kyau sosai lokacin da akwai isasshen ruwa. Koyaya, noma mai zurfi, musamman a kan gangaren da ke da tsawo, ya haifar da yaduwar lalacewar ƙasa da gullying.
Mafi ƙanƙantaccen ɓangaren ƙasa ya ƙunshi ƙasa mai laushi na yankunan kudanci da gabas. Suna ƙara zama masu gishiri zuwa kudu yayin da suke kusantar Tekun Baƙi.<ref name="britannica.com"/>
== Rubuce-rubucen ruwa ==
[[Fayil:Ранок_на_Кальміусі.jpg|thumb|Kogin Kalmius, Donetsk]]
Yankin Ukraine yana da iyaka da ruwan Black Sea da Tekun Azov. Fiye da kashi 95% na koguna suna daga cikin kogunan ruwa na waɗannan teku biyu. Wasu koguna suna cikin yankin [[Tekun Baltic]]. Akwai manyan koguna bakwai a Ukraine: Desna, Dnipro, Dnister, Danube, Prypiat, Siverian Donets, da Southern Buh . <ref>{{Cite web |title=Seas, Rivers and Lakes of Ukraine |url=https://outdoorukraine.com/ru/a/101/}}</ref>
== Yanayi ==
[[Fayil:Koppen-Geiger_Map_v2_UKR_1991–2020.svg|thumb|250x250px|Taswirar Ukraine na rarraba yanayi na Köppen.]]
[[Fayil:Koppen-Geiger_Map_v2_UKR_2071–2099_SSP585.svg|thumb|250x250px|Taswirar 2071-2099 a ƙarƙashin yanayin canjin yanayi mafi tsanani. Abubuwan da ke cikin tsakiya a halin yanzu ana ɗaukar su da yiwuwar<ref name="HausfatherPeters2020">{{Cite journal |last=Hausfather |first=Zeke |last2=Peters |first2=Glen |date=29 January 2020 |title=Emissions – the 'business as usual' story is misleading |journal=Nature |volume=577 |issue=7792 |pages=618–20 |bibcode=2020Natur.577..618H |doi=10.1038/d41586-020-00177-3 |pmid=31996825 |doi-access=free}}</ref><ref name="Schuur2022">{{Cite journal |last=Schuur |first=Edward A.G. |last2=Abbott |first2=Benjamin W. |last3=Commane |first3=Roisin |last4=Ernakovich |first4=Jessica |last5=Euskirchen |first5=Eugenie |last6=Hugelius |first6=Gustaf |last7=Grosse |first7=Guido |last8=Jones |first8=Miriam |last9=Koven |first9=Charlie |last10=Leshyk |first10=Victor |last11=Lawrence |first11=David |last12=Loranty |first12=Michael M. |last13=Mauritz |first13=Marguerite |last14=Olefeldt |first14=David |last15=Natali |first15=Susan |year=2022 |title=Permafrost and Climate Change: Carbon Cycle Feedbacks From the Warming Arctic |journal=Annual Review of Environment and Resources |volume=47 |pages=343–371 |doi=10.1146/annurev-environ-012220-011847 |quote="Medium-range estimates of Arctic carbon emissions could result from moderate climate emission mitigation policies that keep global warming below 3°C (e.g., RCP4.5). This global warming level most closely matches country emissions reduction pledges made for the Paris Climate Agreement..." |doi-access=free}}</ref><ref name="Phiddian2022">{{Cite web |last=Phiddian |first=Ellen |date=5 April 2022 |title=Explainer: IPCC Scenarios |url=https://cosmosmagazine.com/earth/climate/explainer-ipcc-scenarios/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230920224129/https://cosmosmagazine.com/earth/climate/explainer-ipcc-scenarios/ |archive-date=20 September 2023 |access-date=30 September 2023 |website=[[Cosmos (magazine)|Cosmos]] |quote="The IPCC doesn’t make projections about which of these scenarios is more likely, but other researchers and modellers can. [[The Australian Academy of Science]], for instance, released a report last year stating that our current emissions trajectory had us headed for a 3°C warmer world, roughly in line with the middle scenario. [[Climate Action Tracker]] predicts 2.5 to 2.9°C of warming based on current policies and action, with pledges and government agreements taking this to 2.1°C.}}</ref>]]
{| class="wikitable sortable" style="margin:auto;"
|+Matsakaicin matsakaicin yau da kullun da mafi ƙarancin yanayin zafi ga manyan birane bakwai a Ukraine <ref>{{Cite web |title=Ukraine climate information |url=http://www.weatherbase.com/weather/city.php3?c=UA&name=Ukraine |access-date=February 2, 2016 |publisher=Weatherbase |archive-date=January 30, 2000 |archive-url=https://web.archive.org/web/20000130043151/http://www.weatherbase.com/weather/city.php3?c=UA&name=Ukraine |url-status=dead }}</ref>
!Wurin da yake
!Yuli (°C)
!Yuli (°F)
!Janairu (°C)
!Janairu (°F)
|-
|[[Kiev|Kyiv]]
|27/17
|80/62
| -1/-6
|31/22
|-
|[[Kharkiv]]
|27/17
|81/62
| -2/-7
|28/20
|-
|[[Dnipro]]
|29/17
|84/63
| -1/-6
|30/21
|-
|[[Odessa]]
|28/19
|82/66
|2/-3
|36/27
|-
|[[Donetsk]]
|27/16
|81/61
| -1/-6
|29/20
|-
|Zaporizhia
|28/16
|83/61
| -0/-5
|31/21
|-
|[[Lviv]]
|24/13
|75/56
| -1/-8
|32/21
|}
[[Fayil:Climate_change_in_Kyiv_over_the_last_120_years_Temperature_density_function.png|thumb|Bayyana canjin yanayi a [[Kiev|Kyiv]], yana nuna bambancin zafin jiki tsakanin lokuta daban-daban na shekaru 30.]]
Ukraine tana da ƙarfi a tsakiyar latitudes, kuma gabaɗaya tana da yanayi na nahiyar, ban da gabar tekun kudancin, wanda ke nuna yanayin sanyi mai sanyi da zafi.<ref name="faoclimate2">{{Cite web |title=Ukraine |url=http://www.fao.org/ag/agp/AGPC/doc/Counprof/Ukraine/ukraine.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161006014817/http://www.fao.org/ag/agp/AGPC/doc/Counprof/Ukraine/ukraine.htm |archive-date=6 October 2016 |access-date=8 August 2016 |website=Country Pasture/Forage Resource Profiles |publisher=Food and Agriculture Organization}}</ref> Matsakaicin yanayin zafi na shekara-shekara ya kasance daga 5.5-7 a arewa, zuwa 11-13 A kudu. Ana rarraba [[Yayafi|Ruwan sama]] ba daidai ba; ya fi girma a yamma da arewa kuma mafi ƙasƙanci a gabas da kudu maso gabas.<ref name="ebclimate2" /> Yammacin Ukraine, musamman tsaunukan Carpathian, suna karɓar kusan millimeters 1,200 (47.2 in) na hazo a kowace shekara, yayin da Crimea da yankunan bakin teku na Tekun Baƙi ke karɓar kusan 400 millimeters (15.7 in).
Ana sa ran samun ruwa daga manyan koguna zai ragu, musamman a lokacin rani. Wannan yana haifar da haɗari ga bangaren noma.<ref>{{Cite journal |last=Didovets |first=Iulii |last2=Krysanova |first2=Valentina |last3=Hattermann |first3=Fred Fokko |last4=del Rocío Rivas López |first4=María |last5=Snizhko |first5=Sergiy |last6=Müller Schmied |first6=Hannes |date=2020-12-01 |title=Climate change impact on water availability of main river basins in Ukraine |url=https://publications.pik-potsdam.de/pubman/item/item_24844_1/component/file_25084/24844oa.pdf |journal=Journal of Hydrology: Regional Studies |language=en |volume=32 |pages=100761 |doi=10.1016/j.ejrh.2020.100761 |issn=2214-5818 |s2cid=230613418 |doi-access=free}}</ref> Rashin tasirin [[Canjin yanayi]] a kan aikin gona galibi ana jin sa a kudancin kasar, wanda ke da yanayin tsaunuka. A arewa, wasu amfanin gona na iya amfana daga lokacin girma mai tsawo.<ref>{{Cite journal |last=Skrypnyk |first=Andriy |last2=Zhemoyda |first2=Oleksandr |last3=Klymenko |first3=Nataliia |last4=Galaieva |first4=Liudmyla |last5=Koval |first5=Tatiana |date=2021-03-01 |title=Econometric Analysis of the Impact of Climate Change on the Sustainability of Agricultural Production in Ukraine |url=http://www.jeeng.net/Econometric-Analysis-of-the-Impact-of-Climate-Change-on-the-Sustainability-of-Agricultural,132945,0,2.html |journal=Journal of Ecological Engineering |volume=22 |issue=3 |pages=275–288 |doi=10.12911/22998993/132945 |issn=2299-8993 |s2cid=233801987 |doi-access=free}}</ref> Bankin Duniya ya bayyana cewa Ukraine tana da matukar damuwa ga canjin yanayi.<ref>{{Cite web |title=World Bank Climate Change Knowledge Portal |url=https://climateknowledgeportal.worldbank.org/country/ukraine |website=climateknowledgeportal.worldbank.org |language=en}}</ref>{{Weather box}}{{Weather box}}{{Weather box}}{{Weather box}}{{Weather box}}
== Albarkatun halitta ==
Muhimman albarkatun kasa a Ukraine sun hada da: ƙarfe, manganese, iskar gas, titanium, kaolin, uranium, da ƙasar noma.<ref>{{Cite web |date=2020-10-10 |title=The Forgotten Potential of Ukraine's Energy Reserves |url=https://hir.harvard.edu/ukraine-energy-reserves/ |access-date=2022-03-03 |website=Harvard International Review}}</ref><ref name=":0"/><ref>{{Cite web |date=2022-02-28 |title=How Ukraine war will impact its farming – agronomist's view |url=https://www.fwi.co.uk/business/markets-and-trends/how-ukraine-war-will-impact-its-farming-agronomists-view |access-date=2022-03-03 |website=Farmers Weekly |language=en-US}}</ref>
== Batutuwan muhalli ==
Ukraine yana da batutuwan muhalli da yawa.<ref>{{Cite web |date=2022-02-25 |title=Ukraine invasion: rapid overview of environmental issues |url=https://ceobs.org/ukraine-invasion-rapid-overview-of-environmental-issues/ |access-date=2022-03-03 |website=CEOBS |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite journal |date=January 2016 |title=Ukraine Country Environmental Analysis |url=https://openknowledge.worldbank.org/handle/10986/24971 |journal=[[World Bank]] |language=en-US}}</ref> Wasu yankuna ba su da isasshen ruwan sha.<ref>{{Cite web |title=Water, sanitation and hygiene (WASH) |url=https://www.unicef.org/ukraine/en/water-sanitation-and-hygiene-wash |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220303120132/https://www.unicef.org/ukraine/en/water-sanitation-and-hygiene-wash |archive-date=2022-03-03 |access-date=2022-03-03 |website=www.unicef.org |language=en}}</ref> Rashin gurɓata iska da ruwa yana shafar ƙasar, da kuma sare daji, da gurɓataccen radiation a arewa maso gabas wanda ya samo asali ne daga hatsarin 1986 a Chernobyl Nuclear Power Plant . <ref>{{Cite web |date=16 July 2017 |title=Environmental issues in Ukraine |url=https://naturvernforbundet.no/international/environmental-issues-in-ukraine/category948.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220306201646/https://naturvernforbundet.no/international/environmental-issues-in-ukraine/category948.html |archive-date=6 March 2022 |access-date=16 July 2017 |publisher=Naturvernforbundet}}</ref>
== Dubi kuma ==
* Abubuwan da suka fi dacewa a Ukraine
* Taswirar Ukraine
== Manazarta ==
{{Reflist}}
== Bayani ==
{{Notelist}}
== Haɗin waje ==
{{Commonscat}}
* Zastavnyi, F. D. Yanayin jiki na Ukraine: ƙasashe da tsaunuka na Ukraine. "Heohrafiya".
{{Geographic regions of Ukraine}}{{Ukraine topics}}{{Geography of Europe}}{{Europe topic|Climate of}}{{Danube}}
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
89f0cu5255m5q59f36xemt8m15t8xu7
Cibiyar Kare Hakkin Dan Adam
0
110572
826198
790141
2026-04-25T09:04:44Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826198
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[Fayil:Tsim_Sha_Tsui_-_2008_Summer_Olympics_torch_relay_in_Hong_Kong_-_2008-05-02_09h23m08s_SN207008.jpg|thumb|'Yan kungiyar kare hakkin dan adam na jama'a suna zanga-zanga a Tsim Sha Tsui a ranar wasannin Olympics na bazara na 2008.]]
Kungiyar kare hakkin bil'adama ta Civil Rights Front (CHRF) kungiya ce da ta mai da hankali kan batutuwan siyasa da rayuwar Hong Kong, wacce ke da alaka da kusan dukkanin sansanonin dimokaradiyya a Hong Kong. An kafa shi a ranar 13 Satumba 2002 kuma an rushe shi a ranar 15 ga Agusta 2021. <ref>{{Cite web |date=15 August 2021 |title=Civil Human Rights Front confirms it has disbanded as members steer clear |url=https://www.scmp.com/news/hong-kong/politics/article/3145093/hong-kong-protests-civil-human-rights-front-confirms-it |access-date=15 August 2021 |website=South China Morning Post |language=en}}</ref>
Kungiyoyi masu zaman kansu arba'in da takwas da ƙungiyoyin siyasa ne suka shiga cikin ƙungiyar a watan Janairun 2006. Babban taron da CHRF ta yi mafi shahara shi ne tattakin Hong Kong 1 ga Yuli.
== Ci gaban ƙungiya ==
An kafa ƙungiyar kare haƙƙin ɗan adam ta farar hula a ranar 13 ga Satumbar 2002, da nufin samar da wata kafa ta haɗa muryoyi da iko daga ƙungiyoyi daban-daban da kuma ɗimbin al'ummomi don ciyar da ci gaba a ƙungiyoyin 'yancin ɗan adam da na jama'a.
Manufar farko ita ce mayar da hankali kan aiwatar da dokar Mataki na 23 na Dokar Tushen. Bayan zanga-zangar ranar 1 ga Yuli a shekara ta 2003, kungiyar ta fara rarraba aikinta, don hada batutuwa kamar daidaito da hukumomin da aka ba 'yan sanda.
Tun daga shekarar 2017 suna ta yin tsokaci ga gwamnatin Hong Kong ta hanyar tsarin bitar lokaci na Majalisar Dinkin Duniya (UPR) a matsayin daya daga cikin manyan mambobin kwamitin gudanarwa na hadin gwiwar UPR na Hong Kong tare da Cibiyar Shari'a ta Hong Kong, PEN Hong Kong, da Hong Kong Watch.
=== Kaddamar da Figo Chan ===
A watan Afrilu na 2020, an kama mataimakin mai tarurruka a lokacin, wanda aka fi sani da mai tarurrukan kungiyar, Figo Chan, a matsayin wani ɓangare na murkushewa ga masu fafutukar dimokuradiyya wadanda suka shirya kuma suka shiga cikin tarurruka ba bisa ka'ida ba. A watan Mayu 2020, ya bayyana a gaban kotun majistare ta Yammacin Kowloon kuma an ba shi beli. A can, ya ce "bayyanawa ba laifi ba ne".
=== Fitowar hadin gwiwa ta 2021, dokar tsaron kasa da zarge-zargen kudaden kasashen waje ===
Bayan gurfanar da masu rajin kare demokradiyya da ’yan siyasa 47 a karkashin dokar tsaro ta kasa (ciki har da tuhumar tsohon babban taron jam’iyyar Jimmy Sham Tsz-kit), kafafen yada labarai masu goyon bayan Beijing sun yi wa kungiyar tambayoyi kan ko tana da ‘yancin wanzuwa a karkashin dokokin tsaro na yanzu. A cikin Maris 2021, Jam'iyyar Dimokuradiyya da kungiyar malamai sun fice daga Jam'iyyar. Convener Figo Chan ya tabbatar da hakan amma bai yi karin bayani ba. Har ila yau, a cikin wannan watan, wata jaridar kasar Singapore ta ambato jami'an gwamnatin Hong Kong na cewa, hukumar kare hakkin demokaradiyya ta kasar Amurka ce ke daukar nauyin kungiyar ta Front, wanda kuma ya sabawa dokar tsaron kasa da cewa "hadin gwiwa ne da sojojin kasashen waje"; duka biyun, tsohon mai gabatar da kara Sham da mai gabatar da kara na yanzu Chan sun musanta zargin. Game da barazanar tarwatsewa, Chan ta ce "[F] ko wannan dalili, ba za mu rabu ba kuma ba za mu iya wargajewa ba, kuma ni, a matsayina na mai gabatar da shi, ina da kwarin guiwar rayuwa da mutuwa tare da Front muddin akwai sauran kungiyoyi da suka rage." <ref name="disbandment" />
=== 2021 kama Jimmy Sham da kuma yanke wa Figo Chan hukunci ===
A ranar 6 ga Janairu, 2021, an kama Jimmy Sham tare da wasu da dama a cikin wani murkushe masu fafutukar tabbatar da dimokuradiyya da kuma mahalarta zaben fidda gwani na dimokradiyya. An sake kama Sham a ranar 28 ga Fabrairu, 2021 kan zargin zagon kasa kuma yana jiran shari'a har zuwa karshen Mayu 2021. Har ila yau, a karshen watan Mayun 2021, an yanke wa mai kiran kungiyar Figo Chan da laifi kan wani taron da ba bisa ka'ida ba a shekarar 2019, kuma an yanke masa hukuncin zaman gidan yari na watanni 18, wanda ya jagoranci kungiyar na wucin gadi.
== Kungiyoyin membobin ==
Kungiyoyin jama'a da jam'iyyun siyasa masu zuwa mambobi ne na CHRF.<ref>{{Cite web |title=CHRF member list |url=http://www.civilhrfront.org/?q=member-list |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191111183328/https://www.civilhrfront.org/?q=member-list |archive-date=11 November 2019 |access-date=1 January 2020 |website=民間人權陣線 |language=Cantonese}}</ref>
* Ƙungiyar ɗaliban Kirista ta Hong Kong (ƙungiyar ɗaliban Kiristoci ta Hong Kong) <ref>{{Cite web |title=SCMHK – Student Christian Movement of Hong Kong |url=https://www.scmhk.org/?lang=en |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227003123/https://www.scmhk.org/?lang=en |archive-date=27 February 2021 |access-date=16 February 2021 |language=en-US}}</ref>
* Kungiyar 'yan jarida ta Hong Kong
* Majalisar Hong Kong ta Ikilisiyar Kristi a kasar Sin ({{Lang|zh-Hant-HK|中華基督教會深愛堂社關團契}})
* Jam'iyyar Civic Party (jam'iyyar Citizen Party)
* Ikon Dimokuradiyya (damuwar dimokuradiyya)
* Jam'iyyar Democrat (Jam'iyyar Democrates) <ref>{{Cite web |title=民主黨 |url=https://www.dphk.org/ |access-date=16 February 2021 |website=www.dphk.org |archive-date=4 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304190853/http://www.dphk.org/ |url-status=dead }}</ref>
* Ƙungiyar Pioneer (ƙungiyar farko) <ref>{{Cite web |date=10 January 2016 |title=歡迎來到勞動民主網 |url=http://workerdemo.org.hk/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160110010408/http://workerdemo.org.hk/ |archive-date=10 January 2016 |access-date=16 February 2021}}</ref>
* Cibiyar Kula da Bayanai ta Asiya (Cibiyar Binciken Bayanai ta musamman ta Asiya) <ref>{{Cite web |title=Asia Monitor Resource Centre |url=https://www.amrc.org.hk/ |access-date=16 February 2021 |website=Asia Monitor Resource Centre |language=en |archive-date=26 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226182727/https://amrc.org.hk/ |url-status=dead }}</ref>
* Kungiyar Social Democrats (haɗin zamantakewar dimokuradiyya) <ref>{{Cite web |title=社會民主連線 League of Social Democrats – 沒有抗爭 那有改變! |url=http://www.lsd.org.hk/ |access-date=16 February 2021 |language=zh-HK}}</ref>
* Hong Kong Human Rights Monitor (tsaron kula da haƙƙin ɗan adam na Hong Kong)
* Hukumar Kare Hakkin Dan Adam ta Hong Kong (Kwamitin Kare Hakkin Jama'a na Hong Kong)
* Kungiyar Dalibai ta Jami'ar Hong Kong ta kasar Sin ({{Lang|zh-Hant-HK|香港中文大學學生會}})
* Hukumar Shari'a da Zaman Lafiya ta H.K. Katolika Diocese ({{Lang|zh-Hant-HK|香港天主教正義和平委員會}}) <ref>{{Cite web |title=首頁 :: 香港天主教正義和平委員會 |url=http://www.hkjp.org/ |access-date=16 February 2021 |website=www.hkjp.org |archive-date=3 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210303234003/http://hkjp.org/ |url-status=dead }}</ref>
* Hukumar Katolika ta Hong Kong don Harkokin Ayyuka (kwamitin Harkokin Ayyukan Ayyuka na Katolika na Hong Kong) <ref>{{Cite web |title=香港天主教勞工事務委員會 |url=http://www.hkccla.org.hk/ |access-date=16 February 2021 |website=www.hkccla.org.hk}}</ref>
* Hong Kong Alliance in Support of Patriotic Democratic Movements of China (Mutanen Hong Kong suna goyon bayan Ƙungiyar Demokradiyya ta Ƙasa)
* Cibiyar Ci gaban Dimokuradiyya ta Hong Kong (cibiyar Ci gaban Demokradiyya ta Hongong)
* Babban Kungiyar Ma'aikatan Jama'a ta Hong Kong (香港 Social Workers' General Union)
* Cibiyar Binciken Ilimi ta Hong Kong (cibiyar Bincike ta Ilimi ta Hoto)
* Cibiyar Kirista ta Hong Kong (香港 Kirista ta Kimiyya) <ref>{{Cite web |title=香港基督徒學會 |url=http://hkci.org.hk/ |access-date=16 February 2021 |language=zh-TW |archive-date=11 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210211051530/http://hkci.org.hk/ |url-status=dead }}</ref>
* Majalisar Kirista ta Mata ta Hong Kong (Kungiyar Kirista ta Mata a香港) <ref>{{Cite web |title=香港婦女基督徒協會 |url=https://hkwcc.org.hk/ |access-date=16 February 2021 |website=香港婦女基督徒協會 |language=en |archive-date=11 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211211125616/https://hkwcc.org.hk/ |url-status=dead }}</ref>
* Hong Kong Professional Teachers' Union (Kungiyar Kwararrun Malamai ta Hong Kong) <ref>{{Cite web |title=香港教育專業人員協會 {{!}} Hong Kong Professional Teachers' Union |url=https://www.hkptu.org/ |access-date=16 February 2021 |website=www.hkptu.org |archive-date=10 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110080353/https://www.hkptu.org/ |url-status=dead }}</ref>
* Unison (Hong Kong融樂會)
* Hong Kong Confederation of Trade Unions (香港 sana'a tarayyar)
* Kiristoci don Hong Kong Society (Kiristoci suna kula da makarantar ta香港)
* Ayyukan bakan gizo (matsayi na彩虹)
* Sham Shui Po Community Association (ƙungiyar yankin zurfi) <ref>{{Cite web |title=Sham Shui Po Community Association - 深水埗社區協會(公益金會員機構) {{!}} {{!}} 一條心,為街坊,爭權益,永不忘 |url=https://sspca.org.hk/wordpress/ |access-date=16 February 2021 |language=zh-TW}}</ref>
* Zi Teng ({{Lang|zh-Hant-HK|紫藤}}) <ref>{{Cite web |title=About Us - Zi Teng |url=http://www.ziteng.org.hk/eng/about-us |access-date=16 February 2021 |website=www.ziteng.org.hk |archive-date=11 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211211121934/http://www.ziteng.org.hk/eng/about-us |url-status=dead }}</ref>
* Cibiyar Kula da Ma'aikata da Ma'aikatan Gida (Shugabancin Ma'aikata na Gida) <ref>{{Cite web |title=街坊工友服務處 – 街坊工友服務處 |url=http://www.nwsc.org.hk/ |access-date=16 February 2021 |language=zh-TW}}</ref>
* New World First Bus Company Staff Union (sabon duniya na farko na kamfanin bas)
* Ƙungiyar Ci gaban Mata ({{Lang|zh-Hant-HK|新婦女協進會}}) <ref>{{Cite web |title=新婦女協進會 |url=https://aaf.org.hk/ |access-date=16 February 2021 |website=新婦女協進會 |language=en}}</ref>
* Kwai Chung Ƙungiyar Kirista ta Ƙasa
* Mutanen da ke shirin aiki (mutumin da ke shirin)
* Neo Democrats (sabon jam'iyyar Democrat) <ref>{{Cite web |title=超級議員 |url=http://neodemocrats.hk/ |access-date=16 February 2021 |website=neodemocrats.hk |archive-date=18 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818152140/http://www.neodemocrats.hk/ |url-status=dead }}</ref>
* Jam'iyyar Labour (Jami'iyyar kwadago) <ref>{{Cite web |title=工黨 Labour Party |url=http://labour.org.hk/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190324233318/http://labour.org.hk/ |archive-date=24 March 2019 |access-date=16 February 2021 |website=工黨 Labour Party |language=zh-TW}}</ref>
* Ofishin hadin gwiwa na masu ba da shawara A Nok-hin & Lo Kin-hei (區諾軒 羅健 majalisar wakilai hadin gwiwa)
* {{Not a typo|iDemocracy}} Asia (Littafin Demokradiyya na kasar Sin)
* Ƙungiyar Kula da Kula da Kulawar Yara ta Ƙasashen Ƙasashen (mai da hankali ga ƙungiyar kare hakkin yara ta Ƙasashe)
* Kungiyar Tsaro ta 'Yancin Hong Kong (tsaron 'Yancin香港)
* Ofishin memba na Majalisar Dokoki na Leung Kwok-hung (ofishin majalisa na梁國雄)
* Ayyukan Afrilu na biyar (matsayi huɗu da biyar)
* Hong Kong Association for Democracy and People's Livelihood (香港民主民生协会)
* Kungiyar Ma'aikatan Mata ta Hong Kong (Kungiyar Ma'aikata ta Mata ta Hong Hong Kong) <ref>{{Cite web |title=香港婦女勞工協會 – 中大女工小賣店 |url=https://hkwwa.org.hk/coop/cuhk-coop/ |access-date=16 February 2021 |language=en-US}}</ref>
* Hong Kong reshe na Jam'iyyar Democratic United Front ta kasar Sin (中國民主聯合陣線香港分部)
* Cibiyar Al'adu ta Tushen (cibiyar Al'adun Tushen)
* Hong Kong Sex Society (香港性ology)
* Kungiyar Mata ta Hong Kong (kungiyar Mata ta香港)
* Jami'ar Abode (Jami'ar Porto)
* Ofishin Kula da Al'umma na Cen Yonggen
== Bayanan da aka ambata ==
ozh47tqu8q7ja4q46eir3c2epedpuy9
Amanda America Dickson
0
111173
825825
820057
2026-04-24T16:35:12Z
Pharouqenr
25549
825825
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Amanda America Dickson''' (20 ga Nuwamba, 1849 - 11 ga Yuni, Shekara ta 1893) 'yar Afirka ce ta Afirka a Georgia wacce ta zama sananniya a matsayin daya daga cikin mata masu arziki na Afirka na karni na 19 bayan ta gaji babban dukiya daga mahaifinta farar fata.<ref>https://archive.org/details/womanofcolordaug00lesl</ref>
An haife ta a cikin Bautar, ita ce 'yar David Dickson, fararen shuka, da Julia Frances Lewis (Dickson), yarinya da ya bautar, wacce take da shekaru goma sha uku lokacin da aka haifi 'yarta. Elizabeth Sholars Dickson ce ta haifi Amanda, tsohuwar tsohuwar tsohuwa da kuma uwargidan shari'a (mai mallakar). Ta sami ilimi kuma ta sami ilimi a cikin ƙwarewar zamantakewa na ajin mahaifinta, kuma ya taimaka mata ta ji daɗin rayuwa mai daraja daga mummunan gaskiyar bautar kafin 'yanci bayan Yaƙin basasar Amurka. A ƙarshen shekarunta na 20, Dickson ta halarci Makarantar al'ada ta Jami'ar Atlanta, kwalejin baƙar fata na tarihi, daga 1876 zuwa 1878.
Bayan rasuwar mahaifinta a 1885, Amanda Dickson ta gaji dukiyarsa. Iyalansa masu farin sun kalubalanci nufin amma Dickson ya ci nasara a cikin shari'ar. Gidajensa sun hada da kadada 17,000 na ƙasa a yankunan Hancock da Washington a Georgia. Ta yi aure sau biyu: Mijinta na farko fari ne, yayin da mijinta na biyu ya kasance mai arziki, mai ilimi, kuma mai launin fata.
==Rayuwa ta farko da ilimi==
An haifi Amanda America Dickson a cikin bautar a cikin [[Hancock County,]] Jojiya. Mahaifiyarta, Julia Frances Lewis Dickson, tana da shekara 13 kawai lokacin da aka haife ta. Mahaifinta, David Dickson (1809-1885), <ref>https://www.britannica.com/biography/David-Dickson</ref> fararen shuka ne kuma mai gonar bawa wanda ya mallaki mahaifiyarta; yana ɗaya daga cikin masu gonar takwas mafi arziki a cikin gundumar. Lokacin da yake dan shekara 40, David Dickson ya yi wa Julia Dickson fyade mai shekaru 12, kuma ta yi juna biyu.<ref>http://www.georgiaencyclopedia.org/articles/history-archaeology/amanda-america-dickson-1849-1893</ref> Bayan an yaye Amanda, an ɗauke ta daga mahaifiyarta mai bautar da kakarta, Rose, don a girma a gidan mai shi, kakarta Mai shuka Elizabeth Sholars Dickson. Yayin da Amanda ta girma, kakarta ta yi amfani da ita a matsayin ma'aikaciyar gida.[3]: 47 :47
==Manzarta==
{{Reflist}}
[[Category:Mutuwan 1893]]
br8oc879jzmuf45l1kk334df1qeskv0
825826
825825
2026-04-24T16:35:23Z
Pharouqenr
25549
825826
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Amanda America Dickson''' (20 ga Nuwamba, 1849 - 11 ga Yuni, Shekara ta 1893) 'yar Afirka ce ta Afirka a Georgia wacce ta zama sananniya a matsayin daya daga cikin mata masu arziki na Afirka na karni na 19 bayan ta gaji babban dukiya daga mahaifinta farar fata.<ref>https://archive.org/details/womanofcolordaug00lesl</ref>
An haife ta a cikin Bautar, ita ce 'yar David Dickson, fararen shuka, da Julia Frances Lewis (Dickson), yarinya da ya bautar, wacce take da shekaru goma sha uku lokacin da aka haifi 'yarta. Elizabeth Sholars Dickson ce ta haifi Amanda, tsohuwar tsohuwar tsohuwa da kuma uwargidan shari'a (mai mallakar). Ta sami ilimi kuma ta sami ilimi a cikin ƙwarewar zamantakewa na ajin mahaifinta, kuma ya taimaka mata ta ji daɗin rayuwa mai daraja daga mummunan gaskiyar bautar kafin 'yanci bayan Yaƙin basasar Amurka. A ƙarshen shekarunta na 20, Dickson ta halarci Makarantar al'ada ta Jami'ar Atlanta, kwalejin baƙar fata na tarihi, daga 1876 zuwa 1878.
Bayan rasuwar mahaifinta a 1885, Amanda Dickson ta gaji dukiyarsa. Iyalansa masu farin sun kalubalanci nufin amma Dickson ya ci nasara a cikin shari'ar. Gidajensa sun hada da kadada 17,000 na ƙasa a yankunan Hancock da Washington a Georgia. Ta yi aure sau biyu: Mijinta na farko fari ne, yayin da mijinta na biyu ya kasance mai arziki, mai ilimi, kuma mai launin fata.
==Rayuwa ta farko da ilimi==
An haifi Amanda America Dickson a cikin bautar a cikin Hancock County, Jojiya. Mahaifiyarta, Julia Frances Lewis Dickson, tana da shekara 13 kawai lokacin da aka haife ta. Mahaifinta, David Dickson (1809-1885), <ref>https://www.britannica.com/biography/David-Dickson</ref> fararen shuka ne kuma mai gonar bawa wanda ya mallaki mahaifiyarta; yana ɗaya daga cikin masu gonar takwas mafi arziki a cikin gundumar. Lokacin da yake dan shekara 40, David Dickson ya yi wa Julia Dickson fyade mai shekaru 12, kuma ta yi juna biyu.<ref>http://www.georgiaencyclopedia.org/articles/history-archaeology/amanda-america-dickson-1849-1893</ref> Bayan an yaye Amanda, an ɗauke ta daga mahaifiyarta mai bautar da kakarta, Rose, don a girma a gidan mai shi, kakarta Mai shuka Elizabeth Sholars Dickson. Yayin da Amanda ta girma, kakarta ta yi amfani da ita a matsayin ma'aikaciyar gida.[3]: 47 :47
==Manzarta==
{{Reflist}}
[[Category:Mutuwan 1893]]
a0sthbm4adev9tmd51hqk0gjji7m3zq
825827
825826
2026-04-24T16:35:41Z
Pharouqenr
25549
825827
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Amanda America Dickson''' (20 ga Nuwamba, 1849 - 11 ga Yuni, Shekara ta 1893) ta kasance 'yar Afirka ce ta Afirka a Georgia wacce ta zama sananniya a matsayin daya daga cikin mata masu arziki na Afirka na karni na 19 bayan ta gaji babban dukiya daga mahaifinta farar fata.<ref>https://archive.org/details/womanofcolordaug00lesl</ref>
An haife ta a cikin Bautar, ita ce 'yar David Dickson, fararen shuka, da Julia Frances Lewis (Dickson), yarinya da ya bautar, wacce take da shekaru goma sha uku lokacin da aka haifi 'yarta. Elizabeth Sholars Dickson ce ta haifi Amanda, tsohuwar tsohuwar tsohuwa da kuma uwargidan shari'a (mai mallakar). Ta sami ilimi kuma ta sami ilimi a cikin ƙwarewar zamantakewa na ajin mahaifinta, kuma ya taimaka mata ta ji daɗin rayuwa mai daraja daga mummunan gaskiyar bautar kafin 'yanci bayan Yaƙin basasar Amurka. A ƙarshen shekarunta na 20, Dickson ta halarci Makarantar al'ada ta Jami'ar Atlanta, kwalejin baƙar fata na tarihi, daga 1876 zuwa 1878.
Bayan rasuwar mahaifinta a 1885, Amanda Dickson ta gaji dukiyarsa. Iyalansa masu farin sun kalubalanci nufin amma Dickson ya ci nasara a cikin shari'ar. Gidajensa sun hada da kadada 17,000 na ƙasa a yankunan Hancock da Washington a Georgia. Ta yi aure sau biyu: Mijinta na farko fari ne, yayin da mijinta na biyu ya kasance mai arziki, mai ilimi, kuma mai launin fata.
==Rayuwa ta farko da ilimi==
An haifi Amanda America Dickson a cikin bautar a cikin Hancock County, Jojiya. Mahaifiyarta, Julia Frances Lewis Dickson, tana da shekara 13 kawai lokacin da aka haife ta. Mahaifinta, David Dickson (1809-1885), <ref>https://www.britannica.com/biography/David-Dickson</ref> fararen shuka ne kuma mai gonar bawa wanda ya mallaki mahaifiyarta; yana ɗaya daga cikin masu gonar takwas mafi arziki a cikin gundumar. Lokacin da yake dan shekara 40, David Dickson ya yi wa Julia Dickson fyade mai shekaru 12, kuma ta yi juna biyu.<ref>http://www.georgiaencyclopedia.org/articles/history-archaeology/amanda-america-dickson-1849-1893</ref> Bayan an yaye Amanda, an ɗauke ta daga mahaifiyarta mai bautar da kakarta, Rose, don a girma a gidan mai shi, kakarta Mai shuka Elizabeth Sholars Dickson. Yayin da Amanda ta girma, kakarta ta yi amfani da ita a matsayin ma'aikaciyar gida.[3]: 47 :47
==Manzarta==
{{Reflist}}
[[Category:Mutuwan 1893]]
8196xdneaqhl7rdhrk7zikbb1lyj9ex
825828
825827
2026-04-24T16:35:58Z
Pharouqenr
25549
825828
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Amanda America Dickson''' (20 ga Nuwamba, 1849 - 11 ga Yuni, Shekara ta 1893) ta kasance 'yar Afirka ce a Georgia wacce ta zama sananniya a matsayin daya daga cikin mata masu arziki na Afirka na karni na 19 bayan ta gaji babban dukiya daga mahaifinta farar fata.<ref>https://archive.org/details/womanofcolordaug00lesl</ref>
An haife ta a cikin Bautar, ita ce 'yar David Dickson, fararen shuka, da Julia Frances Lewis (Dickson), yarinya da ya bautar, wacce take da shekaru goma sha uku lokacin da aka haifi 'yarta. Elizabeth Sholars Dickson ce ta haifi Amanda, tsohuwar tsohuwar tsohuwa da kuma uwargidan shari'a (mai mallakar). Ta sami ilimi kuma ta sami ilimi a cikin ƙwarewar zamantakewa na ajin mahaifinta, kuma ya taimaka mata ta ji daɗin rayuwa mai daraja daga mummunan gaskiyar bautar kafin 'yanci bayan Yaƙin basasar Amurka. A ƙarshen shekarunta na 20, Dickson ta halarci Makarantar al'ada ta Jami'ar Atlanta, kwalejin baƙar fata na tarihi, daga 1876 zuwa 1878.
Bayan rasuwar mahaifinta a 1885, Amanda Dickson ta gaji dukiyarsa. Iyalansa masu farin sun kalubalanci nufin amma Dickson ya ci nasara a cikin shari'ar. Gidajensa sun hada da kadada 17,000 na ƙasa a yankunan Hancock da Washington a Georgia. Ta yi aure sau biyu: Mijinta na farko fari ne, yayin da mijinta na biyu ya kasance mai arziki, mai ilimi, kuma mai launin fata.
==Rayuwa ta farko da ilimi==
An haifi Amanda America Dickson a cikin bautar a cikin Hancock County, Jojiya. Mahaifiyarta, Julia Frances Lewis Dickson, tana da shekara 13 kawai lokacin da aka haife ta. Mahaifinta, David Dickson (1809-1885), <ref>https://www.britannica.com/biography/David-Dickson</ref> fararen shuka ne kuma mai gonar bawa wanda ya mallaki mahaifiyarta; yana ɗaya daga cikin masu gonar takwas mafi arziki a cikin gundumar. Lokacin da yake dan shekara 40, David Dickson ya yi wa Julia Dickson fyade mai shekaru 12, kuma ta yi juna biyu.<ref>http://www.georgiaencyclopedia.org/articles/history-archaeology/amanda-america-dickson-1849-1893</ref> Bayan an yaye Amanda, an ɗauke ta daga mahaifiyarta mai bautar da kakarta, Rose, don a girma a gidan mai shi, kakarta Mai shuka Elizabeth Sholars Dickson. Yayin da Amanda ta girma, kakarta ta yi amfani da ita a matsayin ma'aikaciyar gida.[3]: 47 :47
==Manzarta==
{{Reflist}}
[[Category:Mutuwan 1893]]
c1ydqi4zykro2npuc79c3xua5xbi39d
825829
825828
2026-04-24T16:36:11Z
Pharouqenr
25549
825829
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Amanda America Dickson''' (20 ga Nuwamba, 1849 - 11 ga Yuni, Shekara ta 1893) ta kasance 'yar [[Afirka]] ce a Georgia wacce ta zama sananniya a matsayin daya daga cikin mata masu arziki na Afirka na karni na 19 bayan ta gaji babban dukiya daga mahaifinta farar fata.<ref>https://archive.org/details/womanofcolordaug00lesl</ref>
An haife ta a cikin Bautar, ita ce 'yar David Dickson, fararen shuka, da Julia Frances Lewis (Dickson), yarinya da ya bautar, wacce take da shekaru goma sha uku lokacin da aka haifi 'yarta. Elizabeth Sholars Dickson ce ta haifi Amanda, tsohuwar tsohuwar tsohuwa da kuma uwargidan shari'a (mai mallakar). Ta sami ilimi kuma ta sami ilimi a cikin ƙwarewar zamantakewa na ajin mahaifinta, kuma ya taimaka mata ta ji daɗin rayuwa mai daraja daga mummunan gaskiyar bautar kafin 'yanci bayan Yaƙin basasar Amurka. A ƙarshen shekarunta na 20, Dickson ta halarci Makarantar al'ada ta Jami'ar Atlanta, kwalejin baƙar fata na tarihi, daga 1876 zuwa 1878.
Bayan rasuwar mahaifinta a 1885, Amanda Dickson ta gaji dukiyarsa. Iyalansa masu farin sun kalubalanci nufin amma Dickson ya ci nasara a cikin shari'ar. Gidajensa sun hada da kadada 17,000 na ƙasa a yankunan Hancock da Washington a Georgia. Ta yi aure sau biyu: Mijinta na farko fari ne, yayin da mijinta na biyu ya kasance mai arziki, mai ilimi, kuma mai launin fata.
==Rayuwa ta farko da ilimi==
An haifi Amanda America Dickson a cikin bautar a cikin Hancock County, Jojiya. Mahaifiyarta, Julia Frances Lewis Dickson, tana da shekara 13 kawai lokacin da aka haife ta. Mahaifinta, David Dickson (1809-1885), <ref>https://www.britannica.com/biography/David-Dickson</ref> fararen shuka ne kuma mai gonar bawa wanda ya mallaki mahaifiyarta; yana ɗaya daga cikin masu gonar takwas mafi arziki a cikin gundumar. Lokacin da yake dan shekara 40, David Dickson ya yi wa Julia Dickson fyade mai shekaru 12, kuma ta yi juna biyu.<ref>http://www.georgiaencyclopedia.org/articles/history-archaeology/amanda-america-dickson-1849-1893</ref> Bayan an yaye Amanda, an ɗauke ta daga mahaifiyarta mai bautar da kakarta, Rose, don a girma a gidan mai shi, kakarta Mai shuka Elizabeth Sholars Dickson. Yayin da Amanda ta girma, kakarta ta yi amfani da ita a matsayin ma'aikaciyar gida.[3]: 47 :47
==Manzarta==
{{Reflist}}
[[Category:Mutuwan 1893]]
cf50ht6jx41a7gaqmy4cltmjmil97oa
825830
825829
2026-04-24T16:36:29Z
Pharouqenr
25549
825830
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Amanda America Dickson''' (20 ga Nuwamba, 1849 - 11 ga Yuni, Shekara ta 1893) ta kasance 'yar [[Afirka]] ce a [[Georgia]] wacce ta zama sananniya a matsayin daya daga cikin mata masu arziki na Afirka na karni na 19 bayan ta gaji babban dukiya daga mahaifinta farar fata.<ref>https://archive.org/details/womanofcolordaug00lesl</ref>
An haife ta a cikin Bautar, ita ce 'yar David Dickson, fararen shuka, da Julia Frances Lewis (Dickson), yarinya da ya bautar, wacce take da shekaru goma sha uku lokacin da aka haifi 'yarta. Elizabeth Sholars Dickson ce ta haifi Amanda, tsohuwar tsohuwar tsohuwa da kuma uwargidan shari'a (mai mallakar). Ta sami ilimi kuma ta sami ilimi a cikin ƙwarewar zamantakewa na ajin mahaifinta, kuma ya taimaka mata ta ji daɗin rayuwa mai daraja daga mummunan gaskiyar bautar kafin 'yanci bayan Yaƙin basasar Amurka. A ƙarshen shekarunta na 20, Dickson ta halarci Makarantar al'ada ta Jami'ar Atlanta, kwalejin baƙar fata na tarihi, daga 1876 zuwa 1878.
Bayan rasuwar mahaifinta a 1885, Amanda Dickson ta gaji dukiyarsa. Iyalansa masu farin sun kalubalanci nufin amma Dickson ya ci nasara a cikin shari'ar. Gidajensa sun hada da kadada 17,000 na ƙasa a yankunan Hancock da Washington a Georgia. Ta yi aure sau biyu: Mijinta na farko fari ne, yayin da mijinta na biyu ya kasance mai arziki, mai ilimi, kuma mai launin fata.
==Rayuwa ta farko da ilimi==
An haifi Amanda America Dickson a cikin bautar a cikin Hancock County, Jojiya. Mahaifiyarta, Julia Frances Lewis Dickson, tana da shekara 13 kawai lokacin da aka haife ta. Mahaifinta, David Dickson (1809-1885), <ref>https://www.britannica.com/biography/David-Dickson</ref> fararen shuka ne kuma mai gonar bawa wanda ya mallaki mahaifiyarta; yana ɗaya daga cikin masu gonar takwas mafi arziki a cikin gundumar. Lokacin da yake dan shekara 40, David Dickson ya yi wa Julia Dickson fyade mai shekaru 12, kuma ta yi juna biyu.<ref>http://www.georgiaencyclopedia.org/articles/history-archaeology/amanda-america-dickson-1849-1893</ref> Bayan an yaye Amanda, an ɗauke ta daga mahaifiyarta mai bautar da kakarta, Rose, don a girma a gidan mai shi, kakarta Mai shuka Elizabeth Sholars Dickson. Yayin da Amanda ta girma, kakarta ta yi amfani da ita a matsayin ma'aikaciyar gida.[3]: 47 :47
==Manzarta==
{{Reflist}}
[[Category:Mutuwan 1893]]
kqpz4hv5ji2lruv1fi8i5i88ypfj14p
825831
825830
2026-04-24T16:36:50Z
Pharouqenr
25549
825831
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Amanda America Dickson''' (20 ga Nuwamba, 1849 - 11 ga Yuni, Shekara ta 1893) ta kasance 'yar [[Afirka]] ce a [[Georgia]] wacce ta zama sananniya a matsayin daya daga cikin mata masu arziki na Afirka na karni na 19 bayan ta gaji babban dukiya daga mahaifinta farar fata.<ref>https://archive.org/details/womanofcolordaug00lesl</ref>
An haife ta a cikin Bautar, ita ce 'yar David Dickson, fararen shuka, da Julia Frances Lewis (Dickson), yarinya da ya bautar, wacce take da shekaru goma sha uku lokacin da aka haifi 'yarta. Elizabeth Sholars Dickson ce ta haifi Amanda, tsohuwar tsohuwar tsohuwa da kuma uwargidan shari'a (mai mallakar). Ta sami ilimi kuma ta sami ilimi a cikin ƙwarewar zamantakewa na ajin mahaifinta, kuma ya taimaka mata ta ji daɗin rayuwa mai daraja daga mummunan gaskiyar bautar kafin 'yanci bayan Yaƙin basasar Amurka. A ƙarshen shekarunta na 20, Dickson ta halarci Makarantar al'ada ta Jami'ar Atlanta, kwalejin baƙar fata na tarihi, daga 1876 zuwa 1878.
Bayan rasuwar mahaifinta a 1885, Amanda Dickson ta gaji dukiyarsa. Iyalansa masu farin sun kalubalanci nufin amma Dickson ya ci nasara a cikin shari'ar. Gidajensa sun hada da kadada 17,000 na ƙasa a yankunan Hancock da Washington a Georgia. Ta yi aure sau biyu: Mijinta na farko fari ne, yayin da mijinta na biyu ya kasance mai arziki, mai ilimi, kuma mai launin fata.
==Rayuwa ta farko da ilimi==
An haifi Amanda America Dickson a cikin bautar a cikin Hancock County, Jojiya. Mahaifiyarta, Julia Frances Lewis Dickson, tana da shekara 13 kawai lokacin da aka haife ta. Mahaifinta, David Dickson (1809-1885), <ref>https://www.britannica.com/biography/David-Dickson</ref> fararen shuka ne kuma mai gonar bawa wanda ya mallaki mahaifiyarta; yana ɗaya daga cikin masu gonar takwas mafi arziki a cikin gundumar. Lokacin da yake dan shekara 40, David Dickson ya yi wa Julia Dickson fyade mai shekaru 12, kuma ta yi juna biyu.<ref>http://www.georgiaencyclopedia.org/articles/history-archaeology/amanda-america-dickson-1849-1893</ref> Bayan an yaye Amanda, an ɗauke ta daga mahaifiyarta mai bautar da kakarta, Rose, don a girma a gidan mai shi, kakarta Mai shuka Elizabeth Sholars Dickson. Yayin da Amanda ta girma, kakarta ta yi amfani da ita a matsayin ma'aikaciyar gida.
==Manzarta==
{{Reflist}}
[[Category:Mutuwan 1893]]
jwyr7pzligb59z3fz9af7exnkf1wyfn
825832
825831
2026-04-24T16:37:17Z
Pharouqenr
25549
825832
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Amanda America Dickson''' (20 ga Nuwamba, 1849 - 11 ga Yuni, Shekara ta 1893) ta kasance 'yar [[Afirka]] ce a [[Georgia]] wacce ta zama sananniya a matsayin daya daga cikin mata masu arziki na Afirka na karni na 19 bayan ta gaji babban dukiya daga mahaifinta farar fata.<ref>https://archive.org/details/womanofcolordaug00lesl</ref>
An haife ta a cikin Bautar, ita ce 'yar David Dickson, fararen shuka, da Julia Frances Lewis (Dickson), yarinya da ya bautar, wacce take da shekaru goma sha uku lokacin da aka haifi 'yarta. Elizabeth Sholars Dickson ce ta haifi Amanda, tsohuwar tsohuwar tsohuwa da kuma uwargidan shari'a (mai mallakar). Ta sami ilimi kuma ta sami ilimi a cikin ƙwarewar zamantakewa na ajin mahaifinta, kuma ya taimaka mata ta ji daɗin rayuwa mai daraja daga mummunan gaskiyar bautar kafin 'yanci bayan Yaƙin basasar Amurka. A ƙarshen shekarunta na 20, Dickson ta halarci Makarantar al'ada ta Jami'ar Atlanta, kwalejin baƙar fata na tarihi, daga 1876 zuwa 1878.
Bayan rasuwar mahaifinta a 1885, Amanda Dickson ta gaji dukiyarsa. Iyalansa masu farin sun kalubalanci nufin amma Dickson ya ci nasara a cikin shari'ar. Gidajensa sun hada da kadada 17,000 na ƙasa a yankunan Hancock da Washington a Georgia. Ta yi aure sau biyu: Mijinta na farko fari ne, yayin da mijinta na biyu ya kasance mai arziki, mai ilimi, kuma mai launin fata.
==Rayuwa ta farko da ilimi==
An haifi Amanda America Dickson a cikin bautar a cikin Hancock County, Jojiya. Mahaifiyarta, Julia Frances Lewis Dickson, tana da shekara 13 kawai lokacin da aka haife ta. Mahaifinta, David Dickson (1809-1885), <ref>https://www.britannica.com/biography/David-Dickson</ref> fararen shuka ne kuma mai gonar bawa wanda ya mallaki mahaifiyarta; yana ɗaya daga cikin masu gonar takwas mafi arziki a cikin gundumar. Lokacin da yake dan shekara 40, David Dickson ya yi wa Julia Dickson fyade mai shekaru 12, kuma ta yi juna biyu.<ref>http://www.georgiaencyclopedia.org/articles/history-archaeology/amanda-america-dickson-1849-1893</ref> Bayan an yaye Amanda, an ɗauke ta daga mahaifiyarta mai bautar da kakarta, Rose, don a girma a gidan mai shi, kakarta Mai shuka Elizabeth Sholars Dickson. Yayin da Amanda ta girma, kakarta ta yi amfani da ita a matsayin ma'aikaciyar gida.
==Manzarta==
{{Reflist}}{{Reflist}}
[[Category:Mutuwan 1893]]
gejwgg4tdhpviwt943lr5c7nxhlrefi
825884
825832
2026-04-24T17:07:55Z
Lawan Bala
15944
825884
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Amanda America Dickson''' (20 ga Nuwamba, 1849 - 11 ga Yuni, Shekara ta 1893) ta kasance ƴar [[Afirka]] ce a [[Georgia]] wacce ta zama sananniya a matsayin daya daga cikin mata masu arziki na Afirka na karni na 19 bayan ta gaji babban dukiya daga mahaifinta farar fata.<ref>https://archive.org/details/womanofcolordaug00lesl</ref>
An haife ta a cikin Bautar, ita ce 'yar David Dickson, fararen shuka, da Julia Frances Lewis (Dickson), yarinya da ya bautar, wacce take da shekaru goma sha uku lokacin da aka haifi 'yarta. Elizabeth Sholars Dickson ce ta haifi Amanda, tsohuwar tsohuwar tsohuwa da kuma uwargidan shari'a (mai mallakar). Ta sami ilimi kuma ta sami ilimi a cikin ƙwarewar zamantakewa na ajin mahaifinta, kuma ya taimaka mata ta ji daɗin rayuwa mai daraja daga mummunan gaskiyar bautar kafin 'yanci bayan Yaƙin basasar Amurka. A ƙarshen shekarunta na 20, Dickson ta halarci Makarantar al'ada ta Jami'ar Atlanta, kwalejin baƙar fata na tarihi, daga 1876 zuwa 1878.
Bayan rasuwar mahaifinta a 1885, Amanda Dickson ta gaji dukiyarsa. Iyalansa masu farin sun kalubalanci nufin amma Dickson ya ci nasara a cikin shari'ar. Gidajensa sun hada da kadada 17,000 na ƙasa a yankunan Hancock da Washington a Georgia. Ta yi aure sau biyu: Mijinta na farko fari ne, yayin da mijinta na biyu ya kasance mai arziki, mai ilimi, kuma mai launin fata.
==Rayuwa ta farko da ilimi==
An haifi Amanda America Dickson a cikin bautar a cikin Hancock County, Jojiya. Mahaifiyarta, Julia Frances Lewis Dickson, tana da shekara 13 kawai lokacin da aka haife ta. Mahaifinta, David Dickson (1809-1885), <ref>https://www.britannica.com/biography/David-Dickson</ref> fararen shuka ne kuma mai gonar bawa wanda ya mallaki mahaifiyarta; yana ɗaya daga cikin masu gonar takwas mafi arziki a cikin gundumar. Lokacin da yake dan shekara 40, David Dickson ya yi wa Julia Dickson fyade mai shekaru 12, kuma ta yi juna biyu.<ref>http://www.georgiaencyclopedia.org/articles/history-archaeology/amanda-america-dickson-1849-1893</ref> Bayan an yaye Amanda, an ɗauke ta daga mahaifiyarta mai bautar da kakarta, Rose, don a girma a gidan mai shi, kakarta Mai shuka Elizabeth Sholars Dickson. Yayin da Amanda ta girma, kakarta ta yi amfani da ita a matsayin ma'aikaciyar gida.
==Manzarta==
{{Reflist}}{{Reflist}}
[[Category:Mutuwan 1893]]
hs4esyvo5wp5ir6gadggix3d5dzpxqe
Rashin kwal
0
112829
826068
696282
2026-04-24T20:14:16Z
Delusion23
3475
/* Babban kwal */
826068
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:Navajo_Generating_Station_Implosion_-_4.jpg|thumb|350x350px|Rushewar Tashar samar da wutar lantarki ta Navajo a cikin 2020]]{{Databox}}<div class="skin-invert-image">Kashe kwal shine Manufofin muhalli da aka nufa don dakatar da kone kwal a cikin tashoshin wutar lantarki da ke amfani da kwal da sauran wurare, kuma yana daga cikin fashewar man fetur. Fa'idodin kiwon lafiya da muhalli na lalacewar kwal, kamar iyakance [[Cutar huhu|cututtukan numfashi]] da asarar halittu, sun fi tsada.<ref>{{Cite journal |last=Rauner |first=Sebastian |last2=Bauer |first2=Nico |last3=Dirnaichner |first3=Alois |last4=Dingenen |first4=Rita Van |last5=Mutel |first5=Chris |last6=Luderer |first6=Gunnar |date=23 March 2020 |title=Coal-exit health and environmental damage reductions outweigh economic impacts |url=https://www.nature.com/articles/s41558-020-0728-x |journal=Nature Climate Change |language=en |volume=10 |issue=4 |pages=308–312 |bibcode=2020NatCC..10..308R |doi=10.1038/s41558-020-0728-x |issn=1758-6798 |s2cid=214619069 |url-access=subscription}}</ref> Coal shine mafi yawan man fetur mai cike da carbon, saboda haka fitar da shi yana da mahimmanci don [[Rage canjin yanayi|iyakance canjin yanayi]] kamar yadda aka tsara a cikin [[Yarjejeniyar Paris]].<ref>{{Cite web |title=Coal Phase Out |url=https://climateanalytics.org/briefings/coal-phase-out/ |access-date=1 April 2021 |website=climateanalytics.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=How to accelerate the energy transition in developing countries |url=https://www.weforum.org/agenda/2021/01/how-to-accelerate-the-energy-transition-in-developing-economies/ |access-date=19 February 2021 |website=World Economic Forum |language=en}}</ref> Hukumar Kula da Makamashi ta Duniya (IEA) ta kiyasta cewa kwal yana da alhakin sama da kashi 30% na ƙaruwar yawan zafin jiki na duniya sama da matakan masana'antu.<ref>{{Cite web |title=Emissions – Global Energy & CO2 Status Report 2019 – Analysis |url=https://www.iea.org/reports/global-energy-co2-status-report-2019/emissions |access-date=1 April 2021 |website=IEA |language=en-GB}}</ref> Wasu kasashe a cikin Powering Past Coal Alliance sun riga sun tsaya.<ref>{{Cite web |last=Jaeger |first=Joel |date=2023-11-30 |title=These 10 Countries Are Phasing Out Coal the Fastest |url=https://www.wri.org/insights/countries-phasing-out-coal-power-fastest |language=en}}</ref></div>
[[Category:Pages using multiple image with auto scaled images]]
[[Coal a kasar Sin|China]] da Indiya sun ƙone kwal mai yawa.<ref>{{Cite web |last=Shan |first=Lee Ying |date=2024-01-10 |title=World's two largest coal consumers won't be weaning off the fossil fuel anytime soon |url=https://www.cnbc.com/2024/01/11/china-and-india-cant-wean-themselves-off-coal-anytime-soon.html |access-date=2024-01-19 |website=CNBC |language=en}}</ref> Amma kawai mahimman kudade don sabbin tsire-tsire shine don wutar lantarki a kasar Sin.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2023-07-10 |title=Guest post: Coal-project financing outside of China hits 12-year low |url=https://www.carbonbrief.org/guest-post-coal-project-financing-outside-of-china-hits-12-year-low/ |access-date=2024-01-19 |website=Carbon Brief |language=en}}</ref> Kasashe masu tasowa na iya ba da kuɗin don ƙasashe masu tasoma ta hanyar Just Energy Transition Partnership, idan dai ba su gina wasu shuke-shuke na kwal ba.<ref>{{Cite web |date=5 June 2020 |title=How to replace coal power with renewables in developing countries |url=https://www.eco-business.com/opinion/how-to-replace-coal-power-with-renewables-in-developing-countries/ |access-date=18 February 2021 |website=Eco-Business |language=en}}</ref> An kiyasta cewa lokacin da aka fitar da kwal zai iya amfana da al'umma da sama da 1% na GDP a kowace shekara har zuwa ƙarshen karni na 21, don haka masana tattalin arziki sun ba da shawarar cinikin Coasean wanda kasashe masu tasowa suka riga sun taimaka wajen tallafawa lokacin da aka samar da kwal a kasashe masu ci gaba.<ref>{{Cite web |date=June 2022 |title=Phasing out coal could generate 'social benefits' worth $78 trillion {{!}} Imperial News {{!}} Imperial College London |url=https://www.imperial.ac.uk/news/236997/phasing-coal-could-generate-social-benefits/ |access-date=2022-06-05 |website=Imperial News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Great Carbon Arbitrage |url=https://www.imf.org/en/Publications/WP/Issues/2022/05/31/The-Great-Carbon-Arbitrage-518464 |access-date=2022-06-06 |website=IMF |language=en}}</ref>
Fa'idodin kiwon lafiya da muhalli na kawar da kwal da sauri sun wuce farashin, <ref>{{Cite web |title=Coal exit benefits outweigh its costs — PIK Research Portal |url=https://www.pik-potsdam.de/news/press-releases/coal-exit-benefits-outweigh-its-costs |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324183652/https://www.pik-potsdam.de/news/press-releases/coal-exit-benefits-outweigh-its-costs |archive-date=24 March 2020 |access-date=2020-03-24 |website=www.pik-potsdam.de}}</ref> amma wasu ƙasashe har yanzu suna son kwal, kuma akwai rashin jituwa da yawa game da yadda ya kamata a fitar da shi da sauri. <ref>{{Cite journal |last=Rockström |first=Johan |author-link=Johan Rockström |display-authors=etal |year=2017 |title=A roadmap for rapid decarbonization |url=http://pure.iiasa.ac.at/id/eprint/14498/1/Rockstr%C3%B6mEtAl_2017_Science_A%20roadmap%20for%20rapid%20decarbonization.pdf |journal=Science |volume=355 |issue=6331 |pages=1269–1271 |bibcode=2017Sci...355.1269R |doi=10.1126/science.aah3443 |pmid=28336628 |s2cid=36453591}}</ref> Koyaya ƙasashe da yawa, kamar Powering Past Coal Alliance, sun riga sun sauya ko kuma sun sauya daga kwal; mafi girman canjin da aka sanar har zuwa yanzu shine Jamus, wanda ya kamata ya rufe tashar wutar lantarki ta ƙarshe tsakanin 2035 da 2038. Jamus tana amfani da siyarwar baya don biyan bashin wutar lantarki na kwal don rufewa kafin jadawalin.<ref>{{Cite journal |last=Srivastav |first=Sugandha |last2=Zaehringer |first2=Michael |date=16 May 2024 |title=The Economics of Coal Phaseouts: Auctions as a Novel Policy Instrument for the Energy Transition |journal=Climate Policy |volume=24 |issue=6 |pages=754–765 |arxiv=2406.14238 |bibcode=2024CliPo..24..754S |doi=10.1080/14693062.2024.2358114 |doi-access=free}}</ref> Wasu ƙasashe suna yin canji mai kyau kuma suna yin ritaya daga masu hakar kwal da wuri. Koyaya, [[Jerin tsibirai a cikin Tekun Pacific|Tsibirin Pacific]] da ke ƙasa suna damuwa cewa sauyawa ba ta da sauri kuma za a cika su da hauhawar matakin teku, don haka sun yi kira ga ƙasashen [[OECD]] da su fitar da kwal gaba ɗaya a shekara ta 2030 da sauran ƙasashe a shekara ta 2040. An amince da rage kwal a [[Taron Canjin Yanayi na Majalisar Dinkin Duniya na 2021]] a cikin [[Glasgow Climate Pact|Yarjejeniyar Yanayi ta Glasgow]] . [[Vietnam]] tana daga cikin kasashe masu tasowa masu dogaro da kwal waɗanda suka yi alkawarin kawar da wutar lantarki ba tare da raguwa ba a cikin shekarun 2040 ko kuma da wuri-wuri bayan haka <ref>{{Cite journal |last=Do |first=Thang Nam |last2=Burke |first2=J Paul |year=2023 |title=Phasing out coal power in a developing country context: Insights from Vietnam |journal=Energy Policy |volume=176 |issue=May 2023 113512 |page=113512 |bibcode=2023EnPol.17613512D |doi=10.1016/j.enpol.2023.113512 |s2cid=257356936 |hdl-access=free}}</ref>
A cikin 2022-2023 amfani da kwal ya karu. IEA ta nuna farashin gas mai yawa saboda mamayewar Rasha a Ukraine da kuma abubuwan da suka faru na matsanancin yanayi a matsayin masu ba da gudummawa ga karuwar.<ref>{{Cite web |title=Coal |url=https://www.iea.org/energy-system/fossil-fuels/coal |access-date=1 May 2024 |website=International Energy Agency}}</ref> Kasashen G7 sun amince da rufe dukkan tashoshin wutar lantarki ta hanyar 2030-2035 sai dai idan an kama iskar gas din su.
== Babban kwal ==
[[Fayil:Coal-phase-out-timeline.svg|class=skin-invert-image|thumb|Taswirar duniya wacce ke nuna waɗanne ƙasashe suka yi alkawarin ƙyalli, da kuma shekarar da suke da niyyar cimma wannan.]]
[[Fayil:Top_5_coal_consuming_countries_to_2017,_US_EIA_data.png|class=skin-invert-image|thumb|Kasashe biyar masu amfani da kwal zuwa 2017, bayanan EIA na Amurka.]]
[[Fayil:Global_coal_use_in_power_generation_map.png|thumb|350x350px|Amfani da kwal don wutar lantarki ta ƙasa da yanki a cikin 2023-24.<ref>{{Cite web |title=Electricity Data Explorer | Open Source Global Electricity Data |url=https://ember-climate.org/data/data-tools/data-explorer/ |website=Ember}}</ref> Har ila yau, an nuna membobin Powering Past Coal Alliance (PPCA). _ Coal >50% na wutar lantarki _ Coal 10-50% na wutar wutar lantarki _ Coral <10% na wutar lantarki ta grid _ Coal <1% na wutar lantarki_ Coal > 50% na wutar lantarki (memba na PPCA) _ Coal 40-50% na wutar wuta (memba ya PPCA)) _ Coal<10% na wutar wutar sadarwa (memba wa PPCA).<br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br />]]
Karfe-karfe na ƙarni yana fitar da kusan sau biyu na carbon dioxide - kusan tan don kowane sa'a na megawatt da aka samar - kamar yadda wutar lantarki da aka samar ta hanyar ƙone iskar gas a 500 kg na iskar gas ta kowace sa'a.<ref>{{Cite web |date=23 April 2013 |title=Electricity emissions around the world |url=http://shrinkthatfootprint.com/electricity-emissions-around-the-world |access-date=30 October 2018}}</ref> Baya ga samar da wutar lantarki, iskar gas ta shahara a wasu ƙasashe don dumama. Ɗaya daga cikin manyan kungiyoyin gwamnati (G7) sun yi alkawari a cikin 2021 don kawo ƙarshen tallafi ga tashoshin wutar lantarki a cikin shekara.<ref>{{Cite web |date=2021-05-21 |title=G7 commits to end support for coal-fired power stations this year |url=https://www.euronews.com/green/2021/05/21/g7-commits-to-end-support-for-coal-fired-power-stations-this-year |access-date=2021-07-08 |website=euronews |language=en}}</ref>
Amfani da kwal a Ƙasar Ingila ya ragu sakamakon ci gaban Man Fetur na Tekun Arewa da Dash na gaba don Gas a cikin shekarun 1990. A Kanada wasu tashoshin wutar lantarki, kamar Hearn Generating Station, sun sauya daga kwal zuwa iskar gas. A cikin 2022, wutar lantarki a Amurka ta samar da kasa da kashi ɗaya cikin biyar na wutar lantarki, daga kusan rabin a cikin 2008, <ref>{{Cite web |date=21 January 2010 |title=Figure ES 1. U.S. Electric Power Industry Net Generation |url=http://www.eia.doe.gov/cneaf/electricity/epa/figes1.html |access-date=7 November 2010 |website=Electric Power Annual with data for 2008 |publisher=U.S. Energy Information Administration}}</ref> saboda wadataccen iskar gas mai tsada da aka samu ta hanyar fashewar ruwa na ƙarancin shale.
== Manazarta ==
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
m3q68rpnt8dnxamgshdg1c8l7d2ulhx
Caroline King-Okumu
0
113215
826126
743822
2026-04-25T01:52:44Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826126
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Caroline King-Okumu''' (née King) ita ce manajan damar ci gaba ta kasa da kasa don Cibiyar Muhalli da Hydrology ta [[Birtaniya|Burtaniya]]. <ref>{{Cite web |title=Dr. Caroline King-Okumu |url=https://www.ceh.ac.uk/staff/caroline-king |access-date=30 July 2020 |website=UK Centre for Ecology and Hydrology}}</ref> Ta kasance tsohuwar mai bincike ga Cibiyar Muhalli da Ci Gaban Duniya (IIED). Manyan fannoni na bincike sune yanayin halittu, kimanta tattalin arziki da muhalli, da [[Canjin yanayi]]. An dauke ta kwararre ce ta kasa da kasa kan kula da ƙasa da ruwa, musamman aikin gona na busassun ƙasa.<ref name="Bose">{{Cite web |last=Bose |first=Purabi |date=February 6, 2015 |title=Action Plan for Drylands Dialogue and Social Diversity |url=https://ciat.cgiar.org/dapa-2/action-plan-for-drylands-dialogue-and-social-diversity |website=CIAT: International Center for Tropical Agriculture |access-date=August 11, 2025 |archive-date=October 22, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161022024323/https://ciat.cgiar.org/dapa-2/action-plan-for-drylands-dialogue-and-social-diversity |url-status=dead }}</ref> '''Sarki'''-Okumu yana zaune ne a [[Kenya]] amma yana da hannu a cikin bincike da ayyukan a duk faɗin duniya.<ref name="Nexus">{{Cite web |date=2014-06-25 |title=List Of Speakers - International Conference on Water Food Energy Nexus in Drylands |url=http://www.ocppc.ma/articles/list-speakers-international-conference-water-food-energy-nexus-drylands |access-date=21 October 2016 |website=OCP Policy Center |archive-date=2018-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180506204559/http://www.ocppc.ma/articles/list-speakers-international-conference-water-food-energy-nexus-drylands |url-status=dead }}</ref>
== Ayyuka ==
King-Okumu ya yi aiki tare da Jami'ar Majalisar Dinkin Duniya (UNU), Yarjejeniyar Majalissar Dinkinobho don Yaki da Yaki (UNCCD), <ref name="IIED">{{Cite web |title=Caroline King-Okumu |url=http://www.iied.org/users/caroline-king-okumu |access-date=20 October 2016 |website=International Institute for Environment and Development}}</ref> da Cibiyar Nazarin Aikin Gona ta Duniya a Yankunan Dry (ICARDA). <ref name="ICARDA">{{Cite web |last=King |first=Caroline |date=2013 |title=Water & Livelihoods Initiative |url=http://www.icarda.org/wli/pdfs/FirthRegionalCoordinationMeeting/Introduction_WLIRegionalAgenda_11_05.pdf |website=ICARDA}}</ref> Ta tuntubi kungiyar Ecosystems and Human Development Association (EHDA) kuma ta kasance Mataimakin Bincike na Ziyarci a Makarantar Geography da Muhalli a [[Jami'ar Oxford]]. <ref name="Jaafar">{{Cite journal |last=King |first=Caroline |last2=Jaafar |first2=Hadi |date=22 April 2015 |title=Rapid assessment of the water–energy–food–climate nexus in six selected basins of North Africa and West Asia undergoing transitions and scarcity threats |journal=International Journal of Water Resources Development |volume=31 |issue=3 |pages=343–359 |doi=10.1080/07900627.2015.1026436}}</ref>
A baya, ta kasance babban mai bincike a cikin ƙungiyar binciken Canjin Yanayi na Cibiyar Muhalli da Ci Gaban Duniya (IIED) <ref name="IIED"/> <ref name="Toulmin">{{Cite web |last=Toulmin |first=Camilla |last2=Hesse |first2=Ced |last3=Tari |first3=Daoud |last4=King–Okumu |first4=Caroline |title=Investing in institutional 'software' to build climate resilience |url=http://www.aglobalvillage.org/journal/online/iied/ |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20150811040306/http://aglobalvillage.org/journal/online/iied/ |archive-date=August 11, 2015 |access-date=21 October 2016 |website=A Global Village}}</ref> Da ke zaune a London, Ingila, IIED kungiya ce ta kasa da kasa da ke da hannu a cikin manufofi da bincike don tallafawa ci gaban gida mai ɗorewa a ƙasashe a [[Afirka]], [[Asiya]], Latin Amurka, [[Gabas ta Tsakiya]] da [[Pacific Ocean|Pacific]]. <ref name="About">{{Cite web |title=About us |url=http://www.iied.org/about |access-date=20 October 2016 |website=International Institute for Environment and Development}}</ref>
Sarki-Okumu ya yi nazarin hanyoyin da za a iya amfani da su don gudanar da ruwa da ƙasa a cikin yanayin halittu na busasshiyar ƙasa, da kuma hanyoyin kimanta tattalin arziki da muhalli don lissafin farashin lalacewar ruwa. Ta karfafa shirye-shirye don yanke shawara a cikin mahallin la'akari na dogon lokaci na karuwar bambancin yanayi da canjin yanayi. Ta yi aiki don bunkasa haɗin gwiwa a cikin ƙasa wanda ke shiga gwamnati, cibiyoyin bincike, kungiyoyin jama'a da kamfanoni masu zaman kansu, don tallafawa ayyuka masu ɗorewa da daidaitawa na al'umma da haɓaka ƙarfin canjin yanayi.[
yayi nazarin yanayi dangane da haɗin ruwa, makamashi, da damuwa game da samar da abinci maimakon mayar da hankali kawai kan ma'aunin ruwa da samar da kayan abinci.<ref name="Jaafar"/> Tana amfani da dabaru iri-iri daga nesa don saka idanu kan muhalli, zuwa zurfin lura da bincike tare da mutanen yankin.<ref name="Salem">{{Cite journal |last=King |first=Caroline |last2=Salem |first2=Boshra |date=9 May 2012 |title=A Socio-Ecological Investigation of Options to Manage Groundwater Degradation in the Western Desert, Egypt |journal=Ambio |volume=41 |issue=5 |pages=490–503 |doi=10.1007/s13280-012-0255-8 |pmc=3390576 |pmid=22569842}}</ref>
Binciken ta ya haɗa da gwaje-gwaje na kula da bakin teku mai ɗorewa a Asiya da Pacific, <ref name="Adeel">{{Cite journal |last=King |first=C |last2=Adeel |first2=Z |date=July 2002 |title=Strategies for sustainable coastal management in Asia and the Pacific—perspectives from a regional initiative |journal=Global Environmental Change |volume=12 |issue=2 |pages=139–142 |doi=10.1016/S0959-3780(02)00007-9}}</ref> gudanar da ruwa ga masu samar da citrus na Masar a yammacin Delta, hamada a Arewacin [[Sahara]], <ref name="Thomas">{{Cite journal |last=King |first=Caroline |last2=Thomas |first2=David S.G. |date=April 2014 |title=Monitoring environmental change and degradation in the irrigated oases of the Northern Sahara |url=https://www.researchgate.net/publication/260044003 |journal=Journal of Arid Environments |volume=103 |pages=36–45 |doi=10.1016/j.jaridenv.2013.12.009 |access-date=21 October 2016}}</ref> lalacewar ruwan ƙasa a Yammacin Yamma, <ref name="Salem"/> da tasirin manufofi na gida akan gudanar da kiwo a Isiolo County, Kenya.<ref name="economics">{{Cite web |last=King-Okumu |first=Caroline |date=2015-04-22 |title=The economics of local adaptation in the dryland ecosystems of Isiolo County |url=http://www.iied.org/economics-local-adaptation-dryland-ecosystems-isiolo-county |access-date=21 October 2016 |website=International Institute for Environment and Development}}</ref> Ta kuma bayar da rahoto game da tasirin rikici a [[Siriya]] akan aikin gona a cikin Orontes Basin . <ref name="Zurayk">{{Cite journal |last=Jaafar |first=Hadi H. |last2=Zurayk |first2=Rami |last3=King |first3=Caroline |last4=Ahmad |first4=Farah |last5=Al-Outa |first5=Rami |date=23 March 2015 |title=Impact of the Syrian conflict on irrigated agriculture in the Orontes Basin |journal=International Journal of Water Resources Development |volume=31 |issue=3 |pages=436–449 |doi=10.1080/07900627.2015.1023892}}</ref>
Sarki-Okumu ya shiga cikin G20 Water Policy Workshop a kan ''Ruwa mai aminci da tsabtace muhalli ga kowa'' (2004). An yi amfani da rahoton don tallafawa shawarwari don taron koli na shugabannin duniya na L20 don tattauna ruwa mai aminci.
Sarki-Okumu ya yi aiki tare da [[Boshra Salem]] da sauransu a kan aikin Gudanarwa mai dorewa na Marginal Drylands (SUMAMAD) don [[UNESCO]].<ref name="King2">{{Cite web |last=King |first=Caroline |title=Fourth Project Workshop Sustainable Management of Marginal Drylands (SUMAMAD) Islamabad (Pakistan) 26 January to 1 February 2006 |url=http://inweh.unu.edu/wp-content/uploads/2015/05/4th-Project-Workshop-Islamabad-Pakistan-January-2006.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180101153311/http://inweh.unu.edu/wp-content/uploads/2015/05/4th-Project-Workshop-Islamabad-Pakistan-January-2006.pdf |archive-date=1 January 2018 |access-date=10 July 2016 |website=United Nations University}}</ref> Ta gabatar a The future of drylands (Tunis, Tunisia, 2006), wani taron kasa da kasa da UNESCO da wasu kungiyoyi 20 suka shirya a matsayin wani ɓangare na Shekarar Kasa da Kasa ta [[Majalisar Ɗinkin Duniya|Majalisar Dinkin Duniya]] don tantance shekaru 50 da suka gabata na binciken wuraren bushe da kuma gano fifiko don ci gaba na gaba. <ref name="UNESCO2">{{Cite web |last=Seely |first=Mary |title=Session 8: Education and Knowledge Sharing in Dryland |url=http://www.unesco.org/science/doc/mab/tunisia/Finalreport_Session8.pdf |website=UNESCO}}</ref>
Ta gabatar a wasu tarurruka ciki har da ''Taron Ci gaban Dryland na Duniya na goma sha ɗaya: Canjin yanayi na Duniya da tasirinsa akan abinci da tsaro na makamashi a cikin wuraren da ba su da ruwa'' (Beijing, China, 2013) <ref>{{Cite web |date=2013 |title=Eleventh International Dryland Development Conference: Global climate change and its impact on food & energy security in the drylands |url=http://www.drylanddevelop.org/uploads/6/1/7/8/61785389/eleventh.pdf |website=International Drylands Development Commission (IDDC)}}</ref> da Taron Duniya kan Nexus na Ruwa-Food-Energy a Drylands (Rabat, Morocco, 2014). <ref name="Nexus"/>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
gpga0sowzzzomj4zlq1j387k55gihzd
Catherine Kyobutungi
0
113925
826133
741759
2026-04-25T02:30:24Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826133
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Catherine Kyobutungi''' (an haife ta a shekara ta 1972) masaniyar ilimin cututtukan Uganda ce wacce a halin yanzu ke aiki a matsayin Babbar Darakta na Cibiyar Binciken Jama'a da Lafiya ta Afirka (APHRC) <ref>{{Cite web |title=APHRC Homepage |url=https://aphrc.org/ |access-date=2020-04-07 |website=APHRC |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |title=APHRC'S NEW EXECUTIVE DIRECTOR – Dr Catherine Kyobutungi |url=http://indepth-network.org/aphrcs-new-executive-director-%E2%80%93-dr-catherine-kyobutungi |access-date=2020-04-07 |website=indepth-network.org |archive-date=2023-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230318112021/http://indepth-network.org/aphrcs-new-executive-director-%E2%80%93-dr-catherine-kyobutungi |url-status=dead }}</ref> da kuma Shugaban Joep Lange a Jami'ar Amsterdam.<ref>{{Cite web |last=Institute |first=Joep Lange |title=Catherine Kyobutungi appointed as Joep Lange Chair |url=https://www.joeplangeinstitute.org/news-item/catherine-kyobutungi-appointed-as-joep-lange-chair/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200331152952/https://www.joeplangeinstitute.org/news-item/catherine-kyobutungi-appointed-as-joep-lange-chair/ |archive-date=2020-03-31 |access-date=2020-04-07 |website=Joep Lange Institute |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Catherine Kyobutungi |url=https://unu.edu/about/unu-council-member/catherine-kyobutungi |access-date=2024-03-11 |website=United Nations University |language=en}}</ref> An zabe ta zuwa Kwalejin Kimiyya ta Afirka a shekarar 2018.<ref>{{Cite web |title=Kyobutungi Catherine |url=https://www.aasciences.africa/fellow/kyobutungi-catherine |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200407124633/https://www.aasciences.africa/fellow/kyobutungi-catherine |archive-date=2020-04-07 |access-date=2020-04-07 |website=aasciences.africa}}</ref>
== Rayuwa ta farko da ilimi ==
An haifi Kyobutungi a shekara ta 1972 a Gulu a [[Uganda]] . <ref name="heidel">{{Cite web |last=Kyobutungi |first=Catherine |date= |title=Mortality from cancers and external causes of death among Aussiedler in Germany 1990- 2002 – an epidemiological cohort study |url=http://archiv.ub.uni-heidelberg.de/volltextserver/6262/1/Catherine_Kyobutungi.pdf |access-date=11 October 2019 |website=University of Heidelberg}}</ref> Ta fara karatun likita a [[Jami'ar Makerere]] a shekarar 1990.<ref name=":0">{{Cite web |title=Catherine Kyobutungi appointed as Joep Lange Chair |url=https://www.joeplangeinstitute.org/news-item/catherine-kyobutungi-appointed-as-joep-lange-chair/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200331152952/https://www.joeplangeinstitute.org/news-item/catherine-kyobutungi-appointed-as-joep-lange-chair/ |archive-date=2020-03-31 |access-date=2019-10-02 |website=Joep Lange Institute |language=en-US}}</ref> Bayan kammala karatunta a 1996 ta yi aiki a matsayin jami'in kiwon lafiya a asibitin Rushere Community Hospital . <ref name=":1">{{Cite web |title=Kyobutungi Catherine |url=https://aasciences.ac.ke/fellow/kyobutungi-catherine |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190606090140/https://aasciences.ac.ke/fellow/kyobutungi-catherine |archive-date=2019-06-06 |access-date=2019-10-02 |website=aasciences.ac.ke}}</ref> Kyobutungi ta ƙaura daga likitancin asibiti zuwa lafiyar jama'a saboda ta ji za ta iya ceton rayuka ta hanyar gyara tsarin kiwon lafiya na Afirka.<ref>{{Cite web |date=2017-10-12 |title=Webinar Report: Building connections and developing research in Sub-Saharan Africa |url=https://elifesciences.org/inside-elife/8304ca3b/webinar-report-building-connections-and-developing-research-in-sub-saharan-africa |access-date=2019-10-02 |website=eLife |language=en}}</ref> Ta sami digiri na biyu a fannin kiwon lafiyar al'umma da kuma digiri na biyu na digiri a fannin yaduwar cututtuka daga Jami'ar Ruprecht Karl ta Heidelberg a shekara ta 2002.<ref name=":0" /> Binciken digirin ta ya dogara ne a Ma'aikatar Kiwon Lafiyar Jama'a da Farfesa Dr. rer ke kula da ita. An haife shi. Heiko Becher . <ref name="heidel" /> <ref>{{Cite web |title=Dr. Catherine Kyobutungi |url=http://indepth-network.org/dr-catherine-kyobutungi |access-date=2019-10-02 |website=indepth-network.org |archive-date=2023-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230318112014/http://indepth-network.org/dr-catherine-kyobutungi |url-status=dead }}</ref> A shekara ta 2006 Kyobutungi ya shiga Cibiyar Binciken Jama'a da Lafiya ta Afirka a matsayin ɗan'uwan postdoctoral, kuma daga ƙarshe an zaba shi a matsayin Shugaban Shirin Bincike da Tsarin. <ref name=":1" /><ref name="audioboom.com">{{Cite web |date=Sep 15, 2014 |title=APHRC's Dr. Catherine Kyobutungi Speaks to National Public Radio |url=https://audioboom.com/posts/2479560-aphrc-s-dr-catherine-kyobutungi-speaks-to-national-public-radio |access-date=2019-10-02 |website=Audioboom |language=en |archive-date=2025-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123194434/https://audioboom.com/posts/2479560-aphrc-s-dr-catherine-kyobutungi-speaks-to-national-public-radio |url-status=dead }}</ref> Bayan kammala karatunsa Kyobutungi ya fara koyarwa a [[Jami'ar Mbarara|Jami'ar Kimiyya da Fasaha ta Mbarara]] . <ref name=":1" />
== Bincike da aiki ==
A watan Oktoba na shekara ta 2017, an sanya Kyobutungi a matsayin Darakta na Bincike a Cibiyar Bincike ta Jama'a da [[lafiya]] ta [[Afirka]] (APHRC). <ref name=":2">{{Cite web |title=Catherine Kyobutungi, PhD |url=https://aphrc.org/trainingprograms/index.php/pages/aphrc-facilitators/180-catherine-kyobutungi-phd |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200331154947/https://aphrc.org/trainingprograms/index.php/pages/aphrc-facilitators/180-catherine-kyobutungi-phd |archive-date=2020-03-31 |access-date=2019-10-02 |website=aphrc.org}}</ref><ref>{{Cite web |title=APHRC'S New Executive Director – Dr Catherine Kyobutungi |url=http://indepth-network.org/aphrcs-new-executive-director-%E2%80%93-dr-catherine-kyobutungi |access-date=2019-12-23 |website=indepth-network.org |publisher=Indepth Network |archive-date=2023-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230318112021/http://indepth-network.org/aphrcs-new-executive-director-%E2%80%93-dr-catherine-kyobutungi |url-status=dead }}</ref> A cikin wannan damar ta kimanta Lafiyar uwa da ƙalubalen da ke faruwa a biranen Afirka.<ref name="audioboom.com"/><ref>{{Cite web |title=Well-being in African cities |url=https://urbanage.lsecities.net/talks/well-being-in-african-cities#slides |access-date=2019-10-02 |website=urbanage.lsecities.net}}</ref> Kyobutungi ya nemi karfafa mulki a cikin ayyukan kiwon lafiya na gida, da kuma samar da horo, ababen more rayuwa da kayan aiki.<ref>{{Cite web |last=Kyobutungi |first=Catherine |title=Maternal health in the context of poor urban settlements: Nairobi case study |url=https://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/Catherine%20Kyobutungi%20Presentation.pdf |access-date=2019-10-02 |website=Wilson Center }}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Yayinda masu bincike na Afirka a cikin waɗannan cibiyoyin kiwon lafiya na gida zasu iya samar da adadi mai yawa na bayanan kiwon lafiya masu amfani, sau da yawa ba su da ikon nazarin shi.<ref name=":3">{{Cite web |date=23 April 2015 |title=Workshop on how to expand research data sharing |url=https://www.who.int/tdr/news/2015/research-data-share/en/ |access-date=2019-10-02 |website=WHO}}</ref> Kyobutungi ya bayyana bayanan bincike na Afirka da ba a yi amfani da su ba kamar yadda ake amfani da su, "a halin yanzu za mu iya gani da samun damar karamin adadi - kamar kunnuwan hippo a cikin ruwa - amma mun san cewa akwai babbar yiwuwar da ke kwance a ƙasa da farfajiya".<ref name=":3" />
An sanya ta a matsayin Babban Darakta ta APHRC a shekarar 2017.<ref>{{Cite journal |last=Berman |first=Philippa |date=2017-10-28 |title=Catherine Kyobutungi: leading African health research capacity |url=https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(17)32672-7/abstract |journal=The Lancet |language=English |volume=390 |issue=10106 |pages=1942 |doi=10.1016/S0140-6736(17)32672-7 |issn=0140-6736 |pmid=29115223 |s2cid=205988436 |url-access=subscription}}</ref> A nan aikinta ya yi la'akari da yaduwar cututtukan zuciya, yaduwar ciwon sukari a cikin al'ummomin birane matalauta da hanyoyin hana cututtuken zuciya a cikin unguwanni na [[Nairobi]].<ref name=":22">{{Cite web |title=Catherine Kyobutungi, PhD |url=https://aphrc.org/trainingprograms/index.php/pages/aphrc-facilitators/180-catherine-kyobutungi-phd |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200331154947/https://aphrc.org/trainingprograms/index.php/pages/aphrc-facilitators/180-catherine-kyobutungi-phd |archive-date=2020-03-31 |access-date=2019-10-02 |website=aphrc.org}}</ref> Ita ce shugabar farko ta Kungiyar Epidemiological ta Kenya . Kyobutungi ta yi ƙoƙari don inganta damar 'yan mata zuwa ilimi, gami da ci gaban albarkatun al'umma da masu ba da shawara. 7.<ref>{{Cite journal |last=Berman |first=Philippa |date=2017-10-28 |title=Catherine Kyobutungi: leading African health research capacity |url=https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(17)32672-7/abstract |journal=The Lancet |language=English |volume=390 |issue=10106 |pages=1942 |doi=10.1016/S0140-6736(17)32672-7 |issn=0140-6736 |pmid=29115223 |s2cid=205988436 |url-access=subscription}}</ref>s.<ref name=":2"/>s.<ref>{{Cite web |date=January 31, 2019 |title=Spotlight: Dr. Catherine Kyobutungi |url=https://www.heardproject.org/uncategorized/spotlight-dr-catherine-kyobutungi/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191002204323/https://www.heardproject.org/uncategorized/spotlight-dr-catherine-kyobutungi/ |archive-date=2019-10-02 |access-date=2019-10-02 |language=en-US}}</ref>
[[Fayil:Catherine_Kyobutungi_by_Billy_Miaron_at_computer.jpg|left|thumb|Catherine Kyobutungi]]
A cikin 2019 an sanar da Kyobutungi a matsayin Shugaban Joep Lange, matsayin da take bincika cututtukan da ba sa yaduwa a kasashen Afirka.<ref name=":0"/> Cututtukan da ba sa yaduwa suna ƙaruwa a ƙasashen Afirka, kuma tsarin kiwon lafiya na yanzu ba su da kayan aiki don magance mutanen da suka shafa.<ref name=":0" /> Ana mai da hankali kan kudi da horo na kasashen waje har zuwa yau akan cutar kanjamau / AIDS, [[Cutar zazzaɓin cizon sauro|zazzabin cizon sauro]] da [[tarin fuka]], wanda ke nufin cewa gwaje-gwaje masu sauki na kiwon lafiya kamar auna hawan jini sau da yawa ana watsi da su.<ref name=":0" /> Kyobutungi na tallafawa ma'aikatan kiwon lafiya don ziyartar al'ummomin yankin tare da ƙuƙwalwar jini don saka idanu kan [[Hawan jini|hauhawar jini]].<ref name=":4">{{Cite web |last=Gregory Warner |date=September 14, 2014 |title=Africans Are Introduced To The Blood Pressure Cuff |url=https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2014/09/14/347982804/esther-okaya-is-introduced-to-the-blood-pressure-cuff |access-date=2019-10-02 |website=NPR.org |language=en}}</ref> Ta gano cewa don karfafa masu haƙuri da shiga likita dole ne ta haɗa da ƙarfafa tattalin arziki, tana ba da shillings 100 ga kowane mai haƙuri da aka bincika wanda ya ziyarci asibitin.<ref name=":4" /> Tare da kafa shirin bincike wanda ke binciken kula da cututtukan da ba su da tsanani da hanyoyin karfafa tsarin kiwon lafiya, Kyobutungi yana bincika rawar da fasahar dijital ke takawa wajen haɗa marasa lafiya da tsarin kiwon lafiyar su.<ref name=":0" /> Ta yi nazarin tasirin Yarjejeniyar Tsarin WHO kan Kula da Taba sigari a kan dokokin taba sigari a Afirka ta Kudu.<ref>{{Cite journal |last=Wisdom |first=Jennifer P. |last2=Juma |first2=Pamela |last3=Mwagomba |first3=Beatrice |last4=Ndinda |first4=Catherine |last5=Mapa-Tassou |first5=Clarisse |last6=Assah |first6=Felix |last7=Nkhata |first7=Misheck |last8=Mohamed |first8=Shukri F. |last9=Oladimeji |first9=Oladepo |last10=Oladunni |first10=Opeyemi |last11=Oluwasanu |first11=Mojisola |date=2018-08-15 |title=Influence of the WHO framework convention on tobacco control on tobacco legislation and policies in sub-Saharan Africa |journal=BMC Public Health |volume=18 |issue=1 |pages=954 |doi=10.1186/s12889-018-5827-5 |issn=1471-2458 |pmc=6117626 |pmid=30168395 |doi-access=free}}</ref>
Kyobutungi yana aiki a majalisar Jami'ar Kasa da Kasa ta Amurka ta Afirka . <ref>{{Cite web |last=Website |first=USIU-Africa |title=Dr. Catherine Kyobutungi - University Council Member |url=https://www.usiu.ac.ke/175/dr-catherine-kyobutungi-university-council-member/ |access-date=2019-10-02 |website=USIU-Africa Website |language=en-US}}</ref> Ta kuma yi aiki a matsayin darakta na Consortium for Advanced Research Training in Africa (CARTA), kungiyar da ke neman sake ginawa da karfafa karfin jami'o'in Afirka.<ref>{{Cite web |title=Secretariat |url=http://cartafrica.org/secretariat/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20211016050518/https://cartafrica.org/secretariat/ |archive-date=2021-10-16 |access-date=2019-10-02 |website=Consortium for Advanced Research & Training in Africa |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=CARTA hosts DFID Deputy Director Research and Evidence Division » Consortium for Advanced Research & Training in Africadate=2017-11-10 |url=http://cartafrica.org/carta-hosts-dfid-deputy-director-research-evidence-division/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191002205827/http://cartafrica.org/carta-hosts-dfid-deputy-director-research-evidence-division/ |archive-date=2019-10-02 |access-date= |website=Consortium for Advanced Research & Training in Africa |language=en-US}}</ref> An zabe ta zuwa Kwalejin Kimiyya ta Afirka a shekarar 2018. <ref name=":1"/><ref>{{Cite web |date=2018-03-20 |title=Yale, African Academy of Sciences host symposium on university research |url=https://news.yale.edu/2018/03/20/yale-african-academy-sciences-host-symposium-university-research |access-date=2019-10-02 |website=YaleNews |language=en}}</ref>
[[Rukuni:Haifaffun 1972]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
==Manazarta==
0zqkggegh9c9mvbbvusyol5uihu1tzd
Bujyacyera
0
113995
826096
758819
2026-04-24T21:46:37Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826096
wikitext
text/x-wiki
Bujyacyera Jean Paul wanda kuma aka fi sani da Gutermann Guter (an haife shi a ranar 27 ga Disamba, 1989 a Gatsibo) ɗan gwagwarmayar Ruwanda ne, ɗan jarida. <ref>{{Cite web |last=Nsabimana |first=Jean de Dieu |date=2021-06-16 |title=Gatsibo: Local journalist builds Rwf50m ECD centre at birthplace |url=https://www.newtimes.co.rw/article/186831/News/gatsibo-local-journalist-builds-rwf50m-ecd-centre-at-birthplace |access-date=2023-05-25 |website=The New Times |language=en}}</ref> kuma wanda ya kafa ƙungiyar da ake kira '''Nufashwa Yafasha''' .
== Rayuwa ta farko da ilimi ==
An haifi Bujyacyera Jean Paul a Ngarama, gundumar Gatsibo a gabashin Ruwanda a ranar 27 ga Disamba, 1989. <ref>{{Cite web |last=Thefacts |date=2022-09-26 |title=Meet Bujyacyera Jean Paul better know[sic] as Guterman Gutter Entertainment Journalism Pioneer |url=https://www.thefacts.rw/en/meet-bujyacyera-jean-paul-better-know-as-guterman-gutter-entertainment-journalism-pioneer |access-date=2023-05-25 |website=Thefacts |language=en |archive-date=2023-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230525113953/https://www.thefacts.rw/en/meet-bujyacyera-jean-paul-better-know-as-guterman-gutter-entertainment-journalism-pioneer |url-status=dead }}</ref>
Ya sami digiri na farko a fannin aikin jarida a [[Jami'ar Rwanda]] a farkon shekara ta 2015. <ref>{{Cite web |last=Nkangura |first=Emmanuel |date=2020-07-06 |title=Pan Africanism Paving Way For Home Based Solutions |url=https://zonknews.com/2020/07/06/pan-africanism-paving-way-for-home-based-solutions/ |access-date=2023-05-25 |website=Zonk News |language=en-US }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== Taimako ==
Bujyacyera Jean Paul ya ƙaddamar da Ƙungiyar Nufashwa Yafasha, <ref>{{Cite web |last=Opobo |first=Moses |date=2019-06-16 |title=‘Nufashwa Yafasha’: Giving back to Gatsibo |url=https://www.newtimes.co.rw/article/167351/News/anufashwa-yafashaa-giving-back-to-gatsibo |access-date=2023-05-25 |website=The New Times |language=en}}</ref> wata kungiya mai zaman kanta wacce ke ba da ilimi, kiwon lafiya ga yara da iyalai masu bukata. <ref>{{Cite web |last=Thefacts |date=2022-07-17 |title=Gatsibo: Nufashwa Yafasha rewards 16 best performing students - PHOTOS |url=https://www.thefacts.rw/en/gatsibo-nufashwa-yafasha-rewards-16-best-performing-students-photos |access-date=2023-05-25 |website=Thefacts |language=en |archive-date=2023-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230525113948/https://www.thefacts.rw/en/gatsibo-nufashwa-yafasha-rewards-16-best-performing-students-photos |url-status=dead }}</ref> An kafa kungiyar ne a shekarar 2014 kuma tun daga lokacin ta taimaka wa mutane sama da 5000.<ref>{{Cite web |date=2019-08-04 |title=The dreams of Nufashwa yafasha shine Gatsibo-Ngarama children – Rwanda inspirer |url=https://rwandainspirer.com/2019/08/04/the-dreams-of-nufashwa-yafasha-shine-gatsibo-ngarama-children/ |access-date=2023-05-25 |language=en-US |archive-date=2020-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200127133322/http://rwandainspirer.com/2019/08/04/the-dreams-of-nufashwa-yafasha-shine-gatsibo-ngarama-children/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-11-02 |title=Gutermann’s Inspiring Journey: A Visionary Journalist and Humanitarian Leading the Way for the Community’s Future - GLOBAL VIBE NEWS |url=https://globalvibenews.com/gutermans-inspiring-journey-a-visionary-journalist-and-humanitarian-leading-the-way-for-the-communitys-future/ |access-date=2024-11-20 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=NDEKEZI |first=Johnson |date=2023-12-06 |title=Dedicated Rwandan philanthropist, Bujyacyera drives transformation in his Community |url=https://rwandasun.com/dedicated-rwandan-philanthropist-bujyacyera-drives-transformation-in-his-community/ |access-date=2023-12-10 |website=Facts News |language=en-US |archive-date=2023-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231210062420/https://rwandasun.com/dedicated-rwandan-philanthropist-bujyacyera-drives-transformation-in-his-community/ |url-status=dead }}</ref>{{Reflist}}
[[Rukuni:Haihuwan 1989]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
ku31mwmal57q39fi4adje4lz9o59zob
Tattaunawar user:Renamed user 98a64535efd63f2890b24ae74e9b483c
3
114369
825771
702029
2026-04-24T15:51:34Z
Robertsky
31016
Robertsky moved page [[Tattaunawar user:Llamfairpwll]] to [[Tattaunawar user:Renamed user 98a64535efd63f2890b24ae74e9b483c]] without leaving a redirect: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Llamfairpwll|Llamfairpwll]]" to "[[Special:CentralAuth/Renamed user 98a64535efd63f2890b24ae74e9b483c|Renamed user 98a64535efd63f2890b24ae74e9b483c]]"
702029
wikitext
text/x-wiki
== Barka da zuwa! ==
Ni Robot ne ba mutum ba.
[[File:Wikipedia_mini_globe_handheld.jpg|thumb|300px|Hausa Wikipedia na buƙatar gudummuwarku domin ta bunƙasa!]]
Barka da zuwa Hausa Wikipedia, Llamfairpwll! Mun ji daɗin [[Special:Contributions/Llamfairpwll|gudummuwarku]]. Kuma muna fatan zaku tsaya ku ci gaba da bada gudummuwa. Anan ƙasa ga wasu shafuka da zasu taimaka wajen fahimtar Hausa Wikipedia da yadda ake gyara ta:
* [[Wikipedia:Gabatarwa|Gabatarwa]]
* [[Wikipedia:Tutorial|Tutorial]]
* [[Wikipedia:Cheatsheet|Cheatsheet]]
* [[Wikipedia:Yadda_ake_rubuta_muƙala|Yadda ake rubuta muƙala]]
* [[Wikipedia:Manufofi biyar|Manufofin Hausa Wikipedia]]
* [[Wikipedia:Shawarwari_goma_akan_gyaran_Wikipedia|Shawarwari goma akan gyaran Wikipedia]]
Zaku iya yin [[Wikipedia:Tutorial/Shafukan_tattaunawa#Shafin_tattaunawa_na_edita|sayinin rubutunku]] idan kuna akan [[Wikipedia:Shafin tattaunawa|shafukan tattaunawa]] ta hanyar alamar tilde guda huɗu, kamar haka (<nowiki>~~~~</nowiki>); yin hakan, zaisa sunanku da cikkaken kwanan wata. In kana buƙatar wani taimako, ku duba [[Wikipedia:Tutorial]]. Na gode. [[User:AmmarBot|AmmarBot]] ([[User talk:AmmarBot|talk]]) 21:25, 21 ga Augusta, 2025 (UTC)
hrgxy6319rpaye4octl6fwa47kkmbwp
Cibiyar Faransa ta Najeriya
0
115670
826195
788945
2026-04-25T08:47:43Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826195
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
{| class="infobox vcard"
|+ class="infobox-title fn org" id="4" |Cibiyar Faransa ta Najeriya
| colspan="2" class="infobox-image logo" |[[File:IFNigeria.png|frameless]]
|-
! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.6em;" |Wurin da yake
| class="infobox-data label" |<templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><div class="plainlist">
* 52, Libreville Crescent Wuse 2, [[Abuja]] <br />
</div>
|-
! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.6em;" |Shafin yanar gizo
| class="infobox-data" |http://www.institutfr-nigeria.org/
|}
'''Cibiyar Faransanci a Najeriya''' (a Faransanci: Institut français du Nigéria) (IFN) wani bangare ne na kungiyar duniya ta Instituts français (Faransa Institutes). Cibiyar [[Abuja]] ita ce kawai a cikin ƙasar Najeriya.<ref>{{Cite web |title=Institut français |url=http://www.ifmapp.institutfrancais.com/les-if-dans-le-monde#f1_2305_1-NIGERIA |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181005015127/http://www.ifmapp.institutfrancais.com/les-if-dans-le-monde#f1_2305_1-NIGERIA |archive-date=2018-10-05 |access-date=2016-11-08 |website=www.ifmapp.institutfrancais.com}}</ref>
== Matsayin ilmantarwa ==
Babban burin cibiyar shine samar da darussan Faransanci, darussa da jarrabawa ga yara, ɗalibai da ƙwararru. <ref>{{Cite web |title=Institut Français du Nigeria |url=https://hotels.ng/places/cultural-centre/696-institut-franais-du-nigeria |website=Hotels.ng |access-date=2025-09-12 |archive-date=2024-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240529023255/https://hotels.ng/places/cultural-centre/696-institut-franais-du-nigeria |url-status=dead }}</ref>
Wannan cibiyar tana ƙidaya sama da dalibai 2000 a kowace shekara, daga bangarori daban-daban. IFN kuma an amince da ita don isar da takaddun shaida na harshe na duniya kamar: [[DELF]], [[DALF]], [[Test de connaissance du français|TCF]], DELF Prim, [[DELF Junior]] da [[TCF Québec|TCF Quebec]]. <ref>{{Cite web |date=20 June 2023 |title=Langue française Archives |url=http://www.institutfrancais-nigeria.com/category/abuja-fr/langue-francaise/?lang=fr |website=Institut français |access-date=12 September 2025 |archive-date=24 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200924072139/http://www.institutfrancais-nigeria.com/category/abuja-fr/langue-francaise/?lang=fr |url-status=dead }}</ref>
== Ayyukan al'adu ==
Cibiyar al'adu ta cibiya tana shiga cikin fage na fasaha na gida da na ƙasa, ta hanyar shirya ɗaruruwan al'adu a kowace shekara, bisa gida, yanki ko ƙasa. Har ila yau, tana shiga cikin abubuwan da suka faru na waje, a cikin haɓaka dangantakar abokantaka tsakanin Faransa da sauran ƙasashen Faransanci da [[Najeriya|Najeriya.]]<ref>{{Cite web |date=20 June 2023 |title=Programmes interculturels Archives |url=http://www.institutfrancais-nigeria.com/category/abuja-fr/culture/programmes-interculturels/?lang=fr |website=Institut français}}</ref> Baya ga waɗannan abubuwan da suka faru, cibiyar tana ba da azuzuwan yau da kullun a cikin: piano, guitar, rera waƙa, rawa da wasan kwaikwayo da darussan fasaha na gani.
== Bayani na gaba ɗaya ==
IFN tana da mafaka ga Cibiyar watsa labarai da ɗakin karatu tare da takardun francophone sama da 1000 da masu sauraro suka samu, da kuma 'culturethèque' na kan layi (littafan al'adu na kan layi) wanda ke ba da ƙarin dubban takardu.<ref>{{Cite web |date=20 June 2023 |title=Présentation Archives |url=http://www.institutfrancais-nigeria.com/category/abuja-fr/mediatheque/presentation-fr/?lang=fr |website=Institut français |access-date=12 September 2025 |archive-date=27 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201127002438/http://www.institutfrancais-nigeria.com/category/abuja-fr/mediatheque/presentation-fr/?lang=fr |url-status=dead }}</ref>
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Category: Cibiyoyi]]
smx5qcf10wai4zt95lfe34vor8vixth
Beur
0
120197
825769
733031
2026-04-24T15:14:39Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
825769
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''''Baure''''' ( ), ko kuma a madadin '''''rebeu''''', kalma ce ta magana, wani lokaci ana la'akari da ƙaƙƙarfa, a cikin [[Faransanci]] don ayyana mutanen da aka haifa a Turai waɗanda iyayensu ko kakanninsu baƙi ne daga Maghreb . daidai lokacin da mace ''beur'' shine '''''beurette''''' . Duk da haka, kalmar ''beurette'' an la'anta da kuma sukar da dama daga kungiyoyi masu adawa da wariyar launin fata saboda [[Kyamar Baki|xenophobic]] da wulakanci ma'anar da wannan kalma ta dauka a cikin shekarun da suka gabata (musamman saboda tayin matan [[Arewacin Afirka]] a [[Faransa|Faransanci]] da kuma cin mutuncin da ya samo asali daga mulkin mallaka : <ref>{{Cite web |last= |first= |date=2017-11-21 |title=Oui, "beurette" est une insulte |url=https://www.meltingbook.com/oui-beurette-insulte/ |access-date=2024-01-31 |website=MeltingBook |language=fr-FR}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-05-05 |title=Salima Tenfiche : " Le terme "beurette" montre que le corps des femmes arabes est le dernier territoire de conquête coloniale " |url=https://www.causette.fr/societe/en-france/salima-tenfiche-le-terme-beurette-montre-que-le-corps-des-femmes-arabes-est-le-dernier-territoire-de-conquete-coloniale/ |access-date=2024-01-31 |language=fr-FR |archive-date=2024-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240131131938/https://www.causette.fr/societe/en-france/salima-tenfiche-le-terme-beurette-montre-que-le-corps-des-femmes-arabes-est-le-dernier-territoire-de-conquete-coloniale/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |title=" Le mot "Beurette", c'était le symbole de l'intégration républicaine avant d'être une insulte " - Radio Nova |url=https://www.nova.fr/news/le-mot-beurette-cetait-le-symbole-de-lintegration-republicaine-avant-detre-une-insulte-141965-17-05-2021/ |access-date=2024-01-31 |website= |language=fr-FR}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Et si on arrêtait d'employer le mot " beurette " ? - URBANIA FR |url=https://urbania.fr/article/et-si-on-arretait-demployer-le-mot-beurette |access-date=2024-01-31 |website=urbania.fr |language=fr}}</ref> shekaru da yawa da jinsin da aka fi sani ''da beur'' a [[Faransa]]. Kalmar ''rebeu'' ba ta <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2023)">shafi</span></nowiki>'' [ ]</sup> kuma ba ta da sigar mace.
== Amfani da shi ==
An kirkiro kalmar beur ta amfani da verlan don kalmar Arabic, wanda ke nufin Larabci ko Larabci a [[Faransanci]]. Tun daga ƙarshen shekarun 1990s, matasa da yawa sun yi amfani da kalmar rebeu sau giya a matsayin ma'anar. Wannan kalmar yanzu ita ce mafi yawan kalmar da matasa ke amfani da ita (a karkashin 30). Kalmar beurette, nau'in mace na beur, an halicce ta hanyar ƙara -ette mata a [[Faransanci]]. A cikin [[Faransanci]] ana kirkirar kalmomi da yawa ta hanyar sauya jimloli a cikin kalma sannan karanta sakamakon (misali "femme" ya zama "meuf" a cikin verlan). Kalmar beurgeois ta samo asali ne daga haɗuwa da kalmomin beur da bourgeois .
Ana amfani da kalmar galibi a cikin ƙasashen Turai masu magana da [[Faransanci]] - [[Faransa]], Belgium, Monaco, Luxembourg da Switzerland - da kuma a cikin Maghreb . Saboda haɗin kai na al'adu tsakanin irin waɗannan mutane a fadin Turai, kalmar yanzu ta shahara a wasu sassan Turai tare da babbar al'ummar Maghrebi, kamar [[Birtaniya]], [[Spain]], [[Netherlands]] da Italiya. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2022)">abubuwan da ake bukata</span></nowiki>'' ]</sup>
== Manazarta ==
{{Reflist}}
0uz3bg6d9kklegq8vjg8rnf2h6e0216
Dahiru Muhammad Hashim
0
121408
826226
796575
2026-04-25T11:34:20Z
Ummun Sultan
23935
826226
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Dokta Dahiru Muhammad Hashim''' likita ne na [[Najeriya]], masanin muhalli, kuma ma'aikacin gwamnati. Shi ne Kwamishinan Muhalli da Canjin Yanayi a [[Kano (jiha)|Jihar Kano]], Najeriya, wanda kuma aka fi sani da jagorantar ayyukan juriya na yanayi da sake fasalin manufofin muhalli a jihar.<ref>{{Cite web |last=Ismail |first=Nana |date=2025-01-06 |title=Kano's new environment commissioner pledges action for cleaner, greener city |url=https://dailypost.ng/2025/01/06/kanos-new-environment-commissioner-pledges-action-for-cleaner-greener-city/ |access-date=2025-11-26 |website=Daily Post Nigeria |language=en-US}}</ref> Hashim ya tsara manyan shirye-shiryen gandun daji da gyaran ƙasa, ya jagoranci ci gaban Manufofin Canjin Yanayi na Kano, kuma ya kafa wata kungiya mai zaman kanta da ake kira Gidauniyar Panacea. Ya wakilci Jihar Kano a taron yanayi na ƙasa da ƙasa ciki har da [[Taron Canjin Yanayi na Majalisar Dinkin Duniya]] da Taron Yanayi na Afirka. <ref>{{Cite web |last=Tracker |first=Nigerian |date=2024-12-16 |title=Kano Governor Nominates 31-Year-Old as Commissioner |url=https://nigeriantracker.com/2024/12/16/kano-governor-nominates-31-year-old-as-commissioner/ |access-date=2025-11-26 |website=Nigerian Tracker News |language=en-US}}</ref> Dahiru ta sami girmamawa na kasa da na kasa kamar ISTF Green Award a shekarar 2025. <ref>{{Cite web |date=2025-05-22 |title=Kano commissioner honored with ISTF Green Award, unveils major environmental reforms - SolaceBase |url=https://solacebase.com/kano-commissioner-honored-with-istf-green-award/ |access-date=2025-11-26 |language=en-US}}</ref>
== Rayuwa ta farko da ilimi ==
An haifi Hashim kuma ya girma a cikin al'ummar Kurna na [[Kano (jiha)|Jihar Kano]], wani yanki wanda a lokacin ƙuruciyarsa ya kasance mai kyau amma daga baya ya sha wahala sosai.<ref>{{Cite web |last=Dahiru |first=Aliyu |date=2023-01-04 |title=Seeds Of Hope: How Tree Planting Is Making Kano Green |url=https://humanglemedia.com/seeds-of-hope-how-tree-planting-is-making-kano-green/ |access-date=2025-11-26 |website=HumAngle |language=en-US}}</ref> Ya horar da shi a matsayin likita (ya sami M.B.B.Ch. a [[Misra|Misira]] a 2019) kuma da farko ya yi aikin likita a Kano. Da yake shaida karuwar cututtukan numfashi da sauran cututtukani da ke da alaƙa da lalacewar muhalli, Hashim ya ci gaba da sha'awar magance tushen muhalli na matsalolin kiwon lafiyar jama'a.<ref>{{Cite web |last=Gabrielsson |first=Ida |date=2023-03-03 |title=Trees of hope: How Kurna people planted trees to adapt to the climate crisis |url=https://www.globalresiliencepartnership.org/treesofhope/ |access-date=2025-11-26 |website=Global Resilience Partnership |language=en-US}}</ref> Ya bi ƙarin horo a cikin jagorancin yanayi da kula da muhalli, yana sanya shi a tsakiya na kiwon lafiya da manufofin muhalli.
== Ayyukan muhalli da aikin ACReSAL ==
Da yake sauyawa daga aikin asibiti, Hashim ya shiga cikin shirye-shiryen kiyaye muhalli a [[Kano (jiha)|Kano]]. A cikin 2018, ya kafa Gidauniyar Panacea, ƙungiyar da ba ta gwamnati ba wacce ke mai da hankali kan dasa bishiyoyi da ilimin muhalli a cikin al'ummomi. Ta hanyar kamfen kamar #GreenUpKano da shirin makarantar "Catch Them Young", tushe ya shiga matasa na gida, shugabannin gargajiya, da manoma a dasa bishiyoyi da kuma kula da sararin samaniya.<ref>{{Cite web |last=Dahiru |first=Aliyu |date=2023-01-04 |title=Seeds Of Hope: How Tree Planting Is Making Kano Green |url=https://humanglemedia.com/seeds-of-hope-how-tree-planting-is-making-kano-green/ |access-date=2025-11-26 |website=HumAngle |language=en-US}}</ref> A cikin shekaru uku na farko, Gidauniyar Panacea an yaba da itace tare da dasa bishiyoyi sama da 100,000 a fadin [[Kano (jiha)|Jihar Kano]], sake farfado da filin makaranta, gefen hanyoyi, da sauran wuraren jama'a, da kuma inganta wayar da kan jama'a game da canjin yanayi.<ref>{{Cite web |last=Dahiru |first=Aliyu |date=2023-01-04 |title=Seeds Of Hope: How Tree Planting Is Making Kano Green |url=https://humanglemedia.com/seeds-of-hope-how-tree-planting-is-making-kano-green/ |access-date=2025-11-26 |website=HumAngle |language=en-US}}</ref>
A cikin 2023, an nada Hashim a matsayin mai kula da aikin don aikin Gidajen Yanayi na [[Kano (jiha)|Jihar Kano]] a cikin Semi-Arid Landscapes (ACReSAL) - shirin tabbatar da yanayin da Bankin Duniya ke tallafawa. A cikin wannan rawar, ya jagoranci gandun daji da kokarin sabunta ƙasa. A ƙarshen 2024, aikin Kano ACReSAL a ƙarƙashin jagorancin Hashim ya dasa [[Bishiya|itatuwa]] sama da miliyan biyu a yankunan karkara na jihar kuma ya sake farfado da kilomita 106 na shelterbelts (bishiyoyi masu iska) don yaki da hamada.<ref>{{Cite web |date=2024-10-01 |title=Climate Change: ACReSAL plants over 2m trees, rehabilitates 106 km of shelterbelt in Kano - SolaceBase |url=https://solacebase.com/acresal-plants-over-2m-trees-rehabilitates-106-km/ |access-date=2025-11-26 |language=en-US}}</ref> Har ila yau, aikin ya dawo da kimanin hekta 21,261 na ƙasar da ta lalace ta hanyar kamfen ɗin dasa bishiyoyi, wani abin da Bankin Duniya da ƙungiyar gudanarwa ta ACReSAL ta Najeriya suka yaba wa Hashim da tawagarsa.<ref>{{Cite web |date=2024-10-01 |title=Climate Change: ACReSAL plants over 2m trees, rehabilitates 106 km of shelterbelt in Kano - SolaceBase |url=https://solacebase.com/acresal-plants-over-2m-trees-rehabilitates-106-km/ |access-date=2025-11-26 |language=en-US}}</ref> Don ci gaba da waɗannan nasarorin, Hashim ya gabatar da shirye-shirye kamar kafa kungiyoyin muhalli a makarantu don ilimantar da matasa game da dorewa da kuma shigar da al'ummomin yankin cikin saka idanu da kare sabbin bishiyoyi da aka dasa.<ref>{{Cite web |last=Dahiru |first=Aliyu |date=2023-01-04 |title=Seeds Of Hope: How Tree Planting Is Making Kano Green |url=https://humanglemedia.com/seeds-of-hope-how-tree-planting-is-making-kano-green/ |access-date=2025-11-26 |website=HumAngle |language=en-US}}</ref> Ya sami lambar yabo ta jagoranci daga Majalisar Dokoki ta Majalisar Dokoki a shekarar 2024, yana nuna godiya ga kokarinsa na yaki da [[Canjin yanayi]] a [[Kano (jiha)|Jihar Kano]] <ref>{{Cite web |date=2024-12-06 |title=Media professionals honour Kano ACReSAL Project Coordinator - SolaceBase |url=https://solacebase.com/media-professionals-honour-kano-acresal-project-coordinator/ |access-date=2025-11-26 |language=en-US}}</ref>
== Kwamishinan Muhalli da Canjin Yanayi ==
A ƙarshen 2024, Gwamna [[Abba Kabir Yusuf]] ya zabi Dahiru Hashim ya zama Kwamishinan [[Kano (jiha)|Jihar Kano]] na Muhalli da [[Canjin yanayi]], kuma ya hau mulki a watan Janairun 2025. <ref>{{Cite web |last=Ismail |first=Nana |date=2025-01-06 |title=Kano's new environment commissioner pledges action for cleaner, greener city |url=https://dailypost.ng/2025/01/06/kanos-new-environment-commissioner-pledges-action-for-cleaner-greener-city/ |access-date=2025-11-26 |website=Daily Post Nigeria |language=en-US}}</ref> Bayan ya dauki nauyin ma'aikatar, Hashim ya tsara ajanda na karfafa mulkin muhalli, kula da gurɓataccen yanayi, da daidaita yanayin yanayi a jihar. Ɗaya daga cikin shirye-shiryensa na farko shine gabatar da sabbin dokokin kare muhalli da nufin hana gurɓataccen yanayi. A watan Afrilu na shekara ta 2025, ya bayyana wasu dokoki da ka'idoji da ke magance batutuwan kamar fitar da sharar masana'antu, zubar da shara ba tare da nuna bambanci ba, da bude zubar da ciki Wadannan matakan sun hada da Dokar Kula da Ruwan Muhalli ta [[Kano (jiha)|Jihar Kano]] 2022 da sabbin Dokokin Kula da Ruwar Gida da Ruwan Gidawa da Ruwan Ruwan Gishara na 2025, wanda ya ba da kayan aiki mafi tsauri game da masu gurbatawa <ref>{{Cite web |date=2025-05-14 |title=Kano govt intensifies efforts to combat environmental pollution with sensitization campaign - SolaceBase |url=https://solacebase.com/kano-govt-intensifies-efforts-to-combat-environmental-pollution-with-sensitization-campaign/ |access-date=2025-11-26 |language=en-US}}</ref> Hashim ya kaddamar da kamfen na wayar da jama'a na makonni takwas don ilimantar da mazauna, kasuwanci, da hukumomi game da bin sabbin dokokin muhalli.<ref>{{Cite web |last=Opanuga |first=Jimisayo |date=2025-04-09 |title=Kano unveils environmental protection laws to combat pollution |url=https://guardian.ng/news/nigeria/metro/kano-unveils-environmental-protection-laws-to-combat-pollution/ |access-date=2025-11-26 |website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Opanuga |first=Jimisayo |date=2025-04-09 |title=Kano unveils environmental protection laws to combat pollution |url=https://guardian.ng/news/nigeria/metro/kano-unveils-environmental-protection-laws-to-combat-pollution/ |access-date=2025-11-26 |website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News |language=en-US}}</ref> Ya kuma daidaita tare da bangaren shari'a na jihar don kafa kotunan muhalli masu tafi-da-gidanka don aiwatar da laifukan muhalli cikin sauri.<ref>{{Cite web |date=2025-05-14 |title=Kano govt intensifies efforts to combat environmental pollution with sensitization campaign - SolaceBase |url=https://solacebase.com/kano-govt-intensifies-efforts-to-combat-environmental-pollution-with-sensitization-campaign/ |access-date=2025-11-26 |language=en-US}}</ref> Wadannan gyare-gyare, suna jaddada wayar da kan jama'a da tilasta aiki, an tsara su ne don tabbatar da Kano mai tsabta, lafiya.
A matsayinsa na Kwamishina, Hashim ya ci gaba da inganta sauyin yanayi da manufofin daidaitawa. Musamman, ya tsara kuma ya goyi bayan Manufar Canjin Yanayi ta [[Kano (jiha)|Jihar Kano]], wanda aka kaddamar a watan Yunin 2025. <ref>{{Cite web |last=Kareem |first=Azeez |date=2025-06-20 |title=Kano govt unveils inclusive climate change policy |url=https://guardian.ng/news/kano-govt-unveils-inclusive-climate-change-policy/ |access-date=2025-11-26 |website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News |language=en-US}}</ref> Ya bayyana manufofin a matsayin taswirar dabarun da ke daidaita ci gaban Kano tare da manufofin yanayi na kasa da na duniya, kuma ya jaddada cewa aikin yanayi mai ma'ana yana buƙatar tsarin jagora.<ref>{{Cite web |last=NewsDesk |date=2025-06-20 |title=Kano Unveils Inclusive Climate Change Policy |url=https://environmentafricamag.com/2025/06/20/kano-unveils-inclusive-climate-change-policy/ |access-date=2025-11-26 |website=Environment Africa Magazine |language=en-US}}</ref> An haɓaka manufofin ta hanyar tsarin shiga wanda ya haɗa da akalla ma'aikatu takwas (gami da kiwon lafiya, kasuwanci, sufuri, da masana'antu) don tabbatar da cewa yana da cikakkiyar kuma mallakar al'umma.<ref>{{Cite web |last=Kareem |first=Azeez |date=2025-06-20 |title=Kano govt unveils inclusive climate change policy |url=https://guardian.ng/news/kano-govt-unveils-inclusive-climate-change-policy/ |access-date=2025-11-26 |website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News |language=en-US}}</ref> A karkashin jagorancin Hashim, Ma'aikatar Muhalli ta fara haɗa wannan manufofin yanayi a cikin dukkan bangarorin da suka dace da kuma sake nazarin dokokin muhalli na yanzu don ƙirƙirar cikakken shirin aiwatarwa.<ref>{{Cite web |last=Enoch |first=Stephen |date=2025-07-01 |title=Kano Climate Change Policy and Nigeria's Quest for a Greener Future |url=https://www.africannewspage.net/2025/07/nigeria-kano-climate-change-policy-and-quest-for-a-greener-future/ |access-date=2025-11-26 |website=African Newspage {{!}} Reporting Africa’s Development |language=en-US}}</ref> Masu lura sun lura cewa manufofin yanayi na Kano yana daya daga cikin shirye-shiryen matakin yanayi na farko a [[Najeriya]], wanda ya sanya jihar a matsayin jagora a cikin mulkin yanayi na gida.<ref>{{Cite web |last=Enoch |first=Stephen |date=2025-07-01 |title=Kano Climate Change Policy and Nigeria's Quest for a Greener Future |url=https://www.africannewspage.net/2025/07/nigeria-kano-climate-change-policy-and-quest-for-a-greener-future/ |access-date=2025-11-26 |website=African Newspage {{!}} Reporting Africa’s Development |language=en-US}}</ref>
Hashim also oversaw programs to boost climate resilience and urban greening. He launched annual mass tree-planting campaigns (such as a “3 Million Trees Planting” initiative flagged off in 2024) and secured government approval to strengthen forestry services.<ref>{{Cite web |date=2025-05-22 |title=Kano commissioner honored with ISTF Green Award, unveils major environmental reforms - SolaceBase |url=https://solacebase.com/kano-commissioner-honored-with-istf-green-award/ |access-date=2025-11-26 |language=en-US}}</ref> In 2025, he announced increases in the salaries and numbers of forest rangers in [[Kano (jiha)|Kano]], to enhance protection of forests against illegal logging.<ref>{{Cite web |date=2025-05-22 |title=Kano commissioner honored with ISTF Green Award, unveils major environmental reforms - SolaceBase |url=https://solacebase.com/kano-commissioner-honored-with-istf-green-award/ |access-date=2025-11-26 |language=en-US}}</ref> His ministry further pursued projects on waste management and the creation of a circular economy hub to tackle plastic waste (in line with World Environment Day commitments) and advocated for cleaner energy alternatives to reduce deforestation.<ref>{{Cite web |date=2023-09-04 |title=2023 Summit: Kano ACReSAL Project Coordinator joins other experts at Africa climate summit in Nairobi - SolaceBase |url=https://solacebase.com/kano-acresal-project-coordinator-graced-the-africa/ |access-date=2025-11-26 |language=en-US}}</ref>
== Gudanar da yanayi da haɗin gwiwar kasa da kasa ==
Dahiru Hashim has been active on the global stage as an environmental advocate. He has participated in multiple United Nations Climate Change Conferences as part of Nigeria’s delegation. Notably, he attended the COP27 summit in Sharm El-Sheikh, [[Misra|Egypt]] in 2022, where he represented [[Najeriya|Nigeria]] and contributed to discussions on sustainable solutions.<ref>{{Cite web |last=Tracker |first=Nigerian |date=2024-12-16 |title=Kano Governor Nominates 31-Year-Old as Commissioner |url=https://nigeriantracker.com/2024/12/16/kano-governor-nominates-31-year-old-as-commissioner/ |access-date=2025-11-26 |website=Nigerian Tracker News |language=en-US}}</ref> He was subsequently involved in the COP28 summit in [[Dubai (birni)|Dubai]] (2023) and COP29 in Baku, Azerbaijan (2024), sharing Kano State’s experiences in climate mitigation and learning from international best practices. Hashim is an official delegate to the UN Framework Convention on Climate Change (UNFCCC) and has been a member of the UNFCCC’s youth constituency, through which he amplifies youth perspectives in climate diplomacy.<ref>{{Cite web |last=Tracker |first=Nigerian |date=2024-12-16 |title=Kano Governor Nominates 31-Year-Old as Commissioner |url=https://nigeriantracker.com/2024/12/16/kano-governor-nominates-31-year-old-as-commissioner/ |access-date=2025-11-26 |website=Nigerian Tracker News |language=en-US}}</ref>
Baya ga tarukan sauyin yanayi na Majalisar Dinkin Duniya, Hashim ya kasance mamba a taron sauyin yanayi na Afirka da aka gudanar a [[Nairobi|birnin Nairobi]] na [[Kenya|kasar Kenya]] a watan Satumba na shekarar 2023. A wancan taro - wanda ya kira shugabannin Afirka da masana da kuma kungiyoyin farar hula don tafiyar da ayyukan sauyin yanayi na nahiyar - Hashim ya yi tsokaci kan shirye-shiryen sauyin yanayi na Kano. Ya ba da haske kan samar da tsaftataccen murhu na dafa abinci ga al’ummomin karkara don dakile saran gandun daji tare da jaddada hada kan al’umma a matsayin mabuɗin gina juriya a yankunan da ba su da ɓarke. <ref>{{Cite web |date=2023-09-04 |title=2023 Summit: Kano ACReSAL Project Coordinator joins other experts at Africa climate summit in Nairobi - SolaceBase |url=https://solacebase.com/kano-acresal-project-coordinator-graced-the-africa/ |access-date=2025-11-26 |language=en-US}}</ref> Kasancewarsa ya nuna rawar da 'yan wasan kasa ke takawa a cikin fa'idar yanayin yanayi. Hashim ya kuma yi aiki tare da cibiyoyin sadarwa na duniya daban-daban da shirye-shiryen horarwa: misali, an zabe shi a matsayin Fellow Leadership Fellow (Cohort 4), ta inda ya ba da kwarewar jagoranci don aiwatar da ayyukan yanayi a duniya. <ref>{{Cite web |last=Tracker |first=Nigerian |date=2024-12-16 |title=Kano Governor Nominates 31-Year-Old as Commissioner |url=https://nigeriantracker.com/2024/12/16/kano-governor-nominates-31-year-old-as-commissioner/ |access-date=2025-11-26 |website=Nigerian Tracker News |language=en-US}}</ref>
== Kyaututtuka da girmamawa ==
A watan Mayu na shekara ta 2025, ya karbi lambar yabo ta ISTF Green a taron International Society of Tropical Foresters (ISTF) Najeriya da aka gudanar a [[Kano (jiha)|Kano]].<ref>{{Cite web |date=2025-05-22 |title=Kano commissioner honored with ISTF Green Award, unveils major environmental reforms - SolaceBase |url=https://solacebase.com/kano-commissioner-honored-with-istf-green-award/ |access-date=2025-11-26 |language=en-US}}</ref> Wannan lambar yabo - wacce kwararru masu kula da gandun daji da muhalli suka bayar - ta girmama jagorancin Hashim na musamman wajen inganta dorewa da kiyaye gandun daji. A lokacin bikin bayar da kyautar, Hashim ya sadaukar da lambar yabo ga duk masu ruwa da tsaki da ke aiki don Kano mai kore, yana kiransa "sanin abin da muka cimma tare" <ref>{{Cite web |date=2025-05-22 |title=Kano commissioner honored with ISTF Green Award, unveils major environmental reforms - SolaceBase |url=https://solacebase.com/kano-commissioner-honored-with-istf-green-award/ |access-date=2025-11-26 |language=en-US}}</ref>
Tun da farko, a watan Disamba na shekara ta 2024, Majalisar Marubutan Shari'a (taron masu sana'a na kafofin watsa labarai na Majalisar Dokokin Najeriya) sun gabatar da Hashim tare da Kyautar Jagora.<ref>{{Cite web |date=2024-12-06 |title=Media professionals honour Kano ACReSAL Project Coordinator - SolaceBase |url=https://solacebase.com/media-professionals-honour-kano-acresal-project-coordinator/ |access-date=2025-11-26 |language=en-US}}</ref> Kyautar ta ambaci nasarorin da ya samu a matsayin mai kula da aikin Kano ACReSAL, musamman ma tasirin sa na sauyin yanayi a matakin jihar.<ref>{{Cite web |date=2024-12-06 |title=Media professionals honour Kano ACReSAL Project Coordinator - SolaceBase |url=https://solacebase.com/media-professionals-honour-kano-acresal-project-coordinator/ |access-date=2025-11-26 |language=en-US}}</ref> Bankin Duniya da masu kula da ACReSAL na Tarayyar Najeriya sun yaba wa Hashim don dawo da kadada sama da 21,000 na ƙasar da ta lalace a karkashin shirin ACReSAL.<ref>{{Cite web |date=2024-10-01 |title=Climate Change: ACReSAL plants over 2m trees, rehabilitates 106 km of shelterbelt in Kano - SolaceBase |url=https://solacebase.com/acresal-plants-over-2m-trees-rehabilitates-106-km/ |access-date=2025-11-26 |language=en-US}}</ref>
Hashim yana da alaƙa da ƙungiyoyin ƙwararru da kimiyya da yawa. Shi memba ne na Ƙungiyar Muhalli ta Najeriya kuma an san shi a matsayin Fellow na Cibiyar Gudanar da Kasuwanci da Nazarin Muhalli ta Afirka (FAIWMES).
== Dubi kuma ==
* [[Canjin yanayi a Najeriya]]
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Likitocin Najeriya]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
gia17z51iqwaprughkmg508jykx35gd
826227
826226
2026-04-25T11:35:01Z
Ummun Sultan
23935
826227
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Dokta Dahiru Muhammad Hashim''' likita ne na [[Najeriya]], masanin muhalli, kuma ma'aikacin gwamnati. Shi ne Kwamishinan Muhalli da Canjin Yanayi a [[Kano (jiha)|Jihar Kano]], Najeriya, wanda kuma aka fi sani da jagorantar ayyukan juriya na yanayi da sake fasalin manufofin muhalli a jihar.<ref>{{Cite web |last=Ismail |first=Nana |date=2025-01-06 |title=Kano's new environment commissioner pledges action for cleaner, greener city |url=https://dailypost.ng/2025/01/06/kanos-new-environment-commissioner-pledges-action-for-cleaner-greener-city/ |access-date=2025-11-26 |website=Daily Post Nigeria |language=en-US}}</ref> Hashim ya tsara manyan shirye-shiryen gandun daji da gyaran ƙasa, ya jagoranci ci gaban Manufofin Canjin Yanayi na Kano, kuma ya kafa wata kungiya mai zaman kanta da ake kira Gidauniyar Panacea. Ya wakilci Jihar Kano a taron yanayi na ƙasa da ƙasa ciki har da [[Taron Canjin Yanayi na Majalisar Dinkin Duniya]] da Taron Yanayi na Afirka. <ref>{{Cite web |last=Tracker |first=Nigerian |date=2024-12-16 |title=Kano Governor Nominates 31-Year-Old as Commissioner |url=https://nigeriantracker.com/2024/12/16/kano-governor-nominates-31-year-old-as-commissioner/ |access-date=2025-11-26 |website=Nigerian Tracker News |language=en-US}}</ref> Dahiru ta sami girmamawa na kasa da na kasa kamar ISTF Green Award a shekarar 2025. <ref>{{Cite web |date=2025-05-22 |title=Kano commissioner honored with ISTF Green Award, unveils major environmental reforms - SolaceBase |url=https://solacebase.com/kano-commissioner-honored-with-istf-green-award/ |access-date=2025-11-26 |language=en-US}}</ref>
== Rayuwa ta farko da ilimi ==
An kuma haifi Hashim kuma ya girma a cikin al'ummar Kurna na [[Kano (jiha)|Jihar Kano]], wani yanki wanda a lokacin ƙuruciyarsa ya kasance mai kyau amma daga baya ya sha wahala sosai.<ref>{{Cite web |last=Dahiru |first=Aliyu |date=2023-01-04 |title=Seeds Of Hope: How Tree Planting Is Making Kano Green |url=https://humanglemedia.com/seeds-of-hope-how-tree-planting-is-making-kano-green/ |access-date=2025-11-26 |website=HumAngle |language=en-US}}</ref> Ya horar da shi a matsayin likita (ya sami M.B.B.Ch. a [[Misra|Misira]] a 2019) kuma da farko ya yi aikin likita a Kano. Da yake shaida karuwar cututtukan numfashi da sauran cututtukani da ke da alaƙa da lalacewar muhalli, Hashim ya ci gaba da sha'awar magance tushen muhalli na matsalolin kiwon lafiyar jama'a.<ref>{{Cite web |last=Gabrielsson |first=Ida |date=2023-03-03 |title=Trees of hope: How Kurna people planted trees to adapt to the climate crisis |url=https://www.globalresiliencepartnership.org/treesofhope/ |access-date=2025-11-26 |website=Global Resilience Partnership |language=en-US}}</ref> Ya bi ƙarin horo a cikin jagorancin yanayi da kula da muhalli, yana sanya shi a tsakiya na kiwon lafiya da manufofin muhalli.
== Ayyukan muhalli da aikin ACReSAL ==
Da yake sauyawa daga aikin asibiti, Hashim ya shiga cikin shirye-shiryen kiyaye muhalli a [[Kano (jiha)|Kano]]. A cikin 2018, ya kafa Gidauniyar Panacea, ƙungiyar da ba ta gwamnati ba wacce ke mai da hankali kan dasa bishiyoyi da ilimin muhalli a cikin al'ummomi. Ta hanyar kamfen kamar #GreenUpKano da shirin makarantar "Catch Them Young", tushe ya shiga matasa na gida, shugabannin gargajiya, da manoma a dasa bishiyoyi da kuma kula da sararin samaniya.<ref>{{Cite web |last=Dahiru |first=Aliyu |date=2023-01-04 |title=Seeds Of Hope: How Tree Planting Is Making Kano Green |url=https://humanglemedia.com/seeds-of-hope-how-tree-planting-is-making-kano-green/ |access-date=2025-11-26 |website=HumAngle |language=en-US}}</ref> A cikin shekaru uku na farko, Gidauniyar Panacea an yaba da itace tare da dasa bishiyoyi sama da 100,000 a fadin [[Kano (jiha)|Jihar Kano]], sake farfado da filin makaranta, gefen hanyoyi, da sauran wuraren jama'a, da kuma inganta wayar da kan jama'a game da canjin yanayi.<ref>{{Cite web |last=Dahiru |first=Aliyu |date=2023-01-04 |title=Seeds Of Hope: How Tree Planting Is Making Kano Green |url=https://humanglemedia.com/seeds-of-hope-how-tree-planting-is-making-kano-green/ |access-date=2025-11-26 |website=HumAngle |language=en-US}}</ref>
A cikin 2023, an nada Hashim a matsayin mai kula da aikin don aikin Gidajen Yanayi na [[Kano (jiha)|Jihar Kano]] a cikin Semi-Arid Landscapes (ACReSAL) - shirin tabbatar da yanayin da Bankin Duniya ke tallafawa. A cikin wannan rawar, ya jagoranci gandun daji da kokarin sabunta ƙasa. A ƙarshen 2024, aikin Kano ACReSAL a ƙarƙashin jagorancin Hashim ya dasa [[Bishiya|itatuwa]] sama da miliyan biyu a yankunan karkara na jihar kuma ya sake farfado da kilomita 106 na shelterbelts (bishiyoyi masu iska) don yaki da hamada.<ref>{{Cite web |date=2024-10-01 |title=Climate Change: ACReSAL plants over 2m trees, rehabilitates 106 km of shelterbelt in Kano - SolaceBase |url=https://solacebase.com/acresal-plants-over-2m-trees-rehabilitates-106-km/ |access-date=2025-11-26 |language=en-US}}</ref> Har ila yau, aikin ya dawo da kimanin hekta 21,261 na ƙasar da ta lalace ta hanyar kamfen ɗin dasa bishiyoyi, wani abin da Bankin Duniya da ƙungiyar gudanarwa ta ACReSAL ta Najeriya suka yaba wa Hashim da tawagarsa.<ref>{{Cite web |date=2024-10-01 |title=Climate Change: ACReSAL plants over 2m trees, rehabilitates 106 km of shelterbelt in Kano - SolaceBase |url=https://solacebase.com/acresal-plants-over-2m-trees-rehabilitates-106-km/ |access-date=2025-11-26 |language=en-US}}</ref> Don ci gaba da waɗannan nasarorin, Hashim ya gabatar da shirye-shirye kamar kafa kungiyoyin muhalli a makarantu don ilimantar da matasa game da dorewa da kuma shigar da al'ummomin yankin cikin saka idanu da kare sabbin bishiyoyi da aka dasa.<ref>{{Cite web |last=Dahiru |first=Aliyu |date=2023-01-04 |title=Seeds Of Hope: How Tree Planting Is Making Kano Green |url=https://humanglemedia.com/seeds-of-hope-how-tree-planting-is-making-kano-green/ |access-date=2025-11-26 |website=HumAngle |language=en-US}}</ref> Ya sami lambar yabo ta jagoranci daga Majalisar Dokoki ta Majalisar Dokoki a shekarar 2024, yana nuna godiya ga kokarinsa na yaki da [[Canjin yanayi]] a [[Kano (jiha)|Jihar Kano]] <ref>{{Cite web |date=2024-12-06 |title=Media professionals honour Kano ACReSAL Project Coordinator - SolaceBase |url=https://solacebase.com/media-professionals-honour-kano-acresal-project-coordinator/ |access-date=2025-11-26 |language=en-US}}</ref>
== Kwamishinan Muhalli da Canjin Yanayi ==
A ƙarshen 2024, Gwamna [[Abba Kabir Yusuf]] ya zabi Dahiru Hashim ya zama Kwamishinan [[Kano (jiha)|Jihar Kano]] na Muhalli da [[Canjin yanayi]], kuma ya hau mulki a watan Janairun 2025. <ref>{{Cite web |last=Ismail |first=Nana |date=2025-01-06 |title=Kano's new environment commissioner pledges action for cleaner, greener city |url=https://dailypost.ng/2025/01/06/kanos-new-environment-commissioner-pledges-action-for-cleaner-greener-city/ |access-date=2025-11-26 |website=Daily Post Nigeria |language=en-US}}</ref> Bayan ya dauki nauyin ma'aikatar, Hashim ya tsara ajanda na karfafa mulkin muhalli, kula da gurɓataccen yanayi, da daidaita yanayin yanayi a jihar. Ɗaya daga cikin shirye-shiryensa na farko shine gabatar da sabbin dokokin kare muhalli da nufin hana gurɓataccen yanayi. A watan Afrilu na shekara ta 2025, ya bayyana wasu dokoki da ka'idoji da ke magance batutuwan kamar fitar da sharar masana'antu, zubar da shara ba tare da nuna bambanci ba, da bude zubar da ciki Wadannan matakan sun hada da Dokar Kula da Ruwan Muhalli ta [[Kano (jiha)|Jihar Kano]] 2022 da sabbin Dokokin Kula da Ruwar Gida da Ruwan Gidawa da Ruwan Ruwan Gishara na 2025, wanda ya ba da kayan aiki mafi tsauri game da masu gurbatawa <ref>{{Cite web |date=2025-05-14 |title=Kano govt intensifies efforts to combat environmental pollution with sensitization campaign - SolaceBase |url=https://solacebase.com/kano-govt-intensifies-efforts-to-combat-environmental-pollution-with-sensitization-campaign/ |access-date=2025-11-26 |language=en-US}}</ref> Hashim ya kaddamar da kamfen na wayar da jama'a na makonni takwas don ilimantar da mazauna, kasuwanci, da hukumomi game da bin sabbin dokokin muhalli.<ref>{{Cite web |last=Opanuga |first=Jimisayo |date=2025-04-09 |title=Kano unveils environmental protection laws to combat pollution |url=https://guardian.ng/news/nigeria/metro/kano-unveils-environmental-protection-laws-to-combat-pollution/ |access-date=2025-11-26 |website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Opanuga |first=Jimisayo |date=2025-04-09 |title=Kano unveils environmental protection laws to combat pollution |url=https://guardian.ng/news/nigeria/metro/kano-unveils-environmental-protection-laws-to-combat-pollution/ |access-date=2025-11-26 |website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News |language=en-US}}</ref> Ya kuma daidaita tare da bangaren shari'a na jihar don kafa kotunan muhalli masu tafi-da-gidanka don aiwatar da laifukan muhalli cikin sauri.<ref>{{Cite web |date=2025-05-14 |title=Kano govt intensifies efforts to combat environmental pollution with sensitization campaign - SolaceBase |url=https://solacebase.com/kano-govt-intensifies-efforts-to-combat-environmental-pollution-with-sensitization-campaign/ |access-date=2025-11-26 |language=en-US}}</ref> Wadannan gyare-gyare, suna jaddada wayar da kan jama'a da tilasta aiki, an tsara su ne don tabbatar da Kano mai tsabta, lafiya.
A matsayinsa na Kwamishina, Hashim ya ci gaba da inganta sauyin yanayi da manufofin daidaitawa. Musamman, ya tsara kuma ya goyi bayan Manufar Canjin Yanayi ta [[Kano (jiha)|Jihar Kano]], wanda aka kaddamar a watan Yunin 2025. <ref>{{Cite web |last=Kareem |first=Azeez |date=2025-06-20 |title=Kano govt unveils inclusive climate change policy |url=https://guardian.ng/news/kano-govt-unveils-inclusive-climate-change-policy/ |access-date=2025-11-26 |website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News |language=en-US}}</ref> Ya bayyana manufofin a matsayin taswirar dabarun da ke daidaita ci gaban Kano tare da manufofin yanayi na kasa da na duniya, kuma ya jaddada cewa aikin yanayi mai ma'ana yana buƙatar tsarin jagora.<ref>{{Cite web |last=NewsDesk |date=2025-06-20 |title=Kano Unveils Inclusive Climate Change Policy |url=https://environmentafricamag.com/2025/06/20/kano-unveils-inclusive-climate-change-policy/ |access-date=2025-11-26 |website=Environment Africa Magazine |language=en-US}}</ref> An haɓaka manufofin ta hanyar tsarin shiga wanda ya haɗa da akalla ma'aikatu takwas (gami da kiwon lafiya, kasuwanci, sufuri, da masana'antu) don tabbatar da cewa yana da cikakkiyar kuma mallakar al'umma.<ref>{{Cite web |last=Kareem |first=Azeez |date=2025-06-20 |title=Kano govt unveils inclusive climate change policy |url=https://guardian.ng/news/kano-govt-unveils-inclusive-climate-change-policy/ |access-date=2025-11-26 |website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News |language=en-US}}</ref> A karkashin jagorancin Hashim, Ma'aikatar Muhalli ta fara haɗa wannan manufofin yanayi a cikin dukkan bangarorin da suka dace da kuma sake nazarin dokokin muhalli na yanzu don ƙirƙirar cikakken shirin aiwatarwa.<ref>{{Cite web |last=Enoch |first=Stephen |date=2025-07-01 |title=Kano Climate Change Policy and Nigeria's Quest for a Greener Future |url=https://www.africannewspage.net/2025/07/nigeria-kano-climate-change-policy-and-quest-for-a-greener-future/ |access-date=2025-11-26 |website=African Newspage {{!}} Reporting Africa’s Development |language=en-US}}</ref> Masu lura sun lura cewa manufofin yanayi na Kano yana daya daga cikin shirye-shiryen matakin yanayi na farko a [[Najeriya]], wanda ya sanya jihar a matsayin jagora a cikin mulkin yanayi na gida.<ref>{{Cite web |last=Enoch |first=Stephen |date=2025-07-01 |title=Kano Climate Change Policy and Nigeria's Quest for a Greener Future |url=https://www.africannewspage.net/2025/07/nigeria-kano-climate-change-policy-and-quest-for-a-greener-future/ |access-date=2025-11-26 |website=African Newspage {{!}} Reporting Africa’s Development |language=en-US}}</ref>
Hashim also oversaw programs to boost climate resilience and urban greening. He launched annual mass tree-planting campaigns (such as a “3 Million Trees Planting” initiative flagged off in 2024) and secured government approval to strengthen forestry services.<ref>{{Cite web |date=2025-05-22 |title=Kano commissioner honored with ISTF Green Award, unveils major environmental reforms - SolaceBase |url=https://solacebase.com/kano-commissioner-honored-with-istf-green-award/ |access-date=2025-11-26 |language=en-US}}</ref> In 2025, he announced increases in the salaries and numbers of forest rangers in [[Kano (jiha)|Kano]], to enhance protection of forests against illegal logging.<ref>{{Cite web |date=2025-05-22 |title=Kano commissioner honored with ISTF Green Award, unveils major environmental reforms - SolaceBase |url=https://solacebase.com/kano-commissioner-honored-with-istf-green-award/ |access-date=2025-11-26 |language=en-US}}</ref> His ministry further pursued projects on waste management and the creation of a circular economy hub to tackle plastic waste (in line with World Environment Day commitments) and advocated for cleaner energy alternatives to reduce deforestation.<ref>{{Cite web |date=2023-09-04 |title=2023 Summit: Kano ACReSAL Project Coordinator joins other experts at Africa climate summit in Nairobi - SolaceBase |url=https://solacebase.com/kano-acresal-project-coordinator-graced-the-africa/ |access-date=2025-11-26 |language=en-US}}</ref>
== Gudanar da yanayi da haɗin gwiwar kasa da kasa ==
Dahiru Hashim has been active on the global stage as an environmental advocate. He has participated in multiple United Nations Climate Change Conferences as part of Nigeria’s delegation. Notably, he attended the COP27 summit in Sharm El-Sheikh, [[Misra|Egypt]] in 2022, where he represented [[Najeriya|Nigeria]] and contributed to discussions on sustainable solutions.<ref>{{Cite web |last=Tracker |first=Nigerian |date=2024-12-16 |title=Kano Governor Nominates 31-Year-Old as Commissioner |url=https://nigeriantracker.com/2024/12/16/kano-governor-nominates-31-year-old-as-commissioner/ |access-date=2025-11-26 |website=Nigerian Tracker News |language=en-US}}</ref> He was subsequently involved in the COP28 summit in [[Dubai (birni)|Dubai]] (2023) and COP29 in Baku, Azerbaijan (2024), sharing Kano State’s experiences in climate mitigation and learning from international best practices. Hashim is an official delegate to the UN Framework Convention on Climate Change (UNFCCC) and has been a member of the UNFCCC’s youth constituency, through which he amplifies youth perspectives in climate diplomacy.<ref>{{Cite web |last=Tracker |first=Nigerian |date=2024-12-16 |title=Kano Governor Nominates 31-Year-Old as Commissioner |url=https://nigeriantracker.com/2024/12/16/kano-governor-nominates-31-year-old-as-commissioner/ |access-date=2025-11-26 |website=Nigerian Tracker News |language=en-US}}</ref>
Baya ga tarukan sauyin yanayi na Majalisar Dinkin Duniya, Hashim ya kasance mamba a taron sauyin yanayi na Afirka da aka gudanar a [[Nairobi|birnin Nairobi]] na [[Kenya|kasar Kenya]] a watan Satumba na shekarar 2023. A wancan taro - wanda ya kira shugabannin Afirka da masana da kuma kungiyoyin farar hula don tafiyar da ayyukan sauyin yanayi na nahiyar - Hashim ya yi tsokaci kan shirye-shiryen sauyin yanayi na Kano. Ya ba da haske kan samar da tsaftataccen murhu na dafa abinci ga al’ummomin karkara don dakile saran gandun daji tare da jaddada hada kan al’umma a matsayin mabuɗin gina juriya a yankunan da ba su da ɓarke. <ref>{{Cite web |date=2023-09-04 |title=2023 Summit: Kano ACReSAL Project Coordinator joins other experts at Africa climate summit in Nairobi - SolaceBase |url=https://solacebase.com/kano-acresal-project-coordinator-graced-the-africa/ |access-date=2025-11-26 |language=en-US}}</ref> Kasancewarsa ya nuna rawar da 'yan wasan kasa ke takawa a cikin fa'idar yanayin yanayi. Hashim ya kuma yi aiki tare da cibiyoyin sadarwa na duniya daban-daban da shirye-shiryen horarwa: misali, an zabe shi a matsayin Fellow Leadership Fellow (Cohort 4), ta inda ya ba da kwarewar jagoranci don aiwatar da ayyukan yanayi a duniya. <ref>{{Cite web |last=Tracker |first=Nigerian |date=2024-12-16 |title=Kano Governor Nominates 31-Year-Old as Commissioner |url=https://nigeriantracker.com/2024/12/16/kano-governor-nominates-31-year-old-as-commissioner/ |access-date=2025-11-26 |website=Nigerian Tracker News |language=en-US}}</ref>
== Kyaututtuka da girmamawa ==
A watan Mayu na shekara ta 2025, ya karbi lambar yabo ta ISTF Green a taron International Society of Tropical Foresters (ISTF) Najeriya da aka gudanar a [[Kano (jiha)|Kano]].<ref>{{Cite web |date=2025-05-22 |title=Kano commissioner honored with ISTF Green Award, unveils major environmental reforms - SolaceBase |url=https://solacebase.com/kano-commissioner-honored-with-istf-green-award/ |access-date=2025-11-26 |language=en-US}}</ref> Wannan lambar yabo - wacce kwararru masu kula da gandun daji da muhalli suka bayar - ta girmama jagorancin Hashim na musamman wajen inganta dorewa da kiyaye gandun daji. A lokacin bikin bayar da kyautar, Hashim ya sadaukar da lambar yabo ga duk masu ruwa da tsaki da ke aiki don Kano mai kore, yana kiransa "sanin abin da muka cimma tare" <ref>{{Cite web |date=2025-05-22 |title=Kano commissioner honored with ISTF Green Award, unveils major environmental reforms - SolaceBase |url=https://solacebase.com/kano-commissioner-honored-with-istf-green-award/ |access-date=2025-11-26 |language=en-US}}</ref>
Tun da farko, a watan Disamba na shekara ta 2024, Majalisar Marubutan Shari'a (taron masu sana'a na kafofin watsa labarai na Majalisar Dokokin Najeriya) sun gabatar da Hashim tare da Kyautar Jagora.<ref>{{Cite web |date=2024-12-06 |title=Media professionals honour Kano ACReSAL Project Coordinator - SolaceBase |url=https://solacebase.com/media-professionals-honour-kano-acresal-project-coordinator/ |access-date=2025-11-26 |language=en-US}}</ref> Kyautar ta ambaci nasarorin da ya samu a matsayin mai kula da aikin Kano ACReSAL, musamman ma tasirin sa na sauyin yanayi a matakin jihar.<ref>{{Cite web |date=2024-12-06 |title=Media professionals honour Kano ACReSAL Project Coordinator - SolaceBase |url=https://solacebase.com/media-professionals-honour-kano-acresal-project-coordinator/ |access-date=2025-11-26 |language=en-US}}</ref> Bankin Duniya da masu kula da ACReSAL na Tarayyar Najeriya sun yaba wa Hashim don dawo da kadada sama da 21,000 na ƙasar da ta lalace a karkashin shirin ACReSAL.<ref>{{Cite web |date=2024-10-01 |title=Climate Change: ACReSAL plants over 2m trees, rehabilitates 106 km of shelterbelt in Kano - SolaceBase |url=https://solacebase.com/acresal-plants-over-2m-trees-rehabilitates-106-km/ |access-date=2025-11-26 |language=en-US}}</ref>
Hashim yana da alaƙa da ƙungiyoyin ƙwararru da kimiyya da yawa. Shi memba ne na Ƙungiyar Muhalli ta Najeriya kuma an san shi a matsayin Fellow na Cibiyar Gudanar da Kasuwanci da Nazarin Muhalli ta Afirka (FAIWMES).
== Dubi kuma ==
* [[Canjin yanayi a Najeriya]]
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Likitocin Najeriya]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
sw3ccd5rykxhfi6r6raq6686b7tvwdt
Calix Limited
0
121858
826113
820024
2026-04-24T23:04:12Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826113
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
Calix Limited kamfani ne na fasaha na Ostiraliya wanda fasaharsa ta asali "wuta" ce da aka gina a Bacchus Marsh wanda ke samar da "sabon zuma na ma'adinai". Fasahar Calix ta haɗa da aiki kan kama CO2 don magance ƙalubalen dorewar duniya a fannoni da dama, ciki har da maganin sharar gida, kiwon kamun kifi, adana makamashi mai zurfi da kuma samar da siminti/lemun tsami. [ana buƙatar ambato]
== Kayayyakin ==
Kayayyakin Calix sun hada da ACTI-Mag, BOOSTER-Mag da AQUA-Cal+.
* ACTI-Mag - Gudanar da Ruwa
* AQUA-Cal+ - Noma mai ɗorewa, tafkin & gyaran tafkin
* BOOSTER-Mag - Kare amfanin gona
== Tarihi ==
Asalin Calix ya fara ne a shekarar 2005, tare da aikin gyaran na'urar walƙiya. A shekarar 2007, an gina cibiyar gwajin na'urar farko don gwada abin da zai yiwu tare da cikakken kamfanin calciner na CFC 850 a Bacchus Marsh a shekarar 2011. A shekarar 2012, Calix ta sami wuraren haƙar ma'adinai a Myrtle Springs, Kudancin Ostiraliya. Tsakanin 2013 da 2017, Calix ta kafa masana'anta a Kudu maso Gabashin Asiya kuma ta sami kyaututtuka da kuɗaɗe da dama don fasahohin da suka ɗorewa, gami da binciken Battery mai zurfi, da aikace-aikacen Noma. Calix ta shiga cikin kasuwar musayar kuɗi ta Australiya (ASX) a shekarar 2018 kuma tare da haɗin gwiwar aikin LEILAC (Ƙananan Fitar da Iskar Gas da Siminti) a Turai, ta fara gina masana'antar gwaji a Lixhe, Belgium. A shekarar 2019, Calix ta mallaki kamfanin Inland Empire Resources da ke Amurka. [ana buƙatar ci gaba]
== Shirin LEILAC ==
Calix babban abokin tarayya ne a, kuma yana ba da mahimmancin fasaha ga, Project LEILAC (Low Emissions Intensity Lime & Cement), a matsayin wani ɓangare na Horizon 2020, shirin da Hukumar Tarayyar Turai ta kafa.<ref>{{Cite web |title=LEILAC Technology | Direct Separation of Emissions from Lime & Cement |url=https://www.project-leilac.eu/the-core-technology |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221011145550/https://www.project-leilac.eu/the-core-technology |archive-date=11 October 2022 |access-date=28 October 2019}}</ref>
== Bayanan kudi ==
Calix Limited is a listed Australian public company, having listed on the Australian Securities Exchange (ASX) in 2018. Prior to its listing, Calix was backed by investors including Och-Ziff Capital Management Group and Washington H Soul Pattinson. Since its foundation in 2005, Calix Limited has to date committed more than $40 million to commercialising its technologies and processes.{{Ana bukatan hujja|date=June 2025}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (June 2025)">citation needed</span></nowiki>'']</sup>
== Manazarta ==
{{Reflist}}
*
* [http://www.<i id=] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051223083554/http://www.<i/ |date=2005-12-23 }}Smithsonian.com/science-nature/Building-a-Better-World-With-Green-Cement.html" id="mwQQ" rel="mw:ExtLink nofollow">Gina Duniya mafi kyau tare da Green Cement, By Michael Rosenwald. Smithsonian, Disamba 2011
== Haɗin waje ==
* {{Official website|https://www.calix.global/}}
* [https://www.leilac.com/ Shirin LEILAC]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
hfjnyoqv0qybp4yccu1o28ypahews85
Chinneylove Eze
0
122645
826159
814198
2026-04-25T06:05:16Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826159
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Chinneylove Eze Ogunje''' (an haife ta a ranar 11 ga Agustan shekarar 1988) <ref name="Writer">{{Cite web |last=Staff Writer |date=2022-03-23 |title=Showmax spotlights ChinneyLove Eze: The young producer making hit Nollywood movies |url=https://stories.showmax.com/za/chinneylove-eze |access-date=2025-01-23 |website=Showmax Stories |language=en}}</ref> fitacciyar furodusa ce a Najeriya, darakta, kuma 'yar kasuwa. Fim ɗinta na farko [[Nollywood|na Nollywood]] shine fim ɗin 2013 ''mai suna The Cartel'' . A shekarar 2017, ta shirya fim ɗin da ya yi nasara ''[[Hire a man|mai suna Hire a Man]]'' . <ref name="Writer" />
Ita ce ta kafa kuma Shugaba na Chinneylove Eze Productions kuma ta samar da fina-finai kamar Hire a Woman, Devil in Agbada, Our Date for Christmas, Maduka Daughters, da Pretty Thief .
== Rayuwa ta farko da ilimi ==
An haifi Eze a ranar 11 ga watan Agustan shekarar 1988 a cikin iyalin Kirista na al'adun [[Inyamurai|Ibo]]. Ita ce ƙarama a cikin 'ya'ya mata huɗu na Mr. da Mrs. Eze kuma ta fito ne daga yankin karamar hukumar Aguata a [[Anambra|Jihar Anambra]], [[Najeriya]].
Ta fara karatunta a makarantar Twins Nursery da Firamare kuma ta ci gaba zuwa Kwalejin ƴan mata ta Gwamnatin Tarayya, [[Oyo (jiha)|Oyo]], inda ta kammala karatun sakandare. Daga baya ta halarci [[Jami'ar Benin]], inda ta sami digiri na farko a fannin tattalin arziƙi da ƙididdiga. <ref name=":0">{{Cite web |title=Afrikive |url=https://afrikive.com/people/2102/chinneylove-eze |access-date=2025-01-23 |website=afrikive.com }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== Ayyuka da alhakin zamantakewa ==
Eze ta fara aikinta a Nollywood a matsayin ƴar wasan kwaikwayo kafin ta shiga cikin samar da fim. Ta fara yin fim ne a shekarar 2013 tare da The Cartel, fim din Pan-Afirka wanda ya nuna simintin daga [[Afirka ta Kudu]], [[Ghana]], [[Tanzaniya|Tanzania]], da [[Najeriya]]. Fim din ya sami gabatarwa hudu a Kyautar Nollywood da kuma gabatarwa biyar a bikin fina-finai na Afirka da Academy Awards (ZAFAA). <ref name="Writer"/>
A shekara ta 2017, ta fara fitowa a matsayin mai gabatar da fina-finai a cikin fina-fallafin Najeriya tare da Hire a Man, fim ɗin da ya ci nasara a kasuwanci wanda ya sami gabatarwa da yawa kuma ya zama fim na Nollywood na 7 mafi girma a shekara.
Ta ci gaba da samar da ''Yuni'', wasan kwaikwayo na soyayya, a cikin 2018, kuma a cikin 2019, ta biyo baya tare da Hire a Woman, wanda ya zama ɗayan fina-finai mafi girma na Nollywood na wannan shekarar. A cikin shekara ta 2023, Eze ta sanya hannu kan yarjejeniya ta musamman tare da Amazon Prime bayan fitowar fina-finai biyu, Tenis Big Day da Devil in Agbada, dukansu biyu sun kasance don yawo a kan dandalin.<ref>{{Cite journal |last=Nif |title=Chinneylove Eze Productions |url=https://www.nifsummit.com/images/docs/CHINNEYLOVE_EZE_PRODUCTIONS.pdf |journal=Nifsummit}}</ref>
A watan Satumban shekarar 2023, Eze ta ba da sanarwar shirye-shiryen ƙarfafa akalla mata 150 a duk faɗin ƙasar a matsayin wani ɓangare na ƙoƙarin da take yi na ba da gudummawa ga al'umma.
== Rayuwa ta mutum ==
A watan Nuwamba na shekara ta 2013, Eze ta auri Kevwe Ogunje daga [[Delta (jiha)|Jihar Delta]] a wani bikin auren gargajiya. Dangi na kusa, abokai, da sanannun mutane daga [[Nollywood]] sun halarci taron, gami da [[Joke Silva|Ajoke Silva]], [[Rita Dominic]], [[Mike Ezuruonye]], Mercy Johnson, [[Nancy Isime]], [[Uche Jombo]], [[Uche Montana]], [[Ini Edo]], da [[Ayo Makun]], da sauransu. An yi alama da bikin ta hanyar nuna launi mai ban sha'awa, tare da baƙi da suka yi ado da tufafin "aso-ebi". An haifi ɗan farko na ma'auratan a watan Disamba na shekara ta 2024.
== Hotunan da aka zaɓa ==
{| class="wikitable" style="font-size:95%;"
!Shekara
!Fim din
!Masu ba da labari
|-
|2013
|''Kamfanin Kasuwanci''
|[[Mike Ezuruonye]], John Njamah
|-
|2016
|''Kawai A Yi Aure''
|Femi Jacobs, Zynnel Zuh, Belinda Effah (Grace Charis Bassey)
|-
|2017
|[[Hire a man|''Ka Yi hayar Mutum'']]
|Zynnel Zuh, Eyinna Nwigwe, [[Shafy Bello|Shaffy Bello]], [[Nancy Isime]], [[IK Ogbonna]]
|-
|2018
|''Yuni''
|[[Uche Jombo|Uche Jumbo]], [[Michelle Dede]], Empress Njamah, Toni Tones[[Toni Tones|Tunanin Toni]]
|-
|2019
|[[Hire a Woman (fim)|''Ɗauki Mace Mace Ma'aikaci'']]
|[[Nancy Isime]], [[Yul Edochie|Alex Ekubo]], [[Mike Godson]], [[Uzor Arukwe|Uzo Arukwe]]
|-
|2020
|''Lokacin da soyayya ta same ka''
|[[Mike Godson]], [[Rachel Oniga|Rachael Oniga]], [[Lilian Afegbai]], [[Esther Audu]]
|-
|2020
|''Makwabata''
|[[Tana Adelana]], Mofe Duncan
|-
|2021
|[[Hatsabibin Agbada|''Iblis a Agbada'']]
|[[Desmond Elliot]], [[Linda Osifo]], Erica Nlewedim, [[Efe Irele]], [[Nosa Rex]]
|-
|2021
|''Ranar Kirsimeti''
|Mofe Duncan, Mercy Johnson[[Mercy Johnson|Rahama Johnson]]
|-
|2022
|''Asirin Victoria''
|[[Uche Montana|Uche (Montana) Nwaefuna]], Chris Akwarandu, Chinneylove Eze
|-
|2022
|''Kafaya Faya''
|Mercy Johnson, [[Ebube Nwagbo]]
|-
|2023
|''Dalilin Ƙauna''
|Echelon Mbadiwe, Emem Inwang, Sam Maurice
|-
|2023
|''Labarin Ƙaunar Phil''
|[[Daniel Etim Effiong]], [[Uche Montana|Uche (Montana) Nwaefuna]]
|-
|2023
|''Biyu Za su Iya Wasan''
|Mimi Chaka, [[Daniel Etim Effiong]]
|-
|2023
|''Shugaba Chic''
|[[Sophie Alakija]], Etinosa Idemudia, Maurice Sam
|-
|2023
|''Don Gobe Mai Kyau''
|[[Ruth Kadiri]], Jarumi Daniels, Onyii Alex
|-
|2024
|''Shukari da kayan yaji''
|[[Ini Edo]], Elozonam
|-
|2024
|''Ƙaunar Mai Tsarki''
|Chinaye Nnebe, Clinton Joshua
|-
|2024
|''Bikinmu ne''
|[[Chioma Chukwuka]], Michael Dappa, [[Uche Jombo|Uche Jumbo]]
|-
|2024
|''A kan dukkan matsaloli''
|An samo asali ne daga garin [[Uche Montana|Uche (Montana) Nwaefuna]], Jerry Mudiaga
|-
|2024
|''Omego fam da daloli''
|Ray Emodi, Lilian Idoko
|-
|2024
|''Alan Poser''
|[[Bolaji Ogunmola]], [[IK Ogbonna]]
|-
|}
== Dubi kuma ==
* [[Jerin Jaruman Finafinan Najeriya|Jerin 'yan wasan kwaikwayo na Najeriya]]
* [[Jerin masu shirya fina-finai na Najeriya]]
== Manazarta ==
{{Reflist|2}}
== Haɗin waje ==
* Chinneylove EzeaIMDb
* Chinneylove Ezea kanInstagram
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1988]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
cjhwep09pl3785m49qcndrzu37pz5qa
Chawky Frenn
0
123132
826152
747289
2026-04-25T04:56:05Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826152
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Chawky Frenn''' ɗan ƙasar Lebanon ne mai zane, marubuci, kuma farfesa a fannin fasaha. <ref name=":0">{{Cite web |date=September 10, 2004 |title=Bone Structures |url=https://www.washingtoncitypaper.com/arts/article/13029669/bone-structures |access-date=2018-12-26 |website=Washington City Paper |language=en}}</ref> A halin yanzu yana koyar da fasaha a Jami'ar George Mason da ke arewacin Virginia. <ref name=":2">{{Cite web |title=Chawky Frenn {{!}} The School of Art |url=https://soa.gmu.edu/faculty-staff/chawkyfrenn/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190217031755/https://soa.gmu.edu/faculty-staff/chawkyfrenn/ |archive-date=2019-02-17 |access-date=2018-12-26 |website=soa.gmu.edu}}</ref> Zane-zanensa masu inganci suna da ƙarfi a fannin zamantakewa da siyasa. <ref name=":0" /> Frenn tsohon malamin Fulbright ne, <ref>{{Cite web |date=August 2017 |title=Fulbright Scholar Program |url=https://www.cies.org/grantee/chawky-frenn |access-date=2018-12-22 |website=Fulbright Scholar Program}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Through Fulbright scholarship, Mason professor shared his passion for life, art {{!}} George Mason |url=https://www2.gmu.edu/news/511701 |access-date=2019-01-19 |website=www2.gmu.edu |archive-date=2019-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190217031957/https://www2.gmu.edu/news/511701 |url-status=dead }}</ref> kuma a halin yanzu yana zaune a yankin Greater Washington, DC.
== Rayuwar farko da ilimi ==
An haifi Chawky Frenn a Zahlé, Lebanon. [1] Frenn ya yi ƙaura zuwa Amurka a shekarar 1981 [1] kuma ya zauna tsawon shekaru da dama a Boston, [2] inda ya yi karatun fasaha kuma ya sami digiri na BFA daga Kwalejin Fasaha da Zane ta Massachusetts [3] da ke Boston, Massachusetts, a shekarar 1985 kuma ya kammala karatun digiri na MFA a Tyler School of Art of Temple University da ke Philadelphia, Pennsylvania, [1] da kuma a Temple Abroad da ke Rome, Italiya, a shekarar 1988. [1]
Ya koyar da fasaha a Kwalejin Jihar Bridgewater da ke Bridgewater, Massachusetts; Kwalejin Fasaha ta Montserrat da ke Beverly, Massachusetts; <ref name=":1" /> da Jami'ar Edinboro ta Pennsylvania da ke Edinboro, Pennsylvania. <ref name=":1" /> A halin yanzu farfesa ne a Jami'ar George Mason da ke Fairfax, Virginia, <ref name=":2"/> inda ya sami kyautar Koyarwa ta Musamman a 2009. <ref>{{Cite web |date=August 2017 |title=Fulbright Scholar Program |url=https://www.cies.org/grantee/chawky-frenn |access-date=2018-12-22 |website=Fulbright Scholar Program}}</ref>
== Nunin Nunin ==
Frenn ya yi baje kolin fina-finai sosai <ref name=":2"/> a Amurka, Turai, Gabas ta Tsakiya, <ref name=":6">{{Cite web |title=Cynthia Nouhra Art Gallery, Beirut, Lebanon |url=https://www.cnag.me/?r=cnagArtist/view&id=6&artist=FRENN%20Chawky |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190302210322/https://www.cnag.me/?r=cnagArtist%2Fview&id=6&artist=FRENN%20Chawky |archive-date=2019-03-02 |access-date=2019-01-19 |website=www.cnag.me}}</ref> kuma manyan jaridu da manyan masu sukar fasaha sun yi nazari sosai kan aikinsa. <ref name=":4" /> <ref name=":3" /> An nuna ayyukansa a Cibiyar Fasaha ta Hoyt da ke New Castle, Pennsylvania; <ref name=":2" /> Gidan Tarihi na Fasaha na Housatonic <ref>{{Cite web |date=August 2017 |title=Fulbright Scholar Program |url=https://www.cies.org/grantee/chawky-frenn |access-date=2018-12-22 |website=Fulbright Scholar Program}}</ref> da ke Bridgeport, Connecticut; Gidan Tarihi na Fasaha na Erie da ke Erie, Pennsylvania; <ref name=":2" /> Gidan Tarihi na Fasaha na Arnot da ke Elmira, New York; <ref name=":2" /> da Gidan Tarihi na Sursock <ref>{{Cite web |title=Through Fulbright scholarship, Mason professor shared his passion for life, art {{!}} George Mason |url=https://www2.gmu.edu/news/511701 |access-date=2019-01-19 |website=www2.gmu.edu |archive-date=2019-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190217031957/https://www2.gmu.edu/news/511701 |url-status=dead }}</ref> da ke [[Beirut|Beirut, Lebanon]] .
Zane-zanen Frenn suna cikin tarin dindindin na Gidan Tarihi na Housatonic da ke Bridgeport, Connecticut <ref>{{Cite web |date=August 2017 |title=Fulbright Scholar Program |url=https://www.cies.org/grantee/chawky-frenn |access-date=2018-12-22 |website=Fulbright Scholar Program}}</ref> da [[Springfield Museum of Art|Gidan Tarihi na Springfield]] da ke Springfield, Ohio. <ref>{{Cite web |title=Through Fulbright scholarship, Mason professor shared his passion for life, art {{!}} George Mason |url=https://www2.gmu.edu/news/511701 |access-date=2019-01-19 |website=www2.gmu.edu |archive-date=2019-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190217031957/https://www2.gmu.edu/news/511701 |url-status=dead }}</ref>
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
5i7exf56c96z590wcp1bvg9bb8dw7dn
Frank Johnson (babban gari)
0
125812
826225
755533
2026-04-25T11:30:31Z
Hassseno m
44013
Gyara
826225
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Frank Johnson''' (27 ga Afrilu 1855 - 25 ga Afrilu 1921) ya kasance magajin garin Adelaide, Kudancin Ostiraliya daga 1907 zuwa 1909.
An haife shi a Titin Hindley, Adelaide, ɗan Thomas Johnson, a wani lokaci memba na West Adelaide da East Adelaide a Majalisar Dokokin Kudancin Ostiraliya. Ya yi karatu a Cibiyar Ilimi ta Adelaide ta JL Young, ya shiga kasuwancin yin takalman mahaifinsa a Titin King William, sannan ya zama fitaccen mai yin gwanjo.
Ya yi aiki a matsayin wakilin gundumar Gawler ta Majalisar Birnin Adelaide daga 1891 zuwa 1895, wani mukami da mahaifinsa ma ya taɓa riƙewa.
Ɗan'uwansa Thomas Johnson jr. (ya mutu a ranar 3 ga Nuwamba 1904) fitaccen ɗan kasuwa ne a Broken Hill.
Ɗan'uwansa Frederick Johnson shi ne magajin garin Charters Towers, Queensland.
Bai taɓa yin aure ba kuma 'yar uwarsa Mrs. NA Mayfield ta yi aiki a matsayin Lady Mayoress a lokacin da yake riƙe da muƙamin Lord Mayor.
Ya maye gurbin William Ashley Magarey a matsayin shugaban ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta kudancin Australia.
Ya kasance fitaccen mai jawabi a bainar jama'a kuma Freemason kuma shine shugaban Hukumar Kula da Hakora ta Kudancin Australia.[1]
== Manazarta ==
Personal" The Advertiser Monday 2 December 1907 p.6 accessed 14 February 2011
[[Rukuni:Haihuwan 1855]]
gc38v1qvfnu9dle9ndrbdjko6ng88ae
Christopher Bogdan
0
126564
826184
757607
2026-04-25T07:45:30Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826184
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Christopher Carl Bogdan''' ya yi ritaya daga rundunar sojin saman Amurka wanda ya yi aiki a matsayin [[Program executive officer|Babban Jami'in Shirin]] na Ofishin Shirin F-35 Lightning II a Arlington, Virginia . A baya, ya kasance Mataimakin Babban Jami'in Shirin. Kafin wannan, ya yi aiki a matsayin Babban Jami'in Shirin da Daraktan Shirin, [[Boeing KC-46 Pegasus|KC-46]] Tanker Modernization Directorate, Cibiyar Tsarin Jirgin Sama a Wright-Patterson Air Force Base a Dayton, Ohio.
== Ayyuka ==
An haife shi kuma ya girma a birnin New York, An naɗa Bogdan a matsayin laftanar na biyu a ranar 1 ga Yuni, 1983, a Kwalejin Sojojin Sama ta Amurka . Bayan kammala karatunsa, Bogdan ya ci gaba da zama fitaccen mai digiri na biyu daga makarantar jami'an rundunonin sojoji da ke sansanin sojojin sama na Maxwell da ke Alabama. Bogdan kuma fitaccen mai digiri ne a Makarantar Gwajin Jiragen Sama ta Amurka da ke sansanin sojojin sama na Edwards da ke California. Bogdan ya zama matukin jirgi mai gwaji tare da sama da sa'o'i 3,200 a cikin jiragen sama sama da 35, ciki har da KC-135, F-111 da F-16 . {{As of|2021}} , Bogdan babban mataimakin shugaban ƙasa ne a Booz Allen Hamilton.<ref>{{Cite web |title=Meet Chris |url=https://www.boozallen.com/d/bio/leadership/chris-bogdan.html |access-date=2021-09-12 |publisher=[[Booz Allen Hamilton]] |archive-date=2021-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210912231108/https://www.boozallen.com/d/bio/leadership/chris-bogdan.html |url-status=dead }}</ref>
== Ilimi ==
* 1983: Ya kammala karatu, digiri na farko na kimiyya a fannin injiniyan jirgin sama, Kwalejin Sojan Sama ta Amurka, Colorado Springs, Colorado
* 1989: Mai digiri na musamman, Makarantar Jami'in Squadron, Maxwell AFB, Alabama
* 1990: Mai digiri na musamman, Makarantar Jirgin Jirgin Sama ta Amurka, Edwards AFB, California
* 1994: Digiri na Masarautar Kimiyya a cikin gudanar da injiniya, tare da bambanci, Jami'ar Jihar California, Northridge
* 1995: Mai digiri na musamman, Air Command and Staff College, Maxwell AFB, Alabama
* 1998: Kwalejin Yakin Jirgin Sama, ta hanyar wasiƙa
* 2000: Mai digiri na musamman, digiri na Master of Science a cikin dabarun albarkatun kasa, Kwalejin Masana'antu na Sojoji, Fort Lesley J. McNair, Washington, DC
* 2005: Ci gaban Shirin Manajoji, Kwalejin Gudanar da Tsarin Tsaro, Fort Belvoir, Virginia
* 2006: Babban Jagorancin Sojojin Sama na Amurka, Cibiyar Jagoranci, Greensboro, North Carolina
* 2007: Darasi na Gudanar da Tsaro na Kasa, Makarantar Jama'a ta Maxwell, Jami'ar Syracuse, New York
* 2013: Darasi na Gudanar da Ayyuka na Cyber, Jami'ar Jirgin Sama, Maxwell AFB, Alabama
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
54srrdcwbzoum6fxnaesjp8nzqi8xwu
Charles H. Buehring
0
126572
826148
757621
2026-04-25T04:14:37Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826148
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Charles H. "Chad" Buehring''' (6 ga Oktoba, 1963 - 26 ga Oktoba, 2003) ya kasance Lieutenant Colonel na Sojojin Amurka wanda aka kashe a Baghdad a ranar 26 ga Oktoba. Ya kasance daga cikin manyan wadanda suka mutu a yakin Iraki. An sake sunan sansanin Udairi Camp Buehring don girmama shi a shekara ta 2004.
== Rayuwa ta farko da ilimi ==
An haife shi a ranar 6 ga Oktoba, 1963, Buehring ya girma ne a Winter Springs, Florida .
Buehring ya halarci The Citadel, ya kammala a 1985 tare da digiri na farko a kimiyyar siyasa.<ref name=":0">{{Cite web |date=2007-11-14 |title=Honor the fallen: Army Lt. Col. Charles H. Buehring |url=http://www.militarycity.com/valor/256871.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20071114092435/http://www.militarycity.com/valor/256871.html |archive-date=14 November 2007 |access-date=2025-02-13}}</ref><ref>{{Cite book}}</ref> Daga baya ya sami digiri na biyu a dangantakar kasa da kasa daga Jami'ar Troy da kuma zane-zane na soja da nazarin dabarun daga Air Command da Staff College.
== Ayyukan soja ==
Bayan kammala karatunsa daga The Citadel, an ba Buehring umurni a matsayin mataimakin na biyu, sojan ƙasa. Ayyukansa na farko ya kasance tare da 2-22nd Infantry Regiment, 10th Mountain Division a matsayin shugaban rukuni a Fort Benning, kuma daga baya a matsayin babban jami'in kamfanin a Fort Drum.<ref name=":1">{{Cite web |year=2003 |title=Biographical Sketch – Lt. Col. Charles H. Buehring |url=https://www.soc.mil/Memorial%20Wall/Bios/Buehring_Charles.pdf |website=U.S. Army 4th Military Information Support Group }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":2">{{Cite web |title=ARSOF Fallen: LTC Charles H. Buehring |url=https://arsof-history.org/fallen/2003_buehring_charles.html |access-date=2025-02-13 |website=arsof-history.org}}</ref>
A shekara ta 1989, ya kammala karatu daga Nazarin Sojoji na Musamman da Zaɓuɓɓuka kuma ya kammala karatu ne daga Kwalejin Sojoji ta Musamman a shekarar 1990. Ya kasance a Fort Bragg na shekaru da yawa, inda ya yi aiki a matsayin kwamandan aiki-detachment-alpha a cikin 3rd Battalion, 3rd Special Forces Group, kuma daga baya 4th Psychological Operations Group, yana jagorantar manufofi da yawa zuwa [[Botswana]].<ref name=":0"/> Ya kasance Ranger ya cancanci kuma yana da sau uku na Ranger, Sojoji na Musamman da Airborne.
== Rayuwa ta mutum ==
Buehring ya auri matarsa Alicia kuma yana da 'ya'ya maza biyu, kuma ya kasance mazaunin Fayetteville, North Carolina na dogon lokaci.<ref name=":6">{{Cite web |last=Basile |first=Tom |date=October 7, 2023 |title=Memories of sacrifice 20 years after the Al Rashid bombing |url=https://www.washingtontimes.com/news/2023/oct/27/memories-of-sacrifice-20-years-after-al-rashid-bom/ |access-date=2025-02-13 |website=[[The Washington Times]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite book}}</ref><ref>{{Cite book}}</ref> Ya kasance mai kula da 'yan kallo tare da Boy Scouts na Amurka.<ref name=":0"/>
== Mutuwa ==
A ranar 26 ga Oktoba, 2003, an kashe Buehring a lokacin wani harin grenade a kan [[Royal Tulip Al Rasheed Hotel|Otal din Rasheed]] a Baghdad, yana da shekaru 40. <ref name=":22">{{Cite web |title=ARSOF Fallen: LTC Charles H. Buehring |url=https://arsof-history.org/fallen/2003_buehring_charles.html |access-date=2025-02-13 |website=arsof-history.org}}</ref> <ref>{{Cite book}}</ref> Harin ya kai ga Mataimakin Sakataren Tsaro [[Paul Wolfowitz]], wanda ke zaune a otal ɗin.<ref>{{Cite book}}</ref> Buehring ya tura wani rukuni na 'yan uwansa Soja zuwa aminci kafin ya koma taga na otal dinsa don ya shiga abokan gaba, inda ya ji mummunan rauni.<ref name=":12">{{Cite web |year=2003 |title=Biographical Sketch – Lt. Col. Charles H. Buehring |url=https://www.soc.mil/Memorial%20Wall/Bios/Buehring_Charles.pdf |website=U.S. Army 4th Military Information Support Group }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":62">{{Cite web |last=Basile |first=Tom |date=October 7, 2023 |title=Memories of sacrifice 20 years after the Al Rashid bombing |url=https://www.washingtontimes.com/news/2023/oct/27/memories-of-sacrifice-20-years-after-al-rashid-bom/ |access-date=2025-02-13 |website=[[The Washington Times]] |language=en-US}}</ref>
An binne Buehring a Kabari na Arlington.<ref name=":0"/>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Matattun 2003]]
[[Rukuni:Haifaffun 1963]]
64yea4uvaxgfkd14ty3bo5h43qomtpy
Brandon Aubrey
0
126825
826065
758370
2026-04-24T20:10:12Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826065
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Brandon Scott Aubrey''' (an haife shi a ranar 14 ga watan Maris, shekara ta 1995) ɗan wasan Amurka ne mai wasanni da yawa wanda ke taka leda a matsayin mai buga wasan Dallas Cowboys na Kungiyar [[Kungiyar Kwallon Kafa|kwallon kafa]] ta Kasa (NFL). Ya buga wasan ƙwallon ƙafa na ƙwararru a matsayin mai tsakiya.
A cikin 2017, Toronto FC na Major League Soccer ne suka tsara Aubrey kuma suka buga wa Ƙungiyar ajiya kulob din wasa kafin su koma Bethlehem Steel FC. Daga nan sai ya sauya zuwa [[Kwallon ƙafa na Amurka]] kuma ya buga wa Birmingham Stallions na Kungiyar Kwallon Kafa ta Amurka (USFL) a 2022 da 2023 kafin Cowboys ta sanya hannu a 2023.
Tun lokacin da ya shiga NFL, Aubrey ya fito a matsayin daya daga cikin manyan 'yan wasa na league. Tare da kashi na ƙwallon ƙafa a filin wasa, Aubrey ya kasance na huɗu mafi daidaito a cikin tarihin NFL. {{Efn|Minimum 100 attempts. The only players with a higher career field goal percentage are [[Cameron Dicker]] ({{Percentage|128|137|1}}), [[Eddy Piñeiro]] ({{Percentage|138|154|1}}), and [[Justin Tucker]] ({{Percentage|417|468|1}}).<ref>{{Cite web |title=NFL Field Goal % Career Leaders (since 1938) |url=https://www.pro-football-reference.com/leaders/fg_perc_career.htm |access-date=December 16, 2023 |website=[[Pro Football Reference]] |language=en}}</ref>}} Aubrey kuma yana riƙe da rikodin NFL don mafi yawan burin filin da aka yi daga yadudduka 60 ko fiye, tare da shida.
== Ayyukan kwallon kafa ==
=== Ayyukan matasa ===
Aubrey ya buga wasan ƙwallon ƙafa na matasa tare da Dallas Texans SC . Ya jagoranci tawagar '95 daga 2008 zuwa 2010 kuma a lokacin da yake tare da tawagar, sun lashe kofin jihohi biyar, sun kasance masu cin kofin yanki a 2009, sun kasance manyan zakara na Classic League a 2009 da 2010, sun kasance 2009 Premier League West, kuma sun lashe kofen Gothia na 2008 (Sweden), 2009 Dallas Cup, 2009 Disney Showcase, da 2009 Tivoli Cup (Denmark). <ref name="Youth">{{Cite web |date=July 9, 2018 |title=Brandon Aubrey Notre Dame profile |url=https://fightingirish.com/roster/brandon-aubrey/ |access-date=October 15, 2023 |website=Notre Dame Athletics}}</ref> An sanya masa suna zuwa USSDA All-Select Team a cikin 2011-12 kuma ya taimaka musu lashe U17 Disney Showcase sau biyu.<ref name="Youth" />
Aubrey ya buga wasan farko na makarantar sakandare da kuma na biyu a Dallas Jesuit a [[Dallas|Dallas, Texas]] a cikin 2010 da 2011, inda aka ba shi suna Honorable Mention All-District a matsayin sabon shiga da kuma First Team All-Distrct a matsayin na biyu.<ref name="Youth"/>
=== Ayyukan kwaleji ===
Aubrey ya buga shekaru hudu na Kwallon ƙafa na kwaleji a Jami'ar Notre Dame tsakanin 2013 da 2016, inda a cikin 2016 aka kira Aubrey NSCAA Third Team All-American, NSCAA First Team All-South Region, First Team All'ACC, da NSCAA Academic All-American. Kungiyar ta 2013 ta lashe gasar zakarun kasa. <ref name="Youth"/>
=== Ayyukan sana'a ===
An zabi Aubrey a zagaye na farko (21st overall) na 2017 MLS SuperDraft ta Toronto FC. <ref name="mlssoccer">{{Cite web |last=Grossi |first=James |date=January 14, 2017 |title=Toronto FC "surprised" to see highly touted Brandon Aubrey fall to No. 21 |url=http://www.mlssoccer.com/post/2017/01/14/toronto-fc-surprised-see-highly-touted-brandon-aubrey-fall-no-21 |website=[[Major League Soccer]]}}</ref> An ba da rancen Aubrey ga ƙungiyar ta biyu, Toronto FC II, a cikin USL don kakar 2017.<ref>{{Cite web |last=Villella |first=Evan |date=January 10, 2018 |title=Steel add Brandon Aubrey to squad |url=https://www.brotherlygame.com/2018/1/10/16873942/bethlehem-steel-sign-brandon-aubrey |access-date=December 20, 2024 |website=Brotherly Game }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ya fara bugawa sana'a ta farko a ranar 25 ga Maris, 2017, ya fara bugawa Toronto FC II wasa da Phoenix Rising FC . <ref>{{Cite web |title=Brandon Aubrey profile |url=https://www.osdbsports.com/nfl/players/brandon-aubrey/110e6fe0-1c34-11ee-8294-af17faac15de |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20231224125838/https://www.osdbsports.com/nfl/players/brandon-aubrey/110e6fe0-1c34-11ee-8294-af17faac15de |archive-date=December 24, 2023 |access-date=December 24, 2023 |website=OSBD Sports}}</ref>
== Ayyukan kwallon kafa na Amurka ==
Bayan an sake shi daga Bethlehem Steel FC a cikin 2018, Aubrey ya yanke shawarar amfani da digiri daga Notre Dame don zama injiniyan software. Yayinda yake kallon wasan NFL a talabijin a cikin 2019, wani placekicker ya rasa burin filin kuma matar Aubrey ta gaya masa: "Za ku iya yin hakan. " <ref>{{Cite web |last=Villella |first=Evan |date=January 10, 2018 |title=Steel add Brandon Aubrey to squad |url=https://www.brotherlygame.com/2018/1/10/16873942/bethlehem-steel-sign-brandon-aubrey |access-date=December 20, 2024 |website=Brotherly Game }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Daga 2019 zuwa 2022, Aubrey ya yi aiki tare da tsohon mai tsere da kuma kocin tsere na Jihar Mississippi Brian Egan sau uku a mako. <ref name="x328">{{Cite web |last=Eisenberg |first=Jeff |date=December 20, 2023 |title=From 9-to-5 to the NFL: Brandon Aubrey's incredible journey to the Dallas Cowboys |url=https://sports.yahoo.com/from-9-to-5-to-the-nfl-brandon-aubreys-incredible-journey-to-the-dallas-cowboys-152808391.html |access-date=October 15, 2024 |website=Yahoo! Sports}}</ref>
=== Birmingham Stallions ===
==== Lokacin 2022 ====
Aubrey an tsara shi a matsayin placekicker ta [[Birmingham Stallions (2022)|Birmingham Stallions]] a cikin shirin [[United States Football League (2022)|USFL]] na 2022 kuma ya fara bugawa a matsayin ƙwararren ɗan wasan [[Kwallon ƙafa na Amurka]] a ranar 16 ga Afrilu, 2022. <ref name="m6532">{{Cite web |last=Shepkowski |first=Nick |date=February 24, 2022 |title=Notre Dame futboler drafted by USFL team |url=https://fightingirishwire.usatoday.com/2022/02/24/notre-dame-soccer-football-usfl-draft-aubrey-coney/ |access-date=October 15, 2024 |website=Fighting Irish Wire |publisher=USA Today}}</ref> Aubrey ya taka leda a dukkan wasanni 10 inda ya yi 18 daga cikin 22 da ya yi ƙoƙari (81.8%) da kuma 22 daga cikin 24 da ya yi ƙoƙarin samun maki (91.7%), wanda duka biyu suka jagoranci gasar. Har ila yau, yana da jagora 55 kickoffs tare da matsakaicin 66.5-yadi. A ranar 16 ga watan Yuni, an sanya wa Aubrey suna a cikin kungiyar All-USFL ta farko.<ref>{{Cite web |last=Villella |first=Evan |date=January 10, 2018 |title=Steel add Brandon Aubrey to squad |url=https://www.brotherlygame.com/2018/1/10/16873942/bethlehem-steel-sign-brandon-aubrey |access-date=December 20, 2024 |website=Brotherly Game }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Bayan sun lashe gasar Divisional Finals 31-17, Stallions sun doke Philadelphia Stars a [[2022 USFL championship game|Wasan zakarun USFL na 2022]] 33-30. A cikin wasan, Aubrey ya ci nasara a biyu daga cikin yunkurinsa uku tare da tsawon yadudduka 42 kuma ya yi uku daga cikin yukunin karin maki hudu.<ref>{{Cite web |title=Brandon Aubrey profile |url=https://www.osdbsports.com/nfl/players/brandon-aubrey/110e6fe0-1c34-11ee-8294-af17faac15de |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20231224125838/https://www.osdbsports.com/nfl/players/brandon-aubrey/110e6fe0-1c34-11ee-8294-af17faac15de |archive-date=December 24, 2023 |access-date=December 24, 2023 |website=OSBD Sports}}</ref>
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1995]]
==manazarta ==
8in815ww8npz5jgvr66k4i79pp4sp62
Boyne Valley zuwa Lakelands Greenway
0
126949
826060
758756
2026-04-24T19:54:28Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826060
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Kwarin Boyne zuwa Lakelands Greenway''' hanya ce [[Greenway (landscape)|mai kyau]] da kuma [[Rail trail|layin dogo]], a [[Ayilan (ƙasa)|Ireland]] . {{Convert|30|km}}an kammala hanyar a sassa daban-daban. <ref name="auto2">{{Cite web |date=31 October 2023 |title=Official Opening of the Boyne to Lakelands Greenway between Nobber and Kilmainhamwood |url=https://www.meath.ie/council/news/official-opening-of-the-boyne-to-lakelands-greenway-between-nobber-and-kilmainhamwood |website=Meath.ie }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> An kammala ta a watan Mayu na 2024, tana haɗa [[Navan]], [[County Meath]] zuwa [[Kingscourt]], [[County Cavan]], tare da [[Navan and Kingscourt Railway|layin dogo na Navan da Kingscourt]] da ya lalace.
== Sassan ==
Sassan da aka kammala sun haɗa wurin shakatawa na Navan's Blackwater Park zuwa Kilmainhamwood, <ref name="auto1">{{Cite web |date=1 December 2023 |title=24km of Boyne to Lakelands Greenway is now open |url=https://www.meathchronicle.ie/2023/12/01/24km-of-boyne-to-lakelands-greenway-is-now-open/ |website=[[Meath Chronicle]]}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Hogan |first=Laura |date=12 May 2024 |title=30km greenway connecting Meath and Cavan completed |url=https://www.rte.ie/news/regional/2024/0512/1448705-greenway-cavan-meath/ |work=[[RTÉ News]]}}</ref> ta hanyar [[Kilberry, County Meath|Kilberry]], <ref>{{Cite web |date=17 November 2020 |title=Boyne Valley to Lakelands Greenway |url=https://navancycling.ie/greenways/boynevalleytolakelands/ |website=Navan Cycling Initiative}}</ref> Wilkinstown, <ref name="auto">{{Cite web |date=31 October 2023 |title=Official Opening of the Boyne to Lakelands Greenway between Nobber and Kilmainhamwood |url=https://www.meath.ie/council/news/official-opening-of-the-boyne-to-lakelands-greenway-between-nobber-and-kilmainhamwood |website=Meath.ie }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Castletown KP, <ref>{{Cite web |date=December 2021 |title=Works now underway on Ireland's newest greenway as €500,000 also allocated |url=https://www.stickybottle.com/latest-news/works-now-underway-on-irelands-newest-greenway-as-e500000-also-allocated/ |website=StickyBottle.ie}}</ref> da Nobber . <ref name="auto1" />
== Tarihi ==
Layin reshen da aka gina a kan hanyar kore an ba shi izinin gina shi ne ta kamfanin Navan da Kingscourt Railway Co. a ranar 5 ga Yuli 1865, <ref>{{Cite news |last=Hogan |first=Laura |date=12 May 2024 |title=30km greenway connecting Meath and Cavan completed |url=https://www.rte.ie/news/regional/2024/0512/1448705-greenway-cavan-meath/ |work=[[RTÉ News]]}}</ref> kuma zai isa har zuwa Kilmainhamwood a ranar 1 ga Nuwamba 1872. Zai buɗe har zuwa ƙarshensa na ƙarshe a Kingscourt a ranar 1 ga Nuwamba 1875, <ref name="sigma">{{Cite web |title=Irish railways |url=https://www.railscot.co.uk/Ireland/Irish_railways.pdf |access-date=1 July 2024 |website=RAILSCOT.co.uk}}</ref> amma ana fatan za a iya faɗaɗa layin zuwa arewa. An kafa Kingscourt, Keady da Armagh Railway Co. a cikin 1900 don faɗaɗa layin dogo, <ref>{{Cite news |last=Hogan |first=Laura |date=12 May 2024 |title=30km greenway connecting Meath and Cavan completed |url=https://www.rte.ie/news/regional/2024/0512/1448705-greenway-cavan-meath/ |work=[[RTÉ News]]}}</ref> amma an yi watsi da sashin da ke tsakanin Kingscourt da Castleblayney a cikin 1902. <ref>{{Cite web |date=17 November 2020 |title=Boyne Valley to Lakelands Greenway |url=https://navancycling.ie/greenways/boynevalleytolakelands/ |website=Navan Cycling Initiative}}</ref> An ba da izinin Midland Great Western Railway (wanda ya sayi layin a 1888) don kammala layin zuwa Castleblayney a ranar 11 ga Agusta 1903, <ref>{{Cite news |last=Finegan |first=Noelle |title=Could Navan-Kingscourt Greenway attract 150,000 visitors a year? |url=https://www.meathchronicle.ie/2018/10/03/could-navan-kingscourt-greenway-attract-150000-visitors-a-year/ |access-date=3 November 2021 |work=[[Meath Chronicle]]}}</ref> amma a ƙarshe ba zai taɓa faruwa ba.
Layin zai sami babban tushen zirga-zirgar ababen hawa ne ta hanyar buɗe shinge a shekarar 1939 a Kingscourt don ba da damar jiragen ƙasa su ja Kingscourt Gypsum . <ref>{{Cite news |last=Hogan |first=Laura |date=12 May 2024 |title=30km greenway connecting Meath and Cavan completed |url=https://www.rte.ie/news/regional/2024/0512/1448705-greenway-cavan-meath/ |work=[[RTÉ News]]}}</ref> Za a dakatar da hidimar fasinjoji a layin a lokacin hunturu mai zafi na 1947 a ranar 27 ga Janairu kuma ba za a sake buɗe shi ba. <ref name="sigma"/> Layin zai daina ganin zirga-zirgar ababen hawa ba tare da gypsum ba a shekarar 1975 kuma a ƙarshe zai rufe a ranar 30 ga Oktoba 2001 bayan yajin aikin direba yayin da gypsum ya koma jigilar kaya a kan hanya . <ref>{{Cite news |last=Hogan |first=Laura |date=12 May 2024 |title=30km greenway connecting Meath and Cavan completed |url=https://www.rte.ie/news/regional/2024/0512/1448705-greenway-cavan-meath/ |work=[[RTÉ News]]}}</ref>
== Manazarta ==
j2c3p9eu7cp420huk1pvecpjm41ilgn
David Davies (mai sayar da tufafi)
0
127135
825942
759299
2026-04-24T17:24:58Z
Pharouqenr
25549
825942
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Sir David Sanders Davies''' JP (11 ga Mayu 1852 - 28 ga Fabrairu 1934) ɗan kasuwa ne na Welsh, ɗan kasuwa kuma ɗan siyasa na Jam'iyyar Liberal.
== Iyali da ilimi ==
David Sanders Davies ɗan John Owen Davies ne Ya yi karatu a Kwalejin Llandovery A shekara ta 1886, ya auri Jane Emily Gee kuma sun gina gidansu a Dolgelly a Merionethshire . Suna da 'yar daya wacce ta auri Lt-Col J E Lewis DSO.
== Ayyuka ==
Davies went into the textile business. By the end of the First World War he was described as a successful [[Manchester]] merchant. He became Governing Director of Pugh, Davies & Co. Ltd, Manchester wholesale milliners, warehousemen and textile merchants. Davies clearly acquired great wealth through his business interests. In 1913 he presented {{Convert|244|acre|km2}} of land near Denbigh, worth £5000, to the Welsh National Memorial Association for the building of a sanatorium for people suffering from [[Tarin fuka|Tuberculosis]]. He served for a while as the Treasurer of the Welsh National Memorial Association.
== Siyasa ==
=== Karamar hukuma ===
Davies ya shiga cikin harkokin kananan hukumomi. Ya taka muhimmiyar rawa a cikin majalisa da aikin ilimi a Denbighshire . Ya kasance Babban Sheriff na Denbighshire a 1915 .<ref>''Who was Who'', OUP 2007</ref> Ya kasance Shugaban Kotun daukaka kara da Kwamitin Fensho na Denbighshire County kuma ya yi aiki a matsayin Mai Shari'a na Zaman Lafiya.
=== Majalisar dokoki ===
An zabi Davies don yaƙi da Denbigh Division na Denbighshire a Babban zaben 1918 a matsayin Coalition Liberal . Ba shi da abokin hamayyarsa na Unionist, don haka ana zaton an ba shi lambar yabo ta Coalition. Ya lashe kujerar Aiki sauƙi a cikin gwagwarmaya madaidaiciya tare da Labour, inda ya sami kashi 83% na kuri'un.
Davies bai sake takara da Denbigh ba, yana nuna tun farkon kaka na 1921 cewa yana so ya tsaya a zaben na gaba (a wannan lokacin zai kasance shekaru 70). An ruwaito a wannan lokacin cewa wanda zai iya maye gurbinsa a matsayin dan takarar Coalition Liberal zai zama [[Alderman]] Walter Gummow Dodd, Shugaban Kwamitin Ilimi na Denbighshire . Duk da haka ba a zabi Dodd ba amma wani memba na Cibiyar Ilimi ta Denbighshire, [[John Cledwyn Davies]], ya lashe kujerar ga [[Lloyd George]] National Liberals.
== Daraja ==
Davies ya zama jarumi a cikin jerin sunayen girmamawa na Sabuwar Shekara ta 1918.
== Manazarta ==
bxm5kxd2r5aqf9hwqgb69vgpd8fmpey
825944
825942
2026-04-24T17:25:38Z
Pharouqenr
25549
/* Ayyuka */
825944
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Sir David Sanders Davies''' JP (11 ga Mayu 1852 - 28 ga Fabrairu 1934) ɗan kasuwa ne na Welsh, ɗan kasuwa kuma ɗan siyasa na Jam'iyyar Liberal.
== Iyali da ilimi ==
David Sanders Davies ɗan John Owen Davies ne Ya yi karatu a Kwalejin Llandovery A shekara ta 1886, ya auri Jane Emily Gee kuma sun gina gidansu a Dolgelly a Merionethshire . Suna da 'yar daya wacce ta auri Lt-Col J E Lewis DSO.
== Ayyuka ==
{{Gyara Fassara}}
Davies went into the textile business. By the end of the First World War he was described as a successful [[Manchester]] merchant. He became Governing Director of Pugh, Davies & Co. Ltd, Manchester wholesale milliners, warehousemen and textile merchants. Davies clearly acquired great wealth through his business interests. In 1913 he presented {{Convert|244|acre|km2}} of land near Denbigh, worth £5000, to the Welsh National Memorial Association for the building of a sanatorium for people suffering from [[Tarin fuka|Tuberculosis]]. He served for a while as the Treasurer of the Welsh National Memorial Association.
== Siyasa ==
=== Karamar hukuma ===
Davies ya shiga cikin harkokin kananan hukumomi. Ya taka muhimmiyar rawa a cikin majalisa da aikin ilimi a Denbighshire . Ya kasance Babban Sheriff na Denbighshire a 1915 .<ref>''Who was Who'', OUP 2007</ref> Ya kasance Shugaban Kotun daukaka kara da Kwamitin Fensho na Denbighshire County kuma ya yi aiki a matsayin Mai Shari'a na Zaman Lafiya.
=== Majalisar dokoki ===
An zabi Davies don yaƙi da Denbigh Division na Denbighshire a Babban zaben 1918 a matsayin Coalition Liberal . Ba shi da abokin hamayyarsa na Unionist, don haka ana zaton an ba shi lambar yabo ta Coalition. Ya lashe kujerar Aiki sauƙi a cikin gwagwarmaya madaidaiciya tare da Labour, inda ya sami kashi 83% na kuri'un.
Davies bai sake takara da Denbigh ba, yana nuna tun farkon kaka na 1921 cewa yana so ya tsaya a zaben na gaba (a wannan lokacin zai kasance shekaru 70). An ruwaito a wannan lokacin cewa wanda zai iya maye gurbinsa a matsayin dan takarar Coalition Liberal zai zama [[Alderman]] Walter Gummow Dodd, Shugaban Kwamitin Ilimi na Denbighshire . Duk da haka ba a zabi Dodd ba amma wani memba na Cibiyar Ilimi ta Denbighshire, [[John Cledwyn Davies]], ya lashe kujerar ga [[Lloyd George]] National Liberals.
== Daraja ==
Davies ya zama jarumi a cikin jerin sunayen girmamawa na Sabuwar Shekara ta 1918.
== Manazarta ==
halmuki5zhhob83ry4hchsac3u03lfk
825945
825944
2026-04-24T17:26:05Z
Pharouqenr
25549
/* Ayyuka */
825945
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Sir David Sanders Davies''' JP (11 ga Mayu 1852 - 28 ga Fabrairu 1934) ɗan kasuwa ne na Welsh, ɗan kasuwa kuma ɗan siyasa na Jam'iyyar Liberal.
== Iyali da ilimi ==
David Sanders Davies ɗan John Owen Davies ne Ya yi karatu a Kwalejin Llandovery A shekara ta 1886, ya auri Jane Emily Gee kuma sun gina gidansu a Dolgelly a Merionethshire . Suna da 'yar daya wacce ta auri Lt-Col J E Lewis DSO.
== Ayyuka ==
{{Gyara Fassara}}
Davies went into the textile business. By the end of the First World War he was described as a successful [[Manchester]] merchant. He became Governing Director of Pugh, Davies & Co. Ltd, Manchester wholesale milliners, warehousemen and textile merchants. Davies clearly acquired great wealth through his business interests. In 1913 he presented {{Convert|244|acre|km2}} of land near Denbigh, worth £5000, to the Welsh National Memorial Association for the building of a sanatorium for people suffering from [[Tarin fuka|Tuberculosis]]. He served for a while as the Treasurer of the Welsh National Memorial Association.
== Siyasa ==
=== Karamar hukuma ===
Davies ya shiga cikin harkokin kananan hukumomi. Ya taka muhimmiyar rawa a cikin majalisa da aikin ilimi a Denbighshire . Ya kasance Babban Sheriff na Denbighshire a 1915.<ref>''Who was Who'', OUP 2007</ref> Ya kasance Shugaban Kotun daukaka kara da Kwamitin Fensho na Denbighshire County kuma ya yi aiki a matsayin Mai Shari'a na Zaman Lafiya.
=== Majalisar dokoki ===
An zabi Davies don yaƙi da Denbigh Division na Denbighshire a Babban zaben 1918 a matsayin Coalition Liberal . Ba shi da abokin hamayyarsa na Unionist, don haka ana zaton an ba shi lambar yabo ta Coalition. Ya lashe kujerar Aiki sauƙi a cikin gwagwarmaya madaidaiciya tare da Labour, inda ya sami kashi 83% na kuri'un.
Davies bai sake takara da Denbigh ba, yana nuna tun farkon kaka na 1921 cewa yana so ya tsaya a zaben na gaba (a wannan lokacin zai kasance shekaru 70). An ruwaito a wannan lokacin cewa wanda zai iya maye gurbinsa a matsayin dan takarar Coalition Liberal zai zama [[Alderman]] Walter Gummow Dodd, Shugaban Kwamitin Ilimi na Denbighshire . Duk da haka ba a zabi Dodd ba amma wani memba na Cibiyar Ilimi ta Denbighshire, [[John Cledwyn Davies]], ya lashe kujerar ga [[Lloyd George]] National Liberals.
== Daraja ==
Davies ya zama jarumi a cikin jerin sunayen girmamawa na Sabuwar Shekara ta 1918.
== Manazarta ==
2d65gszy3g7xgohvqpeh5yvcjjp7p1e
825946
825945
2026-04-24T17:26:15Z
Pharouqenr
25549
/* Ayyuka */
825946
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Sir David Sanders Davies''' JP (11 ga Mayu 1852 - 28 ga Fabrairu 1934) ɗan kasuwa ne na Welsh, ɗan kasuwa kuma ɗan siyasa na Jam'iyyar Liberal.
== Iyali da ilimi ==
David Sanders Davies ɗan John Owen Davies ne Ya yi karatu a Kwalejin Llandovery A shekara ta 1886, ya auri Jane Emily Gee kuma sun gina gidansu a Dolgelly a Merionethshire . Suna da 'yar daya wacce ta auri Lt-Col J E Lewis DSO.
== Ayyuka ==
{{Gyara Fassara}}
Davies went into the textile business. By the end of the First World War he was described as a successful [[Manchester]] merchant. He became Governing Director of Pugh, Davies & Co. Ltd, Manchester wholesale milliners, warehousemen and textile merchants. Davies clearly acquired great wealth through his business interests. In 1913 he presented {{Convert|244|acre|km2}} of land near Denbigh, worth £5000, to the Welsh National Memorial Association for the building of a sanatorium for people suffering from [[Tarin fuka|Tuberculosis]]. He served for a while as the Treasurer of the Welsh National Memorial Association.
== Siyasa ==
=== Karamar hukuma ===
Davies ya shiga cikin harkokin kananan hukumomi. Ya taka muhimmiyar rawa a cikin majalisa da aikin ilimi a Denbighshire . Ya kasance Babban Sheriff na Denbighshire a 1915.<ref>''Who was Who'', OUP 2007</ref> Ya kasance Shugaban Kotun daukaka kara da Kwamitin Fensho na Denbighshire County kuma ya yi aiki a matsayin Mai Shari'a na Zaman Lafiya.
=== Majalisar dokoki ===
An zabi Davies don yaƙi da Denbigh Division na Denbighshire a Babban zaben 1918 a matsayin Coalition Liberal . Ba shi da abokin hamayyarsa na Unionist, don haka ana zaton an ba shi lambar yabo ta Coalition. Ya lashe kujerar Aiki sauƙi a cikin gwagwarmaya madaidaiciya tare da Labour, inda ya sami kashi 83% na kuri'un.
Davies bai sake takara da Denbigh ba, yana nuna tun farkon kaka na 1921 cewa yana so ya tsaya a zaben na gaba (a wannan lokacin zai kasance shekaru 70). An ruwaito a wannan lokacin cewa wanda zai iya maye gurbinsa a matsayin dan takarar Coalition Liberal zai zama Alderman Walter Gummow Dodd, Shugaban Kwamitin Ilimi na Denbighshire . Duk da haka ba a zabi Dodd ba amma wani memba na Cibiyar Ilimi ta Denbighshire, [[John Cledwyn Davies]], ya lashe kujerar ga [[Lloyd George]] National Liberals.
== Daraja ==
Davies ya zama jarumi a cikin jerin sunayen girmamawa na Sabuwar Shekara ta 1918.
== Manazarta ==
741n69rudy1m5apdtq7mbhwittrvlfk
825947
825946
2026-04-24T17:26:25Z
Pharouqenr
25549
/* Ayyuka */
825947
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Sir David Sanders Davies''' JP (11 ga Mayu 1852 - 28 ga Fabrairu 1934) ɗan kasuwa ne na Welsh, ɗan kasuwa kuma ɗan siyasa na Jam'iyyar Liberal.
== Iyali da ilimi ==
David Sanders Davies ɗan John Owen Davies ne Ya yi karatu a Kwalejin Llandovery A shekara ta 1886, ya auri Jane Emily Gee kuma sun gina gidansu a Dolgelly a Merionethshire . Suna da 'yar daya wacce ta auri Lt-Col J E Lewis DSO.
== Ayyuka ==
{{Gyara Fassara}}
Davies went into the textile business. By the end of the First World War he was described as a successful [[Manchester]] merchant. He became Governing Director of Pugh, Davies & Co. Ltd, Manchester wholesale milliners, warehousemen and textile merchants. Davies clearly acquired great wealth through his business interests. In 1913 he presented {{Convert|244|acre|km2}} of land near Denbigh, worth £5000, to the Welsh National Memorial Association for the building of a sanatorium for people suffering from [[Tarin fuka|Tuberculosis]]. He served for a while as the Treasurer of the Welsh National Memorial Association.
== Siyasa ==
=== Karamar hukuma ===
Davies ya shiga cikin harkokin kananan hukumomi. Ya taka muhimmiyar rawa a cikin majalisa da aikin ilimi a Denbighshire . Ya kasance Babban Sheriff na Denbighshire a 1915.<ref>''Who was Who'', OUP 2007</ref> Ya kasance Shugaban Kotun daukaka kara da Kwamitin Fensho na Denbighshire County kuma ya yi aiki a matsayin Mai Shari'a na Zaman Lafiya.
=== Majalisar dokoki ===
An zabi Davies don yaƙi da Denbigh Division na Denbighshire a Babban zaben 1918 a matsayin Coalition Liberal . Ba shi da abokin hamayyarsa na Unionist, don haka ana zaton an ba shi lambar yabo ta Coalition. Ya lashe kujerar Aiki sauƙi a cikin gwagwarmaya madaidaiciya tare da Labour, inda ya sami kashi 83% na kuri'un.
Davies bai sake takara da Denbigh ba, yana nuna tun farkon kaka na 1921 cewa yana so ya tsaya a zaben na gaba (a wannan lokacin zai kasance shekaru 70). An ruwaito a wannan lokacin cewa wanda zai iya maye gurbinsa a matsayin dan takarar Coalition Liberal zai zama Alderman Walter Gummow Dodd, Shugaban Kwamitin Ilimi na Denbighshire . Duk da haka ba a zabi Dodd ba amma wani memba na Cibiyar Ilimi ta Denbighshire, John Cledwyn Davies, ya lashe kujerar ga [[Lloyd George]] National Liberals.
== Daraja ==
Davies ya zama jarumi a cikin jerin sunayen girmamawa na Sabuwar Shekara ta 1918.
== Manazarta ==
10g6zktiw3l7izlchywnhr3tcqrslam
825948
825947
2026-04-24T17:26:35Z
Pharouqenr
25549
/* Ayyuka */
825948
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Sir David Sanders Davies''' JP (11 ga Mayu 1852 - 28 ga Fabrairu 1934) ɗan kasuwa ne na Welsh, ɗan kasuwa kuma ɗan siyasa na Jam'iyyar Liberal.
== Iyali da ilimi ==
David Sanders Davies ɗan John Owen Davies ne Ya yi karatu a Kwalejin Llandovery A shekara ta 1886, ya auri Jane Emily Gee kuma sun gina gidansu a Dolgelly a Merionethshire . Suna da 'yar daya wacce ta auri Lt-Col J E Lewis DSO.
== Ayyuka ==
{{Gyara Fassara}}
Davies went into the textile business. By the end of the First World War he was described as a successful [[Manchester]] merchant. He became Governing Director of Pugh, Davies & Co. Ltd, Manchester wholesale milliners, warehousemen and textile merchants. Davies clearly acquired great wealth through his business interests. In 1913 he presented {{Convert|244|acre|km2}} of land near Denbigh, worth £5000, to the Welsh National Memorial Association for the building of a sanatorium for people suffering from [[Tarin fuka|Tuberculosis]]. He served for a while as the Treasurer of the Welsh National Memorial Association.
== Siyasa ==
=== Karamar hukuma ===
Davies ya shiga cikin harkokin kananan hukumomi. Ya taka muhimmiyar rawa a cikin majalisa da aikin ilimi a Denbighshire . Ya kasance Babban Sheriff na Denbighshire a 1915.<ref>''Who was Who'', OUP 2007</ref> Ya kasance Shugaban Kotun daukaka kara da Kwamitin Fensho na Denbighshire County kuma ya yi aiki a matsayin Mai Shari'a na Zaman Lafiya.
=== Majalisar dokoki ===
An zabi Davies don yaƙi da Denbigh Division na Denbighshire a Babban zaben 1918 a matsayin Coalition Liberal . Ba shi da abokin hamayyarsa na Unionist, don haka ana zaton an ba shi lambar yabo ta Coalition. Ya lashe kujerar Aiki sauƙi a cikin gwagwarmaya madaidaiciya tare da Labour, inda ya sami kashi 83% na kuri'un.
Davies bai sake takara da Denbigh ba, yana nuna tun farkon kaka na 1921 cewa yana so ya tsaya a zaben na gaba (a wannan lokacin zai kasance shekaru 70). An ruwaito a wannan lokacin cewa wanda zai iya maye gurbinsa a matsayin dan takarar Coalition Liberal zai zama Alderman Walter Gummow Dodd, Shugaban Kwamitin Ilimi na Denbighshire . Duk da haka ba a zabi Dodd ba amma wani memba na Cibiyar Ilimi ta Denbighshire, John Cledwyn Davies, ya lashe kujerar ga Lloyd George National Liberals.
== Daraja ==
Davies ya zama jarumi a cikin jerin sunayen girmamawa na Sabuwar Shekara ta 1918.
== Manazarta ==
040x03glsikolii5p0w8kp5b3l4s3zr
825949
825948
2026-04-24T17:26:54Z
Pharouqenr
25549
/* Ayyuka */
825949
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Sir David Sanders Davies''' JP (11 ga Mayu 1852 - 28 ga Fabrairu 1934) ɗan kasuwa ne na Welsh, ɗan kasuwa kuma ɗan siyasa na Jam'iyyar Liberal.
== Iyali da ilimi ==
David Sanders Davies ɗan John Owen Davies ne Ya yi karatu a Kwalejin Llandovery A shekara ta 1886, ya auri Jane Emily Gee kuma sun gina gidansu a Dolgelly a Merionethshire . Suna da 'yar daya wacce ta auri Lt-Col J E Lewis DSO.
== Ayyuka ==
{{Gyara Fassara}}
Davies went into the textile business. By the end of the First World War he was described as a successful [[Manchester]] merchant. He became Governing Director of Pugh, Davies & Co. Ltd, Manchester wholesale milliners, warehousemen and textile merchants. Davies clearly acquired great wealth through his business interests. In 1913 he presented {{Convert|244|acre|km2}} of land near Denbigh, worth £5000, to the Welsh National Memorial Association for the building of a sanatorium for people suffering from [[Tarin fuka|Tuberculosis]]. He served for a while as the Treasurer of the Welsh National Memorial Association.
== Siyasa ==
=== Karamar hukuma ===
Davies ya shiga cikin harkokin kananan hukumomi. Ya taka muhimmiyar rawa a cikin majalisa da aikin ilimi a Denbighshire . Ya kasance Babban Sheriff na Denbighshire a 1915.<ref>''Who was Who'', OUP 2007</ref> Ya kasance Shugaban Kotun daukaka kara da Kwamitin Fensho na Denbighshire County kuma ya yi aiki a matsayin Mai Shari'a na Zaman Lafiya.
=== Majalisar dokoki ===
An zabi Davies don yaƙi da Denbigh Division na Denbighshire a Babban zaben 1918 a matsayin Coalition Liberal . Ba shi da abokin hamayyarsa na Unionist, don haka ana zaton an ba shi lambar yabo ta Coalition. Ya lashe kujerar Aiki sauƙi a cikin gwagwarmaya madaidaiciya tare da Labour, inda ya sami kashi 83% na kuri'un.
Davies bai sake takara da Denbigh ba, yana nuna tun farkon kaka na 1921 cewa yana so ya tsaya a zaben na gaba (a wannan lokacin zai kasance shekaru 70). An ruwaito a wannan lokacin cewa wanda zai iya maye gurbinsa a matsayin dan takarar Coalition Liberal zai zama Alderman Walter Gummow Dodd, Shugaban Kwamitin Ilimi na Denbighshire . Duk da haka ba a zabi Dodd ba amma wani memba na Cibiyar Ilimi ta Denbighshire, John Cledwyn Davies, ya lashe kujerar ga Lloyd George National Liberals.
== Daraja ==
Davies ya zama jarumi a cikin jerin sunayen girmamawa na Sabuwar Shekara ta 1918.
== Manazarta ==
{{Reflist}}
pm9n7vwk4rwzuyxplphl6a3wbnjp3q8
Cheonggyecheon
0
127192
826153
801798
2026-04-25T05:09:33Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826153
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Cheonggyecheon''' ( Korean , {{Convert|10.9|km|mi|-long}} [[Korama|rafi]] da sararin jama'a a tsakiyar birnin Seoul, Koriya ta Kudu. Wani rafi na halitta da ya samo asali daga kwarin Suseongdong da ke Inwangsan, an kula da shi a tarihi a matsayin wani ɓangare na farkon magudanar ruwa na Seoul har zuwa tsakiyar ƙarni na 20, lokacin da ci gaban tattalin arziki mai sauri bayan Yaƙin Koriya da tabarbarewar yanayi ya haifar da cika rafin da siminti da gina babbar hanya mai tsayi, Cheonggye Expressway, a madadinsa. A shekara ta 2003, gwamnatin birnin ta fara aikin sabunta birane don cire babbar hanyar da kuma gyara rafin, wanda aka kammala a shekarar 2005 akan kuɗi sama da ₩386 billion (kimanin dala miliyan 281 na Amurka).
Aikin gyaran Cheonggyecheon da farko ya jawo suka daga jama'a, amma tun lokacin da aka buɗe shi a shekarar 2005, ya shahara tsakanin mazauna da masu yawon buɗe ido .
== Yanayin ƙasa ==
Cheonggyecheon shine {{Cvt|10.84|km|mi}} [[Korama|rafi]] yana gudana daga yamma zuwa gabas ta cikin [[Downtown Seoul|tsakiyar birnin Seoul]], <ref>{{Cite web |title=Cheonggyecheon (Stream) |url=https://www.sisul.or.kr/global/main/en/sub/cheonggyecheon.jsp |access-date=Oct 16, 2024 |website=sisul.or.kr |series=Facility management |publisher=Seoul Facilities Corporation |archive-date=December 27, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241227125130/http://www.sisul.or.kr/global/main/en/sub/cheonggyecheon.jsp |url-status=dead }}</ref> sannan ya haɗu da [[Jungnangcheon]], wanda ke haɗuwa da [[Han River (Korea)|Kogin Han]] kuma ya kwarara cikin [[Yellow Sea|Tekun Rawaya]] . <ref>{{Cite web |last=Jones |first=Terril |date=Apr 12, 1987 |title=Cleanup Makes It a Source of National Pride : Seoul's Once-Dead Han River Brought Back to Life |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1987-04-12-mn-1042-story.html |access-date=2023-08-18 |website=[[Los Angeles Times]] |language=en-US}}</ref>
== Tarihi ==
[[Fayil:Cheonggyecheon_1904.jpg|left|thumb|198x198px|Cheonggyecheon a shekarar 1904]]
An sanya wa rafin suna ''Gaecheon'' ("rafi mai buɗewa") bayan aikin gyara na farko don gina tsarin magudanar ruwa a lokacin Joseon. Aikin, wanda ya haɗa da haƙa da ƙarfafa gefen rafin da gina gadoji, ana gudanar da shi duk bayan shekaru 2-3 a wannan lokacin daga zamanin Taejong, sarki na uku na Joseon. Sarki Yeongjo ya ɗauki nauyin aikin gyara a matsayin aikin ƙasa.
An sake wa Gaecheon suna zuwa Cheonggyecheon, sunan da ake amfani da shi a yanzu, lokacin da Koriya ke ƙarƙashin mulkin Japan . A wannan lokacin, matsalolin kuɗi sun kawo cikas kuma sun hana sojojin Japan rufe kogin duk da yunƙurin da aka yi na yin hakan sau da yawa. <ref name="sisul.or.kr">{{Cite web |title=Official website of Cheonggyecheon |url=http://english.sisul.or.kr/grobal/cheonggye/eng/WebContent/index.html |access-date=Nov 21, 2010 |website=english.sisul.or.kr |language=ko |archive-date=February 16, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150216054737/http://english.sisul.or.kr/grobal/cheonggye/eng/WebContent/index.html |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Cheonggyecheon (Stream) |url=https://www.sisul.or.kr/global/main/en/sub/cheonggyecheon.jsp |access-date=Oct 16, 2024 |website=sisul.or.kr |series=Facility management |publisher=Seoul Facilities Corporation }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
Bayan Yaƙin Koriya, mutane da yawa sun yi ƙaura zuwa Seoul don neman abin rayuwa kuma suka zauna a gefen rafin a cikin gidaje marasa kyau. Shara, yashi, da sharar gida, da kuma mummunan yanayi da ya haifar da mummunan yanayi ga birnin. An rufe rafin da siminti tsawon shekaru 20 tun daga shekarar 1958, kuma an gina shi da siminti mai {{Cvt|5.6|km|mi|-long}}, {{Cvt|16|m|ft|-wide}}An kammala hanyar da aka gina a 1976. Yankin ya zama misali na nasarar masana'antu da kuma sabunta Koriya ta Kudu. <ref name="sisul.or.kr"/>
== Maidowa ==
[[Fayil:Seoul-Restoration_site_02.jpg|left|thumb|Ana gyara Cheonggyecheon a shekarar 2005]]
A watan Yulin 2003, Magajin Garin Seoul Lee Myung-bak, ya ƙaddamar da wani aiki don cire babbar hanyar da ta yi tsayi da kuma gyara magudanar ruwa. Babban aiki ne tunda dole ne a cire babbar hanyar kuma shekaru na sakaci da haɓakawa sun bar rafin ya bushe kusan. Ana fitar da tan 120,000 na ruwa kowace rana daga Kogin Han, magudanar ruwa, da kuma ruwan ƙarƙashin ƙasa daga tashoshin jirgin ƙasa. <ref>{{Cite web |title=Cheonggyecheon (Stream) |url=https://www.sisul.or.kr/global/main/en/sub/cheonggyecheon.jsp |access-date=Oct 16, 2024 |website=sisul.or.kr |series=Facility management |publisher=Seoul Facilities Corporation }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
Aikin Maido da Cheonggyecheon ya sami kyautar Veronica Rudge Green Prize a Tsarin Birane a shekarar 2010 daga Makarantar Digiri ta Zane ta [[Jami'ar Harvard]] . <ref name="landscapeperformance">
{{Cite web |date= |title=Cheonggyecheon Stream Restoration Project |url=https://www.landscapeperformance.org/case-study-briefs/cheonggyecheon-stream-restoration-project |access-date=Oct 16, 2024 |website=landscapeperformance.org}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Cheonggyecheon (Stream) |url=https://www.sisul.or.kr/global/main/en/sub/cheonggyecheon.jsp |access-date=Oct 16, 2024 |website=sisul.or.kr |series=Facility management |publisher=Seoul Facilities Corporation }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== Hotunan Hotuna ==
<gallery mode="packed" heights="140">
Fayil:Seoul-Cheonggyecheon-01.jpg|alt=The beginning of Cheonggyeocheon| Farkon Cheonggyeocheon
Fayil:Cheonggyecheon_evening_2.jpg|alt=The beginning of Cheonggyeocheon, evening time| Farkon Cheonggyeocheon, lokacin yamma
Fayil:Seoul-01_(xndr).jpg|alt=Cheonggyeocheon flowing through Seoul| Cheonggyeocheon yana gudana ta cikin Seoul
Fayil:서울의_야경_2.jpg|alt=The Cheonggye at night| Cheonggye da daddare
Fayil:Cheonggyecheon_around_Mojeongyo,_Seoul_(모전교_부근_청계천).JPG|alt=Cheonggye near Mojeongyo bridge| Cheonggye kusa da gadar Mojeongyo
Fayil:Cheonggyecheon_stream_4.jpg|alt=A mid-stream water feature| Tsarin ruwa na tsakiyar rafi
</gallery>
== Manazarta ==
bp1cwle72pxchgxguji032fozafnmo8
Brian Kenneth Hobbs
0
127290
826070
759607
2026-04-24T20:34:59Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826070
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Brian Kenneth Hobbs''' (1937-2004) likita ne a [[Adelaide]], Kudancin Australia kuma shugaban kungiyar Community Aid Abroad . Ya kasance mai mahimmanci a cikin lafiyar Aboriginal a Ostiraliya.
== Rayuwa ta farko da ilimi ==
An haife shi ga Norman Theodore Hobbs, mai kula da lambu, da Dorothy Ada (née Weedon), malamar makaranta, a Aljanna, Kudancin Australia, al'umma mai kula da kayan lambu a gefen [[Adelaide]], Brian Hobbs ya halarci Makarantar Firamare ta Campbelltown da Kwalejin Prince Alfred, inda ya shiga bayan iyalin suka koma Victor Harbour.
Bayan karatun sakandare, Hobbs ya halarci Jami'ar Adelaide don nazarin magani kuma ya kammala karatu tare da digiri na farko na Medicine, Bachelor of Surgery.
== Ayyuka ==
Bayan kammala karatunsa daga makarantar likita, Hobbs ya yi aiki kuma ya horar da aikin tiyata a [[Landan]] da [[Edinburgh]]. Lokacin da ya koma Ostiraliya, ya fara aiki a kan kansa a Colonel Light Gardens, inda ya shafe shekaru 26 a matsayin GP na iyali. Daga baya, ya yi aiki don Taimako na Bayanai da [[Aboriginal Health Organisation|Kungiyar Lafiya ta Aboriginal]] kuma a matsayin likita mai nisa a tsakiyar Ostiraliya.
Ya yi ritaya zuwa Aldgate sannan Hindmarsh Island a Kudancin Australia.
=== Ayyukan al'umma da ci gaba ===
Baya ga aikinsa a matsayin GP, Hobbs ya kasance co-kafa Medic Alert a Ostiraliya da Cibiyar Kiwon Lafiya ta Clovelly Park a kudancin Adelaide, kuma ya koyar a [[Jami'ar Flinders]], inda ya rike matsayin Mai Kula da girmamawa a Medicine, da Ziyarar GP.
Hobbs ya yi aiki a mafi yawan rayuwarsa tare da Community Aid Abroad da magajinsa Oxfam Australia, yana aiki a matsayin Shugaban Kudancin Australia, Shugaban Kasa, da Shugaban Kasuwancin CAA.[1] Ya taimaka wajen shawo kan Ministan Harkokin Waje na lokacin Bill Hayden don janye taimako ga gwamnatin Habasha a lokacin 'yaƙin basasa' da Eritrea, kuma ya kasance baƙo mai yawa a shirye-shiryen rediyo da talabijin na yanzu na Kamfanin Watsa Labarai na Australiya, musamman "PM" a Rediyo na Kasa da "Nationwide" a Channel 2. An kuma yi masa tambayoyi sau da yawa ga jaridu na ƙasa da na gida na Australiya, musamman "The Australian" da "The Advertiser", kan batutuwan taimakon kasashen waje da ci gaba.
Hobbs ya kasance co-kafa na Ayyukan Taimako na Ci Gaban Duniya, wani mai ba da shawara na Oxfam Australia, kuma an kira shi a matsayin "Majalisar Jagora" ta Community Aid Alliance.<ref>Pitt H H, Wicks M N (1977)</ref> Ya kuma kasance memba mai kafa kuma Shugaban kungiyar Schuss Ski Club, wanda ya zama wakilin wakilin masu tseren kankara a Kudancin Australia.<ref>Pitt H H, Wicks M N (1977)</ref>
== Manazarta ==
* Susan Blackburn, Practical Visionaries: Nazarin Taimako na Al'umma a kasashen waje, Melbourne Univ Press, (1994).
* H. H. Pitt da M. N. Wicks, The Pitt Family of Payneham (Adelaide, 1977)
* [https://web.archive.org/web/20060523193617/http://www.oxfam.org.au/oxfamnews/may_2004/community.html Oxfam News, Mayu 2004 (Obituary)]
* Kamfanin Watsa Labarai na Australian: Kasar Duniya
* Kamfanin Watsa Labarai na Rediyo na Kasa: Shirin PM
* Kamfanin Watsa Labarai na Australiya Tarihin Rediyo na Gida: 891 5AN Shirin Rediyo Na Yankin Adelaide
* Tarihin Kamfanin Labarai
* [http://www.communityaid.org.in Ƙungiyar Taimako ta Al'umma]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* "Lafiyar matasa Aborigines: Rahoto game da lafiyar Aborigines masu shekaru 12 zuwa 25", Shirin Binciken Matasa na Kasa, Ma'aikatar Ayyuka, Ilimi da Horarwa ta Gwamnatin Australiya (Hobart: National Clearinghouse for Youth Studies, 1992) {{ISBN|1-875236-12-0}}
[[Rukuni:Haifaffun 1937]]
mgeyvz6ghan5okz4lkysnuyfql9kx17
Brigitte Dzogbenuku
0
127442
826074
789019
2026-04-24T20:57:01Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826074
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Ms. Brigitte Dzogbenuku''' 'yar siyasa ce kuma sarauniyar kyau [[Ghana|ta ƙasar Ghana]] wadda ta lashe gasar Miss Ghana a shekarar 1990.<ref>{{Cite web |title=Past Winners {{!}} Miss Ghana |url=https://missghana.com.gh/past-winners/ |access-date=2021-01-10 |language=en-US}}</ref> A shekarar 2020, ita ce 'yar takarar shugaban ƙasa a jam'iyyar Progressive People's Party.<ref>{{Cite web |last=Kwakofi |first=Edwin |date=2016-08-04 |title=Former Miss Ghana Brigitte Dzogbenuku named Nduom's running-mate |url=http://citifmonline.com/2016/08/04/former-miss-ghana-brigitte-dzogbenuku-named-nduoms-running-mate/ |access-date=2016-08-04 |website=citifmonline |archive-date=2016-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160805193258/http://citifmonline.com/2016/08/04/former-miss-ghana-brigitte-dzogbenuku-named-nduoms-running-mate/ |url-status=dead }}</ref> Ta gabatar da jawabinta na farko a matsayin mai riƙe da tutar jam'iyyar a ranar 12 ga Satumba, 2020 a Cibiyar 'Yan Jarida ta Duniya, Accra.<ref>{{Cite web |last=Amarh |first=Richard |date=2020-09-13 |title=MS. BRIGITTE DZOGBENUKU’S ACCEPTANCE SPEECH AS FLAGBEARER, DELIVERED ON 12TH SEPTEMBER, 2020 AT THE INTERNATIONAL PRESS CENTER, ACCRA |url=https://www.pppghana.org/2020/09/13/ms-brigitte-dzogbenukus-acceptance-speech-as-flagbearer-delivered-on-12th-september-2020-at-the-international-press-center-accra/ |access-date=2025-03-18 |language=en |archive-date=2025-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250318200459/https://www.pppghana.org/2020/09/13/ms-brigitte-dzogbenukus-acceptance-speech-as-flagbearer-delivered-on-12th-september-2020-at-the-international-press-center-accra/ |url-status=dead }}</ref> ] Ita ce ta kafa kuma ita ce babbar Daraktar Mentoring Women Ghana (MWG), wata ƙungiya da ta samo asali daga imaninta cewa mata a shugabanci suna da ma'ana ta tattalin arziki da ci gaba kuma suna da tasiri a cikin al'ummomi. <ref>{{Cite web |title=BRIGITTE DZOGBENUKU |url=https://www.pkaleadershipfoundation.org/brigittedzogbenuku |access-date=2025-03-18 |website=PKA Leadership |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Vital voices |url=https://www.vitalvoices.org/fellow/brigitte-dzogbenuku-2/}}</ref>
== Ilimi ==
Ms. Brigitte Dzogbenuku ta yi karatun sakandare a [[Wesley Girls' Senior High School|Makarantar Sakandare ta 'Yan Mata ta Wesley]] da ke Cape Coast . Ta ci gaba zuwa [[Jami'ar Ghana]] don samun digiri na farko a fannin Harsunan Zamani.
== Sana'a ==
Dzogbenuku marubuciya ce a [[Graphic Communication Group Limited]] inda take rubutu a ''[[Graphic Mirror]]'' a ƙarƙashin ''Manners Matter.'' Ta kasance Janar Manaja a [[Aviation Social Center|Cibiyar Sadarwa ta Aviation]] tsawon fiye da shekaru 12. Ta kuma yi aiki tare da Ashanti Goldfields Corporation da kuma SC Johnson Wax Ghana. <ref>{{Cite web |title=Past Winners {{!}} Miss Ghana |url=https://missghana.com.gh/past-winners/ |access-date=2021-01-10 |language=en-US}}</ref> Ta kafa wani kamfanin ba da shawara kan harkokin nishaɗi wanda ke gudanar da gidan kula da Barclays na tsawon lokaci. Ta yi aiki a shirin Mujeres Por Africa/ NYU Wagner Institute a matsayin mai gudanarwa. Ta kafa wata cibiya don horar da mata a shugabanci mai suna Mentoring Women Ghana (MWG). <ref>{{Cite web |last=Kwakofi |first=Edwin |date=2016-08-04 |title=Former Miss Ghana Brigitte Dzogbenuku named Nduom's running-mate |url=http://citifmonline.com/2016/08/04/former-miss-ghana-brigitte-dzogbenuku-named-nduoms-running-mate/ |access-date=2016-08-04 |website=citifmonline |archive-date=2016-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160805193258/http://citifmonline.com/2016/08/04/former-miss-ghana-brigitte-dzogbenuku-named-nduoms-running-mate/ |url-status=dead }}</ref>
Ta zama 'yar siyasa, kamar magajin Miss Ghana, Matilda Aku Alomatu wacce ita ma ta shiga harkokin jama'a. <ref name="fifty">{{Cite web |title=Former Miss Ghana Matilda Alomatu celebrates 50th birthday with a visit to Autism Awareness, Care |url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Former-Miss-Ghana-Matilda-Alomatu-celebrates-50th-birthday-with-a-visit-to-Autism-Awareness-Care-1094080 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201106114545/https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Former-Miss-Ghana-Matilda-Alomatu-celebrates-50th-birthday-with-a-visit-to-Autism-Awareness-Care-1094080 |archive-date=2020-11-06 |access-date=2024-12-22 |website=www.ghanaweb.com |language=en |url-status=live }}</ref>
== Lambobin yabo da karramawa ==
Dzogbenuku ta lashe gasar kyau [[Miss Ghana|ta Miss Ghana]] a shekarar 1990. Ta kuma lashe kyautar jagoranci ta mata ta Fortune/Goldman Sachs a shekarar 2008. <ref>{{Cite web |title=Past Winners {{!}} Miss Ghana |url=https://missghana.com.gh/past-winners/ |access-date=2021-01-10 |language=en-US}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
avyjnd5jk148gs482i02ptyxbwf6b4a
Chris Thredgold
0
127637
826167
760438
2026-04-25T07:05:24Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826167
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
Chris Thredgold (an haife shi a ranar 8 ga Mayu 1971) tsohon dan wasan kwallon kafa ne na Australiya wanda ya buga wa Sturt wasa a Kudancin Kudancin Australia (SANFL) daga 1991 zuwa 2002. Shi ne mai riƙe da rikodin mafi yawan shekaru a matsayin kyaftin a Sturt, tare da Paul Bagshaw. Wani amintacce mai cikakken baya, Thredgold sau da yawa ana bayyana shi a matsayin "zuciya da rai na Double Blues".[1] A matsayinsa na kyaftin din kulob din a lokacin, an cire Thredgold daga cikin tawagar Grand Final ta 2002.
A shekara ta 2014, an zabi Thredgold a matsayin memba na kwamitin Sturt Football Club a cikin fayil ɗin Darakta na Kwallon Kafa.<ref>{{Cite web |last=Devaney |first=John |last2=Cardosi |first2=Adam |title=Chris Threadgold |url=http://australianfootball.com/players/player/chris%2Bthreadgold/142 |access-date=14 July 2015 |website=Australian Football |publisher=Full Points Footy }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1971]]
a5krylcpjgw581nukfk1nnbx0l08y48
Becky Simpson
0
129974
825751
766620
2026-04-24T12:59:36Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
825751
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
{| class="infobox biography vcard"
|- class="infobox-data"
! colspan="2" class="infobox-above" |<div class="fn">Becky Simpson</div>
|- class="noprint ForceAgeToShow"
! class="infobox-label" scope="row" | An haife ni
| class="infobox-data" |<div class="nickname" style="display:inline"> Rebecca Simpson</div><br /><br /><br /><br /> <span style="display:none">( <span class="bday">1986-08-10</span> )</span> 10 ga Agusta 1986 <span class="noprint ForceAgeToShow">(shekaru 39)</span><br /><br /><br /><br /><div class="birthplace" style="display:inline"> [[Manchester]], Birtaniya</div>
|- class="infobox-data"
! class="infobox-label" scope="row" | Sana'o'i
| class="infobox-data role" | Yar wasan kwaikwayo, marubuciya, mawaƙi
|-
! class="infobox-label" scope="row" | Shekaru mai aiki
| class="infobox-data" | 1997 - yanzu
|-
! class="infobox-label" scope="row" | Yanar Gizo
| class="infobox-data" | http://www.beckysimpson.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170513214932/http://beckysimpson.com/ |date=2017-05-13 }}
|}
'''Becky Simpson''' (an haife ta a ranar 10 ga Agusta 1986) 'Yar wasan kwaikwayo ce, marubuciya kuma mawaƙiya 'yar asalin [[Manchester]] wadda yanzu haka take zaune a yankin Calderdale na Yammacin Yorkshire . A shekarar 1997, Simpson ta lashe kyautar [[BBC]] ''Talkie of the Year'' saboda rawar da ta taka a ''Spoonface Steinberg'' .
== Rayuwa ta sirri ==
An haifi Simpson ga iyaye a masana'antar nishaɗi . Mahaifiyarta, [[Diane Whitley]], ta shafe shekaru da dama a matsayin 'yar wasan kwaikwayo kuma an ƙarfafa ta ta fara rubutu ta hannun mijinta, mai rubuta wasan kwaikwayo, Dave Simpson. Daga baya kawun Simpson biyu - Jim da Jeff - sun zama 'yan wasan ƙwallon ƙafa masu nasara a [[Manchester City F.C.|Manchester City]] .
== Ilimi ==
Simpson ya kammala karatunsa daga Jami'ar Leeds a shekarar 2004 da digirin fasaha a fannin Rubutu Mai Kirkire-kirkire. <ref name="offbiog">{{Cite web |year=2008 |title=Becky Simpson Official Website |url=http://beckysimpson.com/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090522191723/http://beckysimpson.com/ |archive-date=22 May 2009 |access-date=31 December 2008 |publisher=Becky Simpson}}</ref>
== Sana'a ==
Fim ɗin Simpson na farko ya fito ne a wani shiri na rediyo mai suna ''The Little Princess'' a shekarar 1997.
=== ''Spoonface Steinberg'' ===
A shekarar 1997, an ba ta matsayin ''Spoonface Steinberg'' a cikin wani jawabi na minti 60 a shirin BBC Radio 4. Lee Hall ne ya rubuta wasan kwaikwayon (wanda ya ci gaba da rubuta ''Billy Elliot'' ) kuma ya yi magana ne game da wata yarinya Bayahudiya mai fama da cutar Autism da ta mutu sakamakon cutar kansa. Daga baya wasan kwaikwayon ya lashe kyautar ''Talkie of the Year'' da kuma ''Mafi Kyawun Wasan Kwaikwayo'' na 1997.
Spoonface Steinberg ta ba Simpson muhimmiyar damar bayyana kanta, wanda hakan ya sa ta fara taka rawarta a talabijin a cikin shirin See How They Run - wani shiri mai sassa shida na CBBC game da wata iyali da ke gudu daga 'yan daba . An dauki wani bangare na shirin a Landan da Ostiraliya kuma ya kunshi tauraron 'yan unguwa Peter O'Brien .
=== Karin ayyuka ===
Fitowar Simpson a cikin ''Spoonface Steinberg'' ya haifar da ƙarin rawar da ta taka a talabijin a cikin ''Doctors'', ''Always and Everyone'' da ''Peak Practice'' . Ta kuma taka rawar Puck a cikin wani shiri na rediyo na [[William Shakespeare]] 's ''A Midsummer Night's Dream'', tare da [[Richard Griffiths]] . A wasu rawar da ta taka, ta fito tare da Christopher Eccleston, ''wanda'' zai fito a nan gaba a cikin ''[[Pauline Harris (drama)#Pig Paradise|Pig Paradise]]'' da Ricky Tomlinson a cikin ''The Virgin of Liverpool'' . Matsayinta na baya-bayan nan a talabijin shine a cikin ''Peak Practice'' .
=== Kiɗa ===
Baya ga wasan kwaikwayo, Simpson mawaƙi ne, wanda ya saba yin wasa a Cavern Club da ke Liverpool. A nan ne Simpson ya haɗu da [[Wes Paul]] (wanda a lokacin yake yin wasan kwaikwayo ) kafin ya fara wasannin kiɗa tare da shi a Star Club, [[Hamburg]], da kuma Calderdale . Simpson ya auri Paul a ranar 1 ga Yuni, 2010 a Jackson, Tennessee . Ta yi rikodin waƙar Johnny Cash " Jackson " don ta yi daidai da bikin auren. An fitar da mawaƙin ƙarshe kuma an nuna shi a ReverbNation a watan Agusta na 2010.
== Fim ɗin fim ==
=== Jerin shirye-shiryen talabijin ===
* Likitoci na 2001 - Donna Kingston. Kashi 1.
* Aikin Kololuwa na 2002 - Rachel Henderson. Kashi na 1. <ref>{{Cite web |title=Peak Practice (1993-2002) |url=https://www.imdb.com/title/tt0106097/fullcredits |access-date=June 8, 2019 |publisher=[[IMDb]]}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1986]]
fw6vv8gvo1natob1zqe07s6xzalguo8
Caleb Timu
0
130265
826112
789038
2026-04-24T23:01:00Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826112
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Caleb Timu''' (an haife shi a ranar 22 ga Fabrairu 1994) ɗan wasan ƙwallon rugby ne ɗan asalin ƙasar New Zealand kuma ɗan asalin [[Samoa|ƙasar Samoa]] <ref>{{Cite web |date=29 May 2017 |title=After a season spent readjusting to the 15-man game, Caleb Timu is set to make his Super Rugby debut in a country very close to his heart |url=https://www.rugby.com.au/news/2017/05/29/06/45/caleb-timu-in-samoa |access-date=27 March 2018 |website=www.rugby.com.au |publisher=Australian Rugby}}</ref> wanda ya buga wa ƙungiyar rugby ta Queensland Reds a gasar Super Rugby da kuma Montpellier Herault Rugby, Union Bordeaux Begles, ASM Clermont Auvergne Top 14.<ref>{{Cite web |title=Caleb Timu |url=http://www.redsrugby.com.au/Reds/SuperRugbySquad/CalebTimu.aspx |access-date=30 November 2017 |website=www.redsrugby.com.au |archive-date=1 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201033225/http://www.redsrugby.com.au/Reds/SuperRugbySquad/CalebTimu.aspx |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |date=14 April 2016 |title=Reds lure promising forward Caleb Timu back from Brisbane Broncos |url=https://www.foxsports.com.au/rugby/reds-lure-promising-forward-caleb-timu-back-from-brisbane-broncos/news-story/01e05e52d1e6dddc1da45074ad7060bc |access-date=30 November 2017 |website=www.foxsports.com.au}}</ref> Matsayinsa na zaɓe shine a baya/ gaba mai sauƙi.<ref>{{Cite web |title=Caleb Timu-Back Row |url=http://www.redsrugby.com.au/NRC/QueenslandCountrySquad/CalebTimu.aspx |access-date=27 March 2018 |website=www.redsrugby.com.au |publisher=Queensland Reds }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== Rayuwar farko ==
An haifi Timu a [[Auckland]], New Zealand, amma iyalansa sun yi ƙaura zuwa Ostiraliya lokacin yana ɗan shekara biyar. Timu ya halarci Makarantar Sakandare ta Marsden State sannan daga baya ya halarci [[Kwalejin St Joseph, Nudgee|Kwalejin St Joseph's Nudgee]], inda ya kasance cikin ƙungiyar Queensland da ta lashe Gasar Makarantun Ostiraliya a 2011.<ref>{{Cite web |date=29 May 2017 |title=After a season spent readjusting to the 15-man game, Caleb Timu is set to make his Super Rugby debut in a country very close to his heart |url=https://www.rugby.com.au/news/2017/05/29/06/45/caleb-timu-in-samoa |access-date=27 March 2018 |website=www.rugby.com.au |publisher=Australian Rugby}}</ref> An zaɓe shi cikin ƙungiyar Makarantun Ostiraliya a wannan shekarar.
== Sana'a ==
=== Gasar Rugby ===
Timu ya fara aikinsa na wasan rugby league tare da Goodna Eagles a gasar Ipswich. Ya fara aikinsa na ƙwararru yana buga wasan rugby league tare da Brisbane Broncos a gasar Rugby ta ƙasa ta Australiya. Ya kasance second-row a ƙungiyar Broncos 'yan ƙasa da shekara 20 a gasar Holden Cups ta 2012 da 2013. An sanya shi a cikin ƙungiyar Holden Cup ta 2012 ta shekara kuma ya wakilci ƙungiyar Queensland 'yan ƙasa da shekara 20 a 2012 da 2013.
Bayan ya yi aiki na tsawon shekaru biyu a matsayin mai wa'azi na Cocin Yesu Kiristi na Waliyyai na Ƙarshe <ref>{{Cite web |date=29 May 2017 |title=After a season spent readjusting to the 15-man game, Caleb Timu is set to make his Super Rugby debut in a country very close to his heart |url=https://www.rugby.com.au/news/2017/05/29/06/45/caleb-timu-in-samoa |access-date=27 March 2018 |website=www.rugby.com.au |publisher=Australian Rugby}}</ref> a New Zealand da [[Tsibirin Cook]] <ref>{{Cite web |title=Caleb Timu |url=http://www.redsrugby.com.au/Reds/SuperRugbySquad/CalebTimu.aspx |access-date=30 November 2017 |website=www.redsrugby.com.au |archive-date=1 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201033225/http://www.redsrugby.com.au/Reds/SuperRugbySquad/CalebTimu.aspx |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |date=14 April 2016 |title=Reds lure promising forward Caleb Timu back from Brisbane Broncos |url=https://www.foxsports.com.au/rugby/reds-lure-promising-forward-caleb-timu-back-from-brisbane-broncos/news-story/01e05e52d1e6dddc1da45074ad7060bc |access-date=30 November 2017 |website=www.foxsports.com.au}}</ref> Timu ya koma Broncos.<ref>{{Cite web |title=Caleb Timu-Back Row |url=http://www.redsrugby.com.au/NRC/QueenslandCountrySquad/CalebTimu.aspx |access-date=27 March 2018 |website=www.redsrugby.com.au |publisher=Queensland Reds }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ya buga wa Souths Logan Magpies wasa a gasar Queensland Cup da kuma Broncos a gasar NRL ta 2016 Auckland Nines.
=== Ƙungiyar ƙwallon rugby ===
Timu ya sanya hannu da Reds a shekarar 2016 kuma a kakar wasa ta 2018 yana ƙarƙashin kulawar tsohon ɗan wasan All Blacks da Kangaroos Brad Thorn.<ref>{{Cite web |date=29 May 2017 |title=After a season spent readjusting to the 15-man game, Caleb Timu is set to make his Super Rugby debut in a country very close to his heart |url=https://www.rugby.com.au/news/2017/05/29/06/45/caleb-timu-in-samoa |access-date=27 March 2018 |website=www.rugby.com.au |publisher=Australian Rugby}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Caleb Timu |url=http://www.redsrugby.com.au/Reds/SuperRugbySquad/CalebTimu.aspx |access-date=30 November 2017 |website=www.redsrugby.com.au |archive-date=1 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201033225/http://www.redsrugby.com.au/Reds/SuperRugbySquad/CalebTimu.aspx |url-status=dead }}</ref> Timu ya kuma lashe kyautar Ɗan wasa na Shekara saboda gudummawar da ya bayar wajen lashe gasar National Rugby Championship ta Jami'ar Bond a shekarar 2017.<ref>{{Cite web |date=14 April 2016 |title=Reds lure promising forward Caleb Timu back from Brisbane Broncos |url=https://www.foxsports.com.au/rugby/reds-lure-promising-forward-caleb-timu-back-from-brisbane-broncos/news-story/01e05e52d1e6dddc1da45074ad7060bc |access-date=30 November 2017 |website=www.foxsports.com.au}}</ref>
== Rayuwa ta sirri ==
Timu ya auri Pamera Paasi <ref>{{Cite web |date=29 May 2017 |title=After a season spent readjusting to the 15-man game, Caleb Timu is set to make his Super Rugby debut in a country very close to his heart |url=https://www.rugby.com.au/news/2017/05/29/06/45/caleb-timu-in-samoa |access-date=27 March 2018 |website=www.rugby.com.au |publisher=Australian Rugby}}</ref> kuma ma'auratan suna da 'ya'ya uku.
== Manazarta ==
{{Reflist|30em}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1994]]
c9ai7bfxeie71r727sdryurvtnuiliv
Chic Brodie (mai wasan ƙwallon ƙafa)
0
130391
826154
767563
2026-04-25T05:38:11Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826154
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Charles Thomas George Brodie''' (22 Fabrairu 1937 - 24 Afrilu 2000) ya kasance ƙwararren ɗan wasan ƙwallon ƙafa na Scotland wanda ya yi wasa a matsayin [[Mai tsaran raga|Mai tsaron gida]].
Brodie ya buga wasanni 400 a gasar kwallon kafa, musamman ga [[Brentford FC|Brentford]], Aldershot da Northampton Town. Ayyukansa na sana'a sun ƙare a shekarar 1970, lokacin da ya ji rauni sosai bayan kare ya gudu zuwa filin wasa.
== Ayyuka ==
=== Birnin Manchester ===
An haife shi a Duntocher, Brodie ya fara aikinsa tare da kungiyoyin Junior Duntocher Hibernian da Partick Avondale . Ya shiga Manchester City na Kungiyar Kwallon Kafa ta Farko a matsayin mai son a watan Maris na shekara ta 1954. <ref name="Day">{{Cite web |last=Day |first=Richard |title=On This Day... |url=http://www.gillinghamfootballclub.com/news/article/otd-feb-22-662417.aspx?pageView=full#anchored |access-date=31 March 2016 |website=www.gillinghamfootballclub.com }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ya shafe shekaru hudu tare da kulob din, yana taka leda a matsayin mai tsaron gida na Jamus Bert Trautmann, amma ya kasa shiga cikin tawagar farko kuma ya tashi a watan Yulin shekara ta 1957.<ref name="Day" />
=== Gillingham ===
Brodie ya sauka daga gasar don shiga Gillingham na Division na Uku na Kudu a watan Yulin shekara ta 1957. <ref name="Day"/> Ya shafe kakar wasa daya tare da kulob din da ke Kent, a lokacin da ya buga wasanni 22.<ref name="gillinghamfcresults">{{Cite web |title=Chic Brodie |url=http://www.gillinghamfcscrapbook.co.uk/DisplayPlayer.php?playername=Brodie%2CChic |access-date=25 May 2017 |website=Gillingham FC Scrapbook}}</ref>
=== Aldershot ===
Brodie ya shiga kungiyar Aldershot ta hudu a watan Yulin shekara ta 1958. A lokacin yana kammala aikinsa na kasa kuma an ajiye shi a garin.<ref name="Day"/> Ya kasance a filin shakatawa har zuwa watan Fabrairun 1961 kuma ya tashi bayan ya buga wasanni 106 a kulob din.<ref name="Margate">{{Cite web |title=Chic Brodie |url=https://www.margatefootballclubhistory.com/players-profile/?profile=138&player=Chic_Brodie |access-date=19 October 2015 |website=margatefchistory.co.uk}}</ref>
=== Wolverhampton Wanderers ===
Brodie ya sami damar komawa saman jirgin lokacin da ya shiga Wolverhampton Wanderers don rikodin kulob din £ 9,000 a watan Fabrairun 1961.<ref name="Margate"/> Ya buga wasa daya kawai a kulob din, <ref name="Margate" /> kafin ya bar Molineux a watan Satumbar 1961.
=== Birnin Northampton ===
Brodie ya koma Sashe na Uku don shiga garin Northampton a watan Satumbar 1961, don kuɗin £ 4,000. Farkon bayyanarsa ga kulob din ya nuna cewa ya buga wasanni uku a jere ga kungiyoyi uku. Brodie ya buga wa kulob din wasa a kai a kai sama da shekaru biyu kuma ya lashe lambar yabo ta Division ta Uku a lokacin kakar 1962-63. Ya bar County Ground a watan Nuwamba 1963, bayan ya buga wasanni 97 ga Cobblers.<ref name="Margate"/>
=== Brentford ===
Brodie ya koma [[Landan]] don shiga kungiyar [[Brentford FC|Brentford]] ta uku a watan Nuwamba 1963 a cikin yarjejeniyar £ 10,000. Da sauri ya kwace mai tsaron gida na yau da kullun [[Gerry Cakebread]] kuma ya kasance mai tsaron gidan Bees na yau da kullum har sai ya rasa matsayinsa ga [[Gordon Phillips (footballer)|Gordon Phillips]] a lokacin da ya ji rauni a kakar 1966-67. Ya sake dawo da matsayinsa a cikin tawagar a lokacin kakar 1969-70, inda ya fito a matsayin mai kasancewa a duk gasa.
[[Rukuni:Mutuwan 2000]]
[[Rukuni:Haifaffun 1937]]
==manazarta ==
0eokirpqjcy0dgy8juux0r9mjpptqui
Bobby Sherman
0
130563
826047
796566
2026-04-24T18:51:22Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826047
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Robert Cabot Sherman Jr.''' (Yuli 22, 1943 - Yuni 24, 2025) ya kuma kasance mawaƙi kuma ɗan wasan kwaikwayo na Amurka wanda ya kasance gunkin matasa a ƙarshen shekarun 1960 da farkon shekarun 1970. Yana da jerin waƙoƙi masu nasara, musamman mai sayar da miliyoyin "Little Woman" (1969). Sherman ya bar kasuwancin nunawa a cikin shekarun 1970s don aiki a matsayin likitanci asibiti da mataimakin sheriff, to amma ya yi aiki a wasu lokuta a cikin shekarun 1990.<ref>{{Cite web |title=Bobby Sherman Turns 73: A Look Back at His Career and Where He's Been for the Past 30 Years |url=https://www.inquisitr.com/3338835/bobby-sherman-turns-73-a-look-back-at-his-career-and-where-hes-been-for-the-past-30-years/ |publisher=inquisitr.com |access-date=2026-01-05 |archive-date=2024-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240301133153/https://www.inquisitr.com/3338835/bobby-sherman-turns-73-a-look-back-at-his-career-and-where-hes-been-for-the-past-30-years |url-status=dead }}</ref>
== Ayyukan nishaɗi ==
=== Waƙoƙi ===
A cikin 1962, Sal Mineo ya rubuta waƙoƙi biyu ga Sherman kuma ya shirya Sherman ya yi rikodin su. A shekara ta 1964, Mineo ya nemi Sherman ya raira waƙa tare da ƙungiyarsa a wani biki na Hollywood inda 'yan wasan kwaikwayo da wakilai da yawa suka halarci taron. Bayan wannan, Sherman ya sanya hannu tare da wakili kuma nan da nan ya sauka wani ɓangare a cikin shirin talabijin na ABC Shindig! a matsayin mawaƙa na gida kuma memba na simintin.[1][2]
Sherman ya yi rikodin da yawa tare da Decca da wani karamin lakabi kuma ya bayyana a cikin mujallu na matasa. A farkon shekara ta 1968, an zaba shi don rawar Jeremy Bolt, mai saurin magana, mai shiru, a cikin jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Here Come the Brides (1968-1970). Ya zuwa 1970, Sherman ya sami wasikun magoya baya fiye da kowane mai wasan kwaikwayo a cibiyar sadarwa ta ABC-TV.
Sherman ya fitar da waƙoƙi 107, guda 23 da kundi 10 tsakanin 1962 da 1976; bakwai daga cikin waƙoƙinsa sun kasance manyan waƙoƙe 40. Ya sami zinare bakwai, platinum guda ɗaya, da kundin zinare biyar. A shekara ta 1969, ya sanya hannu tare da Metromedia Records kuma ya saki guda "Little Woman", wanda ya kai No. 3 a kan jadawalin <nowiki><i id="mwQA">Billboard</i></nowiki> Hot 100 (# 2 a Kanada) kuma ya kwashe makonni tara a cikin Top 20. An sayar da fiye da miliyan ɗaya kuma an ba shi lambar zinare ta RIA a watan Oktoba na shekara ta 1969.
== Rayuwa, rashin lafiya da mutuwa ==
Actress Jill Haworth, budurwa ta Sal Mineo, ta tabbatar wa marubucin Michael Gregg Michaud, don littafinsa Sal Mineo: A Biography, cewa ta kama Sherman da Mineo suna yin jima'i a gadonta. Wannan abin da ya faru ya haifar da rabuwarta da Mineo, kodayake biyun za su sulhunta shekaru daga baya. Sherman ta auri Brigitte Poublon a ranar 18 ga Yulin shekarar 2010, a Las Vegas.
A watan Maris na shekara ta 2025, an gano cutar kansa ta koda ta [[Matakan Ciwon daji|Mataki na IV]]. Ya mutu a gidansa a Los Angeles, a ranar 24 ga Yuni, 2025, yana da shekaru 81.
[[Rukuni:Mutuwan 2025]]
[[Rukuni:Haifaffun 1943]]
===MANAZARTA===
19294yrhfdss3ivm9cmrw76i5dzwvrk
826208
826047
2026-04-25T11:21:21Z
Ummun Sultan
23935
826208
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Robert Cabot Sherman Jr.''' (Yuli 22, 1943 - Yuni 24, 2025) ya kuma kasance mawaƙi kuma ɗan wasan kwaikwayo na Amurka wanda ya kasance gunkin matasa a ƙarshen shekarun 1960 da farkon shekarun 1970. Yana kuma da jerin waƙoƙi masu nasara, musamman mai sayar da miliyoyin "Little Woman" (1969). Sherman ya bar kasuwancin nunawa a cikin shekarun 1970s don aiki a matsayin likitanci asibiti da mataimakin sheriff, to amma ya yi aiki a wasu lokuta a cikin shekarun 1990.<ref>{{Cite web |title=Bobby Sherman Turns 73: A Look Back at His Career and Where He's Been for the Past 30 Years |url=https://www.inquisitr.com/3338835/bobby-sherman-turns-73-a-look-back-at-his-career-and-where-hes-been-for-the-past-30-years/ |publisher=inquisitr.com |access-date=2026-01-05 |archive-date=2024-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240301133153/https://www.inquisitr.com/3338835/bobby-sherman-turns-73-a-look-back-at-his-career-and-where-hes-been-for-the-past-30-years |url-status=dead }}</ref>
== Ayyukan nishaɗi ==
=== Waƙoƙi ===
A cikin 1962, Sal Mineo ya rubuta waƙoƙi biyu ga Sherman kuma ya shirya Sherman ya yi rikodin su. A shekara ta 1964, Mineo ya nemi Sherman ya raira waƙa tare da ƙungiyarsa a wani biki na Hollywood inda 'yan wasan kwaikwayo da wakilai da yawa suka halarci taron. Bayan wannan, Sherman ya sanya hannu tare da wakili kuma nan da nan ya sauka wani ɓangare a cikin shirin talabijin na ABC Shindig! a matsayin mawaƙa na gida kuma memba na simintin.[1][2]
Sherman ya yi rikodin da yawa tare da Decca da wani karamin lakabi kuma ya bayyana a cikin mujallu na matasa. A farkon shekara ta 1968, an zaba shi don rawar Jeremy Bolt, mai saurin magana, mai shiru, a cikin jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Here Come the Brides (1968-1970). Ya zuwa 1970, Sherman ya sami wasikun magoya baya fiye da kowane mai wasan kwaikwayo a cibiyar sadarwa ta ABC-TV.
Sherman ya fitar da waƙoƙi 107, guda 23 da kundi 10 tsakanin 1962 da 1976; bakwai daga cikin waƙoƙinsa sun kasance manyan waƙoƙe 40. Ya sami zinare bakwai, platinum guda ɗaya, da kundin zinare biyar. A shekara ta 1969, ya sanya hannu tare da Metromedia Records kuma ya saki guda "Little Woman", wanda ya kai No. 3 a kan jadawalin <nowiki><i id="mwQA">Billboard</i></nowiki> Hot 100 (# 2 a Kanada) kuma ya kwashe makonni tara a cikin Top 20. An sayar da fiye da miliyan ɗaya kuma an ba shi lambar zinare ta RIA a watan Oktoba na shekara ta 1969.
== Rayuwa, rashin lafiya da mutuwa ==
Actress Jill Haworth, budurwa ta Sal Mineo, ta tabbatar wa marubucin Michael Gregg Michaud, don littafinsa Sal Mineo: A Biography, cewa ta kama Sherman da Mineo suna yin jima'i a gadonta. Wannan abin da ya faru ya haifar da rabuwarta da Mineo, kodayake biyun za su sulhunta shekaru daga baya. Sherman ta auri Brigitte Poublon a ranar 18 ga Yulin shekarar 2010, a Las Vegas.
A watan Maris na shekara ta 2025, an gano cutar kansa ta koda ta [[Matakan Ciwon daji|Mataki na IV]]. Ya mutu a gidansa a Los Angeles, a ranar 24 ga Yuni, 2025, yana da shekaru 81.
[[Rukuni:Mutuwan 2025]]
[[Rukuni:Haifaffun 1943]]
===MANAZARTA===
k4x65gyxyizzju76kssdxw4dging5ca
826209
826208
2026-04-25T11:21:31Z
Ummun Sultan
23935
826209
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Robert Cabot Sherman Jr.''' (Yuli 22, 1943 - Yuni 24, 2025) ya kuma kasance mawaƙi kuma ɗan wasan kwaikwayo na Amurka wanda ya kasance gunkin matasa a ƙarshen shekarun 1960 da farkon shekarun 1970. Yana kuma da jerin waƙoƙi masu nasara, musamman mai sayar da miliyoyin "Little Woman" (1969). Sherman ya bar kasuwancin nunawa a cikin shekarun 1970s don aiki a matsayin likitanci asibiti da mataimakin sheriff, to amma ya yi aiki a wasu lokuta a cikin shekarun 1990.<ref>{{Cite web |title=Bobby Sherman Turns 73: A Look Back at His Career and Where He's Been for the Past 30 Years |url=https://www.inquisitr.com/3338835/bobby-sherman-turns-73-a-look-back-at-his-career-and-where-hes-been-for-the-past-30-years/ |publisher=inquisitr.com |access-date=2026-01-05 |archive-date=2024-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240301133153/https://www.inquisitr.com/3338835/bobby-sherman-turns-73-a-look-back-at-his-career-and-where-hes-been-for-the-past-30-years |url-status=dead }}</ref>
== Ayyukan nishaɗi ==
=== Waƙoƙi ===
A cikin shekara ta 1962, Sal Mineo ya rubuta waƙoƙi biyu ga Sherman kuma ya shirya Sherman ya yi rikodin su. A shekara ta 1964, Mineo ya nemi Sherman ya raira waƙa tare da ƙungiyarsa a wani biki na Hollywood inda 'yan wasan kwaikwayo da wakilai da yawa suka halarci taron. Bayan wannan, Sherman ya sanya hannu tare da wakili kuma nan da nan ya sauka wani ɓangare a cikin shirin talabijin na ABC Shindig! a matsayin mawaƙa na gida kuma memba na simintin.[1][2]
Sherman ya yi rikodin da yawa tare da Decca da wani karamin lakabi kuma ya bayyana a cikin mujallu na matasa. A farkon shekara ta 1968, an zaba shi don rawar Jeremy Bolt, mai saurin magana, mai shiru, a cikin jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Here Come the Brides (1968-1970). Ya zuwa 1970, Sherman ya sami wasikun magoya baya fiye da kowane mai wasan kwaikwayo a cibiyar sadarwa ta ABC-TV.
Sherman ya fitar da waƙoƙi 107, guda 23 da kundi 10 tsakanin 1962 da 1976; bakwai daga cikin waƙoƙinsa sun kasance manyan waƙoƙe 40. Ya sami zinare bakwai, platinum guda ɗaya, da kundin zinare biyar. A shekara ta 1969, ya sanya hannu tare da Metromedia Records kuma ya saki guda "Little Woman", wanda ya kai No. 3 a kan jadawalin <nowiki><i id="mwQA">Billboard</i></nowiki> Hot 100 (# 2 a Kanada) kuma ya kwashe makonni tara a cikin Top 20. An sayar da fiye da miliyan ɗaya kuma an ba shi lambar zinare ta RIA a watan Oktoba na shekara ta 1969.
== Rayuwa, rashin lafiya da mutuwa ==
Actress Jill Haworth, budurwa ta Sal Mineo, ta tabbatar wa marubucin Michael Gregg Michaud, don littafinsa Sal Mineo: A Biography, cewa ta kama Sherman da Mineo suna yin jima'i a gadonta. Wannan abin da ya faru ya haifar da rabuwarta da Mineo, kodayake biyun za su sulhunta shekaru daga baya. Sherman ta auri Brigitte Poublon a ranar 18 ga Yulin shekarar 2010, a Las Vegas.
A watan Maris na shekara ta 2025, an gano cutar kansa ta koda ta [[Matakan Ciwon daji|Mataki na IV]]. Ya mutu a gidansa a Los Angeles, a ranar 24 ga Yuni, 2025, yana da shekaru 81.
[[Rukuni:Mutuwan 2025]]
[[Rukuni:Haifaffun 1943]]
===MANAZARTA===
pfrpc9os5bjl252h5ocpklc0o9rno84
826210
826209
2026-04-25T11:21:50Z
Ummun Sultan
23935
826210
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Robert Cabot Sherman Jr.''' (Yuli 22, 1943 - Yuni 24, 2025) ya kuma kasance mawaƙi kuma ɗan wasan kwaikwayo na Amurka wanda ya kasance gunkin matasa a ƙarshen shekarun 1960 da farkon shekarun 1970. Yana kuma da jerin waƙoƙi masu nasara, musamman mai sayar da miliyoyin "Little Woman" (1969). Sherman ya bar kasuwancin nunawa a cikin shekarun 1970s don aiki a matsayin likitanci asibiti da mataimakin sheriff, to amma ya yi aiki a wasu lokuta a cikin shekarun 1990.<ref>{{Cite web |title=Bobby Sherman Turns 73: A Look Back at His Career and Where He's Been for the Past 30 Years |url=https://www.inquisitr.com/3338835/bobby-sherman-turns-73-a-look-back-at-his-career-and-where-hes-been-for-the-past-30-years/ |publisher=inquisitr.com |access-date=2026-01-05 |archive-date=2024-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240301133153/https://www.inquisitr.com/3338835/bobby-sherman-turns-73-a-look-back-at-his-career-and-where-hes-been-for-the-past-30-years |url-status=dead }}</ref>
== Ayyukan nishaɗi ==
=== Waƙoƙi ===
A cikin shekara ta 1962, Sal Mineo ya rubuta waƙoƙi biyu ga Sherman kuma ya shirya Sherman ya yi rikodin su. A shekara ta 1964, Mineo ya nemi Sherman ya raira waƙa tare da ƙungiyarsa a wani biki na Hollywood inda 'yan wasan kwaikwayo da wakilai da yawa suka halarci taron. Bayan wannan, Sherman ya sanya hannu tare da wakili kuma nan da nan ya sauka wani ɓangare a cikin shirin talabijin na ABC Shindig! a matsayin mawaƙa na gida kuma memba na simintin.[1][2]
Sherman ya yi rikodin da yawa tare da Decca da wani karamin lakabi kuma ya bayyana a cikin mujallu na matasa. A farkon shekara ta 1968, an zaba shi don rawar Jeremy Bolt, mai saurin magana, mai shiru, a cikin jerin shirye-shiryen talabijin na ABC Here Come the Brides (1968-1970). Ya zuwa 1970, Sherman ya sami wasikun magoya baya fiye da kowane mai wasan kwaikwayo a cibiyar sadarwa ta ABC-TV.
Sherman ya fitar da waƙoƙi 107, guda 23 da kundi 10 tsakanin 1962 da 1976; bakwai daga cikin waƙoƙinsa sun kasance manyan waƙoƙe 40. Ya sami zinare bakwai, platinum guda ɗaya, da kundin zinare biyar. A shekara ta 1969, ya sanya hannu tare da Metromedia Records kuma ya saki guda "Little Woman", wanda ya kai No. 3 a kan jadawalin <nowiki><i id="mwQA">Billboard</i></nowiki> Hot 100 (# 2 a Kanada) kuma ya kwashe makonni tara a cikin Top 20. An sayar da fiye da miliyan ɗaya kuma an ba shi lambar zinare ta RIA a watan Oktoba na shekara ta 1969.
== Rayuwa, rashin lafiya da mutuwa ==
Actress Jill Haworth, budurwa ta Sal Mineo, ta tabbatar wa marubucin Michael Gregg Michaud, don littafinsa Sal Mineo: A Biography, cewa ta kama Sherman da Mineo suna yin jima'i a gadonta. Wannan abin da ya faru ya haifar da rabuwarta da Mineo, kodayake biyun za su sulhunta shekaru daga baya. Sherman ta auri Brigitte Poublon a ranar 18 ga Yulin shekarar 2010, a Las Vegas.
A watan Maris na shekara ta 2025, an kuma gano cutar kansa ta koda ta [[Matakan Ciwon daji|Mataki na IV]]. Ya mutu a gidansa a Los Angeles, a ranar 24 ga Yuni, 2025, yana da shekaru 81.
[[Rukuni:Mutuwan 2025]]
[[Rukuni:Haifaffun 1943]]
===MANAZARTA===
8z1ppx58z3ua9dwqrguoh81j34ka9t2
Jonathan Joss
0
130609
825994
823153
2026-04-24T17:41:30Z
Abdulmuddalib Iabrahim Salisu
14681
825994
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Jonathan Joss Gonzales''' (22 ga Disamba, 1965 - 1 ga Yuni, 2025) ta kasance yar wasar kwaikwayo ce kuma mawaƙiyab ta asalin ƙasar [[Amurka]]. An fi saninsa da rawar da ta taka a matsayin Cif Ken Hotate a cikin Parks and Recreation da kuma samar da muryar John Redcorn a King of the Hill.
== Rayuwa ta farko ==
An haifi Joss a ranar 22 ga watan Disamban,shekara ta 1965, a [[San Antonio|San Antonio, Texas]], <ref name="THR Obit">{{Cite web |last=Vlessing |first=Etan |date=June 2, 2025 |title=Jonathan Joss, 'King of the Hill' Voice Actor, Dies at 59 After Shooting |url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/jonathan-joss-dead-king-of-the-hill-actor-murdered-1236235169/ |access-date=June 6, 2025 |website=The Hollywood Reporter}}</ref> ga dangin Comanche da White Mountain Apache <ref name="Horton 2022">{{Cite web |last=Horton |first=Adrian |date=September 3, 2022 |title='It's a completely new day': the rise of Indigenous films and TV shows |url=https://www.theguardian.com/culture/2022/sep/02/its-a-completely-new-day-the-rise-of-indigenous-films-and-tv-shows |access-date=January 5, 2024 |website=The Guardian}}</ref><ref name="Cruz 2016">{{Cite web |last=Cruz |first=Lenika |date=February 19, 2016 |title=The U.S. May Finally Get a TV Network for Native Americans |url=https://www.theatlantic.com/entertainment/archive/2016/02/native-americans-television/463392/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240105101153/https://www.theatlantic.com/entertainment/archive/2016/02/native-americans-television/463392/ |archive-date=January 5, 2024 |access-date=January 5, 2024 |website=The Atlantic}}</ref><ref name="Corbiere 2019">{{Cite web |last=Corbiere |first=Keith |date=December 27, 2019 |title=The hilariously honest depictions of Indians in NBC's Parks and Recreation |url=https://anishinabeknews.ca/2019/12/27/the-hilariously-honest-depictions-of-indians-in-nbcs-parks-and-recreation/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240105095654/https://anishinabeknews.ca/2019/12/27/the-hilariously-honest-depictions-of-indians-in-nbcs-parks-and-recreation/ |archive-date=January 5, 2024 |access-date=January 5, 2024 |website=Anishinabek News}}</ref> Iyayensa sun mallaki kuma suna gudanar da gidan cin abinci na Mexico. Joss ya halarci Makarantar Sakandare ta McCollum, ya kammala acikin shekarar 1984. Ya shiga Jami'ar Jihar Texas-San Marcos (a lokacin Jami'ar Jiha ta Kudu maso Yammacin Texas), amma ya bar kafin ya kammala karatu. Joss daga baya ya halarci Kwalejin San Antonio, kafin ya kammala karatu daga Jami'ar Our Lady of the Lake tare da digiri a wasan kwaikwayo da magana.<ref>{{Cite web |last=Rodriguez |first=Katherine |date=November 9, 2010 |title=Jonathan Joss Actor and OLLU Alumnus |url=https://www.youtube.com/watch?v=n65-RrqIYAc |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20191215182838/https://www.youtube.com/watch?v=n65-RrqIYAc |archive-date=December 15, 2019 |access-date=December 11, 2017 |via=YouTube }}</ref>
== Ayyuka ==
Acikin shekara ta 1994, ya bayyana a cikin jerin shirye-shiryen talabijin na Walker, Texas Ranger . <ref>{{Cite web |last=Rodriguez |first=Katherine |date=November 9, 2010 |title=Jonathan Joss Actor and OLLU Alumnus |url=https://www.youtube.com/watch?v=n65-RrqIYAc |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20191215182838/https://www.youtube.com/watch?v=n65-RrqIYAc |archive-date=December 15, 2019 |access-date=December 11, 2017 |via=YouTube }}</ref> Joss ya ba da muryar John Redcorn daga yanayi na 2 zuwa 13 na jerin shirye-shiryen King of the Hill, ya maye gurbin ɗan wasan kwaikwayo na asali Victor Aaron bayan mutuwar Haruna a 1996. Ya kuma nuna rawar da Cif Ken Hotate ke takawa a cikin Parks and Recreation . <ref name="Corbiere 2019"/>
Joss ya kasance mawaƙi, kuma ya yi a matsayin wani ɓangare na The Red Corn Band, ambaton halin da ya bayyana a King of the Hill . <ref>{{Cite web |last=Rodriguez |first=Katherine |date=November 9, 2010 |title=Jonathan Joss Actor and OLLU Alumnus |url=https://www.youtube.com/watch?v=n65-RrqIYAc |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20191215182838/https://www.youtube.com/watch?v=n65-RrqIYAc |archive-date=December 15, 2019 |access-date=December 11, 2017 |via=YouTube }}</ref> A cikin lokutan da suka biyo baya, waɗanda aka yi wahayi zuwa gare su ta hanyar wasan kwaikwayon Joss, marubutan King of the Hill sun gabatar da ƙungiyar almara ta Big Mountain Fudgecake, wanda halin Joss ke jagoranta.<ref name="ictnews">{{Cite web |last=Tahmahkera |first=Dustin |date=March 5, 2013 |title=Actor Jonathan Joss Talks 'Parks and Rec,' 'King of the Hill,' and His NAMA Nomination |url=http://ictnews.org/archive/actor-jonathan-joss-talks-parks-and-rec-king-of-the-hill-and-his-nama-nomination/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250602212906/https://ictnews.org/archive/actor-jonathan-joss-talks-parks-and-rec-king-of-the-hill-and-his-nama-nomination/ |archive-date=June 2, 2025 |access-date=June 4, 2025 |website=[[Indian Country Today]] |language=en-US}}</ref> Ya yi aiki tare da Graywolf Blues Band a kan waƙoƙin "Boogey Man" da "Still No Good", waɗanda aka saki a cikin kundin Graywolf blues Band Dancing in the Rain . <ref name="ictnews" />
== Watanni na Ƙarshe ==
=== Wutar gida ===
A ranar 23 ga Janairu, 2025, gidan Joss na [[San Antonio]] ya lalace a cikin wuta. A baya an lalata shi, kuma matsalolin lantarki sun sa Joss da mijinta su zauna a otal.<ref name="fire">{{Cite web |last=Parker |first=Kolten |date=January 23, 2025 |title='King of the Hill,' 'Parks and Rec' actor loses San Antonio home, dogs in fire |url=https://www.ksat.com/news/local/2025/01/23/jonathan-joss-king-of-the-hills-john-redcorn-loses-house-dogs-in-fire-in-san-antonio/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250602162656/https://www.ksat.com/news/local/2025/01/23/jonathan-joss-king-of-the-hills-john-redcorn-loses-house-dogs-in-fire-in-san-antonio/ |archive-date=June 2, 2025 |access-date=June 2, 2025 |publisher=[[KSAT-TV]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Rodriguez |first=Katherine |date=November 9, 2010 |title=Jonathan Joss Actor and OLLU Alumnus |url=https://www.youtube.com/watch?v=n65-RrqIYAc |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20191215182838/https://www.youtube.com/watch?v=n65-RrqIYAc |archive-date=December 15, 2019 |access-date=December 11, 2017 |via=YouTube }}</ref> Joss ya ce yana amfani da mai dumama propane kuma ya bar gidan. "Matsananci sun faru, mutum. Kuma laifin ni ne, ina tsammanin, ya bar wani abu", in ji Joss. "Ko kuma idan wani ya shigo ya yi wani abu, wanene ya sani?" <ref name="fire" />
Joss ya auri Tristan Kern de Gonzales a ranar 14 ga Fabrairu, 2025. <ref>{{Cite web |last=Rodriguez |first=Katherine |date=November 9, 2010 |title=Jonathan Joss Actor and OLLU Alumnus |url=https://www.youtube.com/watch?v=n65-RrqIYAc |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20191215182838/https://www.youtube.com/watch?v=n65-RrqIYAc |archive-date=December 15, 2019 |access-date=December 11, 2017 |via=YouTube }}</ref>
Ba a gayyaci Joss zuwa kwamiti Sarki na Hill wanda ke nuna wasu 'yan wasan kwaikwayo daga wasan kwaikwayon a lokacin bikin ATX TV na 2025 a Austin, Texas ba.[1] A cikin wani sakon Facebook wanda daga baya aka share, ya ce ba a gayyace shi ya halarta ba.[2] Koyaya, ya bayyana a cikin masu sauraro a maimakon haka.[2] Joss ya tashi zuwa saitin makirufo don zaman Q&A inda ya gaya wa masu sauraro cewa gidansa ya ƙone kuma "saboda ni ɗan luwaɗi ne". Bayan haka, jami'an tsaro sun fitar da shi.
== Bayanan da aka yi ==
* Red Corn Sessions (2004) <ref name="Music">{{Cite web |title=The Red Corn Band | CD Baby |url=http://www.cdbaby.com/Artist/TheRedCornBand |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101115093513/http://www.cdbaby.com/Artist/TheRedCornBand |archive-date=November 15, 2010 |access-date=October 12, 2009 |website=Cdbaby.com}}</ref>
* Har yanzu Babu Kyau (2006) <ref name="Music" />
[[Rukuni:Mutuwan 2025]]
[[Rukuni:Haihuwan 1965]]
===MANAZARTA===
7fa7iuc2a5en5nz1fmrj3q9eabo6thd
Cibiyar Al'umma da Laburaren Meadowvale
0
131063
826190
768938
2026-04-25T08:20:34Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826190
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Cibiyar Al'umma da Laburare ta Meadowvale''' reshe ne na ɗakin karatu a ƙarƙashin Tsarin Laburare na Mississauga kuma cibiyar al'umma ce da ke cikin unguwar Meadowvale da ke [[Mississauga]], Ontario . An buɗe Cibiyar Al'umma ta Meadowvale a hukumance a watan Janairun 1982. Ginin asali ya kai murabba'in ƙafa 43,500, gami da wurin waha, cibiyar motsa jiki tare da filayen wasan racquetball da squash, ɗakunan taro (gami da babban ɗakin taro) da kuma wurin zama.
A shekarar 2014, birnin Mississauga ya rufe cibiyar al'umma don sake ginawa. Sake gina Cibiyar Al'umma ta Meadowvale ya kasance babban abin da Birni ya fi mayar da hankali a kai, inda aka kiyasta kasafin kudinta ya kai dala miliyan 37 (CDN). <ref>{{Cite web |title=Meadowvale Community Centre and Library Redevelopment {{!}} Entuitive |url=https://www.entuitive.com/project/meadowvale-community-centre-and-library-redevelopment/ |access-date=2022-01-11 |language=en-US |archive-date=2022-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220113093053/https://www.entuitive.com/project/meadowvale-community-centre-and-library-redevelopment/ |url-status=dead }}</ref> An yi nufin rushewa da sake gina cibiyar ne don inganta hanyoyin samun damar jama'a, sabunta tsarin injina, fadada sararin shirye-shirye da kuma ƙara wurin shakatawa don mayar da martani ga buƙatun nishaɗi na al'umma da ke canzawa. Sake gina cibiyar kuma wata dama ce ta haɗa Laburare na Meadowvale cikin wannan wurin da ke faɗaɗa.
An sake buɗe Cibiyar Al'umma da Laburare ta Meadowvale a watan Satumba na 2016 bayan shekaru 2 na gini. Ita ce Cibiyar Al'umma ta farko da ke birnin Mississauga da ta nemi takardar shaidar LEED (azurfa).
== Hotunan Hotuna ==
<gallery widths="160" heights="150">
Fayil:Meadowvale_Community_Centre_Lobby_2023.jpg|alt=Lobby| Harabar shiga
Fayil:Meadowvale_Public_Library_2023.jpg|alt=Public Library| Laburaren Jama'a
Fayil:Meadowvale_Community_Centre_activity_room_2023.jpg|alt=Activity Room| Dakin Ayyuka
Fayil:Meadowvale_Community_Centre_Gymnasium_2023.jpg|alt=Gymnasium| Dakin motsa jiki
Fayil:Meadowvale_Community_Centre_Swimming_Pool_2023.jpg|alt=Swimming Pool| Wuraren Wanka
Fayil:Meadowvale_Community_Centre_open_space_2023.jpg|alt=Outdoor open space| Wurin budewa na waje
</gallery>
== Manazarta ==
q109ckazb679i3qae07cly3ngkscjjc
Bishara ta dandamali
0
131088
825992
768990
2026-04-24T17:40:57Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 4 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
825992
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Wa'azin dandamali''' (wanda kuma ake kira '''dangantakar masu haɓakawa''', <ref>{{Cite web |title=LinkedIn: People with a job title that includes ''developer relations'' |url=http://www.linkedin.com/search/fpsearch?type=people&keywords=developer+relations |access-date=12 October 2012}}</ref> '''mai haɓakawa da wa'azin dandamali''', <ref>{{Cite web |title=Microsoft Creates New Division to Step Up Focus on Software Developers |url=http://www.microsoft.com/presspass/press/2001/oct01/10-16newdivisionpr.mspx |access-date=29 June 2010 |website=[[Microsoft]]}}</ref> '''mai ba da shawara kan masu haɓakawa''', <ref>{{Cite web |title=LinkedIn: People with a job title that includes ''developer advocate'' |url=http://www.linkedin.com/search/fpsearch?type=people&keywords=developer+advocate |access-date=12 October 2012}}</ref> ko '''wa'azin API''' <ref>{{Cite web |title=API Evangelism is Equal Parts Internal, Partner and Public Outreach |url=http://www.apievangelist.com/2011/09/29/api-evangelism-is-equal-parts-internal,-partner-and-public-outreach/ |access-date=12 October 2012 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ) shine amfani da wa'azin fasaha ga dandamali mai bangarori da yawa . Yana neman hanzarta haɓaka yanayin kasuwancin dandamali na kayayyaki masu dacewa, waɗanda masu haɓaka ( [http://www.sp.se/EN/PRESS/GLOSSARY/Sidor/default.aspx ɓangare na uku] ) masu zaman kansu suka ƙirƙira, a matsayin hanyar da za a iya ƙara yawan kasuwar dandamali. Wannan shiri ya mayar da hankali kan samar wa masu haɓakawa albarkatun don ƙirƙira, shiga, da kuma ba da ra'ayi don haɓaka dandamali.
== Dandalin da ke da bangarori da yawa ==
Dandalin da ke da bangarori da yawa yana samar da ƙima ta hanyar haɗa ƙungiyoyi biyu ko fiye daban-daban waɗanda za su iya ƙirƙirar ƙima fiye da rabuwa. <ref>{{Cite web |title=LinkedIn: People with a job title that includes ''developer relations'' |url=http://www.linkedin.com/search/fpsearch?type=people&keywords=developer+relations |access-date=12 October 2012}}</ref> Misalan sun haɗa da masu siye da masu siyarwa a gwanjo ; masu karatu da masu tallata [[jarida]] ; da kuma mutanen da ke cikin sabis na soyayya ta yanar gizo . Mai sayar da dandamali zai iya samun riba ta hanyar kama wani ɓangare na kuɗin da ke canza hannu. <ref>{{Cite web |title=Microsoft Creates New Division to Step Up Focus on Software Developers |url=http://www.microsoft.com/presspass/press/2001/oct01/10-16newdivisionpr.mspx |access-date=29 June 2010 |website=[[Microsoft]]}}</ref> Masu sayar da dandamali za su iya zama masu kula da kasuwanninsu ''na zahiri'' .
Misali na wa'azin dandamali shine Sashen Wa'azin Masu Haɓakawa da Tsarin dandamali a Microsoft, wanda ke daidaita kwamfutar mutum (PC) da tsarin shirye-shiryen sabar. <ref name=":0">{{Cite web |last=Foley |first=Mary Jo |date=October 3, 2012 |title=Microsoft veteran Guggenheimer takes over Developer Evangelism team |url=https://www.zdnet.com/article/microsoft-veteran-guggenheimer-takes-over-developer-evangelism-team/ |access-date=2019-11-09 |website=ZDNet |language=en}}</ref> Hakanan yana samar da kayan aiki don dandamalin Microsoft.NET, yana sauƙaƙe haɗin gwiwa tsakanin samfuran Enterprise Server na wannan tsarin da dandamalin Windows. <ref name=":0" /> A cewar Jim Allchin, tsohon Mataimakin Shugaban Rukunin Platforms, sashen kuma yana ba da tallafi ga miliyoyin masu haɓaka software waɗanda suka mai da hankali kan fasahohi masu inganci da araha.
== Masu haɓakawa da masu amfani ==
Dandali da yawa suna da ɓangarori biyu kacal: ɗaya na masu amfani da ɗayan kuma na masu haɓaka masu zaman kansu ( [http://www.sp.se/EN/PRESS/GLOSSARY/Sidor/default.aspx na ɓangare na uku] ). Masu haɓaka masu zaman kansu suna samarwa da sayar da kayayyaki masu dacewa, wanda kuma ake kira "aikace-aikacen dandamali," kai tsaye ga masu amfani da dandamalin. Waɗannan aikace-aikacen suna dogara ne akan ayyukan dandamali don aiki. Gabaɗaya, masu amfani suna fifita dandamali mai yawan aikace-aikace masu daraja, yayin da masu haɓakawa suka fi son dandamali mai yawan masu amfani da kuɗi masu yawa. <ref>{{Cite web |title=LinkedIn: People with a job title that includes ''developer relations'' |url=http://www.linkedin.com/search/fpsearch?type=people&keywords=developer+relations |access-date=12 October 2012}}</ref>
Misalan baya-bayan nan na dandamali masu gefe biyu waɗanda suka yi nasarar jawo hankalin masu amfani da masu haɓakawa sun haɗa da [[Apple]] iPhone, <ref>{{Cite web |title=LinkedIn: People with a job title that includes ''developer relations'' |url=http://www.linkedin.com/search/fpsearch?type=people&keywords=developer+relations |access-date=12 October 2012}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Microsoft Creates New Division to Step Up Focus on Software Developers |url=http://www.microsoft.com/presspass/press/2001/oct01/10-16newdivisionpr.mspx |access-date=29 June 2010 |website=[[Microsoft]]}}</ref> Nintendo Wii, <ref>{{Cite web |title=LinkedIn: People with a job title that includes ''developer advocate'' |url=http://www.linkedin.com/search/fpsearch?type=people&keywords=developer+advocate |access-date=12 October 2012}}</ref> Adobe Flash, <ref>{{Cite web |title=API Evangelism is Equal Parts Internal, Partner and Public Outreach |url=http://www.apievangelist.com/2011/09/29/api-evangelism-is-equal-parts-internal,-partner-and-public-outreach/ |access-date=12 October 2012 |archive-date=14 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120714020335/http://apievangelist.com/2011/09/29/api-evangelism-is-equal-parts-internal,-partner-and-public-outreach/ |url-status=dead }}</ref> da [[Microsoft]] [[Microsoft Windows|Windows]] . <ref>{{Cite news |last1=Alstyne |first1=Marshall W. Van |last2=Parker |first2=Geoffrey G. |last3=Choudary |first3=Sangeet Paul |date=2016-03-31 |title=6 Reasons Platforms Fail |url=https://hbr.org/2016/03/6-reasons-platforms-fail |access-date=2019-11-09 |work=Harvard Business Review |issn=0017-8012}}</ref>
Sauran misalai sun haɗa da wutar lantarki ta gida (don kayan aiki ), maƙallin [[Tarakata|tarakta na]] gona mai maki uku (don kayan aikin noma), na'urorin ɗaura ruwan tabarau na kyamara (don ruwan tabarau masu canzawa), layin Picatinny (don kayan haɗi da aka ɗora da bindiga), da na'urorin watsa labarai kamar na'urorin rikodi, na'urorin CD, da [[Faifan DVD PLAYER|na'urorin DVD]] (don abubuwan da ke cikin kafofin watsa labarai).
== Ayyuka ==
Wa'azin dandamali yana kafawa da kuma kula da yanayin dandamali, <ref>{{Cite web |title=LinkedIn: People with a job title that includes ''developer relations'' |url=http://www.linkedin.com/search/fpsearch?type=people&keywords=developer+relations |access-date=12 October 2012}}</ref> wanda ke buƙatar ayyuka guda biyar a lokaci guda: 1) tallace-tallace, 2) ba da dama, 3) ra'ayoyi, 4) hankali, da kuma 5) tsari.
=== Tallace-tallacen tsarin muhalli ===
Tallace-tallacen tsarin muhalli wani yunƙuri ne na shawo kan wasu kamfanoni su haɓaka kayayyaki masu dacewa don yanayin kasuwancin dandamali. Halayen masu bishara na dandamali masu nasara <ref name="Conwell">{{Cite web |last=Lucas-Conwell |first=Frederic |title=Technology Evangelists: A Leadership Survey |url=https://www.gri.co/pub/res/pdf/TechEvangelist.pdf |access-date=21 June 2010}}</ref> da masu siyarwa <ref name="salespersons">{{Cite web |last=Ruth |first=Amanda |last2=Wysocki |first2=Allen |title=Top Sellers: Characteristics of a Superior Salesperson (SN004) |url=http://edis.ifas.ufl.edu/pdffiles/SN/SN00400.pdf |access-date=21 June 2010 |publisher=University of Florida IFAS Extension |archive-date=29 December 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091229091712/http://edis.ifas.ufl.edu/pdffiles/SN/SN00400.pdf |url-status=dead }}</ref> suna da kama da juna, gami da zurfin ilimin samfura, tausayi, barkwanci, mutunci, ƙwarewar sadarwa, hali mai kyau, sha'awar kamuwa da cuta, sha'awar gaske don taimaka wa wasu, da sauransu. Babban bambanci shine cikin "yunwar kuɗi" tsakanin masu siyarwa. <ref name="salespersons" /> Wannan ba zai yiwu a gamsu da bisharar fasaha ba, wanda zai fi zama cibiyar kuɗi fiye da cibiyar riba, don haka ba zai iya biyan kwamitocin tallace-tallace ba.
==== Albarkatun ƙarfafa masu haɓakawa ====
Wannan ɓangaren bisharar dandamali za a iya ganinsa a matsayin hukumar canji da masu siyarwa ke ɗaukar nauyinta a cikin yaɗa wani sabon abu (dandalin). Saboda haka, bisharar dandamali tana da alhakin ƙirƙirar albarkatun da ke ba masu haɓakawa damar ci gaba cikin sauri ta hanyar tsarin karɓar sabbin abubuwa ("albarkatun ƙarfafa masu haɓakawa").
Kowace mataki daban-daban na tsarin ɗaukar dandamali yana buƙatar albarkatun ƙarfafa masu haɓakawa daban-daban. Nauyin mai wa'azin dandamali ne ya tabbatar da cewa kowace albarkatun ƙarfafa masu haɓakawa ta wanzu cikin lokaci.
=== Ra'ayoyin tsarin muhalli ===
Domin masu haɓaka dandamali galibi za su zaɓi dandamali mara kyau idan ƙimar haɓakawarsa ta nuna cewa nan ba da jimawa ba zai zama dandamali mafi kyau, har ma dandamali mafi kyau dole ne ya inganta cikin sauri. Don sauƙaƙe wannan ci gaba mai sauri, wa'azin dandamali yana shirya da kuma ƙarfafa ra'ayoyin masu haɓaka yanayin muhalli a cikin mai siyar da dandamali.
=== Ilimin muhalli ===
Bayanan sirri na tsarin muhalli yana tattara bayanai game da ayyukan da manufofin sauran masu sayar da dandamali daga tushe a cikin da kewayen tsarin halittu masu haɓakawa.
=== Tsarin muhalli ===
Domin guje wa gazawar kasuwa na dandamali masu bangarori da yawa, bisharar dandamali sau da yawa za ta shiga cikin ''tsarin'' tsarin kasuwanci wanda ke kewaye da dandamalin ta. Irin wannan ƙa'ida tana haɗa kayan aiki na doka, fasaha, bayanai, da sauran kayan aiki (tare da saita farashi) don rage farashin [[Kasuwanci na waje|abubuwan waje]], rikitarwa, rashin tabbas, rashin daidaiton bayanai, da matsalolin daidaitawa .
== Gasar dandamali da wa'azin dandamali ==
Sau da yawa, dandamali masu fa'ida biyu masu fa'ida - kowannensu yana ba da fa'idodi iri ɗaya ga ɓangaren masu haɓaka - suna fara yaɗuwa ta kasuwa a kusan lokaci guda. <ref name="Armstrong">{{Cite journal |last=Armstrong |first=Mark |year=2005 |title=Competition in Two-Sided Markets |url=http://web.si.umich.edu/tprc/papers/2005/487/Two-sided.pdf |url-status=dead |journal=[http://www.rje.org The RAND Journal of Economics] |archive-url=https://web.archive.org/web/20110519173743/http://web.si.umich.edu/tprc/papers/2005/487/Two-sided.pdf |archive-date=19 May 2011 |access-date=20 June 2010}}</ref> Mai siyarwa na kowane dandamali yana gasa <ref name="Shapiro">{{Cite journal |last=Shapiro |first=Carl |last2=Varian |first2=Hal |date=Winter 1999 |title=The Art of Standards Wars |url=http://faculty.haas.berkeley.edu/shapiro/wars.pdf |journal=California Management Review |volume=41 |issue=2 |pages=25 |doi=10.2307/41165984 |jstor=41165984 |s2cid=154820597}}</ref> da sauran masu siyarwa, ta hanyar wa'azin dandamali, don samun kaso na kasuwa tsakanin masu haɓaka kasuwa masu yuwuwar. <ref>{{Cite web |title=LinkedIn: People with a job title that includes ''developer relations'' |url=http://www.linkedin.com/search/fpsearch?type=people&keywords=developer+relations |access-date=12 October 2012}}</ref>
== Annabcin cika kai ==
Idan yana da tsada a sake haɓaka aikace-aikace don kai hari ga dandamali na biyu (ko na uku), to masu haɓakawa za su yi amfani da, da farko, dandamalin da suka yi imanin yana da mafi girman damar riba ta rayuwa . Wannan yakan zama annabci mai cika kansa, inda dandamalin da aka fara ganin yana da mafi girman damar riba ta rayuwa yakan tara yawancin aikace-aikacen, wanda hakan ke sa ya fi jan hankali ga masu amfani, wanda hakan ke sa ya fi jan hankali ga masu haɓakawa, da sauransu, a cikin zagaye mai kyau, har sai an kai ga wani babban taro (wanda kuma aka sani da wurin samun riba ), ta yadda zai fi sauran dandamali… kuma daga ƙarshe ya zo ya bayar da mafi girman damar riba ta rayuwa, kamar yadda aka annabta. Wannan yana sa yana da matukar muhimmanci ga mai siyarwar dandamali ya shawo kan masu haɓakawa ''tun daga farko'', ko da kafin dandamalin ya zama kasuwa ga masu amfani, <ref name="Armstrong"/> cewa dandamalin sa zai sami mafi girman damar riba ta rayuwa. Wannan yana ba da gudummawa ga [[Tsarin tallace-tallace na Gartner|zagayowar shaharar]] masana'antar fasaha ta zamani .
== Tasirin hanyar sadarwa, dogaro da hanya, da kuma ƙa'idodin ''gaskiya'' ==
Idan kasuwa tana da [[Tasirin cibiyar sadarwa|tasirin hanyar sadarwa]] mai ƙarfi, to waɗannan dandamali waɗanda ke samun ƙarancin masu amfani da farko za su iya daina wanzuwa, wanda hakan zai sa su zama ba ga waɗanda za su iya karɓar su daga baya ba. Wannan dogaro ne akan hanya . Idan adadin zaɓuɓɓukan dandamali masu ma'ana a kasuwa ya faɗi zuwa 1, to wannan "zaɓi mai ma'ana kawai" ya zama <nowiki><i id="mw5Q">ma'aunin</i></nowiki> kasuwa (wanda kuma aka sani da Tsarin Mulki ) ta ma'anarsa.
== Canja farashin, kullewa, da riba ==
Idan farashin sauyawa daga ma'aunin ''de facto'' zuwa sabon madadin ya wuce fa'idar da mahalarta kasuwa na farko suka samu waɗanda suka yi wannan canjin, to kasuwa za ta kasance cikin mawuyacin hali '','' tare da hannun jarin kasuwa ya kusan kusan kashi 100%. Kasuwannin da ke da alaƙa sosai suna da juriya ga canji fiye da kasuwannin da ba su da alaƙa da juna. Kulle-kulle yana sa ma'aunin ''de facto'' ya zama wanda ba ya fuskantar gasa mai yawa, ta yadda kawai wani [[Sabuntawa mai rikitarwa|sabon abu mai kawo cikas]] zai iya maye gurbinsa. Mallakar ma'aunin ''de facto'' da aka kulle zai iya zama lasisin buga kuɗi na dogon lokaci.
== Rabawar manya ==
Ba dukkan kasuwanni ne ke kullewa cikin ƙa'idar ''da ba ta da tabbas'', kuma hakika, abubuwa da yawa suna yin karo da irin wannan sakamako. <ref name="Weyl">{{Cite web |last=Weyl |first=E. Glen |author-link=Glen Weyl |date=October 2008 |title=Monopolies in Two-Sided Markets: Comparative Statics and Identification |url=http://faculty.haas.berkeley.edu/soliveros/documents/EAP%20Seminar%2009/Weyl.pdf |access-date=21 June 2010 |archive-date=16 July 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100716052212/http://faculty.haas.berkeley.edu/soliveros/documents/EAP%20Seminar%2009/Weyl.pdf |url-status=dead }}</ref> Duk da haka, mallakar dandamali na farko don kafa tarin kayayyaki masu dacewa, tare da tsadar sauyawa, na iya haifar da fa'idodi ga masu farawa waɗanda za su iya yin babban tasiri ga tabbatar da cewa mutum ya sami babban rabo na kasuwar da ta girma.
== Ma'ana zuwa ƙarshe ==
Saboda haka, dangane da ɓangaren masu haɓaka dandamali mai ɓangarori biyu, alhakin wa'azin dandamali ne ya:
* Ƙara yawan da ingancin kayayyakin da ke cikin dandalin;
* Samar wa masu haɓaka kayayyaki masu dacewa da dama mai kyau ta samun riba;
* Ƙara wayar da kan jama'a game da wannan dama ga masu haɓaka kayayyaki masu dacewa;
* Rage farashi da haɗarin da ke tattare da haɓaka kayayyaki masu dacewa;
* Ƙara kaso na kayayyakin da ke cikin kasuwa waɗanda aka ƙera ''da farko'', ''mafi kyau'', ko kuma ''kawai'' don dandamalin sa;
* Ƙara tasirin hanyar sadarwa da dandamalin sa da kayan haɗin sa ke samarwa;
* Ƙara farashin sauya wurin dandamali, yayin da rage farashin sauya wurin;
* A yi adawa da ƙoƙarin da masu sayar da dandamali masu fafatawa ke yi na yin hakan.
A takaice, alhakin wa'azin dandamali ne na tsara, haɓakawa, kula da, da faɗaɗa girma da lafiyar tsarin dandamali, ta yadda masu haɓaka za su zaɓi shiga da farko, mafi kyau, ko kuma kawai a cikin wannan tsarin.
A ƙarshe, waɗannan duk hanyoyi ne na cimma mafi girman kaso na ɓangaren masu haɓaka kasuwa na kasuwar da aka yi niyya. Ko wannan, bi da bi, hanya ce ta kawo ƙarshen haɓaka hannun jari a ɓangaren masu amfani da kasuwa, ko akasin haka, ya dogara ne akan dabarun farashin mai siyar da dandamali.
* Idan mai siyarwar dandamali ya fi samun riba daga ɓangaren mai haɓakawa (kamar yadda Adobe ke yi da Flash ), to haɓaka rabon masu haɓakawa shine ƙarshen ƙarshe.
* Idan mai siyar da dandamali ya fi samun riba daga ɓangaren mai amfani (kamar yadda [[Microsoft]] ke yi da [[Microsoft Windows|Windows]] ), to haɓaka rabon masu haɓakawa hanya ce ta ƙarshe ta ƙara yawan rabon masu amfani.
== Ka'ida da gudanarwa ==
Tattalin arzikin kasuwannin da ke da bangarori daban-daban kwanan nan ya kasance ƙarƙashin binciken ilimi, <ref>{{Cite web |title=Microsoft Creates New Division to Step Up Focus on Software Developers |url=http://www.microsoft.com/presspass/press/2001/oct01/10-16newdivisionpr.mspx |access-date=29 June 2010 |website=[[Microsoft]]}}</ref> <ref>{{Cite web |title=API Evangelism is Equal Parts Internal, Partner and Public Outreach |url=http://www.apievangelist.com/2011/09/29/api-evangelism-is-equal-parts-internal,-partner-and-public-outreach/ |access-date=12 October 2012 |archive-date=14 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120714020335/http://apievangelist.com/2011/09/29/api-evangelism-is-equal-parts-internal,-partner-and-public-outreach/ |url-status=dead }}</ref> don haka ka'idar da ke ƙarƙashin aikin wa'azin dandamali mai ƙarfi ba za ta fahimci aikin da masu yin ta ba sosai - yanayin da ya ba da gudummawa ga gazawar kasuwa da yawa masu ban tsoro.
Gabaɗaya, ana iya ganin yin wa'azin ɓangaren masu haɓaka dandamali mai ɓangarori da yawa a matsayin amfani da tasirin zamantakewa don hanzarta yaɗuwar sabon abu, a cikin tsarin aiki mai ƙarfi, a gaban tasirin hanyar sadarwa, don samun riba ta tattalin arziki (ga mai siyar da dandamali ko ga al'umma gaba ɗaya ). Saboda haka, fahimtar ka'idar da aiwatar da tasirin zamantakewa, yaɗuwar sabbin abubuwa, yanayin tsarin, yanayin [[Tsarin kirkire-kirkire na fasaha|kirkire-kirkire]], [[Tasirin cibiyar sadarwa|tasirin hanyar sadarwa]], tattalin arzikin kirkire-kirkire, da tattalin arzikin dandamali masu ɓangarori da yawa yana da mahimmanci ga ƙira da gudanar da kamfen ɗin bishara mai inganci da tasiri na dandamali.
Yawancin ka'idar da kuma ayyukan wa'azin dandamali, kamar yadda waɗannan tushen ka'idoji suka yi tasiri a kansu, har yanzu ba a rubuta su dalla-dalla ba, don haka ba a samun su ga sabbin masu wa'azin bishara ko manajojinsu ba. Saboda ci gaban ƙwarewa a kowane fanni yana ɗaukar lokaci mai tsawo da aiki, <ref>{{Cite web |title=LinkedIn: People with a job title that includes ''developer relations'' |url=http://www.linkedin.com/search/fpsearch?type=people&keywords=developer+relations |access-date=12 October 2012}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Microsoft Creates New Division to Step Up Focus on Software Developers |url=http://www.microsoft.com/presspass/press/2001/oct01/10-16newdivisionpr.mspx |access-date=29 June 2010 |website=[[Microsoft]]}}</ref> ba za a iya tsammanin masu sayar da sabbin dandamali su sami ƙwarewa a cikin gida wajen tsara da kuma sarrafa kamfen ɗin wa'azin dandamali masu tasiri ba.
== Duba kuma ==
* Tallan Bishara
* Wa'azin fasaha
* Mai wa'azin fasaha
* Mai wa'azin apple
* [[Tasirin cibiyar sadarwa|Tasirin hanyar sadarwa]]
* Makullin mai siyarwa
* Tsarin tsarin
* Tattalin arzikin kirkire-kirkire
* Yaɗuwar sabbin abubuwa
* Kasuwannin biyu
* Tsarin al'umma
* Tallace-tallace
* [[Kasuwancin yanar gizo|Talla]]
== Manazarta ==
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
l102g5flym8jwb2u1wdgm7f1mw6jva6
Cibiyar Maido da Muhalli ta New Zealand
0
131296
826203
769486
2026-04-25T09:34:15Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826203
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Cibiyar Maido da Muhalli ta New Zealand''' (NZERN) ƙungiya ce ta ƙasa da ƙasa da ke [[New Zealand]] da ta sadaukar da kanta ga kariya, maidowa, da kuma kula da yanayin halittu na asali da bambancin halittu na ƙasar. <ref>{{Cite web |title=New Zealand Ecological Restoration Network (NZERN): Dataversity |url=http://dataversity.org.nz/guide/organisations/nzern |access-date=2020-11-04 |website=dataversity.org.nz }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite web |title=New Zealand Ecological Restoration Network Inc. (NZERN) |url=https://www.idealist.org/en/nonprofit/eb2a3e9f05e94bcd890b4ddd0cbfce21-new-zealand-ecological-restoration-network-inc-nzern-christchurch |access-date=2020-11-04 |website=www.idealist.org |language=en}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Jay |first=Mairi |date=2005 |title=Recent changes to conservation of New Zealand’s native biodiversity |url=https://researchcommons.waikato.ac.nz/bitstream/handle/10289/1315/Recent%20changes%20to%20conservation%20of%20New%20Zealand%27s%20native%20biodiversity.pdf?sequence=1&isAllowed=y |journal=New Zealand Geographer |volume=61 |pages=131–138 |via=researchcommons.waikato.ac.nz}}</ref>
== Tarihi ==
An kafa Cibiyar Maido da Muhalli ta New Zealand a shekarar 1999 don magance buƙatar da ake da ita ta hanyar haɗa ayyukan maido da muhalli a faɗin ƙasar. Ya samo asali ne daga shirye-shiryen kiyaye muhalli na al'umma da kuma fahimtar cewa ayyuka da yawa da al'umma ke jagoranta ba su da hanyar sadarwa ta tallafi mai ƙarfi. Tun lokacin da aka kafa ta, NZERN ta kasance mai gudanarwa da cibiyar albarkatu ga daidaikun mutane, ƙungiyoyi, da ƙungiyoyi da ke gudanar da ayyukan maido da muhalli, tana haɓaka hanyar haɗin gwiwa don gudanar da muhalli.
== Manufa da manufofi ==
Manufar NZERN ita ce tallafawa kiyayewa da dawo da tsirrai da dabbobin gida na New Zealand, haɓaka dorewar muhalli, da haɓaka wayar da kan jama'a game da batutuwan muhalli. Ƙungiyar tana aiki a ƙarƙashin manyan manufofi da dama:
* Kare Muhalli: Tallafawa ƙoƙarin kare nau'ikan halittu na asali da kuma kiyaye muhallin halittu.
* Maidowa: Taimakawa wajen gyara yanayin halittu da suka lalace, gami da sake dasa dazuzzuka tare da shuke-shuken asali da kuma kula da nau'ikan halittu masu mamayewa.
* Hulɗar Al'umma: Ƙarfafa shigar jama'a cikin ayyukan muhalli da shirye-shiryen kula da muhalli.
* Sadarwar Sadarwa: Haɗa mutane da ƙungiyoyi ta hanyar hanyar sadarwa ta ƙasa don raba ilimi, kayan aiki, da gogewa.
* Ci Gaban Albarkatu: Samar da kuma yaɗa kayan ilimi, jagorori, da albarkatu masu amfani don taimakawa wajen dawo da muhalli.
== Ayyuka ==
NZERN tana tsara da kuma haɓaka ayyuka iri-iri da aka tsara don haɓaka lafiyar muhalli da bambancin halittu:
(Ayyukan Gyara: Tallafawa ayyukan gida da na yanki waɗanda suka haɗa da dasa shuki na asali, haɓaka muhalli, da kare nau'ikan halittu.
* Horarwa da Bita: Samar da shirye-shiryen koyarwa da ranakun aiki waɗanda ke koyar da ingantattun dabarun gyara da kuma ayyukan kula da muhalli.
* Haɗin gwiwar Bincike: Haɗa kai da jami'o'i, cibiyoyin bincike, da hukumomin gwamnati don tallafawa bincike kan dawo da muhalli, dawo da nau'ikan halittu, da kuma sa ido kan yanayin halittu.
* Ba da Shawara: Ba da gudummawa ga tattaunawar manufofi da kuma ba da shawarwari na ƙwararru ga hukumomin gida da na ƙasa kan batutuwan dawo da muhalli da kare muhalli.
== Memba da Tsarin ==
Memba a NZERN a buɗe yake ga daidaikun mutane, ƙungiyoyin al'umma, cibiyoyin ilimi, ƙungiyoyin kiyayewa, da hukumomin ƙananan hukumomi. Membobi suna amfana daga samun hanyar sadarwa ta raba ilimi, damar horarwa, da jagora mai amfani don aikin gyara. NZERN tana kula da tsarin shugabanci wanda ya haɗa da ofishin haɗin gwiwa na tsakiya da wakilan yanki, yana tabbatar da tallafin gida ga ayyuka a duk faɗin New Zealand.
== Manazarta ==
j1sqheqb96ebuexj24b59fsxld3ltpf
Boyne Burnett Inland Rail Trail
0
131375
826059
789012
2026-04-24T19:51:47Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826059
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Hanyar Jirgin Ƙasa ta Boyne Burnett Inland''' hanya ce ta nishaɗi ga masu tafiya a ƙasa, masu keke da kuma masu hawa dawaki daga Taragaola (kusa da Calliope) zuwa Gayndah . Tana amfani da hanyoyin jirgin ƙasa da aka rufe daga Gladstone zuwa Monto da Mungar Junction zuwa Monto a Queensland, Ostiraliya. <ref name=":1">{{Cite web |last=Gladstone Regional Council |author-link=Gladstone Region |date=2022 |title=Boyne Burnett Inland Rail Trail (BBIRT) |url=https://conversations.gladstone.qld.gov.au/boyne-burnett-inland-rail-trail |access-date=2022-10-06 |website=Conversations with Council |publisher= |language=en}}</ref> <ref name=":2">{{Cite web |last=SarahNBRC4625 |last2=North Burnett Regional Council |first2= |author-link2=North Burnett Region |date=22 March 2019 |title=Boyne Burnett Inland Rail Trail Development Program |url=https://northburnett.qld.gov.au/boyne-burnett-rail-trail-development-program/ |access-date=2022-10-06 |website=North Burnett Regional Council |language=en-AU }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== Hanya ==
An buɗe sassa biyu kacal na Hanyar, har zuwa Satumba 2022. Sashen Gadar Kogin Burnett yana da {{Convert|170|km}} kudu da sashin Dawes Range Tunnel. Hanyoyin ruwa ba za su iya wucewa ba bayan ruwan sama, saboda ba za a iya amfani da gadoji ba. <ref name=":6">{{Cite web |last=Trail Guide |title=Trail - Boyne Burnett Inland Rail Trail |url=https://www.railtrails.org.au/trails/boyne-burnett-inland-rail-trail/ |access-date=2022-10-15 |website=Rail Trails Australia |language=en-AU}}</ref>
=== Sashen Range na Dawes ===
Tsawon {{Convert|26.28|km}} Sashen ramin Dawes Range yana farawa daga Barrimoon Siding, [[Kalpowar]] kuma yana ƙarewa a [[Builyan, Queensland|Builyan]], [[Boyne Valley, Queensland|Boyne Valley]] . <ref name=":52">{{Cite web |last=McLachlan |first=Mark |date=2022-08-20 |title=Interactive Maps, Dawes Range Section, BBIRT |url=https://www.boyneburnettinlandrailtrail.org.au/blog/interactive-maps-dawes-range-section-bbirt/ |access-date=2022-09-28 |website=Boyne Burnett Inland Rail Trail |language=en-AU}}</ref> Wannan sashe ya ƙunshi [[Tunnel|ramuka]] 6 tsakanin Barrimoon Siding da Golembil Siding. <ref>{{Cite web |last=McLachlan |first=Mark |date=2018-06-19 |title=Railway Tunnels, Dawes Range between Golembil and Barrimoon sidings |url=https://www.boyneburnettinlandrailtrail.org.au/blog/railway-tunnels-dawes-range-between-golimbal-and-barimoon-sidings/ |access-date=2022-09-28 |website=Boyne Burnett Inland Rail Trail |language=en-AU |via=Blog}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Billing |first=Amy |title=Local Heritage Register |script-title= |url=https://www.gladstone.qld.gov.au/local-heritage-register |access-date=2022-09-28 |website=Gladstone Regional Council |at=Many Peaks / Barrimoon Railway Tunnels |language=en |archive-date=2022-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017221059/https://www.gladstone.qld.gov.au/local-heritage-register |url-status=dead }}</ref> Tsakanin Barrimoon Siding zuwa Golembil Siding ta cikin Dawes Range akwai kuma ra'ayoyi na duwatsu da kuma yanke da ramuka da za a gani. Hanyar kuma tana wucewa ta garin tarihi na [[Many Peaks, Queensland|Many Peaks]] tare da wuraren jan hankali na gida da aka jera. Zango kafin farawa yana samuwa a cikin Dajin Kalpowar State a yankin sansanin Kalpowar (Gladstone) ko a Titin Pine, Kalpowar. Zango yana samuwa a Builyan a ƙarshen. <ref>{{Cite web |title=Kalpowar Camping Area - Kalpowar State Forest (CG) |url=https://directory.fullrangecamping.com.au/item/kalpowar-camping-area-kalpowar-state-forest-cg/ |access-date=2022-10-14 |website=Full Range Camping Directory |language=en-AU}}</ref>
[[Fayil:Rail_Bridge_(Humphery)_Gayndah_(2002).jpg|thumb|Gadar Jirgin Kasa ta Humphery, wacce aka fi sani da Faith Bridge]]
=== Sashen Gadar Kogin Burnett ===
Idan muka nufi yamma daga kan titin Trail a Mt Debateable Railway Siding, Mt Debateable Road, Gayndah, sashen gadar kogin Burnett ya ratsa {{Convert|30.4|km}} . <ref name=":3">{{Cite web |last=McLachlan |first=Mark |date=2022-09-07 |title=Interactive Maps, Burnett River Bridges Section, BBIRT |url=https://www.boyneburnettinlandrailtrail.org.au/blog/interactive-maps-burnett-river-bridges-section/ |access-date=2022-10-14 |website=Boyne Burnett Inland Rail Trail |language=en-AU |archive-date=2022-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001170104/https://www.boyneburnettinlandrailtrail.org.au/blog/interactive-maps-burnett-river-bridges-section/ |url-status=dead }}</ref> An wuce gadar Red Gulley, gadar Slab Creek, gadar Spring Creek, gadar Boomerang, gadar Humphery Lambobi 1, 2 ("Gadar Imani" ko "gadar imani") da 3 da gadar Roth a kan hanyar zuwa Mundubbera . <ref>{{Cite web |last=McLachlan |first=Mark |date=2018-06-19 |title=Railway Tunnels, Dawes Range between Golembil and Barrimoon sidings |url=https://www.boyneburnettinlandrailtrail.org.au/blog/railway-tunnels-dawes-range-between-golimbal-and-barimoon-sidings/ |access-date=2022-09-28 |website=Boyne Burnett Inland Rail Trail |language=en-AU |via=Blog}}</ref>
Daga kan titin Trail akwai ragowar gadar Reids Ck. Nisa tsakaninta da gadar shine {{Convert|14.2|km}}, can da kuma baya. <ref name=":3"/>
A madadin haka {{Convert|23.34|km}} Hanyar Sleeping Giant Loop Trail ta bar hanyar Reid Creek a gefen Dirnbir kuma ta bi ta Titin Dirnbir da Titin Mt Debateable don komawa kan titin Trail. <ref name=":3"/> Hanyar Loop Trail ta haɗa da hanyar da za ta kai McConnell Lookout da Park tare da Renay Robinson Dve, wanda ke da matsakaicin 12%. Kayan aiki a Lookout sun haɗa da bandakunan jama'a, teburin cin abinci mai kariya, wurin kashe gobara, kwandon shara, wurin ajiye motoci, da bayanai. <ref>{{Cite web |last=McLachlan |first=Mark |date=2018-06-19 |title=Railway Tunnels, Dawes Range between Golembil and Barrimoon sidings |url=https://www.boyneburnettinlandrailtrail.org.au/blog/railway-tunnels-dawes-range-between-golimbal-and-barimoon-sidings/ |access-date=2022-09-28 |website=Boyne Burnett Inland Rail Trail |language=en-AU |via=Blog}}</ref>
== Yanayin ƙasa ==
=== Sashen Range na Dawes ===
Sashen ramin Dawes Range yana farawa ne daga kwarin kogin Boyne. Yana ratsawa ta cikin dajin jihar Glassford da kuma dajin Dawes, sannan ya ƙare a Barrimoon wanda ke kusa da dajin jihar Kalpowar. Yana ratsawa ta Glassford Creek wanda ke ratsa kogin Boyne, da kuma Coppermine da Boggy Creeks waɗanda ke ratsawa ta Glassford Creek. <ref name=":5">{{Cite web |last=McLachlan |first=Mark |date=2022-08-20 |title=Interactive Maps, Dawes Range Section, BBIRT |url=https://www.boyneburnettinlandrailtrail.org.au/blog/interactive-maps-dawes-range-section-bbirt/ |access-date=2022-09-28 |website=Boyne Burnett Inland Rail Trail |language=en-AU}}</ref>
[[Fayil:MundubberaRiversideWalk.JPG|thumb|Tafiya a gefen Kogi da Kogin Burnett a Mundubbera]]
Magudanar ruwa ta Kogin Boyne ta ƙunshi garuruwan Barmundi, Benaraby, Boyne Island, Boynedale, Builyan, Golembil, Little More, Many Peaks, Nagoorin, Rodds Bay, Tannum Sands, Taraguola, Ubobo da Wietalaba. <ref>{{Cite web |last=McLachlan |first=Mark |date=2018-06-19 |title=Railway Tunnels, Dawes Range between Golembil and Barrimoon sidings |url=https://www.boyneburnettinlandrailtrail.org.au/blog/railway-tunnels-dawes-range-between-golimbal-and-barimoon-sidings/ |access-date=2022-09-28 |website=Boyne Burnett Inland Rail Trail |language=en-AU |via=Blog}}</ref> Bai kamata a rikita wannan magudanar ruwa da magudanar ruwa ta Kogin Boyne & Auburn ba wanda ke malalawa zuwa Kogin Burnett a yammacin Mundubbera . <ref>{{Cite web |last=Billing |first=Amy |title=Local Heritage Register |script-title= |url=https://www.gladstone.qld.gov.au/local-heritage-register |access-date=2022-09-28 |website=Gladstone Regional Council |at=Many Peaks / Barrimoon Railway Tunnels |language=en |archive-date=2022-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017221059/https://www.gladstone.qld.gov.au/local-heritage-register |url-status=dead }}</ref>
== Manazarta ==
152tbymda917def8ewy4bjde2595vgw
Cibiyar Kula da Muhalli ta Manchester
0
131661
826202
801944
2026-04-25T09:26:55Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826202
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Shirin Cibiyar Albarkatun Muhalli ta Manchester''' ( '''MERCi''' ) wata ƙungiyar agaji ce ta muhalli ta Birtaniya, wacce ke da hedikwata a [[Manchester]] . Aikinta na farko shine kafa cibiyar muhalli a Bridge 5 Mill a Gabashin Manchester. <ref name="merci2">{{Cite web |date= |title=MERCi: ideas into action for a sustainable future |url=http://www.merci.org.uk |access-date=2013-08-11 |publisher=Manchester Environmental Resource Centre initiative}}</ref>
MERCi tana haɓaka dorewar zamantakewa, muhalli da tattalin arziki ga birnin Manchester. <ref name="gmvss12">{{Cite web |date= |title=MERCi |url=http://www.gmvss.net/merci |access-date=2013-08-11 |publisher=Greater Manchester Voluntary Sector Support }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Tsarin ƙungiyar agaji shine: "Ra'ayoyi don Aiki don Makomar Dorewa". <ref name="merci12">{{Cite web |date= |title=About Us |url=http://www.merci.org.uk/drupal/about |access-date=2013-08-11 |publisher=Manchester Environmental Resource Centre initiative}}</ref> A cewar gidan yanar gizon su, manufar MERCI ita ce yin aiki don makomar da ta fi kore, aminci, lafiya da adalci. <ref name="merci22">{{Cite web |date= |title=MERCi: ideas into action for a sustainable future |url=http://www.merci.org.uk |access-date=2013-08-11 |publisher=Manchester Environmental Resource Centre initiative}}</ref>
Wata ƙungiyar masu fafutuka ce ta kafa MERCi (wanda aka fi sani da 'murky') wadda "ta yi takaicin rashin goyon baya, hangen nesa mai kyau da kuma albarkatun da ake da su don mayar da Manchester birni mai ɗorewa". <ref name="merci1">{{Cite web |date= |title=About Us |url=http://www.merci.org.uk/drupal/about |access-date=2013-08-11 |publisher=Manchester Environmental Resource Centre initiative}}</ref>
== Tarihi ==
Mutane huɗu: Chris Walsh, Helen Woodcock, Cath Miller da Jane Pickering sun kafa MERCi tsawon shekaru biyar tun daga shekarar 1996, wanda ya ƙare a hukumance da aka ƙaddamar da cibiyar a ranar 25 ga Afrilu 2001. <ref>{{Cite web |last=Wainwright |first=Hilary |date=2001-04-25 |title=Manchester centre brings together eco-protesters, local people and councillors |url=https://www.theguardian.com/society/2001/apr/25/guardiansocietysupplement6 |access-date=2013-08-11}}</ref>
Ƙungiyar ta tara sama da £3{{Spaces}}miliyan da aikin sun gudanar da gyaran masana'antar, <ref>{{Cite web |last=Wainwright |first=Hilary |date=2001-04-25 |title=Manchester centre brings together eco-protesters, local people and councillors |url=https://www.theguardian.com/society/2001/apr/25/guardiansocietysupplement6 |access-date=2013-08-11}}</ref> ta amfani da kuɗaɗen daga National Lottery, Esmée Fairbairn Foundation, The Tudor Trust da kuma Asusun Ci Gaban Yankin Turai .
An gyara ginin Mill tare da goyon bayan masu sa kai da kuma waɗanda aka horar, kuma yana ɗaya daga cikin gine-ginen da suka fi dacewa da muhalli a Manchester. <ref>{{Cite web |last=Wainwright |first=Hilary |date=2001-04-25 |title=Manchester centre brings together eco-protesters, local people and councillors |url=https://www.theguardian.com/society/2001/apr/25/guardiansocietysupplement6 |access-date=2013-08-11}}</ref> Ƙungiyar Jama'a ta Manchester ta amince da hakan a shekara ta 2001 lokacin da Bridge 5 Mill ta lashe lambar yabo a matsayin ginin da ya fi amfani da makamashi a Manchester. <ref>{{Cite web |last=Wainwright |first=Hilary |date=2001-04-25 |title=Manchester centre brings together eco-protesters, local people and councillors |url=https://www.theguardian.com/society/2001/apr/25/guardiansocietysupplement6 |access-date=2013-08-11}}</ref> An ƙara [[Tsanwan Rufi|rufin kore]] a shekara ta 2008 don ƙarfafa namun daji su shiga ginin. <ref>{{Cite web |year=2008 |title=Make Room for Black Redstarts: A species action plan for Greater Manchester |url=http://www.gmbp.org.uk/site/images/stories/pdf/Black%20Redstart%20BAP.pdf |publisher=Greater Manchester Biodiversity Project |access-date=2026-01-06 |archive-date=2023-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230803010005/http://www.gmbp.org.uk/site/images/stories/pdf/Black%20Redstart%20BAP.pdf |url-status=dead }}</ref>
== Ayyuka ==
=== Gada ta 5 Mill ===
Bridge 5 Mill ita ce cibiyar Canji ta farko a Manchester, wani injin niƙa mai hawa biyar da aka gyara a kan iyakar Beswick da Ancoats a kan magudanar ruwa ta Ashton, an sanya mata suna bayan gada ta biyar a kan magudanar ruwa: gada mai lamba 5. Ta zama "mafaka ta muhawara da {{Sic|action|around}} dorewa". <ref>{{Cite web |last=Wainwright |first=Hilary |date=2001-04-25 |title=Manchester centre brings together eco-protesters, local people and councillors |url=https://www.theguardian.com/society/2001/apr/25/guardiansocietysupplement6 |access-date=2013-08-11}}</ref> Gida ne ga ƙungiyoyin agaji iri-iri, ƙungiyoyin kamfen da kasuwancin kore. Cibiyar tana ba da albarkatun al'umma ciki har da ɗakunan taro da taro, ɗakin karatu, hayar kayan aiki da ofisoshi ga ƙungiyoyin sa kai da kamfanonin zamantakewa. <ref name="gmvss1">{{Cite web |date= |title=MERCi |url=http://www.gmvss.net/merci |access-date=2013-08-11 |publisher=Greater Manchester Voluntary Sector Support |archive-date=2012-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120316161007/http://www.gmvss.net/merci |url-status=dead }}</ref>
=== Cibiyar Muhalli ta Manchester ===
MERCi ce ta kafa Cibiyar Muhalli ta Manchester (EN4M) kuma tana da hedikwata a Bridge 5 Mill. Ƙungiyar membobinta ce da ta ƙunshi ƙungiyoyi da ƙungiyoyi waɗanda ke da burin MERCi na inganta muhallin Manchester, don haɓaka birni mai ɗorewa. <ref>{{Cite web |last=Wainwright |first=Hilary |date=2001-04-25 |title=Manchester centre brings together eco-protesters, local people and councillors |url=https://www.theguardian.com/society/2001/apr/25/guardiansocietysupplement6 |access-date=2013-08-11}}</ref>
=== Herbie ===
Herbie kamfani ne mai sayar da kayan lambu ta wayar hannu wanda MERCi ta kafa a shekarar 2004 don samar da 'ya'yan itatuwa da kayan lambu masu araha ga mazauna yankunan Gabashin Manchester waɗanda ke da ƙarancin samun abinci mai kyau. <ref>{{Cite web |last=Wainwright |first=Hilary |date=2001-04-25 |title=Manchester centre brings together eco-protesters, local people and councillors |url=https://www.theguardian.com/society/2001/apr/25/guardiansocietysupplement6 |access-date=2013-08-11}}</ref> Abokan ciniki za su iya shiga cikin jirgin kuma suna ba da akwatunan 'ya'yan itace ga makarantu da ayyukan al'umma, suna aiki tare da gidaje masu mafaka, majami'u, asibitoci da ƙungiyoyin mazauna. <ref>{{Cite web |last=Wainwright |first=Hilary |date=2001-04-25 |title=Manchester centre brings together eco-protesters, local people and councillors |url=https://www.theguardian.com/society/2001/apr/25/guardiansocietysupplement6 |access-date=2013-08-11}}</ref>
== Bayanin manufa ==
A cewar shafin yanar gizon su, bayanin manufar MERCi shine: <ref>{{Cite web |last=Wainwright |first=Hilary |date=2001-04-25 |title=Manchester centre brings together eco-protesters, local people and councillors |url=https://www.theguardian.com/society/2001/apr/25/guardiansocietysupplement6 |access-date=2013-08-11}}</ref>
* MERCi ta yi imanin cewa hanya mafi inganci ta shigar da mutane cikin hangen nesa na dorewar Manchester ita ce a kafa Cibiyar Rayuwa Mai Dorewa a tsakiyar birnin.
* Saboda haka MERCi za ta yi ƙoƙarin ƙirƙirar Cibiyar da ke ba da tallafi, kwanciyar hankali da shawara ga ƙungiyoyi da daidaikun mutane waɗanda ke da wannan hangen nesa na rayuwa mai ɗorewa kuma za su yi ƙoƙarin haɓaka {{Sic|awareness|around}} batutuwan dorewa.
* MERCi za ta tabbatar da cewa Cibiyar Rayuwa Mai Dorewa ta zama wata alama ta aiki ta ƙirar muhalli, mafi kyawun hanyoyin gyarawa da rayuwa mai ɗorewa a cikin muhallin birane.
* MERCi ta yi imani da tattalin arziki mai dorewa na gida da adalci. Saboda haka, za ta haɓaka tare da samar da tallafi ga shirye-shiryen da suka dogara da al'umma waɗanda ke ƙirƙirar ayyukan yi masu aminci ga zamantakewa da muhalli ga mutanen yankin.
== Manazarta ==
{{Reflist|30em}}
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
2lmw3rn1455rpyxuqoj1sk3zn54c966
Cibiyar Ci gaba
0
131678
826194
770354
2026-04-25T08:40:34Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826194
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Cibiyar Breakthrough''' cibiyar [[Kimiyyar muhalli|bincike ce ta muhalli]] da ke Berkeley, California . An kafa ta a shekarar 2007 ta hannun Michael Shellenberger da Ted Nordhaus, <ref>{{Cite web |title=About |url=https://thebreakthrough.org/about |access-date=2022-04-28 |website=The Breakthrough Institute |language=en}}</ref> Cibiyar tana da alaƙa da falsafar zamantakewa da tattalin arziki . Cibiyar tana ba da shawarar rungumar zamani da haɓaka fasaha (gami da [[makamashin nukiliya]] da [[Kamawa da adanawa na carbon|kama carbon]] ) don magance ƙalubalen muhalli. Tana ba da shawarar haɓaka birane, ƙarfafa noma, makamashin nukiliya, noman ruwa, da kuma tace ruwa a matsayin hanyoyin da za su iya rage buƙatun ɗan adam a kan muhalli, wanda hakan ke ba da damar ƙarin sarari ga nau'ikan da ba na ɗan adam ba. <ref>{{Cite web |title=Orion Magazine - Evolve |url=http://www.orionmagazine.org/index.php/articles/article/6402 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120107042604/http://www.orionmagazine.org/index.php/articles/article/6402 |archive-date=2012-01-07 |access-date=13 August 2018 |website=Orionmagazine.org}}</ref>
Tun lokacin da aka kafa ta, masana kimiyyar muhalli da masana ilimi sun soki matsayin Breakthrough game da muhalli. <ref name=":322">{{Cite journal |last=Ziser |first=Michael |last2=Sze |first2=Julie |author-link2=Julie Sze |date=2007 |title=Climate Change, Environmental Aesthetics, and Global Environmental Justice Cultural Studies |journal=Discourse |volume=29 |issue=2/3 |pages=384–410 |doi=10.1353/dis.2007.a266843 |jstor=41389785 |s2cid=143411081}}</ref> <ref name=":52">{{Cite web |last=Caradonna |first=Jeremy L. |last2=Norgaard |first2=Richard B. |last3=Borowy |first3=Iris |date=2015 |title=A Degrowth Response to an Ecomodernist Manifesto |url=https://www.resilience.org/stories/2015-05-06/a-degrowth-response-to-an-ecomodernist-manifesto/ |access-date= |website=Resilience}}</ref> <ref name=":22">{{Cite web |date=14 April 2014 |title=The Breakthrough Institute's Inconvenient History with Al Gore |url=https://ethics.harvard.edu/blog/breakthrough-institutes-inconvenient-history-al-gore |website=ethics.harvard.edu |access-date=6 January 2026 |archive-date=19 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231019121124/https://ethics.harvard.edu/blog/breakthrough-institutes-inconvenient-history-al-gore |url-status=dead }}</ref> Shahararrun masu watsa labarai game da ra'ayoyin muhalli da manufofin Breakthrough sun kasance iri ɗaya. <ref name=":112">{{Cite web |last=Roberts |first=David |date=2013-06-14 |title=Some thoughts on "Pandora's Promise" and the nuclear debate |url=https://grist.org/climate-energy/some-thoughts-on-pandoras-promise-and-the-nuclear-debate/ |access-date=2022-10-25 |website=Grist |language=en-us}}</ref> <ref name=":122">{{Cite web |last=Roberts |first=David |date=2011-04-27 |title=Why I've avoided commenting on Nisbet's 'Climate Shift' report |url=https://grist.org/climate-change/2011-04-26-why-ive-avoided-commenting-on-nisbets-climate-shift-report/ |access-date=2022-10-25 |website=Grist |language=en-us}}</ref>
== Ƙungiya, kuɗi da mutane ==
An yi wa cibiyar Breakthrough rijista a matsayin ƙungiyar agaji ta 501(c)(3) kuma tana samun tallafi daga cibiyoyi da daidaikun mutane daban-daban. <ref>{{Cite web |title=About |url=https://thebreakthrough.org/about |access-date=2022-04-28 |website=The Breakthrough Institute |language=en}}</ref>
Babban daraktan Breakthrough shine Ted Nordhaus . Sauran waɗanda ke da alaƙa da Breakthrough sun haɗa da tsohon editan zartarwa na National Review Reihan Salam, ɗan jarida Gwyneth Cravens, masanin kimiyyar siyasa Roger A. Pielke Jr., masanin zamantakewa Steve Fuller, da kuma masanin muhalli Stewart Brand . <ref>{{Cite web |title=About |url=https://thebreakthrough.org/about |access-date=2022-04-28 |website=The Breakthrough Institute |language=en}}</ref>
Nordhaus da Shellenberger sun yi rubuce-rubuce kan batutuwa da suka shafi kyakkyawan magani ga makamashin nukiliya da iskar shale zuwa suka kan [[Yankunan duniya|hasashen iyakokin duniya]] . Cibiyar Breakthrough ta yi jayayya cewa ya kamata manufofin yanayi su mayar da hankali kan manyan matakan tallafin jama'a kan kirkire-kirkire na fasaha don "sa [[Makamashi mai ɗorewa|makamashi mai tsabta]] ya zama mai rahusa", kuma ta yi suka kan manufofin yanayi kamar [[Kasuwancin fitarwa|iyaka da ciniki]] da [[farashin carbon]] .
== Shirye-shirye da falsafa ==
Cibiyar Breakthrough tana kula da shirye-shirye a fannin makamashi, kiyayewa, da abinci. <ref>{{Cite web |title=About |url=https://thebreakthrough.org/about |access-date=2022-04-28 |website=The Breakthrough Institute |language=en}}</ref> Shafin yanar gizon su ya bayyana cewa binciken makamashin yana "mayar da hankali kan sanya [[Makamashi mai ɗorewa|makamashi mai tsabta]] ya zama mai rahusa ta hanyar kirkire-kirkire na fasaha don magance [[Canjin yanayi|ɗumamar yanayi]] da [[Talauci na makamashi|talaucin makamashi]] ." Aikin kiyayewa "yana neman bayar da sabbin tsare-tsare da kayan aiki masu amfani don shawo kan" ƙalubalen [[Anthropocene]], yana ba da makamashin nukiliya, takin zamani na roba, da abinci da aka gyara a matsayin mafita.
Jonathan Symons, Babban Malami a Jami'ar Macquarie, Ostiraliya, ya rubuta wani bincike mai zurfi game da Cibiyar Breakthrough da falsafarta. Ya yi jayayya cewa an fi fahimtar yanayin tattalin arziki a matsayin martanin dimokuradiyya na zamantakewa ga ƙalubalen muhalli, kuma hujjar Cibiyar Breakthrough don saka hannun jari a cikin ci gaba da amfani da fasahar carbon mara amfani ya yi daidai da matsayin [[Kungiyar gwamnatoci a kan Canjin Yanayi|IPCC]] cewa sabbin fasahohi suna da mahimmanci don guje wa sauyin yanayi mai haɗari.
== Suka ==
Masana kamar Farfesa na Nazarin Muhalli na Amurka da na Muhalli Julie Sze da kuma masanin ɗan adam na muhalli Michael Ziser sun soki falsafar Breakthrough a matsayin wacce ta yi imanin cewa "adalci na muhalli bisa ga al'umma yana barazana ga gudanar da harkokin muhalli mai cike da riba a duniya." <ref name=":32">{{Cite journal |last=Ziser |first=Michael |last2=Sze |first2=Julie |author-link2=Julie Sze |date=2007 |title=Climate Change, Environmental Aesthetics, and Global Environmental Justice Cultural Studies |journal=Discourse |volume=29 |issue=2/3 |pages=384–410 |doi=10.1353/dis.2007.a266843 |jstor=41389785 |s2cid=143411081}}</ref> Bugu da ƙari, masanin tarihin muhalli da fasaha TJ Demos ya yi jayayya cewa ra'ayoyin Breakthrough ba su gabatar da "ba face mummunan tatsuniya ta utopian" wanda ke aiki don tallafawa masana'antar mai da iskar gas kuma yana aiki a matsayin "uzuri ga makamashin nukiliya."
Dan jarida Paul D. Thacker ya yi zargin cewa Cibiyar Breakthrough misali ne na ƙungiyar masana da ba ta da tsauraran ra'ayi, tana haɓaka tunanin masu adawa da ra'ayin mazan jiya da kuma shaidar zaɓɓukan ra'ayi. <ref name=":2">{{Cite web |date=14 April 2014 |title=The Breakthrough Institute's Inconvenient History with Al Gore |url=https://ethics.harvard.edu/blog/breakthrough-institutes-inconvenient-history-al-gore |website=ethics.harvard.edu |access-date=6 January 2026 |archive-date=19 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231019121124/https://ethics.harvard.edu/blog/breakthrough-institutes-inconvenient-history-al-gore |url-status=dead }}</ref>
An kuma soki cibiyar da haɓaka aikin gona na masana'antu da [[Hanyar sarrafa abinci|kayan abinci da aka sarrafa]] yayin da kuma take karɓar gudummawa daga Gidauniyar Nathan Cummings, wacce membobin kwamitinta ke da alaƙa ta kuɗi da kamfanonin abinci da aka sarrafa waɗanda suka dogara sosai kan aikin gona na masana'antu. Bayan korafin IRS game da yuwuwar amfani da matsayin 501(c)(3) ba daidai ba, Cibiyar ba ta sake lissafa Gidauniyar Nathan Cummings a matsayin mai ba da gudummawa ba. Duk da haka, kamar yadda Thacker ya lura, kuɗin da cibiyar ke bayarwa har yanzu ba a fayyace su ba. <ref name=":2"/>
Masanin kimiyyar yanayi [[Michael E. Mann]] shi ma ya yi tambaya game da dalilan Cibiyar Breakthrough. A cewar Mann, manufar BTI da ta ayyana kanta a matsayin mai adawa da duk wani abu - ko dai [[farashin carbon]] ko kuma abubuwan ƙarfafawa don [[makamashi mai sabuntawa]] - wanda zai yi tasiri mai ma'ana." Ya lura cewa BTI "tana ci gaba da shagaltuwa da masu fafutukar adawa da ayyukan sauyin yanayi masu ma'ana kuma tana da alaƙa da buƙatun iskar gas " kuma ya soki BTI saboda fafutukar "ci gaba da amfani da man fetur." Mann kuma ya yi tambaya cewa BTI a gefe guda da alama tana da "rashin bege" game da makamashi mai sabuntawa, yayin da a gefe guda kuma "su masu matuƙar fata na fasaha ne" game da [[injiniyan ƙasa]] .
== ''Mujallar Nasara'' ==
A shekarar 2011, Breakthrough ta buga bugu na farko na ''Jaridar Breakthrough'', wacce ke da nufin "zamanta tunanin siyasa na ƙarni na 21". <ref>{{Cite web |title=About |url=https://thebreakthrough.org/about |access-date=2022-04-28 |website=The Breakthrough Institute |language=en}}</ref> ''Sabuwar Jamhuriya'' ta kira ''Jaridar Breakthrough'' "ɗaya daga cikin cikakkun ƙoƙarin samar da sabuwar amsa ga" tambayar yadda za a sabunta tunanin sassaucin ra'ayi, kuma ''National Review'' ta kira shi "ƙoƙari mafi kyau wajen sukar kai da 'yan uwanmu masu sassaucin ra'ayi suka yi a cikin dogon lokaci".
== Manazarta ==
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
r63xcoblyi1r673fxob1fzlp34d9u34
Birnin Bro'Town
0
131697
825955
770394
2026-04-24T17:28:20Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
825955
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''''Bro'Town''''' wani shiri ne na talabijin mai rairayi na manya a New Zealand wanda aka watsa a TV3 daga 22 ga Satumba 2004 zuwa 24 ga Mayu 2009. Ya fito a cikin shirin David Fane, Mario Gaoa, Shimpal Lelisi da Oscar Kightley .
== Bayani ==
Manyan jaruman da ke cikin shirin su ne samari biyar 'yan Polynesian New Zealand 'yan shekara 14 da ke zaune a [[Morningside, Auckland|Morningside, Auckland, New Zealand]] . <ref name=":12">{{Cite web |last=Barry |first=Rebecca |date=2005-08-26 |title=bro'Town returns as its animation empire expands |url=https://www.nzherald.co.nz/lifestyle/brotown-returns-as-its-animation-empire-expands/2YQFZTNFJ6TVX5A6O6MZ7YUD5E/ |access-date=2020-12-21 |website=[[The New Zealand Herald]] |language=en-NZ }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Suna halartar kwalejin gida, St Sylvester's. Shi ne shirin talabijin na farko da aka shirya a New Zealand mai rai kuma ya shahara sosai lokacin da aka fara nuna shi a shekarar 2004, inda kashi 33 cikin 100 na masu kallo suka kalli shirin a lokacin da aka ware masa karfe 8-8:30 na dare a kakar wasa ta farko. <ref name=":12" /> <ref name=":22">{{Cite web |last=McClure |first=Margaret |date=1 Aug 2016 |title=Auckland's Bro'Town |url=https://teara.govt.nz/en/video/15912/aucklands-brotown |access-date=2020-12-20 |website=[[Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand]] |publisher=New Zealand Ministry for Culture and Heritage Te Manatu Taonga |language=en}}</ref> ''Bro'Town'' yana da yawan masu sharhi kan al'adu, kuma an gina shi ne a kan kungiyar wasan kwaikwayo ta barkwanci ''[[Naked Samoans|The Naked Samoans]]'' . <ref>{{Cite web |date=2007-01-01 |title=Firehorse Films (Firm, NZ) :The bro' Town calendar 2007. As seen on TV3. Firehorse Films; Random House New Zealand [2007] |url=https://natlib.govt.nz/records/23217536 |access-date=2020-12-20 |website=National Library of New Zealand |language=en}}</ref> Shirin ya fuskanci suka sau da yawa saboda nuna wariyar launin fata, misali kowane bangare na kakar wasa ta farko ya sami korafi. <ref name=":12" /> Marubutan sau da yawa suna kwatanta barkwancin a matsayin 'ba PC ba' (daidai ne a siyasance) kuma [[satire|abin dariya]] ne da ake aika haruffa. Ɗaya daga cikin marubutan shirin Oscar Kightley ya ce game da barkwancin, "Dalilin da ya sa muke guje wa wannan rashin girmamawa da abubuwan ban dariya shine saboda a gefe guda akwai zuciya." <ref name=":32">{{Cite web |last=Barry |first=Rebecca |date=2009-04-08 |title=Farewell to morningside |url=https://www.nzherald.co.nz/entertainment/farewell-to-morningside/ASY2BBRDS7OHKYQJRBRZJFIJYI/ |access-date=2020-12-20 |website=[[The New Zealand Herald]] |language=en-NZ}}</ref> <ref name=":42">{{Cite journal |last=Bannister |first=Matthew |date=2008 |title=Where's Morningside? Locating bro'Town in the ethnic genealogy of New Zealand/Aotearoa |url=http://researcharchive.wintec.ac.nz/215/ |journal=New Zealand Journal of Media Studies |volume=11 |issue=1 |pages=1–15 |doi=10.11157/medianz-vol11iss1id55 |issn=1173-0811 |url-access=subscription |doi-access=free}}</ref>
''Bro'Town'' ta bar tarihi mai ɗorewa a kan al'adun gargajiya a New Zealand wanda al'adun birni na Tsibirin Pacific suka haifar. <ref name=":1">{{Cite web |last=Barry |first=Rebecca |date=2005-08-26 |title=bro'Town returns as its animation empire expands |url=https://www.nzherald.co.nz/lifestyle/brotown-returns-as-its-animation-empire-expands/2YQFZTNFJ6TVX5A6O6MZ7YUD5E/ |access-date=2020-12-21 |website=[[The New Zealand Herald]] |language=en-NZ }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name=":2">{{Cite web |last=McClure |first=Margaret |date=1 Aug 2016 |title=Auckland's Bro'Town |url=https://teara.govt.nz/en/video/15912/aucklands-brotown |access-date=2020-12-20 |website=[[Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand]] |publisher=New Zealand Ministry for Culture and Heritage Te Manatu Taonga |language=en}}</ref> <ref name=":3">{{Cite web |last=Barry |first=Rebecca |date=2009-04-08 |title=Farewell to morningside |url=https://www.nzherald.co.nz/entertainment/farewell-to-morningside/ASY2BBRDS7OHKYQJRBRZJFIJYI/ |access-date=2020-12-20 |website=[[The New Zealand Herald]] |language=en-NZ}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2007-01-01 |title=Firehorse Films (Firm, NZ) :The bro' Town calendar 2007. As seen on TV3. Firehorse Films; Random House New Zealand [2007] |url=https://natlib.govt.nz/records/23217536 |access-date=2020-12-20 |website=National Library of New Zealand |language=en}}</ref> An yaba da shi sosai "a matsayin abin dariya da gaskiya ga rayuwa", <ref>{{Cite web |date=2007-01-01 |title=Firehorse Films (Firm, NZ) :The bro' Town calendar 2007. As seen on TV3. Firehorse Films; Random House New Zealand [2007] |url=https://natlib.govt.nz/records/23217536 |access-date=2020-12-20 |website=National Library of New Zealand |language=en}}</ref> ya yi karatu a jami'o'i, <ref>{{Cite web |title=Bro' town – Institute of Culture Discourse & Communication – AUT |url=https://icdc.aut.ac.nz/projects/bro-town |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201221014555/https://icdc.aut.ac.nz/projects/bro-town |archive-date=2020-12-21 |access-date=2020-12-21 |website=Auckland University of Technology}}</ref> <ref name=":4">{{Cite journal |last=Bannister |first=Matthew |date=2008 |title=Where's Morningside? Locating bro'Town in the ethnic genealogy of New Zealand/Aotearoa |url=http://researcharchive.wintec.ac.nz/215/ |journal=New Zealand Journal of Media Studies |volume=11 |issue=1 |pages=1–15 |doi=10.11157/medianz-vol11iss1id55 |issn=1173-0811 |url-access=subscription |doi-access=free}}</ref> kuma an yi amfani da shi don saƙonnin lafiya a cikin ɗan littafin zane mai ban dariya tare da bayanai game da zazzabin rheumatic.
=== Samarwa ===
Kamfanin fina-finai na New Zealand Firehorse Films ne ya shirya shi, wanda Elizabeth Mitchell ta ƙirƙira don ''bro'Town'' kuma New Zealand On Air ta ba da kuɗinta. <ref name=":1"/> Babban mai tsara shi ne Ant Sang wanda ke da alhakin halayen mutum, wurin zama da kuma ƙirar kayan ado. <ref>{{Cite web |date=2007-01-01 |title=Firehorse Films (Firm, NZ) :The bro' Town calendar 2007. As seen on TV3. Firehorse Films; Random House New Zealand [2007] |url=https://natlib.govt.nz/records/23217536 |access-date=2020-12-20 |website=National Library of New Zealand |language=en}}</ref> An yi ''bro'Town'' ta amfani da ɗakunan motsa jiki guda uku - biyu a New Zealand da ɗaya a [[Indiya]] - kuma ya ƙunshi ma'aikata sama da 100. An yi shirin ne da zane-zanen tawada da fenti na gargajiya. Shirin ya cika al'adun samarin, tare da tattaunawa a cikin yaren gida. Shirin ya haɗa da ambato ga adabin New Zealand, musamman littattafai da gajerun labarai na Witi Ihimaera . Shirin yana da ingantattun nassoshi [[Addini|na addini]], inda yawancin shirye-shiryen suka fara da abubuwan da suka faru tsakanin [[Allah]], [[Isa|Yesu Kiristi]] da sauran mutane na tarihi, wanda ya kai ga jigon shirin da kuma abubuwan da suka faru tsakanin samarin.
== Manazarta ==
dijcu3ortm0ll124iroma6u542ymvcd
Wan Azizah Wan Ismail
0
131799
825849
770643
2026-04-24T16:55:06Z
Pharouqenr
25549
825849
wikitext
text/x-wiki
{{Reflist}}{{Databox}}
'''Wan Azizah binti Wan Ismail''' (an haife shi a ranar 3 ga watan Disamba 1952) ɗan siyasan Malaysia ne wanda ya yi aiki a matsayin matar Firayim Minista na Malaysia a matsayin matar Anwar Ibrahim . Ita ce memba na Jam'iyyar Adalci ta Jama'a, ita ce mace ta farko da ta yi aiki a matsayin mataimakiyar Firayim Minista ta Malaysia, matsayin da ta rike daga 2018 zuwa 2020.
An haife shi a Singapore, Wan Azizah ya kammala karatu daga Royal College of Surgeons a Ireland. Ta yi aiki a matsayin likita, ta ƙware a fannin ilimin ido, kuma ta yi aiki a ranar likita ta gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta bar a 1993. Ta shiga siyasa a shekarar 1998 bayan korar mijinta, ta jagoranci ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}} kuma ta kafa Jam'iyyar Adalci ta Kasa (PKN), daga baya Jam'iyyar Shari'a ta Jama'a (PKR), ta zama mace ta biyu da ta jagoranci jam'iyyar majalisa a Malaysia. Ta lashe kujerar Permatang Pauh a shekarar 1999, ta riƙe shi a shekara ta 2004, kuma ta ɗan yi watsi da ita a shekara ta 2008 don dawowar mijinta, amma ta ci gaba da jagorantar PKR yayin da ta girma ta zama ƙungiyar adawa.
Wan Azizah ta zama mace ta farko a Malaysia a matsayin shugaban adawa a watan Afrilu na shekara ta 2008, amma ta yi murabus daga baya a wannan shekarar don ba da damar mijinta ya gaji ta. A lokacin da take adawa, ta yi magana game da batutuwan kare hakkin dan adam, kuma ta kasance mai aiki a cikin muhawara ta cikin gida game da mafi girman Malay, shugabanci, da batutuwar ƙasa. Ta ci gaba da aikinta na siyasa, ta lashe Zaɓin Kajang a shekarar 2014 sannan daga baya ta sake dawo da Permatang Pauh a shekarar 2015. Ta lashe kujerar Pandan a shekarar 2018 kuma ta zama mataimakiyar Firayim Minista ta farko a Malaysia, yayin da take aiki a matsayin Ministan mata, iyali da ci gaban al'umma. Ta bar ofis a lokacin [[2022 Malaysian general election|2022]]_Malaysian_political_crisis" id="mwNQ" rel="mw:WikiLink" title="2020–2022 Malaysian political crisis">Rikicin siyasa na 2020 amma ta koma Dewan Rakyat a 2022 bayan ta lashe kujerar Bandar Tun Razak . Bayan nadin mijinta a matsayin Firayim Minista a wannan shekarar, ta zama matar Firayim Ministan.
== Rayuwa ta farko da ilimi ==
An haifi Wan Azizah a ranar 3 ga Disamba 1952 a Asibitin Mata da Yara na KK a Singapore . [1] Mahaifinta Wan Ismail Wan Mahmood ne, kuma mahaifiyarta, Mariah Khamis, ta tashe ta tare da 'yan uwanta mata uku da ɗan'uwa ɗaya.[2] Tana da zuriyar Peranakan na kasar Sin kuma an haife ta ne a matsayin Musulmi na Malay.[3] Ta fara karatunta a St. Nicholas Convent School kafin ta ci gaba da karatun sakandare a Kwalejin Tunku Kurshiah . [4] Ta ci gaba da karatun likitanci a Royal College of Surgeons a Ireland, inda ta sami lambar yabo ta zinare a cikin obstetrics da gynaecology.[5][6]
Wan Azizah ta kafa aikin likita inda ta fara kula da mata, daga baya ta kware a ilimin ido. <ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> Ta yi aiki a matsayin likitan gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta yi murabus a 1993. <ref name=":0" /> <ref name=":1" /> A wannan shekarar, ta sauya daga aikinta na likita zuwa matsayi da ke da alaƙa da rayuwar siyasa, ta ɗauki matsayi na girmamawa, ta karɓi bakuncin manyan mutane, kuma ta zama mai kula da Majalisar Ciwon daji ta Kasa. <ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Suh |first=Sangwon |last2=Ranawana |first2=Arjuna |date=2000-01-07 |title=A Woman of Grace |url=http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050115010845/http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-date=2005-01-15 |access-date=2025-07-28 |website=Asiaweek}}</ref>
== Farkon aikin siyasa ==
Wan Azizah ta shiga siyasa a watan Satumbar 1998 bayan korar da kuma kama mijinta Anwar Ibrahim kan zargin sodomy da cin hanci da rashawa. Wannan taron ya jawo zargi na cikin gida da na duniya kuma ya kai ta ga zama jagora na ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}}. {{Efn|Reformasi was a political movement that evolved into a wider push for democracy, human rights, and political reform in Malaysia.<ref>{{Cite book |url=https://www.google.com.au/books/edition/Discourses_Agency_and_Identity_in_Malays/ofRJEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=reformasi+malaysia&pg=PA260&printsec=frontcover |title=Discourses, Agency and Identity in Malaysia: Critical Perspectives |date=2021-10-23 |publisher=[[Springer Nature]] |isbn=978-981-334-568-3 |editor-last=Zawawi Ibrahim |pages=260 |language=en |eissn=2364-8260 |editor-last2=Richards |editor-first2=Gareth |editor-last3=King |editor-first3=Victor T.}}</ref>}} Ta kafa kungiyar Social Justice Movement, daga baya aka kira ta National Justice Party (PKN) a watan Afrilun 1999.<ref name=":5" /><ref name=":4">{{Cite book|last3=Keat Gin Ooi}}</ref> Ita ce mace ta biyu a Malaysia da ta jagoranci jam'iyyar siyasa kuma ta farko da ta yi hakan tare da wakilcin majalisa bayan ta lashe kujerar Permatang Pauh tare da mafi rinjaye 9,077.<ref name=":5">{{Cite web |last=Nurul Izzah Anwar |first= |date=2024-03-04 |title=Datuk Seri Dr Wan Azizah Wan Ismail: Dignity & Courage Under Fire |url=https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250218100944/https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-date=2025-02-18 |access-date=2025-07-28 |website=Voice of ASIA |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
Ta inganta gyare-gyare kuma ta yi ƙoƙari ta haɗa kan dakarun adawa don fuskantar Gwamnatin Mahathir, kodayake ba ta yi nasara ba wajen hana jam'iyyarsa samun rinjaye a Babban zaben 1999. [1] Wan Azizah ya ki amincewa da ra'ayin hadin kan Malay a matsayin babban batun siyasa bayan zaben. Maimakon haka, ta yi jayayya cewa goyon bayan Malay ya koma ga 'yan adawa saboda rashin jin daɗi game da jagoranci, cin hanci da rashawa, zalunci na' yan sanda, rashin kula da tattalin arziki, da kuma shari'a da aka gani ba su da 'yancin kai.[2]
A watan Agustan shekara ta 2003, PKN ta haɗu da Jam'iyyar Jama'ar Malaysia (PRM) don zama Jam'iyyar Adalci ta Jama'a (PKR), [1] tare da Wan Azizah a matsayin shugaban kasa. [2] Ta tsaya takara a babban zaben 2004 a kan tikitin sabuwar jam'iyyar kuma ta riƙe kujerar Permatang Pauh da kuri'u 590 kuma ta zama wakilin PKR a majalisar. [1] [3] A shekara ta 2007, Wan Azizah ta nuna shirye-shiryenta na barin shugabancin jam'iyyar lokacin da Anwar ya sanar da niyyarsa ta koma siyasa duk da cewa an hana shi bisa doka. [4][5] Ta kuma bar kujerar 'yan majalisa ta Permatang Pauh, ta ba da damar Anwar, wanda ke gudana a matsayin dan takarar PKR, ya lashe zaben. [1] [6] A karkashin ci gaba da jagorancinta, PKR ta lashe kujeru 31 a Babban zaben 2008, a lokacin da ta kare kujerarta ta Permatang Pauh tare da rinjaye na kuri'u 13,388. [2][7]
== Shugaba na 'yan adawa ==
A ranar 30 ga Afrilu 2008, Wan Azizah ta zama mace ta farko da ta rike mukamin Shugaban Jam'iyyar adawa.[undefined] An amince da matsayinta a lokacin tattaunawar hadin gwiwa ta Jam'iyyar Malaysian United Indigenous Party, karkashin jagorancin Mahathir Mohamad da Muhyiddin Yassin . Wannan sanarwa ta taimaka wajen ci gaba da jagorancin PKR a cikin 'yan adawa duk da rarrabuwar cikin gida da rashin tabbas game da maye gurbin.[2] A wannan shekarar, Wan Azizah ya aika da wasika ga Jakadan Myanmar yana nuna damuwa game da shawarar da gwamnatin soja ta yanke na ci gaba da raba gardama na kundin tsarin mulki duk da rikice-rikicen Cyclone Nargis da ke gudana. Ta gabatar da wani yunkuri da ke roƙon Kakakin Pandikar Amin Mulia da ya yi kira ga jinkirta zaben, don ba da fifiko ga kokarin agaji da kuma matsawa gwamnatin don ba da damar samun dama ga ma'aikatan agaji. Ta kuma yi kira ga Gwamnatin Malaysia da ta yi amfani da tasirin ta don ba da shawara don jinkiri, kodayake an ki amincewa da yunkurin ne saboda manufofin Malaysia na tsaka-tsaki da rashin tsoma baki.[3] Matsayinta a matsayin shugaban adawa ya ƙare a ranar 28 ga watan Agusta 2008, lokacin da ta yi murabus don buɗe hanyar mijinta, wanda ya gaji ta.[4][5][1]
A shekara ta 2010, Wan Azizah Wan Ismail ta yi kira ga kawar da mafi giRM Malay, tana mai da hankali kan yadda karamin ƙwararrun mutane ke amfani da shi kuma tana ba da shawara ga yara na Malaysia su girma a matsayin "Malay na Aminci. " <ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> A watan Yunin 2011, ta fuskanci karar cin zarafin RM200 miliyan da Hukumar Kula da Raya Kasa ta Tarayya (Felda) ta gabatar game da labaran a ''{{Lang|ms|Suara Keadilan}}'', tare da Babban Kotun ta yanke shawarar za a ji ta daban daga wata karar da ta shafi tsohon mataimakin minista Tan Kee Kwong. <ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref> A watan Afrilu na shekara ta 2012, ta bukaci Felda da ta dawo da kadada 306,000 (124,000 na ƙasar Sabah, tana jayayya cewa hukumar ta kasa bunkasa shi ga mazauna kuma ta canza shi zuwa gonakin man dabino masu fa'ida.<ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> A shekara ta 2013, ta tabbatar da cewa ba za ta tsaya takarar babban zabe ba, a maimakon haka ta mai da hankali kan yakin neman zabe na PKR da kuma shiga mata masu jefa kuri'a.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A cikin shekara ta 2014, Babban Kotun ta yanke hukunci a madadin Felda, ta kara lalacewar lalata Wan Azizah kuma an buƙaci wadanda ake tuhuma su biya daga RM70,000 zuwa RM2 miliyan.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> Daga baya a wannan shekarar, a ranar 9 ga watan Maris, PKR ta zabi Wan Azizah a matsayin dan takarar ta Zaɓin Kajang, kuma ta lashe kujerar a ranar 23 ga watan Maris tare da rinjaye na kuri'u 5,379.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref> A watan Agusta, ta sami goyon baya daga Jam'iyyar Musulunci ta Pan-Malaysian don jagorantar Selangor, wani yunkuri na 'yan adawa don kalubalantar hadin gwiwar da ke karkashin jagorancin UMNO, wanda ya fuskanci zargi game da shugabanci da manufofin kabilanci.
== Kyaututtuka da girmamawa ==
A shekara ta 2008, an ba Wan Azizah lambar yabo ta Order of the Defender of State, tana ɗauke da taken {{Lang|ms|[[Datuk Seri]]}}, a lokacin girmamawar jihar Penang don nuna godiya ga gudummawar da ta bayar ga aikin jama'a da jagoranci. Daga baya ta sami kyautar girmamawa daga Kwalejin Magunguna ta Malaysia a ranar 7 ga Yulin 2023, sannan ta sami digirin digirin digirgir na Falsafa a Kimiyya ta Siyasa da Jama'a daga Jami'ar Selangor a ranar 9 ga Satumba 2023.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> Har ila yau, tana da sabon orchid hybrid mai suna bayan ta, a lokacin ƙaddamar da Orkid Putrajaya 2023, a ranar 14 ga Disamba na wannan shekarar.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A ranar 26 ga Afrilu 2025, an ba ta lambar yabo ta Lifetime Achievement Award a cikin Ophthalmology ta Malaysian Society of Ophthalmiology saboda gudummawar da ta bayar ga kula da ido da ilimin likita.<ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> A ranar 14 ga watan Yunin 2025, Nazrin Shah na Perak ta ba ta lambar yabo ta Eminent Educator Award saboda rawar da ta taka wajen inganta ilimin likita da kuma shirin horar da Parallel Pathway a Malaysia.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haifaffun 1952]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
tajka6nthqommflcfaj7bp4ygdoc1zz
825850
825849
2026-04-24T16:55:18Z
Pharouqenr
25549
825850
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Wan Azizah binti Wan Ismail''' (an haife shi a ranar 3 ga watan Disamba 1952) ɗan siyasan Malaysia ne wanda ya yi aiki a matsayin matar Firayim Minista na Malaysia a matsayin matar Anwar Ibrahim . Ita ce memba na Jam'iyyar Adalci ta Jama'a, ita ce mace ta farko da ta yi aiki a matsayin mataimakiyar Firayim Minista ta Malaysia, matsayin da ta rike daga 2018 zuwa 2020.
An haife shi a Singapore, Wan Azizah ya kammala karatu daga Royal College of Surgeons a Ireland. Ta yi aiki a matsayin likita, ta ƙware a fannin ilimin ido, kuma ta yi aiki a ranar likita ta gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta bar a 1993. Ta shiga siyasa a shekarar 1998 bayan korar mijinta, ta jagoranci ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}} kuma ta kafa Jam'iyyar Adalci ta Kasa (PKN), daga baya Jam'iyyar Shari'a ta Jama'a (PKR), ta zama mace ta biyu da ta jagoranci jam'iyyar majalisa a Malaysia. Ta lashe kujerar Permatang Pauh a shekarar 1999, ta riƙe shi a shekara ta 2004, kuma ta ɗan yi watsi da ita a shekara ta 2008 don dawowar mijinta, amma ta ci gaba da jagorantar PKR yayin da ta girma ta zama ƙungiyar adawa.
Wan Azizah ta zama mace ta farko a Malaysia a matsayin shugaban adawa a watan Afrilu na shekara ta 2008, amma ta yi murabus daga baya a wannan shekarar don ba da damar mijinta ya gaji ta. A lokacin da take adawa, ta yi magana game da batutuwan kare hakkin dan adam, kuma ta kasance mai aiki a cikin muhawara ta cikin gida game da mafi girman Malay, shugabanci, da batutuwar ƙasa. Ta ci gaba da aikinta na siyasa, ta lashe Zaɓin Kajang a shekarar 2014 sannan daga baya ta sake dawo da Permatang Pauh a shekarar 2015. Ta lashe kujerar Pandan a shekarar 2018 kuma ta zama mataimakiyar Firayim Minista ta farko a Malaysia, yayin da take aiki a matsayin Ministan mata, iyali da ci gaban al'umma. Ta bar ofis a lokacin [[2022 Malaysian general election|2022]]_Malaysian_political_crisis" id="mwNQ" rel="mw:WikiLink" title="2020–2022 Malaysian political crisis">Rikicin siyasa na 2020 amma ta koma Dewan Rakyat a 2022 bayan ta lashe kujerar Bandar Tun Razak . Bayan nadin mijinta a matsayin Firayim Minista a wannan shekarar, ta zama matar Firayim Ministan.
== Rayuwa ta farko da ilimi ==
An haifi Wan Azizah a ranar 3 ga Disamba 1952 a Asibitin Mata da Yara na KK a Singapore . [1] Mahaifinta Wan Ismail Wan Mahmood ne, kuma mahaifiyarta, Mariah Khamis, ta tashe ta tare da 'yan uwanta mata uku da ɗan'uwa ɗaya.[2] Tana da zuriyar Peranakan na kasar Sin kuma an haife ta ne a matsayin Musulmi na Malay.[3] Ta fara karatunta a St. Nicholas Convent School kafin ta ci gaba da karatun sakandare a Kwalejin Tunku Kurshiah . [4] Ta ci gaba da karatun likitanci a Royal College of Surgeons a Ireland, inda ta sami lambar yabo ta zinare a cikin obstetrics da gynaecology.[5][6]
Wan Azizah ta kafa aikin likita inda ta fara kula da mata, daga baya ta kware a ilimin ido. <ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> Ta yi aiki a matsayin likitan gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta yi murabus a 1993. <ref name=":0" /> <ref name=":1" /> A wannan shekarar, ta sauya daga aikinta na likita zuwa matsayi da ke da alaƙa da rayuwar siyasa, ta ɗauki matsayi na girmamawa, ta karɓi bakuncin manyan mutane, kuma ta zama mai kula da Majalisar Ciwon daji ta Kasa. <ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Suh |first=Sangwon |last2=Ranawana |first2=Arjuna |date=2000-01-07 |title=A Woman of Grace |url=http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050115010845/http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-date=2005-01-15 |access-date=2025-07-28 |website=Asiaweek}}</ref>
== Farkon aikin siyasa ==
Wan Azizah ta shiga siyasa a watan Satumbar 1998 bayan korar da kuma kama mijinta Anwar Ibrahim kan zargin sodomy da cin hanci da rashawa. Wannan taron ya jawo zargi na cikin gida da na duniya kuma ya kai ta ga zama jagora na ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}}. {{Efn|Reformasi was a political movement that evolved into a wider push for democracy, human rights, and political reform in Malaysia.<ref>{{Cite book |url=https://www.google.com.au/books/edition/Discourses_Agency_and_Identity_in_Malays/ofRJEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=reformasi+malaysia&pg=PA260&printsec=frontcover |title=Discourses, Agency and Identity in Malaysia: Critical Perspectives |date=2021-10-23 |publisher=[[Springer Nature]] |isbn=978-981-334-568-3 |editor-last=Zawawi Ibrahim |pages=260 |language=en |eissn=2364-8260 |editor-last2=Richards |editor-first2=Gareth |editor-last3=King |editor-first3=Victor T.}}</ref>}} Ta kafa kungiyar Social Justice Movement, daga baya aka kira ta National Justice Party (PKN) a watan Afrilun 1999.<ref name=":5" /><ref name=":4">{{Cite book|last3=Keat Gin Ooi}}</ref> Ita ce mace ta biyu a Malaysia da ta jagoranci jam'iyyar siyasa kuma ta farko da ta yi hakan tare da wakilcin majalisa bayan ta lashe kujerar Permatang Pauh tare da mafi rinjaye 9,077.<ref name=":5">{{Cite web |last=Nurul Izzah Anwar |first= |date=2024-03-04 |title=Datuk Seri Dr Wan Azizah Wan Ismail: Dignity & Courage Under Fire |url=https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250218100944/https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-date=2025-02-18 |access-date=2025-07-28 |website=Voice of ASIA |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
Ta inganta gyare-gyare kuma ta yi ƙoƙari ta haɗa kan dakarun adawa don fuskantar Gwamnatin Mahathir, kodayake ba ta yi nasara ba wajen hana jam'iyyarsa samun rinjaye a Babban zaben 1999. [1] Wan Azizah ya ki amincewa da ra'ayin hadin kan Malay a matsayin babban batun siyasa bayan zaben. Maimakon haka, ta yi jayayya cewa goyon bayan Malay ya koma ga 'yan adawa saboda rashin jin daɗi game da jagoranci, cin hanci da rashawa, zalunci na' yan sanda, rashin kula da tattalin arziki, da kuma shari'a da aka gani ba su da 'yancin kai.[2]
A watan Agustan shekara ta 2003, PKN ta haɗu da Jam'iyyar Jama'ar Malaysia (PRM) don zama Jam'iyyar Adalci ta Jama'a (PKR), [1] tare da Wan Azizah a matsayin shugaban kasa. [2] Ta tsaya takara a babban zaben 2004 a kan tikitin sabuwar jam'iyyar kuma ta riƙe kujerar Permatang Pauh da kuri'u 590 kuma ta zama wakilin PKR a majalisar. [1] [3] A shekara ta 2007, Wan Azizah ta nuna shirye-shiryenta na barin shugabancin jam'iyyar lokacin da Anwar ya sanar da niyyarsa ta koma siyasa duk da cewa an hana shi bisa doka. [4][5] Ta kuma bar kujerar 'yan majalisa ta Permatang Pauh, ta ba da damar Anwar, wanda ke gudana a matsayin dan takarar PKR, ya lashe zaben. [1] [6] A karkashin ci gaba da jagorancinta, PKR ta lashe kujeru 31 a Babban zaben 2008, a lokacin da ta kare kujerarta ta Permatang Pauh tare da rinjaye na kuri'u 13,388. [2][7]
== Shugaba na 'yan adawa ==
A ranar 30 ga Afrilu 2008, Wan Azizah ta zama mace ta farko da ta rike mukamin Shugaban Jam'iyyar adawa.[undefined] An amince da matsayinta a lokacin tattaunawar hadin gwiwa ta Jam'iyyar Malaysian United Indigenous Party, karkashin jagorancin Mahathir Mohamad da Muhyiddin Yassin . Wannan sanarwa ta taimaka wajen ci gaba da jagorancin PKR a cikin 'yan adawa duk da rarrabuwar cikin gida da rashin tabbas game da maye gurbin.[2] A wannan shekarar, Wan Azizah ya aika da wasika ga Jakadan Myanmar yana nuna damuwa game da shawarar da gwamnatin soja ta yanke na ci gaba da raba gardama na kundin tsarin mulki duk da rikice-rikicen Cyclone Nargis da ke gudana. Ta gabatar da wani yunkuri da ke roƙon Kakakin Pandikar Amin Mulia da ya yi kira ga jinkirta zaben, don ba da fifiko ga kokarin agaji da kuma matsawa gwamnatin don ba da damar samun dama ga ma'aikatan agaji. Ta kuma yi kira ga Gwamnatin Malaysia da ta yi amfani da tasirin ta don ba da shawara don jinkiri, kodayake an ki amincewa da yunkurin ne saboda manufofin Malaysia na tsaka-tsaki da rashin tsoma baki.[3] Matsayinta a matsayin shugaban adawa ya ƙare a ranar 28 ga watan Agusta 2008, lokacin da ta yi murabus don buɗe hanyar mijinta, wanda ya gaji ta.[4][5][1]
A shekara ta 2010, Wan Azizah Wan Ismail ta yi kira ga kawar da mafi giRM Malay, tana mai da hankali kan yadda karamin ƙwararrun mutane ke amfani da shi kuma tana ba da shawara ga yara na Malaysia su girma a matsayin "Malay na Aminci. " <ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> A watan Yunin 2011, ta fuskanci karar cin zarafin RM200 miliyan da Hukumar Kula da Raya Kasa ta Tarayya (Felda) ta gabatar game da labaran a ''{{Lang|ms|Suara Keadilan}}'', tare da Babban Kotun ta yanke shawarar za a ji ta daban daga wata karar da ta shafi tsohon mataimakin minista Tan Kee Kwong. <ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref> A watan Afrilu na shekara ta 2012, ta bukaci Felda da ta dawo da kadada 306,000 (124,000 na ƙasar Sabah, tana jayayya cewa hukumar ta kasa bunkasa shi ga mazauna kuma ta canza shi zuwa gonakin man dabino masu fa'ida.<ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> A shekara ta 2013, ta tabbatar da cewa ba za ta tsaya takarar babban zabe ba, a maimakon haka ta mai da hankali kan yakin neman zabe na PKR da kuma shiga mata masu jefa kuri'a.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A cikin shekara ta 2014, Babban Kotun ta yanke hukunci a madadin Felda, ta kara lalacewar lalata Wan Azizah kuma an buƙaci wadanda ake tuhuma su biya daga RM70,000 zuwa RM2 miliyan.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> Daga baya a wannan shekarar, a ranar 9 ga watan Maris, PKR ta zabi Wan Azizah a matsayin dan takarar ta Zaɓin Kajang, kuma ta lashe kujerar a ranar 23 ga watan Maris tare da rinjaye na kuri'u 5,379.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref> A watan Agusta, ta sami goyon baya daga Jam'iyyar Musulunci ta Pan-Malaysian don jagorantar Selangor, wani yunkuri na 'yan adawa don kalubalantar hadin gwiwar da ke karkashin jagorancin UMNO, wanda ya fuskanci zargi game da shugabanci da manufofin kabilanci.
== Kyaututtuka da girmamawa ==
A shekara ta 2008, an ba Wan Azizah lambar yabo ta Order of the Defender of State, tana ɗauke da taken {{Lang|ms|[[Datuk Seri]]}}, a lokacin girmamawar jihar Penang don nuna godiya ga gudummawar da ta bayar ga aikin jama'a da jagoranci. Daga baya ta sami kyautar girmamawa daga Kwalejin Magunguna ta Malaysia a ranar 7 ga Yulin 2023, sannan ta sami digirin digirin digirgir na Falsafa a Kimiyya ta Siyasa da Jama'a daga Jami'ar Selangor a ranar 9 ga Satumba 2023.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> Har ila yau, tana da sabon orchid hybrid mai suna bayan ta, a lokacin ƙaddamar da Orkid Putrajaya 2023, a ranar 14 ga Disamba na wannan shekarar.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A ranar 26 ga Afrilu 2025, an ba ta lambar yabo ta Lifetime Achievement Award a cikin Ophthalmology ta Malaysian Society of Ophthalmiology saboda gudummawar da ta bayar ga kula da ido da ilimin likita.<ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> A ranar 14 ga watan Yunin 2025, Nazrin Shah na Perak ta ba ta lambar yabo ta Eminent Educator Award saboda rawar da ta taka wajen inganta ilimin likita da kuma shirin horar da Parallel Pathway a Malaysia.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haifaffun 1952]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
<references />
1m0c8jm2e716oxtibfzb0twejfk7vjs
825851
825850
2026-04-24T16:55:46Z
Pharouqenr
25549
825851
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Wan Azizah binti Wan Ismail''' (an haife shi a ranar 3 ga watan Disamba 1952) ɗan siyasan [[Maleshiya|Malaysia]] ne wanda ya yi aiki a matsayin matar Firayim Minista na Malaysia a matsayin matar Anwar Ibrahim . Ita ce memba na Jam'iyyar Adalci ta Jama'a, ita ce mace ta farko da ta yi aiki a matsayin mataimakiyar Firayim Minista ta Malaysia, matsayin da ta rike daga 2018 zuwa 2020.
An haife shi a Singapore, Wan Azizah ya kammala karatu daga Royal College of Surgeons a Ireland. Ta yi aiki a matsayin likita, ta ƙware a fannin ilimin ido, kuma ta yi aiki a ranar likita ta gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta bar a 1993. Ta shiga siyasa a shekarar 1998 bayan korar mijinta, ta jagoranci ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}} kuma ta kafa Jam'iyyar Adalci ta Kasa (PKN), daga baya Jam'iyyar Shari'a ta Jama'a (PKR), ta zama mace ta biyu da ta jagoranci jam'iyyar majalisa a Malaysia. Ta lashe kujerar Permatang Pauh a shekarar 1999, ta riƙe shi a shekara ta 2004, kuma ta ɗan yi watsi da ita a shekara ta 2008 don dawowar mijinta, amma ta ci gaba da jagorantar PKR yayin da ta girma ta zama ƙungiyar adawa.
Wan Azizah ta zama mace ta farko a Malaysia a matsayin shugaban adawa a watan Afrilu na shekara ta 2008, amma ta yi murabus daga baya a wannan shekarar don ba da damar mijinta ya gaji ta. A lokacin da take adawa, ta yi magana game da batutuwan kare hakkin dan adam, kuma ta kasance mai aiki a cikin muhawara ta cikin gida game da mafi girman Malay, shugabanci, da batutuwar ƙasa. Ta ci gaba da aikinta na siyasa, ta lashe Zaɓin Kajang a shekarar 2014 sannan daga baya ta sake dawo da Permatang Pauh a shekarar 2015. Ta lashe kujerar Pandan a shekarar 2018 kuma ta zama mataimakiyar Firayim Minista ta farko a Malaysia, yayin da take aiki a matsayin Ministan mata, iyali da ci gaban al'umma. Ta bar ofis a lokacin [[2022 Malaysian general election|2022]]_Malaysian_political_crisis" id="mwNQ" rel="mw:WikiLink" title="2020–2022 Malaysian political crisis">Rikicin siyasa na 2020 amma ta koma Dewan Rakyat a 2022 bayan ta lashe kujerar Bandar Tun Razak . Bayan nadin mijinta a matsayin Firayim Minista a wannan shekarar, ta zama matar Firayim Ministan.
== Rayuwa ta farko da ilimi ==
An haifi Wan Azizah a ranar 3 ga Disamba 1952 a Asibitin Mata da Yara na KK a Singapore . [1] Mahaifinta Wan Ismail Wan Mahmood ne, kuma mahaifiyarta, Mariah Khamis, ta tashe ta tare da 'yan uwanta mata uku da ɗan'uwa ɗaya.[2] Tana da zuriyar Peranakan na kasar Sin kuma an haife ta ne a matsayin Musulmi na Malay.[3] Ta fara karatunta a St. Nicholas Convent School kafin ta ci gaba da karatun sakandare a Kwalejin Tunku Kurshiah . [4] Ta ci gaba da karatun likitanci a Royal College of Surgeons a Ireland, inda ta sami lambar yabo ta zinare a cikin obstetrics da gynaecology.[5][6]
Wan Azizah ta kafa aikin likita inda ta fara kula da mata, daga baya ta kware a ilimin ido. <ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> Ta yi aiki a matsayin likitan gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta yi murabus a 1993. <ref name=":0" /> <ref name=":1" /> A wannan shekarar, ta sauya daga aikinta na likita zuwa matsayi da ke da alaƙa da rayuwar siyasa, ta ɗauki matsayi na girmamawa, ta karɓi bakuncin manyan mutane, kuma ta zama mai kula da Majalisar Ciwon daji ta Kasa. <ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Suh |first=Sangwon |last2=Ranawana |first2=Arjuna |date=2000-01-07 |title=A Woman of Grace |url=http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050115010845/http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-date=2005-01-15 |access-date=2025-07-28 |website=Asiaweek}}</ref>
== Farkon aikin siyasa ==
Wan Azizah ta shiga siyasa a watan Satumbar 1998 bayan korar da kuma kama mijinta Anwar Ibrahim kan zargin sodomy da cin hanci da rashawa. Wannan taron ya jawo zargi na cikin gida da na duniya kuma ya kai ta ga zama jagora na ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}}. {{Efn|Reformasi was a political movement that evolved into a wider push for democracy, human rights, and political reform in Malaysia.<ref>{{Cite book |url=https://www.google.com.au/books/edition/Discourses_Agency_and_Identity_in_Malays/ofRJEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=reformasi+malaysia&pg=PA260&printsec=frontcover |title=Discourses, Agency and Identity in Malaysia: Critical Perspectives |date=2021-10-23 |publisher=[[Springer Nature]] |isbn=978-981-334-568-3 |editor-last=Zawawi Ibrahim |pages=260 |language=en |eissn=2364-8260 |editor-last2=Richards |editor-first2=Gareth |editor-last3=King |editor-first3=Victor T.}}</ref>}} Ta kafa kungiyar Social Justice Movement, daga baya aka kira ta National Justice Party (PKN) a watan Afrilun 1999.<ref name=":5" /><ref name=":4">{{Cite book|last3=Keat Gin Ooi}}</ref> Ita ce mace ta biyu a Malaysia da ta jagoranci jam'iyyar siyasa kuma ta farko da ta yi hakan tare da wakilcin majalisa bayan ta lashe kujerar Permatang Pauh tare da mafi rinjaye 9,077.<ref name=":5">{{Cite web |last=Nurul Izzah Anwar |first= |date=2024-03-04 |title=Datuk Seri Dr Wan Azizah Wan Ismail: Dignity & Courage Under Fire |url=https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250218100944/https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-date=2025-02-18 |access-date=2025-07-28 |website=Voice of ASIA |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
Ta inganta gyare-gyare kuma ta yi ƙoƙari ta haɗa kan dakarun adawa don fuskantar Gwamnatin Mahathir, kodayake ba ta yi nasara ba wajen hana jam'iyyarsa samun rinjaye a Babban zaben 1999. [1] Wan Azizah ya ki amincewa da ra'ayin hadin kan Malay a matsayin babban batun siyasa bayan zaben. Maimakon haka, ta yi jayayya cewa goyon bayan Malay ya koma ga 'yan adawa saboda rashin jin daɗi game da jagoranci, cin hanci da rashawa, zalunci na' yan sanda, rashin kula da tattalin arziki, da kuma shari'a da aka gani ba su da 'yancin kai.[2]
A watan Agustan shekara ta 2003, PKN ta haɗu da Jam'iyyar Jama'ar Malaysia (PRM) don zama Jam'iyyar Adalci ta Jama'a (PKR), [1] tare da Wan Azizah a matsayin shugaban kasa. [2] Ta tsaya takara a babban zaben 2004 a kan tikitin sabuwar jam'iyyar kuma ta riƙe kujerar Permatang Pauh da kuri'u 590 kuma ta zama wakilin PKR a majalisar. [1] [3] A shekara ta 2007, Wan Azizah ta nuna shirye-shiryenta na barin shugabancin jam'iyyar lokacin da Anwar ya sanar da niyyarsa ta koma siyasa duk da cewa an hana shi bisa doka. [4][5] Ta kuma bar kujerar 'yan majalisa ta Permatang Pauh, ta ba da damar Anwar, wanda ke gudana a matsayin dan takarar PKR, ya lashe zaben. [1] [6] A karkashin ci gaba da jagorancinta, PKR ta lashe kujeru 31 a Babban zaben 2008, a lokacin da ta kare kujerarta ta Permatang Pauh tare da rinjaye na kuri'u 13,388. [2][7]
== Shugaba na 'yan adawa ==
A ranar 30 ga Afrilu 2008, Wan Azizah ta zama mace ta farko da ta rike mukamin Shugaban Jam'iyyar adawa.[undefined] An amince da matsayinta a lokacin tattaunawar hadin gwiwa ta Jam'iyyar Malaysian United Indigenous Party, karkashin jagorancin Mahathir Mohamad da Muhyiddin Yassin . Wannan sanarwa ta taimaka wajen ci gaba da jagorancin PKR a cikin 'yan adawa duk da rarrabuwar cikin gida da rashin tabbas game da maye gurbin.[2] A wannan shekarar, Wan Azizah ya aika da wasika ga Jakadan Myanmar yana nuna damuwa game da shawarar da gwamnatin soja ta yanke na ci gaba da raba gardama na kundin tsarin mulki duk da rikice-rikicen Cyclone Nargis da ke gudana. Ta gabatar da wani yunkuri da ke roƙon Kakakin Pandikar Amin Mulia da ya yi kira ga jinkirta zaben, don ba da fifiko ga kokarin agaji da kuma matsawa gwamnatin don ba da damar samun dama ga ma'aikatan agaji. Ta kuma yi kira ga Gwamnatin Malaysia da ta yi amfani da tasirin ta don ba da shawara don jinkiri, kodayake an ki amincewa da yunkurin ne saboda manufofin Malaysia na tsaka-tsaki da rashin tsoma baki.[3] Matsayinta a matsayin shugaban adawa ya ƙare a ranar 28 ga watan Agusta 2008, lokacin da ta yi murabus don buɗe hanyar mijinta, wanda ya gaji ta.[4][5][1]
A shekara ta 2010, Wan Azizah Wan Ismail ta yi kira ga kawar da mafi giRM Malay, tana mai da hankali kan yadda karamin ƙwararrun mutane ke amfani da shi kuma tana ba da shawara ga yara na Malaysia su girma a matsayin "Malay na Aminci. " <ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> A watan Yunin 2011, ta fuskanci karar cin zarafin RM200 miliyan da Hukumar Kula da Raya Kasa ta Tarayya (Felda) ta gabatar game da labaran a ''{{Lang|ms|Suara Keadilan}}'', tare da Babban Kotun ta yanke shawarar za a ji ta daban daga wata karar da ta shafi tsohon mataimakin minista Tan Kee Kwong. <ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref> A watan Afrilu na shekara ta 2012, ta bukaci Felda da ta dawo da kadada 306,000 (124,000 na ƙasar Sabah, tana jayayya cewa hukumar ta kasa bunkasa shi ga mazauna kuma ta canza shi zuwa gonakin man dabino masu fa'ida.<ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> A shekara ta 2013, ta tabbatar da cewa ba za ta tsaya takarar babban zabe ba, a maimakon haka ta mai da hankali kan yakin neman zabe na PKR da kuma shiga mata masu jefa kuri'a.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A cikin shekara ta 2014, Babban Kotun ta yanke hukunci a madadin Felda, ta kara lalacewar lalata Wan Azizah kuma an buƙaci wadanda ake tuhuma su biya daga RM70,000 zuwa RM2 miliyan.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> Daga baya a wannan shekarar, a ranar 9 ga watan Maris, PKR ta zabi Wan Azizah a matsayin dan takarar ta Zaɓin Kajang, kuma ta lashe kujerar a ranar 23 ga watan Maris tare da rinjaye na kuri'u 5,379.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref> A watan Agusta, ta sami goyon baya daga Jam'iyyar Musulunci ta Pan-Malaysian don jagorantar Selangor, wani yunkuri na 'yan adawa don kalubalantar hadin gwiwar da ke karkashin jagorancin UMNO, wanda ya fuskanci zargi game da shugabanci da manufofin kabilanci.
== Kyaututtuka da girmamawa ==
A shekara ta 2008, an ba Wan Azizah lambar yabo ta Order of the Defender of State, tana ɗauke da taken {{Lang|ms|[[Datuk Seri]]}}, a lokacin girmamawar jihar Penang don nuna godiya ga gudummawar da ta bayar ga aikin jama'a da jagoranci. Daga baya ta sami kyautar girmamawa daga Kwalejin Magunguna ta Malaysia a ranar 7 ga Yulin 2023, sannan ta sami digirin digirin digirgir na Falsafa a Kimiyya ta Siyasa da Jama'a daga Jami'ar Selangor a ranar 9 ga Satumba 2023.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> Har ila yau, tana da sabon orchid hybrid mai suna bayan ta, a lokacin ƙaddamar da Orkid Putrajaya 2023, a ranar 14 ga Disamba na wannan shekarar.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A ranar 26 ga Afrilu 2025, an ba ta lambar yabo ta Lifetime Achievement Award a cikin Ophthalmology ta Malaysian Society of Ophthalmiology saboda gudummawar da ta bayar ga kula da ido da ilimin likita.<ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> A ranar 14 ga watan Yunin 2025, Nazrin Shah na Perak ta ba ta lambar yabo ta Eminent Educator Award saboda rawar da ta taka wajen inganta ilimin likita da kuma shirin horar da Parallel Pathway a Malaysia.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haifaffun 1952]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
<references />
okaxv4trjnzqtwkzsbptkpxdh74wiep
825852
825851
2026-04-24T16:56:05Z
Pharouqenr
25549
825852
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Wan Azizah binti Wan Ismail''' (an haife shi a ranar 3 ga watan Disamba 1952) [[Ɗan siyasa|ɗan siyasan]] [[Maleshiya|Malaysia]] ne wanda ya yi aiki a matsayin matar Firayim Minista na Malaysia a matsayin matar Anwar Ibrahim . Ita ce memba na Jam'iyyar Adalci ta Jama'a, ita ce mace ta farko da ta yi aiki a matsayin mataimakiyar Firayim Minista ta Malaysia, matsayin da ta rike daga 2018 zuwa 2020.
An haife shi a Singapore, Wan Azizah ya kammala karatu daga Royal College of Surgeons a Ireland. Ta yi aiki a matsayin likita, ta ƙware a fannin ilimin ido, kuma ta yi aiki a ranar likita ta gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta bar a 1993. Ta shiga siyasa a shekarar 1998 bayan korar mijinta, ta jagoranci ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}} kuma ta kafa Jam'iyyar Adalci ta Kasa (PKN), daga baya Jam'iyyar Shari'a ta Jama'a (PKR), ta zama mace ta biyu da ta jagoranci jam'iyyar majalisa a Malaysia. Ta lashe kujerar Permatang Pauh a shekarar 1999, ta riƙe shi a shekara ta 2004, kuma ta ɗan yi watsi da ita a shekara ta 2008 don dawowar mijinta, amma ta ci gaba da jagorantar PKR yayin da ta girma ta zama ƙungiyar adawa.
Wan Azizah ta zama mace ta farko a Malaysia a matsayin shugaban adawa a watan Afrilu na shekara ta 2008, amma ta yi murabus daga baya a wannan shekarar don ba da damar mijinta ya gaji ta. A lokacin da take adawa, ta yi magana game da batutuwan kare hakkin dan adam, kuma ta kasance mai aiki a cikin muhawara ta cikin gida game da mafi girman Malay, shugabanci, da batutuwar ƙasa. Ta ci gaba da aikinta na siyasa, ta lashe Zaɓin Kajang a shekarar 2014 sannan daga baya ta sake dawo da Permatang Pauh a shekarar 2015. Ta lashe kujerar Pandan a shekarar 2018 kuma ta zama mataimakiyar Firayim Minista ta farko a Malaysia, yayin da take aiki a matsayin Ministan mata, iyali da ci gaban al'umma. Ta bar ofis a lokacin [[2022 Malaysian general election|2022]]_Malaysian_political_crisis" id="mwNQ" rel="mw:WikiLink" title="2020–2022 Malaysian political crisis">Rikicin siyasa na 2020 amma ta koma Dewan Rakyat a 2022 bayan ta lashe kujerar Bandar Tun Razak . Bayan nadin mijinta a matsayin Firayim Minista a wannan shekarar, ta zama matar Firayim Ministan.
== Rayuwa ta farko da ilimi ==
An haifi Wan Azizah a ranar 3 ga Disamba 1952 a Asibitin Mata da Yara na KK a Singapore . [1] Mahaifinta Wan Ismail Wan Mahmood ne, kuma mahaifiyarta, Mariah Khamis, ta tashe ta tare da 'yan uwanta mata uku da ɗan'uwa ɗaya.[2] Tana da zuriyar Peranakan na kasar Sin kuma an haife ta ne a matsayin Musulmi na Malay.[3] Ta fara karatunta a St. Nicholas Convent School kafin ta ci gaba da karatun sakandare a Kwalejin Tunku Kurshiah . [4] Ta ci gaba da karatun likitanci a Royal College of Surgeons a Ireland, inda ta sami lambar yabo ta zinare a cikin obstetrics da gynaecology.[5][6]
Wan Azizah ta kafa aikin likita inda ta fara kula da mata, daga baya ta kware a ilimin ido. <ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> Ta yi aiki a matsayin likitan gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta yi murabus a 1993. <ref name=":0" /> <ref name=":1" /> A wannan shekarar, ta sauya daga aikinta na likita zuwa matsayi da ke da alaƙa da rayuwar siyasa, ta ɗauki matsayi na girmamawa, ta karɓi bakuncin manyan mutane, kuma ta zama mai kula da Majalisar Ciwon daji ta Kasa. <ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Suh |first=Sangwon |last2=Ranawana |first2=Arjuna |date=2000-01-07 |title=A Woman of Grace |url=http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050115010845/http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-date=2005-01-15 |access-date=2025-07-28 |website=Asiaweek}}</ref>
== Farkon aikin siyasa ==
Wan Azizah ta shiga siyasa a watan Satumbar 1998 bayan korar da kuma kama mijinta Anwar Ibrahim kan zargin sodomy da cin hanci da rashawa. Wannan taron ya jawo zargi na cikin gida da na duniya kuma ya kai ta ga zama jagora na ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}}. {{Efn|Reformasi was a political movement that evolved into a wider push for democracy, human rights, and political reform in Malaysia.<ref>{{Cite book |url=https://www.google.com.au/books/edition/Discourses_Agency_and_Identity_in_Malays/ofRJEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=reformasi+malaysia&pg=PA260&printsec=frontcover |title=Discourses, Agency and Identity in Malaysia: Critical Perspectives |date=2021-10-23 |publisher=[[Springer Nature]] |isbn=978-981-334-568-3 |editor-last=Zawawi Ibrahim |pages=260 |language=en |eissn=2364-8260 |editor-last2=Richards |editor-first2=Gareth |editor-last3=King |editor-first3=Victor T.}}</ref>}} Ta kafa kungiyar Social Justice Movement, daga baya aka kira ta National Justice Party (PKN) a watan Afrilun 1999.<ref name=":5" /><ref name=":4">{{Cite book|last3=Keat Gin Ooi}}</ref> Ita ce mace ta biyu a Malaysia da ta jagoranci jam'iyyar siyasa kuma ta farko da ta yi hakan tare da wakilcin majalisa bayan ta lashe kujerar Permatang Pauh tare da mafi rinjaye 9,077.<ref name=":5">{{Cite web |last=Nurul Izzah Anwar |first= |date=2024-03-04 |title=Datuk Seri Dr Wan Azizah Wan Ismail: Dignity & Courage Under Fire |url=https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250218100944/https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-date=2025-02-18 |access-date=2025-07-28 |website=Voice of ASIA |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
Ta inganta gyare-gyare kuma ta yi ƙoƙari ta haɗa kan dakarun adawa don fuskantar Gwamnatin Mahathir, kodayake ba ta yi nasara ba wajen hana jam'iyyarsa samun rinjaye a Babban zaben 1999. [1] Wan Azizah ya ki amincewa da ra'ayin hadin kan Malay a matsayin babban batun siyasa bayan zaben. Maimakon haka, ta yi jayayya cewa goyon bayan Malay ya koma ga 'yan adawa saboda rashin jin daɗi game da jagoranci, cin hanci da rashawa, zalunci na' yan sanda, rashin kula da tattalin arziki, da kuma shari'a da aka gani ba su da 'yancin kai.[2]
A watan Agustan shekara ta 2003, PKN ta haɗu da Jam'iyyar Jama'ar Malaysia (PRM) don zama Jam'iyyar Adalci ta Jama'a (PKR), [1] tare da Wan Azizah a matsayin shugaban kasa. [2] Ta tsaya takara a babban zaben 2004 a kan tikitin sabuwar jam'iyyar kuma ta riƙe kujerar Permatang Pauh da kuri'u 590 kuma ta zama wakilin PKR a majalisar. [1] [3] A shekara ta 2007, Wan Azizah ta nuna shirye-shiryenta na barin shugabancin jam'iyyar lokacin da Anwar ya sanar da niyyarsa ta koma siyasa duk da cewa an hana shi bisa doka. [4][5] Ta kuma bar kujerar 'yan majalisa ta Permatang Pauh, ta ba da damar Anwar, wanda ke gudana a matsayin dan takarar PKR, ya lashe zaben. [1] [6] A karkashin ci gaba da jagorancinta, PKR ta lashe kujeru 31 a Babban zaben 2008, a lokacin da ta kare kujerarta ta Permatang Pauh tare da rinjaye na kuri'u 13,388. [2][7]
== Shugaba na 'yan adawa ==
A ranar 30 ga Afrilu 2008, Wan Azizah ta zama mace ta farko da ta rike mukamin Shugaban Jam'iyyar adawa.[undefined] An amince da matsayinta a lokacin tattaunawar hadin gwiwa ta Jam'iyyar Malaysian United Indigenous Party, karkashin jagorancin Mahathir Mohamad da Muhyiddin Yassin . Wannan sanarwa ta taimaka wajen ci gaba da jagorancin PKR a cikin 'yan adawa duk da rarrabuwar cikin gida da rashin tabbas game da maye gurbin.[2] A wannan shekarar, Wan Azizah ya aika da wasika ga Jakadan Myanmar yana nuna damuwa game da shawarar da gwamnatin soja ta yanke na ci gaba da raba gardama na kundin tsarin mulki duk da rikice-rikicen Cyclone Nargis da ke gudana. Ta gabatar da wani yunkuri da ke roƙon Kakakin Pandikar Amin Mulia da ya yi kira ga jinkirta zaben, don ba da fifiko ga kokarin agaji da kuma matsawa gwamnatin don ba da damar samun dama ga ma'aikatan agaji. Ta kuma yi kira ga Gwamnatin Malaysia da ta yi amfani da tasirin ta don ba da shawara don jinkiri, kodayake an ki amincewa da yunkurin ne saboda manufofin Malaysia na tsaka-tsaki da rashin tsoma baki.[3] Matsayinta a matsayin shugaban adawa ya ƙare a ranar 28 ga watan Agusta 2008, lokacin da ta yi murabus don buɗe hanyar mijinta, wanda ya gaji ta.[4][5][1]
A shekara ta 2010, Wan Azizah Wan Ismail ta yi kira ga kawar da mafi giRM Malay, tana mai da hankali kan yadda karamin ƙwararrun mutane ke amfani da shi kuma tana ba da shawara ga yara na Malaysia su girma a matsayin "Malay na Aminci. " <ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> A watan Yunin 2011, ta fuskanci karar cin zarafin RM200 miliyan da Hukumar Kula da Raya Kasa ta Tarayya (Felda) ta gabatar game da labaran a ''{{Lang|ms|Suara Keadilan}}'', tare da Babban Kotun ta yanke shawarar za a ji ta daban daga wata karar da ta shafi tsohon mataimakin minista Tan Kee Kwong. <ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref> A watan Afrilu na shekara ta 2012, ta bukaci Felda da ta dawo da kadada 306,000 (124,000 na ƙasar Sabah, tana jayayya cewa hukumar ta kasa bunkasa shi ga mazauna kuma ta canza shi zuwa gonakin man dabino masu fa'ida.<ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> A shekara ta 2013, ta tabbatar da cewa ba za ta tsaya takarar babban zabe ba, a maimakon haka ta mai da hankali kan yakin neman zabe na PKR da kuma shiga mata masu jefa kuri'a.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A cikin shekara ta 2014, Babban Kotun ta yanke hukunci a madadin Felda, ta kara lalacewar lalata Wan Azizah kuma an buƙaci wadanda ake tuhuma su biya daga RM70,000 zuwa RM2 miliyan.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> Daga baya a wannan shekarar, a ranar 9 ga watan Maris, PKR ta zabi Wan Azizah a matsayin dan takarar ta Zaɓin Kajang, kuma ta lashe kujerar a ranar 23 ga watan Maris tare da rinjaye na kuri'u 5,379.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref> A watan Agusta, ta sami goyon baya daga Jam'iyyar Musulunci ta Pan-Malaysian don jagorantar Selangor, wani yunkuri na 'yan adawa don kalubalantar hadin gwiwar da ke karkashin jagorancin UMNO, wanda ya fuskanci zargi game da shugabanci da manufofin kabilanci.
== Kyaututtuka da girmamawa ==
A shekara ta 2008, an ba Wan Azizah lambar yabo ta Order of the Defender of State, tana ɗauke da taken {{Lang|ms|[[Datuk Seri]]}}, a lokacin girmamawar jihar Penang don nuna godiya ga gudummawar da ta bayar ga aikin jama'a da jagoranci. Daga baya ta sami kyautar girmamawa daga Kwalejin Magunguna ta Malaysia a ranar 7 ga Yulin 2023, sannan ta sami digirin digirin digirgir na Falsafa a Kimiyya ta Siyasa da Jama'a daga Jami'ar Selangor a ranar 9 ga Satumba 2023.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> Har ila yau, tana da sabon orchid hybrid mai suna bayan ta, a lokacin ƙaddamar da Orkid Putrajaya 2023, a ranar 14 ga Disamba na wannan shekarar.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A ranar 26 ga Afrilu 2025, an ba ta lambar yabo ta Lifetime Achievement Award a cikin Ophthalmology ta Malaysian Society of Ophthalmiology saboda gudummawar da ta bayar ga kula da ido da ilimin likita.<ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> A ranar 14 ga watan Yunin 2025, Nazrin Shah na Perak ta ba ta lambar yabo ta Eminent Educator Award saboda rawar da ta taka wajen inganta ilimin likita da kuma shirin horar da Parallel Pathway a Malaysia.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haifaffun 1952]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
<references />
oekjyy16lg23m77ijaqp93g06jypl91
825853
825852
2026-04-24T16:56:49Z
Pharouqenr
25549
825853
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Wan Azizah binti Wan Ismail''' (an haife shi a ranar 3 ga watan Disamba 1952) [[Ɗan siyasa|ɗan siyasan]] [[Maleshiya|Malaysia]] ne wanda ya yi aiki a matsayin matar Firayim Minista na Malaysia a matsayin matar Anwar Ibrahim . Ita ce memba na Jam'iyyar Adalci ta Jama'a, ita ce mace ta farko da ta yi aiki a matsayin mataimakiyar Firayim Minista ta Malaysia, matsayin da ta rike daga 2018 zuwa 2020.
An haife shi a Singapore, Wan Azizah ya kammala karatu daga Royal College of Surgeons a Ireland. Ta yi aiki a matsayin likita, ta ƙware a fannin ilimin ido, kuma ta yi aiki a ranar likita ta gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta bar a 1993. Ta shiga siyasa a shekarar 1998 bayan korar mijinta, ta jagoranci ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}} kuma ta kafa Jam'iyyar Adalci ta Kasa (PKN), daga baya Jam'iyyar Shari'a ta Jama'a (PKR), ta zama mace ta biyu da ta jagoranci jam'iyyar majalisa a Malaysia. Ta lashe kujerar Permatang Pauh a shekarar 1999, ta riƙe shi a shekara ta 2004, kuma ta ɗan yi watsi da ita a shekara ta 2008 don dawowar mijinta, amma ta ci gaba da jagorantar PKR yayin da ta girma ta zama ƙungiyar adawa.
Wan Azizah ta zama mace ta farko a Malaysia a matsayin shugaban adawa a watan Afrilu na shekara ta 2008, amma ta yi murabus daga baya a wannan shekarar don ba da damar mijinta ya gaji ta. A lokacin da take adawa, ta yi magana game da batutuwan kare hakkin dan adam, kuma ta kasance mai aiki a cikin muhawara ta cikin gida game da mafi girman Malay, shugabanci, da batutuwar ƙasa. Ta ci gaba da aikinta na siyasa, ta lashe Zaɓin Kajang a shekarar 2014 sannan daga baya ta sake dawo da Permatang Pauh a shekarar 2015. Ta lashe kujerar Pandan a shekarar 2018 kuma ta zama mataimakiyar Firayim Minista ta farko a Malaysia, yayin da take aiki a matsayin Ministan mata, iyali da ci gaban al'umma. Ta bar ofis a lokaci 2020–2022 Malaysian political crisis">Rikicin siyasa na 2020 amma ta koma Dewan Rakyat a 2022 bayan ta lashe kujerar Bandar Tun Razak . Bayan nadin mijinta a matsayin Firayim Minista a wannan shekarar, ta zama matar Firayim Ministan.
== Rayuwa ta farko da ilimi ==
An haifi Wan Azizah a ranar 3 ga Disamba 1952 a Asibitin Mata da Yara na KK a Singapore . [1] Mahaifinta Wan Ismail Wan Mahmood ne, kuma mahaifiyarta, Mariah Khamis, ta tashe ta tare da 'yan uwanta mata uku da ɗan'uwa ɗaya.[2] Tana da zuriyar Peranakan na kasar Sin kuma an haife ta ne a matsayin Musulmi na Malay.[3] Ta fara karatunta a St. Nicholas Convent School kafin ta ci gaba da karatun sakandare a Kwalejin Tunku Kurshiah . [4] Ta ci gaba da karatun likitanci a Royal College of Surgeons a Ireland, inda ta sami lambar yabo ta zinare a cikin obstetrics da gynaecology.[5][6]
Wan Azizah ta kafa aikin likita inda ta fara kula da mata, daga baya ta kware a ilimin ido. <ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> Ta yi aiki a matsayin likitan gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta yi murabus a 1993. <ref name=":0" /> <ref name=":1" /> A wannan shekarar, ta sauya daga aikinta na likita zuwa matsayi da ke da alaƙa da rayuwar siyasa, ta ɗauki matsayi na girmamawa, ta karɓi bakuncin manyan mutane, kuma ta zama mai kula da Majalisar Ciwon daji ta Kasa. <ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Suh |first=Sangwon |last2=Ranawana |first2=Arjuna |date=2000-01-07 |title=A Woman of Grace |url=http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050115010845/http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-date=2005-01-15 |access-date=2025-07-28 |website=Asiaweek}}</ref>
== Farkon aikin siyasa ==
Wan Azizah ta shiga siyasa a watan Satumbar 1998 bayan korar da kuma kama mijinta Anwar Ibrahim kan zargin sodomy da cin hanci da rashawa. Wannan taron ya jawo zargi na cikin gida da na duniya kuma ya kai ta ga zama jagora na ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}}. {{Efn|Reformasi was a political movement that evolved into a wider push for democracy, human rights, and political reform in Malaysia.<ref>{{Cite book |url=https://www.google.com.au/books/edition/Discourses_Agency_and_Identity_in_Malays/ofRJEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=reformasi+malaysia&pg=PA260&printsec=frontcover |title=Discourses, Agency and Identity in Malaysia: Critical Perspectives |date=2021-10-23 |publisher=[[Springer Nature]] |isbn=978-981-334-568-3 |editor-last=Zawawi Ibrahim |pages=260 |language=en |eissn=2364-8260 |editor-last2=Richards |editor-first2=Gareth |editor-last3=King |editor-first3=Victor T.}}</ref>}} Ta kafa kungiyar Social Justice Movement, daga baya aka kira ta National Justice Party (PKN) a watan Afrilun 1999.<ref name=":5" /><ref name=":4">{{Cite book|last3=Keat Gin Ooi}}</ref> Ita ce mace ta biyu a Malaysia da ta jagoranci jam'iyyar siyasa kuma ta farko da ta yi hakan tare da wakilcin majalisa bayan ta lashe kujerar Permatang Pauh tare da mafi rinjaye 9,077.<ref name=":5">{{Cite web |last=Nurul Izzah Anwar |first= |date=2024-03-04 |title=Datuk Seri Dr Wan Azizah Wan Ismail: Dignity & Courage Under Fire |url=https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250218100944/https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-date=2025-02-18 |access-date=2025-07-28 |website=Voice of ASIA |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
Ta inganta gyare-gyare kuma ta yi ƙoƙari ta haɗa kan dakarun adawa don fuskantar Gwamnatin Mahathir, kodayake ba ta yi nasara ba wajen hana jam'iyyarsa samun rinjaye a Babban zaben 1999. [1] Wan Azizah ya ki amincewa da ra'ayin hadin kan Malay a matsayin babban batun siyasa bayan zaben. Maimakon haka, ta yi jayayya cewa goyon bayan Malay ya koma ga 'yan adawa saboda rashin jin daɗi game da jagoranci, cin hanci da rashawa, zalunci na' yan sanda, rashin kula da tattalin arziki, da kuma shari'a da aka gani ba su da 'yancin kai.[2]
A watan Agustan shekara ta 2003, PKN ta haɗu da Jam'iyyar Jama'ar Malaysia (PRM) don zama Jam'iyyar Adalci ta Jama'a (PKR), [1] tare da Wan Azizah a matsayin shugaban kasa. [2] Ta tsaya takara a babban zaben 2004 a kan tikitin sabuwar jam'iyyar kuma ta riƙe kujerar Permatang Pauh da kuri'u 590 kuma ta zama wakilin PKR a majalisar. [1] [3] A shekara ta 2007, Wan Azizah ta nuna shirye-shiryenta na barin shugabancin jam'iyyar lokacin da Anwar ya sanar da niyyarsa ta koma siyasa duk da cewa an hana shi bisa doka. [4][5] Ta kuma bar kujerar 'yan majalisa ta Permatang Pauh, ta ba da damar Anwar, wanda ke gudana a matsayin dan takarar PKR, ya lashe zaben. [1] [6] A karkashin ci gaba da jagorancinta, PKR ta lashe kujeru 31 a Babban zaben 2008, a lokacin da ta kare kujerarta ta Permatang Pauh tare da rinjaye na kuri'u 13,388. [2][7]
== Shugaba na 'yan adawa ==
A ranar 30 ga Afrilu 2008, Wan Azizah ta zama mace ta farko da ta rike mukamin Shugaban Jam'iyyar adawa.[undefined] An amince da matsayinta a lokacin tattaunawar hadin gwiwa ta Jam'iyyar Malaysian United Indigenous Party, karkashin jagorancin Mahathir Mohamad da Muhyiddin Yassin . Wannan sanarwa ta taimaka wajen ci gaba da jagorancin PKR a cikin 'yan adawa duk da rarrabuwar cikin gida da rashin tabbas game da maye gurbin.[2] A wannan shekarar, Wan Azizah ya aika da wasika ga Jakadan Myanmar yana nuna damuwa game da shawarar da gwamnatin soja ta yanke na ci gaba da raba gardama na kundin tsarin mulki duk da rikice-rikicen Cyclone Nargis da ke gudana. Ta gabatar da wani yunkuri da ke roƙon Kakakin Pandikar Amin Mulia da ya yi kira ga jinkirta zaben, don ba da fifiko ga kokarin agaji da kuma matsawa gwamnatin don ba da damar samun dama ga ma'aikatan agaji. Ta kuma yi kira ga Gwamnatin Malaysia da ta yi amfani da tasirin ta don ba da shawara don jinkiri, kodayake an ki amincewa da yunkurin ne saboda manufofin Malaysia na tsaka-tsaki da rashin tsoma baki.[3] Matsayinta a matsayin shugaban adawa ya ƙare a ranar 28 ga watan Agusta 2008, lokacin da ta yi murabus don buɗe hanyar mijinta, wanda ya gaji ta.[4][5][1]
A shekara ta 2010, Wan Azizah Wan Ismail ta yi kira ga kawar da mafi giRM Malay, tana mai da hankali kan yadda karamin ƙwararrun mutane ke amfani da shi kuma tana ba da shawara ga yara na Malaysia su girma a matsayin "Malay na Aminci. " <ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> A watan Yunin 2011, ta fuskanci karar cin zarafin RM200 miliyan da Hukumar Kula da Raya Kasa ta Tarayya (Felda) ta gabatar game da labaran a ''{{Lang|ms|Suara Keadilan}}'', tare da Babban Kotun ta yanke shawarar za a ji ta daban daga wata karar da ta shafi tsohon mataimakin minista Tan Kee Kwong. <ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref> A watan Afrilu na shekara ta 2012, ta bukaci Felda da ta dawo da kadada 306,000 (124,000 na ƙasar Sabah, tana jayayya cewa hukumar ta kasa bunkasa shi ga mazauna kuma ta canza shi zuwa gonakin man dabino masu fa'ida.<ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> A shekara ta 2013, ta tabbatar da cewa ba za ta tsaya takarar babban zabe ba, a maimakon haka ta mai da hankali kan yakin neman zabe na PKR da kuma shiga mata masu jefa kuri'a.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A cikin shekara ta 2014, Babban Kotun ta yanke hukunci a madadin Felda, ta kara lalacewar lalata Wan Azizah kuma an buƙaci wadanda ake tuhuma su biya daga RM70,000 zuwa RM2 miliyan.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> Daga baya a wannan shekarar, a ranar 9 ga watan Maris, PKR ta zabi Wan Azizah a matsayin dan takarar ta Zaɓin Kajang, kuma ta lashe kujerar a ranar 23 ga watan Maris tare da rinjaye na kuri'u 5,379.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref> A watan Agusta, ta sami goyon baya daga Jam'iyyar Musulunci ta Pan-Malaysian don jagorantar Selangor, wani yunkuri na 'yan adawa don kalubalantar hadin gwiwar da ke karkashin jagorancin UMNO, wanda ya fuskanci zargi game da shugabanci da manufofin kabilanci.
== Kyaututtuka da girmamawa ==
A shekara ta 2008, an ba Wan Azizah lambar yabo ta Order of the Defender of State, tana ɗauke da taken {{Lang|ms|[[Datuk Seri]]}}, a lokacin girmamawar jihar Penang don nuna godiya ga gudummawar da ta bayar ga aikin jama'a da jagoranci. Daga baya ta sami kyautar girmamawa daga Kwalejin Magunguna ta Malaysia a ranar 7 ga Yulin 2023, sannan ta sami digirin digirin digirgir na Falsafa a Kimiyya ta Siyasa da Jama'a daga Jami'ar Selangor a ranar 9 ga Satumba 2023.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> Har ila yau, tana da sabon orchid hybrid mai suna bayan ta, a lokacin ƙaddamar da Orkid Putrajaya 2023, a ranar 14 ga Disamba na wannan shekarar.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A ranar 26 ga Afrilu 2025, an ba ta lambar yabo ta Lifetime Achievement Award a cikin Ophthalmology ta Malaysian Society of Ophthalmiology saboda gudummawar da ta bayar ga kula da ido da ilimin likita.<ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> A ranar 14 ga watan Yunin 2025, Nazrin Shah na Perak ta ba ta lambar yabo ta Eminent Educator Award saboda rawar da ta taka wajen inganta ilimin likita da kuma shirin horar da Parallel Pathway a Malaysia.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haifaffun 1952]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
<references />
7gz1esc80yle3njdqr7ltuqf6eacf0o
825854
825853
2026-04-24T16:57:05Z
Pharouqenr
25549
825854
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Wan Azizah binti Wan Ismail''' (an haife shi a ranar 3 ga watan Disamba 1952) [[Ɗan siyasa|ɗan siyasan]] [[Maleshiya|Malaysia]] ne wanda ya yi aiki a matsayin matar Firayim Minista na Malaysia a matsayin matar Anwar Ibrahim . Ita ce memba na Jam'iyyar Adalci ta Jama'a, ita ce mace ta farko da ta yi aiki a matsayin mataimakiyar Firayim Minista ta Malaysia, matsayin da ta rike daga 2018 zuwa 2020.
An haife shi a Singapore, Wan Azizah ya kammala karatu daga Royal College of Surgeons a Ireland. Ta yi aiki a matsayin likita, ta ƙware a fannin ilimin ido, kuma ta yi aiki a ranar likita ta gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta bar a 1993. Ta shiga siyasa a shekarar 1998 bayan korar mijinta, ta jagoranci ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}} kuma ta kafa Jam'iyyar Adalci ta Kasa (PKN), daga baya Jam'iyyar Shari'a ta Jama'a (PKR), ta zama mace ta biyu da ta jagoranci jam'iyyar majalisa a Malaysia. Ta lashe kujerar Permatang Pauh a shekarar 1999, ta riƙe shi a shekara ta 2004, kuma ta ɗan yi watsi da ita a shekara ta 2008 don dawowar mijinta, amma ta ci gaba da jagorantar PKR yayin da ta girma ta zama ƙungiyar adawa.
Wan Azizah ta zama mace ta farko a Malaysia a matsayin shugaban adawa a watan Afrilu na shekara ta 2008, amma ta yi murabus daga baya a wannan shekarar don ba da damar mijinta ya gaji ta. A lokacin da take adawa, ta yi magana game da batutuwan kare hakkin dan adam, kuma ta kasance mai aiki a cikin muhawara ta cikin gida game da mafi girman Malay, shugabanci, da batutuwar ƙasa. Ta ci gaba da aikinta na siyasa, ta lashe Zaɓin Kajang a shekarar 2014 sannan daga baya ta sake dawo da Permatang Pauh a shekarar 2015. Ta lashe kujerar Pandan a shekarar 2018 kuma ta zama mataimakiyar Firayim Minista ta farko a Malaysia, yayin da take aiki a matsayin Ministan mata, iyali da ci gaban al'umma. Ta bar ofis a lokacin 2020–2022 Malaysian political crisis">Rikicin siyasa na 2020 amma ta koma Dewan Rakyat a 2022 bayan ta lashe kujerar Bandar Tun Razak . Bayan nadin mijinta a matsayin Firayim Minista a wannan shekarar, ta zama matar Firayim Ministan.
== Rayuwa ta farko da ilimi ==
An haifi Wan Azizah a ranar 3 ga Disamba 1952 a Asibitin Mata da Yara na KK a Singapore . [1] Mahaifinta Wan Ismail Wan Mahmood ne, kuma mahaifiyarta, Mariah Khamis, ta tashe ta tare da 'yan uwanta mata uku da ɗan'uwa ɗaya.[2] Tana da zuriyar Peranakan na kasar Sin kuma an haife ta ne a matsayin Musulmi na Malay.[3] Ta fara karatunta a St. Nicholas Convent School kafin ta ci gaba da karatun sakandare a Kwalejin Tunku Kurshiah . [4] Ta ci gaba da karatun likitanci a Royal College of Surgeons a Ireland, inda ta sami lambar yabo ta zinare a cikin obstetrics da gynaecology.[5][6]
Wan Azizah ta kafa aikin likita inda ta fara kula da mata, daga baya ta kware a ilimin ido. <ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> Ta yi aiki a matsayin likitan gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta yi murabus a 1993. <ref name=":0" /> <ref name=":1" /> A wannan shekarar, ta sauya daga aikinta na likita zuwa matsayi da ke da alaƙa da rayuwar siyasa, ta ɗauki matsayi na girmamawa, ta karɓi bakuncin manyan mutane, kuma ta zama mai kula da Majalisar Ciwon daji ta Kasa. <ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Suh |first=Sangwon |last2=Ranawana |first2=Arjuna |date=2000-01-07 |title=A Woman of Grace |url=http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050115010845/http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-date=2005-01-15 |access-date=2025-07-28 |website=Asiaweek}}</ref>
== Farkon aikin siyasa ==
Wan Azizah ta shiga siyasa a watan Satumbar 1998 bayan korar da kuma kama mijinta Anwar Ibrahim kan zargin sodomy da cin hanci da rashawa. Wannan taron ya jawo zargi na cikin gida da na duniya kuma ya kai ta ga zama jagora na ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}}. {{Efn|Reformasi was a political movement that evolved into a wider push for democracy, human rights, and political reform in Malaysia.<ref>{{Cite book |url=https://www.google.com.au/books/edition/Discourses_Agency_and_Identity_in_Malays/ofRJEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=reformasi+malaysia&pg=PA260&printsec=frontcover |title=Discourses, Agency and Identity in Malaysia: Critical Perspectives |date=2021-10-23 |publisher=[[Springer Nature]] |isbn=978-981-334-568-3 |editor-last=Zawawi Ibrahim |pages=260 |language=en |eissn=2364-8260 |editor-last2=Richards |editor-first2=Gareth |editor-last3=King |editor-first3=Victor T.}}</ref>}} Ta kafa kungiyar Social Justice Movement, daga baya aka kira ta National Justice Party (PKN) a watan Afrilun 1999.<ref name=":5" /><ref name=":4">{{Cite book|last3=Keat Gin Ooi}}</ref> Ita ce mace ta biyu a Malaysia da ta jagoranci jam'iyyar siyasa kuma ta farko da ta yi hakan tare da wakilcin majalisa bayan ta lashe kujerar Permatang Pauh tare da mafi rinjaye 9,077.<ref name=":5">{{Cite web |last=Nurul Izzah Anwar |first= |date=2024-03-04 |title=Datuk Seri Dr Wan Azizah Wan Ismail: Dignity & Courage Under Fire |url=https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250218100944/https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-date=2025-02-18 |access-date=2025-07-28 |website=Voice of ASIA |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
Ta inganta gyare-gyare kuma ta yi ƙoƙari ta haɗa kan dakarun adawa don fuskantar Gwamnatin Mahathir, kodayake ba ta yi nasara ba wajen hana jam'iyyarsa samun rinjaye a Babban zaben 1999. [1] Wan Azizah ya ki amincewa da ra'ayin hadin kan Malay a matsayin babban batun siyasa bayan zaben. Maimakon haka, ta yi jayayya cewa goyon bayan Malay ya koma ga 'yan adawa saboda rashin jin daɗi game da jagoranci, cin hanci da rashawa, zalunci na' yan sanda, rashin kula da tattalin arziki, da kuma shari'a da aka gani ba su da 'yancin kai.[2]
A watan Agustan shekara ta 2003, PKN ta haɗu da Jam'iyyar Jama'ar Malaysia (PRM) don zama Jam'iyyar Adalci ta Jama'a (PKR), [1] tare da Wan Azizah a matsayin shugaban kasa. [2] Ta tsaya takara a babban zaben 2004 a kan tikitin sabuwar jam'iyyar kuma ta riƙe kujerar Permatang Pauh da kuri'u 590 kuma ta zama wakilin PKR a majalisar. [1] [3] A shekara ta 2007, Wan Azizah ta nuna shirye-shiryenta na barin shugabancin jam'iyyar lokacin da Anwar ya sanar da niyyarsa ta koma siyasa duk da cewa an hana shi bisa doka. [4][5] Ta kuma bar kujerar 'yan majalisa ta Permatang Pauh, ta ba da damar Anwar, wanda ke gudana a matsayin dan takarar PKR, ya lashe zaben. [1] [6] A karkashin ci gaba da jagorancinta, PKR ta lashe kujeru 31 a Babban zaben 2008, a lokacin da ta kare kujerarta ta Permatang Pauh tare da rinjaye na kuri'u 13,388. [2][7]
== Shugaba na 'yan adawa ==
A ranar 30 ga Afrilu 2008, Wan Azizah ta zama mace ta farko da ta rike mukamin Shugaban Jam'iyyar adawa.[undefined] An amince da matsayinta a lokacin tattaunawar hadin gwiwa ta Jam'iyyar Malaysian United Indigenous Party, karkashin jagorancin Mahathir Mohamad da Muhyiddin Yassin . Wannan sanarwa ta taimaka wajen ci gaba da jagorancin PKR a cikin 'yan adawa duk da rarrabuwar cikin gida da rashin tabbas game da maye gurbin.[2] A wannan shekarar, Wan Azizah ya aika da wasika ga Jakadan Myanmar yana nuna damuwa game da shawarar da gwamnatin soja ta yanke na ci gaba da raba gardama na kundin tsarin mulki duk da rikice-rikicen Cyclone Nargis da ke gudana. Ta gabatar da wani yunkuri da ke roƙon Kakakin Pandikar Amin Mulia da ya yi kira ga jinkirta zaben, don ba da fifiko ga kokarin agaji da kuma matsawa gwamnatin don ba da damar samun dama ga ma'aikatan agaji. Ta kuma yi kira ga Gwamnatin Malaysia da ta yi amfani da tasirin ta don ba da shawara don jinkiri, kodayake an ki amincewa da yunkurin ne saboda manufofin Malaysia na tsaka-tsaki da rashin tsoma baki.[3] Matsayinta a matsayin shugaban adawa ya ƙare a ranar 28 ga watan Agusta 2008, lokacin da ta yi murabus don buɗe hanyar mijinta, wanda ya gaji ta.[4][5][1]
A shekara ta 2010, Wan Azizah Wan Ismail ta yi kira ga kawar da mafi giRM Malay, tana mai da hankali kan yadda karamin ƙwararrun mutane ke amfani da shi kuma tana ba da shawara ga yara na Malaysia su girma a matsayin "Malay na Aminci. " <ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> A watan Yunin 2011, ta fuskanci karar cin zarafin RM200 miliyan da Hukumar Kula da Raya Kasa ta Tarayya (Felda) ta gabatar game da labaran a ''{{Lang|ms|Suara Keadilan}}'', tare da Babban Kotun ta yanke shawarar za a ji ta daban daga wata karar da ta shafi tsohon mataimakin minista Tan Kee Kwong. <ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref> A watan Afrilu na shekara ta 2012, ta bukaci Felda da ta dawo da kadada 306,000 (124,000 na ƙasar Sabah, tana jayayya cewa hukumar ta kasa bunkasa shi ga mazauna kuma ta canza shi zuwa gonakin man dabino masu fa'ida.<ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> A shekara ta 2013, ta tabbatar da cewa ba za ta tsaya takarar babban zabe ba, a maimakon haka ta mai da hankali kan yakin neman zabe na PKR da kuma shiga mata masu jefa kuri'a.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A cikin shekara ta 2014, Babban Kotun ta yanke hukunci a madadin Felda, ta kara lalacewar lalata Wan Azizah kuma an buƙaci wadanda ake tuhuma su biya daga RM70,000 zuwa RM2 miliyan.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> Daga baya a wannan shekarar, a ranar 9 ga watan Maris, PKR ta zabi Wan Azizah a matsayin dan takarar ta Zaɓin Kajang, kuma ta lashe kujerar a ranar 23 ga watan Maris tare da rinjaye na kuri'u 5,379.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref> A watan Agusta, ta sami goyon baya daga Jam'iyyar Musulunci ta Pan-Malaysian don jagorantar Selangor, wani yunkuri na 'yan adawa don kalubalantar hadin gwiwar da ke karkashin jagorancin UMNO, wanda ya fuskanci zargi game da shugabanci da manufofin kabilanci.
== Kyaututtuka da girmamawa ==
A shekara ta 2008, an ba Wan Azizah lambar yabo ta Order of the Defender of State, tana ɗauke da taken {{Lang|ms|[[Datuk Seri]]}}, a lokacin girmamawar jihar Penang don nuna godiya ga gudummawar da ta bayar ga aikin jama'a da jagoranci. Daga baya ta sami kyautar girmamawa daga Kwalejin Magunguna ta Malaysia a ranar 7 ga Yulin 2023, sannan ta sami digirin digirin digirgir na Falsafa a Kimiyya ta Siyasa da Jama'a daga Jami'ar Selangor a ranar 9 ga Satumba 2023.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> Har ila yau, tana da sabon orchid hybrid mai suna bayan ta, a lokacin ƙaddamar da Orkid Putrajaya 2023, a ranar 14 ga Disamba na wannan shekarar.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A ranar 26 ga Afrilu 2025, an ba ta lambar yabo ta Lifetime Achievement Award a cikin Ophthalmology ta Malaysian Society of Ophthalmiology saboda gudummawar da ta bayar ga kula da ido da ilimin likita.<ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> A ranar 14 ga watan Yunin 2025, Nazrin Shah na Perak ta ba ta lambar yabo ta Eminent Educator Award saboda rawar da ta taka wajen inganta ilimin likita da kuma shirin horar da Parallel Pathway a Malaysia.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haifaffun 1952]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
<references />
mykh0z7gb5cxv4uk3a0l6zv6apl6nwf
825855
825854
2026-04-24T16:57:24Z
Pharouqenr
25549
825855
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Wan Azizah binti Wan Ismail''' (an haife shi a ranar 3 ga watan Disamba 1952) ta kasance [[Ɗan siyasa|ɗan siyasan]] [[Maleshiya|Malaysia]] ne wanda ya yi aiki a matsayin matar Firayim Minista na Malaysia a matsayin matar Anwar Ibrahim . Ita ce memba na Jam'iyyar Adalci ta Jama'a, ita ce mace ta farko da ta yi aiki a matsayin mataimakiyar Firayim Minista ta Malaysia, matsayin da ta rike daga 2018 zuwa 2020.
An haife shi a Singapore, Wan Azizah ya kammala karatu daga Royal College of Surgeons a Ireland. Ta yi aiki a matsayin likita, ta ƙware a fannin ilimin ido, kuma ta yi aiki a ranar likita ta gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta bar a 1993. Ta shiga siyasa a shekarar 1998 bayan korar mijinta, ta jagoranci ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}} kuma ta kafa Jam'iyyar Adalci ta Kasa (PKN), daga baya Jam'iyyar Shari'a ta Jama'a (PKR), ta zama mace ta biyu da ta jagoranci jam'iyyar majalisa a Malaysia. Ta lashe kujerar Permatang Pauh a shekarar 1999, ta riƙe shi a shekara ta 2004, kuma ta ɗan yi watsi da ita a shekara ta 2008 don dawowar mijinta, amma ta ci gaba da jagorantar PKR yayin da ta girma ta zama ƙungiyar adawa.
Wan Azizah ta zama mace ta farko a Malaysia a matsayin shugaban adawa a watan Afrilu na shekara ta 2008, amma ta yi murabus daga baya a wannan shekarar don ba da damar mijinta ya gaji ta. A lokacin da take adawa, ta yi magana game da batutuwan kare hakkin dan adam, kuma ta kasance mai aiki a cikin muhawara ta cikin gida game da mafi girman Malay, shugabanci, da batutuwar ƙasa. Ta ci gaba da aikinta na siyasa, ta lashe Zaɓin Kajang a shekarar 2014 sannan daga baya ta sake dawo da Permatang Pauh a shekarar 2015. Ta lashe kujerar Pandan a shekarar 2018 kuma ta zama mataimakiyar Firayim Minista ta farko a Malaysia, yayin da take aiki a matsayin Ministan mata, iyali da ci gaban al'umma. Ta bar ofis a lokacin 2020–2022 Malaysian political crisis">Rikicin siyasa na 2020 amma ta koma Dewan Rakyat a 2022 bayan ta lashe kujerar Bandar Tun Razak . Bayan nadin mijinta a matsayin Firayim Minista a wannan shekarar, ta zama matar Firayim Ministan.
== Rayuwa ta farko da ilimi ==
An haifi Wan Azizah a ranar 3 ga Disamba 1952 a Asibitin Mata da Yara na KK a Singapore . [1] Mahaifinta Wan Ismail Wan Mahmood ne, kuma mahaifiyarta, Mariah Khamis, ta tashe ta tare da 'yan uwanta mata uku da ɗan'uwa ɗaya.[2] Tana da zuriyar Peranakan na kasar Sin kuma an haife ta ne a matsayin Musulmi na Malay.[3] Ta fara karatunta a St. Nicholas Convent School kafin ta ci gaba da karatun sakandare a Kwalejin Tunku Kurshiah . [4] Ta ci gaba da karatun likitanci a Royal College of Surgeons a Ireland, inda ta sami lambar yabo ta zinare a cikin obstetrics da gynaecology.[5][6]
Wan Azizah ta kafa aikin likita inda ta fara kula da mata, daga baya ta kware a ilimin ido. <ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> Ta yi aiki a matsayin likitan gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta yi murabus a 1993. <ref name=":0" /> <ref name=":1" /> A wannan shekarar, ta sauya daga aikinta na likita zuwa matsayi da ke da alaƙa da rayuwar siyasa, ta ɗauki matsayi na girmamawa, ta karɓi bakuncin manyan mutane, kuma ta zama mai kula da Majalisar Ciwon daji ta Kasa. <ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Suh |first=Sangwon |last2=Ranawana |first2=Arjuna |date=2000-01-07 |title=A Woman of Grace |url=http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050115010845/http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-date=2005-01-15 |access-date=2025-07-28 |website=Asiaweek}}</ref>
== Farkon aikin siyasa ==
Wan Azizah ta shiga siyasa a watan Satumbar 1998 bayan korar da kuma kama mijinta Anwar Ibrahim kan zargin sodomy da cin hanci da rashawa. Wannan taron ya jawo zargi na cikin gida da na duniya kuma ya kai ta ga zama jagora na ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}}. {{Efn|Reformasi was a political movement that evolved into a wider push for democracy, human rights, and political reform in Malaysia.<ref>{{Cite book |url=https://www.google.com.au/books/edition/Discourses_Agency_and_Identity_in_Malays/ofRJEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=reformasi+malaysia&pg=PA260&printsec=frontcover |title=Discourses, Agency and Identity in Malaysia: Critical Perspectives |date=2021-10-23 |publisher=[[Springer Nature]] |isbn=978-981-334-568-3 |editor-last=Zawawi Ibrahim |pages=260 |language=en |eissn=2364-8260 |editor-last2=Richards |editor-first2=Gareth |editor-last3=King |editor-first3=Victor T.}}</ref>}} Ta kafa kungiyar Social Justice Movement, daga baya aka kira ta National Justice Party (PKN) a watan Afrilun 1999.<ref name=":5" /><ref name=":4">{{Cite book|last3=Keat Gin Ooi}}</ref> Ita ce mace ta biyu a Malaysia da ta jagoranci jam'iyyar siyasa kuma ta farko da ta yi hakan tare da wakilcin majalisa bayan ta lashe kujerar Permatang Pauh tare da mafi rinjaye 9,077.<ref name=":5">{{Cite web |last=Nurul Izzah Anwar |first= |date=2024-03-04 |title=Datuk Seri Dr Wan Azizah Wan Ismail: Dignity & Courage Under Fire |url=https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250218100944/https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-date=2025-02-18 |access-date=2025-07-28 |website=Voice of ASIA |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
Ta inganta gyare-gyare kuma ta yi ƙoƙari ta haɗa kan dakarun adawa don fuskantar Gwamnatin Mahathir, kodayake ba ta yi nasara ba wajen hana jam'iyyarsa samun rinjaye a Babban zaben 1999. [1] Wan Azizah ya ki amincewa da ra'ayin hadin kan Malay a matsayin babban batun siyasa bayan zaben. Maimakon haka, ta yi jayayya cewa goyon bayan Malay ya koma ga 'yan adawa saboda rashin jin daɗi game da jagoranci, cin hanci da rashawa, zalunci na' yan sanda, rashin kula da tattalin arziki, da kuma shari'a da aka gani ba su da 'yancin kai.[2]
A watan Agustan shekara ta 2003, PKN ta haɗu da Jam'iyyar Jama'ar Malaysia (PRM) don zama Jam'iyyar Adalci ta Jama'a (PKR), [1] tare da Wan Azizah a matsayin shugaban kasa. [2] Ta tsaya takara a babban zaben 2004 a kan tikitin sabuwar jam'iyyar kuma ta riƙe kujerar Permatang Pauh da kuri'u 590 kuma ta zama wakilin PKR a majalisar. [1] [3] A shekara ta 2007, Wan Azizah ta nuna shirye-shiryenta na barin shugabancin jam'iyyar lokacin da Anwar ya sanar da niyyarsa ta koma siyasa duk da cewa an hana shi bisa doka. [4][5] Ta kuma bar kujerar 'yan majalisa ta Permatang Pauh, ta ba da damar Anwar, wanda ke gudana a matsayin dan takarar PKR, ya lashe zaben. [1] [6] A karkashin ci gaba da jagorancinta, PKR ta lashe kujeru 31 a Babban zaben 2008, a lokacin da ta kare kujerarta ta Permatang Pauh tare da rinjaye na kuri'u 13,388. [2][7]
== Shugaba na 'yan adawa ==
A ranar 30 ga Afrilu 2008, Wan Azizah ta zama mace ta farko da ta rike mukamin Shugaban Jam'iyyar adawa.[undefined] An amince da matsayinta a lokacin tattaunawar hadin gwiwa ta Jam'iyyar Malaysian United Indigenous Party, karkashin jagorancin Mahathir Mohamad da Muhyiddin Yassin . Wannan sanarwa ta taimaka wajen ci gaba da jagorancin PKR a cikin 'yan adawa duk da rarrabuwar cikin gida da rashin tabbas game da maye gurbin.[2] A wannan shekarar, Wan Azizah ya aika da wasika ga Jakadan Myanmar yana nuna damuwa game da shawarar da gwamnatin soja ta yanke na ci gaba da raba gardama na kundin tsarin mulki duk da rikice-rikicen Cyclone Nargis da ke gudana. Ta gabatar da wani yunkuri da ke roƙon Kakakin Pandikar Amin Mulia da ya yi kira ga jinkirta zaben, don ba da fifiko ga kokarin agaji da kuma matsawa gwamnatin don ba da damar samun dama ga ma'aikatan agaji. Ta kuma yi kira ga Gwamnatin Malaysia da ta yi amfani da tasirin ta don ba da shawara don jinkiri, kodayake an ki amincewa da yunkurin ne saboda manufofin Malaysia na tsaka-tsaki da rashin tsoma baki.[3] Matsayinta a matsayin shugaban adawa ya ƙare a ranar 28 ga watan Agusta 2008, lokacin da ta yi murabus don buɗe hanyar mijinta, wanda ya gaji ta.[4][5][1]
A shekara ta 2010, Wan Azizah Wan Ismail ta yi kira ga kawar da mafi giRM Malay, tana mai da hankali kan yadda karamin ƙwararrun mutane ke amfani da shi kuma tana ba da shawara ga yara na Malaysia su girma a matsayin "Malay na Aminci. " <ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> A watan Yunin 2011, ta fuskanci karar cin zarafin RM200 miliyan da Hukumar Kula da Raya Kasa ta Tarayya (Felda) ta gabatar game da labaran a ''{{Lang|ms|Suara Keadilan}}'', tare da Babban Kotun ta yanke shawarar za a ji ta daban daga wata karar da ta shafi tsohon mataimakin minista Tan Kee Kwong. <ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref> A watan Afrilu na shekara ta 2012, ta bukaci Felda da ta dawo da kadada 306,000 (124,000 na ƙasar Sabah, tana jayayya cewa hukumar ta kasa bunkasa shi ga mazauna kuma ta canza shi zuwa gonakin man dabino masu fa'ida.<ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> A shekara ta 2013, ta tabbatar da cewa ba za ta tsaya takarar babban zabe ba, a maimakon haka ta mai da hankali kan yakin neman zabe na PKR da kuma shiga mata masu jefa kuri'a.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A cikin shekara ta 2014, Babban Kotun ta yanke hukunci a madadin Felda, ta kara lalacewar lalata Wan Azizah kuma an buƙaci wadanda ake tuhuma su biya daga RM70,000 zuwa RM2 miliyan.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> Daga baya a wannan shekarar, a ranar 9 ga watan Maris, PKR ta zabi Wan Azizah a matsayin dan takarar ta Zaɓin Kajang, kuma ta lashe kujerar a ranar 23 ga watan Maris tare da rinjaye na kuri'u 5,379.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref> A watan Agusta, ta sami goyon baya daga Jam'iyyar Musulunci ta Pan-Malaysian don jagorantar Selangor, wani yunkuri na 'yan adawa don kalubalantar hadin gwiwar da ke karkashin jagorancin UMNO, wanda ya fuskanci zargi game da shugabanci da manufofin kabilanci.
== Kyaututtuka da girmamawa ==
A shekara ta 2008, an ba Wan Azizah lambar yabo ta Order of the Defender of State, tana ɗauke da taken {{Lang|ms|[[Datuk Seri]]}}, a lokacin girmamawar jihar Penang don nuna godiya ga gudummawar da ta bayar ga aikin jama'a da jagoranci. Daga baya ta sami kyautar girmamawa daga Kwalejin Magunguna ta Malaysia a ranar 7 ga Yulin 2023, sannan ta sami digirin digirin digirgir na Falsafa a Kimiyya ta Siyasa da Jama'a daga Jami'ar Selangor a ranar 9 ga Satumba 2023.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> Har ila yau, tana da sabon orchid hybrid mai suna bayan ta, a lokacin ƙaddamar da Orkid Putrajaya 2023, a ranar 14 ga Disamba na wannan shekarar.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A ranar 26 ga Afrilu 2025, an ba ta lambar yabo ta Lifetime Achievement Award a cikin Ophthalmology ta Malaysian Society of Ophthalmiology saboda gudummawar da ta bayar ga kula da ido da ilimin likita.<ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> A ranar 14 ga watan Yunin 2025, Nazrin Shah na Perak ta ba ta lambar yabo ta Eminent Educator Award saboda rawar da ta taka wajen inganta ilimin likita da kuma shirin horar da Parallel Pathway a Malaysia.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haifaffun 1952]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
<references />
9u25yzvofej033giriwidxiuuwc1o1g
825856
825855
2026-04-24T16:57:41Z
Pharouqenr
25549
825856
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Wan Azizah binti Wan Ismail''' (an haife shi a ranar 3 ga watan Disamba 1952) ta kasance [[Ɗan siyasa|yar siyasan]] [[Maleshiya|Malaysia]] ne wanda ya yi aiki a matsayin matar Firayim Minista na Malaysia a matsayin matar Anwar Ibrahim . Ita ce memba na Jam'iyyar Adalci ta Jama'a, ita ce mace ta farko da ta yi aiki a matsayin mataimakiyar Firayim Minista ta Malaysia, matsayin da ta rike daga 2018 zuwa 2020.
An haife shi a Singapore, Wan Azizah ya kammala karatu daga Royal College of Surgeons a Ireland. Ta yi aiki a matsayin likita, ta ƙware a fannin ilimin ido, kuma ta yi aiki a ranar likita ta gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta bar a 1993. Ta shiga siyasa a shekarar 1998 bayan korar mijinta, ta jagoranci ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}} kuma ta kafa Jam'iyyar Adalci ta Kasa (PKN), daga baya Jam'iyyar Shari'a ta Jama'a (PKR), ta zama mace ta biyu da ta jagoranci jam'iyyar majalisa a Malaysia. Ta lashe kujerar Permatang Pauh a shekarar 1999, ta riƙe shi a shekara ta 2004, kuma ta ɗan yi watsi da ita a shekara ta 2008 don dawowar mijinta, amma ta ci gaba da jagorantar PKR yayin da ta girma ta zama ƙungiyar adawa.
Wan Azizah ta zama mace ta farko a Malaysia a matsayin shugaban adawa a watan Afrilu na shekara ta 2008, amma ta yi murabus daga baya a wannan shekarar don ba da damar mijinta ya gaji ta. A lokacin da take adawa, ta yi magana game da batutuwan kare hakkin dan adam, kuma ta kasance mai aiki a cikin muhawara ta cikin gida game da mafi girman Malay, shugabanci, da batutuwar ƙasa. Ta ci gaba da aikinta na siyasa, ta lashe Zaɓin Kajang a shekarar 2014 sannan daga baya ta sake dawo da Permatang Pauh a shekarar 2015. Ta lashe kujerar Pandan a shekarar 2018 kuma ta zama mataimakiyar Firayim Minista ta farko a Malaysia, yayin da take aiki a matsayin Ministan mata, iyali da ci gaban al'umma. Ta bar ofis a lokacin 2020–2022 Malaysian political crisis">Rikicin siyasa na 2020 amma ta koma Dewan Rakyat a 2022 bayan ta lashe kujerar Bandar Tun Razak . Bayan nadin mijinta a matsayin Firayim Minista a wannan shekarar, ta zama matar Firayim Ministan.
== Rayuwa ta farko da ilimi ==
An haifi Wan Azizah a ranar 3 ga Disamba 1952 a Asibitin Mata da Yara na KK a Singapore . [1] Mahaifinta Wan Ismail Wan Mahmood ne, kuma mahaifiyarta, Mariah Khamis, ta tashe ta tare da 'yan uwanta mata uku da ɗan'uwa ɗaya.[2] Tana da zuriyar Peranakan na kasar Sin kuma an haife ta ne a matsayin Musulmi na Malay.[3] Ta fara karatunta a St. Nicholas Convent School kafin ta ci gaba da karatun sakandare a Kwalejin Tunku Kurshiah . [4] Ta ci gaba da karatun likitanci a Royal College of Surgeons a Ireland, inda ta sami lambar yabo ta zinare a cikin obstetrics da gynaecology.[5][6]
Wan Azizah ta kafa aikin likita inda ta fara kula da mata, daga baya ta kware a ilimin ido. <ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> Ta yi aiki a matsayin likitan gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta yi murabus a 1993. <ref name=":0" /> <ref name=":1" /> A wannan shekarar, ta sauya daga aikinta na likita zuwa matsayi da ke da alaƙa da rayuwar siyasa, ta ɗauki matsayi na girmamawa, ta karɓi bakuncin manyan mutane, kuma ta zama mai kula da Majalisar Ciwon daji ta Kasa. <ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Suh |first=Sangwon |last2=Ranawana |first2=Arjuna |date=2000-01-07 |title=A Woman of Grace |url=http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050115010845/http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-date=2005-01-15 |access-date=2025-07-28 |website=Asiaweek}}</ref>
== Farkon aikin siyasa ==
Wan Azizah ta shiga siyasa a watan Satumbar 1998 bayan korar da kuma kama mijinta Anwar Ibrahim kan zargin sodomy da cin hanci da rashawa. Wannan taron ya jawo zargi na cikin gida da na duniya kuma ya kai ta ga zama jagora na ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}}. {{Efn|Reformasi was a political movement that evolved into a wider push for democracy, human rights, and political reform in Malaysia.<ref>{{Cite book |url=https://www.google.com.au/books/edition/Discourses_Agency_and_Identity_in_Malays/ofRJEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=reformasi+malaysia&pg=PA260&printsec=frontcover |title=Discourses, Agency and Identity in Malaysia: Critical Perspectives |date=2021-10-23 |publisher=[[Springer Nature]] |isbn=978-981-334-568-3 |editor-last=Zawawi Ibrahim |pages=260 |language=en |eissn=2364-8260 |editor-last2=Richards |editor-first2=Gareth |editor-last3=King |editor-first3=Victor T.}}</ref>}} Ta kafa kungiyar Social Justice Movement, daga baya aka kira ta National Justice Party (PKN) a watan Afrilun 1999.<ref name=":5" /><ref name=":4">{{Cite book|last3=Keat Gin Ooi}}</ref> Ita ce mace ta biyu a Malaysia da ta jagoranci jam'iyyar siyasa kuma ta farko da ta yi hakan tare da wakilcin majalisa bayan ta lashe kujerar Permatang Pauh tare da mafi rinjaye 9,077.<ref name=":5">{{Cite web |last=Nurul Izzah Anwar |first= |date=2024-03-04 |title=Datuk Seri Dr Wan Azizah Wan Ismail: Dignity & Courage Under Fire |url=https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250218100944/https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-date=2025-02-18 |access-date=2025-07-28 |website=Voice of ASIA |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
Ta inganta gyare-gyare kuma ta yi ƙoƙari ta haɗa kan dakarun adawa don fuskantar Gwamnatin Mahathir, kodayake ba ta yi nasara ba wajen hana jam'iyyarsa samun rinjaye a Babban zaben 1999. [1] Wan Azizah ya ki amincewa da ra'ayin hadin kan Malay a matsayin babban batun siyasa bayan zaben. Maimakon haka, ta yi jayayya cewa goyon bayan Malay ya koma ga 'yan adawa saboda rashin jin daɗi game da jagoranci, cin hanci da rashawa, zalunci na' yan sanda, rashin kula da tattalin arziki, da kuma shari'a da aka gani ba su da 'yancin kai.[2]
A watan Agustan shekara ta 2003, PKN ta haɗu da Jam'iyyar Jama'ar Malaysia (PRM) don zama Jam'iyyar Adalci ta Jama'a (PKR), [1] tare da Wan Azizah a matsayin shugaban kasa. [2] Ta tsaya takara a babban zaben 2004 a kan tikitin sabuwar jam'iyyar kuma ta riƙe kujerar Permatang Pauh da kuri'u 590 kuma ta zama wakilin PKR a majalisar. [1] [3] A shekara ta 2007, Wan Azizah ta nuna shirye-shiryenta na barin shugabancin jam'iyyar lokacin da Anwar ya sanar da niyyarsa ta koma siyasa duk da cewa an hana shi bisa doka. [4][5] Ta kuma bar kujerar 'yan majalisa ta Permatang Pauh, ta ba da damar Anwar, wanda ke gudana a matsayin dan takarar PKR, ya lashe zaben. [1] [6] A karkashin ci gaba da jagorancinta, PKR ta lashe kujeru 31 a Babban zaben 2008, a lokacin da ta kare kujerarta ta Permatang Pauh tare da rinjaye na kuri'u 13,388. [2][7]
== Shugaba na 'yan adawa ==
A ranar 30 ga Afrilu 2008, Wan Azizah ta zama mace ta farko da ta rike mukamin Shugaban Jam'iyyar adawa.[undefined] An amince da matsayinta a lokacin tattaunawar hadin gwiwa ta Jam'iyyar Malaysian United Indigenous Party, karkashin jagorancin Mahathir Mohamad da Muhyiddin Yassin . Wannan sanarwa ta taimaka wajen ci gaba da jagorancin PKR a cikin 'yan adawa duk da rarrabuwar cikin gida da rashin tabbas game da maye gurbin.[2] A wannan shekarar, Wan Azizah ya aika da wasika ga Jakadan Myanmar yana nuna damuwa game da shawarar da gwamnatin soja ta yanke na ci gaba da raba gardama na kundin tsarin mulki duk da rikice-rikicen Cyclone Nargis da ke gudana. Ta gabatar da wani yunkuri da ke roƙon Kakakin Pandikar Amin Mulia da ya yi kira ga jinkirta zaben, don ba da fifiko ga kokarin agaji da kuma matsawa gwamnatin don ba da damar samun dama ga ma'aikatan agaji. Ta kuma yi kira ga Gwamnatin Malaysia da ta yi amfani da tasirin ta don ba da shawara don jinkiri, kodayake an ki amincewa da yunkurin ne saboda manufofin Malaysia na tsaka-tsaki da rashin tsoma baki.[3] Matsayinta a matsayin shugaban adawa ya ƙare a ranar 28 ga watan Agusta 2008, lokacin da ta yi murabus don buɗe hanyar mijinta, wanda ya gaji ta.[4][5][1]
A shekara ta 2010, Wan Azizah Wan Ismail ta yi kira ga kawar da mafi giRM Malay, tana mai da hankali kan yadda karamin ƙwararrun mutane ke amfani da shi kuma tana ba da shawara ga yara na Malaysia su girma a matsayin "Malay na Aminci. " <ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> A watan Yunin 2011, ta fuskanci karar cin zarafin RM200 miliyan da Hukumar Kula da Raya Kasa ta Tarayya (Felda) ta gabatar game da labaran a ''{{Lang|ms|Suara Keadilan}}'', tare da Babban Kotun ta yanke shawarar za a ji ta daban daga wata karar da ta shafi tsohon mataimakin minista Tan Kee Kwong. <ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref> A watan Afrilu na shekara ta 2012, ta bukaci Felda da ta dawo da kadada 306,000 (124,000 na ƙasar Sabah, tana jayayya cewa hukumar ta kasa bunkasa shi ga mazauna kuma ta canza shi zuwa gonakin man dabino masu fa'ida.<ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> A shekara ta 2013, ta tabbatar da cewa ba za ta tsaya takarar babban zabe ba, a maimakon haka ta mai da hankali kan yakin neman zabe na PKR da kuma shiga mata masu jefa kuri'a.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A cikin shekara ta 2014, Babban Kotun ta yanke hukunci a madadin Felda, ta kara lalacewar lalata Wan Azizah kuma an buƙaci wadanda ake tuhuma su biya daga RM70,000 zuwa RM2 miliyan.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> Daga baya a wannan shekarar, a ranar 9 ga watan Maris, PKR ta zabi Wan Azizah a matsayin dan takarar ta Zaɓin Kajang, kuma ta lashe kujerar a ranar 23 ga watan Maris tare da rinjaye na kuri'u 5,379.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref> A watan Agusta, ta sami goyon baya daga Jam'iyyar Musulunci ta Pan-Malaysian don jagorantar Selangor, wani yunkuri na 'yan adawa don kalubalantar hadin gwiwar da ke karkashin jagorancin UMNO, wanda ya fuskanci zargi game da shugabanci da manufofin kabilanci.
== Kyaututtuka da girmamawa ==
A shekara ta 2008, an ba Wan Azizah lambar yabo ta Order of the Defender of State, tana ɗauke da taken {{Lang|ms|[[Datuk Seri]]}}, a lokacin girmamawar jihar Penang don nuna godiya ga gudummawar da ta bayar ga aikin jama'a da jagoranci. Daga baya ta sami kyautar girmamawa daga Kwalejin Magunguna ta Malaysia a ranar 7 ga Yulin 2023, sannan ta sami digirin digirin digirgir na Falsafa a Kimiyya ta Siyasa da Jama'a daga Jami'ar Selangor a ranar 9 ga Satumba 2023.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> Har ila yau, tana da sabon orchid hybrid mai suna bayan ta, a lokacin ƙaddamar da Orkid Putrajaya 2023, a ranar 14 ga Disamba na wannan shekarar.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A ranar 26 ga Afrilu 2025, an ba ta lambar yabo ta Lifetime Achievement Award a cikin Ophthalmology ta Malaysian Society of Ophthalmiology saboda gudummawar da ta bayar ga kula da ido da ilimin likita.<ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> A ranar 14 ga watan Yunin 2025, Nazrin Shah na Perak ta ba ta lambar yabo ta Eminent Educator Award saboda rawar da ta taka wajen inganta ilimin likita da kuma shirin horar da Parallel Pathway a Malaysia.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haifaffun 1952]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
<references />
f0n49aun6nzc8dg85npjvsc827e28wb
825857
825856
2026-04-24T16:57:55Z
Pharouqenr
25549
825857
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Wan Azizah binti Wan Ismail''' (an haife shi a ranar 3 ga watan Disamba 1952) ta kasance [[Ɗan siyasa|yar siyasanr]] [[Maleshiya|Malaysia]] ce wanda ya yi aiki a matsayin matar Firayim Minista na Malaysia a matsayin matar Anwar Ibrahim . Ita ce memba na Jam'iyyar Adalci ta Jama'a, ita ce mace ta farko da ta yi aiki a matsayin mataimakiyar Firayim Minista ta Malaysia, matsayin da ta rike daga 2018 zuwa 2020.
An haife shi a Singapore, Wan Azizah ya kammala karatu daga Royal College of Surgeons a Ireland. Ta yi aiki a matsayin likita, ta ƙware a fannin ilimin ido, kuma ta yi aiki a ranar likita ta gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta bar a 1993. Ta shiga siyasa a shekarar 1998 bayan korar mijinta, ta jagoranci ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}} kuma ta kafa Jam'iyyar Adalci ta Kasa (PKN), daga baya Jam'iyyar Shari'a ta Jama'a (PKR), ta zama mace ta biyu da ta jagoranci jam'iyyar majalisa a Malaysia. Ta lashe kujerar Permatang Pauh a shekarar 1999, ta riƙe shi a shekara ta 2004, kuma ta ɗan yi watsi da ita a shekara ta 2008 don dawowar mijinta, amma ta ci gaba da jagorantar PKR yayin da ta girma ta zama ƙungiyar adawa.
Wan Azizah ta zama mace ta farko a Malaysia a matsayin shugaban adawa a watan Afrilu na shekara ta 2008, amma ta yi murabus daga baya a wannan shekarar don ba da damar mijinta ya gaji ta. A lokacin da take adawa, ta yi magana game da batutuwan kare hakkin dan adam, kuma ta kasance mai aiki a cikin muhawara ta cikin gida game da mafi girman Malay, shugabanci, da batutuwar ƙasa. Ta ci gaba da aikinta na siyasa, ta lashe Zaɓin Kajang a shekarar 2014 sannan daga baya ta sake dawo da Permatang Pauh a shekarar 2015. Ta lashe kujerar Pandan a shekarar 2018 kuma ta zama mataimakiyar Firayim Minista ta farko a Malaysia, yayin da take aiki a matsayin Ministan mata, iyali da ci gaban al'umma. Ta bar ofis a lokacin 2020–2022 Malaysian political crisis">Rikicin siyasa na 2020 amma ta koma Dewan Rakyat a 2022 bayan ta lashe kujerar Bandar Tun Razak . Bayan nadin mijinta a matsayin Firayim Minista a wannan shekarar, ta zama matar Firayim Ministan.
== Rayuwa ta farko da ilimi ==
An haifi Wan Azizah a ranar 3 ga Disamba 1952 a Asibitin Mata da Yara na KK a Singapore . [1] Mahaifinta Wan Ismail Wan Mahmood ne, kuma mahaifiyarta, Mariah Khamis, ta tashe ta tare da 'yan uwanta mata uku da ɗan'uwa ɗaya.[2] Tana da zuriyar Peranakan na kasar Sin kuma an haife ta ne a matsayin Musulmi na Malay.[3] Ta fara karatunta a St. Nicholas Convent School kafin ta ci gaba da karatun sakandare a Kwalejin Tunku Kurshiah . [4] Ta ci gaba da karatun likitanci a Royal College of Surgeons a Ireland, inda ta sami lambar yabo ta zinare a cikin obstetrics da gynaecology.[5][6]
Wan Azizah ta kafa aikin likita inda ta fara kula da mata, daga baya ta kware a ilimin ido. <ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> Ta yi aiki a matsayin likitan gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta yi murabus a 1993. <ref name=":0" /> <ref name=":1" /> A wannan shekarar, ta sauya daga aikinta na likita zuwa matsayi da ke da alaƙa da rayuwar siyasa, ta ɗauki matsayi na girmamawa, ta karɓi bakuncin manyan mutane, kuma ta zama mai kula da Majalisar Ciwon daji ta Kasa. <ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Suh |first=Sangwon |last2=Ranawana |first2=Arjuna |date=2000-01-07 |title=A Woman of Grace |url=http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050115010845/http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-date=2005-01-15 |access-date=2025-07-28 |website=Asiaweek}}</ref>
== Farkon aikin siyasa ==
Wan Azizah ta shiga siyasa a watan Satumbar 1998 bayan korar da kuma kama mijinta Anwar Ibrahim kan zargin sodomy da cin hanci da rashawa. Wannan taron ya jawo zargi na cikin gida da na duniya kuma ya kai ta ga zama jagora na ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}}. {{Efn|Reformasi was a political movement that evolved into a wider push for democracy, human rights, and political reform in Malaysia.<ref>{{Cite book |url=https://www.google.com.au/books/edition/Discourses_Agency_and_Identity_in_Malays/ofRJEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=reformasi+malaysia&pg=PA260&printsec=frontcover |title=Discourses, Agency and Identity in Malaysia: Critical Perspectives |date=2021-10-23 |publisher=[[Springer Nature]] |isbn=978-981-334-568-3 |editor-last=Zawawi Ibrahim |pages=260 |language=en |eissn=2364-8260 |editor-last2=Richards |editor-first2=Gareth |editor-last3=King |editor-first3=Victor T.}}</ref>}} Ta kafa kungiyar Social Justice Movement, daga baya aka kira ta National Justice Party (PKN) a watan Afrilun 1999.<ref name=":5" /><ref name=":4">{{Cite book|last3=Keat Gin Ooi}}</ref> Ita ce mace ta biyu a Malaysia da ta jagoranci jam'iyyar siyasa kuma ta farko da ta yi hakan tare da wakilcin majalisa bayan ta lashe kujerar Permatang Pauh tare da mafi rinjaye 9,077.<ref name=":5">{{Cite web |last=Nurul Izzah Anwar |first= |date=2024-03-04 |title=Datuk Seri Dr Wan Azizah Wan Ismail: Dignity & Courage Under Fire |url=https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250218100944/https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-date=2025-02-18 |access-date=2025-07-28 |website=Voice of ASIA |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
Ta inganta gyare-gyare kuma ta yi ƙoƙari ta haɗa kan dakarun adawa don fuskantar Gwamnatin Mahathir, kodayake ba ta yi nasara ba wajen hana jam'iyyarsa samun rinjaye a Babban zaben 1999. [1] Wan Azizah ya ki amincewa da ra'ayin hadin kan Malay a matsayin babban batun siyasa bayan zaben. Maimakon haka, ta yi jayayya cewa goyon bayan Malay ya koma ga 'yan adawa saboda rashin jin daɗi game da jagoranci, cin hanci da rashawa, zalunci na' yan sanda, rashin kula da tattalin arziki, da kuma shari'a da aka gani ba su da 'yancin kai.[2]
A watan Agustan shekara ta 2003, PKN ta haɗu da Jam'iyyar Jama'ar Malaysia (PRM) don zama Jam'iyyar Adalci ta Jama'a (PKR), [1] tare da Wan Azizah a matsayin shugaban kasa. [2] Ta tsaya takara a babban zaben 2004 a kan tikitin sabuwar jam'iyyar kuma ta riƙe kujerar Permatang Pauh da kuri'u 590 kuma ta zama wakilin PKR a majalisar. [1] [3] A shekara ta 2007, Wan Azizah ta nuna shirye-shiryenta na barin shugabancin jam'iyyar lokacin da Anwar ya sanar da niyyarsa ta koma siyasa duk da cewa an hana shi bisa doka. [4][5] Ta kuma bar kujerar 'yan majalisa ta Permatang Pauh, ta ba da damar Anwar, wanda ke gudana a matsayin dan takarar PKR, ya lashe zaben. [1] [6] A karkashin ci gaba da jagorancinta, PKR ta lashe kujeru 31 a Babban zaben 2008, a lokacin da ta kare kujerarta ta Permatang Pauh tare da rinjaye na kuri'u 13,388. [2][7]
== Shugaba na 'yan adawa ==
A ranar 30 ga Afrilu 2008, Wan Azizah ta zama mace ta farko da ta rike mukamin Shugaban Jam'iyyar adawa.[undefined] An amince da matsayinta a lokacin tattaunawar hadin gwiwa ta Jam'iyyar Malaysian United Indigenous Party, karkashin jagorancin Mahathir Mohamad da Muhyiddin Yassin . Wannan sanarwa ta taimaka wajen ci gaba da jagorancin PKR a cikin 'yan adawa duk da rarrabuwar cikin gida da rashin tabbas game da maye gurbin.[2] A wannan shekarar, Wan Azizah ya aika da wasika ga Jakadan Myanmar yana nuna damuwa game da shawarar da gwamnatin soja ta yanke na ci gaba da raba gardama na kundin tsarin mulki duk da rikice-rikicen Cyclone Nargis da ke gudana. Ta gabatar da wani yunkuri da ke roƙon Kakakin Pandikar Amin Mulia da ya yi kira ga jinkirta zaben, don ba da fifiko ga kokarin agaji da kuma matsawa gwamnatin don ba da damar samun dama ga ma'aikatan agaji. Ta kuma yi kira ga Gwamnatin Malaysia da ta yi amfani da tasirin ta don ba da shawara don jinkiri, kodayake an ki amincewa da yunkurin ne saboda manufofin Malaysia na tsaka-tsaki da rashin tsoma baki.[3] Matsayinta a matsayin shugaban adawa ya ƙare a ranar 28 ga watan Agusta 2008, lokacin da ta yi murabus don buɗe hanyar mijinta, wanda ya gaji ta.[4][5][1]
A shekara ta 2010, Wan Azizah Wan Ismail ta yi kira ga kawar da mafi giRM Malay, tana mai da hankali kan yadda karamin ƙwararrun mutane ke amfani da shi kuma tana ba da shawara ga yara na Malaysia su girma a matsayin "Malay na Aminci. " <ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> A watan Yunin 2011, ta fuskanci karar cin zarafin RM200 miliyan da Hukumar Kula da Raya Kasa ta Tarayya (Felda) ta gabatar game da labaran a ''{{Lang|ms|Suara Keadilan}}'', tare da Babban Kotun ta yanke shawarar za a ji ta daban daga wata karar da ta shafi tsohon mataimakin minista Tan Kee Kwong. <ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref> A watan Afrilu na shekara ta 2012, ta bukaci Felda da ta dawo da kadada 306,000 (124,000 na ƙasar Sabah, tana jayayya cewa hukumar ta kasa bunkasa shi ga mazauna kuma ta canza shi zuwa gonakin man dabino masu fa'ida.<ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> A shekara ta 2013, ta tabbatar da cewa ba za ta tsaya takarar babban zabe ba, a maimakon haka ta mai da hankali kan yakin neman zabe na PKR da kuma shiga mata masu jefa kuri'a.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A cikin shekara ta 2014, Babban Kotun ta yanke hukunci a madadin Felda, ta kara lalacewar lalata Wan Azizah kuma an buƙaci wadanda ake tuhuma su biya daga RM70,000 zuwa RM2 miliyan.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> Daga baya a wannan shekarar, a ranar 9 ga watan Maris, PKR ta zabi Wan Azizah a matsayin dan takarar ta Zaɓin Kajang, kuma ta lashe kujerar a ranar 23 ga watan Maris tare da rinjaye na kuri'u 5,379.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref> A watan Agusta, ta sami goyon baya daga Jam'iyyar Musulunci ta Pan-Malaysian don jagorantar Selangor, wani yunkuri na 'yan adawa don kalubalantar hadin gwiwar da ke karkashin jagorancin UMNO, wanda ya fuskanci zargi game da shugabanci da manufofin kabilanci.
== Kyaututtuka da girmamawa ==
A shekara ta 2008, an ba Wan Azizah lambar yabo ta Order of the Defender of State, tana ɗauke da taken {{Lang|ms|[[Datuk Seri]]}}, a lokacin girmamawar jihar Penang don nuna godiya ga gudummawar da ta bayar ga aikin jama'a da jagoranci. Daga baya ta sami kyautar girmamawa daga Kwalejin Magunguna ta Malaysia a ranar 7 ga Yulin 2023, sannan ta sami digirin digirin digirgir na Falsafa a Kimiyya ta Siyasa da Jama'a daga Jami'ar Selangor a ranar 9 ga Satumba 2023.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> Har ila yau, tana da sabon orchid hybrid mai suna bayan ta, a lokacin ƙaddamar da Orkid Putrajaya 2023, a ranar 14 ga Disamba na wannan shekarar.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A ranar 26 ga Afrilu 2025, an ba ta lambar yabo ta Lifetime Achievement Award a cikin Ophthalmology ta Malaysian Society of Ophthalmiology saboda gudummawar da ta bayar ga kula da ido da ilimin likita.<ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> A ranar 14 ga watan Yunin 2025, Nazrin Shah na Perak ta ba ta lambar yabo ta Eminent Educator Award saboda rawar da ta taka wajen inganta ilimin likita da kuma shirin horar da Parallel Pathway a Malaysia.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haifaffun 1952]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
<references />
4qolojytj5iv2cs8okaaweupnakfkze
825858
825857
2026-04-24T16:58:15Z
Pharouqenr
25549
825858
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Wan Azizah binti Wan Ismail''' (an haife shi a ranar 3 ga watan Disamba 1952) ta kasance [[Ɗan siyasa|yar siyasanr]] [[Maleshiya|Malaysia]] ce wadda ta yi aiki a matsayin matar Firayim Minista na Malaysia a matsayin matar Anwar Ibrahim . Ita ce memba na Jam'iyyar Adalci ta Jama'a, ita ce mace ta farko da ta yi aiki a matsayin mataimakiyar Firayim Minista ta Malaysia, matsayin da ta rike daga 2018 zuwa 2020.
An haife shi a Singapore, Wan Azizah ya kammala karatu daga Royal College of Surgeons a Ireland. Ta yi aiki a matsayin likita, ta ƙware a fannin ilimin ido, kuma ta yi aiki a ranar likita ta gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta bar a 1993. Ta shiga siyasa a shekarar 1998 bayan korar mijinta, ta jagoranci ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}} kuma ta kafa Jam'iyyar Adalci ta Kasa (PKN), daga baya Jam'iyyar Shari'a ta Jama'a (PKR), ta zama mace ta biyu da ta jagoranci jam'iyyar majalisa a Malaysia. Ta lashe kujerar Permatang Pauh a shekarar 1999, ta riƙe shi a shekara ta 2004, kuma ta ɗan yi watsi da ita a shekara ta 2008 don dawowar mijinta, amma ta ci gaba da jagorantar PKR yayin da ta girma ta zama ƙungiyar adawa.
Wan Azizah ta zama mace ta farko a Malaysia a matsayin shugaban adawa a watan Afrilu na shekara ta 2008, amma ta yi murabus daga baya a wannan shekarar don ba da damar mijinta ya gaji ta. A lokacin da take adawa, ta yi magana game da batutuwan kare hakkin dan adam, kuma ta kasance mai aiki a cikin muhawara ta cikin gida game da mafi girman Malay, shugabanci, da batutuwar ƙasa. Ta ci gaba da aikinta na siyasa, ta lashe Zaɓin Kajang a shekarar 2014 sannan daga baya ta sake dawo da Permatang Pauh a shekarar 2015. Ta lashe kujerar Pandan a shekarar 2018 kuma ta zama mataimakiyar Firayim Minista ta farko a Malaysia, yayin da take aiki a matsayin Ministan mata, iyali da ci gaban al'umma. Ta bar ofis a lokacin 2020–2022 Malaysian political crisis">Rikicin siyasa na 2020 amma ta koma Dewan Rakyat a 2022 bayan ta lashe kujerar Bandar Tun Razak . Bayan nadin mijinta a matsayin Firayim Minista a wannan shekarar, ta zama matar Firayim Ministan.
== Rayuwa ta farko da ilimi ==
An haifi Wan Azizah a ranar 3 ga Disamba 1952 a Asibitin Mata da Yara na KK a Singapore . [1] Mahaifinta Wan Ismail Wan Mahmood ne, kuma mahaifiyarta, Mariah Khamis, ta tashe ta tare da 'yan uwanta mata uku da ɗan'uwa ɗaya.[2] Tana da zuriyar Peranakan na kasar Sin kuma an haife ta ne a matsayin Musulmi na Malay.[3] Ta fara karatunta a St. Nicholas Convent School kafin ta ci gaba da karatun sakandare a Kwalejin Tunku Kurshiah . [4] Ta ci gaba da karatun likitanci a Royal College of Surgeons a Ireland, inda ta sami lambar yabo ta zinare a cikin obstetrics da gynaecology.[5][6]
Wan Azizah ta kafa aikin likita inda ta fara kula da mata, daga baya ta kware a ilimin ido. <ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> Ta yi aiki a matsayin likitan gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta yi murabus a 1993. <ref name=":0" /> <ref name=":1" /> A wannan shekarar, ta sauya daga aikinta na likita zuwa matsayi da ke da alaƙa da rayuwar siyasa, ta ɗauki matsayi na girmamawa, ta karɓi bakuncin manyan mutane, kuma ta zama mai kula da Majalisar Ciwon daji ta Kasa. <ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Suh |first=Sangwon |last2=Ranawana |first2=Arjuna |date=2000-01-07 |title=A Woman of Grace |url=http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050115010845/http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-date=2005-01-15 |access-date=2025-07-28 |website=Asiaweek}}</ref>
== Farkon aikin siyasa ==
Wan Azizah ta shiga siyasa a watan Satumbar 1998 bayan korar da kuma kama mijinta Anwar Ibrahim kan zargin sodomy da cin hanci da rashawa. Wannan taron ya jawo zargi na cikin gida da na duniya kuma ya kai ta ga zama jagora na ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}}. {{Efn|Reformasi was a political movement that evolved into a wider push for democracy, human rights, and political reform in Malaysia.<ref>{{Cite book |url=https://www.google.com.au/books/edition/Discourses_Agency_and_Identity_in_Malays/ofRJEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=reformasi+malaysia&pg=PA260&printsec=frontcover |title=Discourses, Agency and Identity in Malaysia: Critical Perspectives |date=2021-10-23 |publisher=[[Springer Nature]] |isbn=978-981-334-568-3 |editor-last=Zawawi Ibrahim |pages=260 |language=en |eissn=2364-8260 |editor-last2=Richards |editor-first2=Gareth |editor-last3=King |editor-first3=Victor T.}}</ref>}} Ta kafa kungiyar Social Justice Movement, daga baya aka kira ta National Justice Party (PKN) a watan Afrilun 1999.<ref name=":5" /><ref name=":4">{{Cite book|last3=Keat Gin Ooi}}</ref> Ita ce mace ta biyu a Malaysia da ta jagoranci jam'iyyar siyasa kuma ta farko da ta yi hakan tare da wakilcin majalisa bayan ta lashe kujerar Permatang Pauh tare da mafi rinjaye 9,077.<ref name=":5">{{Cite web |last=Nurul Izzah Anwar |first= |date=2024-03-04 |title=Datuk Seri Dr Wan Azizah Wan Ismail: Dignity & Courage Under Fire |url=https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250218100944/https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-date=2025-02-18 |access-date=2025-07-28 |website=Voice of ASIA |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
Ta inganta gyare-gyare kuma ta yi ƙoƙari ta haɗa kan dakarun adawa don fuskantar Gwamnatin Mahathir, kodayake ba ta yi nasara ba wajen hana jam'iyyarsa samun rinjaye a Babban zaben 1999. [1] Wan Azizah ya ki amincewa da ra'ayin hadin kan Malay a matsayin babban batun siyasa bayan zaben. Maimakon haka, ta yi jayayya cewa goyon bayan Malay ya koma ga 'yan adawa saboda rashin jin daɗi game da jagoranci, cin hanci da rashawa, zalunci na' yan sanda, rashin kula da tattalin arziki, da kuma shari'a da aka gani ba su da 'yancin kai.[2]
A watan Agustan shekara ta 2003, PKN ta haɗu da Jam'iyyar Jama'ar Malaysia (PRM) don zama Jam'iyyar Adalci ta Jama'a (PKR), [1] tare da Wan Azizah a matsayin shugaban kasa. [2] Ta tsaya takara a babban zaben 2004 a kan tikitin sabuwar jam'iyyar kuma ta riƙe kujerar Permatang Pauh da kuri'u 590 kuma ta zama wakilin PKR a majalisar. [1] [3] A shekara ta 2007, Wan Azizah ta nuna shirye-shiryenta na barin shugabancin jam'iyyar lokacin da Anwar ya sanar da niyyarsa ta koma siyasa duk da cewa an hana shi bisa doka. [4][5] Ta kuma bar kujerar 'yan majalisa ta Permatang Pauh, ta ba da damar Anwar, wanda ke gudana a matsayin dan takarar PKR, ya lashe zaben. [1] [6] A karkashin ci gaba da jagorancinta, PKR ta lashe kujeru 31 a Babban zaben 2008, a lokacin da ta kare kujerarta ta Permatang Pauh tare da rinjaye na kuri'u 13,388. [2][7]
== Shugaba na 'yan adawa ==
A ranar 30 ga Afrilu 2008, Wan Azizah ta zama mace ta farko da ta rike mukamin Shugaban Jam'iyyar adawa.[undefined] An amince da matsayinta a lokacin tattaunawar hadin gwiwa ta Jam'iyyar Malaysian United Indigenous Party, karkashin jagorancin Mahathir Mohamad da Muhyiddin Yassin . Wannan sanarwa ta taimaka wajen ci gaba da jagorancin PKR a cikin 'yan adawa duk da rarrabuwar cikin gida da rashin tabbas game da maye gurbin.[2] A wannan shekarar, Wan Azizah ya aika da wasika ga Jakadan Myanmar yana nuna damuwa game da shawarar da gwamnatin soja ta yanke na ci gaba da raba gardama na kundin tsarin mulki duk da rikice-rikicen Cyclone Nargis da ke gudana. Ta gabatar da wani yunkuri da ke roƙon Kakakin Pandikar Amin Mulia da ya yi kira ga jinkirta zaben, don ba da fifiko ga kokarin agaji da kuma matsawa gwamnatin don ba da damar samun dama ga ma'aikatan agaji. Ta kuma yi kira ga Gwamnatin Malaysia da ta yi amfani da tasirin ta don ba da shawara don jinkiri, kodayake an ki amincewa da yunkurin ne saboda manufofin Malaysia na tsaka-tsaki da rashin tsoma baki.[3] Matsayinta a matsayin shugaban adawa ya ƙare a ranar 28 ga watan Agusta 2008, lokacin da ta yi murabus don buɗe hanyar mijinta, wanda ya gaji ta.[4][5][1]
A shekara ta 2010, Wan Azizah Wan Ismail ta yi kira ga kawar da mafi giRM Malay, tana mai da hankali kan yadda karamin ƙwararrun mutane ke amfani da shi kuma tana ba da shawara ga yara na Malaysia su girma a matsayin "Malay na Aminci. " <ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> A watan Yunin 2011, ta fuskanci karar cin zarafin RM200 miliyan da Hukumar Kula da Raya Kasa ta Tarayya (Felda) ta gabatar game da labaran a ''{{Lang|ms|Suara Keadilan}}'', tare da Babban Kotun ta yanke shawarar za a ji ta daban daga wata karar da ta shafi tsohon mataimakin minista Tan Kee Kwong. <ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref> A watan Afrilu na shekara ta 2012, ta bukaci Felda da ta dawo da kadada 306,000 (124,000 na ƙasar Sabah, tana jayayya cewa hukumar ta kasa bunkasa shi ga mazauna kuma ta canza shi zuwa gonakin man dabino masu fa'ida.<ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> A shekara ta 2013, ta tabbatar da cewa ba za ta tsaya takarar babban zabe ba, a maimakon haka ta mai da hankali kan yakin neman zabe na PKR da kuma shiga mata masu jefa kuri'a.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A cikin shekara ta 2014, Babban Kotun ta yanke hukunci a madadin Felda, ta kara lalacewar lalata Wan Azizah kuma an buƙaci wadanda ake tuhuma su biya daga RM70,000 zuwa RM2 miliyan.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> Daga baya a wannan shekarar, a ranar 9 ga watan Maris, PKR ta zabi Wan Azizah a matsayin dan takarar ta Zaɓin Kajang, kuma ta lashe kujerar a ranar 23 ga watan Maris tare da rinjaye na kuri'u 5,379.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref> A watan Agusta, ta sami goyon baya daga Jam'iyyar Musulunci ta Pan-Malaysian don jagorantar Selangor, wani yunkuri na 'yan adawa don kalubalantar hadin gwiwar da ke karkashin jagorancin UMNO, wanda ya fuskanci zargi game da shugabanci da manufofin kabilanci.
== Kyaututtuka da girmamawa ==
A shekara ta 2008, an ba Wan Azizah lambar yabo ta Order of the Defender of State, tana ɗauke da taken {{Lang|ms|[[Datuk Seri]]}}, a lokacin girmamawar jihar Penang don nuna godiya ga gudummawar da ta bayar ga aikin jama'a da jagoranci. Daga baya ta sami kyautar girmamawa daga Kwalejin Magunguna ta Malaysia a ranar 7 ga Yulin 2023, sannan ta sami digirin digirin digirgir na Falsafa a Kimiyya ta Siyasa da Jama'a daga Jami'ar Selangor a ranar 9 ga Satumba 2023.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> Har ila yau, tana da sabon orchid hybrid mai suna bayan ta, a lokacin ƙaddamar da Orkid Putrajaya 2023, a ranar 14 ga Disamba na wannan shekarar.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A ranar 26 ga Afrilu 2025, an ba ta lambar yabo ta Lifetime Achievement Award a cikin Ophthalmology ta Malaysian Society of Ophthalmiology saboda gudummawar da ta bayar ga kula da ido da ilimin likita.<ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> A ranar 14 ga watan Yunin 2025, Nazrin Shah na Perak ta ba ta lambar yabo ta Eminent Educator Award saboda rawar da ta taka wajen inganta ilimin likita da kuma shirin horar da Parallel Pathway a Malaysia.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haifaffun 1952]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
<references />
o148463ay41e5jxs5gy0fjbjqb1dph8
825859
825858
2026-04-24T16:58:36Z
Pharouqenr
25549
825859
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Wan Azizah binti Wan Ismail''' (an haife shi a ranar 3 ga watan Disamba 1952) ta kasance [[Ɗan siyasa|yar siyasanr]] [[Maleshiya|Malaysia]] ce wadda ta yi aiki a matsayin matar Firayim Minista na Malaysia a matsayin matar [[Anwar Ibrahim]] . Ita ce memba na Jam'iyyar Adalci ta Jama'a, ita ce mace ta farko da ta yi aiki a matsayin mataimakiyar Firayim Minista ta Malaysia, matsayin da ta rike daga 2018 zuwa 2020.
An haife shi a Singapore, Wan Azizah ya kammala karatu daga Royal College of Surgeons a Ireland. Ta yi aiki a matsayin likita, ta ƙware a fannin ilimin ido, kuma ta yi aiki a ranar likita ta gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta bar a 1993. Ta shiga siyasa a shekarar 1998 bayan korar mijinta, ta jagoranci ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}} kuma ta kafa Jam'iyyar Adalci ta Kasa (PKN), daga baya Jam'iyyar Shari'a ta Jama'a (PKR), ta zama mace ta biyu da ta jagoranci jam'iyyar majalisa a Malaysia. Ta lashe kujerar Permatang Pauh a shekarar 1999, ta riƙe shi a shekara ta 2004, kuma ta ɗan yi watsi da ita a shekara ta 2008 don dawowar mijinta, amma ta ci gaba da jagorantar PKR yayin da ta girma ta zama ƙungiyar adawa.
Wan Azizah ta zama mace ta farko a Malaysia a matsayin shugaban adawa a watan Afrilu na shekara ta 2008, amma ta yi murabus daga baya a wannan shekarar don ba da damar mijinta ya gaji ta. A lokacin da take adawa, ta yi magana game da batutuwan kare hakkin dan adam, kuma ta kasance mai aiki a cikin muhawara ta cikin gida game da mafi girman Malay, shugabanci, da batutuwar ƙasa. Ta ci gaba da aikinta na siyasa, ta lashe Zaɓin Kajang a shekarar 2014 sannan daga baya ta sake dawo da Permatang Pauh a shekarar 2015. Ta lashe kujerar Pandan a shekarar 2018 kuma ta zama mataimakiyar Firayim Minista ta farko a Malaysia, yayin da take aiki a matsayin Ministan mata, iyali da ci gaban al'umma. Ta bar ofis a lokacin 2020–2022 Malaysian political crisis">Rikicin siyasa na 2020 amma ta koma Dewan Rakyat a 2022 bayan ta lashe kujerar Bandar Tun Razak . Bayan nadin mijinta a matsayin Firayim Minista a wannan shekarar, ta zama matar Firayim Ministan.
== Rayuwa ta farko da ilimi ==
An haifi Wan Azizah a ranar 3 ga Disamba 1952 a Asibitin Mata da Yara na KK a Singapore . [1] Mahaifinta Wan Ismail Wan Mahmood ne, kuma mahaifiyarta, Mariah Khamis, ta tashe ta tare da 'yan uwanta mata uku da ɗan'uwa ɗaya.[2] Tana da zuriyar Peranakan na kasar Sin kuma an haife ta ne a matsayin Musulmi na Malay.[3] Ta fara karatunta a St. Nicholas Convent School kafin ta ci gaba da karatun sakandare a Kwalejin Tunku Kurshiah . [4] Ta ci gaba da karatun likitanci a Royal College of Surgeons a Ireland, inda ta sami lambar yabo ta zinare a cikin obstetrics da gynaecology.[5][6]
Wan Azizah ta kafa aikin likita inda ta fara kula da mata, daga baya ta kware a ilimin ido. <ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> Ta yi aiki a matsayin likitan gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta yi murabus a 1993. <ref name=":0" /> <ref name=":1" /> A wannan shekarar, ta sauya daga aikinta na likita zuwa matsayi da ke da alaƙa da rayuwar siyasa, ta ɗauki matsayi na girmamawa, ta karɓi bakuncin manyan mutane, kuma ta zama mai kula da Majalisar Ciwon daji ta Kasa. <ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Suh |first=Sangwon |last2=Ranawana |first2=Arjuna |date=2000-01-07 |title=A Woman of Grace |url=http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050115010845/http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-date=2005-01-15 |access-date=2025-07-28 |website=Asiaweek}}</ref>
== Farkon aikin siyasa ==
Wan Azizah ta shiga siyasa a watan Satumbar 1998 bayan korar da kuma kama mijinta Anwar Ibrahim kan zargin sodomy da cin hanci da rashawa. Wannan taron ya jawo zargi na cikin gida da na duniya kuma ya kai ta ga zama jagora na ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}}. {{Efn|Reformasi was a political movement that evolved into a wider push for democracy, human rights, and political reform in Malaysia.<ref>{{Cite book |url=https://www.google.com.au/books/edition/Discourses_Agency_and_Identity_in_Malays/ofRJEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=reformasi+malaysia&pg=PA260&printsec=frontcover |title=Discourses, Agency and Identity in Malaysia: Critical Perspectives |date=2021-10-23 |publisher=[[Springer Nature]] |isbn=978-981-334-568-3 |editor-last=Zawawi Ibrahim |pages=260 |language=en |eissn=2364-8260 |editor-last2=Richards |editor-first2=Gareth |editor-last3=King |editor-first3=Victor T.}}</ref>}} Ta kafa kungiyar Social Justice Movement, daga baya aka kira ta National Justice Party (PKN) a watan Afrilun 1999.<ref name=":5" /><ref name=":4">{{Cite book|last3=Keat Gin Ooi}}</ref> Ita ce mace ta biyu a Malaysia da ta jagoranci jam'iyyar siyasa kuma ta farko da ta yi hakan tare da wakilcin majalisa bayan ta lashe kujerar Permatang Pauh tare da mafi rinjaye 9,077.<ref name=":5">{{Cite web |last=Nurul Izzah Anwar |first= |date=2024-03-04 |title=Datuk Seri Dr Wan Azizah Wan Ismail: Dignity & Courage Under Fire |url=https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250218100944/https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-date=2025-02-18 |access-date=2025-07-28 |website=Voice of ASIA |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
Ta inganta gyare-gyare kuma ta yi ƙoƙari ta haɗa kan dakarun adawa don fuskantar Gwamnatin Mahathir, kodayake ba ta yi nasara ba wajen hana jam'iyyarsa samun rinjaye a Babban zaben 1999. [1] Wan Azizah ya ki amincewa da ra'ayin hadin kan Malay a matsayin babban batun siyasa bayan zaben. Maimakon haka, ta yi jayayya cewa goyon bayan Malay ya koma ga 'yan adawa saboda rashin jin daɗi game da jagoranci, cin hanci da rashawa, zalunci na' yan sanda, rashin kula da tattalin arziki, da kuma shari'a da aka gani ba su da 'yancin kai.[2]
A watan Agustan shekara ta 2003, PKN ta haɗu da Jam'iyyar Jama'ar Malaysia (PRM) don zama Jam'iyyar Adalci ta Jama'a (PKR), [1] tare da Wan Azizah a matsayin shugaban kasa. [2] Ta tsaya takara a babban zaben 2004 a kan tikitin sabuwar jam'iyyar kuma ta riƙe kujerar Permatang Pauh da kuri'u 590 kuma ta zama wakilin PKR a majalisar. [1] [3] A shekara ta 2007, Wan Azizah ta nuna shirye-shiryenta na barin shugabancin jam'iyyar lokacin da Anwar ya sanar da niyyarsa ta koma siyasa duk da cewa an hana shi bisa doka. [4][5] Ta kuma bar kujerar 'yan majalisa ta Permatang Pauh, ta ba da damar Anwar, wanda ke gudana a matsayin dan takarar PKR, ya lashe zaben. [1] [6] A karkashin ci gaba da jagorancinta, PKR ta lashe kujeru 31 a Babban zaben 2008, a lokacin da ta kare kujerarta ta Permatang Pauh tare da rinjaye na kuri'u 13,388. [2][7]
== Shugaba na 'yan adawa ==
A ranar 30 ga Afrilu 2008, Wan Azizah ta zama mace ta farko da ta rike mukamin Shugaban Jam'iyyar adawa.[undefined] An amince da matsayinta a lokacin tattaunawar hadin gwiwa ta Jam'iyyar Malaysian United Indigenous Party, karkashin jagorancin Mahathir Mohamad da Muhyiddin Yassin . Wannan sanarwa ta taimaka wajen ci gaba da jagorancin PKR a cikin 'yan adawa duk da rarrabuwar cikin gida da rashin tabbas game da maye gurbin.[2] A wannan shekarar, Wan Azizah ya aika da wasika ga Jakadan Myanmar yana nuna damuwa game da shawarar da gwamnatin soja ta yanke na ci gaba da raba gardama na kundin tsarin mulki duk da rikice-rikicen Cyclone Nargis da ke gudana. Ta gabatar da wani yunkuri da ke roƙon Kakakin Pandikar Amin Mulia da ya yi kira ga jinkirta zaben, don ba da fifiko ga kokarin agaji da kuma matsawa gwamnatin don ba da damar samun dama ga ma'aikatan agaji. Ta kuma yi kira ga Gwamnatin Malaysia da ta yi amfani da tasirin ta don ba da shawara don jinkiri, kodayake an ki amincewa da yunkurin ne saboda manufofin Malaysia na tsaka-tsaki da rashin tsoma baki.[3] Matsayinta a matsayin shugaban adawa ya ƙare a ranar 28 ga watan Agusta 2008, lokacin da ta yi murabus don buɗe hanyar mijinta, wanda ya gaji ta.[4][5][1]
A shekara ta 2010, Wan Azizah Wan Ismail ta yi kira ga kawar da mafi giRM Malay, tana mai da hankali kan yadda karamin ƙwararrun mutane ke amfani da shi kuma tana ba da shawara ga yara na Malaysia su girma a matsayin "Malay na Aminci. " <ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> A watan Yunin 2011, ta fuskanci karar cin zarafin RM200 miliyan da Hukumar Kula da Raya Kasa ta Tarayya (Felda) ta gabatar game da labaran a ''{{Lang|ms|Suara Keadilan}}'', tare da Babban Kotun ta yanke shawarar za a ji ta daban daga wata karar da ta shafi tsohon mataimakin minista Tan Kee Kwong. <ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref> A watan Afrilu na shekara ta 2012, ta bukaci Felda da ta dawo da kadada 306,000 (124,000 na ƙasar Sabah, tana jayayya cewa hukumar ta kasa bunkasa shi ga mazauna kuma ta canza shi zuwa gonakin man dabino masu fa'ida.<ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> A shekara ta 2013, ta tabbatar da cewa ba za ta tsaya takarar babban zabe ba, a maimakon haka ta mai da hankali kan yakin neman zabe na PKR da kuma shiga mata masu jefa kuri'a.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A cikin shekara ta 2014, Babban Kotun ta yanke hukunci a madadin Felda, ta kara lalacewar lalata Wan Azizah kuma an buƙaci wadanda ake tuhuma su biya daga RM70,000 zuwa RM2 miliyan.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> Daga baya a wannan shekarar, a ranar 9 ga watan Maris, PKR ta zabi Wan Azizah a matsayin dan takarar ta Zaɓin Kajang, kuma ta lashe kujerar a ranar 23 ga watan Maris tare da rinjaye na kuri'u 5,379.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref> A watan Agusta, ta sami goyon baya daga Jam'iyyar Musulunci ta Pan-Malaysian don jagorantar Selangor, wani yunkuri na 'yan adawa don kalubalantar hadin gwiwar da ke karkashin jagorancin UMNO, wanda ya fuskanci zargi game da shugabanci da manufofin kabilanci.
== Kyaututtuka da girmamawa ==
A shekara ta 2008, an ba Wan Azizah lambar yabo ta Order of the Defender of State, tana ɗauke da taken {{Lang|ms|[[Datuk Seri]]}}, a lokacin girmamawar jihar Penang don nuna godiya ga gudummawar da ta bayar ga aikin jama'a da jagoranci. Daga baya ta sami kyautar girmamawa daga Kwalejin Magunguna ta Malaysia a ranar 7 ga Yulin 2023, sannan ta sami digirin digirin digirgir na Falsafa a Kimiyya ta Siyasa da Jama'a daga Jami'ar Selangor a ranar 9 ga Satumba 2023.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> Har ila yau, tana da sabon orchid hybrid mai suna bayan ta, a lokacin ƙaddamar da Orkid Putrajaya 2023, a ranar 14 ga Disamba na wannan shekarar.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A ranar 26 ga Afrilu 2025, an ba ta lambar yabo ta Lifetime Achievement Award a cikin Ophthalmology ta Malaysian Society of Ophthalmiology saboda gudummawar da ta bayar ga kula da ido da ilimin likita.<ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> A ranar 14 ga watan Yunin 2025, Nazrin Shah na Perak ta ba ta lambar yabo ta Eminent Educator Award saboda rawar da ta taka wajen inganta ilimin likita da kuma shirin horar da Parallel Pathway a Malaysia.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haifaffun 1952]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
<references />
p3aumcugcnw7hspirw8obwmbj4jm1b8
825860
825859
2026-04-24T16:58:48Z
Pharouqenr
25549
825860
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Wan Azizah binti Wan Ismail''' (an haife shi a ranar 3 ga watan Disamba 1952) ta kasance [[Ɗan siyasa|yar siyasanr]] [[Maleshiya|Malaysia]] ce wadda ta yi aiki a matsayin matar Firayim Minista na Malaysia a matsayin matar [[Anwar Ibrahim]]. Ita ce memba na Jam'iyyar Adalci ta Jama'a, ita ce mace ta farko da ta yi aiki a matsayin mataimakiyar Firayim Minista ta Malaysia, matsayin da ta rike daga 2018 zuwa 2020.
An haife shi a Singapore, Wan Azizah ya kammala karatu daga Royal College of Surgeons a Ireland. Ta yi aiki a matsayin likita, ta ƙware a fannin ilimin ido, kuma ta yi aiki a ranar likita ta gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta bar a 1993. Ta shiga siyasa a shekarar 1998 bayan korar mijinta, ta jagoranci ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}} kuma ta kafa Jam'iyyar Adalci ta Kasa (PKN), daga baya Jam'iyyar Shari'a ta Jama'a (PKR), ta zama mace ta biyu da ta jagoranci jam'iyyar majalisa a Malaysia. Ta lashe kujerar Permatang Pauh a shekarar 1999, ta riƙe shi a shekara ta 2004, kuma ta ɗan yi watsi da ita a shekara ta 2008 don dawowar mijinta, amma ta ci gaba da jagorantar PKR yayin da ta girma ta zama ƙungiyar adawa.
Wan Azizah ta zama mace ta farko a Malaysia a matsayin shugaban adawa a watan Afrilu na shekara ta 2008, amma ta yi murabus daga baya a wannan shekarar don ba da damar mijinta ya gaji ta. A lokacin da take adawa, ta yi magana game da batutuwan kare hakkin dan adam, kuma ta kasance mai aiki a cikin muhawara ta cikin gida game da mafi girman Malay, shugabanci, da batutuwar ƙasa. Ta ci gaba da aikinta na siyasa, ta lashe Zaɓin Kajang a shekarar 2014 sannan daga baya ta sake dawo da Permatang Pauh a shekarar 2015. Ta lashe kujerar Pandan a shekarar 2018 kuma ta zama mataimakiyar Firayim Minista ta farko a Malaysia, yayin da take aiki a matsayin Ministan mata, iyali da ci gaban al'umma. Ta bar ofis a lokacin 2020–2022 Malaysian political crisis">Rikicin siyasa na 2020 amma ta koma Dewan Rakyat a 2022 bayan ta lashe kujerar Bandar Tun Razak . Bayan nadin mijinta a matsayin Firayim Minista a wannan shekarar, ta zama matar Firayim Ministan.
== Rayuwa ta farko da ilimi ==
An haifi Wan Azizah a ranar 3 ga Disamba 1952 a Asibitin Mata da Yara na KK a Singapore . [1] Mahaifinta Wan Ismail Wan Mahmood ne, kuma mahaifiyarta, Mariah Khamis, ta tashe ta tare da 'yan uwanta mata uku da ɗan'uwa ɗaya.[2] Tana da zuriyar Peranakan na kasar Sin kuma an haife ta ne a matsayin Musulmi na Malay.[3] Ta fara karatunta a St. Nicholas Convent School kafin ta ci gaba da karatun sakandare a Kwalejin Tunku Kurshiah . [4] Ta ci gaba da karatun likitanci a Royal College of Surgeons a Ireland, inda ta sami lambar yabo ta zinare a cikin obstetrics da gynaecology.[5][6]
Wan Azizah ta kafa aikin likita inda ta fara kula da mata, daga baya ta kware a ilimin ido. <ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> Ta yi aiki a matsayin likitan gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta yi murabus a 1993. <ref name=":0" /> <ref name=":1" /> A wannan shekarar, ta sauya daga aikinta na likita zuwa matsayi da ke da alaƙa da rayuwar siyasa, ta ɗauki matsayi na girmamawa, ta karɓi bakuncin manyan mutane, kuma ta zama mai kula da Majalisar Ciwon daji ta Kasa. <ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Suh |first=Sangwon |last2=Ranawana |first2=Arjuna |date=2000-01-07 |title=A Woman of Grace |url=http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050115010845/http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-date=2005-01-15 |access-date=2025-07-28 |website=Asiaweek}}</ref>
== Farkon aikin siyasa ==
Wan Azizah ta shiga siyasa a watan Satumbar 1998 bayan korar da kuma kama mijinta Anwar Ibrahim kan zargin sodomy da cin hanci da rashawa. Wannan taron ya jawo zargi na cikin gida da na duniya kuma ya kai ta ga zama jagora na ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}}. {{Efn|Reformasi was a political movement that evolved into a wider push for democracy, human rights, and political reform in Malaysia.<ref>{{Cite book |url=https://www.google.com.au/books/edition/Discourses_Agency_and_Identity_in_Malays/ofRJEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=reformasi+malaysia&pg=PA260&printsec=frontcover |title=Discourses, Agency and Identity in Malaysia: Critical Perspectives |date=2021-10-23 |publisher=[[Springer Nature]] |isbn=978-981-334-568-3 |editor-last=Zawawi Ibrahim |pages=260 |language=en |eissn=2364-8260 |editor-last2=Richards |editor-first2=Gareth |editor-last3=King |editor-first3=Victor T.}}</ref>}} Ta kafa kungiyar Social Justice Movement, daga baya aka kira ta National Justice Party (PKN) a watan Afrilun 1999.<ref name=":5" /><ref name=":4">{{Cite book|last3=Keat Gin Ooi}}</ref> Ita ce mace ta biyu a Malaysia da ta jagoranci jam'iyyar siyasa kuma ta farko da ta yi hakan tare da wakilcin majalisa bayan ta lashe kujerar Permatang Pauh tare da mafi rinjaye 9,077.<ref name=":5">{{Cite web |last=Nurul Izzah Anwar |first= |date=2024-03-04 |title=Datuk Seri Dr Wan Azizah Wan Ismail: Dignity & Courage Under Fire |url=https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250218100944/https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-date=2025-02-18 |access-date=2025-07-28 |website=Voice of ASIA |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
Ta inganta gyare-gyare kuma ta yi ƙoƙari ta haɗa kan dakarun adawa don fuskantar Gwamnatin Mahathir, kodayake ba ta yi nasara ba wajen hana jam'iyyarsa samun rinjaye a Babban zaben 1999. [1] Wan Azizah ya ki amincewa da ra'ayin hadin kan Malay a matsayin babban batun siyasa bayan zaben. Maimakon haka, ta yi jayayya cewa goyon bayan Malay ya koma ga 'yan adawa saboda rashin jin daɗi game da jagoranci, cin hanci da rashawa, zalunci na' yan sanda, rashin kula da tattalin arziki, da kuma shari'a da aka gani ba su da 'yancin kai.[2]
A watan Agustan shekara ta 2003, PKN ta haɗu da Jam'iyyar Jama'ar Malaysia (PRM) don zama Jam'iyyar Adalci ta Jama'a (PKR), [1] tare da Wan Azizah a matsayin shugaban kasa. [2] Ta tsaya takara a babban zaben 2004 a kan tikitin sabuwar jam'iyyar kuma ta riƙe kujerar Permatang Pauh da kuri'u 590 kuma ta zama wakilin PKR a majalisar. [1] [3] A shekara ta 2007, Wan Azizah ta nuna shirye-shiryenta na barin shugabancin jam'iyyar lokacin da Anwar ya sanar da niyyarsa ta koma siyasa duk da cewa an hana shi bisa doka. [4][5] Ta kuma bar kujerar 'yan majalisa ta Permatang Pauh, ta ba da damar Anwar, wanda ke gudana a matsayin dan takarar PKR, ya lashe zaben. [1] [6] A karkashin ci gaba da jagorancinta, PKR ta lashe kujeru 31 a Babban zaben 2008, a lokacin da ta kare kujerarta ta Permatang Pauh tare da rinjaye na kuri'u 13,388. [2][7]
== Shugaba na 'yan adawa ==
A ranar 30 ga Afrilu 2008, Wan Azizah ta zama mace ta farko da ta rike mukamin Shugaban Jam'iyyar adawa.[undefined] An amince da matsayinta a lokacin tattaunawar hadin gwiwa ta Jam'iyyar Malaysian United Indigenous Party, karkashin jagorancin Mahathir Mohamad da Muhyiddin Yassin . Wannan sanarwa ta taimaka wajen ci gaba da jagorancin PKR a cikin 'yan adawa duk da rarrabuwar cikin gida da rashin tabbas game da maye gurbin.[2] A wannan shekarar, Wan Azizah ya aika da wasika ga Jakadan Myanmar yana nuna damuwa game da shawarar da gwamnatin soja ta yanke na ci gaba da raba gardama na kundin tsarin mulki duk da rikice-rikicen Cyclone Nargis da ke gudana. Ta gabatar da wani yunkuri da ke roƙon Kakakin Pandikar Amin Mulia da ya yi kira ga jinkirta zaben, don ba da fifiko ga kokarin agaji da kuma matsawa gwamnatin don ba da damar samun dama ga ma'aikatan agaji. Ta kuma yi kira ga Gwamnatin Malaysia da ta yi amfani da tasirin ta don ba da shawara don jinkiri, kodayake an ki amincewa da yunkurin ne saboda manufofin Malaysia na tsaka-tsaki da rashin tsoma baki.[3] Matsayinta a matsayin shugaban adawa ya ƙare a ranar 28 ga watan Agusta 2008, lokacin da ta yi murabus don buɗe hanyar mijinta, wanda ya gaji ta.[4][5][1]
A shekara ta 2010, Wan Azizah Wan Ismail ta yi kira ga kawar da mafi giRM Malay, tana mai da hankali kan yadda karamin ƙwararrun mutane ke amfani da shi kuma tana ba da shawara ga yara na Malaysia su girma a matsayin "Malay na Aminci. " <ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> A watan Yunin 2011, ta fuskanci karar cin zarafin RM200 miliyan da Hukumar Kula da Raya Kasa ta Tarayya (Felda) ta gabatar game da labaran a ''{{Lang|ms|Suara Keadilan}}'', tare da Babban Kotun ta yanke shawarar za a ji ta daban daga wata karar da ta shafi tsohon mataimakin minista Tan Kee Kwong. <ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref> A watan Afrilu na shekara ta 2012, ta bukaci Felda da ta dawo da kadada 306,000 (124,000 na ƙasar Sabah, tana jayayya cewa hukumar ta kasa bunkasa shi ga mazauna kuma ta canza shi zuwa gonakin man dabino masu fa'ida.<ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> A shekara ta 2013, ta tabbatar da cewa ba za ta tsaya takarar babban zabe ba, a maimakon haka ta mai da hankali kan yakin neman zabe na PKR da kuma shiga mata masu jefa kuri'a.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A cikin shekara ta 2014, Babban Kotun ta yanke hukunci a madadin Felda, ta kara lalacewar lalata Wan Azizah kuma an buƙaci wadanda ake tuhuma su biya daga RM70,000 zuwa RM2 miliyan.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> Daga baya a wannan shekarar, a ranar 9 ga watan Maris, PKR ta zabi Wan Azizah a matsayin dan takarar ta Zaɓin Kajang, kuma ta lashe kujerar a ranar 23 ga watan Maris tare da rinjaye na kuri'u 5,379.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref> A watan Agusta, ta sami goyon baya daga Jam'iyyar Musulunci ta Pan-Malaysian don jagorantar Selangor, wani yunkuri na 'yan adawa don kalubalantar hadin gwiwar da ke karkashin jagorancin UMNO, wanda ya fuskanci zargi game da shugabanci da manufofin kabilanci.
== Kyaututtuka da girmamawa ==
A shekara ta 2008, an ba Wan Azizah lambar yabo ta Order of the Defender of State, tana ɗauke da taken {{Lang|ms|[[Datuk Seri]]}}, a lokacin girmamawar jihar Penang don nuna godiya ga gudummawar da ta bayar ga aikin jama'a da jagoranci. Daga baya ta sami kyautar girmamawa daga Kwalejin Magunguna ta Malaysia a ranar 7 ga Yulin 2023, sannan ta sami digirin digirin digirgir na Falsafa a Kimiyya ta Siyasa da Jama'a daga Jami'ar Selangor a ranar 9 ga Satumba 2023.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> Har ila yau, tana da sabon orchid hybrid mai suna bayan ta, a lokacin ƙaddamar da Orkid Putrajaya 2023, a ranar 14 ga Disamba na wannan shekarar.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A ranar 26 ga Afrilu 2025, an ba ta lambar yabo ta Lifetime Achievement Award a cikin Ophthalmology ta Malaysian Society of Ophthalmiology saboda gudummawar da ta bayar ga kula da ido da ilimin likita.<ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> A ranar 14 ga watan Yunin 2025, Nazrin Shah na Perak ta ba ta lambar yabo ta Eminent Educator Award saboda rawar da ta taka wajen inganta ilimin likita da kuma shirin horar da Parallel Pathway a Malaysia.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haifaffun 1952]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
<references />
0b6l8u0um1cnovb8uzm59h0s1mu9vau
825861
825860
2026-04-24T16:59:12Z
Pharouqenr
25549
825861
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Wan Azizah binti Wan Ismail''' (an haife shi a ranar 3 ga watan Disamba 1952) ta kasance [[Ɗan siyasa|yar siyasanr]] [[Maleshiya|Malaysia]] ce wadda ta yi aiki a matsayin matar Firayim Minista na Malaysia a matsayin matar [[Anwar Ibrahim]]. Ita ce memba na Jam'iyyar Adalci ta Jama'a, ita ce mace ta farko da ta yi aiki a matsayin mataimakiyar Firayim Minista ta [[Maleshiya|Malaysia]], matsayin da ta rike daga 2018 zuwa 2020.
An haife shi a Singapore, Wan Azizah ya kammala karatu daga Royal College of Surgeons a Ireland. Ta yi aiki a matsayin likita, ta ƙware a fannin ilimin ido, kuma ta yi aiki a ranar likita ta gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta bar a 1993. Ta shiga siyasa a shekarar 1998 bayan korar mijinta, ta jagoranci ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}} kuma ta kafa Jam'iyyar Adalci ta Kasa (PKN), daga baya Jam'iyyar Shari'a ta Jama'a (PKR), ta zama mace ta biyu da ta jagoranci jam'iyyar majalisa a Malaysia. Ta lashe kujerar Permatang Pauh a shekarar 1999, ta riƙe shi a shekara ta 2004, kuma ta ɗan yi watsi da ita a shekara ta 2008 don dawowar mijinta, amma ta ci gaba da jagorantar PKR yayin da ta girma ta zama ƙungiyar adawa.
Wan Azizah ta zama mace ta farko a Malaysia a matsayin shugaban adawa a watan Afrilu na shekara ta 2008, amma ta yi murabus daga baya a wannan shekarar don ba da damar mijinta ya gaji ta. A lokacin da take adawa, ta yi magana game da batutuwan kare hakkin dan adam, kuma ta kasance mai aiki a cikin muhawara ta cikin gida game da mafi girman Malay, shugabanci, da batutuwar ƙasa. Ta ci gaba da aikinta na siyasa, ta lashe Zaɓin Kajang a shekarar 2014 sannan daga baya ta sake dawo da Permatang Pauh a shekarar 2015. Ta lashe kujerar Pandan a shekarar 2018 kuma ta zama mataimakiyar Firayim Minista ta farko a Malaysia, yayin da take aiki a matsayin Ministan mata, iyali da ci gaban al'umma. Ta bar ofis a lokacin 2020–2022 Malaysian political crisis">Rikicin siyasa na 2020 amma ta koma Dewan Rakyat a 2022 bayan ta lashe kujerar Bandar Tun Razak . Bayan nadin mijinta a matsayin Firayim Minista a wannan shekarar, ta zama matar Firayim Ministan.
== Rayuwa ta farko da ilimi ==
An haifi Wan Azizah a ranar 3 ga Disamba 1952 a Asibitin Mata da Yara na KK a Singapore . [1] Mahaifinta Wan Ismail Wan Mahmood ne, kuma mahaifiyarta, Mariah Khamis, ta tashe ta tare da 'yan uwanta mata uku da ɗan'uwa ɗaya.[2] Tana da zuriyar Peranakan na kasar Sin kuma an haife ta ne a matsayin Musulmi na Malay.[3] Ta fara karatunta a St. Nicholas Convent School kafin ta ci gaba da karatun sakandare a Kwalejin Tunku Kurshiah . [4] Ta ci gaba da karatun likitanci a Royal College of Surgeons a Ireland, inda ta sami lambar yabo ta zinare a cikin obstetrics da gynaecology.[5][6]
Wan Azizah ta kafa aikin likita inda ta fara kula da mata, daga baya ta kware a ilimin ido. <ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> Ta yi aiki a matsayin likitan gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta yi murabus a 1993. <ref name=":0" /> <ref name=":1" /> A wannan shekarar, ta sauya daga aikinta na likita zuwa matsayi da ke da alaƙa da rayuwar siyasa, ta ɗauki matsayi na girmamawa, ta karɓi bakuncin manyan mutane, kuma ta zama mai kula da Majalisar Ciwon daji ta Kasa. <ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Suh |first=Sangwon |last2=Ranawana |first2=Arjuna |date=2000-01-07 |title=A Woman of Grace |url=http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050115010845/http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-date=2005-01-15 |access-date=2025-07-28 |website=Asiaweek}}</ref>
== Farkon aikin siyasa ==
Wan Azizah ta shiga siyasa a watan Satumbar 1998 bayan korar da kuma kama mijinta Anwar Ibrahim kan zargin sodomy da cin hanci da rashawa. Wannan taron ya jawo zargi na cikin gida da na duniya kuma ya kai ta ga zama jagora na ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}}. {{Efn|Reformasi was a political movement that evolved into a wider push for democracy, human rights, and political reform in Malaysia.<ref>{{Cite book |url=https://www.google.com.au/books/edition/Discourses_Agency_and_Identity_in_Malays/ofRJEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=reformasi+malaysia&pg=PA260&printsec=frontcover |title=Discourses, Agency and Identity in Malaysia: Critical Perspectives |date=2021-10-23 |publisher=[[Springer Nature]] |isbn=978-981-334-568-3 |editor-last=Zawawi Ibrahim |pages=260 |language=en |eissn=2364-8260 |editor-last2=Richards |editor-first2=Gareth |editor-last3=King |editor-first3=Victor T.}}</ref>}} Ta kafa kungiyar Social Justice Movement, daga baya aka kira ta National Justice Party (PKN) a watan Afrilun 1999.<ref name=":5" /><ref name=":4">{{Cite book|last3=Keat Gin Ooi}}</ref> Ita ce mace ta biyu a Malaysia da ta jagoranci jam'iyyar siyasa kuma ta farko da ta yi hakan tare da wakilcin majalisa bayan ta lashe kujerar Permatang Pauh tare da mafi rinjaye 9,077.<ref name=":5">{{Cite web |last=Nurul Izzah Anwar |first= |date=2024-03-04 |title=Datuk Seri Dr Wan Azizah Wan Ismail: Dignity & Courage Under Fire |url=https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250218100944/https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-date=2025-02-18 |access-date=2025-07-28 |website=Voice of ASIA |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
Ta inganta gyare-gyare kuma ta yi ƙoƙari ta haɗa kan dakarun adawa don fuskantar Gwamnatin Mahathir, kodayake ba ta yi nasara ba wajen hana jam'iyyarsa samun rinjaye a Babban zaben 1999. [1] Wan Azizah ya ki amincewa da ra'ayin hadin kan Malay a matsayin babban batun siyasa bayan zaben. Maimakon haka, ta yi jayayya cewa goyon bayan Malay ya koma ga 'yan adawa saboda rashin jin daɗi game da jagoranci, cin hanci da rashawa, zalunci na' yan sanda, rashin kula da tattalin arziki, da kuma shari'a da aka gani ba su da 'yancin kai.[2]
A watan Agustan shekara ta 2003, PKN ta haɗu da Jam'iyyar Jama'ar Malaysia (PRM) don zama Jam'iyyar Adalci ta Jama'a (PKR), [1] tare da Wan Azizah a matsayin shugaban kasa. [2] Ta tsaya takara a babban zaben 2004 a kan tikitin sabuwar jam'iyyar kuma ta riƙe kujerar Permatang Pauh da kuri'u 590 kuma ta zama wakilin PKR a majalisar. [1] [3] A shekara ta 2007, Wan Azizah ta nuna shirye-shiryenta na barin shugabancin jam'iyyar lokacin da Anwar ya sanar da niyyarsa ta koma siyasa duk da cewa an hana shi bisa doka. [4][5] Ta kuma bar kujerar 'yan majalisa ta Permatang Pauh, ta ba da damar Anwar, wanda ke gudana a matsayin dan takarar PKR, ya lashe zaben. [1] [6] A karkashin ci gaba da jagorancinta, PKR ta lashe kujeru 31 a Babban zaben 2008, a lokacin da ta kare kujerarta ta Permatang Pauh tare da rinjaye na kuri'u 13,388. [2][7]
== Shugaba na 'yan adawa ==
A ranar 30 ga Afrilu 2008, Wan Azizah ta zama mace ta farko da ta rike mukamin Shugaban Jam'iyyar adawa.[undefined] An amince da matsayinta a lokacin tattaunawar hadin gwiwa ta Jam'iyyar Malaysian United Indigenous Party, karkashin jagorancin Mahathir Mohamad da Muhyiddin Yassin . Wannan sanarwa ta taimaka wajen ci gaba da jagorancin PKR a cikin 'yan adawa duk da rarrabuwar cikin gida da rashin tabbas game da maye gurbin.[2] A wannan shekarar, Wan Azizah ya aika da wasika ga Jakadan Myanmar yana nuna damuwa game da shawarar da gwamnatin soja ta yanke na ci gaba da raba gardama na kundin tsarin mulki duk da rikice-rikicen Cyclone Nargis da ke gudana. Ta gabatar da wani yunkuri da ke roƙon Kakakin Pandikar Amin Mulia da ya yi kira ga jinkirta zaben, don ba da fifiko ga kokarin agaji da kuma matsawa gwamnatin don ba da damar samun dama ga ma'aikatan agaji. Ta kuma yi kira ga Gwamnatin Malaysia da ta yi amfani da tasirin ta don ba da shawara don jinkiri, kodayake an ki amincewa da yunkurin ne saboda manufofin Malaysia na tsaka-tsaki da rashin tsoma baki.[3] Matsayinta a matsayin shugaban adawa ya ƙare a ranar 28 ga watan Agusta 2008, lokacin da ta yi murabus don buɗe hanyar mijinta, wanda ya gaji ta.[4][5][1]
A shekara ta 2010, Wan Azizah Wan Ismail ta yi kira ga kawar da mafi giRM Malay, tana mai da hankali kan yadda karamin ƙwararrun mutane ke amfani da shi kuma tana ba da shawara ga yara na Malaysia su girma a matsayin "Malay na Aminci. " <ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> A watan Yunin 2011, ta fuskanci karar cin zarafin RM200 miliyan da Hukumar Kula da Raya Kasa ta Tarayya (Felda) ta gabatar game da labaran a ''{{Lang|ms|Suara Keadilan}}'', tare da Babban Kotun ta yanke shawarar za a ji ta daban daga wata karar da ta shafi tsohon mataimakin minista Tan Kee Kwong. <ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref> A watan Afrilu na shekara ta 2012, ta bukaci Felda da ta dawo da kadada 306,000 (124,000 na ƙasar Sabah, tana jayayya cewa hukumar ta kasa bunkasa shi ga mazauna kuma ta canza shi zuwa gonakin man dabino masu fa'ida.<ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> A shekara ta 2013, ta tabbatar da cewa ba za ta tsaya takarar babban zabe ba, a maimakon haka ta mai da hankali kan yakin neman zabe na PKR da kuma shiga mata masu jefa kuri'a.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A cikin shekara ta 2014, Babban Kotun ta yanke hukunci a madadin Felda, ta kara lalacewar lalata Wan Azizah kuma an buƙaci wadanda ake tuhuma su biya daga RM70,000 zuwa RM2 miliyan.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> Daga baya a wannan shekarar, a ranar 9 ga watan Maris, PKR ta zabi Wan Azizah a matsayin dan takarar ta Zaɓin Kajang, kuma ta lashe kujerar a ranar 23 ga watan Maris tare da rinjaye na kuri'u 5,379.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref> A watan Agusta, ta sami goyon baya daga Jam'iyyar Musulunci ta Pan-Malaysian don jagorantar Selangor, wani yunkuri na 'yan adawa don kalubalantar hadin gwiwar da ke karkashin jagorancin UMNO, wanda ya fuskanci zargi game da shugabanci da manufofin kabilanci.
== Kyaututtuka da girmamawa ==
A shekara ta 2008, an ba Wan Azizah lambar yabo ta Order of the Defender of State, tana ɗauke da taken {{Lang|ms|[[Datuk Seri]]}}, a lokacin girmamawar jihar Penang don nuna godiya ga gudummawar da ta bayar ga aikin jama'a da jagoranci. Daga baya ta sami kyautar girmamawa daga Kwalejin Magunguna ta Malaysia a ranar 7 ga Yulin 2023, sannan ta sami digirin digirin digirgir na Falsafa a Kimiyya ta Siyasa da Jama'a daga Jami'ar Selangor a ranar 9 ga Satumba 2023.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> Har ila yau, tana da sabon orchid hybrid mai suna bayan ta, a lokacin ƙaddamar da Orkid Putrajaya 2023, a ranar 14 ga Disamba na wannan shekarar.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A ranar 26 ga Afrilu 2025, an ba ta lambar yabo ta Lifetime Achievement Award a cikin Ophthalmology ta Malaysian Society of Ophthalmiology saboda gudummawar da ta bayar ga kula da ido da ilimin likita.<ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> A ranar 14 ga watan Yunin 2025, Nazrin Shah na Perak ta ba ta lambar yabo ta Eminent Educator Award saboda rawar da ta taka wajen inganta ilimin likita da kuma shirin horar da Parallel Pathway a Malaysia.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haifaffun 1952]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
<references />
89c11x416jd8jpxrwzhohz9ikjm8wnn
825862
825861
2026-04-24T16:59:58Z
Pharouqenr
25549
825862
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Wan Azizah binti Wan Ismail''' (an haife shi a ranar 3 ga watan Disamba 1952) ta kasance [[Ɗan siyasa|yar siyasanr]] [[Maleshiya|Malaysia]] ce wadda ta yi aiki a matsayin matar Firayim Minista na Malaysia a matsayin matar [[Anwar Ibrahim]]. Ita ce memba na Jam'iyyar Adalci ta Jama'a, ita ce mace ta farko da ta yi aiki a matsayin mataimakiyar Firayim Minista ta [[Maleshiya|Malaysia]], matsayin da ta rike daga 2018 zuwa 2020.
An haife shi a Singapore, Wan Azizah ya kammala karatu daga Royal College of Surgeons a Ireland. Ta yi aiki a matsayin likita, ta ƙware a fannin ilimin ido, kuma ta yi aiki a ranar likita ta gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta bar a 1993. Ta shiga siyasa a shekarar 1998 bayan korar mijinta, ta jagoranci ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}} kuma ta kafa Jam'iyyar Adalci ta Kasa (PKN), daga baya Jam'iyyar Shari'a ta Jama'a (PKR), ta zama mace ta biyu da ta jagoranci jam'iyyar majalisa a Malaysia. Ta lashe kujerar Permatang Pauh a shekarar 1999, ta riƙe shi a shekara ta 2004, kuma ta ɗan yi watsi da ita a shekara ta 2008 don dawowar mijinta, amma ta ci gaba da jagorantar PKR yayin da ta girma ta zama ƙungiyar adawa.
Wan Azizah ta zama mace ta farko a Malaysia a matsayin shugaban adawa a watan Afrilu na shekara ta 2008, amma ta yi murabus daga baya a wannan shekarar don ba da damar mijinta ya gaji ta. A lokacin da take adawa, ta yi magana game da batutuwan kare hakkin dan adam, kuma ta kasance mai aiki a cikin muhawara ta cikin gida game da mafi girman Malay, shugabanci, da batutuwar ƙasa. Ta ci gaba da aikinta na siyasa, ta lashe Zaɓin Kajang a shekarar 2014 sannan daga baya ta sake dawo da Permatang Pauh a shekarar 2015. Ta lashe kujerar Pandan a shekarar 2018 kuma ta zama mataimakiyar Firayim Minista ta farko a Malaysia, yayin da take aiki a matsayin Ministan mata, iyali da ci gaban al'umma. Ta bar ofis a lokacin 2020–2022 Malaysian political crisis">Rikicin siyasa na 2020 amma ta koma Dewan Rakyat a 2022 bayan ta lashe kujerar Bandar Tun Razak . Bayan nadin mijinta a matsayin Firayim Minista a wannan shekarar, ta zama matar Firayim Ministan.
== Rayuwa ta farko da ilimi ==
An haifi Wan Azizah a ranar 3 ga Disamba 1952 a Asibitin Mata da Yara na KK a Singapore. Mahaifinta Wan Ismail Wan Mahmood ne, kuma mahaifiyarta, Mariah Khamis, ta tashe ta tare da 'yan uwanta mata uku da ɗan'uwa ɗaya.[2] Tana da zuriyar Peranakan na kasar Sin kuma an haife ta ne a matsayin Musulmi na Malay.[3] Ta fara karatunta a St. Nicholas Convent School kafin ta ci gaba da karatun sakandare a Kwalejin Tunku Kurshiah . [4] Ta ci gaba da karatun likitanci a Royal College of Surgeons a Ireland, inda ta sami lambar yabo ta zinare a cikin obstetrics da gynaecology.[5][6]
Wan Azizah ta kafa aikin likita inda ta fara kula da mata, daga baya ta kware a ilimin ido. <ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> Ta yi aiki a matsayin likitan gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta yi murabus a 1993. <ref name=":0" /> <ref name=":1" /> A wannan shekarar, ta sauya daga aikinta na likita zuwa matsayi da ke da alaƙa da rayuwar siyasa, ta ɗauki matsayi na girmamawa, ta karɓi bakuncin manyan mutane, kuma ta zama mai kula da Majalisar Ciwon daji ta Kasa. <ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Suh |first=Sangwon |last2=Ranawana |first2=Arjuna |date=2000-01-07 |title=A Woman of Grace |url=http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050115010845/http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-date=2005-01-15 |access-date=2025-07-28 |website=Asiaweek}}</ref>
== Farkon aikin siyasa ==
Wan Azizah ta shiga siyasa a watan Satumbar 1998 bayan korar da kuma kama mijinta Anwar Ibrahim kan zargin sodomy da cin hanci da rashawa. Wannan taron ya jawo zargi na cikin gida da na duniya kuma ya kai ta ga zama jagora na ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}}. {{Efn|Reformasi was a political movement that evolved into a wider push for democracy, human rights, and political reform in Malaysia.<ref>{{Cite book |url=https://www.google.com.au/books/edition/Discourses_Agency_and_Identity_in_Malays/ofRJEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=reformasi+malaysia&pg=PA260&printsec=frontcover |title=Discourses, Agency and Identity in Malaysia: Critical Perspectives |date=2021-10-23 |publisher=[[Springer Nature]] |isbn=978-981-334-568-3 |editor-last=Zawawi Ibrahim |pages=260 |language=en |eissn=2364-8260 |editor-last2=Richards |editor-first2=Gareth |editor-last3=King |editor-first3=Victor T.}}</ref>}} Ta kafa kungiyar Social Justice Movement, daga baya aka kira ta National Justice Party (PKN) a watan Afrilun 1999.<ref name=":5" /><ref name=":4">{{Cite book|last3=Keat Gin Ooi}}</ref> Ita ce mace ta biyu a Malaysia da ta jagoranci jam'iyyar siyasa kuma ta farko da ta yi hakan tare da wakilcin majalisa bayan ta lashe kujerar Permatang Pauh tare da mafi rinjaye 9,077.<ref name=":5">{{Cite web |last=Nurul Izzah Anwar |first= |date=2024-03-04 |title=Datuk Seri Dr Wan Azizah Wan Ismail: Dignity & Courage Under Fire |url=https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250218100944/https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-date=2025-02-18 |access-date=2025-07-28 |website=Voice of ASIA |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
Ta inganta gyare-gyare kuma ta yi ƙoƙari ta haɗa kan dakarun adawa don fuskantar Gwamnatin Mahathir, kodayake ba ta yi nasara ba wajen hana jam'iyyarsa samun rinjaye a Babban zaben 1999. [1] Wan Azizah ya ki amincewa da ra'ayin hadin kan Malay a matsayin babban batun siyasa bayan zaben. Maimakon haka, ta yi jayayya cewa goyon bayan Malay ya koma ga 'yan adawa saboda rashin jin daɗi game da jagoranci, cin hanci da rashawa, zalunci na' yan sanda, rashin kula da tattalin arziki, da kuma shari'a da aka gani ba su da 'yancin kai.[2]
A watan Agustan shekara ta 2003, PKN ta haɗu da Jam'iyyar Jama'ar Malaysia (PRM) don zama Jam'iyyar Adalci ta Jama'a (PKR), [1] tare da Wan Azizah a matsayin shugaban kasa. [2] Ta tsaya takara a babban zaben 2004 a kan tikitin sabuwar jam'iyyar kuma ta riƙe kujerar Permatang Pauh da kuri'u 590 kuma ta zama wakilin PKR a majalisar. [1] [3] A shekara ta 2007, Wan Azizah ta nuna shirye-shiryenta na barin shugabancin jam'iyyar lokacin da Anwar ya sanar da niyyarsa ta koma siyasa duk da cewa an hana shi bisa doka. [4][5] Ta kuma bar kujerar 'yan majalisa ta Permatang Pauh, ta ba da damar Anwar, wanda ke gudana a matsayin dan takarar PKR, ya lashe zaben. [1] [6] A karkashin ci gaba da jagorancinta, PKR ta lashe kujeru 31 a Babban zaben 2008, a lokacin da ta kare kujerarta ta Permatang Pauh tare da rinjaye na kuri'u 13,388. [2][7]
== Shugaba na 'yan adawa ==
A ranar 30 ga Afrilu 2008, Wan Azizah ta zama mace ta farko da ta rike mukamin Shugaban Jam'iyyar adawa.[undefined] An amince da matsayinta a lokacin tattaunawar hadin gwiwa ta Jam'iyyar Malaysian United Indigenous Party, karkashin jagorancin Mahathir Mohamad da Muhyiddin Yassin . Wannan sanarwa ta taimaka wajen ci gaba da jagorancin PKR a cikin 'yan adawa duk da rarrabuwar cikin gida da rashin tabbas game da maye gurbin.[2] A wannan shekarar, Wan Azizah ya aika da wasika ga Jakadan Myanmar yana nuna damuwa game da shawarar da gwamnatin soja ta yanke na ci gaba da raba gardama na kundin tsarin mulki duk da rikice-rikicen Cyclone Nargis da ke gudana. Ta gabatar da wani yunkuri da ke roƙon Kakakin Pandikar Amin Mulia da ya yi kira ga jinkirta zaben, don ba da fifiko ga kokarin agaji da kuma matsawa gwamnatin don ba da damar samun dama ga ma'aikatan agaji. Ta kuma yi kira ga Gwamnatin Malaysia da ta yi amfani da tasirin ta don ba da shawara don jinkiri, kodayake an ki amincewa da yunkurin ne saboda manufofin Malaysia na tsaka-tsaki da rashin tsoma baki.[3] Matsayinta a matsayin shugaban adawa ya ƙare a ranar 28 ga watan Agusta 2008, lokacin da ta yi murabus don buɗe hanyar mijinta, wanda ya gaji ta.[4][5][1]
A shekara ta 2010, Wan Azizah Wan Ismail ta yi kira ga kawar da mafi giRM Malay, tana mai da hankali kan yadda karamin ƙwararrun mutane ke amfani da shi kuma tana ba da shawara ga yara na Malaysia su girma a matsayin "Malay na Aminci. " <ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> A watan Yunin 2011, ta fuskanci karar cin zarafin RM200 miliyan da Hukumar Kula da Raya Kasa ta Tarayya (Felda) ta gabatar game da labaran a ''{{Lang|ms|Suara Keadilan}}'', tare da Babban Kotun ta yanke shawarar za a ji ta daban daga wata karar da ta shafi tsohon mataimakin minista Tan Kee Kwong. <ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref> A watan Afrilu na shekara ta 2012, ta bukaci Felda da ta dawo da kadada 306,000 (124,000 na ƙasar Sabah, tana jayayya cewa hukumar ta kasa bunkasa shi ga mazauna kuma ta canza shi zuwa gonakin man dabino masu fa'ida.<ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> A shekara ta 2013, ta tabbatar da cewa ba za ta tsaya takarar babban zabe ba, a maimakon haka ta mai da hankali kan yakin neman zabe na PKR da kuma shiga mata masu jefa kuri'a.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A cikin shekara ta 2014, Babban Kotun ta yanke hukunci a madadin Felda, ta kara lalacewar lalata Wan Azizah kuma an buƙaci wadanda ake tuhuma su biya daga RM70,000 zuwa RM2 miliyan.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> Daga baya a wannan shekarar, a ranar 9 ga watan Maris, PKR ta zabi Wan Azizah a matsayin dan takarar ta Zaɓin Kajang, kuma ta lashe kujerar a ranar 23 ga watan Maris tare da rinjaye na kuri'u 5,379.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref> A watan Agusta, ta sami goyon baya daga Jam'iyyar Musulunci ta Pan-Malaysian don jagorantar Selangor, wani yunkuri na 'yan adawa don kalubalantar hadin gwiwar da ke karkashin jagorancin UMNO, wanda ya fuskanci zargi game da shugabanci da manufofin kabilanci.
== Kyaututtuka da girmamawa ==
A shekara ta 2008, an ba Wan Azizah lambar yabo ta Order of the Defender of State, tana ɗauke da taken {{Lang|ms|[[Datuk Seri]]}}, a lokacin girmamawar jihar Penang don nuna godiya ga gudummawar da ta bayar ga aikin jama'a da jagoranci. Daga baya ta sami kyautar girmamawa daga Kwalejin Magunguna ta Malaysia a ranar 7 ga Yulin 2023, sannan ta sami digirin digirin digirgir na Falsafa a Kimiyya ta Siyasa da Jama'a daga Jami'ar Selangor a ranar 9 ga Satumba 2023.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> Har ila yau, tana da sabon orchid hybrid mai suna bayan ta, a lokacin ƙaddamar da Orkid Putrajaya 2023, a ranar 14 ga Disamba na wannan shekarar.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A ranar 26 ga Afrilu 2025, an ba ta lambar yabo ta Lifetime Achievement Award a cikin Ophthalmology ta Malaysian Society of Ophthalmiology saboda gudummawar da ta bayar ga kula da ido da ilimin likita.<ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> A ranar 14 ga watan Yunin 2025, Nazrin Shah na Perak ta ba ta lambar yabo ta Eminent Educator Award saboda rawar da ta taka wajen inganta ilimin likita da kuma shirin horar da Parallel Pathway a Malaysia.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haifaffun 1952]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
<references />
k1rn842cjetz7slmvonneux9raehldl
825863
825862
2026-04-24T17:00:34Z
Pharouqenr
25549
825863
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Wan Azizah binti Wan Ismail''' (an haife shi a ranar 3 ga watan Disamba 1952) ta kasance [[Ɗan siyasa|yar siyasanr]] [[Maleshiya|Malaysia]] ce wadda ta yi aiki a matsayin matar Firayim Minista na Malaysia a matsayin matar [[Anwar Ibrahim]]. Ita ce memba na Jam'iyyar Adalci ta Jama'a, ita ce mace ta farko da ta yi aiki a matsayin mataimakiyar Firayim Minista ta [[Maleshiya|Malaysia]], matsayin da ta rike daga 2018 zuwa 2020.
An haife shi a Singapore, Wan Azizah ya kammala karatu daga Royal College of Surgeons a Ireland. Ta yi aiki a matsayin likita, ta ƙware a fannin ilimin ido, kuma ta yi aiki a ranar likita ta gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta bar a 1993. Ta shiga siyasa a shekarar 1998 bayan korar mijinta, ta jagoranci ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}} kuma ta kafa Jam'iyyar Adalci ta Kasa (PKN), daga baya Jam'iyyar Shari'a ta Jama'a (PKR), ta zama mace ta biyu da ta jagoranci jam'iyyar majalisa a Malaysia. Ta lashe kujerar Permatang Pauh a shekarar 1999, ta riƙe shi a shekara ta 2004, kuma ta ɗan yi watsi da ita a shekara ta 2008 don dawowar mijinta, amma ta ci gaba da jagorantar PKR yayin da ta girma ta zama ƙungiyar adawa.
Wan Azizah ta zama mace ta farko a Malaysia a matsayin shugaban adawa a watan Afrilu na shekara ta 2008, amma ta yi murabus daga baya a wannan shekarar don ba da damar mijinta ya gaji ta. A lokacin da take adawa, ta yi magana game da batutuwan kare hakkin dan adam, kuma ta kasance mai aiki a cikin muhawara ta cikin gida game da mafi girman Malay, shugabanci, da batutuwar ƙasa. Ta ci gaba da aikinta na siyasa, ta lashe Zaɓin Kajang a shekarar 2014 sannan daga baya ta sake dawo da Permatang Pauh a shekarar 2015. Ta lashe kujerar Pandan a shekarar 2018 kuma ta zama mataimakiyar Firayim Minista ta farko a Malaysia, yayin da take aiki a matsayin Ministan mata, iyali da ci gaban al'umma. Ta bar ofis a lokacin 2020–2022 Malaysian political crisis Rikicin siyasa na 2020 amma ta koma Dewan Rakyat a 2022 bayan ta lashe kujerar Bandar Tun Razak . Bayan nadin mijinta a matsayin Firayim Minista a wannan shekarar, ta zama matar Firayim Ministan.
== Rayuwa ta farko da ilimi ==
An haifi Wan Azizah a ranar 3 ga Disamba 1952 a Asibitin Mata da Yara na KK a Singapore. Mahaifinta Wan Ismail Wan Mahmood ne, kuma mahaifiyarta, Mariah Khamis, ta tashe ta tare da 'yan uwanta mata uku da ɗan'uwa ɗaya.[2] Tana da zuriyar Peranakan na kasar Sin kuma an haife ta ne a matsayin Musulmi na Malay.[3] Ta fara karatunta a St. Nicholas Convent School kafin ta ci gaba da karatun sakandare a Kwalejin Tunku Kurshiah . [4] Ta ci gaba da karatun likitanci a Royal College of Surgeons a Ireland, inda ta sami lambar yabo ta zinare a cikin obstetrics da gynaecology.[5][6]
Wan Azizah ta kafa aikin likita inda ta fara kula da mata, daga baya ta kware a ilimin ido. <ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> Ta yi aiki a matsayin likitan gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta yi murabus a 1993. <ref name=":0" /> <ref name=":1" /> A wannan shekarar, ta sauya daga aikinta na likita zuwa matsayi da ke da alaƙa da rayuwar siyasa, ta ɗauki matsayi na girmamawa, ta karɓi bakuncin manyan mutane, kuma ta zama mai kula da Majalisar Ciwon daji ta Kasa. <ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Suh |first=Sangwon |last2=Ranawana |first2=Arjuna |date=2000-01-07 |title=A Woman of Grace |url=http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050115010845/http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-date=2005-01-15 |access-date=2025-07-28 |website=Asiaweek}}</ref>
== Farkon aikin siyasa ==
Wan Azizah ta shiga siyasa a watan Satumbar 1998 bayan korar da kuma kama mijinta Anwar Ibrahim kan zargin sodomy da cin hanci da rashawa. Wannan taron ya jawo zargi na cikin gida da na duniya kuma ya kai ta ga zama jagora na ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}}. {{Efn|Reformasi was a political movement that evolved into a wider push for democracy, human rights, and political reform in Malaysia.<ref>{{Cite book |url=https://www.google.com.au/books/edition/Discourses_Agency_and_Identity_in_Malays/ofRJEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=reformasi+malaysia&pg=PA260&printsec=frontcover |title=Discourses, Agency and Identity in Malaysia: Critical Perspectives |date=2021-10-23 |publisher=[[Springer Nature]] |isbn=978-981-334-568-3 |editor-last=Zawawi Ibrahim |pages=260 |language=en |eissn=2364-8260 |editor-last2=Richards |editor-first2=Gareth |editor-last3=King |editor-first3=Victor T.}}</ref>}} Ta kafa kungiyar Social Justice Movement, daga baya aka kira ta National Justice Party (PKN) a watan Afrilun 1999.<ref name=":5" /><ref name=":4">{{Cite book|last3=Keat Gin Ooi}}</ref> Ita ce mace ta biyu a Malaysia da ta jagoranci jam'iyyar siyasa kuma ta farko da ta yi hakan tare da wakilcin majalisa bayan ta lashe kujerar Permatang Pauh tare da mafi rinjaye 9,077.<ref name=":5">{{Cite web |last=Nurul Izzah Anwar |first= |date=2024-03-04 |title=Datuk Seri Dr Wan Azizah Wan Ismail: Dignity & Courage Under Fire |url=https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250218100944/https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-date=2025-02-18 |access-date=2025-07-28 |website=Voice of ASIA |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
Ta inganta gyare-gyare kuma ta yi ƙoƙari ta haɗa kan dakarun adawa don fuskantar Gwamnatin Mahathir, kodayake ba ta yi nasara ba wajen hana jam'iyyarsa samun rinjaye a Babban zaben 1999. [1] Wan Azizah ya ki amincewa da ra'ayin hadin kan Malay a matsayin babban batun siyasa bayan zaben. Maimakon haka, ta yi jayayya cewa goyon bayan Malay ya koma ga 'yan adawa saboda rashin jin daɗi game da jagoranci, cin hanci da rashawa, zalunci na' yan sanda, rashin kula da tattalin arziki, da kuma shari'a da aka gani ba su da 'yancin kai.[2]
A watan Agustan shekara ta 2003, PKN ta haɗu da Jam'iyyar Jama'ar Malaysia (PRM) don zama Jam'iyyar Adalci ta Jama'a (PKR), [1] tare da Wan Azizah a matsayin shugaban kasa. [2] Ta tsaya takara a babban zaben 2004 a kan tikitin sabuwar jam'iyyar kuma ta riƙe kujerar Permatang Pauh da kuri'u 590 kuma ta zama wakilin PKR a majalisar. [1] [3] A shekara ta 2007, Wan Azizah ta nuna shirye-shiryenta na barin shugabancin jam'iyyar lokacin da Anwar ya sanar da niyyarsa ta koma siyasa duk da cewa an hana shi bisa doka. [4][5] Ta kuma bar kujerar 'yan majalisa ta Permatang Pauh, ta ba da damar Anwar, wanda ke gudana a matsayin dan takarar PKR, ya lashe zaben. [1] [6] A karkashin ci gaba da jagorancinta, PKR ta lashe kujeru 31 a Babban zaben 2008, a lokacin da ta kare kujerarta ta Permatang Pauh tare da rinjaye na kuri'u 13,388. [2][7]
== Shugaba na 'yan adawa ==
A ranar 30 ga Afrilu 2008, Wan Azizah ta zama mace ta farko da ta rike mukamin Shugaban Jam'iyyar adawa.[undefined] An amince da matsayinta a lokacin tattaunawar hadin gwiwa ta Jam'iyyar Malaysian United Indigenous Party, karkashin jagorancin Mahathir Mohamad da Muhyiddin Yassin . Wannan sanarwa ta taimaka wajen ci gaba da jagorancin PKR a cikin 'yan adawa duk da rarrabuwar cikin gida da rashin tabbas game da maye gurbin.[2] A wannan shekarar, Wan Azizah ya aika da wasika ga Jakadan Myanmar yana nuna damuwa game da shawarar da gwamnatin soja ta yanke na ci gaba da raba gardama na kundin tsarin mulki duk da rikice-rikicen Cyclone Nargis da ke gudana. Ta gabatar da wani yunkuri da ke roƙon Kakakin Pandikar Amin Mulia da ya yi kira ga jinkirta zaben, don ba da fifiko ga kokarin agaji da kuma matsawa gwamnatin don ba da damar samun dama ga ma'aikatan agaji. Ta kuma yi kira ga Gwamnatin Malaysia da ta yi amfani da tasirin ta don ba da shawara don jinkiri, kodayake an ki amincewa da yunkurin ne saboda manufofin Malaysia na tsaka-tsaki da rashin tsoma baki.[3] Matsayinta a matsayin shugaban adawa ya ƙare a ranar 28 ga watan Agusta 2008, lokacin da ta yi murabus don buɗe hanyar mijinta, wanda ya gaji ta.[4][5][1]
A shekara ta 2010, Wan Azizah Wan Ismail ta yi kira ga kawar da mafi giRM Malay, tana mai da hankali kan yadda karamin ƙwararrun mutane ke amfani da shi kuma tana ba da shawara ga yara na Malaysia su girma a matsayin "Malay na Aminci. " <ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> A watan Yunin 2011, ta fuskanci karar cin zarafin RM200 miliyan da Hukumar Kula da Raya Kasa ta Tarayya (Felda) ta gabatar game da labaran a ''{{Lang|ms|Suara Keadilan}}'', tare da Babban Kotun ta yanke shawarar za a ji ta daban daga wata karar da ta shafi tsohon mataimakin minista Tan Kee Kwong. <ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref> A watan Afrilu na shekara ta 2012, ta bukaci Felda da ta dawo da kadada 306,000 (124,000 na ƙasar Sabah, tana jayayya cewa hukumar ta kasa bunkasa shi ga mazauna kuma ta canza shi zuwa gonakin man dabino masu fa'ida.<ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> A shekara ta 2013, ta tabbatar da cewa ba za ta tsaya takarar babban zabe ba, a maimakon haka ta mai da hankali kan yakin neman zabe na PKR da kuma shiga mata masu jefa kuri'a.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A cikin shekara ta 2014, Babban Kotun ta yanke hukunci a madadin Felda, ta kara lalacewar lalata Wan Azizah kuma an buƙaci wadanda ake tuhuma su biya daga RM70,000 zuwa RM2 miliyan.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> Daga baya a wannan shekarar, a ranar 9 ga watan Maris, PKR ta zabi Wan Azizah a matsayin dan takarar ta Zaɓin Kajang, kuma ta lashe kujerar a ranar 23 ga watan Maris tare da rinjaye na kuri'u 5,379.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref> A watan Agusta, ta sami goyon baya daga Jam'iyyar Musulunci ta Pan-Malaysian don jagorantar Selangor, wani yunkuri na 'yan adawa don kalubalantar hadin gwiwar da ke karkashin jagorancin UMNO, wanda ya fuskanci zargi game da shugabanci da manufofin kabilanci.
== Kyaututtuka da girmamawa ==
A shekara ta 2008, an ba Wan Azizah lambar yabo ta Order of the Defender of State, tana ɗauke da taken {{Lang|ms|[[Datuk Seri]]}}, a lokacin girmamawar jihar Penang don nuna godiya ga gudummawar da ta bayar ga aikin jama'a da jagoranci. Daga baya ta sami kyautar girmamawa daga Kwalejin Magunguna ta Malaysia a ranar 7 ga Yulin 2023, sannan ta sami digirin digirin digirgir na Falsafa a Kimiyya ta Siyasa da Jama'a daga Jami'ar Selangor a ranar 9 ga Satumba 2023.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> Har ila yau, tana da sabon orchid hybrid mai suna bayan ta, a lokacin ƙaddamar da Orkid Putrajaya 2023, a ranar 14 ga Disamba na wannan shekarar.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A ranar 26 ga Afrilu 2025, an ba ta lambar yabo ta Lifetime Achievement Award a cikin Ophthalmology ta Malaysian Society of Ophthalmiology saboda gudummawar da ta bayar ga kula da ido da ilimin likita.<ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> A ranar 14 ga watan Yunin 2025, Nazrin Shah na Perak ta ba ta lambar yabo ta Eminent Educator Award saboda rawar da ta taka wajen inganta ilimin likita da kuma shirin horar da Parallel Pathway a Malaysia.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haifaffun 1952]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
<references />
qftyr27oj8aa9l9i1skyxcrq51li2b2
825864
825863
2026-04-24T17:00:56Z
Pharouqenr
25549
825864
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Wan Azizah binti Wan Ismail''' (an haife shi a ranar 3 ga watan Disamba 1952) ta kasance [[Ɗan siyasa|yar siyasanr]] [[Maleshiya|Malaysia]] ce wadda ta yi aiki a matsayin matar Firayim Minista na Malaysia a matsayin matar [[Anwar Ibrahim]]. Ita ce memba na Jam'iyyar Adalci ta Jama'a, ita ce mace ta farko da ta yi aiki a matsayin mataimakiyar Firayim Minista ta [[Maleshiya|Malaysia]], matsayin da ta rike daga 2018 zuwa 2020.
An haife shi a Singapore, Wan Azizah ya kammala karatu daga Royal College of Surgeons a Ireland. Ta yi aiki a matsayin likita, ta ƙware a fannin ilimin ido, kuma ta yi aiki a ranar likita ta gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta bar a 1993. Ta shiga siyasa a shekarar 1998 bayan korar mijinta, ta jagoranci ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}} kuma ta kafa Jam'iyyar Adalci ta Kasa (PKN), daga baya Jam'iyyar Shari'a ta Jama'a (PKR), ta zama mace ta biyu da ta jagoranci jam'iyyar majalisa a Malaysia. Ta lashe kujerar Permatang Pauh a shekarar 1999, ta riƙe shi a shekara ta 2004, kuma ta ɗan yi watsi da ita a shekara ta 2008 don dawowar mijinta, amma ta ci gaba da jagorantar PKR yayin da ta girma ta zama ƙungiyar adawa.
Wan Azizah ta zama mace ta farko a Malaysia a matsayin shugaban adawa a watan Afrilu na shekara ta 2008, amma ta yi murabus daga baya a wannan shekarar don ba da damar mijinta ya gaji ta. A lokacin da take adawa, ta yi magana game da batutuwan kare hakkin dan adam, kuma ta kasance mai aiki a cikin muhawara ta cikin gida game da mafi girman Malay, shugabanci, da batutuwar ƙasa. Ta ci gaba da aikinta na siyasa, ta lashe Zaɓin Kajang a shekarar 2014 sannan daga baya ta sake dawo da Permatang Pauh a shekarar 2015. Ta lashe kujerar Pandan a shekarar 2018 kuma ta zama mataimakiyar Firayim Minista ta farko a Malaysia, yayin da take aiki a matsayin Ministan mata, iyali da ci gaban al'umma. Ta bar ofis a lokacin 2020–2022 Malaysian political crisis Rikicin siyasa na 2020 amma ta koma Dewan Rakyat a 2022 bayan ta lashe kujerar Bandar Tun Razak . Bayan nadin mijinta a matsayin Firayim Minista a wannan shekarar, ta zama matar Firayim Ministan.
== Rayuwa ta farko da ilimi ==
An haifi Wan Azizah a ranar 3 ga Disamba 1952 a Asibitin Mata da Yara na KK a Singapore. Mahaifinta Wan Ismail Wan Mahmood ne, kuma mahaifiyarta, Mariah Khamis, ta tashe ta tare da 'yan uwanta mata uku da ɗan'uwa ɗaya.[2] Tana da zuriyar Peranakan na kasar Sin kuma an haife ta ne a matsayin Musulmi na Malay. Ta fara karatunta a St. Nicholas Convent School kafin ta ci gaba da karatun sakandare a Kwalejin Tunku Kurshiah . [4] Ta ci gaba da karatun likitanci a Royal College of Surgeons a Ireland, inda ta sami lambar yabo ta zinare a cikin obstetrics da gynaecology.[5][6]
Wan Azizah ta kafa aikin likita inda ta fara kula da mata, daga baya ta kware a ilimin ido. <ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> Ta yi aiki a matsayin likitan gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta yi murabus a 1993. <ref name=":0" /> <ref name=":1" /> A wannan shekarar, ta sauya daga aikinta na likita zuwa matsayi da ke da alaƙa da rayuwar siyasa, ta ɗauki matsayi na girmamawa, ta karɓi bakuncin manyan mutane, kuma ta zama mai kula da Majalisar Ciwon daji ta Kasa. <ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Suh |first=Sangwon |last2=Ranawana |first2=Arjuna |date=2000-01-07 |title=A Woman of Grace |url=http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050115010845/http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-date=2005-01-15 |access-date=2025-07-28 |website=Asiaweek}}</ref>
== Farkon aikin siyasa ==
Wan Azizah ta shiga siyasa a watan Satumbar 1998 bayan korar da kuma kama mijinta Anwar Ibrahim kan zargin sodomy da cin hanci da rashawa. Wannan taron ya jawo zargi na cikin gida da na duniya kuma ya kai ta ga zama jagora na ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}}. {{Efn|Reformasi was a political movement that evolved into a wider push for democracy, human rights, and political reform in Malaysia.<ref>{{Cite book |url=https://www.google.com.au/books/edition/Discourses_Agency_and_Identity_in_Malays/ofRJEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=reformasi+malaysia&pg=PA260&printsec=frontcover |title=Discourses, Agency and Identity in Malaysia: Critical Perspectives |date=2021-10-23 |publisher=[[Springer Nature]] |isbn=978-981-334-568-3 |editor-last=Zawawi Ibrahim |pages=260 |language=en |eissn=2364-8260 |editor-last2=Richards |editor-first2=Gareth |editor-last3=King |editor-first3=Victor T.}}</ref>}} Ta kafa kungiyar Social Justice Movement, daga baya aka kira ta National Justice Party (PKN) a watan Afrilun 1999.<ref name=":5" /><ref name=":4">{{Cite book|last3=Keat Gin Ooi}}</ref> Ita ce mace ta biyu a Malaysia da ta jagoranci jam'iyyar siyasa kuma ta farko da ta yi hakan tare da wakilcin majalisa bayan ta lashe kujerar Permatang Pauh tare da mafi rinjaye 9,077.<ref name=":5">{{Cite web |last=Nurul Izzah Anwar |first= |date=2024-03-04 |title=Datuk Seri Dr Wan Azizah Wan Ismail: Dignity & Courage Under Fire |url=https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250218100944/https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-date=2025-02-18 |access-date=2025-07-28 |website=Voice of ASIA |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
Ta inganta gyare-gyare kuma ta yi ƙoƙari ta haɗa kan dakarun adawa don fuskantar Gwamnatin Mahathir, kodayake ba ta yi nasara ba wajen hana jam'iyyarsa samun rinjaye a Babban zaben 1999. [1] Wan Azizah ya ki amincewa da ra'ayin hadin kan Malay a matsayin babban batun siyasa bayan zaben. Maimakon haka, ta yi jayayya cewa goyon bayan Malay ya koma ga 'yan adawa saboda rashin jin daɗi game da jagoranci, cin hanci da rashawa, zalunci na' yan sanda, rashin kula da tattalin arziki, da kuma shari'a da aka gani ba su da 'yancin kai.[2]
A watan Agustan shekara ta 2003, PKN ta haɗu da Jam'iyyar Jama'ar Malaysia (PRM) don zama Jam'iyyar Adalci ta Jama'a (PKR), [1] tare da Wan Azizah a matsayin shugaban kasa. [2] Ta tsaya takara a babban zaben 2004 a kan tikitin sabuwar jam'iyyar kuma ta riƙe kujerar Permatang Pauh da kuri'u 590 kuma ta zama wakilin PKR a majalisar. [1] [3] A shekara ta 2007, Wan Azizah ta nuna shirye-shiryenta na barin shugabancin jam'iyyar lokacin da Anwar ya sanar da niyyarsa ta koma siyasa duk da cewa an hana shi bisa doka. [4][5] Ta kuma bar kujerar 'yan majalisa ta Permatang Pauh, ta ba da damar Anwar, wanda ke gudana a matsayin dan takarar PKR, ya lashe zaben. [1] [6] A karkashin ci gaba da jagorancinta, PKR ta lashe kujeru 31 a Babban zaben 2008, a lokacin da ta kare kujerarta ta Permatang Pauh tare da rinjaye na kuri'u 13,388. [2][7]
== Shugaba na 'yan adawa ==
A ranar 30 ga Afrilu 2008, Wan Azizah ta zama mace ta farko da ta rike mukamin Shugaban Jam'iyyar adawa.[undefined] An amince da matsayinta a lokacin tattaunawar hadin gwiwa ta Jam'iyyar Malaysian United Indigenous Party, karkashin jagorancin Mahathir Mohamad da Muhyiddin Yassin . Wannan sanarwa ta taimaka wajen ci gaba da jagorancin PKR a cikin 'yan adawa duk da rarrabuwar cikin gida da rashin tabbas game da maye gurbin.[2] A wannan shekarar, Wan Azizah ya aika da wasika ga Jakadan Myanmar yana nuna damuwa game da shawarar da gwamnatin soja ta yanke na ci gaba da raba gardama na kundin tsarin mulki duk da rikice-rikicen Cyclone Nargis da ke gudana. Ta gabatar da wani yunkuri da ke roƙon Kakakin Pandikar Amin Mulia da ya yi kira ga jinkirta zaben, don ba da fifiko ga kokarin agaji da kuma matsawa gwamnatin don ba da damar samun dama ga ma'aikatan agaji. Ta kuma yi kira ga Gwamnatin Malaysia da ta yi amfani da tasirin ta don ba da shawara don jinkiri, kodayake an ki amincewa da yunkurin ne saboda manufofin Malaysia na tsaka-tsaki da rashin tsoma baki.[3] Matsayinta a matsayin shugaban adawa ya ƙare a ranar 28 ga watan Agusta 2008, lokacin da ta yi murabus don buɗe hanyar mijinta, wanda ya gaji ta.[4][5][1]
A shekara ta 2010, Wan Azizah Wan Ismail ta yi kira ga kawar da mafi giRM Malay, tana mai da hankali kan yadda karamin ƙwararrun mutane ke amfani da shi kuma tana ba da shawara ga yara na Malaysia su girma a matsayin "Malay na Aminci. " <ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> A watan Yunin 2011, ta fuskanci karar cin zarafin RM200 miliyan da Hukumar Kula da Raya Kasa ta Tarayya (Felda) ta gabatar game da labaran a ''{{Lang|ms|Suara Keadilan}}'', tare da Babban Kotun ta yanke shawarar za a ji ta daban daga wata karar da ta shafi tsohon mataimakin minista Tan Kee Kwong. <ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref> A watan Afrilu na shekara ta 2012, ta bukaci Felda da ta dawo da kadada 306,000 (124,000 na ƙasar Sabah, tana jayayya cewa hukumar ta kasa bunkasa shi ga mazauna kuma ta canza shi zuwa gonakin man dabino masu fa'ida.<ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> A shekara ta 2013, ta tabbatar da cewa ba za ta tsaya takarar babban zabe ba, a maimakon haka ta mai da hankali kan yakin neman zabe na PKR da kuma shiga mata masu jefa kuri'a.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A cikin shekara ta 2014, Babban Kotun ta yanke hukunci a madadin Felda, ta kara lalacewar lalata Wan Azizah kuma an buƙaci wadanda ake tuhuma su biya daga RM70,000 zuwa RM2 miliyan.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> Daga baya a wannan shekarar, a ranar 9 ga watan Maris, PKR ta zabi Wan Azizah a matsayin dan takarar ta Zaɓin Kajang, kuma ta lashe kujerar a ranar 23 ga watan Maris tare da rinjaye na kuri'u 5,379.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref> A watan Agusta, ta sami goyon baya daga Jam'iyyar Musulunci ta Pan-Malaysian don jagorantar Selangor, wani yunkuri na 'yan adawa don kalubalantar hadin gwiwar da ke karkashin jagorancin UMNO, wanda ya fuskanci zargi game da shugabanci da manufofin kabilanci.
== Kyaututtuka da girmamawa ==
A shekara ta 2008, an ba Wan Azizah lambar yabo ta Order of the Defender of State, tana ɗauke da taken {{Lang|ms|[[Datuk Seri]]}}, a lokacin girmamawar jihar Penang don nuna godiya ga gudummawar da ta bayar ga aikin jama'a da jagoranci. Daga baya ta sami kyautar girmamawa daga Kwalejin Magunguna ta Malaysia a ranar 7 ga Yulin 2023, sannan ta sami digirin digirin digirgir na Falsafa a Kimiyya ta Siyasa da Jama'a daga Jami'ar Selangor a ranar 9 ga Satumba 2023.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> Har ila yau, tana da sabon orchid hybrid mai suna bayan ta, a lokacin ƙaddamar da Orkid Putrajaya 2023, a ranar 14 ga Disamba na wannan shekarar.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A ranar 26 ga Afrilu 2025, an ba ta lambar yabo ta Lifetime Achievement Award a cikin Ophthalmology ta Malaysian Society of Ophthalmiology saboda gudummawar da ta bayar ga kula da ido da ilimin likita.<ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> A ranar 14 ga watan Yunin 2025, Nazrin Shah na Perak ta ba ta lambar yabo ta Eminent Educator Award saboda rawar da ta taka wajen inganta ilimin likita da kuma shirin horar da Parallel Pathway a Malaysia.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haifaffun 1952]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
<references />
sqv046d2s5ui1o472ikvzcssqsi8syc
825865
825864
2026-04-24T17:01:11Z
Pharouqenr
25549
825865
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Wan Azizah binti Wan Ismail''' (an haife shi a ranar 3 ga watan Disamba 1952) ta kasance [[Ɗan siyasa|yar siyasanr]] [[Maleshiya|Malaysia]] ce wadda ta yi aiki a matsayin matar Firayim Minista na Malaysia a matsayin matar [[Anwar Ibrahim]]. Ita ce memba na Jam'iyyar Adalci ta Jama'a, ita ce mace ta farko da ta yi aiki a matsayin mataimakiyar Firayim Minista ta [[Maleshiya|Malaysia]], matsayin da ta rike daga 2018 zuwa 2020.
An haife shi a Singapore, Wan Azizah ya kammala karatu daga Royal College of Surgeons a Ireland. Ta yi aiki a matsayin likita, ta ƙware a fannin ilimin ido, kuma ta yi aiki a ranar likita ta gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta bar a 1993. Ta shiga siyasa a shekarar 1998 bayan korar mijinta, ta jagoranci ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}} kuma ta kafa Jam'iyyar Adalci ta Kasa (PKN), daga baya Jam'iyyar Shari'a ta Jama'a (PKR), ta zama mace ta biyu da ta jagoranci jam'iyyar majalisa a Malaysia. Ta lashe kujerar Permatang Pauh a shekarar 1999, ta riƙe shi a shekara ta 2004, kuma ta ɗan yi watsi da ita a shekara ta 2008 don dawowar mijinta, amma ta ci gaba da jagorantar PKR yayin da ta girma ta zama ƙungiyar adawa.
Wan Azizah ta zama mace ta farko a Malaysia a matsayin shugaban adawa a watan Afrilu na shekara ta 2008, amma ta yi murabus daga baya a wannan shekarar don ba da damar mijinta ya gaji ta. A lokacin da take adawa, ta yi magana game da batutuwan kare hakkin dan adam, kuma ta kasance mai aiki a cikin muhawara ta cikin gida game da mafi girman Malay, shugabanci, da batutuwar ƙasa. Ta ci gaba da aikinta na siyasa, ta lashe Zaɓin Kajang a shekarar 2014 sannan daga baya ta sake dawo da Permatang Pauh a shekarar 2015. Ta lashe kujerar Pandan a shekarar 2018 kuma ta zama mataimakiyar Firayim Minista ta farko a Malaysia, yayin da take aiki a matsayin Ministan mata, iyali da ci gaban al'umma. Ta bar ofis a lokacin 2020–2022 Malaysian political crisis Rikicin siyasa na 2020 amma ta koma Dewan Rakyat a 2022 bayan ta lashe kujerar Bandar Tun Razak . Bayan nadin mijinta a matsayin Firayim Minista a wannan shekarar, ta zama matar Firayim Ministan.
== Rayuwa ta farko da ilimi ==
An haifi Wan Azizah a ranar 3 ga Disamba 1952 a Asibitin Mata da Yara na KK a Singapore. Mahaifinta Wan Ismail Wan Mahmood ne, kuma mahaifiyarta, Mariah Khamis, ta tashe ta tare da 'yan uwanta mata uku da ɗan'uwa ɗaya. Tana da zuriyar Peranakan na kasar Sin kuma an haife ta ne a matsayin Musulmi na Malay. Ta fara karatunta a St. Nicholas Convent School kafin ta ci gaba da karatun sakandare a Kwalejin Tunku Kurshiah . [4] Ta ci gaba da karatun likitanci a Royal College of Surgeons a Ireland, inda ta sami lambar yabo ta zinare a cikin obstetrics da gynaecology.[5][6]
Wan Azizah ta kafa aikin likita inda ta fara kula da mata, daga baya ta kware a ilimin ido. <ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> Ta yi aiki a matsayin likitan gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta yi murabus a 1993. <ref name=":0" /> <ref name=":1" /> A wannan shekarar, ta sauya daga aikinta na likita zuwa matsayi da ke da alaƙa da rayuwar siyasa, ta ɗauki matsayi na girmamawa, ta karɓi bakuncin manyan mutane, kuma ta zama mai kula da Majalisar Ciwon daji ta Kasa. <ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Suh |first=Sangwon |last2=Ranawana |first2=Arjuna |date=2000-01-07 |title=A Woman of Grace |url=http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050115010845/http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-date=2005-01-15 |access-date=2025-07-28 |website=Asiaweek}}</ref>
== Farkon aikin siyasa ==
Wan Azizah ta shiga siyasa a watan Satumbar 1998 bayan korar da kuma kama mijinta Anwar Ibrahim kan zargin sodomy da cin hanci da rashawa. Wannan taron ya jawo zargi na cikin gida da na duniya kuma ya kai ta ga zama jagora na ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}}. {{Efn|Reformasi was a political movement that evolved into a wider push for democracy, human rights, and political reform in Malaysia.<ref>{{Cite book |url=https://www.google.com.au/books/edition/Discourses_Agency_and_Identity_in_Malays/ofRJEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=reformasi+malaysia&pg=PA260&printsec=frontcover |title=Discourses, Agency and Identity in Malaysia: Critical Perspectives |date=2021-10-23 |publisher=[[Springer Nature]] |isbn=978-981-334-568-3 |editor-last=Zawawi Ibrahim |pages=260 |language=en |eissn=2364-8260 |editor-last2=Richards |editor-first2=Gareth |editor-last3=King |editor-first3=Victor T.}}</ref>}} Ta kafa kungiyar Social Justice Movement, daga baya aka kira ta National Justice Party (PKN) a watan Afrilun 1999.<ref name=":5" /><ref name=":4">{{Cite book|last3=Keat Gin Ooi}}</ref> Ita ce mace ta biyu a Malaysia da ta jagoranci jam'iyyar siyasa kuma ta farko da ta yi hakan tare da wakilcin majalisa bayan ta lashe kujerar Permatang Pauh tare da mafi rinjaye 9,077.<ref name=":5">{{Cite web |last=Nurul Izzah Anwar |first= |date=2024-03-04 |title=Datuk Seri Dr Wan Azizah Wan Ismail: Dignity & Courage Under Fire |url=https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250218100944/https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-date=2025-02-18 |access-date=2025-07-28 |website=Voice of ASIA |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
Ta inganta gyare-gyare kuma ta yi ƙoƙari ta haɗa kan dakarun adawa don fuskantar Gwamnatin Mahathir, kodayake ba ta yi nasara ba wajen hana jam'iyyarsa samun rinjaye a Babban zaben 1999. [1] Wan Azizah ya ki amincewa da ra'ayin hadin kan Malay a matsayin babban batun siyasa bayan zaben. Maimakon haka, ta yi jayayya cewa goyon bayan Malay ya koma ga 'yan adawa saboda rashin jin daɗi game da jagoranci, cin hanci da rashawa, zalunci na' yan sanda, rashin kula da tattalin arziki, da kuma shari'a da aka gani ba su da 'yancin kai.[2]
A watan Agustan shekara ta 2003, PKN ta haɗu da Jam'iyyar Jama'ar Malaysia (PRM) don zama Jam'iyyar Adalci ta Jama'a (PKR), [1] tare da Wan Azizah a matsayin shugaban kasa. [2] Ta tsaya takara a babban zaben 2004 a kan tikitin sabuwar jam'iyyar kuma ta riƙe kujerar Permatang Pauh da kuri'u 590 kuma ta zama wakilin PKR a majalisar. [1] [3] A shekara ta 2007, Wan Azizah ta nuna shirye-shiryenta na barin shugabancin jam'iyyar lokacin da Anwar ya sanar da niyyarsa ta koma siyasa duk da cewa an hana shi bisa doka. [4][5] Ta kuma bar kujerar 'yan majalisa ta Permatang Pauh, ta ba da damar Anwar, wanda ke gudana a matsayin dan takarar PKR, ya lashe zaben. [1] [6] A karkashin ci gaba da jagorancinta, PKR ta lashe kujeru 31 a Babban zaben 2008, a lokacin da ta kare kujerarta ta Permatang Pauh tare da rinjaye na kuri'u 13,388. [2][7]
== Shugaba na 'yan adawa ==
A ranar 30 ga Afrilu 2008, Wan Azizah ta zama mace ta farko da ta rike mukamin Shugaban Jam'iyyar adawa.[undefined] An amince da matsayinta a lokacin tattaunawar hadin gwiwa ta Jam'iyyar Malaysian United Indigenous Party, karkashin jagorancin Mahathir Mohamad da Muhyiddin Yassin . Wannan sanarwa ta taimaka wajen ci gaba da jagorancin PKR a cikin 'yan adawa duk da rarrabuwar cikin gida da rashin tabbas game da maye gurbin.[2] A wannan shekarar, Wan Azizah ya aika da wasika ga Jakadan Myanmar yana nuna damuwa game da shawarar da gwamnatin soja ta yanke na ci gaba da raba gardama na kundin tsarin mulki duk da rikice-rikicen Cyclone Nargis da ke gudana. Ta gabatar da wani yunkuri da ke roƙon Kakakin Pandikar Amin Mulia da ya yi kira ga jinkirta zaben, don ba da fifiko ga kokarin agaji da kuma matsawa gwamnatin don ba da damar samun dama ga ma'aikatan agaji. Ta kuma yi kira ga Gwamnatin Malaysia da ta yi amfani da tasirin ta don ba da shawara don jinkiri, kodayake an ki amincewa da yunkurin ne saboda manufofin Malaysia na tsaka-tsaki da rashin tsoma baki.[3] Matsayinta a matsayin shugaban adawa ya ƙare a ranar 28 ga watan Agusta 2008, lokacin da ta yi murabus don buɗe hanyar mijinta, wanda ya gaji ta.[4][5][1]
A shekara ta 2010, Wan Azizah Wan Ismail ta yi kira ga kawar da mafi giRM Malay, tana mai da hankali kan yadda karamin ƙwararrun mutane ke amfani da shi kuma tana ba da shawara ga yara na Malaysia su girma a matsayin "Malay na Aminci. " <ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> A watan Yunin 2011, ta fuskanci karar cin zarafin RM200 miliyan da Hukumar Kula da Raya Kasa ta Tarayya (Felda) ta gabatar game da labaran a ''{{Lang|ms|Suara Keadilan}}'', tare da Babban Kotun ta yanke shawarar za a ji ta daban daga wata karar da ta shafi tsohon mataimakin minista Tan Kee Kwong. <ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref> A watan Afrilu na shekara ta 2012, ta bukaci Felda da ta dawo da kadada 306,000 (124,000 na ƙasar Sabah, tana jayayya cewa hukumar ta kasa bunkasa shi ga mazauna kuma ta canza shi zuwa gonakin man dabino masu fa'ida.<ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> A shekara ta 2013, ta tabbatar da cewa ba za ta tsaya takarar babban zabe ba, a maimakon haka ta mai da hankali kan yakin neman zabe na PKR da kuma shiga mata masu jefa kuri'a.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A cikin shekara ta 2014, Babban Kotun ta yanke hukunci a madadin Felda, ta kara lalacewar lalata Wan Azizah kuma an buƙaci wadanda ake tuhuma su biya daga RM70,000 zuwa RM2 miliyan.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> Daga baya a wannan shekarar, a ranar 9 ga watan Maris, PKR ta zabi Wan Azizah a matsayin dan takarar ta Zaɓin Kajang, kuma ta lashe kujerar a ranar 23 ga watan Maris tare da rinjaye na kuri'u 5,379.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref> A watan Agusta, ta sami goyon baya daga Jam'iyyar Musulunci ta Pan-Malaysian don jagorantar Selangor, wani yunkuri na 'yan adawa don kalubalantar hadin gwiwar da ke karkashin jagorancin UMNO, wanda ya fuskanci zargi game da shugabanci da manufofin kabilanci.
== Kyaututtuka da girmamawa ==
A shekara ta 2008, an ba Wan Azizah lambar yabo ta Order of the Defender of State, tana ɗauke da taken {{Lang|ms|[[Datuk Seri]]}}, a lokacin girmamawar jihar Penang don nuna godiya ga gudummawar da ta bayar ga aikin jama'a da jagoranci. Daga baya ta sami kyautar girmamawa daga Kwalejin Magunguna ta Malaysia a ranar 7 ga Yulin 2023, sannan ta sami digirin digirin digirgir na Falsafa a Kimiyya ta Siyasa da Jama'a daga Jami'ar Selangor a ranar 9 ga Satumba 2023.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> Har ila yau, tana da sabon orchid hybrid mai suna bayan ta, a lokacin ƙaddamar da Orkid Putrajaya 2023, a ranar 14 ga Disamba na wannan shekarar.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A ranar 26 ga Afrilu 2025, an ba ta lambar yabo ta Lifetime Achievement Award a cikin Ophthalmology ta Malaysian Society of Ophthalmiology saboda gudummawar da ta bayar ga kula da ido da ilimin likita.<ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> A ranar 14 ga watan Yunin 2025, Nazrin Shah na Perak ta ba ta lambar yabo ta Eminent Educator Award saboda rawar da ta taka wajen inganta ilimin likita da kuma shirin horar da Parallel Pathway a Malaysia.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haifaffun 1952]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
<references />
hb1d1lx8fl60bcaca8iirk0pjypqnwb
825866
825865
2026-04-24T17:01:29Z
Pharouqenr
25549
825866
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Wan Azizah binti Wan Ismail''' (an haife shi a ranar 3 ga watan Disamba 1952) ta kasance [[Ɗan siyasa|yar siyasanr]] [[Maleshiya|Malaysia]] ce wadda ta yi aiki a matsayin matar Firayim Minista na Malaysia a matsayin matar [[Anwar Ibrahim]]. Ita ce memba na Jam'iyyar Adalci ta Jama'a, ita ce mace ta farko da ta yi aiki a matsayin mataimakiyar Firayim Minista ta [[Maleshiya|Malaysia]], matsayin da ta rike daga 2018 zuwa 2020.
An haife shi a Singapore, Wan Azizah ya kammala karatu daga Royal College of Surgeons a Ireland. Ta yi aiki a matsayin likita, ta ƙware a fannin ilimin ido, kuma ta yi aiki a ranar likita ta gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta bar a 1993. Ta shiga siyasa a shekarar 1998 bayan korar mijinta, ta jagoranci ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}} kuma ta kafa Jam'iyyar Adalci ta Kasa (PKN), daga baya Jam'iyyar Shari'a ta Jama'a (PKR), ta zama mace ta biyu da ta jagoranci jam'iyyar majalisa a Malaysia. Ta lashe kujerar Permatang Pauh a shekarar 1999, ta riƙe shi a shekara ta 2004, kuma ta ɗan yi watsi da ita a shekara ta 2008 don dawowar mijinta, amma ta ci gaba da jagorantar PKR yayin da ta girma ta zama ƙungiyar adawa.
Wan Azizah ta zama mace ta farko a Malaysia a matsayin shugaban adawa a watan Afrilu na shekara ta 2008, amma ta yi murabus daga baya a wannan shekarar don ba da damar mijinta ya gaji ta. A lokacin da take adawa, ta yi magana game da batutuwan kare hakkin dan adam, kuma ta kasance mai aiki a cikin muhawara ta cikin gida game da mafi girman Malay, shugabanci, da batutuwar ƙasa. Ta ci gaba da aikinta na siyasa, ta lashe Zaɓin Kajang a shekarar 2014 sannan daga baya ta sake dawo da Permatang Pauh a shekarar 2015. Ta lashe kujerar Pandan a shekarar 2018 kuma ta zama mataimakiyar Firayim Minista ta farko a Malaysia, yayin da take aiki a matsayin Ministan mata, iyali da ci gaban al'umma. Ta bar ofis a lokacin 2020–2022 Malaysian political crisis Rikicin siyasa na 2020 amma ta koma Dewan Rakyat a 2022 bayan ta lashe kujerar Bandar Tun Razak . Bayan nadin mijinta a matsayin Firayim Minista a wannan shekarar, ta zama matar Firayim Ministan.
== Rayuwa ta farko da ilimi ==
An haifi Wan Azizah a ranar 3 ga Disamba 1952 a Asibitin Mata da Yara na KK a Singapore. Mahaifinta Wan Ismail Wan Mahmood ne, kuma mahaifiyarta, Mariah Khamis, ta tashe ta tare da 'yan uwanta mata uku da ɗan'uwa ɗaya. Tana da zuriyar Peranakan na kasar Sin kuma an haife ta ne a matsayin Musulmi na Malay. Ta fara karatunta a St. Nicholas Convent School kafin ta ci gaba da karatun sakandare a Kwalejin Tunku Kurshiah. Ta ci gaba da karatun likitanci a Royal College of Surgeons a Ireland, inda ta sami lambar yabo ta zinare a cikin obstetrics da gynaecology.[5][6]
Wan Azizah ta kafa aikin likita inda ta fara kula da mata, daga baya ta kware a ilimin ido. <ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> Ta yi aiki a matsayin likitan gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta yi murabus a 1993. <ref name=":0" /> <ref name=":1" /> A wannan shekarar, ta sauya daga aikinta na likita zuwa matsayi da ke da alaƙa da rayuwar siyasa, ta ɗauki matsayi na girmamawa, ta karɓi bakuncin manyan mutane, kuma ta zama mai kula da Majalisar Ciwon daji ta Kasa. <ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Suh |first=Sangwon |last2=Ranawana |first2=Arjuna |date=2000-01-07 |title=A Woman of Grace |url=http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050115010845/http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-date=2005-01-15 |access-date=2025-07-28 |website=Asiaweek}}</ref>
== Farkon aikin siyasa ==
Wan Azizah ta shiga siyasa a watan Satumbar 1998 bayan korar da kuma kama mijinta Anwar Ibrahim kan zargin sodomy da cin hanci da rashawa. Wannan taron ya jawo zargi na cikin gida da na duniya kuma ya kai ta ga zama jagora na ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}}. {{Efn|Reformasi was a political movement that evolved into a wider push for democracy, human rights, and political reform in Malaysia.<ref>{{Cite book |url=https://www.google.com.au/books/edition/Discourses_Agency_and_Identity_in_Malays/ofRJEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=reformasi+malaysia&pg=PA260&printsec=frontcover |title=Discourses, Agency and Identity in Malaysia: Critical Perspectives |date=2021-10-23 |publisher=[[Springer Nature]] |isbn=978-981-334-568-3 |editor-last=Zawawi Ibrahim |pages=260 |language=en |eissn=2364-8260 |editor-last2=Richards |editor-first2=Gareth |editor-last3=King |editor-first3=Victor T.}}</ref>}} Ta kafa kungiyar Social Justice Movement, daga baya aka kira ta National Justice Party (PKN) a watan Afrilun 1999.<ref name=":5" /><ref name=":4">{{Cite book|last3=Keat Gin Ooi}}</ref> Ita ce mace ta biyu a Malaysia da ta jagoranci jam'iyyar siyasa kuma ta farko da ta yi hakan tare da wakilcin majalisa bayan ta lashe kujerar Permatang Pauh tare da mafi rinjaye 9,077.<ref name=":5">{{Cite web |last=Nurul Izzah Anwar |first= |date=2024-03-04 |title=Datuk Seri Dr Wan Azizah Wan Ismail: Dignity & Courage Under Fire |url=https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250218100944/https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-date=2025-02-18 |access-date=2025-07-28 |website=Voice of ASIA |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
Ta inganta gyare-gyare kuma ta yi ƙoƙari ta haɗa kan dakarun adawa don fuskantar Gwamnatin Mahathir, kodayake ba ta yi nasara ba wajen hana jam'iyyarsa samun rinjaye a Babban zaben 1999. [1] Wan Azizah ya ki amincewa da ra'ayin hadin kan Malay a matsayin babban batun siyasa bayan zaben. Maimakon haka, ta yi jayayya cewa goyon bayan Malay ya koma ga 'yan adawa saboda rashin jin daɗi game da jagoranci, cin hanci da rashawa, zalunci na' yan sanda, rashin kula da tattalin arziki, da kuma shari'a da aka gani ba su da 'yancin kai.[2]
A watan Agustan shekara ta 2003, PKN ta haɗu da Jam'iyyar Jama'ar Malaysia (PRM) don zama Jam'iyyar Adalci ta Jama'a (PKR), [1] tare da Wan Azizah a matsayin shugaban kasa. [2] Ta tsaya takara a babban zaben 2004 a kan tikitin sabuwar jam'iyyar kuma ta riƙe kujerar Permatang Pauh da kuri'u 590 kuma ta zama wakilin PKR a majalisar. [1] [3] A shekara ta 2007, Wan Azizah ta nuna shirye-shiryenta na barin shugabancin jam'iyyar lokacin da Anwar ya sanar da niyyarsa ta koma siyasa duk da cewa an hana shi bisa doka. [4][5] Ta kuma bar kujerar 'yan majalisa ta Permatang Pauh, ta ba da damar Anwar, wanda ke gudana a matsayin dan takarar PKR, ya lashe zaben. [1] [6] A karkashin ci gaba da jagorancinta, PKR ta lashe kujeru 31 a Babban zaben 2008, a lokacin da ta kare kujerarta ta Permatang Pauh tare da rinjaye na kuri'u 13,388. [2][7]
== Shugaba na 'yan adawa ==
A ranar 30 ga Afrilu 2008, Wan Azizah ta zama mace ta farko da ta rike mukamin Shugaban Jam'iyyar adawa.[undefined] An amince da matsayinta a lokacin tattaunawar hadin gwiwa ta Jam'iyyar Malaysian United Indigenous Party, karkashin jagorancin Mahathir Mohamad da Muhyiddin Yassin . Wannan sanarwa ta taimaka wajen ci gaba da jagorancin PKR a cikin 'yan adawa duk da rarrabuwar cikin gida da rashin tabbas game da maye gurbin.[2] A wannan shekarar, Wan Azizah ya aika da wasika ga Jakadan Myanmar yana nuna damuwa game da shawarar da gwamnatin soja ta yanke na ci gaba da raba gardama na kundin tsarin mulki duk da rikice-rikicen Cyclone Nargis da ke gudana. Ta gabatar da wani yunkuri da ke roƙon Kakakin Pandikar Amin Mulia da ya yi kira ga jinkirta zaben, don ba da fifiko ga kokarin agaji da kuma matsawa gwamnatin don ba da damar samun dama ga ma'aikatan agaji. Ta kuma yi kira ga Gwamnatin Malaysia da ta yi amfani da tasirin ta don ba da shawara don jinkiri, kodayake an ki amincewa da yunkurin ne saboda manufofin Malaysia na tsaka-tsaki da rashin tsoma baki.[3] Matsayinta a matsayin shugaban adawa ya ƙare a ranar 28 ga watan Agusta 2008, lokacin da ta yi murabus don buɗe hanyar mijinta, wanda ya gaji ta.[4][5][1]
A shekara ta 2010, Wan Azizah Wan Ismail ta yi kira ga kawar da mafi giRM Malay, tana mai da hankali kan yadda karamin ƙwararrun mutane ke amfani da shi kuma tana ba da shawara ga yara na Malaysia su girma a matsayin "Malay na Aminci. " <ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> A watan Yunin 2011, ta fuskanci karar cin zarafin RM200 miliyan da Hukumar Kula da Raya Kasa ta Tarayya (Felda) ta gabatar game da labaran a ''{{Lang|ms|Suara Keadilan}}'', tare da Babban Kotun ta yanke shawarar za a ji ta daban daga wata karar da ta shafi tsohon mataimakin minista Tan Kee Kwong. <ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref> A watan Afrilu na shekara ta 2012, ta bukaci Felda da ta dawo da kadada 306,000 (124,000 na ƙasar Sabah, tana jayayya cewa hukumar ta kasa bunkasa shi ga mazauna kuma ta canza shi zuwa gonakin man dabino masu fa'ida.<ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> A shekara ta 2013, ta tabbatar da cewa ba za ta tsaya takarar babban zabe ba, a maimakon haka ta mai da hankali kan yakin neman zabe na PKR da kuma shiga mata masu jefa kuri'a.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A cikin shekara ta 2014, Babban Kotun ta yanke hukunci a madadin Felda, ta kara lalacewar lalata Wan Azizah kuma an buƙaci wadanda ake tuhuma su biya daga RM70,000 zuwa RM2 miliyan.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> Daga baya a wannan shekarar, a ranar 9 ga watan Maris, PKR ta zabi Wan Azizah a matsayin dan takarar ta Zaɓin Kajang, kuma ta lashe kujerar a ranar 23 ga watan Maris tare da rinjaye na kuri'u 5,379.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref> A watan Agusta, ta sami goyon baya daga Jam'iyyar Musulunci ta Pan-Malaysian don jagorantar Selangor, wani yunkuri na 'yan adawa don kalubalantar hadin gwiwar da ke karkashin jagorancin UMNO, wanda ya fuskanci zargi game da shugabanci da manufofin kabilanci.
== Kyaututtuka da girmamawa ==
A shekara ta 2008, an ba Wan Azizah lambar yabo ta Order of the Defender of State, tana ɗauke da taken {{Lang|ms|[[Datuk Seri]]}}, a lokacin girmamawar jihar Penang don nuna godiya ga gudummawar da ta bayar ga aikin jama'a da jagoranci. Daga baya ta sami kyautar girmamawa daga Kwalejin Magunguna ta Malaysia a ranar 7 ga Yulin 2023, sannan ta sami digirin digirin digirgir na Falsafa a Kimiyya ta Siyasa da Jama'a daga Jami'ar Selangor a ranar 9 ga Satumba 2023.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> Har ila yau, tana da sabon orchid hybrid mai suna bayan ta, a lokacin ƙaddamar da Orkid Putrajaya 2023, a ranar 14 ga Disamba na wannan shekarar.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A ranar 26 ga Afrilu 2025, an ba ta lambar yabo ta Lifetime Achievement Award a cikin Ophthalmology ta Malaysian Society of Ophthalmiology saboda gudummawar da ta bayar ga kula da ido da ilimin likita.<ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> A ranar 14 ga watan Yunin 2025, Nazrin Shah na Perak ta ba ta lambar yabo ta Eminent Educator Award saboda rawar da ta taka wajen inganta ilimin likita da kuma shirin horar da Parallel Pathway a Malaysia.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haifaffun 1952]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
<references />
sclskc5i50lyq5bzjt2ra1vubllyvfm
825867
825866
2026-04-24T17:01:45Z
Pharouqenr
25549
825867
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Wan Azizah binti Wan Ismail''' (an haife shi a ranar 3 ga watan Disamba 1952) ta kasance [[Ɗan siyasa|yar siyasanr]] [[Maleshiya|Malaysia]] ce wadda ta yi aiki a matsayin matar Firayim Minista na Malaysia a matsayin matar [[Anwar Ibrahim]]. Ita ce memba na Jam'iyyar Adalci ta Jama'a, ita ce mace ta farko da ta yi aiki a matsayin mataimakiyar Firayim Minista ta [[Maleshiya|Malaysia]], matsayin da ta rike daga 2018 zuwa 2020.
An haife shi a Singapore, Wan Azizah ya kammala karatu daga Royal College of Surgeons a Ireland. Ta yi aiki a matsayin likita, ta ƙware a fannin ilimin ido, kuma ta yi aiki a ranar likita ta gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta bar a 1993. Ta shiga siyasa a shekarar 1998 bayan korar mijinta, ta jagoranci ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}} kuma ta kafa Jam'iyyar Adalci ta Kasa (PKN), daga baya Jam'iyyar Shari'a ta Jama'a (PKR), ta zama mace ta biyu da ta jagoranci jam'iyyar majalisa a Malaysia. Ta lashe kujerar Permatang Pauh a shekarar 1999, ta riƙe shi a shekara ta 2004, kuma ta ɗan yi watsi da ita a shekara ta 2008 don dawowar mijinta, amma ta ci gaba da jagorantar PKR yayin da ta girma ta zama ƙungiyar adawa.
Wan Azizah ta zama mace ta farko a Malaysia a matsayin shugaban adawa a watan Afrilu na shekara ta 2008, amma ta yi murabus daga baya a wannan shekarar don ba da damar mijinta ya gaji ta. A lokacin da take adawa, ta yi magana game da batutuwan kare hakkin dan adam, kuma ta kasance mai aiki a cikin muhawara ta cikin gida game da mafi girman Malay, shugabanci, da batutuwar ƙasa. Ta ci gaba da aikinta na siyasa, ta lashe Zaɓin Kajang a shekarar 2014 sannan daga baya ta sake dawo da Permatang Pauh a shekarar 2015. Ta lashe kujerar Pandan a shekarar 2018 kuma ta zama mataimakiyar Firayim Minista ta farko a Malaysia, yayin da take aiki a matsayin Ministan mata, iyali da ci gaban al'umma. Ta bar ofis a lokacin 2020–2022 Malaysian political crisis Rikicin siyasa na 2020 amma ta koma Dewan Rakyat a 2022 bayan ta lashe kujerar Bandar Tun Razak . Bayan nadin mijinta a matsayin Firayim Minista a wannan shekarar, ta zama matar Firayim Ministan.
== Rayuwa ta farko da ilimi ==
An haifi Wan Azizah a ranar 3 ga Disamba 1952 a Asibitin Mata da Yara na KK a Singapore. Mahaifinta Wan Ismail Wan Mahmood ne, kuma mahaifiyarta, Mariah Khamis, ta tashe ta tare da 'yan uwanta mata uku da ɗan'uwa ɗaya. Tana da zuriyar Peranakan na kasar Sin kuma an haife ta ne a matsayin Musulmi na Malay. Ta fara karatunta a St. Nicholas Convent School kafin ta ci gaba da karatun sakandare a Kwalejin Tunku Kurshiah. Ta ci gaba da karatun likitanci a Royal College of Surgeons a Ireland, inda ta sami lambar yabo ta zinare a cikin obstetrics da gynaecology.
Wan Azizah ta kafa aikin likita inda ta fara kula da mata, daga baya ta kware a ilimin ido. <ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> Ta yi aiki a matsayin likitan gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta yi murabus a 1993. <ref name=":0" /> <ref name=":1" /> A wannan shekarar, ta sauya daga aikinta na likita zuwa matsayi da ke da alaƙa da rayuwar siyasa, ta ɗauki matsayi na girmamawa, ta karɓi bakuncin manyan mutane, kuma ta zama mai kula da Majalisar Ciwon daji ta Kasa. <ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Suh |first=Sangwon |last2=Ranawana |first2=Arjuna |date=2000-01-07 |title=A Woman of Grace |url=http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050115010845/http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-date=2005-01-15 |access-date=2025-07-28 |website=Asiaweek}}</ref>
== Farkon aikin siyasa ==
Wan Azizah ta shiga siyasa a watan Satumbar 1998 bayan korar da kuma kama mijinta Anwar Ibrahim kan zargin sodomy da cin hanci da rashawa. Wannan taron ya jawo zargi na cikin gida da na duniya kuma ya kai ta ga zama jagora na ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}}. {{Efn|Reformasi was a political movement that evolved into a wider push for democracy, human rights, and political reform in Malaysia.<ref>{{Cite book |url=https://www.google.com.au/books/edition/Discourses_Agency_and_Identity_in_Malays/ofRJEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=reformasi+malaysia&pg=PA260&printsec=frontcover |title=Discourses, Agency and Identity in Malaysia: Critical Perspectives |date=2021-10-23 |publisher=[[Springer Nature]] |isbn=978-981-334-568-3 |editor-last=Zawawi Ibrahim |pages=260 |language=en |eissn=2364-8260 |editor-last2=Richards |editor-first2=Gareth |editor-last3=King |editor-first3=Victor T.}}</ref>}} Ta kafa kungiyar Social Justice Movement, daga baya aka kira ta National Justice Party (PKN) a watan Afrilun 1999.<ref name=":5" /><ref name=":4">{{Cite book|last3=Keat Gin Ooi}}</ref> Ita ce mace ta biyu a Malaysia da ta jagoranci jam'iyyar siyasa kuma ta farko da ta yi hakan tare da wakilcin majalisa bayan ta lashe kujerar Permatang Pauh tare da mafi rinjaye 9,077.<ref name=":5">{{Cite web |last=Nurul Izzah Anwar |first= |date=2024-03-04 |title=Datuk Seri Dr Wan Azizah Wan Ismail: Dignity & Courage Under Fire |url=https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250218100944/https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-date=2025-02-18 |access-date=2025-07-28 |website=Voice of ASIA |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
Ta inganta gyare-gyare kuma ta yi ƙoƙari ta haɗa kan dakarun adawa don fuskantar Gwamnatin Mahathir, kodayake ba ta yi nasara ba wajen hana jam'iyyarsa samun rinjaye a Babban zaben 1999. [1] Wan Azizah ya ki amincewa da ra'ayin hadin kan Malay a matsayin babban batun siyasa bayan zaben. Maimakon haka, ta yi jayayya cewa goyon bayan Malay ya koma ga 'yan adawa saboda rashin jin daɗi game da jagoranci, cin hanci da rashawa, zalunci na' yan sanda, rashin kula da tattalin arziki, da kuma shari'a da aka gani ba su da 'yancin kai.[2]
A watan Agustan shekara ta 2003, PKN ta haɗu da Jam'iyyar Jama'ar Malaysia (PRM) don zama Jam'iyyar Adalci ta Jama'a (PKR), [1] tare da Wan Azizah a matsayin shugaban kasa. [2] Ta tsaya takara a babban zaben 2004 a kan tikitin sabuwar jam'iyyar kuma ta riƙe kujerar Permatang Pauh da kuri'u 590 kuma ta zama wakilin PKR a majalisar. [1] [3] A shekara ta 2007, Wan Azizah ta nuna shirye-shiryenta na barin shugabancin jam'iyyar lokacin da Anwar ya sanar da niyyarsa ta koma siyasa duk da cewa an hana shi bisa doka. [4][5] Ta kuma bar kujerar 'yan majalisa ta Permatang Pauh, ta ba da damar Anwar, wanda ke gudana a matsayin dan takarar PKR, ya lashe zaben. [1] [6] A karkashin ci gaba da jagorancinta, PKR ta lashe kujeru 31 a Babban zaben 2008, a lokacin da ta kare kujerarta ta Permatang Pauh tare da rinjaye na kuri'u 13,388. [2][7]
== Shugaba na 'yan adawa ==
A ranar 30 ga Afrilu 2008, Wan Azizah ta zama mace ta farko da ta rike mukamin Shugaban Jam'iyyar adawa.[undefined] An amince da matsayinta a lokacin tattaunawar hadin gwiwa ta Jam'iyyar Malaysian United Indigenous Party, karkashin jagorancin Mahathir Mohamad da Muhyiddin Yassin . Wannan sanarwa ta taimaka wajen ci gaba da jagorancin PKR a cikin 'yan adawa duk da rarrabuwar cikin gida da rashin tabbas game da maye gurbin.[2] A wannan shekarar, Wan Azizah ya aika da wasika ga Jakadan Myanmar yana nuna damuwa game da shawarar da gwamnatin soja ta yanke na ci gaba da raba gardama na kundin tsarin mulki duk da rikice-rikicen Cyclone Nargis da ke gudana. Ta gabatar da wani yunkuri da ke roƙon Kakakin Pandikar Amin Mulia da ya yi kira ga jinkirta zaben, don ba da fifiko ga kokarin agaji da kuma matsawa gwamnatin don ba da damar samun dama ga ma'aikatan agaji. Ta kuma yi kira ga Gwamnatin Malaysia da ta yi amfani da tasirin ta don ba da shawara don jinkiri, kodayake an ki amincewa da yunkurin ne saboda manufofin Malaysia na tsaka-tsaki da rashin tsoma baki.[3] Matsayinta a matsayin shugaban adawa ya ƙare a ranar 28 ga watan Agusta 2008, lokacin da ta yi murabus don buɗe hanyar mijinta, wanda ya gaji ta.[4][5][1]
A shekara ta 2010, Wan Azizah Wan Ismail ta yi kira ga kawar da mafi giRM Malay, tana mai da hankali kan yadda karamin ƙwararrun mutane ke amfani da shi kuma tana ba da shawara ga yara na Malaysia su girma a matsayin "Malay na Aminci. " <ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> A watan Yunin 2011, ta fuskanci karar cin zarafin RM200 miliyan da Hukumar Kula da Raya Kasa ta Tarayya (Felda) ta gabatar game da labaran a ''{{Lang|ms|Suara Keadilan}}'', tare da Babban Kotun ta yanke shawarar za a ji ta daban daga wata karar da ta shafi tsohon mataimakin minista Tan Kee Kwong. <ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref> A watan Afrilu na shekara ta 2012, ta bukaci Felda da ta dawo da kadada 306,000 (124,000 na ƙasar Sabah, tana jayayya cewa hukumar ta kasa bunkasa shi ga mazauna kuma ta canza shi zuwa gonakin man dabino masu fa'ida.<ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> A shekara ta 2013, ta tabbatar da cewa ba za ta tsaya takarar babban zabe ba, a maimakon haka ta mai da hankali kan yakin neman zabe na PKR da kuma shiga mata masu jefa kuri'a.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A cikin shekara ta 2014, Babban Kotun ta yanke hukunci a madadin Felda, ta kara lalacewar lalata Wan Azizah kuma an buƙaci wadanda ake tuhuma su biya daga RM70,000 zuwa RM2 miliyan.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> Daga baya a wannan shekarar, a ranar 9 ga watan Maris, PKR ta zabi Wan Azizah a matsayin dan takarar ta Zaɓin Kajang, kuma ta lashe kujerar a ranar 23 ga watan Maris tare da rinjaye na kuri'u 5,379.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref> A watan Agusta, ta sami goyon baya daga Jam'iyyar Musulunci ta Pan-Malaysian don jagorantar Selangor, wani yunkuri na 'yan adawa don kalubalantar hadin gwiwar da ke karkashin jagorancin UMNO, wanda ya fuskanci zargi game da shugabanci da manufofin kabilanci.
== Kyaututtuka da girmamawa ==
A shekara ta 2008, an ba Wan Azizah lambar yabo ta Order of the Defender of State, tana ɗauke da taken {{Lang|ms|[[Datuk Seri]]}}, a lokacin girmamawar jihar Penang don nuna godiya ga gudummawar da ta bayar ga aikin jama'a da jagoranci. Daga baya ta sami kyautar girmamawa daga Kwalejin Magunguna ta Malaysia a ranar 7 ga Yulin 2023, sannan ta sami digirin digirin digirgir na Falsafa a Kimiyya ta Siyasa da Jama'a daga Jami'ar Selangor a ranar 9 ga Satumba 2023.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> Har ila yau, tana da sabon orchid hybrid mai suna bayan ta, a lokacin ƙaddamar da Orkid Putrajaya 2023, a ranar 14 ga Disamba na wannan shekarar.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A ranar 26 ga Afrilu 2025, an ba ta lambar yabo ta Lifetime Achievement Award a cikin Ophthalmology ta Malaysian Society of Ophthalmiology saboda gudummawar da ta bayar ga kula da ido da ilimin likita.<ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> A ranar 14 ga watan Yunin 2025, Nazrin Shah na Perak ta ba ta lambar yabo ta Eminent Educator Award saboda rawar da ta taka wajen inganta ilimin likita da kuma shirin horar da Parallel Pathway a Malaysia.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haifaffun 1952]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
<references />
m8irun4twg3c5txfzb0d330gnvf40ea
825868
825867
2026-04-24T17:02:19Z
Pharouqenr
25549
825868
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Wan Azizah binti Wan Ismail''' (an haife shi a ranar 3 ga watan Disamba 1952) ta kasance [[Ɗan siyasa|yar siyasanr]] [[Maleshiya|Malaysia]] ce wadda ta yi aiki a matsayin matar Firayim Minista na Malaysia a matsayin matar [[Anwar Ibrahim]]. Ita ce memba na Jam'iyyar Adalci ta Jama'a, ita ce mace ta farko da ta yi aiki a matsayin mataimakiyar Firayim Minista ta [[Maleshiya|Malaysia]], matsayin da ta rike daga 2018 zuwa 2020.
An haife shi a Singapore, Wan Azizah ya kammala karatu daga Royal College of Surgeons a Ireland. Ta yi aiki a matsayin likita, ta ƙware a fannin ilimin ido, kuma ta yi aiki a ranar likita ta gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta bar a 1993. Ta shiga siyasa a shekarar 1998 bayan korar mijinta, ta jagoranci ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}} kuma ta kafa Jam'iyyar Adalci ta Kasa (PKN), daga baya Jam'iyyar Shari'a ta Jama'a (PKR), ta zama mace ta biyu da ta jagoranci jam'iyyar majalisa a Malaysia. Ta lashe kujerar Permatang Pauh a shekarar 1999, ta riƙe shi a shekara ta 2004, kuma ta ɗan yi watsi da ita a shekara ta 2008 don dawowar mijinta, amma ta ci gaba da jagorantar PKR yayin da ta girma ta zama ƙungiyar adawa.
Wan Azizah ta zama mace ta farko a Malaysia a matsayin shugaban adawa a watan Afrilu na shekara ta 2008, amma ta yi murabus daga baya a wannan shekarar don ba da damar mijinta ya gaji ta. A lokacin da take adawa, ta yi magana game da batutuwan kare hakkin dan adam, kuma ta kasance mai aiki a cikin muhawara ta cikin gida game da mafi girman Malay, shugabanci, da batutuwar ƙasa. Ta ci gaba da aikinta na siyasa, ta lashe Zaɓin Kajang a shekarar 2014 sannan daga baya ta sake dawo da Permatang Pauh a shekarar 2015. Ta lashe kujerar Pandan a shekarar 2018 kuma ta zama mataimakiyar Firayim Minista ta farko a Malaysia, yayin da take aiki a matsayin Ministan mata, iyali da ci gaban al'umma. Ta bar ofis a lokacin 2020–2022 Malaysian political crisis Rikicin siyasa na 2020 amma ta koma Dewan Rakyat a 2022 bayan ta lashe kujerar Bandar Tun Razak . Bayan nadin mijinta a matsayin Firayim Minista a wannan shekarar, ta zama matar Firayim Ministan.
== Rayuwa ta farko da ilimi ==
An haifi Wan Azizah a ranar 3 ga Disamba 1952 a Asibitin Mata da Yara na KK a Singapore. Mahaifinta Wan Ismail Wan Mahmood ne, kuma mahaifiyarta, Mariah Khamis, ta tashe ta tare da 'yan uwanta mata uku da ɗan'uwa ɗaya. Tana da zuriyar Peranakan na kasar Sin kuma an haife ta ne a matsayin Musulmi na Malay. Ta fara karatunta a St. Nicholas Convent School kafin ta ci gaba da karatun sakandare a Kwalejin Tunku Kurshiah. Ta ci gaba da karatun likitanci a Royal College of Surgeons a Ireland, inda ta sami lambar yabo ta zinare a cikin obstetrics da gynaecology.
Wan Azizah ta kafa aikin likita inda ta fara kula da mata, daga baya ta kware a ilimin ido.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> Ta yi aiki a matsayin likitan gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta yi murabus a 1993. <ref name=":0" /> <ref name=":1" /> A wannan shekarar, ta sauya daga aikinta na likita zuwa matsayi da ke da alaƙa da rayuwar siyasa, ta ɗauki matsayi na girmamawa, ta karɓi bakuncin manyan mutane, kuma ta zama mai kula da Majalisar Ciwon daji ta Kasa. <ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Suh |first=Sangwon |last2=Ranawana |first2=Arjuna |date=2000-01-07 |title=A Woman of Grace |url=http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050115010845/http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-date=2005-01-15 |access-date=2025-07-28 |website=Asiaweek}}</ref>
== Farkon aikin siyasa ==
Wan Azizah ta shiga siyasa a watan Satumbar 1998 bayan korar da kuma kama mijinta Anwar Ibrahim kan zargin sodomy da cin hanci da rashawa. Wannan taron ya jawo zargi na cikin gida da na duniya kuma ya kai ta ga zama jagora na ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}}. {{Efn|Reformasi was a political movement that evolved into a wider push for democracy, human rights, and political reform in Malaysia.<ref>{{Cite book |url=https://www.google.com.au/books/edition/Discourses_Agency_and_Identity_in_Malays/ofRJEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=reformasi+malaysia&pg=PA260&printsec=frontcover |title=Discourses, Agency and Identity in Malaysia: Critical Perspectives |date=2021-10-23 |publisher=[[Springer Nature]] |isbn=978-981-334-568-3 |editor-last=Zawawi Ibrahim |pages=260 |language=en |eissn=2364-8260 |editor-last2=Richards |editor-first2=Gareth |editor-last3=King |editor-first3=Victor T.}}</ref>}} Ta kafa kungiyar Social Justice Movement, daga baya aka kira ta National Justice Party (PKN) a watan Afrilun 1999.<ref name=":5" /><ref name=":4">{{Cite book|last3=Keat Gin Ooi}}</ref> Ita ce mace ta biyu a Malaysia da ta jagoranci jam'iyyar siyasa kuma ta farko da ta yi hakan tare da wakilcin majalisa bayan ta lashe kujerar Permatang Pauh tare da mafi rinjaye 9,077.<ref name=":5">{{Cite web |last=Nurul Izzah Anwar |first= |date=2024-03-04 |title=Datuk Seri Dr Wan Azizah Wan Ismail: Dignity & Courage Under Fire |url=https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250218100944/https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-date=2025-02-18 |access-date=2025-07-28 |website=Voice of ASIA |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
Ta inganta gyare-gyare kuma ta yi ƙoƙari ta haɗa kan dakarun adawa don fuskantar Gwamnatin Mahathir, kodayake ba ta yi nasara ba wajen hana jam'iyyarsa samun rinjaye a Babban zaben 1999. [1] Wan Azizah ya ki amincewa da ra'ayin hadin kan Malay a matsayin babban batun siyasa bayan zaben. Maimakon haka, ta yi jayayya cewa goyon bayan Malay ya koma ga 'yan adawa saboda rashin jin daɗi game da jagoranci, cin hanci da rashawa, zalunci na' yan sanda, rashin kula da tattalin arziki, da kuma shari'a da aka gani ba su da 'yancin kai.[2]
A watan Agustan shekara ta 2003, PKN ta haɗu da Jam'iyyar Jama'ar Malaysia (PRM) don zama Jam'iyyar Adalci ta Jama'a (PKR), [1] tare da Wan Azizah a matsayin shugaban kasa. [2] Ta tsaya takara a babban zaben 2004 a kan tikitin sabuwar jam'iyyar kuma ta riƙe kujerar Permatang Pauh da kuri'u 590 kuma ta zama wakilin PKR a majalisar. [1] [3] A shekara ta 2007, Wan Azizah ta nuna shirye-shiryenta na barin shugabancin jam'iyyar lokacin da Anwar ya sanar da niyyarsa ta koma siyasa duk da cewa an hana shi bisa doka. [4][5] Ta kuma bar kujerar 'yan majalisa ta Permatang Pauh, ta ba da damar Anwar, wanda ke gudana a matsayin dan takarar PKR, ya lashe zaben. [1] [6] A karkashin ci gaba da jagorancinta, PKR ta lashe kujeru 31 a Babban zaben 2008, a lokacin da ta kare kujerarta ta Permatang Pauh tare da rinjaye na kuri'u 13,388. [2][7]
== Shugaba na 'yan adawa ==
A ranar 30 ga Afrilu 2008, Wan Azizah ta zama mace ta farko da ta rike mukamin Shugaban Jam'iyyar adawa.[undefined] An amince da matsayinta a lokacin tattaunawar hadin gwiwa ta Jam'iyyar Malaysian United Indigenous Party, karkashin jagorancin Mahathir Mohamad da Muhyiddin Yassin . Wannan sanarwa ta taimaka wajen ci gaba da jagorancin PKR a cikin 'yan adawa duk da rarrabuwar cikin gida da rashin tabbas game da maye gurbin.[2] A wannan shekarar, Wan Azizah ya aika da wasika ga Jakadan Myanmar yana nuna damuwa game da shawarar da gwamnatin soja ta yanke na ci gaba da raba gardama na kundin tsarin mulki duk da rikice-rikicen Cyclone Nargis da ke gudana. Ta gabatar da wani yunkuri da ke roƙon Kakakin Pandikar Amin Mulia da ya yi kira ga jinkirta zaben, don ba da fifiko ga kokarin agaji da kuma matsawa gwamnatin don ba da damar samun dama ga ma'aikatan agaji. Ta kuma yi kira ga Gwamnatin Malaysia da ta yi amfani da tasirin ta don ba da shawara don jinkiri, kodayake an ki amincewa da yunkurin ne saboda manufofin Malaysia na tsaka-tsaki da rashin tsoma baki.[3] Matsayinta a matsayin shugaban adawa ya ƙare a ranar 28 ga watan Agusta 2008, lokacin da ta yi murabus don buɗe hanyar mijinta, wanda ya gaji ta.[4][5][1]
A shekara ta 2010, Wan Azizah Wan Ismail ta yi kira ga kawar da mafi giRM Malay, tana mai da hankali kan yadda karamin ƙwararrun mutane ke amfani da shi kuma tana ba da shawara ga yara na Malaysia su girma a matsayin "Malay na Aminci. " <ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> A watan Yunin 2011, ta fuskanci karar cin zarafin RM200 miliyan da Hukumar Kula da Raya Kasa ta Tarayya (Felda) ta gabatar game da labaran a ''{{Lang|ms|Suara Keadilan}}'', tare da Babban Kotun ta yanke shawarar za a ji ta daban daga wata karar da ta shafi tsohon mataimakin minista Tan Kee Kwong. <ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref> A watan Afrilu na shekara ta 2012, ta bukaci Felda da ta dawo da kadada 306,000 (124,000 na ƙasar Sabah, tana jayayya cewa hukumar ta kasa bunkasa shi ga mazauna kuma ta canza shi zuwa gonakin man dabino masu fa'ida.<ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> A shekara ta 2013, ta tabbatar da cewa ba za ta tsaya takarar babban zabe ba, a maimakon haka ta mai da hankali kan yakin neman zabe na PKR da kuma shiga mata masu jefa kuri'a.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A cikin shekara ta 2014, Babban Kotun ta yanke hukunci a madadin Felda, ta kara lalacewar lalata Wan Azizah kuma an buƙaci wadanda ake tuhuma su biya daga RM70,000 zuwa RM2 miliyan.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> Daga baya a wannan shekarar, a ranar 9 ga watan Maris, PKR ta zabi Wan Azizah a matsayin dan takarar ta Zaɓin Kajang, kuma ta lashe kujerar a ranar 23 ga watan Maris tare da rinjaye na kuri'u 5,379.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref> A watan Agusta, ta sami goyon baya daga Jam'iyyar Musulunci ta Pan-Malaysian don jagorantar Selangor, wani yunkuri na 'yan adawa don kalubalantar hadin gwiwar da ke karkashin jagorancin UMNO, wanda ya fuskanci zargi game da shugabanci da manufofin kabilanci.
== Kyaututtuka da girmamawa ==
A shekara ta 2008, an ba Wan Azizah lambar yabo ta Order of the Defender of State, tana ɗauke da taken {{Lang|ms|[[Datuk Seri]]}}, a lokacin girmamawar jihar Penang don nuna godiya ga gudummawar da ta bayar ga aikin jama'a da jagoranci. Daga baya ta sami kyautar girmamawa daga Kwalejin Magunguna ta Malaysia a ranar 7 ga Yulin 2023, sannan ta sami digirin digirin digirgir na Falsafa a Kimiyya ta Siyasa da Jama'a daga Jami'ar Selangor a ranar 9 ga Satumba 2023.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> Har ila yau, tana da sabon orchid hybrid mai suna bayan ta, a lokacin ƙaddamar da Orkid Putrajaya 2023, a ranar 14 ga Disamba na wannan shekarar.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A ranar 26 ga Afrilu 2025, an ba ta lambar yabo ta Lifetime Achievement Award a cikin Ophthalmology ta Malaysian Society of Ophthalmiology saboda gudummawar da ta bayar ga kula da ido da ilimin likita.<ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> A ranar 14 ga watan Yunin 2025, Nazrin Shah na Perak ta ba ta lambar yabo ta Eminent Educator Award saboda rawar da ta taka wajen inganta ilimin likita da kuma shirin horar da Parallel Pathway a Malaysia.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haifaffun 1952]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
<references />
njymm8mn7tg1sku8v3uusnaz3stu6fw
825869
825868
2026-04-24T17:02:36Z
Pharouqenr
25549
825869
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Wan Azizah binti Wan Ismail''' (an haife shi a ranar 3 ga watan Disamba 1952) ta kasance [[Ɗan siyasa|yar siyasanr]] [[Maleshiya|Malaysia]] ce wadda ta yi aiki a matsayin matar Firayim Minista na Malaysia a matsayin matar [[Anwar Ibrahim]]. Ita ce memba na Jam'iyyar Adalci ta Jama'a, ita ce mace ta farko da ta yi aiki a matsayin mataimakiyar Firayim Minista ta [[Maleshiya|Malaysia]], matsayin da ta rike daga 2018 zuwa 2020.
An haife shi a Singapore, Wan Azizah ya kammala karatu daga Royal College of Surgeons a Ireland. Ta yi aiki a matsayin likita, ta ƙware a fannin ilimin ido, kuma ta yi aiki a ranar likita ta gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta bar a 1993. Ta shiga siyasa a shekarar 1998 bayan korar mijinta, ta jagoranci ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}} kuma ta kafa Jam'iyyar Adalci ta Kasa (PKN), daga baya Jam'iyyar Shari'a ta Jama'a (PKR), ta zama mace ta biyu da ta jagoranci jam'iyyar majalisa a Malaysia. Ta lashe kujerar Permatang Pauh a shekarar 1999, ta riƙe shi a shekara ta 2004, kuma ta ɗan yi watsi da ita a shekara ta 2008 don dawowar mijinta, amma ta ci gaba da jagorantar PKR yayin da ta girma ta zama ƙungiyar adawa.
Wan Azizah ta zama mace ta farko a Malaysia a matsayin shugaban adawa a watan Afrilu na shekara ta 2008, amma ta yi murabus daga baya a wannan shekarar don ba da damar mijinta ya gaji ta. A lokacin da take adawa, ta yi magana game da batutuwan kare hakkin dan adam, kuma ta kasance mai aiki a cikin muhawara ta cikin gida game da mafi girman Malay, shugabanci, da batutuwar ƙasa. Ta ci gaba da aikinta na siyasa, ta lashe Zaɓin Kajang a shekarar 2014 sannan daga baya ta sake dawo da Permatang Pauh a shekarar 2015. Ta lashe kujerar Pandan a shekarar 2018 kuma ta zama mataimakiyar Firayim Minista ta farko a Malaysia, yayin da take aiki a matsayin Ministan mata, iyali da ci gaban al'umma. Ta bar ofis a lokacin 2020–2022 Malaysian political crisis Rikicin siyasa na 2020 amma ta koma Dewan Rakyat a 2022 bayan ta lashe kujerar Bandar Tun Razak . Bayan nadin mijinta a matsayin Firayim Minista a wannan shekarar, ta zama matar Firayim Ministan.
== Rayuwa ta farko da ilimi ==
An haifi Wan Azizah a ranar 3 ga Disamba 1952 a Asibitin Mata da Yara na KK a Singapore. Mahaifinta Wan Ismail Wan Mahmood ne, kuma mahaifiyarta, Mariah Khamis, ta tashe ta tare da 'yan uwanta mata uku da ɗan'uwa ɗaya. Tana da zuriyar Peranakan na kasar Sin kuma an haife ta ne a matsayin Musulmi na Malay. Ta fara karatunta a St. Nicholas Convent School kafin ta ci gaba da karatun sakandare a Kwalejin Tunku Kurshiah. Ta ci gaba da karatun likitanci a Royal College of Surgeons a Ireland, inda ta sami lambar yabo ta zinare a cikin obstetrics da gynaecology.
Wan Azizah ta kafa aikin likita inda ta fara kula da mata, daga baya ta kware a ilimin ido.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> Ta yi aiki a matsayin likitan gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta yi murabus a 1993.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> A wannan shekarar, ta sauya daga aikinta na likita zuwa matsayi da ke da alaƙa da rayuwar siyasa, ta ɗauki matsayi na girmamawa, ta karɓi bakuncin manyan mutane, kuma ta zama mai kula da Majalisar Ciwon daji ta Kasa. <ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Suh |first=Sangwon |last2=Ranawana |first2=Arjuna |date=2000-01-07 |title=A Woman of Grace |url=http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050115010845/http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-date=2005-01-15 |access-date=2025-07-28 |website=Asiaweek}}</ref>
== Farkon aikin siyasa ==
Wan Azizah ta shiga siyasa a watan Satumbar 1998 bayan korar da kuma kama mijinta Anwar Ibrahim kan zargin sodomy da cin hanci da rashawa. Wannan taron ya jawo zargi na cikin gida da na duniya kuma ya kai ta ga zama jagora na ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}}. {{Efn|Reformasi was a political movement that evolved into a wider push for democracy, human rights, and political reform in Malaysia.<ref>{{Cite book |url=https://www.google.com.au/books/edition/Discourses_Agency_and_Identity_in_Malays/ofRJEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=reformasi+malaysia&pg=PA260&printsec=frontcover |title=Discourses, Agency and Identity in Malaysia: Critical Perspectives |date=2021-10-23 |publisher=[[Springer Nature]] |isbn=978-981-334-568-3 |editor-last=Zawawi Ibrahim |pages=260 |language=en |eissn=2364-8260 |editor-last2=Richards |editor-first2=Gareth |editor-last3=King |editor-first3=Victor T.}}</ref>}} Ta kafa kungiyar Social Justice Movement, daga baya aka kira ta National Justice Party (PKN) a watan Afrilun 1999.<ref name=":5" /><ref name=":4">{{Cite book|last3=Keat Gin Ooi}}</ref> Ita ce mace ta biyu a Malaysia da ta jagoranci jam'iyyar siyasa kuma ta farko da ta yi hakan tare da wakilcin majalisa bayan ta lashe kujerar Permatang Pauh tare da mafi rinjaye 9,077.<ref name=":5">{{Cite web |last=Nurul Izzah Anwar |first= |date=2024-03-04 |title=Datuk Seri Dr Wan Azizah Wan Ismail: Dignity & Courage Under Fire |url=https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250218100944/https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-date=2025-02-18 |access-date=2025-07-28 |website=Voice of ASIA |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
Ta inganta gyare-gyare kuma ta yi ƙoƙari ta haɗa kan dakarun adawa don fuskantar Gwamnatin Mahathir, kodayake ba ta yi nasara ba wajen hana jam'iyyarsa samun rinjaye a Babban zaben 1999. [1] Wan Azizah ya ki amincewa da ra'ayin hadin kan Malay a matsayin babban batun siyasa bayan zaben. Maimakon haka, ta yi jayayya cewa goyon bayan Malay ya koma ga 'yan adawa saboda rashin jin daɗi game da jagoranci, cin hanci da rashawa, zalunci na' yan sanda, rashin kula da tattalin arziki, da kuma shari'a da aka gani ba su da 'yancin kai.[2]
A watan Agustan shekara ta 2003, PKN ta haɗu da Jam'iyyar Jama'ar Malaysia (PRM) don zama Jam'iyyar Adalci ta Jama'a (PKR), [1] tare da Wan Azizah a matsayin shugaban kasa. [2] Ta tsaya takara a babban zaben 2004 a kan tikitin sabuwar jam'iyyar kuma ta riƙe kujerar Permatang Pauh da kuri'u 590 kuma ta zama wakilin PKR a majalisar. [1] [3] A shekara ta 2007, Wan Azizah ta nuna shirye-shiryenta na barin shugabancin jam'iyyar lokacin da Anwar ya sanar da niyyarsa ta koma siyasa duk da cewa an hana shi bisa doka. [4][5] Ta kuma bar kujerar 'yan majalisa ta Permatang Pauh, ta ba da damar Anwar, wanda ke gudana a matsayin dan takarar PKR, ya lashe zaben. [1] [6] A karkashin ci gaba da jagorancinta, PKR ta lashe kujeru 31 a Babban zaben 2008, a lokacin da ta kare kujerarta ta Permatang Pauh tare da rinjaye na kuri'u 13,388. [2][7]
== Shugaba na 'yan adawa ==
A ranar 30 ga Afrilu 2008, Wan Azizah ta zama mace ta farko da ta rike mukamin Shugaban Jam'iyyar adawa.[undefined] An amince da matsayinta a lokacin tattaunawar hadin gwiwa ta Jam'iyyar Malaysian United Indigenous Party, karkashin jagorancin Mahathir Mohamad da Muhyiddin Yassin . Wannan sanarwa ta taimaka wajen ci gaba da jagorancin PKR a cikin 'yan adawa duk da rarrabuwar cikin gida da rashin tabbas game da maye gurbin.[2] A wannan shekarar, Wan Azizah ya aika da wasika ga Jakadan Myanmar yana nuna damuwa game da shawarar da gwamnatin soja ta yanke na ci gaba da raba gardama na kundin tsarin mulki duk da rikice-rikicen Cyclone Nargis da ke gudana. Ta gabatar da wani yunkuri da ke roƙon Kakakin Pandikar Amin Mulia da ya yi kira ga jinkirta zaben, don ba da fifiko ga kokarin agaji da kuma matsawa gwamnatin don ba da damar samun dama ga ma'aikatan agaji. Ta kuma yi kira ga Gwamnatin Malaysia da ta yi amfani da tasirin ta don ba da shawara don jinkiri, kodayake an ki amincewa da yunkurin ne saboda manufofin Malaysia na tsaka-tsaki da rashin tsoma baki.[3] Matsayinta a matsayin shugaban adawa ya ƙare a ranar 28 ga watan Agusta 2008, lokacin da ta yi murabus don buɗe hanyar mijinta, wanda ya gaji ta.[4][5][1]
A shekara ta 2010, Wan Azizah Wan Ismail ta yi kira ga kawar da mafi giRM Malay, tana mai da hankali kan yadda karamin ƙwararrun mutane ke amfani da shi kuma tana ba da shawara ga yara na Malaysia su girma a matsayin "Malay na Aminci. " <ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> A watan Yunin 2011, ta fuskanci karar cin zarafin RM200 miliyan da Hukumar Kula da Raya Kasa ta Tarayya (Felda) ta gabatar game da labaran a ''{{Lang|ms|Suara Keadilan}}'', tare da Babban Kotun ta yanke shawarar za a ji ta daban daga wata karar da ta shafi tsohon mataimakin minista Tan Kee Kwong. <ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref> A watan Afrilu na shekara ta 2012, ta bukaci Felda da ta dawo da kadada 306,000 (124,000 na ƙasar Sabah, tana jayayya cewa hukumar ta kasa bunkasa shi ga mazauna kuma ta canza shi zuwa gonakin man dabino masu fa'ida.<ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> A shekara ta 2013, ta tabbatar da cewa ba za ta tsaya takarar babban zabe ba, a maimakon haka ta mai da hankali kan yakin neman zabe na PKR da kuma shiga mata masu jefa kuri'a.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A cikin shekara ta 2014, Babban Kotun ta yanke hukunci a madadin Felda, ta kara lalacewar lalata Wan Azizah kuma an buƙaci wadanda ake tuhuma su biya daga RM70,000 zuwa RM2 miliyan.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> Daga baya a wannan shekarar, a ranar 9 ga watan Maris, PKR ta zabi Wan Azizah a matsayin dan takarar ta Zaɓin Kajang, kuma ta lashe kujerar a ranar 23 ga watan Maris tare da rinjaye na kuri'u 5,379.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref> A watan Agusta, ta sami goyon baya daga Jam'iyyar Musulunci ta Pan-Malaysian don jagorantar Selangor, wani yunkuri na 'yan adawa don kalubalantar hadin gwiwar da ke karkashin jagorancin UMNO, wanda ya fuskanci zargi game da shugabanci da manufofin kabilanci.
== Kyaututtuka da girmamawa ==
A shekara ta 2008, an ba Wan Azizah lambar yabo ta Order of the Defender of State, tana ɗauke da taken {{Lang|ms|[[Datuk Seri]]}}, a lokacin girmamawar jihar Penang don nuna godiya ga gudummawar da ta bayar ga aikin jama'a da jagoranci. Daga baya ta sami kyautar girmamawa daga Kwalejin Magunguna ta Malaysia a ranar 7 ga Yulin 2023, sannan ta sami digirin digirin digirgir na Falsafa a Kimiyya ta Siyasa da Jama'a daga Jami'ar Selangor a ranar 9 ga Satumba 2023.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> Har ila yau, tana da sabon orchid hybrid mai suna bayan ta, a lokacin ƙaddamar da Orkid Putrajaya 2023, a ranar 14 ga Disamba na wannan shekarar.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A ranar 26 ga Afrilu 2025, an ba ta lambar yabo ta Lifetime Achievement Award a cikin Ophthalmology ta Malaysian Society of Ophthalmiology saboda gudummawar da ta bayar ga kula da ido da ilimin likita.<ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> A ranar 14 ga watan Yunin 2025, Nazrin Shah na Perak ta ba ta lambar yabo ta Eminent Educator Award saboda rawar da ta taka wajen inganta ilimin likita da kuma shirin horar da Parallel Pathway a Malaysia.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haifaffun 1952]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
<references />
riu9gfy6ieaam9fepbp0skg3ft9vzgp
825870
825869
2026-04-24T17:02:52Z
Pharouqenr
25549
825870
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Wan Azizah binti Wan Ismail''' (an haife shi a ranar 3 ga watan Disamba 1952) ta kasance [[Ɗan siyasa|yar siyasanr]] [[Maleshiya|Malaysia]] ce wadda ta yi aiki a matsayin matar Firayim Minista na Malaysia a matsayin matar [[Anwar Ibrahim]]. Ita ce memba na Jam'iyyar Adalci ta Jama'a, ita ce mace ta farko da ta yi aiki a matsayin mataimakiyar Firayim Minista ta [[Maleshiya|Malaysia]], matsayin da ta rike daga 2018 zuwa 2020.
An haife shi a Singapore, Wan Azizah ya kammala karatu daga Royal College of Surgeons a Ireland. Ta yi aiki a matsayin likita, ta ƙware a fannin ilimin ido, kuma ta yi aiki a ranar likita ta gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta bar a 1993. Ta shiga siyasa a shekarar 1998 bayan korar mijinta, ta jagoranci ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}} kuma ta kafa Jam'iyyar Adalci ta Kasa (PKN), daga baya Jam'iyyar Shari'a ta Jama'a (PKR), ta zama mace ta biyu da ta jagoranci jam'iyyar majalisa a Malaysia. Ta lashe kujerar Permatang Pauh a shekarar 1999, ta riƙe shi a shekara ta 2004, kuma ta ɗan yi watsi da ita a shekara ta 2008 don dawowar mijinta, amma ta ci gaba da jagorantar PKR yayin da ta girma ta zama ƙungiyar adawa.
Wan Azizah ta zama mace ta farko a Malaysia a matsayin shugaban adawa a watan Afrilu na shekara ta 2008, amma ta yi murabus daga baya a wannan shekarar don ba da damar mijinta ya gaji ta. A lokacin da take adawa, ta yi magana game da batutuwan kare hakkin dan adam, kuma ta kasance mai aiki a cikin muhawara ta cikin gida game da mafi girman Malay, shugabanci, da batutuwar ƙasa. Ta ci gaba da aikinta na siyasa, ta lashe Zaɓin Kajang a shekarar 2014 sannan daga baya ta sake dawo da Permatang Pauh a shekarar 2015. Ta lashe kujerar Pandan a shekarar 2018 kuma ta zama mataimakiyar Firayim Minista ta farko a Malaysia, yayin da take aiki a matsayin Ministan mata, iyali da ci gaban al'umma. Ta bar ofis a lokacin 2020–2022 Malaysian political crisis Rikicin siyasa na 2020 amma ta koma Dewan Rakyat a 2022 bayan ta lashe kujerar Bandar Tun Razak . Bayan nadin mijinta a matsayin Firayim Minista a wannan shekarar, ta zama matar Firayim Ministan.
== Rayuwa ta farko da ilimi ==
An haifi Wan Azizah a ranar 3 ga Disamba 1952 a Asibitin Mata da Yara na KK a Singapore. Mahaifinta Wan Ismail Wan Mahmood ne, kuma mahaifiyarta, Mariah Khamis, ta tashe ta tare da 'yan uwanta mata uku da ɗan'uwa ɗaya. Tana da zuriyar Peranakan na kasar Sin kuma an haife ta ne a matsayin Musulmi na Malay. Ta fara karatunta a St. Nicholas Convent School kafin ta ci gaba da karatun sakandare a Kwalejin Tunku Kurshiah. Ta ci gaba da karatun likitanci a Royal College of Surgeons a Ireland, inda ta sami lambar yabo ta zinare a cikin obstetrics da gynaecology.
Wan Azizah ta kafa aikin likita inda ta fara kula da mata, daga baya ta kware a ilimin ido.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> Ta yi aiki a matsayin likitan gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta yi murabus a 1993.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> A wannan shekarar, ta sauya daga aikinta na likita zuwa matsayi da ke da alaƙa da rayuwar siyasa, ta ɗauki matsayi na girmamawa, ta karɓi bakuncin manyan mutane, kuma ta zama mai kula da Majalisar Ciwon daji ta Kasa.<ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Suh |first=Sangwon |last2=Ranawana |first2=Arjuna |date=2000-01-07 |title=A Woman of Grace |url=http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050115010845/http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-date=2005-01-15 |access-date=2025-07-28 |website=Asiaweek}}</ref>
== Farkon aikin siyasa ==
Wan Azizah ta shiga siyasa a watan Satumbar 1998 bayan korar da kuma kama mijinta Anwar Ibrahim kan zargin sodomy da cin hanci da rashawa. Wannan taron ya jawo zargi na cikin gida da na duniya kuma ya kai ta ga zama jagora na ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}}. {{Efn|Reformasi was a political movement that evolved into a wider push for democracy, human rights, and political reform in Malaysia.<ref>{{Cite book |url=https://www.google.com.au/books/edition/Discourses_Agency_and_Identity_in_Malays/ofRJEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=reformasi+malaysia&pg=PA260&printsec=frontcover |title=Discourses, Agency and Identity in Malaysia: Critical Perspectives |date=2021-10-23 |publisher=[[Springer Nature]] |isbn=978-981-334-568-3 |editor-last=Zawawi Ibrahim |pages=260 |language=en |eissn=2364-8260 |editor-last2=Richards |editor-first2=Gareth |editor-last3=King |editor-first3=Victor T.}}</ref>}} Ta kafa kungiyar Social Justice Movement, daga baya aka kira ta National Justice Party (PKN) a watan Afrilun 1999.<ref name=":5" /><ref name=":4">{{Cite book|last3=Keat Gin Ooi}}</ref> Ita ce mace ta biyu a Malaysia da ta jagoranci jam'iyyar siyasa kuma ta farko da ta yi hakan tare da wakilcin majalisa bayan ta lashe kujerar Permatang Pauh tare da mafi rinjaye 9,077.<ref name=":5">{{Cite web |last=Nurul Izzah Anwar |first= |date=2024-03-04 |title=Datuk Seri Dr Wan Azizah Wan Ismail: Dignity & Courage Under Fire |url=https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250218100944/https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-date=2025-02-18 |access-date=2025-07-28 |website=Voice of ASIA |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
Ta inganta gyare-gyare kuma ta yi ƙoƙari ta haɗa kan dakarun adawa don fuskantar Gwamnatin Mahathir, kodayake ba ta yi nasara ba wajen hana jam'iyyarsa samun rinjaye a Babban zaben 1999. [1] Wan Azizah ya ki amincewa da ra'ayin hadin kan Malay a matsayin babban batun siyasa bayan zaben. Maimakon haka, ta yi jayayya cewa goyon bayan Malay ya koma ga 'yan adawa saboda rashin jin daɗi game da jagoranci, cin hanci da rashawa, zalunci na' yan sanda, rashin kula da tattalin arziki, da kuma shari'a da aka gani ba su da 'yancin kai.[2]
A watan Agustan shekara ta 2003, PKN ta haɗu da Jam'iyyar Jama'ar Malaysia (PRM) don zama Jam'iyyar Adalci ta Jama'a (PKR), [1] tare da Wan Azizah a matsayin shugaban kasa. [2] Ta tsaya takara a babban zaben 2004 a kan tikitin sabuwar jam'iyyar kuma ta riƙe kujerar Permatang Pauh da kuri'u 590 kuma ta zama wakilin PKR a majalisar. [1] [3] A shekara ta 2007, Wan Azizah ta nuna shirye-shiryenta na barin shugabancin jam'iyyar lokacin da Anwar ya sanar da niyyarsa ta koma siyasa duk da cewa an hana shi bisa doka. [4][5] Ta kuma bar kujerar 'yan majalisa ta Permatang Pauh, ta ba da damar Anwar, wanda ke gudana a matsayin dan takarar PKR, ya lashe zaben. [1] [6] A karkashin ci gaba da jagorancinta, PKR ta lashe kujeru 31 a Babban zaben 2008, a lokacin da ta kare kujerarta ta Permatang Pauh tare da rinjaye na kuri'u 13,388. [2][7]
== Shugaba na 'yan adawa ==
A ranar 30 ga Afrilu 2008, Wan Azizah ta zama mace ta farko da ta rike mukamin Shugaban Jam'iyyar adawa.[undefined] An amince da matsayinta a lokacin tattaunawar hadin gwiwa ta Jam'iyyar Malaysian United Indigenous Party, karkashin jagorancin Mahathir Mohamad da Muhyiddin Yassin . Wannan sanarwa ta taimaka wajen ci gaba da jagorancin PKR a cikin 'yan adawa duk da rarrabuwar cikin gida da rashin tabbas game da maye gurbin.[2] A wannan shekarar, Wan Azizah ya aika da wasika ga Jakadan Myanmar yana nuna damuwa game da shawarar da gwamnatin soja ta yanke na ci gaba da raba gardama na kundin tsarin mulki duk da rikice-rikicen Cyclone Nargis da ke gudana. Ta gabatar da wani yunkuri da ke roƙon Kakakin Pandikar Amin Mulia da ya yi kira ga jinkirta zaben, don ba da fifiko ga kokarin agaji da kuma matsawa gwamnatin don ba da damar samun dama ga ma'aikatan agaji. Ta kuma yi kira ga Gwamnatin Malaysia da ta yi amfani da tasirin ta don ba da shawara don jinkiri, kodayake an ki amincewa da yunkurin ne saboda manufofin Malaysia na tsaka-tsaki da rashin tsoma baki.[3] Matsayinta a matsayin shugaban adawa ya ƙare a ranar 28 ga watan Agusta 2008, lokacin da ta yi murabus don buɗe hanyar mijinta, wanda ya gaji ta.[4][5][1]
A shekara ta 2010, Wan Azizah Wan Ismail ta yi kira ga kawar da mafi giRM Malay, tana mai da hankali kan yadda karamin ƙwararrun mutane ke amfani da shi kuma tana ba da shawara ga yara na Malaysia su girma a matsayin "Malay na Aminci. " <ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> A watan Yunin 2011, ta fuskanci karar cin zarafin RM200 miliyan da Hukumar Kula da Raya Kasa ta Tarayya (Felda) ta gabatar game da labaran a ''{{Lang|ms|Suara Keadilan}}'', tare da Babban Kotun ta yanke shawarar za a ji ta daban daga wata karar da ta shafi tsohon mataimakin minista Tan Kee Kwong. <ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref> A watan Afrilu na shekara ta 2012, ta bukaci Felda da ta dawo da kadada 306,000 (124,000 na ƙasar Sabah, tana jayayya cewa hukumar ta kasa bunkasa shi ga mazauna kuma ta canza shi zuwa gonakin man dabino masu fa'ida.<ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> A shekara ta 2013, ta tabbatar da cewa ba za ta tsaya takarar babban zabe ba, a maimakon haka ta mai da hankali kan yakin neman zabe na PKR da kuma shiga mata masu jefa kuri'a.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A cikin shekara ta 2014, Babban Kotun ta yanke hukunci a madadin Felda, ta kara lalacewar lalata Wan Azizah kuma an buƙaci wadanda ake tuhuma su biya daga RM70,000 zuwa RM2 miliyan.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> Daga baya a wannan shekarar, a ranar 9 ga watan Maris, PKR ta zabi Wan Azizah a matsayin dan takarar ta Zaɓin Kajang, kuma ta lashe kujerar a ranar 23 ga watan Maris tare da rinjaye na kuri'u 5,379.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref> A watan Agusta, ta sami goyon baya daga Jam'iyyar Musulunci ta Pan-Malaysian don jagorantar Selangor, wani yunkuri na 'yan adawa don kalubalantar hadin gwiwar da ke karkashin jagorancin UMNO, wanda ya fuskanci zargi game da shugabanci da manufofin kabilanci.
== Kyaututtuka da girmamawa ==
A shekara ta 2008, an ba Wan Azizah lambar yabo ta Order of the Defender of State, tana ɗauke da taken {{Lang|ms|[[Datuk Seri]]}}, a lokacin girmamawar jihar Penang don nuna godiya ga gudummawar da ta bayar ga aikin jama'a da jagoranci. Daga baya ta sami kyautar girmamawa daga Kwalejin Magunguna ta Malaysia a ranar 7 ga Yulin 2023, sannan ta sami digirin digirin digirgir na Falsafa a Kimiyya ta Siyasa da Jama'a daga Jami'ar Selangor a ranar 9 ga Satumba 2023.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> Har ila yau, tana da sabon orchid hybrid mai suna bayan ta, a lokacin ƙaddamar da Orkid Putrajaya 2023, a ranar 14 ga Disamba na wannan shekarar.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A ranar 26 ga Afrilu 2025, an ba ta lambar yabo ta Lifetime Achievement Award a cikin Ophthalmology ta Malaysian Society of Ophthalmiology saboda gudummawar da ta bayar ga kula da ido da ilimin likita.<ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> A ranar 14 ga watan Yunin 2025, Nazrin Shah na Perak ta ba ta lambar yabo ta Eminent Educator Award saboda rawar da ta taka wajen inganta ilimin likita da kuma shirin horar da Parallel Pathway a Malaysia.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haifaffun 1952]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
<references />
05bpumxjgme89nfazkhoikpcg2he2m8
825871
825870
2026-04-24T17:03:11Z
Pharouqenr
25549
825871
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Wan Azizah binti Wan Ismail''' (an haife shi a ranar 3 ga watan Disamba 1952) ta kasance [[Ɗan siyasa|yar siyasanr]] [[Maleshiya|Malaysia]] ce wadda ta yi aiki a matsayin matar Firayim Minista na Malaysia a matsayin matar [[Anwar Ibrahim]]. Ita ce memba na Jam'iyyar Adalci ta Jama'a, ita ce mace ta farko da ta yi aiki a matsayin mataimakiyar Firayim Minista ta [[Maleshiya|Malaysia]], matsayin da ta rike daga 2018 zuwa 2020.
An haife shi a Singapore, Wan Azizah ya kammala karatu daga Royal College of Surgeons a Ireland. Ta yi aiki a matsayin likita, ta ƙware a fannin ilimin ido, kuma ta yi aiki a ranar likita ta gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta bar a 1993. Ta shiga siyasa a shekarar 1998 bayan korar mijinta, ta jagoranci ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}} kuma ta kafa Jam'iyyar Adalci ta Kasa (PKN), daga baya Jam'iyyar Shari'a ta Jama'a (PKR), ta zama mace ta biyu da ta jagoranci jam'iyyar majalisa a Malaysia. Ta lashe kujerar Permatang Pauh a shekarar 1999, ta riƙe shi a shekara ta 2004, kuma ta ɗan yi watsi da ita a shekara ta 2008 don dawowar mijinta, amma ta ci gaba da jagorantar PKR yayin da ta girma ta zama ƙungiyar adawa.
Wan Azizah ta zama mace ta farko a Malaysia a matsayin shugaban adawa a watan Afrilu na shekara ta 2008, amma ta yi murabus daga baya a wannan shekarar don ba da damar mijinta ya gaji ta. A lokacin da take adawa, ta yi magana game da batutuwan kare hakkin dan adam, kuma ta kasance mai aiki a cikin muhawara ta cikin gida game da mafi girman Malay, shugabanci, da batutuwar ƙasa. Ta ci gaba da aikinta na siyasa, ta lashe Zaɓin Kajang a shekarar 2014 sannan daga baya ta sake dawo da Permatang Pauh a shekarar 2015. Ta lashe kujerar Pandan a shekarar 2018 kuma ta zama mataimakiyar Firayim Minista ta farko a Malaysia, yayin da take aiki a matsayin Ministan mata, iyali da ci gaban al'umma. Ta bar ofis a lokacin 2020–2022 Malaysian political crisis Rikicin siyasa na 2020 amma ta koma Dewan Rakyat a 2022 bayan ta lashe kujerar Bandar Tun Razak . Bayan nadin mijinta a matsayin Firayim Minista a wannan shekarar, ta zama matar Firayim Ministan.
== Rayuwa ta farko da ilimi ==
An haifi Wan Azizah a ranar 3 ga Disamba 1952 a Asibitin Mata da Yara na KK a Singapore. Mahaifinta Wan Ismail Wan Mahmood ne, kuma mahaifiyarta, Mariah Khamis, ta tashe ta tare da 'yan uwanta mata uku da ɗan'uwa ɗaya. Tana da zuriyar Peranakan na kasar Sin kuma an haife ta ne a matsayin Musulmi na Malay. Ta fara karatunta a St. Nicholas Convent School kafin ta ci gaba da karatun sakandare a Kwalejin Tunku Kurshiah. Ta ci gaba da karatun likitanci a Royal College of Surgeons a Ireland, inda ta sami lambar yabo ta zinare a cikin obstetrics da gynaecology.
Wan Azizah ta kafa aikin likita inda ta fara kula da mata, daga baya ta kware a ilimin ido.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> Ta yi aiki a matsayin likitan gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta yi murabus a 1993.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> A wannan shekarar, ta sauya daga aikinta na likita zuwa matsayi da ke da alaƙa da rayuwar siyasa, ta ɗauki matsayi na girmamawa, ta karɓi bakuncin manyan mutane, kuma ta zama mai kula da Majalisar Ciwon daji ta Kasa.<ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Suh |first=Sangwon |last2=Ranawana |first2=Arjuna |date=2000-01-07 |title=A Woman of Grace |url=http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050115010845/http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-date=2005-01-15 |access-date=2025-07-28 |website=Asiaweek}}</ref>
== Farkon aikin siyasa ==
Wan Azizah ta shiga siyasa a watan Satumbar 1998 bayan korar da kuma kama mijinta Anwar Ibrahim kan zargin sodomy da cin hanci da rashawa. Wannan taron ya jawo zargi na cikin gida da na duniya kuma ya kai ta ga zama jagora na ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}}. Ta kafa kungiyar Social Justice Movement, daga baya aka kira ta National Justice Party (PKN) a watan Afrilun 1999.<ref name=":5" /><ref name=":4">{{Cite book|last3=Keat Gin Ooi}}</ref> Ita ce mace ta biyu a Malaysia da ta jagoranci jam'iyyar siyasa kuma ta farko da ta yi hakan tare da wakilcin majalisa bayan ta lashe kujerar Permatang Pauh tare da mafi rinjaye 9,077.<ref name=":5">{{Cite web |last=Nurul Izzah Anwar |first= |date=2024-03-04 |title=Datuk Seri Dr Wan Azizah Wan Ismail: Dignity & Courage Under Fire |url=https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250218100944/https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-date=2025-02-18 |access-date=2025-07-28 |website=Voice of ASIA |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
Ta inganta gyare-gyare kuma ta yi ƙoƙari ta haɗa kan dakarun adawa don fuskantar Gwamnatin Mahathir, kodayake ba ta yi nasara ba wajen hana jam'iyyarsa samun rinjaye a Babban zaben 1999. [1] Wan Azizah ya ki amincewa da ra'ayin hadin kan Malay a matsayin babban batun siyasa bayan zaben. Maimakon haka, ta yi jayayya cewa goyon bayan Malay ya koma ga 'yan adawa saboda rashin jin daɗi game da jagoranci, cin hanci da rashawa, zalunci na' yan sanda, rashin kula da tattalin arziki, da kuma shari'a da aka gani ba su da 'yancin kai.[2]
A watan Agustan shekara ta 2003, PKN ta haɗu da Jam'iyyar Jama'ar Malaysia (PRM) don zama Jam'iyyar Adalci ta Jama'a (PKR), [1] tare da Wan Azizah a matsayin shugaban kasa. [2] Ta tsaya takara a babban zaben 2004 a kan tikitin sabuwar jam'iyyar kuma ta riƙe kujerar Permatang Pauh da kuri'u 590 kuma ta zama wakilin PKR a majalisar. [1] [3] A shekara ta 2007, Wan Azizah ta nuna shirye-shiryenta na barin shugabancin jam'iyyar lokacin da Anwar ya sanar da niyyarsa ta koma siyasa duk da cewa an hana shi bisa doka. [4][5] Ta kuma bar kujerar 'yan majalisa ta Permatang Pauh, ta ba da damar Anwar, wanda ke gudana a matsayin dan takarar PKR, ya lashe zaben. [1] [6] A karkashin ci gaba da jagorancinta, PKR ta lashe kujeru 31 a Babban zaben 2008, a lokacin da ta kare kujerarta ta Permatang Pauh tare da rinjaye na kuri'u 13,388. [2][7]
== Shugaba na 'yan adawa ==
A ranar 30 ga Afrilu 2008, Wan Azizah ta zama mace ta farko da ta rike mukamin Shugaban Jam'iyyar adawa.[undefined] An amince da matsayinta a lokacin tattaunawar hadin gwiwa ta Jam'iyyar Malaysian United Indigenous Party, karkashin jagorancin Mahathir Mohamad da Muhyiddin Yassin . Wannan sanarwa ta taimaka wajen ci gaba da jagorancin PKR a cikin 'yan adawa duk da rarrabuwar cikin gida da rashin tabbas game da maye gurbin.[2] A wannan shekarar, Wan Azizah ya aika da wasika ga Jakadan Myanmar yana nuna damuwa game da shawarar da gwamnatin soja ta yanke na ci gaba da raba gardama na kundin tsarin mulki duk da rikice-rikicen Cyclone Nargis da ke gudana. Ta gabatar da wani yunkuri da ke roƙon Kakakin Pandikar Amin Mulia da ya yi kira ga jinkirta zaben, don ba da fifiko ga kokarin agaji da kuma matsawa gwamnatin don ba da damar samun dama ga ma'aikatan agaji. Ta kuma yi kira ga Gwamnatin Malaysia da ta yi amfani da tasirin ta don ba da shawara don jinkiri, kodayake an ki amincewa da yunkurin ne saboda manufofin Malaysia na tsaka-tsaki da rashin tsoma baki.[3] Matsayinta a matsayin shugaban adawa ya ƙare a ranar 28 ga watan Agusta 2008, lokacin da ta yi murabus don buɗe hanyar mijinta, wanda ya gaji ta.[4][5][1]
A shekara ta 2010, Wan Azizah Wan Ismail ta yi kira ga kawar da mafi giRM Malay, tana mai da hankali kan yadda karamin ƙwararrun mutane ke amfani da shi kuma tana ba da shawara ga yara na Malaysia su girma a matsayin "Malay na Aminci. " <ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> A watan Yunin 2011, ta fuskanci karar cin zarafin RM200 miliyan da Hukumar Kula da Raya Kasa ta Tarayya (Felda) ta gabatar game da labaran a ''{{Lang|ms|Suara Keadilan}}'', tare da Babban Kotun ta yanke shawarar za a ji ta daban daga wata karar da ta shafi tsohon mataimakin minista Tan Kee Kwong. <ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref> A watan Afrilu na shekara ta 2012, ta bukaci Felda da ta dawo da kadada 306,000 (124,000 na ƙasar Sabah, tana jayayya cewa hukumar ta kasa bunkasa shi ga mazauna kuma ta canza shi zuwa gonakin man dabino masu fa'ida.<ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> A shekara ta 2013, ta tabbatar da cewa ba za ta tsaya takarar babban zabe ba, a maimakon haka ta mai da hankali kan yakin neman zabe na PKR da kuma shiga mata masu jefa kuri'a.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A cikin shekara ta 2014, Babban Kotun ta yanke hukunci a madadin Felda, ta kara lalacewar lalata Wan Azizah kuma an buƙaci wadanda ake tuhuma su biya daga RM70,000 zuwa RM2 miliyan.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> Daga baya a wannan shekarar, a ranar 9 ga watan Maris, PKR ta zabi Wan Azizah a matsayin dan takarar ta Zaɓin Kajang, kuma ta lashe kujerar a ranar 23 ga watan Maris tare da rinjaye na kuri'u 5,379.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref> A watan Agusta, ta sami goyon baya daga Jam'iyyar Musulunci ta Pan-Malaysian don jagorantar Selangor, wani yunkuri na 'yan adawa don kalubalantar hadin gwiwar da ke karkashin jagorancin UMNO, wanda ya fuskanci zargi game da shugabanci da manufofin kabilanci.
== Kyaututtuka da girmamawa ==
A shekara ta 2008, an ba Wan Azizah lambar yabo ta Order of the Defender of State, tana ɗauke da taken {{Lang|ms|[[Datuk Seri]]}}, a lokacin girmamawar jihar Penang don nuna godiya ga gudummawar da ta bayar ga aikin jama'a da jagoranci. Daga baya ta sami kyautar girmamawa daga Kwalejin Magunguna ta Malaysia a ranar 7 ga Yulin 2023, sannan ta sami digirin digirin digirgir na Falsafa a Kimiyya ta Siyasa da Jama'a daga Jami'ar Selangor a ranar 9 ga Satumba 2023.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> Har ila yau, tana da sabon orchid hybrid mai suna bayan ta, a lokacin ƙaddamar da Orkid Putrajaya 2023, a ranar 14 ga Disamba na wannan shekarar.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A ranar 26 ga Afrilu 2025, an ba ta lambar yabo ta Lifetime Achievement Award a cikin Ophthalmology ta Malaysian Society of Ophthalmiology saboda gudummawar da ta bayar ga kula da ido da ilimin likita.<ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> A ranar 14 ga watan Yunin 2025, Nazrin Shah na Perak ta ba ta lambar yabo ta Eminent Educator Award saboda rawar da ta taka wajen inganta ilimin likita da kuma shirin horar da Parallel Pathway a Malaysia.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haifaffun 1952]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
<references />
duab2mq25awgl9fltu1ito3e741bfho
825872
825871
2026-04-24T17:03:32Z
Pharouqenr
25549
825872
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Wan Azizah binti Wan Ismail''' (an haife shi a ranar 3 ga watan Disamba 1952) ta kasance [[Ɗan siyasa|yar siyasanr]] [[Maleshiya|Malaysia]] ce wadda ta yi aiki a matsayin matar Firayim Minista na Malaysia a matsayin matar [[Anwar Ibrahim]]. Ita ce memba na Jam'iyyar Adalci ta Jama'a, ita ce mace ta farko da ta yi aiki a matsayin mataimakiyar Firayim Minista ta [[Maleshiya|Malaysia]], matsayin da ta rike daga 2018 zuwa 2020.
An haife shi a Singapore, Wan Azizah ya kammala karatu daga Royal College of Surgeons a Ireland. Ta yi aiki a matsayin likita, ta ƙware a fannin ilimin ido, kuma ta yi aiki a ranar likita ta gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta bar a 1993. Ta shiga siyasa a shekarar 1998 bayan korar mijinta, ta jagoranci ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}} kuma ta kafa Jam'iyyar Adalci ta Kasa (PKN), daga baya Jam'iyyar Shari'a ta Jama'a (PKR), ta zama mace ta biyu da ta jagoranci jam'iyyar majalisa a Malaysia. Ta lashe kujerar Permatang Pauh a shekarar 1999, ta riƙe shi a shekara ta 2004, kuma ta ɗan yi watsi da ita a shekara ta 2008 don dawowar mijinta, amma ta ci gaba da jagorantar PKR yayin da ta girma ta zama ƙungiyar adawa.
Wan Azizah ta zama mace ta farko a Malaysia a matsayin shugaban adawa a watan Afrilu na shekara ta 2008, amma ta yi murabus daga baya a wannan shekarar don ba da damar mijinta ya gaji ta. A lokacin da take adawa, ta yi magana game da batutuwan kare hakkin dan adam, kuma ta kasance mai aiki a cikin muhawara ta cikin gida game da mafi girman Malay, shugabanci, da batutuwar ƙasa. Ta ci gaba da aikinta na siyasa, ta lashe Zaɓin Kajang a shekarar 2014 sannan daga baya ta sake dawo da Permatang Pauh a shekarar 2015. Ta lashe kujerar Pandan a shekarar 2018 kuma ta zama mataimakiyar Firayim Minista ta farko a Malaysia, yayin da take aiki a matsayin Ministan mata, iyali da ci gaban al'umma. Ta bar ofis a lokacin 2020–2022 Malaysian political crisis Rikicin siyasa na 2020 amma ta koma Dewan Rakyat a 2022 bayan ta lashe kujerar Bandar Tun Razak . Bayan nadin mijinta a matsayin Firayim Minista a wannan shekarar, ta zama matar Firayim Ministan.
== Rayuwa ta farko da ilimi ==
An haifi Wan Azizah a ranar 3 ga Disamba 1952 a Asibitin Mata da Yara na KK a Singapore. Mahaifinta Wan Ismail Wan Mahmood ne, kuma mahaifiyarta, Mariah Khamis, ta tashe ta tare da 'yan uwanta mata uku da ɗan'uwa ɗaya. Tana da zuriyar Peranakan na kasar Sin kuma an haife ta ne a matsayin Musulmi na Malay. Ta fara karatunta a St. Nicholas Convent School kafin ta ci gaba da karatun sakandare a Kwalejin Tunku Kurshiah. Ta ci gaba da karatun likitanci a Royal College of Surgeons a Ireland, inda ta sami lambar yabo ta zinare a cikin obstetrics da gynaecology.
Wan Azizah ta kafa aikin likita inda ta fara kula da mata, daga baya ta kware a ilimin ido.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> Ta yi aiki a matsayin likitan gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta yi murabus a 1993.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> A wannan shekarar, ta sauya daga aikinta na likita zuwa matsayi da ke da alaƙa da rayuwar siyasa, ta ɗauki matsayi na girmamawa, ta karɓi bakuncin manyan mutane, kuma ta zama mai kula da Majalisar Ciwon daji ta Kasa.<ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Suh |first=Sangwon |last2=Ranawana |first2=Arjuna |date=2000-01-07 |title=A Woman of Grace |url=http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050115010845/http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-date=2005-01-15 |access-date=2025-07-28 |website=Asiaweek}}</ref>
== Farkon aikin siyasa ==
Wan Azizah ta shiga siyasa a watan Satumbar 1998 bayan korar da kuma kama mijinta Anwar Ibrahim kan zargin sodomy da cin hanci da rashawa. Wannan taron ya jawo zargi na cikin gida da na duniya kuma ya kai ta ga zama jagora na ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}}. Ta kafa kungiyar Social Justice Movement, daga baya aka kira ta National Justice Party (PKN) a watan Afrilun 1999.<ref name=":5" /><ref name=":4">{{Cite book|last3=Keat Gin Ooi}}</ref> Ita ce mace ta biyu a Malaysia da ta jagoranci jam'iyyar siyasa kuma ta farko da ta yi hakan tare da wakilcin majalisa bayan ta lashe kujerar Permatang Pauh tare da mafi rinjaye 9,077.<ref name=":5">{{Cite web |last=Nurul Izzah Anwar |first= |date=2024-03-04 |title=Datuk Seri Dr Wan Azizah Wan Ismail: Dignity & Courage Under Fire |url=https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250218100944/https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-date=2025-02-18 |access-date=2025-07-28 |website=Voice of ASIA |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
Ta inganta gyare-gyare kuma ta yi ƙoƙari ta haɗa kan dakarun adawa don fuskantar Gwamnatin Mahathir, kodayake ba ta yi nasara ba wajen hana jam'iyyarsa samun rinjaye a Babban zaben 1999. Wan Azizah ya ki amincewa da ra'ayin hadin kan Malay a matsayin babban batun siyasa bayan zaben. Maimakon haka, ta yi jayayya cewa goyon bayan Malay ya koma ga 'yan adawa saboda rashin jin daɗi game da jagoranci, cin hanci da rashawa, zalunci na' yan sanda, rashin kula da tattalin arziki, da kuma shari'a da aka gani ba su da 'yancin kai.[2]
A watan Agustan shekara ta 2003, PKN ta haɗu da Jam'iyyar Jama'ar Malaysia (PRM) don zama Jam'iyyar Adalci ta Jama'a (PKR), [1] tare da Wan Azizah a matsayin shugaban kasa. [2] Ta tsaya takara a babban zaben 2004 a kan tikitin sabuwar jam'iyyar kuma ta riƙe kujerar Permatang Pauh da kuri'u 590 kuma ta zama wakilin PKR a majalisar. [1] [3] A shekara ta 2007, Wan Azizah ta nuna shirye-shiryenta na barin shugabancin jam'iyyar lokacin da Anwar ya sanar da niyyarsa ta koma siyasa duk da cewa an hana shi bisa doka. [4][5] Ta kuma bar kujerar 'yan majalisa ta Permatang Pauh, ta ba da damar Anwar, wanda ke gudana a matsayin dan takarar PKR, ya lashe zaben. [1] [6] A karkashin ci gaba da jagorancinta, PKR ta lashe kujeru 31 a Babban zaben 2008, a lokacin da ta kare kujerarta ta Permatang Pauh tare da rinjaye na kuri'u 13,388. [2][7]
== Shugaba na 'yan adawa ==
A ranar 30 ga Afrilu 2008, Wan Azizah ta zama mace ta farko da ta rike mukamin Shugaban Jam'iyyar adawa.[undefined] An amince da matsayinta a lokacin tattaunawar hadin gwiwa ta Jam'iyyar Malaysian United Indigenous Party, karkashin jagorancin Mahathir Mohamad da Muhyiddin Yassin . Wannan sanarwa ta taimaka wajen ci gaba da jagorancin PKR a cikin 'yan adawa duk da rarrabuwar cikin gida da rashin tabbas game da maye gurbin.[2] A wannan shekarar, Wan Azizah ya aika da wasika ga Jakadan Myanmar yana nuna damuwa game da shawarar da gwamnatin soja ta yanke na ci gaba da raba gardama na kundin tsarin mulki duk da rikice-rikicen Cyclone Nargis da ke gudana. Ta gabatar da wani yunkuri da ke roƙon Kakakin Pandikar Amin Mulia da ya yi kira ga jinkirta zaben, don ba da fifiko ga kokarin agaji da kuma matsawa gwamnatin don ba da damar samun dama ga ma'aikatan agaji. Ta kuma yi kira ga Gwamnatin Malaysia da ta yi amfani da tasirin ta don ba da shawara don jinkiri, kodayake an ki amincewa da yunkurin ne saboda manufofin Malaysia na tsaka-tsaki da rashin tsoma baki.[3] Matsayinta a matsayin shugaban adawa ya ƙare a ranar 28 ga watan Agusta 2008, lokacin da ta yi murabus don buɗe hanyar mijinta, wanda ya gaji ta.[4][5][1]
A shekara ta 2010, Wan Azizah Wan Ismail ta yi kira ga kawar da mafi giRM Malay, tana mai da hankali kan yadda karamin ƙwararrun mutane ke amfani da shi kuma tana ba da shawara ga yara na Malaysia su girma a matsayin "Malay na Aminci. " <ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> A watan Yunin 2011, ta fuskanci karar cin zarafin RM200 miliyan da Hukumar Kula da Raya Kasa ta Tarayya (Felda) ta gabatar game da labaran a ''{{Lang|ms|Suara Keadilan}}'', tare da Babban Kotun ta yanke shawarar za a ji ta daban daga wata karar da ta shafi tsohon mataimakin minista Tan Kee Kwong. <ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref> A watan Afrilu na shekara ta 2012, ta bukaci Felda da ta dawo da kadada 306,000 (124,000 na ƙasar Sabah, tana jayayya cewa hukumar ta kasa bunkasa shi ga mazauna kuma ta canza shi zuwa gonakin man dabino masu fa'ida.<ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> A shekara ta 2013, ta tabbatar da cewa ba za ta tsaya takarar babban zabe ba, a maimakon haka ta mai da hankali kan yakin neman zabe na PKR da kuma shiga mata masu jefa kuri'a.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A cikin shekara ta 2014, Babban Kotun ta yanke hukunci a madadin Felda, ta kara lalacewar lalata Wan Azizah kuma an buƙaci wadanda ake tuhuma su biya daga RM70,000 zuwa RM2 miliyan.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> Daga baya a wannan shekarar, a ranar 9 ga watan Maris, PKR ta zabi Wan Azizah a matsayin dan takarar ta Zaɓin Kajang, kuma ta lashe kujerar a ranar 23 ga watan Maris tare da rinjaye na kuri'u 5,379.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref> A watan Agusta, ta sami goyon baya daga Jam'iyyar Musulunci ta Pan-Malaysian don jagorantar Selangor, wani yunkuri na 'yan adawa don kalubalantar hadin gwiwar da ke karkashin jagorancin UMNO, wanda ya fuskanci zargi game da shugabanci da manufofin kabilanci.
== Kyaututtuka da girmamawa ==
A shekara ta 2008, an ba Wan Azizah lambar yabo ta Order of the Defender of State, tana ɗauke da taken {{Lang|ms|[[Datuk Seri]]}}, a lokacin girmamawar jihar Penang don nuna godiya ga gudummawar da ta bayar ga aikin jama'a da jagoranci. Daga baya ta sami kyautar girmamawa daga Kwalejin Magunguna ta Malaysia a ranar 7 ga Yulin 2023, sannan ta sami digirin digirin digirgir na Falsafa a Kimiyya ta Siyasa da Jama'a daga Jami'ar Selangor a ranar 9 ga Satumba 2023.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> Har ila yau, tana da sabon orchid hybrid mai suna bayan ta, a lokacin ƙaddamar da Orkid Putrajaya 2023, a ranar 14 ga Disamba na wannan shekarar.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A ranar 26 ga Afrilu 2025, an ba ta lambar yabo ta Lifetime Achievement Award a cikin Ophthalmology ta Malaysian Society of Ophthalmiology saboda gudummawar da ta bayar ga kula da ido da ilimin likita.<ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> A ranar 14 ga watan Yunin 2025, Nazrin Shah na Perak ta ba ta lambar yabo ta Eminent Educator Award saboda rawar da ta taka wajen inganta ilimin likita da kuma shirin horar da Parallel Pathway a Malaysia.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haifaffun 1952]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
<references />
d3mfruhgrug1jq88rfj5ratvwcizctr
825873
825872
2026-04-24T17:03:50Z
Pharouqenr
25549
825873
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Wan Azizah binti Wan Ismail''' (an haife shi a ranar 3 ga watan Disamba 1952) ta kasance [[Ɗan siyasa|yar siyasanr]] [[Maleshiya|Malaysia]] ce wadda ta yi aiki a matsayin matar Firayim Minista na Malaysia a matsayin matar [[Anwar Ibrahim]]. Ita ce memba na Jam'iyyar Adalci ta Jama'a, ita ce mace ta farko da ta yi aiki a matsayin mataimakiyar Firayim Minista ta [[Maleshiya|Malaysia]], matsayin da ta rike daga 2018 zuwa 2020.
An haife shi a Singapore, Wan Azizah ya kammala karatu daga Royal College of Surgeons a Ireland. Ta yi aiki a matsayin likita, ta ƙware a fannin ilimin ido, kuma ta yi aiki a ranar likita ta gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta bar a 1993. Ta shiga siyasa a shekarar 1998 bayan korar mijinta, ta jagoranci ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}} kuma ta kafa Jam'iyyar Adalci ta Kasa (PKN), daga baya Jam'iyyar Shari'a ta Jama'a (PKR), ta zama mace ta biyu da ta jagoranci jam'iyyar majalisa a Malaysia. Ta lashe kujerar Permatang Pauh a shekarar 1999, ta riƙe shi a shekara ta 2004, kuma ta ɗan yi watsi da ita a shekara ta 2008 don dawowar mijinta, amma ta ci gaba da jagorantar PKR yayin da ta girma ta zama ƙungiyar adawa.
Wan Azizah ta zama mace ta farko a Malaysia a matsayin shugaban adawa a watan Afrilu na shekara ta 2008, amma ta yi murabus daga baya a wannan shekarar don ba da damar mijinta ya gaji ta. A lokacin da take adawa, ta yi magana game da batutuwan kare hakkin dan adam, kuma ta kasance mai aiki a cikin muhawara ta cikin gida game da mafi girman Malay, shugabanci, da batutuwar ƙasa. Ta ci gaba da aikinta na siyasa, ta lashe Zaɓin Kajang a shekarar 2014 sannan daga baya ta sake dawo da Permatang Pauh a shekarar 2015. Ta lashe kujerar Pandan a shekarar 2018 kuma ta zama mataimakiyar Firayim Minista ta farko a Malaysia, yayin da take aiki a matsayin Ministan mata, iyali da ci gaban al'umma. Ta bar ofis a lokacin 2020–2022 Malaysian political crisis Rikicin siyasa na 2020 amma ta koma Dewan Rakyat a 2022 bayan ta lashe kujerar Bandar Tun Razak . Bayan nadin mijinta a matsayin Firayim Minista a wannan shekarar, ta zama matar Firayim Ministan.
== Rayuwa ta farko da ilimi ==
An haifi Wan Azizah a ranar 3 ga Disamba 1952 a Asibitin Mata da Yara na KK a Singapore. Mahaifinta Wan Ismail Wan Mahmood ne, kuma mahaifiyarta, Mariah Khamis, ta tashe ta tare da 'yan uwanta mata uku da ɗan'uwa ɗaya. Tana da zuriyar Peranakan na kasar Sin kuma an haife ta ne a matsayin Musulmi na Malay. Ta fara karatunta a St. Nicholas Convent School kafin ta ci gaba da karatun sakandare a Kwalejin Tunku Kurshiah. Ta ci gaba da karatun likitanci a Royal College of Surgeons a Ireland, inda ta sami lambar yabo ta zinare a cikin obstetrics da gynaecology.
Wan Azizah ta kafa aikin likita inda ta fara kula da mata, daga baya ta kware a ilimin ido.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> Ta yi aiki a matsayin likitan gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta yi murabus a 1993.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> A wannan shekarar, ta sauya daga aikinta na likita zuwa matsayi da ke da alaƙa da rayuwar siyasa, ta ɗauki matsayi na girmamawa, ta karɓi bakuncin manyan mutane, kuma ta zama mai kula da Majalisar Ciwon daji ta Kasa.<ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Suh |first=Sangwon |last2=Ranawana |first2=Arjuna |date=2000-01-07 |title=A Woman of Grace |url=http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050115010845/http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-date=2005-01-15 |access-date=2025-07-28 |website=Asiaweek}}</ref>
== Farkon aikin siyasa ==
Wan Azizah ta shiga siyasa a watan Satumbar 1998 bayan korar da kuma kama mijinta Anwar Ibrahim kan zargin sodomy da cin hanci da rashawa. Wannan taron ya jawo zargi na cikin gida da na duniya kuma ya kai ta ga zama jagora na ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}}. Ta kafa kungiyar Social Justice Movement, daga baya aka kira ta National Justice Party (PKN) a watan Afrilun 1999.<ref name=":5" /><ref name=":4">{{Cite book|last3=Keat Gin Ooi}}</ref> Ita ce mace ta biyu a Malaysia da ta jagoranci jam'iyyar siyasa kuma ta farko da ta yi hakan tare da wakilcin majalisa bayan ta lashe kujerar Permatang Pauh tare da mafi rinjaye 9,077.<ref name=":5">{{Cite web |last=Nurul Izzah Anwar |first= |date=2024-03-04 |title=Datuk Seri Dr Wan Azizah Wan Ismail: Dignity & Courage Under Fire |url=https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250218100944/https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-date=2025-02-18 |access-date=2025-07-28 |website=Voice of ASIA |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
Ta inganta gyare-gyare kuma ta yi ƙoƙari ta haɗa kan dakarun adawa don fuskantar Gwamnatin Mahathir, kodayake ba ta yi nasara ba wajen hana jam'iyyarsa samun rinjaye a Babban zaben 1999. Wan Azizah ya ki amincewa da ra'ayin hadin kan Malay a matsayin babban batun siyasa bayan zaben. Maimakon haka, ta yi jayayya cewa goyon bayan Malay ya koma ga 'yan adawa saboda rashin jin daɗi game da jagoranci, cin hanci da rashawa, zalunci na' yan sanda, rashin kula da tattalin arziki, da kuma shari'a da aka gani ba su da 'yancin kai.
A watan Agustan shekara ta 2003, PKN ta haɗu da Jam'iyyar Jama'ar Malaysia (PRM) don zama Jam'iyyar Adalci ta Jama'a (PKR), [1] tare da Wan Azizah a matsayin shugaban kasa. [2] Ta tsaya takara a babban zaben 2004 a kan tikitin sabuwar jam'iyyar kuma ta riƙe kujerar Permatang Pauh da kuri'u 590 kuma ta zama wakilin PKR a majalisar. [1] [3] A shekara ta 2007, Wan Azizah ta nuna shirye-shiryenta na barin shugabancin jam'iyyar lokacin da Anwar ya sanar da niyyarsa ta koma siyasa duk da cewa an hana shi bisa doka. [4][5] Ta kuma bar kujerar 'yan majalisa ta Permatang Pauh, ta ba da damar Anwar, wanda ke gudana a matsayin dan takarar PKR, ya lashe zaben. [1] [6] A karkashin ci gaba da jagorancinta, PKR ta lashe kujeru 31 a Babban zaben 2008, a lokacin da ta kare kujerarta ta Permatang Pauh tare da rinjaye na kuri'u 13,388. [2][7]
== Shugaba na 'yan adawa ==
A ranar 30 ga Afrilu 2008, Wan Azizah ta zama mace ta farko da ta rike mukamin Shugaban Jam'iyyar adawa.[undefined] An amince da matsayinta a lokacin tattaunawar hadin gwiwa ta Jam'iyyar Malaysian United Indigenous Party, karkashin jagorancin Mahathir Mohamad da Muhyiddin Yassin . Wannan sanarwa ta taimaka wajen ci gaba da jagorancin PKR a cikin 'yan adawa duk da rarrabuwar cikin gida da rashin tabbas game da maye gurbin.[2] A wannan shekarar, Wan Azizah ya aika da wasika ga Jakadan Myanmar yana nuna damuwa game da shawarar da gwamnatin soja ta yanke na ci gaba da raba gardama na kundin tsarin mulki duk da rikice-rikicen Cyclone Nargis da ke gudana. Ta gabatar da wani yunkuri da ke roƙon Kakakin Pandikar Amin Mulia da ya yi kira ga jinkirta zaben, don ba da fifiko ga kokarin agaji da kuma matsawa gwamnatin don ba da damar samun dama ga ma'aikatan agaji. Ta kuma yi kira ga Gwamnatin Malaysia da ta yi amfani da tasirin ta don ba da shawara don jinkiri, kodayake an ki amincewa da yunkurin ne saboda manufofin Malaysia na tsaka-tsaki da rashin tsoma baki.[3] Matsayinta a matsayin shugaban adawa ya ƙare a ranar 28 ga watan Agusta 2008, lokacin da ta yi murabus don buɗe hanyar mijinta, wanda ya gaji ta.[4][5][1]
A shekara ta 2010, Wan Azizah Wan Ismail ta yi kira ga kawar da mafi giRM Malay, tana mai da hankali kan yadda karamin ƙwararrun mutane ke amfani da shi kuma tana ba da shawara ga yara na Malaysia su girma a matsayin "Malay na Aminci. " <ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> A watan Yunin 2011, ta fuskanci karar cin zarafin RM200 miliyan da Hukumar Kula da Raya Kasa ta Tarayya (Felda) ta gabatar game da labaran a ''{{Lang|ms|Suara Keadilan}}'', tare da Babban Kotun ta yanke shawarar za a ji ta daban daga wata karar da ta shafi tsohon mataimakin minista Tan Kee Kwong. <ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref> A watan Afrilu na shekara ta 2012, ta bukaci Felda da ta dawo da kadada 306,000 (124,000 na ƙasar Sabah, tana jayayya cewa hukumar ta kasa bunkasa shi ga mazauna kuma ta canza shi zuwa gonakin man dabino masu fa'ida.<ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> A shekara ta 2013, ta tabbatar da cewa ba za ta tsaya takarar babban zabe ba, a maimakon haka ta mai da hankali kan yakin neman zabe na PKR da kuma shiga mata masu jefa kuri'a.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A cikin shekara ta 2014, Babban Kotun ta yanke hukunci a madadin Felda, ta kara lalacewar lalata Wan Azizah kuma an buƙaci wadanda ake tuhuma su biya daga RM70,000 zuwa RM2 miliyan.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> Daga baya a wannan shekarar, a ranar 9 ga watan Maris, PKR ta zabi Wan Azizah a matsayin dan takarar ta Zaɓin Kajang, kuma ta lashe kujerar a ranar 23 ga watan Maris tare da rinjaye na kuri'u 5,379.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref> A watan Agusta, ta sami goyon baya daga Jam'iyyar Musulunci ta Pan-Malaysian don jagorantar Selangor, wani yunkuri na 'yan adawa don kalubalantar hadin gwiwar da ke karkashin jagorancin UMNO, wanda ya fuskanci zargi game da shugabanci da manufofin kabilanci.
== Kyaututtuka da girmamawa ==
A shekara ta 2008, an ba Wan Azizah lambar yabo ta Order of the Defender of State, tana ɗauke da taken {{Lang|ms|[[Datuk Seri]]}}, a lokacin girmamawar jihar Penang don nuna godiya ga gudummawar da ta bayar ga aikin jama'a da jagoranci. Daga baya ta sami kyautar girmamawa daga Kwalejin Magunguna ta Malaysia a ranar 7 ga Yulin 2023, sannan ta sami digirin digirin digirgir na Falsafa a Kimiyya ta Siyasa da Jama'a daga Jami'ar Selangor a ranar 9 ga Satumba 2023.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> Har ila yau, tana da sabon orchid hybrid mai suna bayan ta, a lokacin ƙaddamar da Orkid Putrajaya 2023, a ranar 14 ga Disamba na wannan shekarar.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A ranar 26 ga Afrilu 2025, an ba ta lambar yabo ta Lifetime Achievement Award a cikin Ophthalmology ta Malaysian Society of Ophthalmiology saboda gudummawar da ta bayar ga kula da ido da ilimin likita.<ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> A ranar 14 ga watan Yunin 2025, Nazrin Shah na Perak ta ba ta lambar yabo ta Eminent Educator Award saboda rawar da ta taka wajen inganta ilimin likita da kuma shirin horar da Parallel Pathway a Malaysia.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haifaffun 1952]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
<references />
rdk6esxmz0sy610fladkgduicc7vydx
825874
825873
2026-04-24T17:04:08Z
Pharouqenr
25549
825874
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Wan Azizah binti Wan Ismail''' (an haife shi a ranar 3 ga watan Disamba 1952) ta kasance [[Ɗan siyasa|yar siyasanr]] [[Maleshiya|Malaysia]] ce wadda ta yi aiki a matsayin matar Firayim Minista na Malaysia a matsayin matar [[Anwar Ibrahim]]. Ita ce memba na Jam'iyyar Adalci ta Jama'a, ita ce mace ta farko da ta yi aiki a matsayin mataimakiyar Firayim Minista ta [[Maleshiya|Malaysia]], matsayin da ta rike daga 2018 zuwa 2020.
An haife shi a Singapore, Wan Azizah ya kammala karatu daga Royal College of Surgeons a Ireland. Ta yi aiki a matsayin likita, ta ƙware a fannin ilimin ido, kuma ta yi aiki a ranar likita ta gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta bar a 1993. Ta shiga siyasa a shekarar 1998 bayan korar mijinta, ta jagoranci ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}} kuma ta kafa Jam'iyyar Adalci ta Kasa (PKN), daga baya Jam'iyyar Shari'a ta Jama'a (PKR), ta zama mace ta biyu da ta jagoranci jam'iyyar majalisa a Malaysia. Ta lashe kujerar Permatang Pauh a shekarar 1999, ta riƙe shi a shekara ta 2004, kuma ta ɗan yi watsi da ita a shekara ta 2008 don dawowar mijinta, amma ta ci gaba da jagorantar PKR yayin da ta girma ta zama ƙungiyar adawa.
Wan Azizah ta zama mace ta farko a Malaysia a matsayin shugaban adawa a watan Afrilu na shekara ta 2008, amma ta yi murabus daga baya a wannan shekarar don ba da damar mijinta ya gaji ta. A lokacin da take adawa, ta yi magana game da batutuwan kare hakkin dan adam, kuma ta kasance mai aiki a cikin muhawara ta cikin gida game da mafi girman Malay, shugabanci, da batutuwar ƙasa. Ta ci gaba da aikinta na siyasa, ta lashe Zaɓin Kajang a shekarar 2014 sannan daga baya ta sake dawo da Permatang Pauh a shekarar 2015. Ta lashe kujerar Pandan a shekarar 2018 kuma ta zama mataimakiyar Firayim Minista ta farko a Malaysia, yayin da take aiki a matsayin Ministan mata, iyali da ci gaban al'umma. Ta bar ofis a lokacin 2020–2022 Malaysian political crisis Rikicin siyasa na 2020 amma ta koma Dewan Rakyat a 2022 bayan ta lashe kujerar Bandar Tun Razak . Bayan nadin mijinta a matsayin Firayim Minista a wannan shekarar, ta zama matar Firayim Ministan.
== Rayuwa ta farko da ilimi ==
An haifi Wan Azizah a ranar 3 ga Disamba 1952 a Asibitin Mata da Yara na KK a Singapore. Mahaifinta Wan Ismail Wan Mahmood ne, kuma mahaifiyarta, Mariah Khamis, ta tashe ta tare da 'yan uwanta mata uku da ɗan'uwa ɗaya. Tana da zuriyar Peranakan na kasar Sin kuma an haife ta ne a matsayin Musulmi na Malay. Ta fara karatunta a St. Nicholas Convent School kafin ta ci gaba da karatun sakandare a Kwalejin Tunku Kurshiah. Ta ci gaba da karatun likitanci a Royal College of Surgeons a Ireland, inda ta sami lambar yabo ta zinare a cikin obstetrics da gynaecology.
Wan Azizah ta kafa aikin likita inda ta fara kula da mata, daga baya ta kware a ilimin ido.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> Ta yi aiki a matsayin likitan gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta yi murabus a 1993.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> A wannan shekarar, ta sauya daga aikinta na likita zuwa matsayi da ke da alaƙa da rayuwar siyasa, ta ɗauki matsayi na girmamawa, ta karɓi bakuncin manyan mutane, kuma ta zama mai kula da Majalisar Ciwon daji ta Kasa.<ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Suh |first=Sangwon |last2=Ranawana |first2=Arjuna |date=2000-01-07 |title=A Woman of Grace |url=http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050115010845/http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-date=2005-01-15 |access-date=2025-07-28 |website=Asiaweek}}</ref>
== Farkon aikin siyasa ==
Wan Azizah ta shiga siyasa a watan Satumbar 1998 bayan korar da kuma kama mijinta Anwar Ibrahim kan zargin sodomy da cin hanci da rashawa. Wannan taron ya jawo zargi na cikin gida da na duniya kuma ya kai ta ga zama jagora na ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}}. Ta kafa kungiyar Social Justice Movement, daga baya aka kira ta National Justice Party (PKN) a watan Afrilun 1999.<ref name=":5" /><ref name=":4">{{Cite book|last3=Keat Gin Ooi}}</ref> Ita ce mace ta biyu a Malaysia da ta jagoranci jam'iyyar siyasa kuma ta farko da ta yi hakan tare da wakilcin majalisa bayan ta lashe kujerar Permatang Pauh tare da mafi rinjaye 9,077.<ref name=":5">{{Cite web |last=Nurul Izzah Anwar |first= |date=2024-03-04 |title=Datuk Seri Dr Wan Azizah Wan Ismail: Dignity & Courage Under Fire |url=https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250218100944/https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-date=2025-02-18 |access-date=2025-07-28 |website=Voice of ASIA |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
Ta inganta gyare-gyare kuma ta yi ƙoƙari ta haɗa kan dakarun adawa don fuskantar Gwamnatin Mahathir, kodayake ba ta yi nasara ba wajen hana jam'iyyarsa samun rinjaye a Babban zaben 1999. Wan Azizah ya ki amincewa da ra'ayin hadin kan Malay a matsayin babban batun siyasa bayan zaben. Maimakon haka, ta yi jayayya cewa goyon bayan Malay ya koma ga 'yan adawa saboda rashin jin daɗi game da jagoranci, cin hanci da rashawa, zalunci na' yan sanda, rashin kula da tattalin arziki, da kuma shari'a da aka gani ba su da 'yancin kai.
A watan Agustan shekara ta 2003, PKN ta haɗu da Jam'iyyar Jama'ar Malaysia (PRM) don zama Jam'iyyar Adalci ta Jama'a (PKR), [1] tare da Wan Azizah a matsayin shugaban kasa. Ta tsaya takara a babban zaben 2004 a kan tikitin sabuwar jam'iyyar kuma ta riƙe kujerar Permatang Pauh da kuri'u 590 kuma ta zama wakilin PKR a majalisar. [1] [3] A shekara ta 2007, Wan Azizah ta nuna shirye-shiryenta na barin shugabancin jam'iyyar lokacin da Anwar ya sanar da niyyarsa ta koma siyasa duk da cewa an hana shi bisa doka. [4][5] Ta kuma bar kujerar 'yan majalisa ta Permatang Pauh, ta ba da damar Anwar, wanda ke gudana a matsayin dan takarar PKR, ya lashe zaben. [1] [6] A karkashin ci gaba da jagorancinta, PKR ta lashe kujeru 31 a Babban zaben 2008, a lokacin da ta kare kujerarta ta Permatang Pauh tare da rinjaye na kuri'u 13,388. [2][7]
== Shugaba na 'yan adawa ==
A ranar 30 ga Afrilu 2008, Wan Azizah ta zama mace ta farko da ta rike mukamin Shugaban Jam'iyyar adawa.[undefined] An amince da matsayinta a lokacin tattaunawar hadin gwiwa ta Jam'iyyar Malaysian United Indigenous Party, karkashin jagorancin Mahathir Mohamad da Muhyiddin Yassin . Wannan sanarwa ta taimaka wajen ci gaba da jagorancin PKR a cikin 'yan adawa duk da rarrabuwar cikin gida da rashin tabbas game da maye gurbin.[2] A wannan shekarar, Wan Azizah ya aika da wasika ga Jakadan Myanmar yana nuna damuwa game da shawarar da gwamnatin soja ta yanke na ci gaba da raba gardama na kundin tsarin mulki duk da rikice-rikicen Cyclone Nargis da ke gudana. Ta gabatar da wani yunkuri da ke roƙon Kakakin Pandikar Amin Mulia da ya yi kira ga jinkirta zaben, don ba da fifiko ga kokarin agaji da kuma matsawa gwamnatin don ba da damar samun dama ga ma'aikatan agaji. Ta kuma yi kira ga Gwamnatin Malaysia da ta yi amfani da tasirin ta don ba da shawara don jinkiri, kodayake an ki amincewa da yunkurin ne saboda manufofin Malaysia na tsaka-tsaki da rashin tsoma baki.[3] Matsayinta a matsayin shugaban adawa ya ƙare a ranar 28 ga watan Agusta 2008, lokacin da ta yi murabus don buɗe hanyar mijinta, wanda ya gaji ta.[4][5][1]
A shekara ta 2010, Wan Azizah Wan Ismail ta yi kira ga kawar da mafi giRM Malay, tana mai da hankali kan yadda karamin ƙwararrun mutane ke amfani da shi kuma tana ba da shawara ga yara na Malaysia su girma a matsayin "Malay na Aminci. " <ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> A watan Yunin 2011, ta fuskanci karar cin zarafin RM200 miliyan da Hukumar Kula da Raya Kasa ta Tarayya (Felda) ta gabatar game da labaran a ''{{Lang|ms|Suara Keadilan}}'', tare da Babban Kotun ta yanke shawarar za a ji ta daban daga wata karar da ta shafi tsohon mataimakin minista Tan Kee Kwong. <ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref> A watan Afrilu na shekara ta 2012, ta bukaci Felda da ta dawo da kadada 306,000 (124,000 na ƙasar Sabah, tana jayayya cewa hukumar ta kasa bunkasa shi ga mazauna kuma ta canza shi zuwa gonakin man dabino masu fa'ida.<ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> A shekara ta 2013, ta tabbatar da cewa ba za ta tsaya takarar babban zabe ba, a maimakon haka ta mai da hankali kan yakin neman zabe na PKR da kuma shiga mata masu jefa kuri'a.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A cikin shekara ta 2014, Babban Kotun ta yanke hukunci a madadin Felda, ta kara lalacewar lalata Wan Azizah kuma an buƙaci wadanda ake tuhuma su biya daga RM70,000 zuwa RM2 miliyan.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> Daga baya a wannan shekarar, a ranar 9 ga watan Maris, PKR ta zabi Wan Azizah a matsayin dan takarar ta Zaɓin Kajang, kuma ta lashe kujerar a ranar 23 ga watan Maris tare da rinjaye na kuri'u 5,379.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref> A watan Agusta, ta sami goyon baya daga Jam'iyyar Musulunci ta Pan-Malaysian don jagorantar Selangor, wani yunkuri na 'yan adawa don kalubalantar hadin gwiwar da ke karkashin jagorancin UMNO, wanda ya fuskanci zargi game da shugabanci da manufofin kabilanci.
== Kyaututtuka da girmamawa ==
A shekara ta 2008, an ba Wan Azizah lambar yabo ta Order of the Defender of State, tana ɗauke da taken {{Lang|ms|[[Datuk Seri]]}}, a lokacin girmamawar jihar Penang don nuna godiya ga gudummawar da ta bayar ga aikin jama'a da jagoranci. Daga baya ta sami kyautar girmamawa daga Kwalejin Magunguna ta Malaysia a ranar 7 ga Yulin 2023, sannan ta sami digirin digirin digirgir na Falsafa a Kimiyya ta Siyasa da Jama'a daga Jami'ar Selangor a ranar 9 ga Satumba 2023.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> Har ila yau, tana da sabon orchid hybrid mai suna bayan ta, a lokacin ƙaddamar da Orkid Putrajaya 2023, a ranar 14 ga Disamba na wannan shekarar.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A ranar 26 ga Afrilu 2025, an ba ta lambar yabo ta Lifetime Achievement Award a cikin Ophthalmology ta Malaysian Society of Ophthalmiology saboda gudummawar da ta bayar ga kula da ido da ilimin likita.<ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> A ranar 14 ga watan Yunin 2025, Nazrin Shah na Perak ta ba ta lambar yabo ta Eminent Educator Award saboda rawar da ta taka wajen inganta ilimin likita da kuma shirin horar da Parallel Pathway a Malaysia.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haifaffun 1952]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
<references />
e2z8locxvcb1x4z1bpkjqhwr9y0mxrt
825875
825874
2026-04-24T17:04:29Z
Pharouqenr
25549
825875
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Wan Azizah binti Wan Ismail''' (an haife shi a ranar 3 ga watan Disamba 1952) ta kasance [[Ɗan siyasa|yar siyasanr]] [[Maleshiya|Malaysia]] ce wadda ta yi aiki a matsayin matar Firayim Minista na Malaysia a matsayin matar [[Anwar Ibrahim]]. Ita ce memba na Jam'iyyar Adalci ta Jama'a, ita ce mace ta farko da ta yi aiki a matsayin mataimakiyar Firayim Minista ta [[Maleshiya|Malaysia]], matsayin da ta rike daga 2018 zuwa 2020.
An haife shi a Singapore, Wan Azizah ya kammala karatu daga Royal College of Surgeons a Ireland. Ta yi aiki a matsayin likita, ta ƙware a fannin ilimin ido, kuma ta yi aiki a ranar likita ta gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta bar a 1993. Ta shiga siyasa a shekarar 1998 bayan korar mijinta, ta jagoranci ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}} kuma ta kafa Jam'iyyar Adalci ta Kasa (PKN), daga baya Jam'iyyar Shari'a ta Jama'a (PKR), ta zama mace ta biyu da ta jagoranci jam'iyyar majalisa a Malaysia. Ta lashe kujerar Permatang Pauh a shekarar 1999, ta riƙe shi a shekara ta 2004, kuma ta ɗan yi watsi da ita a shekara ta 2008 don dawowar mijinta, amma ta ci gaba da jagorantar PKR yayin da ta girma ta zama ƙungiyar adawa.
Wan Azizah ta zama mace ta farko a Malaysia a matsayin shugaban adawa a watan Afrilu na shekara ta 2008, amma ta yi murabus daga baya a wannan shekarar don ba da damar mijinta ya gaji ta. A lokacin da take adawa, ta yi magana game da batutuwan kare hakkin dan adam, kuma ta kasance mai aiki a cikin muhawara ta cikin gida game da mafi girman Malay, shugabanci, da batutuwar ƙasa. Ta ci gaba da aikinta na siyasa, ta lashe Zaɓin Kajang a shekarar 2014 sannan daga baya ta sake dawo da Permatang Pauh a shekarar 2015. Ta lashe kujerar Pandan a shekarar 2018 kuma ta zama mataimakiyar Firayim Minista ta farko a Malaysia, yayin da take aiki a matsayin Ministan mata, iyali da ci gaban al'umma. Ta bar ofis a lokacin 2020–2022 Malaysian political crisis Rikicin siyasa na 2020 amma ta koma Dewan Rakyat a 2022 bayan ta lashe kujerar Bandar Tun Razak . Bayan nadin mijinta a matsayin Firayim Minista a wannan shekarar, ta zama matar Firayim Ministan.
== Rayuwa ta farko da ilimi ==
An haifi Wan Azizah a ranar 3 ga Disamba 1952 a Asibitin Mata da Yara na KK a Singapore. Mahaifinta Wan Ismail Wan Mahmood ne, kuma mahaifiyarta, Mariah Khamis, ta tashe ta tare da 'yan uwanta mata uku da ɗan'uwa ɗaya. Tana da zuriyar Peranakan na kasar Sin kuma an haife ta ne a matsayin Musulmi na Malay. Ta fara karatunta a St. Nicholas Convent School kafin ta ci gaba da karatun sakandare a Kwalejin Tunku Kurshiah. Ta ci gaba da karatun likitanci a Royal College of Surgeons a Ireland, inda ta sami lambar yabo ta zinare a cikin obstetrics da gynaecology.
Wan Azizah ta kafa aikin likita inda ta fara kula da mata, daga baya ta kware a ilimin ido.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> Ta yi aiki a matsayin likitan gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta yi murabus a 1993.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> A wannan shekarar, ta sauya daga aikinta na likita zuwa matsayi da ke da alaƙa da rayuwar siyasa, ta ɗauki matsayi na girmamawa, ta karɓi bakuncin manyan mutane, kuma ta zama mai kula da Majalisar Ciwon daji ta Kasa.<ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Suh |first=Sangwon |last2=Ranawana |first2=Arjuna |date=2000-01-07 |title=A Woman of Grace |url=http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050115010845/http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-date=2005-01-15 |access-date=2025-07-28 |website=Asiaweek}}</ref>
== Farkon aikin siyasa ==
Wan Azizah ta shiga siyasa a watan Satumbar 1998 bayan korar da kuma kama mijinta Anwar Ibrahim kan zargin sodomy da cin hanci da rashawa. Wannan taron ya jawo zargi na cikin gida da na duniya kuma ya kai ta ga zama jagora na ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}}. Ta kafa kungiyar Social Justice Movement, daga baya aka kira ta National Justice Party (PKN) a watan Afrilun 1999.<ref name=":5" /><ref name=":4">{{Cite book|last3=Keat Gin Ooi}}</ref> Ita ce mace ta biyu a Malaysia da ta jagoranci jam'iyyar siyasa kuma ta farko da ta yi hakan tare da wakilcin majalisa bayan ta lashe kujerar Permatang Pauh tare da mafi rinjaye 9,077.<ref name=":5">{{Cite web |last=Nurul Izzah Anwar |first= |date=2024-03-04 |title=Datuk Seri Dr Wan Azizah Wan Ismail: Dignity & Courage Under Fire |url=https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250218100944/https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-date=2025-02-18 |access-date=2025-07-28 |website=Voice of ASIA |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
Ta inganta gyare-gyare kuma ta yi ƙoƙari ta haɗa kan dakarun adawa don fuskantar Gwamnatin Mahathir, kodayake ba ta yi nasara ba wajen hana jam'iyyarsa samun rinjaye a Babban zaben 1999. Wan Azizah ya ki amincewa da ra'ayin hadin kan Malay a matsayin babban batun siyasa bayan zaben. Maimakon haka, ta yi jayayya cewa goyon bayan Malay ya koma ga 'yan adawa saboda rashin jin daɗi game da jagoranci, cin hanci da rashawa, zalunci na' yan sanda, rashin kula da tattalin arziki, da kuma shari'a da aka gani ba su da 'yancin kai.
A watan Agustan shekara ta 2003, PKN ta haɗu da Jam'iyyar Jama'ar Malaysia (PRM) don zama Jam'iyyar Adalci ta Jama'a (PKR), tare da Wan Azizah a matsayin shugaban kasa. Ta tsaya takara a babban zaben 2004 a kan tikitin sabuwar jam'iyyar kuma ta riƙe kujerar Permatang Pauh da kuri'u 590 kuma ta zama wakilin PKR a majalisar. [1] [3] A shekara ta 2007, Wan Azizah ta nuna shirye-shiryenta na barin shugabancin jam'iyyar lokacin da Anwar ya sanar da niyyarsa ta koma siyasa duk da cewa an hana shi bisa doka. [4][5] Ta kuma bar kujerar 'yan majalisa ta Permatang Pauh, ta ba da damar Anwar, wanda ke gudana a matsayin dan takarar PKR, ya lashe zaben. [1] [6] A karkashin ci gaba da jagorancinta, PKR ta lashe kujeru 31 a Babban zaben 2008, a lokacin da ta kare kujerarta ta Permatang Pauh tare da rinjaye na kuri'u 13,388. [2][7]
== Shugaba na 'yan adawa ==
A ranar 30 ga Afrilu 2008, Wan Azizah ta zama mace ta farko da ta rike mukamin Shugaban Jam'iyyar adawa.[undefined] An amince da matsayinta a lokacin tattaunawar hadin gwiwa ta Jam'iyyar Malaysian United Indigenous Party, karkashin jagorancin Mahathir Mohamad da Muhyiddin Yassin . Wannan sanarwa ta taimaka wajen ci gaba da jagorancin PKR a cikin 'yan adawa duk da rarrabuwar cikin gida da rashin tabbas game da maye gurbin.[2] A wannan shekarar, Wan Azizah ya aika da wasika ga Jakadan Myanmar yana nuna damuwa game da shawarar da gwamnatin soja ta yanke na ci gaba da raba gardama na kundin tsarin mulki duk da rikice-rikicen Cyclone Nargis da ke gudana. Ta gabatar da wani yunkuri da ke roƙon Kakakin Pandikar Amin Mulia da ya yi kira ga jinkirta zaben, don ba da fifiko ga kokarin agaji da kuma matsawa gwamnatin don ba da damar samun dama ga ma'aikatan agaji. Ta kuma yi kira ga Gwamnatin Malaysia da ta yi amfani da tasirin ta don ba da shawara don jinkiri, kodayake an ki amincewa da yunkurin ne saboda manufofin Malaysia na tsaka-tsaki da rashin tsoma baki.[3] Matsayinta a matsayin shugaban adawa ya ƙare a ranar 28 ga watan Agusta 2008, lokacin da ta yi murabus don buɗe hanyar mijinta, wanda ya gaji ta.[4][5][1]
A shekara ta 2010, Wan Azizah Wan Ismail ta yi kira ga kawar da mafi giRM Malay, tana mai da hankali kan yadda karamin ƙwararrun mutane ke amfani da shi kuma tana ba da shawara ga yara na Malaysia su girma a matsayin "Malay na Aminci. " <ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> A watan Yunin 2011, ta fuskanci karar cin zarafin RM200 miliyan da Hukumar Kula da Raya Kasa ta Tarayya (Felda) ta gabatar game da labaran a ''{{Lang|ms|Suara Keadilan}}'', tare da Babban Kotun ta yanke shawarar za a ji ta daban daga wata karar da ta shafi tsohon mataimakin minista Tan Kee Kwong. <ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref> A watan Afrilu na shekara ta 2012, ta bukaci Felda da ta dawo da kadada 306,000 (124,000 na ƙasar Sabah, tana jayayya cewa hukumar ta kasa bunkasa shi ga mazauna kuma ta canza shi zuwa gonakin man dabino masu fa'ida.<ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> A shekara ta 2013, ta tabbatar da cewa ba za ta tsaya takarar babban zabe ba, a maimakon haka ta mai da hankali kan yakin neman zabe na PKR da kuma shiga mata masu jefa kuri'a.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A cikin shekara ta 2014, Babban Kotun ta yanke hukunci a madadin Felda, ta kara lalacewar lalata Wan Azizah kuma an buƙaci wadanda ake tuhuma su biya daga RM70,000 zuwa RM2 miliyan.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> Daga baya a wannan shekarar, a ranar 9 ga watan Maris, PKR ta zabi Wan Azizah a matsayin dan takarar ta Zaɓin Kajang, kuma ta lashe kujerar a ranar 23 ga watan Maris tare da rinjaye na kuri'u 5,379.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref> A watan Agusta, ta sami goyon baya daga Jam'iyyar Musulunci ta Pan-Malaysian don jagorantar Selangor, wani yunkuri na 'yan adawa don kalubalantar hadin gwiwar da ke karkashin jagorancin UMNO, wanda ya fuskanci zargi game da shugabanci da manufofin kabilanci.
== Kyaututtuka da girmamawa ==
A shekara ta 2008, an ba Wan Azizah lambar yabo ta Order of the Defender of State, tana ɗauke da taken {{Lang|ms|[[Datuk Seri]]}}, a lokacin girmamawar jihar Penang don nuna godiya ga gudummawar da ta bayar ga aikin jama'a da jagoranci. Daga baya ta sami kyautar girmamawa daga Kwalejin Magunguna ta Malaysia a ranar 7 ga Yulin 2023, sannan ta sami digirin digirin digirgir na Falsafa a Kimiyya ta Siyasa da Jama'a daga Jami'ar Selangor a ranar 9 ga Satumba 2023.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> Har ila yau, tana da sabon orchid hybrid mai suna bayan ta, a lokacin ƙaddamar da Orkid Putrajaya 2023, a ranar 14 ga Disamba na wannan shekarar.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A ranar 26 ga Afrilu 2025, an ba ta lambar yabo ta Lifetime Achievement Award a cikin Ophthalmology ta Malaysian Society of Ophthalmiology saboda gudummawar da ta bayar ga kula da ido da ilimin likita.<ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> A ranar 14 ga watan Yunin 2025, Nazrin Shah na Perak ta ba ta lambar yabo ta Eminent Educator Award saboda rawar da ta taka wajen inganta ilimin likita da kuma shirin horar da Parallel Pathway a Malaysia.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haifaffun 1952]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
<references />
shd9qsq68incyetwaiouiv868aypyb4
825876
825875
2026-04-24T17:04:54Z
Pharouqenr
25549
825876
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Wan Azizah binti Wan Ismail''' (an haife shi a ranar 3 ga watan Disamba 1952) ta kasance [[Ɗan siyasa|yar siyasanr]] [[Maleshiya|Malaysia]] ce wadda ta yi aiki a matsayin matar Firayim Minista na Malaysia a matsayin matar [[Anwar Ibrahim]]. Ita ce memba na Jam'iyyar Adalci ta Jama'a, ita ce mace ta farko da ta yi aiki a matsayin mataimakiyar Firayim Minista ta [[Maleshiya|Malaysia]], matsayin da ta rike daga 2018 zuwa 2020.
An haife shi a Singapore, Wan Azizah ya kammala karatu daga Royal College of Surgeons a Ireland. Ta yi aiki a matsayin likita, ta ƙware a fannin ilimin ido, kuma ta yi aiki a ranar likita ta gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta bar a 1993. Ta shiga siyasa a shekarar 1998 bayan korar mijinta, ta jagoranci ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}} kuma ta kafa Jam'iyyar Adalci ta Kasa (PKN), daga baya Jam'iyyar Shari'a ta Jama'a (PKR), ta zama mace ta biyu da ta jagoranci jam'iyyar majalisa a Malaysia. Ta lashe kujerar Permatang Pauh a shekarar 1999, ta riƙe shi a shekara ta 2004, kuma ta ɗan yi watsi da ita a shekara ta 2008 don dawowar mijinta, amma ta ci gaba da jagorantar PKR yayin da ta girma ta zama ƙungiyar adawa.
Wan Azizah ta zama mace ta farko a Malaysia a matsayin shugaban adawa a watan Afrilu na shekara ta 2008, amma ta yi murabus daga baya a wannan shekarar don ba da damar mijinta ya gaji ta. A lokacin da take adawa, ta yi magana game da batutuwan kare hakkin dan adam, kuma ta kasance mai aiki a cikin muhawara ta cikin gida game da mafi girman Malay, shugabanci, da batutuwar ƙasa. Ta ci gaba da aikinta na siyasa, ta lashe Zaɓin Kajang a shekarar 2014 sannan daga baya ta sake dawo da Permatang Pauh a shekarar 2015. Ta lashe kujerar Pandan a shekarar 2018 kuma ta zama mataimakiyar Firayim Minista ta farko a Malaysia, yayin da take aiki a matsayin Ministan mata, iyali da ci gaban al'umma. Ta bar ofis a lokacin 2020–2022 Malaysian political crisis Rikicin siyasa na 2020 amma ta koma Dewan Rakyat a 2022 bayan ta lashe kujerar Bandar Tun Razak . Bayan nadin mijinta a matsayin Firayim Minista a wannan shekarar, ta zama matar Firayim Ministan.
== Rayuwa ta farko da ilimi ==
An haifi Wan Azizah a ranar 3 ga Disamba 1952 a Asibitin Mata da Yara na KK a Singapore. Mahaifinta Wan Ismail Wan Mahmood ne, kuma mahaifiyarta, Mariah Khamis, ta tashe ta tare da 'yan uwanta mata uku da ɗan'uwa ɗaya. Tana da zuriyar Peranakan na kasar Sin kuma an haife ta ne a matsayin Musulmi na Malay. Ta fara karatunta a St. Nicholas Convent School kafin ta ci gaba da karatun sakandare a Kwalejin Tunku Kurshiah. Ta ci gaba da karatun likitanci a Royal College of Surgeons a Ireland, inda ta sami lambar yabo ta zinare a cikin obstetrics da gynaecology.
Wan Azizah ta kafa aikin likita inda ta fara kula da mata, daga baya ta kware a ilimin ido.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> Ta yi aiki a matsayin likitan gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta yi murabus a 1993.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> A wannan shekarar, ta sauya daga aikinta na likita zuwa matsayi da ke da alaƙa da rayuwar siyasa, ta ɗauki matsayi na girmamawa, ta karɓi bakuncin manyan mutane, kuma ta zama mai kula da Majalisar Ciwon daji ta Kasa.<ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Suh |first=Sangwon |last2=Ranawana |first2=Arjuna |date=2000-01-07 |title=A Woman of Grace |url=http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050115010845/http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-date=2005-01-15 |access-date=2025-07-28 |website=Asiaweek}}</ref>
== Farkon aikin siyasa ==
Wan Azizah ta shiga siyasa a watan Satumbar 1998 bayan korar da kuma kama mijinta Anwar Ibrahim kan zargin sodomy da cin hanci da rashawa. Wannan taron ya jawo zargi na cikin gida da na duniya kuma ya kai ta ga zama jagora na ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}}. Ta kafa kungiyar Social Justice Movement, daga baya aka kira ta National Justice Party (PKN) a watan Afrilun 1999.<ref name=":5" /><ref name=":4">{{Cite book|last3=Keat Gin Ooi}}</ref> Ita ce mace ta biyu a Malaysia da ta jagoranci jam'iyyar siyasa kuma ta farko da ta yi hakan tare da wakilcin majalisa bayan ta lashe kujerar Permatang Pauh tare da mafi rinjaye 9,077.<ref name=":5">{{Cite web |last=Nurul Izzah Anwar |first= |date=2024-03-04 |title=Datuk Seri Dr Wan Azizah Wan Ismail: Dignity & Courage Under Fire |url=https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250218100944/https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-date=2025-02-18 |access-date=2025-07-28 |website=Voice of ASIA |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
Ta inganta gyare-gyare kuma ta yi ƙoƙari ta haɗa kan dakarun adawa don fuskantar Gwamnatin Mahathir, kodayake ba ta yi nasara ba wajen hana jam'iyyarsa samun rinjaye a Babban zaben 1999. Wan Azizah ya ki amincewa da ra'ayin hadin kan Malay a matsayin babban batun siyasa bayan zaben. Maimakon haka, ta yi jayayya cewa goyon bayan Malay ya koma ga 'yan adawa saboda rashin jin daɗi game da jagoranci, cin hanci da rashawa, zalunci na' yan sanda, rashin kula da tattalin arziki, da kuma shari'a da aka gani ba su da 'yancin kai.
A watan Agustan shekara ta 2003, PKN ta haɗu da Jam'iyyar Jama'ar Malaysia (PRM) don zama Jam'iyyar Adalci ta Jama'a (PKR), tare da Wan Azizah a matsayin shugaban kasa. Ta tsaya takara a babban zaben 2004 a kan tikitin sabuwar jam'iyyar kuma ta riƙe kujerar Permatang Pauh da kuri'u 590 kuma ta zama wakilin PKR a majalisar. A shekara ta 2007, Wan Azizah ta nuna shirye-shiryenta na barin shugabancin jam'iyyar lokacin da Anwar ya sanar da niyyarsa ta koma siyasa duk da cewa an hana shi bisa doka. [4][5] Ta kuma bar kujerar 'yan majalisa ta Permatang Pauh, ta ba da damar Anwar, wanda ke gudana a matsayin dan takarar PKR, ya lashe zaben. [1] [6] A karkashin ci gaba da jagorancinta, PKR ta lashe kujeru 31 a Babban zaben 2008, a lokacin da ta kare kujerarta ta Permatang Pauh tare da rinjaye na kuri'u 13,388. [2][7]
== Shugaba na 'yan adawa ==
A ranar 30 ga Afrilu 2008, Wan Azizah ta zama mace ta farko da ta rike mukamin Shugaban Jam'iyyar adawa.[undefined] An amince da matsayinta a lokacin tattaunawar hadin gwiwa ta Jam'iyyar Malaysian United Indigenous Party, karkashin jagorancin Mahathir Mohamad da Muhyiddin Yassin . Wannan sanarwa ta taimaka wajen ci gaba da jagorancin PKR a cikin 'yan adawa duk da rarrabuwar cikin gida da rashin tabbas game da maye gurbin.[2] A wannan shekarar, Wan Azizah ya aika da wasika ga Jakadan Myanmar yana nuna damuwa game da shawarar da gwamnatin soja ta yanke na ci gaba da raba gardama na kundin tsarin mulki duk da rikice-rikicen Cyclone Nargis da ke gudana. Ta gabatar da wani yunkuri da ke roƙon Kakakin Pandikar Amin Mulia da ya yi kira ga jinkirta zaben, don ba da fifiko ga kokarin agaji da kuma matsawa gwamnatin don ba da damar samun dama ga ma'aikatan agaji. Ta kuma yi kira ga Gwamnatin Malaysia da ta yi amfani da tasirin ta don ba da shawara don jinkiri, kodayake an ki amincewa da yunkurin ne saboda manufofin Malaysia na tsaka-tsaki da rashin tsoma baki.[3] Matsayinta a matsayin shugaban adawa ya ƙare a ranar 28 ga watan Agusta 2008, lokacin da ta yi murabus don buɗe hanyar mijinta, wanda ya gaji ta.[4][5][1]
A shekara ta 2010, Wan Azizah Wan Ismail ta yi kira ga kawar da mafi giRM Malay, tana mai da hankali kan yadda karamin ƙwararrun mutane ke amfani da shi kuma tana ba da shawara ga yara na Malaysia su girma a matsayin "Malay na Aminci. " <ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> A watan Yunin 2011, ta fuskanci karar cin zarafin RM200 miliyan da Hukumar Kula da Raya Kasa ta Tarayya (Felda) ta gabatar game da labaran a ''{{Lang|ms|Suara Keadilan}}'', tare da Babban Kotun ta yanke shawarar za a ji ta daban daga wata karar da ta shafi tsohon mataimakin minista Tan Kee Kwong. <ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref> A watan Afrilu na shekara ta 2012, ta bukaci Felda da ta dawo da kadada 306,000 (124,000 na ƙasar Sabah, tana jayayya cewa hukumar ta kasa bunkasa shi ga mazauna kuma ta canza shi zuwa gonakin man dabino masu fa'ida.<ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> A shekara ta 2013, ta tabbatar da cewa ba za ta tsaya takarar babban zabe ba, a maimakon haka ta mai da hankali kan yakin neman zabe na PKR da kuma shiga mata masu jefa kuri'a.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A cikin shekara ta 2014, Babban Kotun ta yanke hukunci a madadin Felda, ta kara lalacewar lalata Wan Azizah kuma an buƙaci wadanda ake tuhuma su biya daga RM70,000 zuwa RM2 miliyan.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> Daga baya a wannan shekarar, a ranar 9 ga watan Maris, PKR ta zabi Wan Azizah a matsayin dan takarar ta Zaɓin Kajang, kuma ta lashe kujerar a ranar 23 ga watan Maris tare da rinjaye na kuri'u 5,379.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref> A watan Agusta, ta sami goyon baya daga Jam'iyyar Musulunci ta Pan-Malaysian don jagorantar Selangor, wani yunkuri na 'yan adawa don kalubalantar hadin gwiwar da ke karkashin jagorancin UMNO, wanda ya fuskanci zargi game da shugabanci da manufofin kabilanci.
== Kyaututtuka da girmamawa ==
A shekara ta 2008, an ba Wan Azizah lambar yabo ta Order of the Defender of State, tana ɗauke da taken {{Lang|ms|[[Datuk Seri]]}}, a lokacin girmamawar jihar Penang don nuna godiya ga gudummawar da ta bayar ga aikin jama'a da jagoranci. Daga baya ta sami kyautar girmamawa daga Kwalejin Magunguna ta Malaysia a ranar 7 ga Yulin 2023, sannan ta sami digirin digirin digirgir na Falsafa a Kimiyya ta Siyasa da Jama'a daga Jami'ar Selangor a ranar 9 ga Satumba 2023.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> Har ila yau, tana da sabon orchid hybrid mai suna bayan ta, a lokacin ƙaddamar da Orkid Putrajaya 2023, a ranar 14 ga Disamba na wannan shekarar.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A ranar 26 ga Afrilu 2025, an ba ta lambar yabo ta Lifetime Achievement Award a cikin Ophthalmology ta Malaysian Society of Ophthalmiology saboda gudummawar da ta bayar ga kula da ido da ilimin likita.<ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> A ranar 14 ga watan Yunin 2025, Nazrin Shah na Perak ta ba ta lambar yabo ta Eminent Educator Award saboda rawar da ta taka wajen inganta ilimin likita da kuma shirin horar da Parallel Pathway a Malaysia.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haifaffun 1952]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
<references />
aj7e89gb5yg7l8m7wa4x4mkcmg2c3xk
825877
825876
2026-04-24T17:05:13Z
Pharouqenr
25549
825877
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Wan Azizah binti Wan Ismail''' (an haife shi a ranar 3 ga watan Disamba 1952) ta kasance [[Ɗan siyasa|yar siyasanr]] [[Maleshiya|Malaysia]] ce wadda ta yi aiki a matsayin matar Firayim Minista na Malaysia a matsayin matar [[Anwar Ibrahim]]. Ita ce memba na Jam'iyyar Adalci ta Jama'a, ita ce mace ta farko da ta yi aiki a matsayin mataimakiyar Firayim Minista ta [[Maleshiya|Malaysia]], matsayin da ta rike daga 2018 zuwa 2020.
An haife shi a Singapore, Wan Azizah ya kammala karatu daga Royal College of Surgeons a Ireland. Ta yi aiki a matsayin likita, ta ƙware a fannin ilimin ido, kuma ta yi aiki a ranar likita ta gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta bar a 1993. Ta shiga siyasa a shekarar 1998 bayan korar mijinta, ta jagoranci ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}} kuma ta kafa Jam'iyyar Adalci ta Kasa (PKN), daga baya Jam'iyyar Shari'a ta Jama'a (PKR), ta zama mace ta biyu da ta jagoranci jam'iyyar majalisa a Malaysia. Ta lashe kujerar Permatang Pauh a shekarar 1999, ta riƙe shi a shekara ta 2004, kuma ta ɗan yi watsi da ita a shekara ta 2008 don dawowar mijinta, amma ta ci gaba da jagorantar PKR yayin da ta girma ta zama ƙungiyar adawa.
Wan Azizah ta zama mace ta farko a Malaysia a matsayin shugaban adawa a watan Afrilu na shekara ta 2008, amma ta yi murabus daga baya a wannan shekarar don ba da damar mijinta ya gaji ta. A lokacin da take adawa, ta yi magana game da batutuwan kare hakkin dan adam, kuma ta kasance mai aiki a cikin muhawara ta cikin gida game da mafi girman Malay, shugabanci, da batutuwar ƙasa. Ta ci gaba da aikinta na siyasa, ta lashe Zaɓin Kajang a shekarar 2014 sannan daga baya ta sake dawo da Permatang Pauh a shekarar 2015. Ta lashe kujerar Pandan a shekarar 2018 kuma ta zama mataimakiyar Firayim Minista ta farko a Malaysia, yayin da take aiki a matsayin Ministan mata, iyali da ci gaban al'umma. Ta bar ofis a lokacin 2020–2022 Malaysian political crisis Rikicin siyasa na 2020 amma ta koma Dewan Rakyat a 2022 bayan ta lashe kujerar Bandar Tun Razak . Bayan nadin mijinta a matsayin Firayim Minista a wannan shekarar, ta zama matar Firayim Ministan.
== Rayuwa ta farko da ilimi ==
An haifi Wan Azizah a ranar 3 ga Disamba 1952 a Asibitin Mata da Yara na KK a Singapore. Mahaifinta Wan Ismail Wan Mahmood ne, kuma mahaifiyarta, Mariah Khamis, ta tashe ta tare da 'yan uwanta mata uku da ɗan'uwa ɗaya. Tana da zuriyar Peranakan na kasar Sin kuma an haife ta ne a matsayin Musulmi na Malay. Ta fara karatunta a St. Nicholas Convent School kafin ta ci gaba da karatun sakandare a Kwalejin Tunku Kurshiah. Ta ci gaba da karatun likitanci a Royal College of Surgeons a Ireland, inda ta sami lambar yabo ta zinare a cikin obstetrics da gynaecology.
Wan Azizah ta kafa aikin likita inda ta fara kula da mata, daga baya ta kware a ilimin ido.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> Ta yi aiki a matsayin likitan gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta yi murabus a 1993.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> A wannan shekarar, ta sauya daga aikinta na likita zuwa matsayi da ke da alaƙa da rayuwar siyasa, ta ɗauki matsayi na girmamawa, ta karɓi bakuncin manyan mutane, kuma ta zama mai kula da Majalisar Ciwon daji ta Kasa.<ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Suh |first=Sangwon |last2=Ranawana |first2=Arjuna |date=2000-01-07 |title=A Woman of Grace |url=http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050115010845/http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-date=2005-01-15 |access-date=2025-07-28 |website=Asiaweek}}</ref>
== Farkon aikin siyasa ==
Wan Azizah ta shiga siyasa a watan Satumbar 1998 bayan korar da kuma kama mijinta Anwar Ibrahim kan zargin sodomy da cin hanci da rashawa. Wannan taron ya jawo zargi na cikin gida da na duniya kuma ya kai ta ga zama jagora na ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}}. Ta kafa kungiyar Social Justice Movement, daga baya aka kira ta National Justice Party (PKN) a watan Afrilun 1999.<ref name=":5" /><ref name=":4">{{Cite book|last3=Keat Gin Ooi}}</ref> Ita ce mace ta biyu a Malaysia da ta jagoranci jam'iyyar siyasa kuma ta farko da ta yi hakan tare da wakilcin majalisa bayan ta lashe kujerar Permatang Pauh tare da mafi rinjaye 9,077.<ref name=":5">{{Cite web |last=Nurul Izzah Anwar |first= |date=2024-03-04 |title=Datuk Seri Dr Wan Azizah Wan Ismail: Dignity & Courage Under Fire |url=https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250218100944/https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-date=2025-02-18 |access-date=2025-07-28 |website=Voice of ASIA |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
Ta inganta gyare-gyare kuma ta yi ƙoƙari ta haɗa kan dakarun adawa don fuskantar Gwamnatin Mahathir, kodayake ba ta yi nasara ba wajen hana jam'iyyarsa samun rinjaye a Babban zaben 1999. Wan Azizah ya ki amincewa da ra'ayin hadin kan Malay a matsayin babban batun siyasa bayan zaben. Maimakon haka, ta yi jayayya cewa goyon bayan Malay ya koma ga 'yan adawa saboda rashin jin daɗi game da jagoranci, cin hanci da rashawa, zalunci na' yan sanda, rashin kula da tattalin arziki, da kuma shari'a da aka gani ba su da 'yancin kai.
A watan Agustan shekara ta 2003, PKN ta haɗu da Jam'iyyar Jama'ar Malaysia (PRM) don zama Jam'iyyar Adalci ta Jama'a (PKR), tare da Wan Azizah a matsayin shugaban kasa. Ta tsaya takara a babban zaben 2004 a kan tikitin sabuwar jam'iyyar kuma ta riƙe kujerar Permatang Pauh da kuri'u 590 kuma ta zama wakilin PKR a majalisar. A shekara ta 2007, Wan Azizah ta nuna shirye-shiryenta na barin shugabancin jam'iyyar lokacin da Anwar ya sanar da niyyarsa ta koma siyasa duk da cewa an hana shi bisa doka. Ta kuma bar kujerar 'yan majalisa ta Permatang Pauh, ta ba da damar Anwar, wanda ke gudana a matsayin dan takarar PKR, ya lashe zaben. [1] [6] A karkashin ci gaba da jagorancinta, PKR ta lashe kujeru 31 a Babban zaben 2008, a lokacin da ta kare kujerarta ta Permatang Pauh tare da rinjaye na kuri'u 13,388. [2][7]
== Shugaba na 'yan adawa ==
A ranar 30 ga Afrilu 2008, Wan Azizah ta zama mace ta farko da ta rike mukamin Shugaban Jam'iyyar adawa.[undefined] An amince da matsayinta a lokacin tattaunawar hadin gwiwa ta Jam'iyyar Malaysian United Indigenous Party, karkashin jagorancin Mahathir Mohamad da Muhyiddin Yassin . Wannan sanarwa ta taimaka wajen ci gaba da jagorancin PKR a cikin 'yan adawa duk da rarrabuwar cikin gida da rashin tabbas game da maye gurbin.[2] A wannan shekarar, Wan Azizah ya aika da wasika ga Jakadan Myanmar yana nuna damuwa game da shawarar da gwamnatin soja ta yanke na ci gaba da raba gardama na kundin tsarin mulki duk da rikice-rikicen Cyclone Nargis da ke gudana. Ta gabatar da wani yunkuri da ke roƙon Kakakin Pandikar Amin Mulia da ya yi kira ga jinkirta zaben, don ba da fifiko ga kokarin agaji da kuma matsawa gwamnatin don ba da damar samun dama ga ma'aikatan agaji. Ta kuma yi kira ga Gwamnatin Malaysia da ta yi amfani da tasirin ta don ba da shawara don jinkiri, kodayake an ki amincewa da yunkurin ne saboda manufofin Malaysia na tsaka-tsaki da rashin tsoma baki.[3] Matsayinta a matsayin shugaban adawa ya ƙare a ranar 28 ga watan Agusta 2008, lokacin da ta yi murabus don buɗe hanyar mijinta, wanda ya gaji ta.[4][5][1]
A shekara ta 2010, Wan Azizah Wan Ismail ta yi kira ga kawar da mafi giRM Malay, tana mai da hankali kan yadda karamin ƙwararrun mutane ke amfani da shi kuma tana ba da shawara ga yara na Malaysia su girma a matsayin "Malay na Aminci. " <ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> A watan Yunin 2011, ta fuskanci karar cin zarafin RM200 miliyan da Hukumar Kula da Raya Kasa ta Tarayya (Felda) ta gabatar game da labaran a ''{{Lang|ms|Suara Keadilan}}'', tare da Babban Kotun ta yanke shawarar za a ji ta daban daga wata karar da ta shafi tsohon mataimakin minista Tan Kee Kwong. <ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref> A watan Afrilu na shekara ta 2012, ta bukaci Felda da ta dawo da kadada 306,000 (124,000 na ƙasar Sabah, tana jayayya cewa hukumar ta kasa bunkasa shi ga mazauna kuma ta canza shi zuwa gonakin man dabino masu fa'ida.<ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> A shekara ta 2013, ta tabbatar da cewa ba za ta tsaya takarar babban zabe ba, a maimakon haka ta mai da hankali kan yakin neman zabe na PKR da kuma shiga mata masu jefa kuri'a.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A cikin shekara ta 2014, Babban Kotun ta yanke hukunci a madadin Felda, ta kara lalacewar lalata Wan Azizah kuma an buƙaci wadanda ake tuhuma su biya daga RM70,000 zuwa RM2 miliyan.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> Daga baya a wannan shekarar, a ranar 9 ga watan Maris, PKR ta zabi Wan Azizah a matsayin dan takarar ta Zaɓin Kajang, kuma ta lashe kujerar a ranar 23 ga watan Maris tare da rinjaye na kuri'u 5,379.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref> A watan Agusta, ta sami goyon baya daga Jam'iyyar Musulunci ta Pan-Malaysian don jagorantar Selangor, wani yunkuri na 'yan adawa don kalubalantar hadin gwiwar da ke karkashin jagorancin UMNO, wanda ya fuskanci zargi game da shugabanci da manufofin kabilanci.
== Kyaututtuka da girmamawa ==
A shekara ta 2008, an ba Wan Azizah lambar yabo ta Order of the Defender of State, tana ɗauke da taken {{Lang|ms|[[Datuk Seri]]}}, a lokacin girmamawar jihar Penang don nuna godiya ga gudummawar da ta bayar ga aikin jama'a da jagoranci. Daga baya ta sami kyautar girmamawa daga Kwalejin Magunguna ta Malaysia a ranar 7 ga Yulin 2023, sannan ta sami digirin digirin digirgir na Falsafa a Kimiyya ta Siyasa da Jama'a daga Jami'ar Selangor a ranar 9 ga Satumba 2023.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> Har ila yau, tana da sabon orchid hybrid mai suna bayan ta, a lokacin ƙaddamar da Orkid Putrajaya 2023, a ranar 14 ga Disamba na wannan shekarar.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A ranar 26 ga Afrilu 2025, an ba ta lambar yabo ta Lifetime Achievement Award a cikin Ophthalmology ta Malaysian Society of Ophthalmiology saboda gudummawar da ta bayar ga kula da ido da ilimin likita.<ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> A ranar 14 ga watan Yunin 2025, Nazrin Shah na Perak ta ba ta lambar yabo ta Eminent Educator Award saboda rawar da ta taka wajen inganta ilimin likita da kuma shirin horar da Parallel Pathway a Malaysia.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haifaffun 1952]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
<references />
fa62aj89vr2sky6ueq4otyyyn4w3a9z
825878
825877
2026-04-24T17:05:44Z
Pharouqenr
25549
825878
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Wan Azizah binti Wan Ismail''' (an haife shi a ranar 3 ga watan Disamba 1952) ta kasance [[Ɗan siyasa|yar siyasanr]] [[Maleshiya|Malaysia]] ce wadda ta yi aiki a matsayin matar Firayim Minista na Malaysia a matsayin matar [[Anwar Ibrahim]]. Ita ce memba na Jam'iyyar Adalci ta Jama'a, ita ce mace ta farko da ta yi aiki a matsayin mataimakiyar Firayim Minista ta [[Maleshiya|Malaysia]], matsayin da ta rike daga 2018 zuwa 2020.
An haife shi a Singapore, Wan Azizah ya kammala karatu daga Royal College of Surgeons a Ireland. Ta yi aiki a matsayin likita, ta ƙware a fannin ilimin ido, kuma ta yi aiki a ranar likita ta gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta bar a 1993. Ta shiga siyasa a shekarar 1998 bayan korar mijinta, ta jagoranci ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}} kuma ta kafa Jam'iyyar Adalci ta Kasa (PKN), daga baya Jam'iyyar Shari'a ta Jama'a (PKR), ta zama mace ta biyu da ta jagoranci jam'iyyar majalisa a Malaysia. Ta lashe kujerar Permatang Pauh a shekarar 1999, ta riƙe shi a shekara ta 2004, kuma ta ɗan yi watsi da ita a shekara ta 2008 don dawowar mijinta, amma ta ci gaba da jagorantar PKR yayin da ta girma ta zama ƙungiyar adawa.
Wan Azizah ta zama mace ta farko a Malaysia a matsayin shugaban adawa a watan Afrilu na shekara ta 2008, amma ta yi murabus daga baya a wannan shekarar don ba da damar mijinta ya gaji ta. A lokacin da take adawa, ta yi magana game da batutuwan kare hakkin dan adam, kuma ta kasance mai aiki a cikin muhawara ta cikin gida game da mafi girman Malay, shugabanci, da batutuwar ƙasa. Ta ci gaba da aikinta na siyasa, ta lashe Zaɓin Kajang a shekarar 2014 sannan daga baya ta sake dawo da Permatang Pauh a shekarar 2015. Ta lashe kujerar Pandan a shekarar 2018 kuma ta zama mataimakiyar Firayim Minista ta farko a Malaysia, yayin da take aiki a matsayin Ministan mata, iyali da ci gaban al'umma. Ta bar ofis a lokacin 2020–2022 Malaysian political crisis Rikicin siyasa na 2020 amma ta koma Dewan Rakyat a 2022 bayan ta lashe kujerar Bandar Tun Razak . Bayan nadin mijinta a matsayin Firayim Minista a wannan shekarar, ta zama matar Firayim Ministan.
== Rayuwa ta farko da ilimi ==
An haifi Wan Azizah a ranar 3 ga Disamba 1952 a Asibitin Mata da Yara na KK a Singapore. Mahaifinta Wan Ismail Wan Mahmood ne, kuma mahaifiyarta, Mariah Khamis, ta tashe ta tare da 'yan uwanta mata uku da ɗan'uwa ɗaya. Tana da zuriyar Peranakan na kasar Sin kuma an haife ta ne a matsayin Musulmi na Malay. Ta fara karatunta a St. Nicholas Convent School kafin ta ci gaba da karatun sakandare a Kwalejin Tunku Kurshiah. Ta ci gaba da karatun likitanci a Royal College of Surgeons a Ireland, inda ta sami lambar yabo ta zinare a cikin obstetrics da gynaecology.
Wan Azizah ta kafa aikin likita inda ta fara kula da mata, daga baya ta kware a ilimin ido.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> Ta yi aiki a matsayin likitan gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta yi murabus a 1993.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> A wannan shekarar, ta sauya daga aikinta na likita zuwa matsayi da ke da alaƙa da rayuwar siyasa, ta ɗauki matsayi na girmamawa, ta karɓi bakuncin manyan mutane, kuma ta zama mai kula da Majalisar Ciwon daji ta Kasa.<ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Suh |first=Sangwon |last2=Ranawana |first2=Arjuna |date=2000-01-07 |title=A Woman of Grace |url=http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050115010845/http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-date=2005-01-15 |access-date=2025-07-28 |website=Asiaweek}}</ref>
== Farkon aikin siyasa ==
Wan Azizah ta shiga siyasa a watan Satumbar 1998 bayan korar da kuma kama mijinta Anwar Ibrahim kan zargin sodomy da cin hanci da rashawa. Wannan taron ya jawo zargi na cikin gida da na duniya kuma ya kai ta ga zama jagora na ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}}. Ta kafa kungiyar Social Justice Movement, daga baya aka kira ta National Justice Party (PKN) a watan Afrilun 1999.<ref name=":5" /><ref name=":4">{{Cite book|last3=Keat Gin Ooi}}</ref> Ita ce mace ta biyu a Malaysia da ta jagoranci jam'iyyar siyasa kuma ta farko da ta yi hakan tare da wakilcin majalisa bayan ta lashe kujerar Permatang Pauh tare da mafi rinjaye 9,077.<ref name=":5">{{Cite web |last=Nurul Izzah Anwar |first= |date=2024-03-04 |title=Datuk Seri Dr Wan Azizah Wan Ismail: Dignity & Courage Under Fire |url=https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250218100944/https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-date=2025-02-18 |access-date=2025-07-28 |website=Voice of ASIA |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
Ta inganta gyare-gyare kuma ta yi ƙoƙari ta haɗa kan dakarun adawa don fuskantar Gwamnatin Mahathir, kodayake ba ta yi nasara ba wajen hana jam'iyyarsa samun rinjaye a Babban zaben 1999. Wan Azizah ya ki amincewa da ra'ayin hadin kan Malay a matsayin babban batun siyasa bayan zaben. Maimakon haka, ta yi jayayya cewa goyon bayan Malay ya koma ga 'yan adawa saboda rashin jin daɗi game da jagoranci, cin hanci da rashawa, zalunci na' yan sanda, rashin kula da tattalin arziki, da kuma shari'a da aka gani ba su da 'yancin kai.
A watan Agustan shekara ta 2003, PKN ta haɗu da Jam'iyyar Jama'ar Malaysia (PRM) don zama Jam'iyyar Adalci ta Jama'a (PKR), tare da Wan Azizah a matsayin shugaban kasa. Ta tsaya takara a babban zaben 2004 a kan tikitin sabuwar jam'iyyar kuma ta riƙe kujerar Permatang Pauh da kuri'u 590 kuma ta zama wakilin PKR a majalisar. A shekara ta 2007, Wan Azizah ta nuna shirye-shiryenta na barin shugabancin jam'iyyar lokacin da Anwar ya sanar da niyyarsa ta koma siyasa duk da cewa an hana shi bisa doka. Ta kuma bar kujerar 'yan majalisa ta Permatang Pauh, ta ba da damar Anwar, wanda ke gudana a matsayin dan takarar PKR, ya lashe zaben. [1] [6] A karkashin ci gaba da jagorancinta, PKR ta lashe kujeru 31 a Babban zaben 2008, a lokacin da ta kare kujerarta ta Permatang Pauh tare da rinjaye na kuri'u 13,388.
== Shugaba na 'yan adawa ==
A ranar 30 ga Afrilu 2008, Wan Azizah ta zama mace ta farko da ta rike mukamin Shugaban Jam'iyyar adawa.[undefined] An amince da matsayinta a lokacin tattaunawar hadin gwiwa ta Jam'iyyar Malaysian United Indigenous Party, karkashin jagorancin Mahathir Mohamad da Muhyiddin Yassin . Wannan sanarwa ta taimaka wajen ci gaba da jagorancin PKR a cikin 'yan adawa duk da rarrabuwar cikin gida da rashin tabbas game da maye gurbin.[2] A wannan shekarar, Wan Azizah ya aika da wasika ga Jakadan Myanmar yana nuna damuwa game da shawarar da gwamnatin soja ta yanke na ci gaba da raba gardama na kundin tsarin mulki duk da rikice-rikicen Cyclone Nargis da ke gudana. Ta gabatar da wani yunkuri da ke roƙon Kakakin Pandikar Amin Mulia da ya yi kira ga jinkirta zaben, don ba da fifiko ga kokarin agaji da kuma matsawa gwamnatin don ba da damar samun dama ga ma'aikatan agaji. Ta kuma yi kira ga Gwamnatin Malaysia da ta yi amfani da tasirin ta don ba da shawara don jinkiri, kodayake an ki amincewa da yunkurin ne saboda manufofin Malaysia na tsaka-tsaki da rashin tsoma baki.[3] Matsayinta a matsayin shugaban adawa ya ƙare a ranar 28 ga watan Agusta 2008, lokacin da ta yi murabus don buɗe hanyar mijinta, wanda ya gaji ta.[4][5][1]
A shekara ta 2010, Wan Azizah Wan Ismail ta yi kira ga kawar da mafi giRM Malay, tana mai da hankali kan yadda karamin ƙwararrun mutane ke amfani da shi kuma tana ba da shawara ga yara na Malaysia su girma a matsayin "Malay na Aminci. " <ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> A watan Yunin 2011, ta fuskanci karar cin zarafin RM200 miliyan da Hukumar Kula da Raya Kasa ta Tarayya (Felda) ta gabatar game da labaran a ''{{Lang|ms|Suara Keadilan}}'', tare da Babban Kotun ta yanke shawarar za a ji ta daban daga wata karar da ta shafi tsohon mataimakin minista Tan Kee Kwong. <ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref> A watan Afrilu na shekara ta 2012, ta bukaci Felda da ta dawo da kadada 306,000 (124,000 na ƙasar Sabah, tana jayayya cewa hukumar ta kasa bunkasa shi ga mazauna kuma ta canza shi zuwa gonakin man dabino masu fa'ida.<ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> A shekara ta 2013, ta tabbatar da cewa ba za ta tsaya takarar babban zabe ba, a maimakon haka ta mai da hankali kan yakin neman zabe na PKR da kuma shiga mata masu jefa kuri'a.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A cikin shekara ta 2014, Babban Kotun ta yanke hukunci a madadin Felda, ta kara lalacewar lalata Wan Azizah kuma an buƙaci wadanda ake tuhuma su biya daga RM70,000 zuwa RM2 miliyan.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> Daga baya a wannan shekarar, a ranar 9 ga watan Maris, PKR ta zabi Wan Azizah a matsayin dan takarar ta Zaɓin Kajang, kuma ta lashe kujerar a ranar 23 ga watan Maris tare da rinjaye na kuri'u 5,379.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref> A watan Agusta, ta sami goyon baya daga Jam'iyyar Musulunci ta Pan-Malaysian don jagorantar Selangor, wani yunkuri na 'yan adawa don kalubalantar hadin gwiwar da ke karkashin jagorancin UMNO, wanda ya fuskanci zargi game da shugabanci da manufofin kabilanci.
== Kyaututtuka da girmamawa ==
A shekara ta 2008, an ba Wan Azizah lambar yabo ta Order of the Defender of State, tana ɗauke da taken {{Lang|ms|[[Datuk Seri]]}}, a lokacin girmamawar jihar Penang don nuna godiya ga gudummawar da ta bayar ga aikin jama'a da jagoranci. Daga baya ta sami kyautar girmamawa daga Kwalejin Magunguna ta Malaysia a ranar 7 ga Yulin 2023, sannan ta sami digirin digirin digirgir na Falsafa a Kimiyya ta Siyasa da Jama'a daga Jami'ar Selangor a ranar 9 ga Satumba 2023.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> Har ila yau, tana da sabon orchid hybrid mai suna bayan ta, a lokacin ƙaddamar da Orkid Putrajaya 2023, a ranar 14 ga Disamba na wannan shekarar.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A ranar 26 ga Afrilu 2025, an ba ta lambar yabo ta Lifetime Achievement Award a cikin Ophthalmology ta Malaysian Society of Ophthalmiology saboda gudummawar da ta bayar ga kula da ido da ilimin likita.<ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> A ranar 14 ga watan Yunin 2025, Nazrin Shah na Perak ta ba ta lambar yabo ta Eminent Educator Award saboda rawar da ta taka wajen inganta ilimin likita da kuma shirin horar da Parallel Pathway a Malaysia.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haifaffun 1952]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
<references />
4tfa126ej6le0nku3qcncku54mgo7c0
825879
825878
2026-04-24T17:06:16Z
Pharouqenr
25549
825879
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Wan Azizah binti Wan Ismail''' (an haife shi a ranar 3 ga watan Disamba 1952) ta kasance [[Ɗan siyasa|yar siyasanr]] [[Maleshiya|Malaysia]] ce wadda ta yi aiki a matsayin matar Firayim Minista na Malaysia a matsayin matar [[Anwar Ibrahim]]. Ita ce memba na Jam'iyyar Adalci ta Jama'a, ita ce mace ta farko da ta yi aiki a matsayin mataimakiyar Firayim Minista ta [[Maleshiya|Malaysia]], matsayin da ta rike daga 2018 zuwa 2020.
An haife shi a Singapore, Wan Azizah ya kammala karatu daga Royal College of Surgeons a Ireland. Ta yi aiki a matsayin likita, ta ƙware a fannin ilimin ido, kuma ta yi aiki a ranar likita ta gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta bar a 1993. Ta shiga siyasa a shekarar 1998 bayan korar mijinta, ta jagoranci ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}} kuma ta kafa Jam'iyyar Adalci ta Kasa (PKN), daga baya Jam'iyyar Shari'a ta Jama'a (PKR), ta zama mace ta biyu da ta jagoranci jam'iyyar majalisa a Malaysia. Ta lashe kujerar Permatang Pauh a shekarar 1999, ta riƙe shi a shekara ta 2004, kuma ta ɗan yi watsi da ita a shekara ta 2008 don dawowar mijinta, amma ta ci gaba da jagorantar PKR yayin da ta girma ta zama ƙungiyar adawa.
Wan Azizah ta zama mace ta farko a Malaysia a matsayin shugaban adawa a watan Afrilu na shekara ta 2008, amma ta yi murabus daga baya a wannan shekarar don ba da damar mijinta ya gaji ta. A lokacin da take adawa, ta yi magana game da batutuwan kare hakkin dan adam, kuma ta kasance mai aiki a cikin muhawara ta cikin gida game da mafi girman Malay, shugabanci, da batutuwar ƙasa. Ta ci gaba da aikinta na siyasa, ta lashe Zaɓin Kajang a shekarar 2014 sannan daga baya ta sake dawo da Permatang Pauh a shekarar 2015. Ta lashe kujerar Pandan a shekarar 2018 kuma ta zama mataimakiyar Firayim Minista ta farko a Malaysia, yayin da take aiki a matsayin Ministan mata, iyali da ci gaban al'umma. Ta bar ofis a lokacin 2020–2022 Malaysian political crisis Rikicin siyasa na 2020 amma ta koma Dewan Rakyat a 2022 bayan ta lashe kujerar Bandar Tun Razak . Bayan nadin mijinta a matsayin Firayim Minista a wannan shekarar, ta zama matar Firayim Ministan.
== Rayuwa ta farko da ilimi ==
An haifi Wan Azizah a ranar 3 ga Disamba 1952 a Asibitin Mata da Yara na KK a Singapore. Mahaifinta Wan Ismail Wan Mahmood ne, kuma mahaifiyarta, Mariah Khamis, ta tashe ta tare da 'yan uwanta mata uku da ɗan'uwa ɗaya. Tana da zuriyar Peranakan na kasar Sin kuma an haife ta ne a matsayin Musulmi na Malay. Ta fara karatunta a St. Nicholas Convent School kafin ta ci gaba da karatun sakandare a Kwalejin Tunku Kurshiah. Ta ci gaba da karatun likitanci a Royal College of Surgeons a Ireland, inda ta sami lambar yabo ta zinare a cikin obstetrics da gynaecology.
Wan Azizah ta kafa aikin likita inda ta fara kula da mata, daga baya ta kware a ilimin ido.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> Ta yi aiki a matsayin likitan gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta yi murabus a 1993.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> A wannan shekarar, ta sauya daga aikinta na likita zuwa matsayi da ke da alaƙa da rayuwar siyasa, ta ɗauki matsayi na girmamawa, ta karɓi bakuncin manyan mutane, kuma ta zama mai kula da Majalisar Ciwon daji ta Kasa.<ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Suh |first=Sangwon |last2=Ranawana |first2=Arjuna |date=2000-01-07 |title=A Woman of Grace |url=http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050115010845/http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-date=2005-01-15 |access-date=2025-07-28 |website=Asiaweek}}</ref>
== Farkon aikin siyasa ==
Wan Azizah ta shiga siyasa a watan Satumbar 1998 bayan korar da kuma kama mijinta Anwar Ibrahim kan zargin sodomy da cin hanci da rashawa. Wannan taron ya jawo zargi na cikin gida da na duniya kuma ya kai ta ga zama jagora na ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}}. Ta kafa kungiyar Social Justice Movement, daga baya aka kira ta National Justice Party (PKN) a watan Afrilun 1999.<ref name=":5" /><ref name=":4">{{Cite book|last3=Keat Gin Ooi}}</ref> Ita ce mace ta biyu a Malaysia da ta jagoranci jam'iyyar siyasa kuma ta farko da ta yi hakan tare da wakilcin majalisa bayan ta lashe kujerar Permatang Pauh tare da mafi rinjaye 9,077.<ref name=":5">{{Cite web |last=Nurul Izzah Anwar |first= |date=2024-03-04 |title=Datuk Seri Dr Wan Azizah Wan Ismail: Dignity & Courage Under Fire |url=https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250218100944/https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-date=2025-02-18 |access-date=2025-07-28 |website=Voice of ASIA |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
Ta inganta gyare-gyare kuma ta yi ƙoƙari ta haɗa kan dakarun adawa don fuskantar Gwamnatin Mahathir, kodayake ba ta yi nasara ba wajen hana jam'iyyarsa samun rinjaye a Babban zaben 1999. Wan Azizah ya ki amincewa da ra'ayin hadin kan Malay a matsayin babban batun siyasa bayan zaben. Maimakon haka, ta yi jayayya cewa goyon bayan Malay ya koma ga 'yan adawa saboda rashin jin daɗi game da jagoranci, cin hanci da rashawa, zalunci na' yan sanda, rashin kula da tattalin arziki, da kuma shari'a da aka gani ba su da 'yancin kai.
A watan Agustan shekara ta 2003, PKN ta haɗu da Jam'iyyar Jama'ar Malaysia (PRM) don zama Jam'iyyar Adalci ta Jama'a (PKR), tare da Wan Azizah a matsayin shugaban kasa. Ta tsaya takara a babban zaben 2004 a kan tikitin sabuwar jam'iyyar kuma ta riƙe kujerar Permatang Pauh da kuri'u 590 kuma ta zama wakilin PKR a majalisar. A shekara ta 2007, Wan Azizah ta nuna shirye-shiryenta na barin shugabancin jam'iyyar lokacin da Anwar ya sanar da niyyarsa ta koma siyasa duk da cewa an hana shi bisa doka. Ta kuma bar kujerar 'yan majalisa ta Permatang Pauh, ta ba da damar Anwar, wanda ke gudana a matsayin dan takarar PKR, ya lashe zaben. [1] [6] A karkashin ci gaba da jagorancinta, PKR ta lashe kujeru 31 a Babban zaben 2008, a lokacin da ta kare kujerarta ta Permatang Pauh tare da rinjaye na kuri'u 13,388.
== Shugaba na 'yan adawa ==
A ranar 30 ga Afrilu 2008, Wan Azizah ta zama mace ta farko da ta rike mukamin Shugaban Jam'iyyar adawa.[undefined] An amince da matsayinta a lokacin tattaunawar hadin gwiwa ta Jam'iyyar Malaysian United Indigenous Party, karkashin jagorancin Mahathir Mohamad da Muhyiddin Yassin . Wannan sanarwa ta taimaka wajen ci gaba da jagorancin PKR a cikin 'yan adawa duk da rarrabuwar cikin gida da rashin tabbas game da maye gurbin.[2] A wannan shekarar, Wan Azizah ya aika da wasika ga Jakadan Myanmar yana nuna damuwa game da shawarar da gwamnatin soja ta yanke na ci gaba da raba gardama na kundin tsarin mulki duk da rikice-rikicen Cyclone Nargis da ke gudana. Ta gabatar da wani yunkuri da ke roƙon Kakakin Pandikar Amin Mulia da ya yi kira ga jinkirta zaben, don ba da fifiko ga kokarin agaji da kuma matsawa gwamnatin don ba da damar samun dama ga ma'aikatan agaji. Ta kuma yi kira ga Gwamnatin Malaysia da ta yi amfani da tasirin ta don ba da shawara don jinkiri, kodayake an ki amincewa da yunkurin ne saboda manufofin Malaysia na tsaka-tsaki da rashin tsoma baki.[3] Matsayinta a matsayin shugaban adawa ya ƙare a ranar 28 ga watan Agusta 2008, lokacin da ta yi murabus don buɗe hanyar mijinta, wanda ya gaji ta.[4][5][1]
A shekara ta 2010, Wan Azizah Wan Ismail ta yi kira ga kawar da mafi giRM Malay, tana mai da hankali kan yadda karamin ƙwararrun mutane ke amfani da shi kuma tana ba da shawara ga yara na Malaysia su girma a matsayin "Malay na Aminci. " <ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> A watan Yunin 2011, ta fuskanci karar cin zarafin RM200 miliyan da Hukumar Kula da Raya Kasa ta Tarayya (Felda) ta gabatar game da labaran a ''{{Lang|ms|Suara Keadilan}}'', tare da Babban Kotun ta yanke shawarar za a ji ta daban daga wata karar da ta shafi tsohon mataimakin minista Tan Kee Kwong. <ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref> A watan Afrilu na shekara ta 2012, ta bukaci Felda da ta dawo da kadada 306,000 (124,000 na ƙasar Sabah, tana jayayya cewa hukumar ta kasa bunkasa shi ga mazauna kuma ta canza shi zuwa gonakin man dabino masu fa'ida.<ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> A shekara ta 2013, ta tabbatar da cewa ba za ta tsaya takarar babban zabe ba, a maimakon haka ta mai da hankali kan yakin neman zabe na PKR da kuma shiga mata masu jefa kuri'a.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A cikin shekara ta 2014, Babban Kotun ta yanke hukunci a madadin Felda, ta kara lalacewar lalata Wan Azizah kuma an buƙaci wadanda ake tuhuma su biya daga RM70,000 zuwa RM2 miliyan.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> Daga baya a wannan shekarar, a ranar 9 ga watan Maris, PKR ta zabi Wan Azizah a matsayin dan takarar ta Zaɓin Kajang, kuma ta lashe kujerar a ranar 23 ga watan Maris tare da rinjaye na kuri'u 5,379.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref> A watan Agusta, ta sami goyon baya daga Jam'iyyar Musulunci ta Pan-Malaysian don jagorantar Selangor, wani yunkuri na 'yan adawa don kalubalantar hadin gwiwar da ke karkashin jagorancin UMNO, wanda ya fuskanci zargi game da shugabanci da manufofin kabilanci.
== Kyaututtuka da girmamawa ==
A shekara ta 2008, an ba Wan Azizah lambar yabo ta Order of the Defender of State, tana ɗauke da taken {{Lang|ms|[[Datuk Seri]]}}, a lokacin girmamawar jihar Penang don nuna godiya ga gudummawar da ta bayar ga aikin jama'a da jagoranci. Daga baya ta sami kyautar girmamawa daga Kwalejin Magunguna ta Malaysia a ranar 7 ga Yulin 2023, sannan ta sami digirin digirin digirgir na Falsafa a Kimiyya ta Siyasa da Jama'a daga Jami'ar Selangor a ranar 9 ga Satumba 2023.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> Har ila yau, tana da sabon orchid hybrid mai suna bayan ta, a lokacin ƙaddamar da Orkid Putrajaya 2023, a ranar 14 ga Disamba na wannan shekarar.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A ranar 26 ga Afrilu 2025, an ba ta lambar yabo ta Lifetime Achievement Award a cikin Ophthalmology ta Malaysian Society of Ophthalmiology saboda gudummawar da ta bayar ga kula da ido da ilimin likita.<ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> A ranar 14 ga watan Yunin 2025, Nazrin Shah na Perak ta ba ta lambar yabo ta Eminent Educator Award saboda rawar da ta taka wajen inganta ilimin likita da kuma shirin horar da Parallel Pathway a Malaysia.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref>
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Rukuni:Haifaffun 1952]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
<references />
r4dajna4c5huqp3oz3w5kww3cd5j1dl
825881
825879
2026-04-24T17:06:34Z
Pharouqenr
25549
825881
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Wan Azizah binti Wan Ismail''' (an haife shi a ranar 3 ga watan Disamba 1952) ta kasance [[Ɗan siyasa|yar siyasanr]] [[Maleshiya|Malaysia]] ce wadda ta yi aiki a matsayin matar Firayim Minista na Malaysia a matsayin matar [[Anwar Ibrahim]]. Ita ce memba na Jam'iyyar Adalci ta Jama'a, ita ce mace ta farko da ta yi aiki a matsayin mataimakiyar Firayim Minista ta [[Maleshiya|Malaysia]], matsayin da ta rike daga 2018 zuwa 2020.
An haife shi a Singapore, Wan Azizah ya kammala karatu daga Royal College of Surgeons a Ireland. Ta yi aiki a matsayin likita, ta ƙware a fannin ilimin ido, kuma ta yi aiki a ranar likita ta gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta bar a 1993. Ta shiga siyasa a shekarar 1998 bayan korar mijinta, ta jagoranci ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}} kuma ta kafa Jam'iyyar Adalci ta Kasa (PKN), daga baya Jam'iyyar Shari'a ta Jama'a (PKR), ta zama mace ta biyu da ta jagoranci jam'iyyar majalisa a Malaysia. Ta lashe kujerar Permatang Pauh a shekarar 1999, ta riƙe shi a shekara ta 2004, kuma ta ɗan yi watsi da ita a shekara ta 2008 don dawowar mijinta, amma ta ci gaba da jagorantar PKR yayin da ta girma ta zama ƙungiyar adawa.
Wan Azizah ta zama mace ta farko a Malaysia a matsayin shugaban adawa a watan Afrilu na shekara ta 2008, amma ta yi murabus daga baya a wannan shekarar don ba da damar mijinta ya gaji ta. A lokacin da take adawa, ta yi magana game da batutuwan kare hakkin dan adam, kuma ta kasance mai aiki a cikin muhawara ta cikin gida game da mafi girman Malay, shugabanci, da batutuwar ƙasa. Ta ci gaba da aikinta na siyasa, ta lashe Zaɓin Kajang a shekarar 2014 sannan daga baya ta sake dawo da Permatang Pauh a shekarar 2015. Ta lashe kujerar Pandan a shekarar 2018 kuma ta zama mataimakiyar Firayim Minista ta farko a Malaysia, yayin da take aiki a matsayin Ministan mata, iyali da ci gaban al'umma. Ta bar ofis a lokacin 2020–2022 Malaysian political crisis Rikicin siyasa na 2020 amma ta koma Dewan Rakyat a 2022 bayan ta lashe kujerar Bandar Tun Razak . Bayan nadin mijinta a matsayin Firayim Minista a wannan shekarar, ta zama matar Firayim Ministan.
== Rayuwa ta farko da ilimi ==
An haifi Wan Azizah a ranar 3 ga Disamba 1952 a Asibitin Mata da Yara na KK a Singapore. Mahaifinta Wan Ismail Wan Mahmood ne, kuma mahaifiyarta, Mariah Khamis, ta tashe ta tare da 'yan uwanta mata uku da ɗan'uwa ɗaya. Tana da zuriyar Peranakan na kasar Sin kuma an haife ta ne a matsayin Musulmi na Malay. Ta fara karatunta a St. Nicholas Convent School kafin ta ci gaba da karatun sakandare a Kwalejin Tunku Kurshiah. Ta ci gaba da karatun likitanci a Royal College of Surgeons a Ireland, inda ta sami lambar yabo ta zinare a cikin obstetrics da gynaecology.
Wan Azizah ta kafa aikin likita inda ta fara kula da mata, daga baya ta kware a ilimin ido.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> Ta yi aiki a matsayin likitan gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta yi murabus a 1993.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> A wannan shekarar, ta sauya daga aikinta na likita zuwa matsayi da ke da alaƙa da rayuwar siyasa, ta ɗauki matsayi na girmamawa, ta karɓi bakuncin manyan mutane, kuma ta zama mai kula da Majalisar Ciwon daji ta Kasa.<ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Suh |first=Sangwon |last2=Ranawana |first2=Arjuna |date=2000-01-07 |title=A Woman of Grace |url=http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050115010845/http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-date=2005-01-15 |access-date=2025-07-28 |website=Asiaweek}}</ref>
== Farkon aikin siyasa ==
Wan Azizah ta shiga siyasa a watan Satumbar 1998 bayan korar da kuma kama mijinta Anwar Ibrahim kan zargin sodomy da cin hanci da rashawa. Wannan taron ya jawo zargi na cikin gida da na duniya kuma ya kai ta ga zama jagora na ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}}. Ta kafa kungiyar Social Justice Movement, daga baya aka kira ta National Justice Party (PKN) a watan Afrilun 1999.<ref name=":5" /><ref name=":4">{{Cite book|last3=Keat Gin Ooi}}</ref> Ita ce mace ta biyu a Malaysia da ta jagoranci jam'iyyar siyasa kuma ta farko da ta yi hakan tare da wakilcin majalisa bayan ta lashe kujerar Permatang Pauh tare da mafi rinjaye 9,077.<ref name=":5">{{Cite web |last=Nurul Izzah Anwar |first= |date=2024-03-04 |title=Datuk Seri Dr Wan Azizah Wan Ismail: Dignity & Courage Under Fire |url=https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250218100944/https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-date=2025-02-18 |access-date=2025-07-28 |website=Voice of ASIA |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
Ta inganta gyare-gyare kuma ta yi ƙoƙari ta haɗa kan dakarun adawa don fuskantar Gwamnatin Mahathir, kodayake ba ta yi nasara ba wajen hana jam'iyyarsa samun rinjaye a Babban zaben 1999. Wan Azizah ya ki amincewa da ra'ayin hadin kan Malay a matsayin babban batun siyasa bayan zaben. Maimakon haka, ta yi jayayya cewa goyon bayan Malay ya koma ga 'yan adawa saboda rashin jin daɗi game da jagoranci, cin hanci da rashawa, zalunci na' yan sanda, rashin kula da tattalin arziki, da kuma shari'a da aka gani ba su da 'yancin kai.
A watan Agustan shekara ta 2003, PKN ta haɗu da Jam'iyyar Jama'ar Malaysia (PRM) don zama Jam'iyyar Adalci ta Jama'a (PKR), tare da Wan Azizah a matsayin shugaban kasa. Ta tsaya takara a babban zaben 2004 a kan tikitin sabuwar jam'iyyar kuma ta riƙe kujerar Permatang Pauh da kuri'u 590 kuma ta zama wakilin PKR a majalisar. A shekara ta 2007, Wan Azizah ta nuna shirye-shiryenta na barin shugabancin jam'iyyar lokacin da Anwar ya sanar da niyyarsa ta koma siyasa duk da cewa an hana shi bisa doka. Ta kuma bar kujerar 'yan majalisa ta Permatang Pauh, ta ba da damar Anwar, wanda ke gudana a matsayin dan takarar PKR, ya lashe zaben. A karkashin ci gaba da jagorancinta, PKR ta lashe kujeru 31 a Babban zaben 2008, a lokacin da ta kare kujerarta ta Permatang Pauh tare da rinjaye na kuri'u 13,388.
== Shugaba na 'yan adawa ==
A ranar 30 ga Afrilu 2008, Wan Azizah ta zama mace ta farko da ta rike mukamin Shugaban Jam'iyyar adawa.[undefined] An amince da matsayinta a lokacin tattaunawar hadin gwiwa ta Jam'iyyar Malaysian United Indigenous Party, karkashin jagorancin Mahathir Mohamad da Muhyiddin Yassin . Wannan sanarwa ta taimaka wajen ci gaba da jagorancin PKR a cikin 'yan adawa duk da rarrabuwar cikin gida da rashin tabbas game da maye gurbin.[2] A wannan shekarar, Wan Azizah ya aika da wasika ga Jakadan Myanmar yana nuna damuwa game da shawarar da gwamnatin soja ta yanke na ci gaba da raba gardama na kundin tsarin mulki duk da rikice-rikicen Cyclone Nargis da ke gudana. Ta gabatar da wani yunkuri da ke roƙon Kakakin Pandikar Amin Mulia da ya yi kira ga jinkirta zaben, don ba da fifiko ga kokarin agaji da kuma matsawa gwamnatin don ba da damar samun dama ga ma'aikatan agaji. Ta kuma yi kira ga Gwamnatin Malaysia da ta yi amfani da tasirin ta don ba da shawara don jinkiri, kodayake an ki amincewa da yunkurin ne saboda manufofin Malaysia na tsaka-tsaki da rashin tsoma baki.[3] Matsayinta a matsayin shugaban adawa ya ƙare a ranar 28 ga watan Agusta 2008, lokacin da ta yi murabus don buɗe hanyar mijinta, wanda ya gaji ta.[4][5][1]
A shekara ta 2010, Wan Azizah Wan Ismail ta yi kira ga kawar da mafi giRM Malay, tana mai da hankali kan yadda karamin ƙwararrun mutane ke amfani da shi kuma tana ba da shawara ga yara na Malaysia su girma a matsayin "Malay na Aminci. " <ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> A watan Yunin 2011, ta fuskanci karar cin zarafin RM200 miliyan da Hukumar Kula da Raya Kasa ta Tarayya (Felda) ta gabatar game da labaran a ''{{Lang|ms|Suara Keadilan}}'', tare da Babban Kotun ta yanke shawarar za a ji ta daban daga wata karar da ta shafi tsohon mataimakin minista Tan Kee Kwong. <ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref> A watan Afrilu na shekara ta 2012, ta bukaci Felda da ta dawo da kadada 306,000 (124,000 na ƙasar Sabah, tana jayayya cewa hukumar ta kasa bunkasa shi ga mazauna kuma ta canza shi zuwa gonakin man dabino masu fa'ida.<ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> A shekara ta 2013, ta tabbatar da cewa ba za ta tsaya takarar babban zabe ba, a maimakon haka ta mai da hankali kan yakin neman zabe na PKR da kuma shiga mata masu jefa kuri'a.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A cikin shekara ta 2014, Babban Kotun ta yanke hukunci a madadin Felda, ta kara lalacewar lalata Wan Azizah kuma an buƙaci wadanda ake tuhuma su biya daga RM70,000 zuwa RM2 miliyan.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> Daga baya a wannan shekarar, a ranar 9 ga watan Maris, PKR ta zabi Wan Azizah a matsayin dan takarar ta Zaɓin Kajang, kuma ta lashe kujerar a ranar 23 ga watan Maris tare da rinjaye na kuri'u 5,379.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref> A watan Agusta, ta sami goyon baya daga Jam'iyyar Musulunci ta Pan-Malaysian don jagorantar Selangor, wani yunkuri na 'yan adawa don kalubalantar hadin gwiwar da ke karkashin jagorancin UMNO, wanda ya fuskanci zargi game da shugabanci da manufofin kabilanci.
== Kyaututtuka da girmamawa ==
A shekara ta 2008, an ba Wan Azizah lambar yabo ta Order of the Defender of State, tana ɗauke da taken {{Lang|ms|[[Datuk Seri]]}}, a lokacin girmamawar jihar Penang don nuna godiya ga gudummawar da ta bayar ga aikin jama'a da jagoranci. Daga baya ta sami kyautar girmamawa daga Kwalejin Magunguna ta Malaysia a ranar 7 ga Yulin 2023, sannan ta sami digirin digirin digirgir na Falsafa a Kimiyya ta Siyasa da Jama'a daga Jami'ar Selangor a ranar 9 ga Satumba 2023.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> Har ila yau, tana da sabon orchid hybrid mai suna bayan ta, a lokacin ƙaddamar da Orkid Putrajaya 2023, a ranar 14 ga Disamba na wannan shekarar.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A ranar 26 ga Afrilu 2025, an ba ta lambar yabo ta Lifetime Achievement Award a cikin Ophthalmology ta Malaysian Society of Ophthalmiology saboda gudummawar da ta bayar ga kula da ido da ilimin likita.<ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> A ranar 14 ga watan Yunin 2025, Nazrin Shah na Perak ta ba ta lambar yabo ta Eminent Educator Award saboda rawar da ta taka wajen inganta ilimin likita da kuma shirin horar da Parallel Pathway a Malaysia.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref>
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Rukuni:Haifaffun 1952]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
<references />
3u2jeo8hj9zaglvji5zxl1w2zezw424
825882
825881
2026-04-24T17:06:57Z
Pharouqenr
25549
825882
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Wan Azizah binti Wan Ismail''' (an haife shi a ranar 3 ga watan Disamba 1952) ta kasance [[Ɗan siyasa|yar siyasanr]] [[Maleshiya|Malaysia]] ce wadda ta yi aiki a matsayin matar Firayim Minista na Malaysia a matsayin matar [[Anwar Ibrahim]]. Ita ce memba na Jam'iyyar Adalci ta Jama'a, ita ce mace ta farko da ta yi aiki a matsayin mataimakiyar Firayim Minista ta [[Maleshiya|Malaysia]], matsayin da ta rike daga 2018 zuwa 2020.
An haife shi a Singapore, Wan Azizah ya kammala karatu daga Royal College of Surgeons a Ireland. Ta yi aiki a matsayin likita, ta ƙware a fannin ilimin ido, kuma ta yi aiki a ranar likita ta gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta bar a 1993. Ta shiga siyasa a shekarar 1998 bayan korar mijinta, ta jagoranci ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}} kuma ta kafa Jam'iyyar Adalci ta Kasa (PKN), daga baya Jam'iyyar Shari'a ta Jama'a (PKR), ta zama mace ta biyu da ta jagoranci jam'iyyar majalisa a Malaysia. Ta lashe kujerar Permatang Pauh a shekarar 1999, ta riƙe shi a shekara ta 2004, kuma ta ɗan yi watsi da ita a shekara ta 2008 don dawowar mijinta, amma ta ci gaba da jagorantar PKR yayin da ta girma ta zama ƙungiyar adawa.
Wan Azizah ta zama mace ta farko a Malaysia a matsayin shugaban adawa a watan Afrilu na shekara ta 2008, amma ta yi murabus daga baya a wannan shekarar don ba da damar mijinta ya gaji ta. A lokacin da take adawa, ta yi magana game da batutuwan kare hakkin dan adam, kuma ta kasance mai aiki a cikin muhawara ta cikin gida game da mafi girman Malay, shugabanci, da batutuwar ƙasa. Ta ci gaba da aikinta na siyasa, ta lashe Zaɓin Kajang a shekarar 2014 sannan daga baya ta sake dawo da Permatang Pauh a shekarar 2015. Ta lashe kujerar Pandan a shekarar 2018 kuma ta zama mataimakiyar Firayim Minista ta farko a Malaysia, yayin da take aiki a matsayin Ministan mata, iyali da ci gaban al'umma. Ta bar ofis a lokacin 2020–2022 Malaysian political crisis Rikicin siyasa na 2020 amma ta koma Dewan Rakyat a 2022 bayan ta lashe kujerar Bandar Tun Razak . Bayan nadin mijinta a matsayin Firayim Minista a wannan shekarar, ta zama matar Firayim Ministan.
== Rayuwa ta farko da ilimi ==
An haifi Wan Azizah a ranar 3 ga Disamba 1952 a Asibitin Mata da Yara na KK a Singapore. Mahaifinta Wan Ismail Wan Mahmood ne, kuma mahaifiyarta, Mariah Khamis, ta tashe ta tare da 'yan uwanta mata uku da ɗan'uwa ɗaya. Tana da zuriyar Peranakan na kasar Sin kuma an haife ta ne a matsayin Musulmi na Malay. Ta fara karatunta a St. Nicholas Convent School kafin ta ci gaba da karatun sakandare a Kwalejin Tunku Kurshiah. Ta ci gaba da karatun likitanci a Royal College of Surgeons a Ireland, inda ta sami lambar yabo ta zinare a cikin obstetrics da gynaecology.
Wan Azizah ta kafa aikin likita inda ta fara kula da mata, daga baya ta kware a ilimin ido.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> Ta yi aiki a matsayin likitan gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta yi murabus a 1993.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> A wannan shekarar, ta sauya daga aikinta na likita zuwa matsayi da ke da alaƙa da rayuwar siyasa, ta ɗauki matsayi na girmamawa, ta karɓi bakuncin manyan mutane, kuma ta zama mai kula da Majalisar Ciwon daji ta Kasa.<ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Suh |first=Sangwon |last2=Ranawana |first2=Arjuna |date=2000-01-07 |title=A Woman of Grace |url=http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050115010845/http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-date=2005-01-15 |access-date=2025-07-28 |website=Asiaweek}}</ref>
== Farkon aikin siyasa ==
Wan Azizah ta shiga siyasa a watan Satumbar 1998 bayan korar da kuma kama mijinta Anwar Ibrahim kan zargin sodomy da cin hanci da rashawa. Wannan taron ya jawo zargi na cikin gida da na duniya kuma ya kai ta ga zama jagora na ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}}. Ta kafa kungiyar Social Justice Movement, daga baya aka kira ta National Justice Party (PKN) a watan Afrilun 1999.<ref name=":5" /><ref name=":4">{{Cite book|last3=Keat Gin Ooi}}</ref> Ita ce mace ta biyu a Malaysia da ta jagoranci jam'iyyar siyasa kuma ta farko da ta yi hakan tare da wakilcin majalisa bayan ta lashe kujerar Permatang Pauh tare da mafi rinjaye 9,077.<ref name=":5">{{Cite web |last=Nurul Izzah Anwar |first= |date=2024-03-04 |title=Datuk Seri Dr Wan Azizah Wan Ismail: Dignity & Courage Under Fire |url=https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250218100944/https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-date=2025-02-18 |access-date=2025-07-28 |website=Voice of ASIA |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
Ta inganta gyare-gyare kuma ta yi ƙoƙari ta haɗa kan dakarun adawa don fuskantar Gwamnatin Mahathir, kodayake ba ta yi nasara ba wajen hana jam'iyyarsa samun rinjaye a Babban zaben 1999. Wan Azizah ya ki amincewa da ra'ayin hadin kan Malay a matsayin babban batun siyasa bayan zaben. Maimakon haka, ta yi jayayya cewa goyon bayan Malay ya koma ga 'yan adawa saboda rashin jin daɗi game da jagoranci, cin hanci da rashawa, zalunci na' yan sanda, rashin kula da tattalin arziki, da kuma shari'a da aka gani ba su da 'yancin kai.
A watan Agustan shekara ta 2003, PKN ta haɗu da Jam'iyyar Jama'ar Malaysia (PRM) don zama Jam'iyyar Adalci ta Jama'a (PKR), tare da Wan Azizah a matsayin shugaban kasa. Ta tsaya takara a babban zaben 2004 a kan tikitin sabuwar jam'iyyar kuma ta riƙe kujerar Permatang Pauh da kuri'u 590 kuma ta zama wakilin PKR a majalisar. A shekara ta 2007, Wan Azizah ta nuna shirye-shiryenta na barin shugabancin jam'iyyar lokacin da Anwar ya sanar da niyyarsa ta koma siyasa duk da cewa an hana shi bisa doka. Ta kuma bar kujerar 'yan majalisa ta Permatang Pauh, ta ba da damar Anwar, wanda ke gudana a matsayin dan takarar PKR, ya lashe zaben. A karkashin ci gaba da jagorancinta, PKR ta lashe kujeru 31 a Babban zaben 2008, a lokacin da ta kare kujerarta ta Permatang Pauh tare da rinjaye na kuri'u 13,388.
== Shugaba na 'yan adawa ==
A ranar 30 ga Afrilu 2008, Wan Azizah ta zama mace ta farko da ta rike mukamin Shugaban Jam'iyyar adawa.[undefined] An amince da matsayinta a lokacin tattaunawar hadin gwiwa ta Jam'iyyar Malaysian United Indigenous Party, karkashin jagorancin Mahathir Mohamad da Muhyiddin Yassin . Wannan sanarwa ta taimaka wajen ci gaba da jagorancin PKR a cikin 'yan adawa duk da rarrabuwar cikin gida da rashin tabbas game da maye gurbin.[2] A wannan shekarar, Wan Azizah ya aika da wasika ga Jakadan Myanmar yana nuna damuwa game da shawarar da gwamnatin soja ta yanke na ci gaba da raba gardama na kundin tsarin mulki duk da rikice-rikicen Cyclone Nargis da ke gudana. Ta gabatar da wani yunkuri da ke roƙon Kakakin Pandikar Amin Mulia da ya yi kira ga jinkirta zaben, don ba da fifiko ga kokarin agaji da kuma matsawa gwamnatin don ba da damar samun dama ga ma'aikatan agaji. Ta kuma yi kira ga Gwamnatin Malaysia da ta yi amfani da tasirin ta don ba da shawara don jinkiri, kodayake an ki amincewa da yunkurin ne saboda manufofin Malaysia na tsaka-tsaki da rashin tsoma baki.[3] Matsayinta a matsayin shugaban adawa ya ƙare a ranar 28 ga watan Agusta 2008, lokacin da ta yi murabus don buɗe hanyar mijinta, wanda ya gaji ta.
A shekara ta 2010, Wan Azizah Wan Ismail ta yi kira ga kawar da mafi giRM Malay, tana mai da hankali kan yadda karamin ƙwararrun mutane ke amfani da shi kuma tana ba da shawara ga yara na Malaysia su girma a matsayin "Malay na Aminci. " <ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> A watan Yunin 2011, ta fuskanci karar cin zarafin RM200 miliyan da Hukumar Kula da Raya Kasa ta Tarayya (Felda) ta gabatar game da labaran a ''{{Lang|ms|Suara Keadilan}}'', tare da Babban Kotun ta yanke shawarar za a ji ta daban daga wata karar da ta shafi tsohon mataimakin minista Tan Kee Kwong. <ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref> A watan Afrilu na shekara ta 2012, ta bukaci Felda da ta dawo da kadada 306,000 (124,000 na ƙasar Sabah, tana jayayya cewa hukumar ta kasa bunkasa shi ga mazauna kuma ta canza shi zuwa gonakin man dabino masu fa'ida.<ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> A shekara ta 2013, ta tabbatar da cewa ba za ta tsaya takarar babban zabe ba, a maimakon haka ta mai da hankali kan yakin neman zabe na PKR da kuma shiga mata masu jefa kuri'a.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A cikin shekara ta 2014, Babban Kotun ta yanke hukunci a madadin Felda, ta kara lalacewar lalata Wan Azizah kuma an buƙaci wadanda ake tuhuma su biya daga RM70,000 zuwa RM2 miliyan.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> Daga baya a wannan shekarar, a ranar 9 ga watan Maris, PKR ta zabi Wan Azizah a matsayin dan takarar ta Zaɓin Kajang, kuma ta lashe kujerar a ranar 23 ga watan Maris tare da rinjaye na kuri'u 5,379.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref> A watan Agusta, ta sami goyon baya daga Jam'iyyar Musulunci ta Pan-Malaysian don jagorantar Selangor, wani yunkuri na 'yan adawa don kalubalantar hadin gwiwar da ke karkashin jagorancin UMNO, wanda ya fuskanci zargi game da shugabanci da manufofin kabilanci.
== Kyaututtuka da girmamawa ==
A shekara ta 2008, an ba Wan Azizah lambar yabo ta Order of the Defender of State, tana ɗauke da taken {{Lang|ms|[[Datuk Seri]]}}, a lokacin girmamawar jihar Penang don nuna godiya ga gudummawar da ta bayar ga aikin jama'a da jagoranci. Daga baya ta sami kyautar girmamawa daga Kwalejin Magunguna ta Malaysia a ranar 7 ga Yulin 2023, sannan ta sami digirin digirin digirgir na Falsafa a Kimiyya ta Siyasa da Jama'a daga Jami'ar Selangor a ranar 9 ga Satumba 2023.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> Har ila yau, tana da sabon orchid hybrid mai suna bayan ta, a lokacin ƙaddamar da Orkid Putrajaya 2023, a ranar 14 ga Disamba na wannan shekarar.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A ranar 26 ga Afrilu 2025, an ba ta lambar yabo ta Lifetime Achievement Award a cikin Ophthalmology ta Malaysian Society of Ophthalmiology saboda gudummawar da ta bayar ga kula da ido da ilimin likita.<ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> A ranar 14 ga watan Yunin 2025, Nazrin Shah na Perak ta ba ta lambar yabo ta Eminent Educator Award saboda rawar da ta taka wajen inganta ilimin likita da kuma shirin horar da Parallel Pathway a Malaysia.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref>
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Rukuni:Haifaffun 1952]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
<references />
kx1iz2o5rdbmkeqwdlvom0qjbacvh52
825883
825882
2026-04-24T17:07:26Z
Pharouqenr
25549
825883
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Wan Azizah binti Wan Ismail''' (an haife shi a ranar 3 ga watan Disamba 1952) ta kasance [[Ɗan siyasa|yar siyasanr]] [[Maleshiya|Malaysia]] ce wadda ta yi aiki a matsayin matar Firayim Minista na Malaysia a matsayin matar [[Anwar Ibrahim]]. Ita ce memba na Jam'iyyar Adalci ta Jama'a, ita ce mace ta farko da ta yi aiki a matsayin mataimakiyar Firayim Minista ta [[Maleshiya|Malaysia]], matsayin da ta rike daga 2018 zuwa 2020.
An haife shi a Singapore, Wan Azizah ya kammala karatu daga Royal College of Surgeons a Ireland. Ta yi aiki a matsayin likita, ta ƙware a fannin ilimin ido, kuma ta yi aiki a ranar likita ta gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta bar a 1993. Ta shiga siyasa a shekarar 1998 bayan korar mijinta, ta jagoranci ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}} kuma ta kafa Jam'iyyar Adalci ta Kasa (PKN), daga baya Jam'iyyar Shari'a ta Jama'a (PKR), ta zama mace ta biyu da ta jagoranci jam'iyyar majalisa a Malaysia. Ta lashe kujerar Permatang Pauh a shekarar 1999, ta riƙe shi a shekara ta 2004, kuma ta ɗan yi watsi da ita a shekara ta 2008 don dawowar mijinta, amma ta ci gaba da jagorantar PKR yayin da ta girma ta zama ƙungiyar adawa.
Wan Azizah ta zama mace ta farko a Malaysia a matsayin shugaban adawa a watan Afrilu na shekara ta 2008, amma ta yi murabus daga baya a wannan shekarar don ba da damar mijinta ya gaji ta. A lokacin da take adawa, ta yi magana game da batutuwan kare hakkin dan adam, kuma ta kasance mai aiki a cikin muhawara ta cikin gida game da mafi girman Malay, shugabanci, da batutuwar ƙasa. Ta ci gaba da aikinta na siyasa, ta lashe Zaɓin Kajang a shekarar 2014 sannan daga baya ta sake dawo da Permatang Pauh a shekarar 2015. Ta lashe kujerar Pandan a shekarar 2018 kuma ta zama mataimakiyar Firayim Minista ta farko a Malaysia, yayin da take aiki a matsayin Ministan mata, iyali da ci gaban al'umma. Ta bar ofis a lokacin 2020–2022 Malaysian political crisis Rikicin siyasa na 2020 amma ta koma Dewan Rakyat a 2022 bayan ta lashe kujerar Bandar Tun Razak . Bayan nadin mijinta a matsayin Firayim Minista a wannan shekarar, ta zama matar Firayim Ministan.
== Rayuwa ta farko da ilimi ==
An haifi Wan Azizah a ranar 3 ga Disamba 1952 a Asibitin Mata da Yara na KK a Singapore. Mahaifinta Wan Ismail Wan Mahmood ne, kuma mahaifiyarta, Mariah Khamis, ta tashe ta tare da 'yan uwanta mata uku da ɗan'uwa ɗaya. Tana da zuriyar Peranakan na kasar Sin kuma an haife ta ne a matsayin Musulmi na Malay. Ta fara karatunta a St. Nicholas Convent School kafin ta ci gaba da karatun sakandare a Kwalejin Tunku Kurshiah. Ta ci gaba da karatun likitanci a Royal College of Surgeons a Ireland, inda ta sami lambar yabo ta zinare a cikin obstetrics da gynaecology.
Wan Azizah ta kafa aikin likita inda ta fara kula da mata, daga baya ta kware a ilimin ido.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> Ta yi aiki a matsayin likitan gwamnati na tsawon shekaru 14 kafin ta yi murabus a 1993.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> A wannan shekarar, ta sauya daga aikinta na likita zuwa matsayi da ke da alaƙa da rayuwar siyasa, ta ɗauki matsayi na girmamawa, ta karɓi bakuncin manyan mutane, kuma ta zama mai kula da Majalisar Ciwon daji ta Kasa.<ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Suh |first=Sangwon |last2=Ranawana |first2=Arjuna |date=2000-01-07 |title=A Woman of Grace |url=http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050115010845/http://www.asiaweek.com/asiaweek/magazine/99/1231/year.azizah.html |archive-date=2005-01-15 |access-date=2025-07-28 |website=Asiaweek}}</ref>
== Farkon aikin siyasa ==
Wan Azizah ta shiga siyasa a watan Satumbar 1998 bayan korar da kuma kama mijinta Anwar Ibrahim kan zargin sodomy da cin hanci da rashawa. Wannan taron ya jawo zargi na cikin gida da na duniya kuma ya kai ta ga zama jagora na ƙungiyar {{Lang|ms|[[Reformasi (Malaysia)|Reformasi]]}}. Ta kafa kungiyar Social Justice Movement, daga baya aka kira ta National Justice Party (PKN) a watan Afrilun 1999.<ref name=":5" /><ref name=":4">{{Cite book|last3=Keat Gin Ooi}}</ref> Ita ce mace ta biyu a Malaysia da ta jagoranci jam'iyyar siyasa kuma ta farko da ta yi hakan tare da wakilcin majalisa bayan ta lashe kujerar Permatang Pauh tare da mafi rinjaye 9,077.<ref name=":5">{{Cite web |last=Nurul Izzah Anwar |first= |date=2024-03-04 |title=Datuk Seri Dr Wan Azizah Wan Ismail: Dignity & Courage Under Fire |url=https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250218100944/https://voiceofasean.com/features/datuk-seri-dr-wan-azizah-wan-ismail-dignity-courage-under-fire/ |archive-date=2025-02-18 |access-date=2025-07-28 |website=Voice of ASIA |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
Ta inganta gyare-gyare kuma ta yi ƙoƙari ta haɗa kan dakarun adawa don fuskantar Gwamnatin Mahathir, kodayake ba ta yi nasara ba wajen hana jam'iyyarsa samun rinjaye a Babban zaben 1999. Wan Azizah ya ki amincewa da ra'ayin hadin kan Malay a matsayin babban batun siyasa bayan zaben. Maimakon haka, ta yi jayayya cewa goyon bayan Malay ya koma ga 'yan adawa saboda rashin jin daɗi game da jagoranci, cin hanci da rashawa, zalunci na' yan sanda, rashin kula da tattalin arziki, da kuma shari'a da aka gani ba su da 'yancin kai.
A watan Agustan shekara ta 2003, PKN ta haɗu da Jam'iyyar Jama'ar Malaysia (PRM) don zama Jam'iyyar Adalci ta Jama'a (PKR), tare da Wan Azizah a matsayin shugaban kasa. Ta tsaya takara a babban zaben 2004 a kan tikitin sabuwar jam'iyyar kuma ta riƙe kujerar Permatang Pauh da kuri'u 590 kuma ta zama wakilin PKR a majalisar. A shekara ta 2007, Wan Azizah ta nuna shirye-shiryenta na barin shugabancin jam'iyyar lokacin da Anwar ya sanar da niyyarsa ta koma siyasa duk da cewa an hana shi bisa doka. Ta kuma bar kujerar 'yan majalisa ta Permatang Pauh, ta ba da damar Anwar, wanda ke gudana a matsayin dan takarar PKR, ya lashe zaben. A karkashin ci gaba da jagorancinta, PKR ta lashe kujeru 31 a Babban zaben 2008, a lokacin da ta kare kujerarta ta Permatang Pauh tare da rinjaye na kuri'u 13,388.
== Shugaba na 'yan adawa ==
A ranar 30 ga Afrilu 2008, Wan Azizah ta zama mace ta farko da ta rike mukamin Shugaban Jam'iyyar adawa.[undefined] An amince da matsayinta a lokacin tattaunawar hadin gwiwa ta Jam'iyyar Malaysian United Indigenous Party, karkashin jagorancin Mahathir Mohamad da Muhyiddin Yassin . Wannan sanarwa ta taimaka wajen ci gaba da jagorancin PKR a cikin 'yan adawa duk da rarrabuwar cikin gida da rashin tabbas game da maye gurbin. A wannan shekarar, Wan Azizah ya aika da wasika ga Jakadan Myanmar yana nuna damuwa game da shawarar da gwamnatin soja ta yanke na ci gaba da raba gardama na kundin tsarin mulki duk da rikice-rikicen Cyclone Nargis da ke gudana. Ta gabatar da wani yunkuri da ke roƙon Kakakin Pandikar Amin Mulia da ya yi kira ga jinkirta zaben, don ba da fifiko ga kokarin agaji da kuma matsawa gwamnatin don ba da damar samun dama ga ma'aikatan agaji. Ta kuma yi kira ga Gwamnatin Malaysia da ta yi amfani da tasirin ta don ba da shawara don jinkiri, kodayake an ki amincewa da yunkurin ne saboda manufofin Malaysia na tsaka-tsaki da rashin tsoma baki.[3] Matsayinta a matsayin shugaban adawa ya ƙare a ranar 28 ga watan Agusta 2008, lokacin da ta yi murabus don buɗe hanyar mijinta, wanda ya gaji ta.
A shekara ta 2010, Wan Azizah Wan Ismail ta yi kira ga kawar da mafi giRM Malay, tana mai da hankali kan yadda karamin ƙwararrun mutane ke amfani da shi kuma tana ba da shawara ga yara na Malaysia su girma a matsayin "Malay na Aminci. " <ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> A watan Yunin 2011, ta fuskanci karar cin zarafin RM200 miliyan da Hukumar Kula da Raya Kasa ta Tarayya (Felda) ta gabatar game da labaran a ''{{Lang|ms|Suara Keadilan}}'', tare da Babban Kotun ta yanke shawarar za a ji ta daban daga wata karar da ta shafi tsohon mataimakin minista Tan Kee Kwong. <ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref> A watan Afrilu na shekara ta 2012, ta bukaci Felda da ta dawo da kadada 306,000 (124,000 na ƙasar Sabah, tana jayayya cewa hukumar ta kasa bunkasa shi ga mazauna kuma ta canza shi zuwa gonakin man dabino masu fa'ida.<ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> A shekara ta 2013, ta tabbatar da cewa ba za ta tsaya takarar babban zabe ba, a maimakon haka ta mai da hankali kan yakin neman zabe na PKR da kuma shiga mata masu jefa kuri'a.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A cikin shekara ta 2014, Babban Kotun ta yanke hukunci a madadin Felda, ta kara lalacewar lalata Wan Azizah kuma an buƙaci wadanda ake tuhuma su biya daga RM70,000 zuwa RM2 miliyan.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref> Daga baya a wannan shekarar, a ranar 9 ga watan Maris, PKR ta zabi Wan Azizah a matsayin dan takarar ta Zaɓin Kajang, kuma ta lashe kujerar a ranar 23 ga watan Maris tare da rinjaye na kuri'u 5,379.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref> A watan Agusta, ta sami goyon baya daga Jam'iyyar Musulunci ta Pan-Malaysian don jagorantar Selangor, wani yunkuri na 'yan adawa don kalubalantar hadin gwiwar da ke karkashin jagorancin UMNO, wanda ya fuskanci zargi game da shugabanci da manufofin kabilanci.
== Kyaututtuka da girmamawa ==
A shekara ta 2008, an ba Wan Azizah lambar yabo ta Order of the Defender of State, tana ɗauke da taken {{Lang|ms|[[Datuk Seri]]}}, a lokacin girmamawar jihar Penang don nuna godiya ga gudummawar da ta bayar ga aikin jama'a da jagoranci. Daga baya ta sami kyautar girmamawa daga Kwalejin Magunguna ta Malaysia a ranar 7 ga Yulin 2023, sannan ta sami digirin digirin digirgir na Falsafa a Kimiyya ta Siyasa da Jama'a daga Jami'ar Selangor a ranar 9 ga Satumba 2023.<ref>{{Cite web |title=Datuk Dr Wan Ismail Wan Mahmud laid to rest in Ampang |url=https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211183142/https://bernama.com/en/news.php/?id=1798147 |archive-date=2019-12-11 |access-date=2025-08-19 |website=bernama.com}}</ref><ref>{{cite news |last=Healy |first=Tim |author2=Oorjitham |first2=Santha |date=2000-11-30 |title=Readying for Elections? |url=http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531235614/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0604/nat2.html |archive-date=2018-05-31 |access-date=2018-05-11 |work=[[Asiaweek]]}}</ref> Har ila yau, tana da sabon orchid hybrid mai suna bayan ta, a lokacin ƙaddamar da Orkid Putrajaya 2023, a ranar 14 ga Disamba na wannan shekarar.<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Kayla |last2=Lay |first2=Belmont |date=2018-05-21 |title=Wan Azizah: Genial eye doctor, veteran opposition figure & M'sia deputy prime minister |url=https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226190131/https://mothership.sg/2018/05/wan-azizah-facts/ |archive-date=2021-02-26 |access-date=2025-07-27 |website=[[Mothership (website)|Mothership]] |language=en}}</ref>
A ranar 26 ga Afrilu 2025, an ba ta lambar yabo ta Lifetime Achievement Award a cikin Ophthalmology ta Malaysian Society of Ophthalmiology saboda gudummawar da ta bayar ga kula da ido da ilimin likita.<ref name=":2">{{Cite web |last=A’qilah Riduan Jaafar |first= |last2=Noor Hafizah Ahmad |date=2025-04-26 |title=Dr Wan Azizah awarded Lifetime Achievement Award in Ophthalmology |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505001939/https://www.nst.com.my/news/nation/2025/04/1207703/dr-wan-azizah-awarded-lifetime-achievement-award-ophthalmology#google_vignette |archive-date=2025-05-05 |access-date=2025-07-28 |website=[[New Straits Times]] |language=en}}</ref> A ranar 14 ga watan Yunin 2025, Nazrin Shah na Perak ta ba ta lambar yabo ta Eminent Educator Award saboda rawar da ta taka wajen inganta ilimin likita da kuma shirin horar da Parallel Pathway a Malaysia.<ref>{{cite news |last1=Sira Habibu |first1= |last2=Rahimy Rahim |first2= |date=2014-09-03 |title=Party lists PKR president and deputy for Selangor MB post |url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905153956/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/09/03/PAS-to-submit-two-names-Party-lists-PKR-president-and-deputy-for-Selangor-MB-post/ |archive-date=2014-09-05 |access-date=2014-09-03 |newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |location=}}</ref>
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Rukuni:Haifaffun 1952]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
<references />
jp7hzr7u2sm8ibepmkz6vx4phv62xvn
Carlton Pearson
0
131893
826122
770843
2026-04-25T01:17:33Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826122
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Carlton D'Metrius Pearson''' (Maris 19, 1953 - Nuwamba 19, 2023) wani fasto ne na Kirista na Amurka kuma mai zane-zanen waƙar bishara. <ref name="UCC">{{Cite web |title=Ten Minutes with Carlton |url=http://www.ucc.org/news/ten-minutes-with-carlton.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071114125441/http://www.ucc.org/news/ten-minutes-with-carlton.html |archive-date=November 14, 2007 |access-date=November 29, 2007}}</ref> A wani lokaci, shi ne fasto na Higher Dimensions Evangelistic Center Incorporated, wanda daga baya aka sanya masa suna Higher Dimensions Family Church, wanda shine ɗaya daga cikin manyan majami'u a [[Tulsa|Tulsa, Oklahoma]] . A cikin shekarun 1990, ya karu zuwa matsakaicin halarta sama da 6,000.
Saboda imaninsa na sulhunta duniya baki ɗaya, Pearson ya fara rasa tasirinsa a hidima tare da Kwalejin Haɗin gwiwa ta Bishop-Bishop na Pentecostal na Baƙar fata-Amurka kuma daga ƙarshe abokan aikinsa suka ayyana shi a matsayin ɗan bidi'a a shekara ta 2004.
== Farkon aikina ==
An haifi Carlton D'Metrius Pearson a ranar 19 ga Maris, 1953, a [[San Diego|San Diego, California]] . <ref>{{Cite web |last=Sands |first=Darren |date=2023-12-02 |title=Send-offs show Carlton Pearson’s split legacy spurred by his inclusive beliefs, rejection of hell |url=https://www.sandiegouniontribune.com/2023/12/02/send-offs-show-carlton-pearsons-split-legacy-spurred-by-his-inclusive-beliefs-rejection-of-hell/ |access-date=2025-01-12 |website=San Diego Union-Tribune |language=en-US}}</ref> Ya halarci Jami'ar Oral Roberts da ke Tulsa, inda Oral Roberts ya jagorance shi, kuma ya rera waƙa tare da World Action Singers, daga baya ya zama mataimakin mai wa'azi tare da Oral Roberts Evangelistic Association. An ba shi lasisi kuma an naɗa shi a Cocin Allah cikin Almasihu . <ref>{{Cite web |title=New Dimensions Information page |url=http://www.newdimensions.us/content.cfm?id=2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071214142008/http://www.newdimensions.us/content.cfm?id=2008 |archive-date=December 14, 2007 |access-date=November 29, 2007}}</ref>
Tare da Dr. Frederick KC Price Sr., a wani lokaci yana ɗaya daga cikin ministoci biyu 'yan Afirka-Amurkawa da suka ɗauki nauyin wani shirin wa'azin talabijin na ƙasa na mako-mako, wanda ke isa ga ɗaruruwan dubban mutane zuwa miliyoyin mutane a kowane mako, kuma an yaba masa a matsayin ɗaya daga cikin ministocin baƙar fata na farko da suka gudanar da manyan taruka a filayen wasa da filayen wasa a faɗin ƙasar.
=== Rashin lafiya da mutuwa ===
A watan Satumba na 2023, an gano cewa Pearson yana da ciwon daji a saman mafitsara. <ref>{{Cite web |date=December 20, 2005 |title=Carlton Pearson declared a heretic – Apologetics Index |url=http://www.apologeticsindex.org/37-carlton-person-heretical |access-date=August 29, 2016 |publisher= |archive-date=August 28, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180828204557/http://www.apologeticsindex.org/37-carlton-person-heretical |url-status=dead }}</ref> Ya mutu a ranar 19 ga Nuwamba, 2023, yana da shekaru 70.
[[Rukuni:Mutuwan 2023]]
[[Rukuni:Haifaffun 1953]]
===MANAZARTA===
8wwjfeshh3rr13ey8vr6qhv5jr2chnq
Boni National Reserve
0
132046
826057
771201
2026-04-24T19:16:26Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826057
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Ma'ajiyar ƙasa ta Boni''' wani yanki ne na kiyayewa na ƙasa kuma yana cikin gundumar Garissa, [[Kenya]] . Ma'ajiyar ta ƙunshi yanki mai fadin murabba'in {{Convert|1339|km2|sqmi|0}} kuma Hukumar Kula da Namun Daji ta Kenya ce ke kula da shi. An bayyana shi a shekarar 1976 a matsayin wurin mafaka ga giwaye a yankin Ijara na tsohon yankin Kenya, da Lamu da kuma [[Somaliya]] . Yawan giwayen ya ragu sosai sakamakon farautar dabbobin.
A ranar 28 ga Disamba, 2010, Ofishin [[Bureau of Consular Affairs|Harkokin Jakadancin]] [[U.S. Department of State|Amurka]] ya saka Asusun ajiyar kasa na Boni a cikin jerin wuraren da matafiya 'yan Amurka ya kamata su guje wa a [[Kenya]] saboda ta'addanci da laifukan tashin hankali.
== Kayan lambu ==
[[Boni forest|Dajin Boni]], wanda daga baya aka sanya wa wurin ajiyar suna, wani dajin da ke buɗewa ne na asali kuma wani ɓangare ne na dajin bakin teku na Arewacin Zanzibar-Inhambane. [http://www.eoearth.org/article/Northern_Zanzibar-Inhambane_coastal_forest_mosaic] . Kasancewar yana ɗauke da nau'ikan tsire-tsire da ke cikin mafi girma a duniya, an ayyana dajin a matsayin [[Hotspot na halittu masu yawa|wurin da ke da wuraren da ke da bambancin halittu]] .
== Namun daji ==
Masu cin ganyayyaki a yankin sun haɗa da dorinar ruwa, alade mai ciyawa, warthog, [[Ɓauna|baffa]], [[Gada|komon duiker]], topi da waterbuck . Masu cin nama da ake samu a wurin adana su ne [[karen daji na Afirka]] mai rauni da kuma kerkeci . Duk da cewa ba kasafai ake samun giwayen Afirka a wurin adana su ba.
== Tsuntsaye ==
A matsayin wani ɓangare na dajin gabar tekun Gabashin Afirka, yana da yuwuwar ɗaukar nau'ikan tsuntsaye waɗanda suka bambanta da dazuzzukan bakin teku na gabashin Afirka, wataƙila sun haɗa da nau'ikan tsuntsayen da ke fuskantar barazanar duniya kamar Sokoke pipit .
== Mayakan Al-Shabaab ==
Gwamnatin Kenya ta yi imanin cewa Boni National Reserve ta zama mafaka ga [[Al-Shabaab (ƙungiyar Mayaƙa)|Al Shabaab]], wata ƙungiyar ta'addanci da ke Somaliya [https://www.standardmedia.co.ke/article/2000186655/al-shabaab-operation-in-boni-forest-extended-to-neighbouring-areas.] Wannan ya haifar da hare-hare da dama da rundunar tsaron Kenya da 'yan sandan Kenya suka kai wa sansanin. A farkon shekarar 2017, rahotanni sun ce sojojin Amurka suna ba wa Kenya taimako a ƙoƙarin kawar da Al Shabaab daga sansanin [http://www.the-star.co.ke/news/2017/02/10/us-troops-join-war-on-shabaab-in-boni-forest_c1503640]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} .
== Ƙarin karatu ==
* Githiru, M. da sauransu (2007) Yawan dabbobi masu shayarwa, rarrabawa da kuma amfani da wurin zama a Boni National Reserve da kuma yankin Northern Buffer da ke makwabtaka da su, NE Kenya. Gidajen Tarihi na Ƙasa na Kenya.
* Antipa, R. S, Ali, MH da Hussein, AA (2007) [https://web.archive.org/web/20110504193452/http://www.terranuova.info/file_download/48 Kimantawa kan Yiwuwar Yawon Bude Ido na Muhalli/Al'adu a matsayin Kamfanoni Masu Inganci a Gundumomin Kudancin Garissa, Ijara da Lamu: Shirin Kare Al'umma da Tallafawa Kasuwanci] . Hukumar Kula da Muhalli ta Ƙasa ta Kenya.
* Antipa, R. S, Ali, MH da Hussein, AA (2007) [https://web.archive.org/web/20111003041745/http://www.terranuova.info/file_download/49 Kiyayewa da Kula da Bambancin Halittu Sanin Bambancin 'Yan Asalin Ƙasa da Al'ummomin Gida tare da Rayuwar Gargajiya a Dajin Boni, Gundumar Ijara] . Hukumar Kula da Muhalli ta Ƙasa ta Kenya.
== Manazarta ==
m4m04scdhacsejrfdf91o30b17jfs0m
Chris Tsui Hesse
0
132327
826168
771847
2026-04-25T07:06:02Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 4 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826168
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Christian Tsui Hesse''', wanda aka fi sani da '''Chris Hesse''' (an haife shi a ranar 29 ga Agusta 1932) ƙwararren mai shirya fina-finai ne na ƙasar Ghana, mai shirya fina-finai, mai gudanar da fina-finai, mai ɗaukar hoto <ref>{{Cite web |title=Video: Nkrumah's photographer tells his story on PM Express' Personality Profile |url=https://www.myjoyonline.com/news/2016/March-7th/video-nkrumahs-photographer-tells-his-story-on-pm-express-personality-profile.php |access-date=22 February 2020 |website=myjoyonline.com }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> kuma ministan Presbyterian wanda aka san shi da shirya fina-finai da dama da suka lashe kyaututtuka kamar ''[[Love Brewed in the African Pot (fim)|Love Brewed in the African Pot]]'' (1980) da ''Heritage Africa'' (1989). <ref>{{Cite web |title=The Award Ceremony for the 2013–2014 Lectures takes place on June 20, 2014 |url=http://www.nafti.edu.gh/index.php?id=1.1752617 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140814050713/http://www.nafti.edu.gh/index.php?id=1.1752617 |archive-date=14 August 2014 |access-date=26 February 2015 |website=nafti.edu.gh}}</ref> Shi ne mai shirya fina-finai na shugaban ƙasar Ghana na farko, [[Kwame Nkrumah|Dr. Kwame Nkrumah]] . Chris Hesse ya taimaka wajen rubuta tarihin shugabanci na siyasa da ci gaban ƙasar. Ya kuma yi aiki a Majalisar Ɗinkin Duniya, yana aiki a matsayin mai ɗaukar hoto, yana rubuta tarihin rikicin Kongo a shekarar 1960. <ref>{{Cite web |date=25 June 2014 |title=NAFTI honours Rev Dr Chris Hesse |url=http://www.graphic.com.gh/news/general-news/25901-nafti-honours-rev-dr-chris-hesse.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150226174932/http://graphic.com.gh/news/general-news/25901-nafti-honours-rev-dr-chris-hesse.html |archive-date=26 February 2015 |access-date=26 February 2015 |website=graphic.com.gh}}</ref>
== Rayuwar farko da ilimi ==
An haifi Chris Tsui Hesse a ranar 29 ga Agusta, 1932 a [[Osu, Accra|Osu]], [[Accra]] . Ya halarci makarantar sakandare ta Presbyterian, [[Makarantar Salem, Osu|Makarantar Salem]] da [[Odorgonno Senior High School|Makarantar Sakandare ta Odorgonno]], inda ya sami takardar shaidar Cambridge Overseas a shekarar 1954. A wannan shekarar, ya yi aiki a Kamfanin Masana'antar Fina-finai na Ghana (GFIC). Ya halarci [[National Film School in Łódź|Makarantar Fina-finai ta Ƙasa da ke Łódź]] a Poland kuma ya kammala karatunsa a shekarar 1960. Ya kuma sami takardar shaidar digiri na biyu a fannin Fina-finai da Fasahar Talabijin daga [[University of Sorbonne|Jami'ar Sorbonne]] da ke [[Faris|Paris]] . Sauran takardun shaidarsa na ilimi sun haɗa da [[Bachelor of Divinity|digiri na farko a fannin Allahntaka]] (1985) da digiri na uku (1989) a fannin Fina-finai da Fasaha, dukkansu sun sami digiri na farko a [[University of Southern California|Jami'ar Kudancin California]], California.
== Sana'a ==
Duk tsawon aikinsa ya shafe shekaru arba'in (1954-1994), wanda ya yi aiki a sashen fina-finai na Gold Coast, wanda daga baya aka kira shi Ghana Film Industry Corporation. Ya yi aiki a kan kyautar fina-finai ta British Academy Film Award wadda daga baya aka zaɓe shi a matsayin Mafi Kyawun Fim daga kowace tushe, [[The Boy Kumasenu (fim)|The Boy Kumasenu]] (1952) wanda daraktan Birtaniya Sean Graham ya jagoranta. <ref>{{Cite web |title=Video: Nkrumah's photographer tells his story on PM Express' Personality Profile |url=https://www.myjoyonline.com/news/2016/March-7th/video-nkrumahs-photographer-tells-his-story-on-pm-express-personality-profile.php |access-date=22 February 2020 |website=myjoyonline.com }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Hesse ya tashi daga matsayinsa har ya zama manajan darakta na Ghana Film Industry Corporation (GFIC) na tsawon shekaru goma har zuwa lokacin da ya yi ritaya daga aikin gwamnati a 1994. <ref>{{Cite web |title=The Award Ceremony for the 2013–2014 Lectures takes place on June 20, 2014 |url=http://www.nafti.edu.gh/index.php?id=1.1752617 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140814050713/http://www.nafti.edu.gh/index.php?id=1.1752617 |archive-date=14 August 2014 |access-date=26 February 2015 |website=nafti.edu.gh}}</ref> Chris Hesse yana da ƙwarewa sosai a fannin shirya fina-finai, ciki har da zama shugaban Sashen Labarai na GFIC na tsawon shekaru goma (1974-1984) inda ya shirya labarai da dama, mujallu, tallace-tallace da gajerun shirye-shirye, waɗanda wasu daga cikinsu suka lashe kyaututtuka na duniya. Ya lashe kyautar Golden Camera Award (Kyautar Farko a Cinematography a Afirka) a bikin fina-finan Pan African Film da aka gudanar a Ouagadougou, Burkina Faso ( [[Panafrican Film and Television Festival of Ouagadougou|FESPACO]] ) a shekarar 1985. Shi ne darektan daukar hoto na fina-finan Kwaw Ansah da suka lashe kyaututtuka ''[[Love Brewed in the African Pot (fim)|Love Brewed in the African Pot]]'' (1980) da ''Heritage Africa'' (1989). Shi ne kuma darektan daukar hoto na mai shirya fina-finan Ato Yanney Snr.'s ''His Majesty's Sergeant'' (1984). Ya kuma yi tafiye-tafiye masu yawa a duk faɗin duniya wajen ɗaukar hotunan tarurruka a Majalisar Dinkin Duniya, Commonwealth, [[Ƙungiyar Ƙungiyar Afirka|OAU]], Non-Aligned Movement, ziyarar Shugabannin Ƙasashe da kuma tarurrukan karawa juna sani na ƙasashen duniya daban-daban. <ref>{{Cite web |title=The Award Ceremony for the 2013–2014 Lectures takes place on June 20, 2014 |url=http://www.nafti.edu.gh/index.php?id=1.1752617 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140814050713/http://www.nafti.edu.gh/index.php?id=1.1752617 |archive-date=14 August 2014 |access-date=26 February 2015 |website=nafti.edu.gh}}</ref>
An san Chris Hesse a matsayin mai daukar hoto na farko da ya dauki fim kan rikicin Congo a shekarar 1960 don yaɗawa a duk duniya a matsayin Kyaftin Mai Girmamawa a Rundunar Kiyaye Zaman Lafiya a shekarar 1960. Tun daga lokacin mulkin mallaka zuwa Ghana bayan samun 'yancin kai (1956–1966), shi ne mai daukar hoto na hukuma ga [[Kwame Nkrumah]] (1956–1966) da kuma shugabannin ƙasashe masu zuwa kamar: JA Ankrah, [[Akwasi Afrifa|AA Afrifa]], [[Kofi Abrefa Busia|KA Busia]], [[Ignatius Kutu Acheampong|IK Acheampong]], [[Fred Akuffo]], [[Hilla Limann|Hilla Liman]] da [[Jerry Rawlings|JJ Rawlings]] .
An naɗa shi cikin hidimar Kirista ta Cocin Presbyterian na Ghana a shekarar 1985 kuma ya yi hidima a cikin ikilisiyoyi da dama. Ya kuma zama babban darektan Ma'aikatar Gidajen Yari ta Ghana. Chris Hesse ya auri Regina Hesse (Jami'ar [[Bankin Ghana]] mai ritaya) tun 1959 kuma suna da manyan yara da jikoki biyar. Ayyukansa sun haɗa da wasan tennis na lawn, gudu, keke da yoga . Yana iya magana da Turanci, Faransanci, [[Harshen Ga|Ga]] da [[Yaren Akan|Twi]] .
A shekarar 2014, an karrama Chris Hesse saboda gagarumar gudunmawar da ya bayar ga sinima da kuma ƙasa a ''taron lakcoci na uku na NAFTI kan masana'antar Motion Pictur'' e wanda ya mayar da hankali kan aikinsa na mai daukar hoto, daraktan fina-finai da kuma mai ɗaukar hoto na shirin gaskiya. <ref>{{Cite web |title=Video: Nkrumah's photographer tells his story on PM Express' Personality Profile |url=https://www.myjoyonline.com/news/2016/March-7th/video-nkrumahs-photographer-tells-his-story-on-pm-express-personality-profile.php |access-date=22 February 2020 |website=myjoyonline.com }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Hesse yana ɗaya daga cikin mutanen da suka yi kira da a amince da kudirin dokar fina-finai wanda aka yi niyya don sanya dukkan tsare-tsare da tsarin da ake buƙata ga masana'antar fina-finai. Chris Tsui Hesse memba ne da ya kafa kuma tsohon Shugaban Kwalejin Fina-finai da Talabijin ta Ghana (GAFTA). A shekarar 2017, an karrama Hesse a daren bayar da kyaututtuka na Cibiyar Fina-finai da Talabijin ta Ƙasa a Accra. <ref>{{Cite web |title=Video: Nkrumah's photographer tells his story on PM Express' Personality Profile |url=https://www.myjoyonline.com/news/2016/March-7th/video-nkrumahs-photographer-tells-his-story-on-pm-express-personality-profile.php |access-date=22 February 2020 |website=myjoyonline.com }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite web |title=The Award Ceremony for the 2013–2014 Lectures takes place on June 20, 2014 |url=http://www.nafti.edu.gh/index.php?id=1.1752617 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140814050713/http://www.nafti.edu.gh/index.php?id=1.1752617 |archive-date=14 August 2014 |access-date=26 February 2015 |website=nafti.edu.gh}}</ref>
A shekarar 2025, ya kasance batun fim ɗin ''The Eyes of Ghana'', wani fim na gaskiya na Ben Proudfoot wanda aka fara nunawa a bikin fina-finai na duniya na Toronto na 2025.
== Fim ɗin fim ==
* ''Yaron Kumasenu'' (1952)
* ''Ci gaba a Kodjokrom'' (1953)
* ''Mista Mensah Ya Gina Gida'' (1956)
* ''Bayan Volta'' (1956)
* ''Takardar 'Yancin Dan Adam na Togo'' (1957)
* ''<nowiki/>'Yanci ga Ghana'' (1957)
* ''Aikin Kwango'' (1960)
* ''An Gina Soyayya a Tukunyar Afirka'' (1980)
* ''Sajen Mai Martaba'' (1984)
* ''Gado na Afirka'' (1989)
* ''Girbi a ranar 17'' (1994)
* ''Hanyar Mutane ta Giciye, Ciniki ta Giciye'' (1994)
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1932]]
n9vcyr3yrxg3mv2ybp6r9x9katpsgn2
Bayanan da ake bukata
0
132483
825747
772188
2026-04-24T12:12:23Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
825747
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
[[Fayil:Citation_needed_example.png|alt=Example of "Citation Needed" in an English Wikipedia article|thumb|Misali na [[samfuri:Ana bukatan hujja|{{Not a typo|citati}} akan samfurin da ake buƙata]] kamar yadda aka gani a cikin wani labarin game da naman kaza a Wikipedia ta Ingilishi . Kamar yadda aka yi wa gyaran da ƙarfe 14:07, 19 Yuni 2023, ba za a iya ganin wannan a ɓangaren da aka nuna a sama ba.]]
[[Al'ummar Wikipedia|Editocin Wikipedia]] sun ƙara alamar " '''[ana buƙatar ambato]''' " (wanda aka tsara shi azaman " <sup>[ ''ana buƙatar ambato'' ]</sup> ") zuwa ga maganganun da ba a samo asali ba a cikin labaran da ke buƙatar a ƙara [[Majiya|ambato]] . Kalmar tana nuna manufofin tabbatarwa da bincike na asali akan [[Wikipidiya|Wikipedia]] kuma ta zama babban abin dariya na Intanet .
== Amfani akan Wikipedia ==
An fara amfani da alamar a Wikipedia a shekarar 2006, kuma mai amfani ya ƙirƙiri samfurin ta Ta bu shi da yu . <ref>{{Cite web |last=Ta bu shi da yu |date=June 15, 2005 |title=Template:Citation needed |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template:Citation_needed&oldid=17662960 |access-date=March 23, 2025 |website=[[English Wikipedia]] |language=en}}</ref> A bisa ga manufofin Wikipedia, editoci ya kamata su ƙara [[Majiya|ambato]] don abun ciki, don tabbatar da daidaito da tsaka tsaki, da kuma guje wa [[Bincike|bincike na asali]] . <ref>{{Cite journal |last=栗岡 幹英 [Masahide Kurioka] |date=March 1, 2010 |title=インターネットは言論の公共圏たりうるか:ブログとウィキペディアの内容分析 |trans-title=Can the Internet be the Public Sphere of Discourse? : Contents Analysis of Blog and Wikipedia |url=https://opac2.lib.nara-wu.ac.jp/webopac/TD00001512 |journal=奈良女子大学社会学論集 [Nara Women's University Sociological Studies] |language=ja |publisher=奈良女子大学社会学研究会 [Nara Women's University Sociological Study Group] |issue=17 |pages=133–151 |issn=1340-4032 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ana amfani da {{Not a typo|citati}} akan alamar da ake buƙata don yiwa maganganun da ba su da irin waɗannan ambato. Editocin Wikipedia na iya amfani da kayan aiki kamar Citation Hunt don magance waɗannan maganganun da ba a ambata ba. {{As of|June 2025}} , akwai shafuka sama da 604,000 a Wikipedia (ko kusan kashi 1% na dukkan shafuka) waɗanda ke ɗauke da aƙalla misali ɗaya na alamar. <ref name="Redi-2019" /> Masu amfani da suka danna alamar za a tura su zuwa shafuka game da manufofin tabbatar da Wikipedia da aikace-aikacenta ta amfani da alamar. <ref>{{Cite journal |last=McDowell |first=Zachary J. |last2=Vetter |first2=Matthew A. |date=July 2020 |title=It Takes a Village to Combat a Fake News Army: Wikipedia's Community and Policies for Information Literacy |journal=Social Media + Society |language=en |volume=6 |issue=3 |doi=10.1177/2056305120937309 |issn=2056-3051 |s2cid=222110748 |doi-access=free}}</ref>
Ana amfani da barkwanci na alamar, {{Not a typo|[''cetacean needed'']}} , don hotunan da suka ɓace a shafin Wikipedia na jerin cetaceans . <ref>{{Cite web |last=Ta bu shi da yu |date=June 15, 2005 |title=Template:Citation needed |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template:Citation_needed&oldid=17662960 |access-date=March 23, 2025 |website=[[English Wikipedia]] |language=en}}</ref>
== Amfani a wajen Wikipedia ==
[[Fayil:Webcomic_xkcd_-_Wikipedian_protester.png|right|thumb|Wani [[Ban dariya|barkwanci]] na 2007 ''na xkcd'' na Randall Munroe wanda ke nuna wani mai zanga-zanga tare da allon rubutu na "[ {{Not a typo|citati}} on needed]"]]
[[Fayil:Citation_needed_-_March_for_Science_(cropped).jpg|thumb|Poster a [[Maris don Kimiyya|Maris na 2017 don Kimiyya]]]]
A shekara ta 2008, Matt Mechtley ya ƙirƙiri sitika mai taken "[ {{Not a typo|citati}} on needed]", yana ƙarfafa mutane su manna su a kan tallace-tallace . <ref>{{Cite web |last=Ta bu shi da yu |date=June 15, 2005 |title=Template:Citation needed |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template:Citation_needed&oldid=17662960 |access-date=March 23, 2025 |website=[[English Wikipedia]] |language=en}}</ref>
A shekarar 2010, masu masaukin baki a talabijin na Amurka [[Jon Stewart]] da [[Stephen Colbert]] sun jagoranci gangamin dawo da hankali da/ko tsoro a National Mall da ke [[Washington, D.C.|Washington, DC]], inda wasu mahalarta suka rike alluna masu dauke da "[ {{Not a typo|citati}} on needed]".
Randall Munroe ya sha amfani da alamun "[ {{Not a typo|citati}} on needed]" don yin sharhi mai ban dariya a cikin rubuce-rubucensa, ciki har da a cikin littafinsa na 2014 ''What If?'' . <ref>{{Cite journal |last=栗岡 幹英 [Masahide Kurioka] |date=March 1, 2010 |title=インターネットは言論の公共圏たりうるか:ブログとウィキペディアの内容分析 |trans-title=Can the Internet be the Public Sphere of Discourse? : Contents Analysis of Blog and Wikipedia |url=https://opac2.lib.nara-wu.ac.jp/webopac/TD00001512 |journal=奈良女子大学社会学論集 [Nara Women's University Sociological Studies] |language=ja |publisher=奈良女子大学社会学研究会 [Nara Women's University Sociological Study Group] |issue=17 |pages=133–151 |issn=1340-4032 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite book}}</ref>
Shirin "Ambato Mai Bukata" shiri ne na sukar kafofin watsa labarai da Webby ya zaba <ref>{{Cite web |last=Ta bu shi da yu |date=June 15, 2005 |title=Template:Citation needed |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template:Citation_needed&oldid=17662960 |access-date=March 23, 2025 |website=[[English Wikipedia]] |language=en}}</ref>, wanda 'yan jarida Nima Shirazi da Adam Johnson suka dauki nauyin shiryawa domin binciko hanyoyin da kafofin watsa labarai, hulda da jama'a, da kuma iko ke bi. <ref>{{Cite journal |last=栗岡 幹英 [Masahide Kurioka] |date=March 1, 2010 |title=インターネットは言論の公共圏たりうるか:ブログとウィキペディアの内容分析 |trans-title=Can the Internet be the Public Sphere of Discourse? : Contents Analysis of Blog and Wikipedia |url=https://opac2.lib.nara-wu.ac.jp/webopac/TD00001512 |journal=奈良女子大学社会学論集 [Nara Women's University Sociological Studies] |language=ja |publisher=奈良女子大学社会学研究会 [Nara Women's University Sociological Study Group] |issue=17 |pages=133–151 |issn=1340-4032 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
Tom Scott, mai yin YouTube da The Technical Difficulties, sun yi amfani da "[citation needed]" a matsayin taken wani wasan kwaikwayo da aka yi a Wikipedia wanda ya gudana daga 2014 zuwa 2018. <ref>{{Cite web |last=Ta bu shi da yu |date=June 15, 2005 |title=Template:Citation needed |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template:Citation_needed&oldid=17662960 |access-date=March 23, 2025 |website=[[English Wikipedia]] |language=en}}</ref>
Wikipedian Molly White ta buga wata wasiƙa da ke ɗauke da bayanai game da masana'antar cryptocurrency da fasaha mai suna Citation Needed.
== Nassoshi ==
{{reflist}}
== Hanyoyin haɗi na waje ==
* {{Wiktionary-inline}}
* Citation needed entry at Know Your Meme
* [[:en:Wikipedia:Citation_Hunt|Citation Hunt]]
[[Rukuni:Wikipedia]]
5b38ree421395aln3b898l2sck6nufy
Charles Biderman
0
132558
826146
772360
2026-04-25T03:54:52Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826146
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Charles Biderman''' (an haife shi a ranar 24 ga Oktoba, 1946) ɗan kasuwa ne kuma mai saka hannun jari na Amurka. A shekarar 1990, Mista Biderman ya kafa kuma ya zama Shugaba na TrimTabs Investment Research kuma shi ne marubucin ''[https://a.co/d/b6MKGIa TrimTabs Investing: Using Liquidity Theory to Beat the Stock Market]'' ( John Wiley &amp; Sons, 2005). A shekarun 1990, Charles ya ƙware a fannin sayar da kuɗi kaɗan da kuma bin diddigin asusun haɗin gwiwa, wanda ya zama kamfanin bincike mai zaman kansa wanda ke wallafa labaran yau da kullun game da kuɗin kasuwar hannayen jari ta Amurka a lokacin da yake kan mulki a Trimtabs Investing.
A shekarar 2018, ya sayar da kamfanin sarrafa kadarori na TTIR da na TrimTabs ETF.
Charles Biderman yana da digirin BA daga Kwalejin Brooklyn da kuma digirin MBA daga Makarantar Kasuwanci ta Harvard kuma ana yi masa tambayoyi akai-akai a [https://www.cnbc.com/2014/08/28/rigged-market-may-be-nearing-top-trimtabs-chair.html CNBC] da [https://www.bloomberg.com/news/audio/2013-07-05/trimtabs-biderman-says-dividends-less-favorable-to-firms-audio Bloomberg TV] kuma ana yawan ambatonsa a kafofin watsa labarai na kuɗi, ciki har da ''[https://www.barrons.com/articles/BL-FUNDSB-4912 Mujallar Barron]'', ''[https://www.wsj.com/articles/SB10001424053111903885604576490351626676830 Jaridar Wall Street]'', ''[https://www.forbes.com/sites/investor/people/charlesbiderman/ Forbes]'', da ''[https://www.investors.com/etfs-and-funds/etfs/trimtabs-founder-touts-supply-and-demand/ Jaridar Investor's Business Daily]'' .
A halin yanzu yana shirya labarai da labarai ga [https://www.charlesbidermannews.com CharlesBidermanNews.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250803000808/https://www.charlesbidermannews.com/ |date=2025-08-03 }} kuma yana ba da gudummawa ga [https://themarket.ch/suche?q=charles%20biderman&filter=none The Market], wani dandamali na kafofin watsa labarai na kuɗi wanda ke ba da bincike da ra'ayoyi game da kasuwannin kuɗi, tattalin arzikin duniya, da kamfanoni daban-daban. Yana da alaƙa da Neue Zürcher Zeitung (NZZ), wata jaridar Switzerland.
Charles ya fara aikinsa a matsayin mataimakin Alan Abelson a Barrons daga 1971 zuwa 1973. Daga nan ne Charles ya annabta rugujewar asusun saka hannun jari na gidaje (REITs) a 1972 kuma ya fara gina fayil ɗin saka hannun jarinsa kan sayar da gidaje na ɗan gajeren lokaci. Ba da daɗewa ba bayan haka, Charles ya zama babban abokin tarayya na haɗin gwiwa da yawa na haɗin gwiwar gidaje masu iyaka tun daga 1975, waɗanda suka mallaki kuma suka mallaki gidaje sama da 1,000, gine-ginen ofisoshi a [[Dallas]], [[Texas]] da [[Memphis, Tennessee]] da kuma cibiyoyin siyayya shida a Mississippi, Arkansas, Kentucky da Tennessee.
A shekarar 2011, Charles ya ƙaddamar da TrimTabs Float Shrink ETF NYSE . "TrimTabs Asset Management ("Portfolio Manager"), wani reshe na TrimTabs Investment Research (TrimTabs) ne ke ba da shawara ga TTFS. TTFS ETF ta sami ƙimar Morningstar mai tauraro biyar ta hanyar isar da ribar shekara-shekara ta 19.22% har zuwa ranar 31 ga Maris, 2016. TTFS ta kuma yi fice a NASDAQ Buyback Achievers Index da kashi 2.2% a kowace shekara da kuma Russell 3000 Index da kashi 2.49% a kowace shekara.
A ranar 28 ga Satumba, 2016, TrimTabs ta ƙaddamar da TrimTabs US Free Cash Flow Quality ETF a ƙarƙashin alamar (BATS: TTAC) wadda ta yi amfani da dabarar iri ɗaya da TTFS ETF da suka sarrafa a ƙarƙashin AdvisorShares. Rangwamen kuɗaɗen Asusun ya kasance 0.59%. Wannan raguwa ne daga kuɗin 0.99% da TrimTabs ke buƙata don caji a ƙarƙashin AdvisorShares. Shekara guda bayan ƙaddamar da TTAC ta samar da alpha mai kyau fiye da TTFS, yayin da take da alaƙa da ma'aunin Vanguard Russell 3000 ETF (Nasdaq: VTHR). TTAC ta dawo da kashi 27.08% a cikin lokacin Nuwamba 2016 zuwa Disamba 2017, yayin da TTFS ta dawo da kashi 19.4% kawai <ref>{{Cite web |last=Zigler |first=Brad |date=24 January 2018 |title=A Tale of Two Funds |url=https://www.wealthmanagement.com/etfs/tale-two-funds |website=Wealthmanagment.com |publisher=Informa USA}}</ref> A ranar 29 ga Nuwamba, 2021, TrimTabs US Free Cash Flow Quality ETF ta canza sunanta zuwa FCF US Quality ETF. <ref>{{Cite web |last=Bell |first=Heather |title=ETF Odds & Ends: Strong Launch Week |url=https://www.etf.com/sections/daily-etf-watch/etf-odds-ends-strong-launch-week?nopaging=1 |access-date=10 December 2021 |website=ETF.com}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1946]]
k31azotkhnl927knqjocunmsz0nq9xg
Cal Wilson
0
132747
826110
772745
2026-04-24T22:56:44Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826110
wikitext
text/x-wiki
'''Cal Wilson''' (5 ga Oktoba 1970 - 11 ga Oktoba 2023) ta kasance mai barkwanci, marubuci, mai gabatar da shirye-shiryen rediyo da talabijin a New Zealand wanda ke zaune a Ostiraliya. Wilson ta rubuta shirin barkwanci na New Zealand ''Willy Nilly'' daga 2001 har zuwa 2003. <ref name=":2">{{Cite web |last=Screen |first=NZ On |title=Cal Wilson {{!}} NZ On Screen |url=https://www.nzonscreen.com/profile/cal-wilson/screenography |access-date=13 October 2023 |website=nzonscreen.com |language=en}}</ref> Daga nan ta fito a shirye-shiryen barkwanci da talabijin da dama, ciki har da kasancewarta mai masaukin baki na ''Sleuth 101 ,'' mai masaukin baki na ''The Great Australian Bake Off ,'' kuma ta yi wa Petal da Thorn waƙa a cikin shirin talabijin na yara ''Kitty Is Not a Cat'' . <ref name=":3">{{Cite web |title=Token Profile page |url=https://token.com.au/artist/cal-wilson/ |access-date=26 July 2019 |website=Excellence Through Guesswork}}</ref> Wilson kuma ya jagoranci shirye-shiryen rediyo da dama tare.
== Rayuwar farko da ilimi ==
An haifi Wilson a New Zealand a ranar 5 ga Oktoba 1970. <ref name=":1">{{Cite web |last=O'Brien |first=Kerrie |date=11 October 2023 |title=Comedian Cal Wilson dies, aged 53 |url=https://www.smh.com.au/culture/comedy/comedian-cal-wilson-dies-aged-53-20231011-p5ebdy.html |url-access=subscription |access-date=11 October 2023 |website=The Sydney Morning Herald}}</ref> Bayan kammala karatun sakandare a Christchurch, ta kammala digirin farko a fannin fasaha a Jami'ar Canterbury . <ref>{{Cite web |title=Page Title – Canterbury College – Armson Collins Architectural Drawings Collection – University of Canterbury – New Zealand |url=https://www.canterbury.ac.nz/exhibition/canterburycollege/open_doors/roll.shtml |access-date=11 October 2023 |website=canterbury.ac.nz}}</ref>
== Aikin barkwanci ==
Wilson ta haɗu ta kafa ƙungiyar Court Jesters improv a shekarar 1990; <ref>{{Cite web |title=Page Title – Canterbury College – Armson Collins Architectural Drawings Collection – University of Canterbury – New Zealand |url=https://www.canterbury.ac.nz/exhibition/canterburycollege/open_doors/roll.shtml |access-date=11 October 2023 |website=canterbury.ac.nz}}</ref> tana cikin ƙungiyar New Zealand da ta lashe gasar World Theatresports a Los Angeles a shekarar 1994. <ref>{{Cite web |date=9 December 2016 |title=It's Cal Wilson's Line – Arts, News, Theatre |url=https://www.nzedge.com/news/its-cal-wilsons-line/ |access-date=11 October 2023 |website=NZEDGE |language=en-US |archive-date=12 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231012111020/https://www.nzedge.com/news/its-cal-wilsons-line/ |url-status=dead }}</ref>
Daga nan Wilson ta koma yin barkwanci a matsayin mai ɗaukar hoto na cikakken lokaci, kuma a shekarar 1997 ta zama wacce ta lashe kyautar farko (tare da Ewen Gilmour ) ta kyautar barkwanci mafi daraja ta New Zealand, Billy T, saboda shirinta na ''Dirty Bitch'' . <ref name="acl-95-97">{{Cite web |title=Comedy Festival 1995 - 1997 |url=https://kura.aucklandlibraries.govt.nz/digital/collection/ephemera/id/2295/rec/8 |access-date=10 July 2025 |publisher=Auckland Council Libraries}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Page Title – Canterbury College – Armson Collins Architectural Drawings Collection – University of Canterbury – New Zealand |url=https://www.canterbury.ac.nz/exhibition/canterburycollege/open_doors/roll.shtml |access-date=11 October 2023 |website=canterbury.ac.nz}}</ref> Ta kuma fito a shirye-shiryen TV3 na ''Pulp Comedy'' . <ref>{{Cite web |title=Page Title – Canterbury College – Armson Collins Architectural Drawings Collection – University of Canterbury – New Zealand |url=https://www.canterbury.ac.nz/exhibition/canterburycollege/open_doors/roll.shtml |access-date=11 October 2023 |website=canterbury.ac.nz}}</ref> Daga 2003, ta fara zama a [[Melbourne]] . <ref>{{Cite web |date=9 December 2016 |title=It's Cal Wilson's Line – Arts, News, Theatre |url=https://www.nzedge.com/news/its-cal-wilsons-line/ |access-date=11 October 2023 |website=NZEDGE |language=en-US |archive-date=12 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231012111020/https://www.nzedge.com/news/its-cal-wilsons-line/ |url-status=dead }}</ref>
Wilson ta yi wasan kwaikwayo na ''TeleBimbo'' a shekarar 1998 a Auckland, Wellington, da Christchurch. <ref name="asb-bank-98">{{Cite web |title=TeleBimbo by Cal Wilson, ASB Bank Laugh Festival, 1998 |url=https://kura.aucklandlibraries.govt.nz/digital/collection/ephemera/id/10864/rec/2 |access-date=10 July 2025 |publisher=Auckland Council Libraries}}</ref> A shekarar 1999 ta gabatar da ''Cal Wilson Is The AuntiChrist'' a NZICF. <ref name="acl-1999">{{Cite web |title=Comedy Festival 1999 |url=https://kura.aucklandlibraries.govt.nz/digital/collection/ephemera/id/4968/rec/3 |publisher=Auckland Council Libraries}}</ref> <ref name="wilson-token">{{Cite web |title=Cal Wilson |url=https://token.com.au/wp-content/uploads/2017/07/CAL-Biography-9.pdf |access-date=10 July 2025 |publisher=Token}}</ref>
A shekara ta 2001, Wilson ta lashe kyautar "Mafi Kyawun Sabon Zuwa" a bikin barkwanci na kasa da kasa na Melbourne (MICF). <ref>{{Cite web |title=Page Title – Canterbury College – Armson Collins Architectural Drawings Collection – University of Canterbury – New Zealand |url=https://www.canterbury.ac.nz/exhibition/canterburycollege/open_doors/roll.shtml |access-date=11 October 2023 |website=canterbury.ac.nz}}</ref> Ta bayyana a matsayin wacce aka yaba mata a bikin Edinburgh Festival Fringe a shekara ta 2004. <ref>{{Cite web |title=Page Title – Canterbury College – Armson Collins Architectural Drawings Collection – University of Canterbury – New Zealand |url=https://www.canterbury.ac.nz/exhibition/canterburycollege/open_doors/roll.shtml |access-date=11 October 2023 |website=canterbury.ac.nz}}</ref>
Wasan kwaikwayonta na 2006, ''Up There, Cal Wilson'', ya ƙare a MICF. <ref>{{Cite web |title=Page Title – Canterbury College – Armson Collins Architectural Drawings Collection – University of Canterbury – New Zealand |url=https://www.canterbury.ac.nz/exhibition/canterburycollege/open_doors/roll.shtml |access-date=11 October 2023 |website=canterbury.ac.nz}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Page Title – Canterbury College – Armson Collins Architectural Drawings Collection – University of Canterbury – New Zealand |url=https://www.canterbury.ac.nz/exhibition/canterburycollege/open_doors/roll.shtml |access-date=11 October 2023 |website=canterbury.ac.nz}}</ref>
== Talabijin ==
A lokacin farkon aikinta, Wilson marubuciya ce ga shirin barkwanci na New Zealand ''Willy Nilly'' daga 2001 har zuwa 2003. <ref name=":2"/> <ref>{{Cite web |title=Page Title – Canterbury College – Armson Collins Architectural Drawings Collection – University of Canterbury – New Zealand |url=https://www.canterbury.ac.nz/exhibition/canterburycollege/open_doors/roll.shtml |access-date=11 October 2023 |website=canterbury.ac.nz}}</ref> A shekarar 2007, ta kasance cikin jerin 'yan wasan kwaikwayo na shirin talabijin mai suna ''The Wedge'' . <ref name=":0">{{Cite web |last=McManus |first=Bridget |date=11 February 2010 |title=Comedian has 101 moments of sleuth |url=https://www.theage.com.au/entertainment/comedian-has-101-moments-of-sleuth-20100211-ge893x.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180926205619/https://www.theage.com.au/entertainment/comedian-has-101-moments-of-sleuth-20100211-ge893x.html |archive-date=26 September 2018 |access-date=26 September 2018 |website=The Age |language=en}}</ref> Ita ma marubuciya ce a shirin. A shekarar 2008, Wilson ta fito a cikin jerin shirye-shirye na takwas na ''Dancing with the Stars'' na Australiya. An haɗa ta da wanda ya lashe gasar series 7 Craig Monley. <ref>{{Cite web |title=Page Title – Canterbury College – Armson Collins Architectural Drawings Collection – University of Canterbury – New Zealand |url=https://www.canterbury.ac.nz/exhibition/canterburycollege/open_doors/roll.shtml |access-date=11 October 2023 |website=canterbury.ac.nz}}</ref>
A shekara ta 2010, Wilson ta zama mai masaukin baki na shirin ''Sleuth 101'' <ref name=":0"/> kuma ta halarci Babban Muhawara a Bikin Barkwanci na Ƙasa da Ƙasa na Melbourne. <ref>{{Cite web |title=Page Title – Canterbury College – Armson Collins Architectural Drawings Collection – University of Canterbury – New Zealand |url=https://www.canterbury.ac.nz/exhibition/canterburycollege/open_doors/roll.shtml |access-date=11 October 2023 |website=canterbury.ac.nz}}</ref> A wannan lokacin Wilson ta fara fitowa a shirin barkwanci na talabijin na New Zealand ''mai suna 7 Days'' . Ta fito a shirye-shirye da dama na shirin har zuwa 2018. <ref>{{Cite web |title=Page Title – Canterbury College – Armson Collins Architectural Drawings Collection – University of Canterbury – New Zealand |url=https://www.canterbury.ac.nz/exhibition/canterburycollege/open_doors/roll.shtml |access-date=11 October 2023 |website=canterbury.ac.nz}}</ref>
Wilson ya bayyana a matsayin bako a shirin wasan barkwanci ''na QI'' na Burtaniya a shekarar 2012 <ref>{{Cite web |title=Page Title – Canterbury College – Armson Collins Architectural Drawings Collection – University of Canterbury – New Zealand |url=https://www.canterbury.ac.nz/exhibition/canterburycollege/open_doors/roll.shtml |access-date=11 October 2023 |website=canterbury.ac.nz}}</ref> kuma a shekara mai zuwa ya zama kyaftin na "Team Cal" a shirin talabijin na nishaɗin haske na Australiya ''mai suna Slide Show .'' <ref>{{Cite web |title=Page Title – Canterbury College – Armson Collins Architectural Drawings Collection – University of Canterbury – New Zealand |url=https://www.canterbury.ac.nz/exhibition/canterburycollege/open_doors/roll.shtml |access-date=11 October 2023 |website=canterbury.ac.nz}}</ref>
A cikin 2018, Wilson ya bayyana Petal da Thorn a cikin jerin shirye-shiryen talabijin na yara Kitty Is Not a Cat . <ref>{{Cite web |title=Page Title – Canterbury College – Armson Collins Architectural Drawings Collection – University of Canterbury – New Zealand |url=https://www.canterbury.ac.nz/exhibition/canterburycollege/open_doors/roll.shtml |access-date=11 October 2023 |website=canterbury.ac.nz}}</ref> A cikin 2019 ta yi rikodin Netflix Original Comedy Special mai taken Comedians of the World wanda ke wakiltar New Zealand . Ta yi tafiya a cikin wasan kwaikwayo, Gifted Underachiever, a cikin 2019. <ref name=":32">{{Cite web |title=Token Profile page |url=https://token.com.au/artist/cal-wilson/ |access-date=26 July 2019 |website=Excellence Through Guesswork}}</ref> A cikin 2022, Wilson ya shiga cikin kakar wasa ta takwas na Australiya na I'm a Celebrity... ''[[I'm a Celebrity...Get Me Out of Here! (Australian TV series)|Ka fitar da ni daga nan!]]'' <ref>{{Cite web |title=Page Title – Canterbury College – Armson Collins Architectural Drawings Collection – University of Canterbury – New Zealand |url=https://www.canterbury.ac.nz/exhibition/canterburycollege/open_doors/roll.shtml |access-date=11 October 2023 |website=canterbury.ac.nz}}</ref> <ref>{{Cite web |date=9 December 2016 |title=It's Cal Wilson's Line – Arts, News, Theatre |url=https://www.nzedge.com/news/its-cal-wilsons-line/ |access-date=11 October 2023 |website=NZEDGE |language=en-US |archive-date=12 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231012111020/https://www.nzedge.com/news/its-cal-wilsons-line/ |url-status=dead }}</ref> A watan Agusta na wannan shekarar, an bayyana cewa Wilson zai dauki bakuncin kakar wasa ta bakwai ta The Great Australian Bake Off tare da [[Natalie Tran]] da sabbin alƙalai Darren Purchese da Rachel Khoo. <ref>{{Cite web |title=Page Title – Canterbury College – Armson Collins Architectural Drawings Collection – University of Canterbury – New Zealand |url=https://www.canterbury.ac.nz/exhibition/canterburycollege/open_doors/roll.shtml |access-date=11 October 2023 |website=canterbury.ac.nz}}</ref> A shekara mai zuwa a tsakiyar 2023, Wilson ya fito a cikin [[SBS (Australian TV channel)|SBS]]'s Who the Bloody Hell Are You?
A lokacin aikinta na talabijin Wilson ta kuma fito a wasu ''Shirin''-shiryen wasan kwaikwayo na Australiya ciki har da ''SkitHOUSE'', Rove Live, Godiya ga Allah Kuna nan, Good News Week, ''Spicks da Specks'', The Project, Celebrity Name Game, Show Me the Movie!<ref name=":0"/> , ''Shin zan yi maka ƙarya? '' Australia, ''SlideShow'', Shin kun kasance mai kula? da kuma Hughesy, Muna da matsala.<ref>{{Cite web |date=9 December 2016 |title=It's Cal Wilson's Line – Arts, News, Theatre |url=https://www.nzedge.com/news/its-cal-wilsons-line/ |access-date=11 October 2023 |website=NZEDGE |language=en-US |archive-date=12 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231012111020/https://www.nzedge.com/news/its-cal-wilsons-line/ |url-status=dead }}</ref>
A shekara ta 2009, Wilson ya dauki bakuncin Mornings a kan Nova 100 (Melbourne) tare da Dylan Lewis . <ref>{{Cite web |title=Page Title – Canterbury College – Armson Collins Architectural Drawings Collection – University of Canterbury – New Zealand |url=https://www.canterbury.ac.nz/exhibition/canterburycollege/open_doors/roll.shtml |access-date=11 October 2023 |website=canterbury.ac.nz}}</ref> Ta yi murabus daga Nova 100 a watan Nuwamba na shekara ta 2009.<ref>{{Cite web |date=9 December 2016 |title=It's Cal Wilson's Line – Arts, News, Theatre |url=https://www.nzedge.com/news/its-cal-wilsons-line/ |access-date=11 October 2023 |website=NZEDGE |language=en-US |archive-date=12 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231012111020/https://www.nzedge.com/news/its-cal-wilsons-line/ |url-status=dead }}</ref>
== Rayuwar mutum da mutuwa ==
Wilson ya auri Chris Woods a shekarar 2008. Ma'auratan sun haifi ɗa kuma suna zaune a Sunshine, wani yanki na [[Melbourne]] . <ref>{{Cite web |title=Page Title – Canterbury College – Armson Collins Architectural Drawings Collection – University of Canterbury – New Zealand |url=https://www.canterbury.ac.nz/exhibition/canterburycollege/open_doors/roll.shtml |access-date=11 October 2023 |website=canterbury.ac.nz}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Page Title – Canterbury College – Armson Collins Architectural Drawings Collection – University of Canterbury – New Zealand |url=https://www.canterbury.ac.nz/exhibition/canterburycollege/open_doors/roll.shtml |access-date=11 October 2023 |website=canterbury.ac.nz}}</ref>
Wilson ta mutu a ranar 11 ga Oktoba, 2023, a Asibitin Royal Prince Alfred da ke Camperdown, [[Sydney]], sakamakon wani nau'in cutar kansa mai saurin yaduwa, kwana shida bayan cikarta shekaru 53. Ta shafe makonni biyu a asibiti kafin rasuwarta. <ref name=":1"/>
[[Rukuni:Mutuwan 2023]]
[[Rukuni:Haifaffun 1970]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
nyrdtcu40uo0u1vrzgz7oyp4c1u1lv3
Cibiyar Ci Gaban da Muhalli (Switzerland)
0
133186
826193
801894
2026-04-25T08:38:45Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826193
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Cibiyar Ci Gaba da Muhalli (CDE)''' cibiya ce ta bincike mai zurfi a fannoni daban-daban, wacce ta ƙware a [[Sustainability science|fannin kimiyyar dorewa]] da [[Land systems|tsarin ƙasa]] a [[University of Bern|Jami'ar Bern]], Switzerland. Tana gudanar da bincike a ƙasashe da dama a duniya, musamman a [[Gabashin Afirka]], [[Southeast Asia|Kudu maso Gabashin Asiya]], [[Amurka ta Kudu|Kudancin Amurka]], [[Turai]], da [[Switzerland]] . Dangane da koyarwa, CDE tana ba da darussa a fannin ci gaba mai ɗorewa a matakin digiri na farko, digiri na biyu, digiri na uku, da kuma digiri na uku.
== Tarihi ==
An kafa CDE a shekarar 2009 a matsayin cibiyar bincike mai mahimmanci ta Jami'ar Bern, <ref>{{Cite web |date=2017-03-28 |title=Centers of Excellence |url=https://www.unibe.ch/research/research_priorities/centers_of_excellence/index_eng.html |access-date=2019-11-26 |website=Portal |archive-date=2018-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224135839/http://www.unibe.ch/research/research_priorities/centers_of_excellence/index_eng.html |url-status=dead }}</ref> a ƙarƙashin jagorancin Peter Messerli da Thomas Breu. Asalinsa ya samo asali ne daga Ƙungiyar Ci Gaba da Muhalli, wacce aka kafa a shekarar 1988 a Cibiyar Nazarin Ƙasa ta Jami'ar Bern. Wannan ƙungiyar bincike ta ƙunshi farfesoshi biyu, Hans Hurni da Urs Wiesmann, kuma da farko an kafa ta ne bisa shirye-shiryen bincike guda biyu na ƙasa da ƙasa, ''Shirin Binciken Kare Ƙasa'' a [[Itofiya|Habasha]] <ref>{{Cite journal |last=Grunder |first=Martin |date=1988 |title=Soil Conservation Research in Ethiopia |journal=Mountain Research and Development |volume=8 |issue=2/3 |pages=145–151 |doi=10.2307/3673441 |issn=0276-4741 |jstor=3673441}}</ref> (1981–1998) da ''Shirin Bincike na Laikipia'' a [[Kenya]] <ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=FORSbase (in German) |url=https://forsbase.unil.ch/project/study-public-detail/9833/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190731120752/https://forsbase.unil.ch/project/study-public-detail/9833/ |archive-date=2019-07-31 |access-date=2019-11-22 |website=forsbase.unil.ch}}</ref> (1984–1997). Sauran manyan shirye-shiryen bincike na ƙasa da ƙasa sun biyo baya. Waɗannan sun haɗa da ''Terre Tany'' <ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=FORSbase (in German) |url=https://forsbase.unil.ch/project/study-public-detail/3610/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190731120749/https://forsbase.unil.ch/project/study-public-detail/3610/ |archive-date=2019-07-31 |access-date=2019-11-22 |website=forsbase.unil.ch}}</ref> (1989–2000) a [[Madagaskar|Madagascar]], ''Shirin Haɗin gwiwa na Gabashin da Kudancin Afirka'' <ref>{{Cite journal |last=Ott |first=Cordula |date=2017-02-27 |title=Enabling Transformative Research: Lessons from the Eastern and Southern Africa Partnership Programme (1999-2015) |url=http://www.librelloph.com/challengesinsustainability/article/view/cis-5.1.15 |journal=Challenges in Sustainability |language=en |volume=5 |issue=1 |pages=15–23–23 |doi=10.12924/cis2017.05010015 |issn=2297-6477 |doi-access=free}}</ref> (1999–2015), da shirye-shirye a [[Tsakiyar Asiya]], <ref>{{Cite web |title=CAMP Alatoo is a leading regional Central Asian |url=http://en.camp.kg/ |access-date=2019-11-26 |website=en.camp.kg |archive-date=2018-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180821151647/http://en.camp.kg/ |url-status=dead }}</ref> yankin Mekong, <ref>{{Cite journal |last=Heinimann |first=Andreas |last2=Breu |first2=Thomas |last3=Kohler |first3=Thomas |date=1 May 2005 |title=Watershed Classification in the Lower Mekong Basin |journal=Mountain Research and Development |volume=25 |issue=2 |pages=181–182 |doi=10.1659/0276-4741(2005)025[0181:WCITLM]2.0.CO;2 |issn=0276-4741}}</ref> <ref>{{Cite web |title=The Agro-Biodiversity Initiative in the Lao PDR – TABI |url=https://www.tabi.la/ |access-date=2019-11-26 |language=en-US |archive-date=2019-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190610023510/http://www.tabi.la/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Lao DECIDE Info - ເລີ່ມ |url=http://www.decide.la/ |access-date=2019-11-26 |website=www.decide.la}}</ref> da kuma Andes. Daga 2001 zuwa 2013, CDE ita ce babbar cibiyar ''Cibiyar Ƙwarewa a Bincike ta Ƙasa (NCCR) a Arewa maso Kudu,'' <ref>{{Cite web |title=NCCR "North-South – Research Partnerships for Mitigating Syndromes of Global Change" (2001-2013) - SNF |url=http://www.snf.ch/en/researchinFocus/nccr/nccr-north-south/Pages/default.aspx |access-date=2019-11-26 |website=www.snf.ch}}</ref> <ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=NCCR North-South |url=http://www.north-south.ch/Pages/default.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180131073406/http://www.north-south.ch:80/Pages/default.aspx |archive-date=2018-01-31 |access-date=2019-11-22 |website=www.north-south.ch}}</ref> wani shiri na bincike na ƙasa da ƙasa da ke Switzerland kan [[Canjin Duniya|sauyin duniya]] da ci gaba mai ɗorewa .
A shekarar 2016, Babban Sakataren Majalisar Dinkin Duniya [[Ban Ki-moon]] ya naɗa Daraktan CDE na wancan lokacin Peter Messerli don ya jagoranci ƙungiyar masana kimiyya masu zaman kansu da ke tsara Rahoton Ci Gaba Mai Dorewa na Duniya (GSDR) na 2019 kan Manufofin Ci Gaba Mai Dorewa na Majalisar Dinkin Duniya. Peter Messerli ya jagoranci kammala rahoton muhimmin aiki tare da mataimakin shugaban Endah Murniningtyas, tsohon Mataimakin Ministan Albarkatun Kasa da Muhalli a [[Indonesiya|Indonesia]] . <ref>{{Cite web |date=2017-03-28 |title=Centers of Excellence |url=https://www.unibe.ch/research/research_priorities/centers_of_excellence/index_eng.html |access-date=2019-11-26 |website=Portal |archive-date=2018-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224135839/http://www.unibe.ch/research/research_priorities/centers_of_excellence/index_eng.html |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Grunder |first=Martin |date=1988 |title=Soil Conservation Research in Ethiopia |journal=Mountain Research and Development |volume=8 |issue=2/3 |pages=145–151 |doi=10.2307/3673441 |issn=0276-4741 |jstor=3673441}}</ref>
== Bincike ==
CDE tana gudanar da bincike kan ci gaba mai ɗorewa dangane da sauyin duniya da tasirin da ke tattare da albarkatun ƙasa (ƙasa, ruwa, bambancin halittu ), tsarin ƙasa, da yanayin rayuwa na ƙungiyoyin jama'a daban-daban. Tana ɗaukar masu bincike daga kimiyyar halitta, kimiyyar zamantakewa, kimiyyar ɗan adam, ilimin ɗan adam, doka, da tattalin arziki. Manyan fannoni huɗu na bincike na ƙungiyoyin fannoni daban-daban na CDE sune:
* Albarkatun ƙasa: amfani da albarkatun ƙasa (ruwa, ƙasa, ciyayi); mahimmancin ƙasa (shiga, rarrabawa, haƙƙoƙi) da canje-canje da gyare-gyare a cikin gudanarwa (dabarun noma, kiyayewa, da kuma samar da kayayyaki ) don ci gaba mai ɗorewa.
* Sauye-sauyen zamantakewa da tattalin arziki: sauyin duniya; auna talauci da rashin daidaito; sabbin abubuwa na zamantakewa da fasaha a fannonin aiki, samarwa, da amfani.
* Gudanar da dorewa: hulɗar tsarin dokoki na duniya da na gida; hanyoyin da suka dogara da GIS don gano da'awar daban-daban ga ruwa, ƙasa, ko abinci; tallafin manufofi.
* Ilimi don ci gaba mai ɗorewa: gina ƙwarewa don sauye-sauye zuwa ci gaba mai ɗorewa; tallafawa Jami'ar Bern wajen aiwatar da dorewa a koyarwa, bincike, da ayyuka.
== Koyarwa ==
CDE tana ba da cikakken digiri na biyu a fannin Canjin Rayuwa <ref>{{Cite web |date=2017-03-28 |title=Centers of Excellence |url=https://www.unibe.ch/research/research_priorities/centers_of_excellence/index_eng.html |access-date=2019-11-26 |website=Portal |archive-date=2018-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224135839/http://www.unibe.ch/research/research_priorities/centers_of_excellence/index_eng.html |url-status=dead }}</ref> da kuma ƙananan yara a fannin ci gaba mai ɗorewa a matakin farko <ref>{{Cite journal |last=Grunder |first=Martin |date=1988 |title=Soil Conservation Research in Ethiopia |journal=Mountain Research and Development |volume=8 |issue=2/3 |pages=145–151 |doi=10.2307/3673441 |issn=0276-4741 |jstor=3673441}}</ref> da na biyu <ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=FORSbase (in German) |url=https://forsbase.unil.ch/project/study-public-detail/9833/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190731120752/https://forsbase.unil.ch/project/study-public-detail/9833/ |archive-date=2019-07-31 |access-date=2019-11-22 |website=forsbase.unil.ch}}</ref>, inda a halin yanzu ɗalibai sama da 400 suka yi rajista a cikin waɗannan shirye-shiryen.
An ƙirƙiri ''Makarantar Digiri na Ƙasa da Ƙasa (IGS) ta Arewa-Kudu'' a shekarar 2009 <ref>{{Cite web |date=2017-03-28 |title=Centers of Excellence |url=https://www.unibe.ch/research/research_priorities/centers_of_excellence/index_eng.html |access-date=2019-11-26 |website=Portal |archive-date=2018-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224135839/http://www.unibe.ch/research/research_priorities/centers_of_excellence/index_eng.html |url-status=dead }}</ref> a matsayin wani ɓangare na shirin ''NCCR na Arewa-Kudu'' da aka ambata a sama. IGS ta Arewa-Kudu shiri ne na digiri na uku bisa yarjejeniyar jami'o'i tsakanin Jami'o'in Basel, Bern, Lausanne, da Zurich, da kuma wasu yarjejeniyoyi na haɗin gwiwa da jami'o'i a ƙasashen Kudu da Gabashin duniya. CDE tana tsara IGS ta Arewa-Kudu, wadda a halin yanzu take da ɗaliban digiri na uku kusan 100.
== Ƙungiya ==
A fannin gudanarwa, CDE wani ɓangare ne na Faculty of Science na Jami'ar Bern. Hukumar Zartarwa ta jami'ar ta bayar da umarnin aiwatarwa ga CDE.
== Cibiyoyin sadarwa ==
CDE tana da faffadan hanyar sadarwa ta ƙasa da ƙasa tare da cibiyoyin ilimi kamar ProClim, <ref>{{Cite web |date=2017-03-28 |title=Centers of Excellence |url=https://www.unibe.ch/research/research_priorities/centers_of_excellence/index_eng.html |access-date=2019-11-26 |website=Portal |archive-date=2018-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224135839/http://www.unibe.ch/research/research_priorities/centers_of_excellence/index_eng.html |url-status=dead }}</ref> Hukumar Switzerland don Haɗin gwiwar Bincike da Ƙasashe Masu tasowa KFPE, <ref>{{Cite journal |last=Grunder |first=Martin |date=1988 |title=Soil Conservation Research in Ethiopia |journal=Mountain Research and Development |volume=8 |issue=2/3 |pages=145–151 |doi=10.2307/3673441 |issn=0276-4741 |jstor=3673441}}</ref> td-net <ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=FORSbase (in German) |url=https://forsbase.unil.ch/project/study-public-detail/9833/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190731120752/https://forsbase.unil.ch/project/study-public-detail/9833/ |archive-date=2019-07-31 |access-date=2019-11-22 |website=forsbase.unil.ch}}</ref> Ƙungiyar Ilimi ta Switzerland don Binciken Muhalli da Halittu (SAGUF), <ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=FORSbase (in German) |url=https://forsbase.unil.ch/project/study-public-detail/3610/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190731120749/https://forsbase.unil.ch/project/study-public-detail/3610/ |archive-date=2019-07-31 |access-date=2019-11-22 |website=forsbase.unil.ch}}</ref> da scnat ; shirye-shiryen kimiyya na duniya; <ref>{{Cite journal |last=Ott |first=Cordula |date=2017-02-27 |title=Enabling Transformative Research: Lessons from the Eastern and Southern Africa Partnership Programme (1999-2015) |url=http://www.librelloph.com/challengesinsustainability/article/view/cis-5.1.15 |journal=Challenges in Sustainability |language=en |volume=5 |issue=1 |pages=15–23–23 |doi=10.12924/cis2017.05010015 |issn=2297-6477 |doi-access=free}}</ref> <ref>{{Cite web |title=CAMP Alatoo is a leading regional Central Asian |url=http://en.camp.kg/ |access-date=2019-11-26 |website=en.camp.kg |archive-date=2018-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180821151647/http://en.camp.kg/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Heinimann |first=Andreas |last2=Breu |first2=Thomas |last3=Kohler |first3=Thomas |date=1 May 2005 |title=Watershed Classification in the Lower Mekong Basin |journal=Mountain Research and Development |volume=25 |issue=2 |pages=181–182 |doi=10.1659/0276-4741(2005)025[0181:WCITLM]2.0.CO;2 |issn=0276-4741}}</ref> ƙungiyoyin jama'a; da kuma ɓangaren jama'a. Tana ɗaukar nauyin
* ofishin daidaitawa na [https://mountainresearchinitiative.org/ ''Shirin Bincike na Mountain (MRI)'']
* ofishin daidaitawa na [https://www.wocat.net/en/ ''Duniya game da Tsarin Kare Muhalli da Fasaha'' (WOCAT)] ;
* ofishin edita na mujallar kasa da kasa da aka yi nazari a kanta a kan [https://www.mrd-journal.org/ ''Mountain Research and Development'' (MRD)] ; da kuma
* tare da [[Biovision]], ''[https://www.sdsn.ch/ Cibiyar Sadarwar Ci Gaba Mai Dorewa (SDSN) Switzerland]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' .
== Manazarta ==
2k8e7fn3bl30frh1o47d80vdp0zpp3i
Bruce Kovner
0
133683
826078
789022
2026-04-24T21:16:16Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826078
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Bruce Stanley Kovner''' (an haife shi a ranar 25 ga Fabrairu, 1945) wani hamshakin attajiri ne kuma mai taimakon jama'a na Amurka. Shi ne shugaban CAM Capital, wanda ya kafa a watan Janairun 2012 don gudanar da jarinsa, ciniki da ayyukan kasuwanci. Daga 1983 zuwa 2011, Kovner shi ne wanda ya kafa kuma shugaban Caxton Associates, wani kamfanin kasuwanci mai bambancin ra'ayi. Ya zuwa watan Afrilun 2024, an kiyasta cewa dukiyarsa ta kai dala biliyan 7.7. <ref> name="Forbes profile">{{Cite web |title=Forbes profile: Bruce Kovner |url=https://www.forbes.com/profile/bruce-kovner/ |access-date=7 April 2022 |website=Forbes}}</ref>
Kovner shine shugaban Makarantar Juilliard <ref>{{Cite news |title=Caxton Associates |url=http://www.streetinsider.com/entities/Caxton+Associates |accessdate=January 5, 2014 |publisher=StreetInsider.com}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Bruce Kovner at The Juilliard School |url=https://www.juilliard.edu/school/news/newsroom/bruce-kovner |access-date=2020-04-22 |website=www.juilliard.edu |archive-date=2022-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121164917/https://www.juilliard.edu/school/news/newsroom/bruce-kovner |url-status=dead }}</ref> kuma mataimakin shugaban Cibiyar Lincoln don Fasaha . Yana cikin kwamitin gudanarwa na Metropolitan Opera, da Cibiyar Kasuwancin Amurka .
== Rayuwar farko da ilimi ==
An haifi Bruce Stanley Kovner a gundumar Brooklyn da ke birnin New York ga iyayensa Yahudawa Isidore Kovner, injiniya wanda ya buga ƙwallon ƙafa na ɗan lokaci, da matarsa, Sophie. <ref>{{Cite news |title=Caxton Associates |url=http://www.streetinsider.com/entities/Caxton+Associates |accessdate=January 5, 2014 |publisher=StreetInsider.com}}</ref> Kovner ya yi shekarunsa na farko a sashen Borough Park na Brooklyn tare da iyayensa da 'yan uwansa uku kafin dangin suka ƙaura zuwa birnin Los Angeles a shekarar 1953. Tun da farko, ya kasance babban mai nasara, ya zama ƙwararren Malami . Ya kasance shugaban ɗaliban makarantar sakandare ta Van Nuys yana da shekaru 16, kuma ƙwararren ɗan wasan [[Kwallon kwando|ƙwallon kwando]] <ref name="NYMag" /> da kuma mai buga piano.
Kovner ya fara zuwa Kwalejin Harvard tun daga shekarar 1962, lokacin da mahaifiyarsa ta kashe [[Kisan kai|kanta]] a gidan danginsa na Van Nuys a shekarar 1965. Duk da haka, an ɗauke shi ɗalibi nagari kuma abokan karatunsa sun yi masa maraba. Kovner ya zauna a Harvard, yana karatun tattalin arzikin siyasa a Makarantar Gwamnati ta John F. Kennedy, musamman a ƙarƙashin fitaccen malamin ra'ayin mazan jiya Edward C. Banfield .
Kovner bai kammala karatunsa na digirin digirgir ba, amma ya ci gaba da karatunsa a Makarantar Gwamnati ta John F. Kennedy da ke Harvard har zuwa 1970. A cikin 'yan shekarun da suka biyo baya, ya yi ta kokarin neman ilimi daban-daban; ya yi aiki a yakin neman zabe na siyasa, ya yi karatun harpsichord, marubuci ne, kuma direban tasi. A lokacin mulkinsa na ƙarshe, ba da daɗewa ba bayan aurensa da tsohuwar matarsa Sarah Peter, ya gano cinikin kayayyaki .
== Sana'ar saka hannun jari ==
Ciniki na farko na Kovner ya kasance a shekarar 1977 kan dala 3,000, wanda aka aro daga MasterCard ɗinsa, a cikin kwangilolin gaba na [[Waken suya|waken soya]] . Da ya fahimci cewa ya karu zuwa dala 40,000, sai ya ga kwangilar ta faɗi zuwa dala 23,000 kafin ya sayar. <ref name="Forbes">{{Cite web |year=2009 |title=Forbes 250 Richest Americans: #85 Bruce Kovner |url=https://www.forbes.com/lists/2006/10/6OQE.html}}</ref> Daga baya ya yi iƙirarin cewa wannan ciniki na farko mai cike da damuwa ya koya masa mahimmancin sarrafa haɗari .
A matsayinsa na ɗan kasuwa a ƙarƙashin Michael Marcus a Commodities Corporation (wanda yanzu ɓangare ne na Goldman Sachs ), an yi zargin ya sami miliyoyin kuɗi kuma ya sami girmamawa sosai a matsayin ɗan kasuwa mai son gaskiya da hankali. Wannan ya haifar da kafa Caxton Associates, a shekarar 1983, wanda a lokacin da ya kai kololuwar darajarsa ya kai sama da dala biliyan 14 kuma an rufe shi ga sabbin masu zuba jari tun 1992. Kovner ya kasance darektan Synta Pharmaceuticals daga 2002 zuwa 2016. <ref>{{Cite news |title=Caxton Associates |url=http://www.streetinsider.com/entities/Caxton+Associates |accessdate=January 5, 2014 |publisher=StreetInsider.com}}</ref>
A watan Satumba na 2011, Kovner ya sanar da yin ritaya daga mukaminsa na Shugaba a Caxton, wanda Andrew Law ya gaje shi. <ref>{{Cite news |title=Caxton Associates |url=http://www.streetinsider.com/entities/Caxton+Associates |accessdate=January 5, 2014 |publisher=StreetInsider.com}}</ref>
Kovner ya kafa CAM Capital a watan Janairun 2012 domin gudanar da harkokin jarinsa, ciniki, da harkokin kasuwanci. <ref name="Forbes profile">{{Cite web |title=Forbes profile: Bruce Kovner |url=https://www.forbes.com/profile/bruce-kovner/ |access-date=7 April 2022 |website=Forbes}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.forbes.com/profile/bruce-kovner/ "Forbes profile: Bruce Kovner"]. ''Forbes''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">7 April</span> 2022</span>.</cite></ref>
== Taimakon agaji da gudummawar siyasa ==
Kovner ya kafa Gidauniyar Kovner a shekarar 1996 don tallafawa ƙungiyoyi waɗanda ke haɓaka ƙwarewa a fannin fasaha da ilimi, shirye-shiryen kare kamfanoni masu zaman kansu da kare haƙƙin ɗan adam, da kuma nazarin ilimi da bincike waɗanda ke ƙarfafa ƙa'idodin dimokuraɗiyya na Amurka.
Kovner, wanda ya daɗe yana goyon bayan Makarantar Juilliard, ya kasance shugaban kwamitin gudanarwa na Makarantar tun daga shekarar 2001. <ref>{{Cite news |title=Caxton Associates |url=http://www.streetinsider.com/entities/Caxton+Associates |accessdate=January 5, 2014 |publisher=StreetInsider.com}}</ref> A shekarar 2013, Bruce da matarsa, Suzie Kovner, sun bai wa Shirin Kovner Fellowship Program a Juilliard kyautar dala miliyan 60 - mafi girman kyautar da aka bayar sau ɗaya ga makarantar. A shekarar 2012, Kovner ya ba da gudummawar dala miliyan 20 ga Juilliard don ba wa shirin digiri na biyu na makarantar kyautar tarihi. Kovner ya kuma ba da gudummawar tarin rubuce-rubucen kiɗa ga Juilliard a shekarar 2006. <ref name="Kozinn" /> Kovner shi ne mataimakin shugaban Cibiyar Lincoln don wasan kwaikwayo da kuma babban mai ba da kuɗi ga sake gina Cibiyar Lincoln. Shi ne kuma babban darektan kwamitin gudanarwa na Metropolitan Opera. Kovner ya kafa kuma shi ne shugaban Gidauniyar Tallafin Makarantun Makaranta, wadda ke ba da tallafin karatu ga matasa marasa galihu a birnin New York. Ya tallafa wa sauran makarantun haya, kamar Success Academy Charter Schools, inda matarsa Suzie ke aiki a hukumar gudanarwa. <ref>{{Cite web |title=Bruce Kovner at The Juilliard School |url=https://www.juilliard.edu/school/news/newsroom/bruce-kovner |access-date=2020-04-22 |website=www.juilliard.edu |archive-date=2022-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121164917/https://www.juilliard.edu/school/news/newsroom/bruce-kovner |url-status=dead }}</ref>
Kovner ya bayar da gudummawa sosai ga manufofin [[Conservatism|masu ra'ayin mazan jiya]] . A watan Janairun 2012 ya bayar da gudummawar kusan dala 500,000 ga Restore our Future, wani kamfanin Super PAC wanda ke tallafawa yakin neman zaben shugaban kasa na Mitt Romney. Shi ne tsohon shugaban kwamitin amintattu na Cibiyar Kasuwancin Amurka. Abokansa na kud da kud sun hada da tsohon Mataimakin Shugaban Kasa Dick [[Dick Cheney|Cheney]], Richard Perle da James Q. Wilson . A da, ya kasance mai goyon bayan Cibiyar Manhattan mai ra'ayin mazan jiya kuma ya zuba jari a jaridar The New York Sun ta yau da kullun. Wata takarda da Robert Brulle ya rubuta ta lura cewa gidauniyarsa ta ba da kuɗaɗen ƙungiyoyi masu ra'ayin mazan jiya waɗanda wataƙila sun shiga cikin nazarin sauyin yanayi masu ra'ayin mazan jiya daga 2003 zuwa 2010. An soki jaridar a cikin ''jaridar The Guardian'' tunda yawancin ƙungiyoyi a cikin binciken suna da fifiko da yawa, kuma Brulle ba zai iya cewa wane kaso na kuɗi (idan akwai) aka ware wa batutuwan yanayi ba. <ref>{{Cite web |title=Bruce Kovner at The Juilliard School |url=https://www.juilliard.edu/school/news/newsroom/bruce-kovner |access-date=2020-04-22 |website=www.juilliard.edu |archive-date=2022-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121164917/https://www.juilliard.edu/school/news/newsroom/bruce-kovner |url-status=dead }}</ref>
Sauran ayyukan agaji da ya tallafa sun haɗa da Cibiyar Shari'a, <ref>{{Cite news |title=Caxton Associates |url=http://www.streetinsider.com/entities/Caxton+Associates |accessdate=January 5, 2014 |publisher=StreetInsider.com}}</ref> wani kamfanin lauyoyi na kare hakkin jama'a wanda ke mai da hankali kan zaɓin makaranta; Innocence Project <ref>{{Cite news |title=Caxton Associates |url=http://www.streetinsider.com/entities/Caxton+Associates |accessdate=January 5, 2014 |publisher=StreetInsider.com}}</ref> da Centurion Ministries, <ref>{{Cite web |title=Bruce Kovner at The Juilliard School |url=https://www.juilliard.edu/school/news/newsroom/bruce-kovner |access-date=2020-04-22 |website=www.juilliard.edu |archive-date=2022-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121164917/https://www.juilliard.edu/school/news/newsroom/bruce-kovner |url-status=dead }}</ref> waɗanda ke taimakawa wajen hidimar fursunonin da aka yanke wa hukunci ba daidai ba, da kuma Lambda Legal, <ref>{{Cite news |title=The 25 richest people in New York, ranked |url=https://www.businessinsider.in/slideshows/miscellaneous/the-25-richest-people-in-new-york-ranked/slidelist/68892964.cms#slideid=68892993 |work=Business Insider India }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> wanda ke fafutukar daidaito da haƙƙin jama'a ga al'ummar LGBTQ.
== Rayuwa ta sirri ==
Kovner yana da 'ya'ya uku—ciki har da Rachel Kovner, wata alkali a gundumar tarayya a Brooklyn—kuma ya yi aure sau biyu. <ref name="Forbes profile"/> A shekarar 1973, yana da shekaru 28, ya auri mai zane Sarah Peter, a wani bikin Yahudawa a Connecticut. Sun rabu a shekarar 1998. A shekarar 2007, ya auri Suzie Fairchild, 'yar Robert Fairchild, kuma jikanyar Louis Fairchild wadda ta kafa kamfanin tare da ɗan'uwansa, Edmund Fairchild, wanda ya zama Fairchild Fashion Media, wanda yanzu wani ɓangare ne na Condé Nast Publications .
Gidansa na Fifth Avenue da ke birnin New York, Willard D. Straight House, yana da ɗaki mai layi biyu da gubar don kariya daga harin bam mai guba, sinadarai, ko ƙazanta.
== Gado da kyaututtuka ==
A shekarar 2008, an shigar da shi cikin Babban Manajan Asusun Hedge na Institutional Investor's Alpha tare da Alfred Jones, David Swensen, George Soros, Jack Nash, James Simons, Julian Roberston, Kenneth Griffin, Leon Levy, [[Louis Bacon]], Michael Steinhardt, Paul Tudor Jones, Seth Klarman da [[Steve Cohen (mai kasuwanci)|Steven A. Cohen]] .
Kovner memba ne na Kwalejin Fasaha da Kimiyya ta Amurka <ref>{{Cite news |title=Caxton Associates |url=http://www.streetinsider.com/entities/Caxton+Associates |accessdate=January 5, 2014 |publisher=StreetInsider.com}}</ref> kuma ya sami digirin girmamawa na Likitancin Jinƙai daga Makarantar Juilliard. <ref>{{Cite news |title=Caxton Associates |url=http://www.streetinsider.com/entities/Caxton+Associates |accessdate=January 5, 2014 |publisher=StreetInsider.com}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Bruce Kovner at The Juilliard School |url=https://www.juilliard.edu/school/news/newsroom/bruce-kovner |access-date=2020-04-22 |website=www.juilliard.edu |archive-date=2022-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121164917/https://www.juilliard.edu/school/news/newsroom/bruce-kovner |url-status=dead }}</ref> A shekarar 2016 ya ba da kyautar William E. Simon don Jagorancin Jinƙai ta hanyar Taron Masu Taimakon Jinƙai <ref>{{Cite news |title=The 25 richest people in New York, ranked |url=https://www.businessinsider.in/slideshows/miscellaneous/the-25-richest-people-in-new-york-ranked/slidelist/68892964.cms#slideid=68892993 |work=Business Insider India |access-date=2026-01-08 |archive-date=2024-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240625135238/https://www.businessinsider.in/slideshows/miscellaneous/the-25-richest-people-in-new-york-ranked/slidelist/68892964.cms#slideid=68892993 |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite news |title=Caxton Associates |url=http://www.streetinsider.com/entities/Caxton+Associates |accessdate=January 5, 2014 |publisher=StreetInsider.com}}</ref> da kuma Kyautar Alexander Hamilton ta Cibiyar Manhattan. <ref>{{Cite news |title=Caxton Associates |url=http://www.streetinsider.com/entities/Caxton+Associates |accessdate=January 5, 2014 |publisher=StreetInsider.com}}</ref>
== Duba kuma ==
* Jerin Ma'aikatan Jami'ar Harvard
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1945]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
k8j3ue7uno0w4xfj08xpqfboizslqm0
DAGAL
0
134977
826219
777064
2026-04-25T11:28:11Z
Hassseno m
44013
826219
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[Fayil:BM_29785_EA_9_Reverse.jpg|right|thumb|289x289px|Wasikar Amarna EA 9- (Ba d''A baya''), Burna Buriash ga Fir'auna, ''"Aminci na Dā, Sabbin Bukatu"''. Amfani da DAGAL a gefen da ke gaba tare da "zinariya"- (KUG.GI), da kuma "maza-maza" - (ṣābu-maza): (kai 15-16), "...Yanzu aiki haikalin ya zama da yawa, tun lokacin- ([[Ul (cuneiform)|ul]]-tu), maza masu yawa...." (Hoto: ''ba babban ƙuduri ba'', da kuma "ba tare da mayar da hankali ba".) <br />]]{{Databox}}
Alamar cuneiform '''DAGAL''', wacce babba wasika ce (majuscule) Sumerogram tare da Harshen Akkadian ma'anar zama mai faɗi, ko mai faɗi; kuma "da yawa", Akkadian "rapāšu", ƙaramar alamar cuneiform ce da aka yi amfani da ita a cikin haruffa Amarna da Epic na Gilgamesh . Ana amfani da alamar amfani iri ɗaya don DAGAL a cikin haruffa na Amarna, ''Gáb'', don harshen Akkadian "''gabb''", (don "da yawa", "da yawa" (dukanmu) ", da dai sauransu) kuma ana samunsa a cikin haruffan kamar [[Wasikar Amarna EA 362|EA 362]], [[Wasikar Amarna EA 367|EA 367]], da sauransu. Gáb yana da wasu dabi'un syllabic, waɗanda ake amfani da su don rarraba kalmomin Akkadian.
DAGAL alama ce mai siffar rectangular; duk da haka amfani da ita a cikin [[Wasikar Amarna EA 325|EA 325]], don samar da tanadi "mai yawa", sannan maimaitawa bayan jerin tanadi shida, an kara alamar a karo na 2. Dukkanin alamun da ke cikin EA 325 iri ɗaya ne, kuma sun fi 'kusurwa'- (marasa layi daya) fiye da rectangular. A gefe guda, gáb yana da rectangular, amma ya fi DAGAL guntu, kuma yana da wasu amfani da syllabic. Gáb da DAGAL suna da sauƙin ganewa ta hanyar bugun jini na tsaye, wanda ke cikin alamar cuneiform - hagu, kuma suna a kusurwoyi daban-daban ban da tsaye (kusurwa a gaban, ƙasa, zuwa hagu). Abubuwan da aka haɗa (wanda aka nuna a matsayin An, [[An (cuneiform)]] ) a hannun dama na alamar, ba su da sauƙin ganewa, ko kuma an haɗa su da tsayi mai tsayi, wanda ke ɗaure gefen dama na alamar cuneiform. (Tsohon sigar DAGAL: .) [[Fayil:B392_(Old_Babylonian_ama-v2).jpg|41x41px]]
A cikin EA 9, ana amfani da alamar DAGAL sau da yawa a cikin sakin layi (2); DAGAL ba ta da tsawo kamar yadda yake a cikin EA 325. EA 9 labari ne mai rikitarwa na sakin layi uku kawai, amma kamar yadda hoton ya nuna baya (wanda aka nuna a sama, 2/3 na karshe na sakin layi (3)), rubutun yana da ɗan ƙarami. Rubutun EA 325 rubutu ne na Kan'ana, tare da sarari mai faɗi, galibi, tsakanin alamun cuneiform. Alamun EA 9 suna da sarari, amma yawanci kawai tsakanin jimloli, ko kuma a matsayin maki masu mahimmanci.
== Manazarta ==
{{Reflist}}
* [Hasiya] ''Wasiƙun Amarna.'' Johns Hopkins University Press, 1987, 1992. Shafuffuka 393. (Sauce-cover, ) {{ISBN|0-8018-6715-0}}
* [Inda Aka Ɗauko Hoto da ke shafi na 9] The Standard Babylonian Epic of Gilgamesh, Parpola, Simo, Neo-Assyrian Text Corpus Project, c 1997, Tablet I ta hanyar Tablet XII, Index of Names, Sign List, da Glossary- (shafi na 119-145), shafuka 165.
* Rainey, 1970 El Amarna Tablets, 359-379, Anson F. Rainey, (AOAT 8, Alter Orient Altes Testament 8, Kevelaer da Neukirchen -Vluyen), 1970, shafuka 107.
* Ugarit Forschungen (Neukirchen-Vluyn). UF-11 (1979) ya girmama Claude Schaeffer, tare da kimanin labarai 100 a cikin shafuka 900. shafi na 95, ff, "Comparative Graphemic Analysis of Old Babylonian and Western Akkadian", marubucin Giorgio Buccellati, (watau Ugarit da Amarna (wasiku), wasu uku, Mari, OB,Royal, OB, non-Royal haruffa).
0oaxrl9ud8f8jci87spmz0b0agoesse
826221
826219
2026-04-25T11:29:10Z
Hassseno m
44013
826221
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil: {{Databox}} BM_29785_EA_9_Reverse.jpg|right|thumb|289x289px|Wasikar Amarna EA 9- (Ba d''A baya''), Burna Buriash ga Fir'auna, ''"Aminci na Dā, Sabbin Bukatu"''. Amfani da DAGAL a gefen da ke gaba tare da "zinariya"- (KUG.GI), da kuma "maza-maza" - (ṣābu-maza): (kai 15-16), "...Yanzu aiki haikalin ya zama da yawa, tun lokacin- ([[Ul (cuneiform)|ul]]-tu), maza masu yawa...." (Hoto: ''ba babban ƙuduri ba'', da kuma "ba tare da mayar da hankali ba".) <br />]]{{Databox}}
Alamar cuneiform '''DAGAL''', wacce babba wasika ce (majuscule) Sumerogram tare da Harshen Akkadian ma'anar zama mai faɗi, ko mai faɗi; kuma "da yawa", Akkadian "rapāšu", ƙaramar alamar cuneiform ce da aka yi amfani da ita a cikin haruffa Amarna da Epic na Gilgamesh . Ana amfani da alamar amfani iri ɗaya don DAGAL a cikin haruffa na Amarna, ''Gáb'', don harshen Akkadian "''gabb''", (don "da yawa", "da yawa" (dukanmu) ", da dai sauransu) kuma ana samunsa a cikin haruffan kamar [[Wasikar Amarna EA 362|EA 362]], [[Wasikar Amarna EA 367|EA 367]], da sauransu. Gáb yana da wasu dabi'un syllabic, waɗanda ake amfani da su don rarraba kalmomin Akkadian.
DAGAL alama ce mai siffar rectangular; duk da haka amfani da ita a cikin [[Wasikar Amarna EA 325|EA 325]], don samar da tanadi "mai yawa", sannan maimaitawa bayan jerin tanadi shida, an kara alamar a karo na 2. Dukkanin alamun da ke cikin EA 325 iri ɗaya ne, kuma sun fi 'kusurwa'- (marasa layi daya) fiye da rectangular. A gefe guda, gáb yana da rectangular, amma ya fi DAGAL guntu, kuma yana da wasu amfani da syllabic. Gáb da DAGAL suna da sauƙin ganewa ta hanyar bugun jini na tsaye, wanda ke cikin alamar cuneiform - hagu, kuma suna a kusurwoyi daban-daban ban da tsaye (kusurwa a gaban, ƙasa, zuwa hagu). Abubuwan da aka haɗa (wanda aka nuna a matsayin An, [[An (cuneiform)]] ) a hannun dama na alamar, ba su da sauƙin ganewa, ko kuma an haɗa su da tsayi mai tsayi, wanda ke ɗaure gefen dama na alamar cuneiform. (Tsohon sigar DAGAL: .) [[Fayil:B392_(Old_Babylonian_ama-v2).jpg|41x41px]]
A cikin EA 9, ana amfani da alamar DAGAL sau da yawa a cikin sakin layi (2); DAGAL ba ta da tsawo kamar yadda yake a cikin EA 325. EA 9 labari ne mai rikitarwa na sakin layi uku kawai, amma kamar yadda hoton ya nuna baya (wanda aka nuna a sama, 2/3 na karshe na sakin layi (3)), rubutun yana da ɗan ƙarami. Rubutun EA 325 rubutu ne na Kan'ana, tare da sarari mai faɗi, galibi, tsakanin alamun cuneiform. Alamun EA 9 suna da sarari, amma yawanci kawai tsakanin jimloli, ko kuma a matsayin maki masu mahimmanci.
== Manazarta ==
{{Reflist}}
* [Hasiya] ''Wasiƙun Amarna.'' Johns Hopkins University Press, 1987, 1992. Shafuffuka 393. (Sauce-cover, ) {{ISBN|0-8018-6715-0}}
* [Inda Aka Ɗauko Hoto da ke shafi na 9] The Standard Babylonian Epic of Gilgamesh, Parpola, Simo, Neo-Assyrian Text Corpus Project, c 1997, Tablet I ta hanyar Tablet XII, Index of Names, Sign List, da Glossary- (shafi na 119-145), shafuka 165.
* Rainey, 1970 El Amarna Tablets, 359-379, Anson F. Rainey, (AOAT 8, Alter Orient Altes Testament 8, Kevelaer da Neukirchen -Vluyen), 1970, shafuka 107.
* Ugarit Forschungen (Neukirchen-Vluyn). UF-11 (1979) ya girmama Claude Schaeffer, tare da kimanin labarai 100 a cikin shafuka 900. shafi na 95, ff, "Comparative Graphemic Analysis of Old Babylonian and Western Akkadian", marubucin Giorgio Buccellati, (watau Ugarit da Amarna (wasiku), wasu uku, Mari, OB,Royal, OB, non-Royal haruffa).
cdago027l6nxnzya5j56qos4szne6uu
826222
826221
2026-04-25T11:29:28Z
Hassseno m
44013
826222
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil: BM_29785_EA_9_Reverse.jpg|right|thumb|289x289px|Wasikar Amarna EA 9- (Ba d''A baya''), Burna Buriash ga Fir'auna, ''"Aminci na Dā, Sabbin Bukatu"''. Amfani da DAGAL a gefen da ke gaba tare da "zinariya"- (KUG.GI), da kuma "maza-maza" - (ṣābu-maza): (kai 15-16), "...Yanzu aiki haikalin ya zama da yawa, tun lokacin- ([[Ul (cuneiform)|ul]]-tu), maza masu yawa...." (Hoto: ''ba babban ƙuduri ba'', da kuma "ba tare da mayar da hankali ba".) <br />]]{{Databox}}
Alamar cuneiform '''DAGAL''', wacce babba wasika ce (majuscule) Sumerogram tare da Harshen Akkadian ma'anar zama mai faɗi, ko mai faɗi; kuma "da yawa", Akkadian "rapāšu", ƙaramar alamar cuneiform ce da aka yi amfani da ita a cikin haruffa Amarna da Epic na Gilgamesh . Ana amfani da alamar amfani iri ɗaya don DAGAL a cikin haruffa na Amarna, ''Gáb'', don harshen Akkadian "''gabb''", (don "da yawa", "da yawa" (dukanmu) ", da dai sauransu) kuma ana samunsa a cikin haruffan kamar [[Wasikar Amarna EA 362|EA 362]], [[Wasikar Amarna EA 367|EA 367]], da sauransu. Gáb yana da wasu dabi'un syllabic, waɗanda ake amfani da su don rarraba kalmomin Akkadian.
DAGAL alama ce mai siffar rectangular; duk da haka amfani da ita a cikin [[Wasikar Amarna EA 325|EA 325]], don samar da tanadi "mai yawa", sannan maimaitawa bayan jerin tanadi shida, an kara alamar a karo na 2. Dukkanin alamun da ke cikin EA 325 iri ɗaya ne, kuma sun fi 'kusurwa'- (marasa layi daya) fiye da rectangular. A gefe guda, gáb yana da rectangular, amma ya fi DAGAL guntu, kuma yana da wasu amfani da syllabic. Gáb da DAGAL suna da sauƙin ganewa ta hanyar bugun jini na tsaye, wanda ke cikin alamar cuneiform - hagu, kuma suna a kusurwoyi daban-daban ban da tsaye (kusurwa a gaban, ƙasa, zuwa hagu). Abubuwan da aka haɗa (wanda aka nuna a matsayin An, [[An (cuneiform)]] ) a hannun dama na alamar, ba su da sauƙin ganewa, ko kuma an haɗa su da tsayi mai tsayi, wanda ke ɗaure gefen dama na alamar cuneiform. (Tsohon sigar DAGAL: .) [[Fayil:B392_(Old_Babylonian_ama-v2).jpg|41x41px]]
A cikin EA 9, ana amfani da alamar DAGAL sau da yawa a cikin sakin layi (2); DAGAL ba ta da tsawo kamar yadda yake a cikin EA 325. EA 9 labari ne mai rikitarwa na sakin layi uku kawai, amma kamar yadda hoton ya nuna baya (wanda aka nuna a sama, 2/3 na karshe na sakin layi (3)), rubutun yana da ɗan ƙarami. Rubutun EA 325 rubutu ne na Kan'ana, tare da sarari mai faɗi, galibi, tsakanin alamun cuneiform. Alamun EA 9 suna da sarari, amma yawanci kawai tsakanin jimloli, ko kuma a matsayin maki masu mahimmanci.
== Manazarta ==
{{Reflist}}
* [Hasiya] ''Wasiƙun Amarna.'' Johns Hopkins University Press, 1987, 1992. Shafuffuka 393. (Sauce-cover, ) {{ISBN|0-8018-6715-0}}
* [Inda Aka Ɗauko Hoto da ke shafi na 9] The Standard Babylonian Epic of Gilgamesh, Parpola, Simo, Neo-Assyrian Text Corpus Project, c 1997, Tablet I ta hanyar Tablet XII, Index of Names, Sign List, da Glossary- (shafi na 119-145), shafuka 165.
* Rainey, 1970 El Amarna Tablets, 359-379, Anson F. Rainey, (AOAT 8, Alter Orient Altes Testament 8, Kevelaer da Neukirchen -Vluyen), 1970, shafuka 107.
* Ugarit Forschungen (Neukirchen-Vluyn). UF-11 (1979) ya girmama Claude Schaeffer, tare da kimanin labarai 100 a cikin shafuka 900. shafi na 95, ff, "Comparative Graphemic Analysis of Old Babylonian and Western Akkadian", marubucin Giorgio Buccellati, (watau Ugarit da Amarna (wasiku), wasu uku, Mari, OB,Royal, OB, non-Royal haruffa).
fscmy325ib3qxqxe6lascjc9xk6igqx
Bitrus Borish
0
135154
826005
777360
2026-04-24T17:54:20Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826005
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Peter F. Borish''' shine shugaba kuma babban jami'in gudanarwa na Kamfanin Ciniki na Kwamfuta (CTC), wani kamfanin saka hannun jari da ba da shawara. Borish yana cikin kwamitin gudanarwa na CIBC Bank USA . Hakanan abokin tarayya ne na [https://www.quantrarian.fund/ Quantrarian Asset Management]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} kuma yana cikin kwamitin gudanarwa na [https://laconicglobal.com/ Laconic], wani dandamalin bayanai da gudanarwa na carbon.
A da, ta hanyar CTC, Borish shine babban mai tsara dabarun Quad Group da kamfanonin da ke da alaƙa da ita. A matsayinsa na shugaba, Borish ya himmatu wajen ɗaukar sabbin hazikai don Quad da kuma yin aiki tare da abokan hulɗar da suka kafa kan dabarun kasuwanci. Bugu da ƙari, ya taimaka wa 'yan kasuwa wajen haɓaka hanyar da za ta inganta ayyukansu ta hanyar yin aiki a matsayin kocin ciniki. Borish shine shugaba kuma babban jami'in gudanarwa na Kamfanin Ciniki na Kwamfuta (CTC), kuma mai saka hannun jari kuma mai ba da shawara ga 444 Capital a yanzu.
Mista Borish kuma wani mai zuba jari ne a Charitybuzz .
Borish ya taɓa yin aiki a Babban Bankin Tarayya na New York, kuma abokin haɗin gwiwa ne na kafawa kuma mataimakin shugaban kamfanin Tudor Investment Corporation, ya kasance shugaban OneChicago, LLC, kuma shi ne shugaban gidauniyar ba da riba ta Nazarin Kewaye da Cibiyar Kasuwannin Kuɗi .
Shi ma memba ne na kwamitin kafa gidauniyar Robin Hood da kuma Math for America .
== Ilimi ==
Borish ya sami digirin BA a fannin tattalin arziki daga Jami'ar Michigan a shekarar 1981. <ref> name="mathforamerica1">{{Cite web |date= |title=Peter Borish |url=https://www.mathforamerica.org/about/board/peter-borish |access-date=April 22, 2014 |publisher=Math for America}}</ref> <ref>name="umich1">{{Cite web |date= |title=Economics Leadership Council (ELC) | Economics | University of Michigan |url=https://www.lsa.umich.edu/econ/alumni/economicsleadershipcouncilelc/peterborish_ci |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140725054243/http://www.lsa.umich.edu/econ/alumni/economicsleadershipcouncilelc/peterborish_ci |archive-date=July 25, 2014 |access-date=April 22, 2014 |publisher=Lsa.umich.edu}}</ref> Ya kuma sami digirin MA a fannin manufofin jama'a daga Makarantar Gerald R. Ford ta Manufofin Jama'a a Jami'ar Michigan a shekarar 1982. <ref>{{Cite web |last= |first= |author-link= |date=May 2, 2014 |title=Fighting poverty like an IPPSter |url=http://fordschool.umich.edu/news/2014/fighting-poverty-ippster |publisher=[[University of Michigan]] [[Gerald R. Ford School of Public Policy]]}}</ref>
== Sana'a ==
Peter Borish ya yi aiki a matsayin Babban Mai Tsara Dabaru na Quad Group LLC, wani kamfanin kula da saka hannun jari, tun daga shekarar 2013. Bugu da ƙari, Borish ya yi aiki a matsayin shugaban kuma babban jami'in gudanarwa na Kamfanin Kasuwanci na Kwamfuta, wani asusun da ake gudanarwa mai himma wanda ya mayar da hankali kan saka hannun jari a fannin tattalin arziki, tun daga shekarar 1995, inda ya ƙirƙiri samfuran ciniki da kula da haɗari da kamfaninsa ke amfani da su don sarrafa kadarori a kasuwar kayan masarufi. Borish ya kuma yi aiki a matsayin Shugaba kuma memba na kwamitin gudanarwa na Twinfields Capital Management, wani asusun ajiya na duniya wanda ya mayar da hankali kan ɓangaren samun kuɗi mai araha, daga 2005 zuwa 2008. <ref> name="umich1">{{Cite web |date= |title=Economics Leadership Council (ELC) | Economics | University of Michigan |url=https://www.lsa.umich.edu/econ/alumni/economicsleadershipcouncilelc/peterborish_ci |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140725054243/http://www.lsa.umich.edu/econ/alumni/economicsleadershipcouncilelc/peterborish_ci |archive-date=July 25, 2014 |access-date=April 22, 2014 |publisher=Lsa.umich.edu}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20140725054243/http://www.lsa.umich.edu/econ/alumni/economicsleadershipcouncilelc/peterborish_ci "Economics Leadership Council (ELC) | Economics | University of Michigan"]. Lsa.umich.edu. Archived from [https://www.lsa.umich.edu/econ/alumni/economicsleadershipcouncilelc/peterborish_ci the original] on July 25, 2014<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">April 22,</span> 2014</span>.</cite></ref> Borish abokin tarayya ne na Tudor Investment Corporation, wani kamfanin saka hannun jari na duniya, inda ya yi aiki a matsayin darektan bincike daga 1985 zuwa 1994. <ref>[http://www.fordschool.umich.edu/committee/ "Committee for the Gerald R. Ford School of Public Policy"], ''Gerald Ford School of Public Policy''</ref>
Baya ga mukaman shugabanci da aka ambata a baya, Borish ya kuma yi aiki a matsayin mai ba da shawara kan harkokin gudanarwa na ValueStream Labs, wani kamfanin haɓaka fasahar ayyukan kuɗi, tun daga shekarar 2013 kuma a matsayin amintaccen kamfanin zuba jari na RMB Investors Trust, wani kamfanin saka hannun jari na gudanarwa tun daga shekarar 2015.
Borish ya shiga cikin ayyukan agaji da na agaji masu yawa, bayan ya taimaka wajen gano, kuma, tun 1988, bayan ya yi aiki a kwamitin gudanarwa na Gidauniyar Robin Hood, <ref>name=":0">{{Cite web |last=Teltsch |first=Kathleen |author-link= |date=May 9, 1991 |title=Nowadays, Robin Hood Gets the Rich to Give to the Poor |url=https://www.nytimes.com/1991/05/09/nyregion/nowadays-robin-hood-gets-the-rich-to-give-to-the-poor.html |website=[[The New York Times]]}}</ref> wanda ke ba da kuɗaɗen ayyukan ilimi na birnin New York ga yara marasa galihu. Bugu da ƙari, tun 1991, Borish ya kasance amintaccen Cibiyar Kasuwannin Kuɗi (IFM), wata ƙungiya mai zaman kanta da ta sadaukar da kai ga shiga cikin haɓaka ƙa'idodi da haɓaka mafi kyawun ayyuka a masana'antar ayyukan kuɗi. Daga 2006 zuwa 2013, Borish ya yi aiki a matsayin memba na kwamitin gudanarwa a Charitybuzz, wani shiri na agaji da ke tara kuɗi ta hanyar gwanjon da ke nuna haɗuwar shahararru. Borish ya kuma kasance memba na kwamitin gudanarwa na Futures Industry Association . kuma ya yi aiki a matsayin mai ba da shawara na musamman ga kwamitin gudanarwa na Hukumar Kasuwanci ta Chicago. Bugu da ƙari, Borish ya kasance memba na Kwamitin Ba da Shawara kan Hadarin Kasuwa na Hukumar Ciniki ta Kayayyaki (CFTC) a lokacin annobar.
Aikin Borish ya fara ne a Babban Bankin Tarayya na New York a shekarar 1982, inda ya sa ido kan makomar musayar kuɗi da zaɓuɓɓuka har zuwa 1985. <ref>name="mathforamerica1">{{Cite web |date= |title=Peter Borish |url=https://www.mathforamerica.org/about/board/peter-borish |access-date=April 22, 2014 |publisher=Math for America}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.mathforamerica.org/about/board/peter-borish "Peter Borish"]. Math for America<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">April 22,</span> 2014</span>.</cite></ref> <ref> name="umich1">{{Cite web |date= |title=Economics Leadership Council (ELC) | Economics | University of Michigan |url=https://www.lsa.umich.edu/econ/alumni/economicsleadershipcouncilelc/peterborish_ci |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140725054243/http://www.lsa.umich.edu/econ/alumni/economicsleadershipcouncilelc/peterborish_ci |archive-date=July 25, 2014 |access-date=April 22, 2014 |publisher=Lsa.umich.edu}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20140725054243/http://www.lsa.umich.edu/econ/alumni/economicsleadershipcouncilelc/peterborish_ci "Economics Leadership Council (ELC) | Economics | University of Michigan"]. Lsa.umich.edu. Archived from [https://www.lsa.umich.edu/econ/alumni/economicsleadershipcouncilelc/peterborish_ci the original] on July 25, 2014<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">April 22,</span> 2014</span>.</cite></ref>
== Taimakon jama'a ==
Borish memba ne na kwamitin kafa gidauniyar Robin Hood (tare da Paul Tudor Jones da Glenn Dubin ), <ref>name=":0">{{Cite web |last=Teltsch |first=Kathleen |author-link= |date=May 9, 1991 |title=Nowadays, Robin Hood Gets the Rich to Give to the Poor |url=https://www.nytimes.com/1991/05/09/nyregion/nowadays-robin-hood-gets-the-rich-to-give-to-the-poor.html |website=[[The New York Times]]}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTeltsch1991">Teltsch, Kathleen (May 9, 1991). [https://www.nytimes.com/1991/05/09/nyregion/nowadays-robin-hood-gets-the-rich-to-give-to-the-poor.html "Nowadays, Robin Hood Gets the Rich to Give to the Poor"]. ''[[New York Times|The New York Times]]''.</cite></ref> wata kungiya mai taimakon jama'a da ke kokarin rage matsalolin da talauci ke haifarwa a birnin New York. Shi ma memba ne na kwamitin kafa Math for America, wata kungiya mai zaman kanta da ke neman inganta ilimin lissafi a makarantun gwamnati na Amurka. <ref>name="mathforamerica1">{{Cite web |date= |title=Peter Borish |url=https://www.mathforamerica.org/about/board/peter-borish |access-date=April 22, 2014 |publisher=Math for America}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.mathforamerica.org/about/board/peter-borish "Peter Borish"]. Math for America<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">April 22,</span> 2014</span>.</cite></ref>
Haka kuma an naɗa shi magajin gari a Sashen Matasa da Ci gaban Al'umma na Birnin New York
== Rayuwa ta sirri ==
Yana auren Julie Borish.
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
8tb2z9ajhbnxms9ij3ha71mxw5ywxbv
Chip Brian
0
136917
826164
780416
2026-04-25T06:18:04Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826164
wikitext
text/x-wiki
'''Earl W.''' " '''Chip''' " '''Brian III''' <ref>{{Cite web |last=Ramsey |first=Kevin D. |date=17 October 2012 |title=Introducing the new Trinity Alumni and Alumnae Association President Earl W. "Chip" Brian III '89 |url=https://vimeo.com/51607803 |publisher= |via=Vimeo}}</ref> (an haife shi a ranar 11 ga Nuwamba, 1970) ɗan kasuwa ne na ayyukan kuɗi na Amurka, fasahar bayanai da gine-gine, wanda ke zaune a Long Island City . <ref name="CoffeeShop">{{Cite web |title=Where I Work: Check out Chip Brian's design empire (and coffee shop) in Long Island City |url=https://www.6sqft.com/studio-visit-checking-out-chip-brians-design-empire-and-coffee-shop-in-long-island-city/ |access-date=5 March 2019 |website=6sqft}}</ref>
Brian da matarsa, tsohuwar Nina Sisselman, <ref>{{Cite web |last=Ramsey |first=Kevin D. |date=17 October 2012 |title=Introducing the new Trinity Alumni and Alumnae Association President Earl W. "Chip" Brian III '89 |url=https://vimeo.com/51607803 |publisher= |via=Vimeo}}</ref> suna zaune a birnin New York tare da 'ya'yansu maza biyu. <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">[ ''[[wikipedia:Ingancin tushen bayani|<span title="source does not mention marriage to Brian (April 2023)">tabbacin da ya gaza</span>]]'' ]</sup>
== Makaranta ==
Brian ya halarci Makarantar Trinity da ke Manhattan kuma ya kammala karatunsa daga Makarantar Avon Old Farms da ke Avon, Connecticut.
Brian ya kammala karatunsa daga Jami'ar Duke da digirin farko a fannin kimiyyar siyasa. Shi memba ne na ƙungiyar Sigma Alpha Epsilon . Brian yana aiki a Majalisar Ci gaban Matasan Tsoffin Ɗaliban Jami'ar Duke kuma memba ne na kwamitin tara kuɗi na tsofaffin ɗalibai na jami'ar. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2019)">ana buƙatar ambato</span></nowiki>'' ]</sup>
== Kasuwanci ==
Kafin shekarar 2015, Brian shine shugaban kuma babban jami'in gudanarwa na Comtex News Network, Inc., <ref>name="Comtex News Network, Inc">{{Cite web |title=Comtex News Network, Inc. |url=http://www.comtex.com/Corporate_Leadership.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101223185950/http://www.comtex.com/Corporate_Leadership.aspx |archive-date=2010-12-23 |access-date=2010-06-11 |publisher=}}</ref> wanda ke samar da labarai na ainihin lokaci, kayayyakin kasuwar Comtex ''SmarTrend'', da kuma bayanai masu amfani ga tattalin arziki.
Comtex ya ƙaddamar da sabon layin samfura wanda Brian ya ƙirƙira: tsarin faɗakarwar ciniki na musamman, ''SmarTrend'' . Brian ya rubuta labarai da aka buga game da ciniki na zamani, <ref>{{Cite web |last=Ramsey |first=Kevin D. |date=17 October 2012 |title=Introducing the new Trinity Alumni and Alumnae Association President Earl W. "Chip" Brian III '89 |url=https://vimeo.com/51607803 |publisher= |via=Vimeo}}</ref> kuma ya rubuta wani shafi game da yanayin rukunin masana'antu da aka gano ta hanyar tsarin ciniki na zamani. <ref>{{Cite web |last=Ramsey |first=Kevin D. |date=17 October 2012 |title=Introducing the new Trinity Alumni and Alumnae Association President Earl W. "Chip" Brian III '89 |url=https://vimeo.com/51607803 |publisher= |via=Vimeo}}</ref>
Brian ya ƙirƙiri kayayyaki waɗanda suka haɗa da wasiƙar kasuwar hannayen jari ta yau da kullun (Morning Call), labaran hannun jari da nazarin kasuwa da ''SmarTrend'' Analytics Group, ''SmarTrend'' Video Channel, da kuma babban samfurin ''SmarTrend'' Alerts suka samar. Comtex ta kuma kafa wani reshe mallakar gaba ɗaya, LeGarde Capital Management LLC, wanda ya fara amfani da tsarin ƙididdiga na asali don saka hannun jari. Comtex yana da ofisoshi a Birnin New York; Boston, Massachusetts; da Alexandria, Virginia.
Brian ya shiga Comtex a watan Afrilun 2004 a matsayin mataimakin shugaban ayyuka; an nada shi shugaba kuma babban jami'in gudanarwa a watan Mayun 2005; kuma an nada shi babban jami'in gudanarwa a watan Nuwamban 2006. <ref name="Comtex News Network, Inc">{{Cite web |title=Comtex News Network, Inc. |url=http://www.comtex.com/Corporate_Leadership.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101223185950/http://www.comtex.com/Corporate_Leadership.aspx |archive-date=2010-12-23 |access-date=2010-06-11 |publisher=}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20101223185950/http://www.comtex.com/Corporate_Leadership.aspx "Comtex News Network, Inc"]. </cite></ref>
Kafin ya zama Comtex, Brian ya riƙe muƙaman gudanarwa a Nyfix Incorporated, <ref>{{Cite web |last=Ramsey |first=Kevin D. |date=17 October 2012 |title=Introducing the new Trinity Alumni and Alumnae Association President Earl W. "Chip" Brian III '89 |url=https://vimeo.com/51607803 |publisher= |via=Vimeo}}</ref> Bank of New York, da HotJobs.com, wani kamfanin Yahoo. Daga 2009 zuwa 2010, ya yi aiki a kwamitin gudanarwa na PastFuture, Inc., babban kamfanin yanar gizo na fasaha da kafofin sada zumunta, GDGT.com. <ref>{{Cite web |last=Ramsey |first=Kevin D. |date=17 October 2012 |title=Introducing the new Trinity Alumni and Alumnae Association President Earl W. "Chip" Brian III '89 |url=https://vimeo.com/51607803 |publisher= |via=Vimeo}}</ref>
Brian kuma shine wanda ya kafa Design Development NYC, wani kamfanin gine-gine na cikin gida don gidaje na birni ko ƙauye. Duk ƙungiyoyin kula da gine-gine suna da lasisin LEED, kuma suna bin ƙa'idodin Green gaba ɗaya. <ref name="Design Deveopment NYC">{{Cite web |title=design-development |url=http://www.designdevelopmentnyc.com/#!leadership/c25r |website=design-development }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
A ranar 3 ga Mayu, 2017 jaridar New York Daily News ta ruwaito cewa Design Development NYC ta shiga cikin sata albashi. Chip Brian da Mike Daddio sun shiga cikin dokar amincewa tare da Ma'aikatar Aiki ta Amurka, inda suka amince da kansu su biya $ 726,989 a cikin albashin baya da kuma kashe lalacewar ga ma'aikata 184 da kuma daukar wasu matakai na gyara don warware abubuwan da suka gabata da kuma rikodin Dokar Ma'aikata ta Tarayya.<ref>{{Cite web |last=Ramsey |first=Kevin D. |date=17 October 2012 |title=Introducing the new Trinity Alumni and Alumnae Association President Earl W. "Chip" Brian III '89 |url=https://vimeo.com/51607803 |publisher= |via=Vimeo}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ramsey |first=Kevin D. |date=17 October 2012 |title=Introducing the new Trinity Alumni and Alumnae Association President Earl W. "Chip" Brian III '89 |url=https://vimeo.com/51607803 |publisher= |via=Vimeo}}</ref>
== Sadaka da ƙungiyoyin agaji ==
Brian ya yi aiki a matsayin shugaban shekara-shekara na Wasannin Clay Shoot na Boy Scouts of America Greater New York Council, inda ya kuma yi aiki a kwamitin gudanarwa. Brian memba ne na Hukumar Ba da Gudummawa ga Tsoffin Dalibai na Makarantar Trinity, kuma ya ba da lokaci ga kwamitocin tara kuɗi na cibiyar Blood-center ta New York, Kwamitin Fa'idodin Grosvenor House da kuma Majalisar Ci gaban Tsoffin Ɗaliban Jami'a ta Jami'ar Duke.
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1970]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
6klugryqnvmehx21dt0otx1kjkpltl2
Cesla Amarelle
0
137287
826141
781197
2026-04-25T03:20:16Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826141
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Cesla Virginia Amarelle''' (an haife ta a ranar 14 ga Satumba, 1973, [[Montevideo]]) ƙwararriyar lauya ce kuma 'yar siyasa 'yar Uruguay-Swiss. Ita memba ce a Jam'iyyar [[Jam'iyyar Social Democratic Party ta Switzerland|Social Democratic Party of Switzerland]] kuma farfesa ce a fannin shari'a a Jami'ar Neuchâtel.
== Rayuwa ta farko ==
An haifi Cesla Amarelle a ranar 14 ga Satumba, 1973 a [[Montevideo]], [[Uruguay]], watanni uku bayan juyin mulkin Uruguay na 1973 wanda ya kawo mulkin kama-karya na soja a ƙasar. Iyayenta, waɗanda dukkansu masu fafutukar kare haƙƙin ɗan adam ne, sun yanke shawarar tserewa daga Uruguay kuma a shekarar 1977, yayin da suke aiki a wata ƙungiya ta ƙasa da ƙasa a [[Geneva]], [[Switzerland]], sun zauna a Yverdon-les-Bains . <ref>{{Cite web |title=Cheffe du Département de la formation, de la jeunesse et de la culture |url=https://www.vd.ch/toutes-les-autorites/departements/departement-de-la-formation-de-la-jeunesse-et-de-la-culture-dfjc/cheffe-de-departement/ |access-date=17 August 2017 |publisher=Canton of [[Vaud]] |language=fr}}</ref> Amarelle ta zama 'yar ƙasar Switzerland tana da shekaru 16.
== Aikin ilimi ==
A tsakanin 2008 zuwa 2009, Amarelle ta yi lacca a Jami'ar Fribourg kuma ita ce shugabar dokar ƙasa da ƙasa da Turai. An naɗa ta mataimakiyar farfesa kan dokar ƙaura a Jami'ar Neuchâtel a shekara mai zuwa. <ref name=":1">{{Cite web |title=Cesla Amarelle, professeure titulaire |url=http://www.unine.ch/cesla.amarelle/home/biographie.html |access-date=11 June 2015 |publisher=[[University of Neuchâtel]] Faculty of Law |language=fr }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Tun daga watan Janairun 2016, ta kasance farfesa a fannin dokar jama'a da ƙaura a can.
== Aikin siyasa ==
Amarelle ta shiga Jam'iyyar [[Jam'iyyar Social Democratic Party ta Switzerland|Social Democratic Party of Switzerland]] a shekarar 1999. Ta kasance mataimakiyar shugabar reshen jam'iyyar a Canton of [[Vaud]] daga 2004 zuwa 2008 sannan ta zama shugabar wannan reshen daga 2008 zuwa 2012. <ref>{{cite news |date=23 June 2010 |title=A côté de la politique, Cesla Amarelle a deux autres vies |url=http://www.cesla-amarelle.ch/wp-content/uploads/2011/08/p2_13_201006.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150612155452/http://www.cesla-amarelle.ch/wp-content/uploads/2011/08/p2_13_201006.pdf |archive-date=12 June 2015 |access-date=11 June 2015 |work=[[24 heures (Switzerland)|24 heures]] |language=fr}}</ref>
== Rayuwa ta sirri ==
Amarelle ta auri Philipp Müller.
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haifaffun 1973]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
ht5ke3zup652jlhfzs4pijdcdy3rosw
Brian Lukacher
0
137984
826071
789017
2026-04-24T20:37:43Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826071
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Brian Lukacher''' masanin tarihin fasaha ne kuma [[malami]] ɗan Amurka. Lukacher a halin yanzu Farfesa ne na Tarihin Fasaha a Kwalejin Vassar .
== Sana'a ==
Lukacher, ɗan asalin York, ya sami digiri uku a fannin Tarihin Fasaha : digiri na farko a fannin Fasaha daga Kwalejin New Florida a 1977, digiri na biyu a fannin Fasaha daga Kwalejin Williams, da digiri na uku a fannin Falsafa daga Jami'ar Delaware a 1987. [1] Rubutunsa na kwaleji mai taken "Kwarewar Dan Adam da Yanayin Kasa a Fasahar Soyayya ta Turanci," kuma rubutunsa na digiri na uku ya kasance kan gine-ginen Joseph Gandy, wanda Lukacher ya ci gaba da karatu. [2] An kammala na ƙarshe a ƙarƙashin kulawar Damie Stillman.
A lokacin shekarar karatu ta 1984 zuwa 1985, Lukacher ya koyar a matsayin malamin tarihin fasaha a Kwalejin Bowdoin . <ref>{{Cite web |title=New College Class of 1977 Commencement program |url=https://ncf.sobek.ufl.edu/NCF0000979/00001 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ya koyar a Kwalejin Vassar tun daga 1986, inda ya kai matsayin Farfesa na Tarihin Fasaha. <ref>{{Cite web |title=Joseph Michael Gandy: the poetical representation and mythography of architecture |url=https://delcat.on.worldcat.org/oclc/18941034 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250120031643/https://delcat.on.worldcat.org/oclc/18941034 |archive-date=2025-01-20 |access-date=2025-08-18 |website=delcat.on.worldcat.org |url-status=live }}</ref> Shi masanin fasaha ne na Burtaniya, yana mai da hankali kan [[Aesthetics/Kayan ado|kyawawan halaye]] da tarihin zamantakewa daga ƙarshen ƙarni na sha takwas zuwa sha tara.
Lukacher yana zaune a Poughkeepsie kuma yana zaune tare da matarsa, Joanne Martin, wacce abokiyar tarihin fasaha ce.
== Zaɓaɓɓun ayyuka ==
* ''Joseph Michael Gandy, 1771-1843'', 1982
* ''Joseph Gandy a cikin Inuwar Hasken Rayuwa'', 2002
* ''Joseph Gandy: Mai Hangen Nesa na Zane a Ingila ta Georgia'', 2006
== Duba kuma ==
* Jerin ɗaliban Kwalejin Bowdoin
* Jerin mutanen da suka fito daga York, Pennsylvania
* Jerin Sabbin tsofaffin ɗaliban Kwalejin Florida
* Jerin ɗaliban Jami'ar Delaware
* Jerin ɗaliban Kwalejin Vassar
* Jerin ɗaliban Kwalejin Williams
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
9jy1hbqqduawzi8zcv8a2clssedx0r4
Nicole Lapin
0
138536
825996
786944
2026-04-24T17:42:42Z
Abdulmuddalib Iabrahim Salisu
14681
825996
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Nicole Lapin''' (an haife ta a ranar 7 ga watan Maris, 1984) 'yar Amurka ce mai gabatar da labarai a talabijin, marubuciya, kuma 'yar kasuwa. Ta yi aiki a matsayin mai gabatar da labarai a CNBC, [[CNN]] da Bloomberg . Lapin ta kuma yi aiki a matsayin wakilin kuɗi ga ''Morning Joe'' a MSNBC <ref>{{Cite web |last=NicoleLapinCNBC |date=November 17, 2010 |title=CNBC's Nicole Lapin on MSNBC's "Morning Joe" 11-17-10 |url=https://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605173205/http://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |archive-date=June 5, 2014 |access-date=December 2, 2011 |publisher=YouTube }}</ref> kuma ta ba da gudummawa ga ''The Today Show'' a [[NBC]] . <ref>{{Cite web |title=TODAY Video Player |url=http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110124013124/http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |archive-date=January 24, 2011 |access-date=December 2, 2011 |publisher=[[MSNBC]]}}</ref>
Ita ce marubucin littafin ''Rich Bitch'', ''Boss Bitch'' da kuma ''Becoming Super Woman'', wanda ya bayyana a jerin littattafan ''[[New York Times|The New York Times]]'' Best Seller. <ref name="Mediabistro">{{Cite web |title=Harlequin Signs Nicole Lapin for Rich Bitch |url=https://www.mediabistro.com/galleycat/harlequin-signs-nicole-lapin-for-rich-bitch_b81505 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140409002108/https://www.mediabistro.com/galleycat/harlequin-signs-nicole-lapin-for-rich-bitch_b81505 |archive-date=April 9, 2014 |access-date=April 7, 2014 }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">. </cite></ref> <ref name="adweek.com">{{Cite web |date=December 14, 2015 |title=Rich Bitch Author Inks Second Book Deal |url=http://www.adweek.com/galleycat/rich-bitch-author-inks-second-book-deal/113726 |access-date=January 19, 2016 |website=www.adweek.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.adweek.com/galleycat/rich-bitch-author-inks-second-book-deal/113726 "Rich Bitch Author Inks Second Book Deal"]. </cite></ref> An fitar da littafinta na huɗu, ''Miss Independent'', a shekarar 2022 kuma ya fito a jerin littattafan ''The Wall Street Journal'' mafi sayarwa a cikin rukunin "Hardcover Business".
Lapin ta haɗu da shirya shirin gasar kasuwanci ''mai suna Hatched'' tare da Carter Reum a The CW Network, wanda ake watsawa a safiyar Asabar na tsawon yanayi biyu. <ref name="Archived copy">{{Cite web |title=Hatched – One Magnificent Morning |url=http://www.onemagnificentmorning.com/programs/hatched/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160707090156/http://www.onemagnificentmorning.com/programs/hatched/ |archive-date=July 7, 2016 |access-date=July 23, 2016 }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">. </cite></ref> <ref name="hatchedtv.com">{{Cite web |title=Hatched – Accelerating Consumer Brands Across America |url=http://hatchedtv.com/ |access-date=April 21, 2018 |website=hatchedtv.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://hatchedtv.com/ "Hatched – Accelerating Consumer Brands Across America"]. </cite></ref> Ta kuma fito a shirye-shirye kamar ''Good Morning America'', <ref name="GMA">{{Cite web |last=ABC News |date=August 3, 2012 |title=ABC "At Work with Tory Johnson" |url=https://www.youtube.com/watch?v=XuNI7xtMVhI |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20250425122421/https://www.youtube.com/watch?v=XuNI7xtMVhI&feature=player_embedded |archive-date=2025-04-25 |website=[[YouTube]] |access-date=2026-01-14 }}</ref> [[CNN]], <ref>{{Cite web |last=NicoleLapinCNBC |date=November 17, 2010 |title=CNBC's Nicole Lapin on MSNBC's "Morning Joe" 11-17-10 |url=https://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605173205/http://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |archive-date=June 5, 2014 |access-date=December 2, 2011 |publisher=YouTube }}</ref> ''Entertainment Tonight'', <ref>{{Cite web |title=TODAY Video Player |url=http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110124013124/http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |archive-date=January 24, 2011 |access-date=December 2, 2011 |publisher=[[MSNBC]]}}</ref> The Kelly Clarkson Show, The Tamron Hall Show, <ref>{{Cite web |title=TODAY Video Player |url=http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110124013124/http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |archive-date=January 24, 2011 |access-date=December 2, 2011 |publisher=[[MSNBC]]}}</ref> da The Drew Barrymore Show . <ref>{{Cite web |last=NicoleLapinCNBC |date=November 17, 2010 |title=CNBC's Nicole Lapin on MSNBC's "Morning Joe" 11-17-10 |url=https://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605173205/http://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |archive-date=June 5, 2014 |access-date=December 2, 2011 |publisher=YouTube }}</ref> <ref>{{Cite web |last=NicoleLapinCNBC |date=November 17, 2010 |title=CNBC's Nicole Lapin on MSNBC's "Morning Joe" 11-17-10 |url=https://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605173205/http://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |archive-date=June 5, 2014 |access-date=December 2, 2011 |publisher=YouTube }}</ref> <ref name=":0">{{Cite web |last=Access Hollywood Live |title=Nicole Lapin's Tips to Giving Kids an Allowance |url=https://www.youtube.com/watch?v=VeHV2bWVfdY |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140322042005/http://www.youtube.com/watch?v=VeHV2bWVfdY |archive-date=2014-03-22 |website=[[YouTube]]}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFAccess_Hollywood_Live">Access Hollywood Live. </cite></ref> <ref>{{Cite web |last=NicoleLapinCNBC |date=November 17, 2010 |title=CNBC's Nicole Lapin on MSNBC's "Morning Joe" 11-17-10 |url=https://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605173205/http://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |archive-date=June 5, 2014 |access-date=December 2, 2011 |publisher=YouTube }}</ref> <ref>{{Cite web |title=TODAY Video Player |url=http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110124013124/http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |archive-date=January 24, 2011 |access-date=December 2, 2011 |publisher=[[MSNBC]]}}</ref>
A shekarar 2022, ta ƙaddamar da Money News Network (MNN), wata hanyar sadarwa ta podcast da ta mayar da hankali kan kasuwanci da kuɗi. <ref name=":1">{{Cite web |last=Littleton |first=Cynthia |date=2023-02-27 |title='Money Rehab' Podcaster Nicole Lapin Launches Money News Network |url=https://variety.com/2023/biz/news/nicole-lapin-money-rehab-news-network-nely-galan-1235536048/ |access-date=2023-05-13 |website=Variety |language=en-US}}</ref> Tana ɗaukar nauyin shirin yau da kullun na "Money Rehab with Nicole Lapin" kuma tana ɗaukar nauyin shirin "Help Wanted" tare da babban editan Entrepreneur Jason Feifer . <ref>{{Cite web |last=NicoleLapinCNBC |date=November 17, 2010 |title=CNBC's Nicole Lapin on MSNBC's "Morning Joe" 11-17-10 |url=https://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605173205/http://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |archive-date=June 5, 2014 |access-date=December 2, 2011 |publisher=YouTube }}</ref>
== Rayuwar farko da ilimi ==
An haifi Lapin kuma ta girma a [[Los Angeles|Los Angeles, California]], ga masanin kimiyya kuma sarauniyar kyau, dukkansu 'yan asalin [[Yahudanci|Yahudawa]] ne. Sha'awarta ga aikin jarida ta taso ne yayin da take kallon labaran [[CNN]] game da Yaƙin Gulf, wani aiki da iyayenta suka fara takaitawa saboda abin da suka ɗauka a matsayin rashin tausayi da tashin hankali. Yayin da take makarantar sakandare, Lapin ta yi aiki a matsayin mai gabatar da labarai a wani gidan talabijin na talabijin mai amfani da jama'a . Tana da shekaru 15, ta shiga cikin shirye-shiryen rubutu a Harvard. <ref>{{Cite web |title=TODAY Video Player |url=http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110124013124/http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |archive-date=January 24, 2011 |access-date=December 2, 2011 |publisher=[[MSNBC]]}}</ref>
Lapin ta kammala karatunta a matsayin mai digiri na uku a fannin aikin jarida daga Makarantar Medill ta Aikin Jarida a Jami'ar Northwestern, inda ta kuma yi karatun digiri a [[Kimiyyar siyasa|fannin kimiyyar siyasa]] . <ref name="wired">{{Cite web |last=Eric Steuer |date=June 26, 2007 |title=CNN.com's Nicole Lapin Talks Up Citizen Journalists |url=https://www.wired.com/techbiz/people/magazine/15-07/st_cnn |access-date=February 23, 2008 |publisher=Wired}}</ref> <ref>{{Cite web |last=NicoleLapinCNBC |date=November 17, 2010 |title=CNBC's Nicole Lapin on MSNBC's "Morning Joe" 11-17-10 |url=https://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605173205/http://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |archive-date=June 5, 2014 |access-date=December 2, 2011 |publisher=YouTube }}</ref> An bayyana ta a matsayin ɗaya daga cikin mafi ƙanƙanta a cikin ɗaliban da suka kammala karatunsu. Ta kuma yi karatun siyasa a Tarayyar Turai a ''L'Institut d'études politiques de Paris'' . <ref name="Nicole Lapin" />
== Sana'a ==
Lapin ta fara aikinta a matsayin wakiliya a tashoshin CBS a [[South Dakota]] da [[Kentucky]] . Ta kuma yi aiki a matsayin mai ba da rahoto na "I-Team" na KPSP-LP a Palm Springs, California . <ref name="atlantan" /> <ref>{{Cite web |last=NicoleLapinCNBC |date=November 17, 2010 |title=CNBC's Nicole Lapin on MSNBC's "Morning Joe" 11-17-10 |url=https://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605173205/http://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |archive-date=June 5, 2014 |access-date=December 2, 2011 |publisher=YouTube }}</ref> A lokacin da take wannan tashar, ta ba da rahoto kai tsaye daga gidan yarin San Quentin a lokacin da aka kashe Stanley Williams . <ref name="atlantan" /> Lapin ta kuma ba da rahoto daga bene na cibiyar sadarwa ta Chicago Mercantile Exchange for the ''First Business'' a Chicago. <ref>{{Cite web |title=TODAY Video Player |url=http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110124013124/http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |archive-date=January 24, 2011 |access-date=December 2, 2011 |publisher=[[MSNBC]]}}</ref>
Ta shiga CNN a shekarar 2005 kuma tana cikin matasan da suka kafa cibiyar sadarwa a wancan lokacin. <ref name="wired"/> A CNN ta kafa cibiyar watsa labarai game da abubuwan da suka faru kamar kisan kiyashin Virginia Tech, rikicin Isra'ila da Hezbollah, da kuma zaben shugaban kasa na 2008. A shekarar 2009, Lapin ta ba da rahoto game da wurin da take a Los Angeles yayin bikin tunawa da [[Michael Jackson]] . <ref>{{Cite web |last=NicoleLapinCNBC |date=November 17, 2010 |title=CNBC's Nicole Lapin on MSNBC's "Morning Joe" 11-17-10 |url=https://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605173205/http://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |archive-date=June 5, 2014 |access-date=December 2, 2011 |publisher=YouTube }}</ref> Ta gudanar da hirarraki ciki har da ganawa da Gwamna [[Arnold Schwarzenegger]] a lokacin rikicin kasafin kudi na California. <ref>{{Cite web |title=TODAY Video Player |url=http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110124013124/http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |archive-date=January 24, 2011 |access-date=December 2, 2011 |publisher=[[MSNBC]]}}</ref> Tana cikin wadanda suka kafa cibiyar CNN Live, kuma tana fitowa akai-akai a CNN Headline News, [[CNN]], da CNN International . <ref name="wired" />
Lapin ta shiga CNBC a watan Janairun 2010 a matsayin mai gabatar da shirye-shirye a Worldwide Exchange da ke New York, tana aiki tare da Ross Westgate na CNBC Turai da Christine Tan na CNBC Asia . A watan Yunin 2010, ta ƙara ayyukan haɗin gwiwa a Rahoton Kudlow daga ƙarfe 7-8 na yamma na EST. A CNBC ta yi hira da shugabannin kamfanoni kuma ta rufe motsin kasuwa, gami da bayar da kyaututtukan jama'a na farko da ayyukan kafin kasuwa. Lapin ta yi aiki daga Washington, DC, yayin tattaunawar kasafin kuɗin Amurka na 2011 kuma ta samar da rahotanni kan batutuwan kuɗi na jiha. Ta shirya wani shiri kan ƙalubalen kuɗi na jiha mai taken "Jihohin Ciwo" kuma ta ba da rahoto kan batutuwa kamar yanayin masana'antu na cikin gida. Ta ba da gudummawa a shafi na yau da kullun akan CNBC.com kuma ta rubuta game da wasu jarin da suka bayyana a wasu kantuna, ciki har da USA Today .
Yayin da take ba da gudummawa ga NBC, Lapin ta ba da rahoto game da kuɗaɗen kai na Today kuma ta ba da sabuntawar kasuwanci ta yau da kullun kan Morning Joe da MSNBC . Ta kuma ba da gudummawar sassan kasuwanci ga rassan NBC ciki har da KNBC da WNBC, kuma ta samar da rahotannin kasuwanci don shirin "Morning Drive" na The Golf Channel . <ref>{{Cite web |last=NicoleLapinCNBC |date=November 17, 2010 |title=CNBC's Nicole Lapin on MSNBC's "Morning Joe" 11-17-10 |url=https://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605173205/http://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |archive-date=June 5, 2014 |access-date=December 2, 2011 |publisher=YouTube }}</ref>
A watan Satumba na 2012, Lapin ta shiga Bloomberg Television a matsayin mai gabatar da shirye-shirye kuma [[Ɗan jarida|wakili na musamman]] . A Bloomberg ta gabatar da shirin "Bloomberg West" kuma ta yi bayani kan batutuwan fasaha da kasuwanci, tana yin hira da shugabannin kamfanoni kamar LinkedIn da Zappos . <ref>{{Cite web |title=TODAY Video Player |url=http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110124013124/http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |archive-date=January 24, 2011 |access-date=December 2, 2011 |publisher=[[MSNBC]]}}</ref> <ref>{{Cite web |last=NicoleLapinCNBC |date=November 17, 2010 |title=CNBC's Nicole Lapin on MSNBC's "Morning Joe" 11-17-10 |url=https://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605173205/http://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |archive-date=June 5, 2014 |access-date=December 2, 2011 |publisher=YouTube }}</ref> Ta kuma yi bayani kan aikace-aikacen fasaha a wasanni. <ref>{{Cite web |title=TODAY Video Player |url=http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110124013124/http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |archive-date=January 24, 2011 |access-date=December 2, 2011 |publisher=[[MSNBC]]}}</ref>
A shekarar 2013, an nada Lapin a matsayin wakili na musamman wanda ya mai da hankali kan harkokin nishaɗi ga ''omg!'' ''Insider'' and ''Entertainment Tonight'' <ref>{{Cite web |last=NicoleLapinCNBC |date=November 17, 2010 |title=CNBC's Nicole Lapin on MSNBC's "Morning Joe" 11-17-10 |url=https://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605173205/http://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |archive-date=June 5, 2014 |access-date=December 2, 2011 |publisher=YouTube }}</ref> kuma ya yi aiki a matsayin wakilin da ke adana kuɗi ga ''The Wendy Williams Show'' . <ref>{{Cite web |title=TODAY Video Player |url=http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110124013124/http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |archive-date=January 24, 2011 |access-date=December 2, 2011 |publisher=[[MSNBC]]}}</ref>
Lapin ta kafa wani kamfanin samar da kayayyaki wanda ya ƙirƙiri shafin labarai na kuɗi na Recessionista, wanda aka daidaita shi azaman shiri a Ora TV . <ref>{{Cite web |last=NicoleLapinCNBC |date=November 17, 2010 |title=CNBC's Nicole Lapin on MSNBC's "Morning Joe" 11-17-10 |url=https://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605173205/http://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |archive-date=June 5, 2014 |access-date=December 2, 2011 |publisher=YouTube }}</ref> Ta sanar da wani shiri na AOL Originals mai taken ''I'll Never Forget My First'', wanda ta dauki nauyinsa kuma ta shirya. <ref>{{Cite web |title=TODAY Video Player |url=http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110124013124/http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |archive-date=January 24, 2011 |access-date=December 2, 2011 |publisher=[[MSNBC]]}}</ref> Kamfaninta ya kuma ƙaddamar da wani samfuri mai sauƙin ɗauka, CASH Smartwatch, wanda aka tallata shi tare da abokin hulɗar dillalai na HSN . <ref>{{Cite web |last=NicoleLapinCNBC |date=November 17, 2010 |title=CNBC's Nicole Lapin on MSNBC's "Morning Joe" 11-17-10 |url=https://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605173205/http://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |archive-date=June 5, 2014 |access-date=December 2, 2011 |publisher=YouTube }}</ref> <ref>{{Cite web |title=TODAY Video Player |url=http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110124013124/http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |archive-date=January 24, 2011 |access-date=December 2, 2011 |publisher=[[MSNBC]]}}</ref>
A shekarar 2014, Harlequin (wanda yanzu HarperCollins ce ) ta sanar da shirin buga littafin Lapin ''mai suna Rich Bitch'' . <ref name="Mediabistro"/> Littafin ya bayyana a jerin wadanda suka fi samun karbuwa a ''jaridar The New York Times'' . <ref>{{Cite web |title=TODAY Video Player |url=http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110124013124/http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |archive-date=January 24, 2011 |access-date=December 2, 2011 |publisher=[[MSNBC]]}}</ref> Daga baya Lapin ta sanya hannu kan yarjejeniyar littafi da Crown Business for ''Boss Bitch'' kuma ta buga wasu kasidu ciki har da ''Becoming Super Woman'' . <ref name="adweek.com"/> A watan Oktoban 2020, ta sanya hannu kan yarjejeniyar littattafai da dama tare da HarperCollins Leadership. <ref>{{Cite web |title=TODAY Video Player |url=http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110124013124/http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |archive-date=January 24, 2011 |access-date=December 2, 2011 |publisher=[[MSNBC]]}}</ref> Mujallar ''Redbook'' ta sanya wa Lapin mai rubuta makalar kudi a shekarar 2015. <ref>{{Cite web |last=NicoleLapinCNBC |date=November 17, 2010 |title=CNBC's Nicole Lapin on MSNBC's "Morning Joe" 11-17-10 |url=https://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605173205/http://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |archive-date=June 5, 2014 |access-date=December 2, 2011 |publisher=YouTube }}</ref>
Haka kuma a shekarar 2015, ta kasance mai masaukin baki kuma alkali a shirin ''Hatched'', wani shirin gasa na kasuwanci a The CW Network . <ref name="Archived copy"/> An sabunta shirin don kakar wasa ta biyu a shekarar 2016 a [[CBS]] . <ref name="hatchedtv.com"/> A shekarar 2017, Lapin ta kasance alkali a gasar Miss America 2017. <ref>{{Cite web |last=NicoleLapinCNBC |date=November 17, 2010 |title=CNBC's Nicole Lapin on MSNBC's "Morning Joe" 11-17-10 |url=https://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605173205/http://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |archive-date=June 5, 2014 |access-date=December 2, 2011 |publisher=YouTube }}</ref> A shekarar 2018, ta ƙaddamar da azuzuwan farko na kan layi mai taken "Makarantar Kuɗin Kuɗi" da "Makarantar Boss". A cikin shirin "Makarantar Boss", ta yi hira da shugabannin kasuwanci da waɗanda suka kafa ta. A shekarar 2019, an naɗa ta memba a ma'aikatar ilimi a Makarantar Kasuwanci ta Jack Welch da ke Jami'ar Strayer . <ref>{{Cite web |title=TODAY Video Player |url=http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110124013124/http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |archive-date=January 24, 2011 |access-date=December 2, 2011 |publisher=[[MSNBC]]}}</ref>
A shekarar 2023, ta sami karramawa daga Webby Awards saboda nau'ikan shirye-shiryen podcasting. <ref>{{Cite web |last=NicoleLapinCNBC |date=November 17, 2010 |title=CNBC's Nicole Lapin on MSNBC's "Morning Joe" 11-17-10 |url=https://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605173205/http://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |archive-date=June 5, 2014 |access-date=December 2, 2011 |publisher=YouTube }}</ref>
Ta bayar da rahotannin kuɗi da sassan ga Rachael Ray, The Kelly Clarkson Show, The Doctors da Access Hollywood . <ref name=":0"/> Lapin ta yi aiki a matsayin ƙwararriyar masaniyar kuɗi a shirye-shirye kamar GMA3 da E! Daily Pop kuma ta ba da gudummawa ga kantuna kamar Forbes, Entrepreneur da Thrive Online. <ref>{{Cite web |title=TODAY Video Player |url=http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110124013124/http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |archive-date=January 24, 2011 |access-date=December 2, 2011 |publisher=[[MSNBC]]}}</ref> <ref>{{Cite web |last=NicoleLapinCNBC |date=November 17, 2010 |title=CNBC's Nicole Lapin on MSNBC's "Morning Joe" 11-17-10 |url=https://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605173205/http://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |archive-date=June 5, 2014 |access-date=December 2, 2011 |publisher=YouTube }}</ref> <ref>{{Cite web |title=TODAY Video Player |url=http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110124013124/http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |archive-date=January 24, 2011 |access-date=December 2, 2011 |publisher=[[MSNBC]]}}</ref> Shirye-shiryen da ke kan hanyar sadarwarta ta MNN sun haɗa da: "Money Rehab with Nicole Lapin", "Help Wanted with Jason Feifer and Nicole Lapin", "We Have Options with Dominque Broadway", "Money Maker with Nely Galán / Mi Mundo Rico con Nely Galán", "Filthy Rich with Hill Harper" da "Pitch Me with Jesse Draper". <ref name=":1"/>
== Taimakon jama'a ==
Lapin ta yi aiki a ƙungiyoyin agaji da dama. Ta yi aiki a matsayin jakada ga Gidauniyar Yara ta Starlight Starbright kuma ta ƙirƙiri wani shiri na tattaunawa mai suna "Being Smart is Cool" wanda aka yi niyya don ilmantar da yara masu fama da rashin lafiya game da batutuwan duniya. Ta kuma yi aiki a matsayin jakada ga Points of Light <ref>{{Cite web |last=NicoleLapinCNBC |date=November 17, 2010 |title=CNBC's Nicole Lapin on MSNBC's "Morning Joe" 11-17-10 |url=https://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605173205/http://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |archive-date=June 5, 2014 |access-date=December 2, 2011 |publisher=YouTube }}</ref> kuma ta ƙaddamar da kamfen na ranar haihuwa wanda ke da alaƙa da shirin "Girl Up" na Majalisar Dinkin Duniya. <ref>{{Cite web |title=TODAY Video Player |url=http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110124013124/http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |archive-date=January 24, 2011 |access-date=December 2, 2011 |publisher=[[MSNBC]]}}</ref>
An saka ta a cikin jerin "jakadan murmushi" tare da Jessica Simpson a cikin Operation Smile . <ref>{{Cite web |last=NicoleLapinCNBC |date=November 17, 2010 |title=CNBC's Nicole Lapin on MSNBC's "Morning Joe" 11-17-10 |url=https://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605173205/http://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |archive-date=June 5, 2014 |access-date=December 2, 2011 |publisher=YouTube }}</ref> Tana da alaƙa da kwamitin ba da shawara na Step Up <ref>{{Cite web |title=TODAY Video Player |url=http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110124013124/http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |archive-date=January 24, 2011 |access-date=December 2, 2011 |publisher=[[MSNBC]]}}</ref> kuma ta yi aiki a kwamitin Women in Need. <ref>{{Cite web |last=NicoleLapinCNBC |date=November 17, 2010 |title=CNBC's Nicole Lapin on MSNBC's "Morning Joe" 11-17-10 |url=https://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605173205/http://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |archive-date=June 5, 2014 |access-date=December 2, 2011 |publisher=YouTube }}</ref>
== Rayuwa ta sirri ==
Lapin ta fito a shafin ''mujallar PowerGirls'' <ref>{{Cite web |last=NicoleLapinCNBC |date=November 17, 2010 |title=CNBC's Nicole Lapin on MSNBC's "Morning Joe" 11-17-10 |url=https://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605173205/http://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |archive-date=June 5, 2014 |access-date=December 2, 2011 |publisher=YouTube }}</ref> da mujallar <nowiki><i id="mwAeg">Eliza</i></nowiki> . A shekarar 2008, ta sami kyautar "Power 30 under 30". <ref>{{Cite web |title=TODAY Video Player |url=http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110124013124/http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |archive-date=January 24, 2011 |access-date=December 2, 2011 |publisher=[[MSNBC]]}}</ref> Ta kasance alkali a bikin fina-finai na Tribeca a shekarar 2011 <ref>{{Cite web |last=NicoleLapinCNBC |date=November 17, 2010 |title=CNBC's Nicole Lapin on MSNBC's "Morning Joe" 11-17-10 |url=https://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605173205/http://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |archive-date=June 5, 2014 |access-date=December 2, 2011 |publisher=YouTube }}</ref> da kuma Miss America a shekarar 2016. <ref>{{Cite web |last=NicoleLapinCNBC |date=November 17, 2010 |title=CNBC's Nicole Lapin on MSNBC's "Morning Joe" 11-17-10 |url=https://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605173205/http://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |archive-date=June 5, 2014 |access-date=December 2, 2011 |publisher=YouTube }}</ref>
A shekarar 2020, Lapin ta yi magana a bainar jama'a game da fuskantar zubar ciki kuma ta fara neman kamfanoni su amince da manufofin hutun zubar ciki. Ta kuma yi hira da Sanata Tammy Duckworth game da shawarar da aka gabatar don ba da damar hutu bayan rashin ciki. <ref>{{Cite web |last=NicoleLapinCNBC |date=November 17, 2010 |title=CNBC's Nicole Lapin on MSNBC's "Morning Joe" 11-17-10 |url=https://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605173205/http://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |archive-date=June 5, 2014 |access-date=December 2, 2011 |publisher=YouTube }}</ref>
A baya an ruwaito cewa ta yi soyayya da wanda ya kafa shafin Twitter, [[Jack Dorsey|Jack Dorsey.]] , kuma na zauna tare da ɗan kasuwa Michael G. Rubin tsawon shekaru huɗu. <ref>{{Cite web |last=NicoleLapinCNBC |date=November 17, 2010 |title=CNBC's Nicole Lapin on MSNBC's "Morning Joe" 11-17-10 |url=https://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605173205/http://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |archive-date=June 5, 2014 |access-date=December 2, 2011 |publisher=YouTube }}</ref>
== Littattafan tarihi ==
* 2016 - ''Rich Bitch: Tsarin Mataki 12 Mai Sauƙi Don Haɗa Rayuwar Kuɗinku...'' ''A ƙarshe <ref name="Mediabistro"/> <ref name="adweek.com"/>''
* 2017 - ''Boss Bitch: Tsarin Mataki 12 Mai Sauƙi Don Ɗauki Nauyin Aikinka'' <ref name="Mediabistro" /> <ref name="adweek.com" />
* 2019 – ''Zama Babbar Mace'' <ref name="KTLA">{{Cite web |last=KTLA |date=September 23, 2019 |title=Nicole Lapin Launches New Book |url=https://ktla.com/2019/09/23/a-plan-to-go-from-burnout-to-balance-with-becoming-super-woman-author-nicole-lapin/}}</ref>
* 2019 - Jaridar Super Woman
* 2022 – ''Miss Independent: Tsarin Mataki 12 Mai Sauƙi don Fara Zuba Jari da Haɓaka Arzikinka''
== Duba kuma ==
* 'Yan New York a fannin aikin jarida
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1984]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
lx8f81ffxqntr88b3a4et1t16ej0m1k
825997
825996
2026-04-24T17:43:24Z
Abdulmuddalib Iabrahim Salisu
14681
825997
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Nicole Lapin''' (an haife ta a ranar 7 ga watan Maris, acikin shekara ta 1984) 'yar Amurka ce mai gabatar da labarai a talabijin, marubuciya, kuma 'yar kasuwa. Ta yi aiki a matsayin mai gabatar da labarai a CNBC, [[CNN]] da Bloomberg . Lapin ta kuma yi aiki a matsayin wakilin kuɗi ga ''Morning Joe'' a MSNBC <ref>{{Cite web |last=NicoleLapinCNBC |date=November 17, 2010 |title=CNBC's Nicole Lapin on MSNBC's "Morning Joe" 11-17-10 |url=https://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605173205/http://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |archive-date=June 5, 2014 |access-date=December 2, 2011 |publisher=YouTube }}</ref> kuma ta ba da gudummawa ga ''The Today Show'' a [[NBC]] . <ref>{{Cite web |title=TODAY Video Player |url=http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110124013124/http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |archive-date=January 24, 2011 |access-date=December 2, 2011 |publisher=[[MSNBC]]}}</ref>
Ita ce marubucin littafin ''Rich Bitch'', ''Boss Bitch'' da kuma ''Becoming Super Woman'', wanda ya bayyana a jerin littattafan ''[[New York Times|The New York Times]]'' Best Seller. <ref name="Mediabistro">{{Cite web |title=Harlequin Signs Nicole Lapin for Rich Bitch |url=https://www.mediabistro.com/galleycat/harlequin-signs-nicole-lapin-for-rich-bitch_b81505 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140409002108/https://www.mediabistro.com/galleycat/harlequin-signs-nicole-lapin-for-rich-bitch_b81505 |archive-date=April 9, 2014 |access-date=April 7, 2014 }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">. </cite></ref> <ref name="adweek.com">{{Cite web |date=December 14, 2015 |title=Rich Bitch Author Inks Second Book Deal |url=http://www.adweek.com/galleycat/rich-bitch-author-inks-second-book-deal/113726 |access-date=January 19, 2016 |website=www.adweek.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.adweek.com/galleycat/rich-bitch-author-inks-second-book-deal/113726 "Rich Bitch Author Inks Second Book Deal"]. </cite></ref> An fitar da littafinta na huɗu, ''Miss Independent'', a shekarar 2022 kuma ya fito a jerin littattafan ''The Wall Street Journal'' mafi sayarwa a cikin rukunin "Hardcover Business".
Lapin ta haɗu da shirya shirin gasar kasuwanci ''mai suna Hatched'' tare da Carter Reum a The CW Network, wanda ake watsawa a safiyar Asabar na tsawon yanayi biyu. <ref name="Archived copy">{{Cite web |title=Hatched – One Magnificent Morning |url=http://www.onemagnificentmorning.com/programs/hatched/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160707090156/http://www.onemagnificentmorning.com/programs/hatched/ |archive-date=July 7, 2016 |access-date=July 23, 2016 }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">. </cite></ref> <ref name="hatchedtv.com">{{Cite web |title=Hatched – Accelerating Consumer Brands Across America |url=http://hatchedtv.com/ |access-date=April 21, 2018 |website=hatchedtv.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://hatchedtv.com/ "Hatched – Accelerating Consumer Brands Across America"]. </cite></ref> Ta kuma fito a shirye-shirye kamar ''Good Morning America'', <ref name="GMA">{{Cite web |last=ABC News |date=August 3, 2012 |title=ABC "At Work with Tory Johnson" |url=https://www.youtube.com/watch?v=XuNI7xtMVhI |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20250425122421/https://www.youtube.com/watch?v=XuNI7xtMVhI&feature=player_embedded |archive-date=2025-04-25 |website=[[YouTube]] |access-date=2026-01-14 }}</ref> [[CNN]], <ref>{{Cite web |last=NicoleLapinCNBC |date=November 17, 2010 |title=CNBC's Nicole Lapin on MSNBC's "Morning Joe" 11-17-10 |url=https://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605173205/http://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |archive-date=June 5, 2014 |access-date=December 2, 2011 |publisher=YouTube }}</ref> ''Entertainment Tonight'', <ref>{{Cite web |title=TODAY Video Player |url=http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110124013124/http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |archive-date=January 24, 2011 |access-date=December 2, 2011 |publisher=[[MSNBC]]}}</ref> The Kelly Clarkson Show, The Tamron Hall Show, <ref>{{Cite web |title=TODAY Video Player |url=http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110124013124/http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |archive-date=January 24, 2011 |access-date=December 2, 2011 |publisher=[[MSNBC]]}}</ref> da The Drew Barrymore Show . <ref>{{Cite web |last=NicoleLapinCNBC |date=November 17, 2010 |title=CNBC's Nicole Lapin on MSNBC's "Morning Joe" 11-17-10 |url=https://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605173205/http://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |archive-date=June 5, 2014 |access-date=December 2, 2011 |publisher=YouTube }}</ref> <ref>{{Cite web |last=NicoleLapinCNBC |date=November 17, 2010 |title=CNBC's Nicole Lapin on MSNBC's "Morning Joe" 11-17-10 |url=https://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605173205/http://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |archive-date=June 5, 2014 |access-date=December 2, 2011 |publisher=YouTube }}</ref> <ref name=":0">{{Cite web |last=Access Hollywood Live |title=Nicole Lapin's Tips to Giving Kids an Allowance |url=https://www.youtube.com/watch?v=VeHV2bWVfdY |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140322042005/http://www.youtube.com/watch?v=VeHV2bWVfdY |archive-date=2014-03-22 |website=[[YouTube]]}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFAccess_Hollywood_Live">Access Hollywood Live. </cite></ref> <ref>{{Cite web |last=NicoleLapinCNBC |date=November 17, 2010 |title=CNBC's Nicole Lapin on MSNBC's "Morning Joe" 11-17-10 |url=https://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605173205/http://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |archive-date=June 5, 2014 |access-date=December 2, 2011 |publisher=YouTube }}</ref> <ref>{{Cite web |title=TODAY Video Player |url=http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110124013124/http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |archive-date=January 24, 2011 |access-date=December 2, 2011 |publisher=[[MSNBC]]}}</ref>
A shekarar 2022, ta ƙaddamar da Money News Network (MNN), wata hanyar sadarwa ta podcast da ta mayar da hankali kan kasuwanci da kuɗi. <ref name=":1">{{Cite web |last=Littleton |first=Cynthia |date=2023-02-27 |title='Money Rehab' Podcaster Nicole Lapin Launches Money News Network |url=https://variety.com/2023/biz/news/nicole-lapin-money-rehab-news-network-nely-galan-1235536048/ |access-date=2023-05-13 |website=Variety |language=en-US}}</ref> Tana ɗaukar nauyin shirin yau da kullun na "Money Rehab with Nicole Lapin" kuma tana ɗaukar nauyin shirin "Help Wanted" tare da babban editan Entrepreneur Jason Feifer . <ref>{{Cite web |last=NicoleLapinCNBC |date=November 17, 2010 |title=CNBC's Nicole Lapin on MSNBC's "Morning Joe" 11-17-10 |url=https://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605173205/http://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |archive-date=June 5, 2014 |access-date=December 2, 2011 |publisher=YouTube }}</ref>
== Rayuwar farko da ilimi ==
An haifi Lapin kuma ta girma a [[Los Angeles|Los Angeles, California]], ga masanin kimiyya kuma sarauniyar kyau, dukkansu 'yan asalin [[Yahudanci|Yahudawa]] ne. Sha'awarta ga aikin jarida ta taso ne yayin da take kallon labaran [[CNN]] game da Yaƙin Gulf, wani aiki da iyayenta suka fara takaitawa saboda abin da suka ɗauka a matsayin rashin tausayi da tashin hankali. Yayin da take makarantar sakandare, Lapin ta yi aiki a matsayin mai gabatar da labarai a wani gidan talabijin na talabijin mai amfani da jama'a . Tana da shekaru 15, ta shiga cikin shirye-shiryen rubutu a Harvard. <ref>{{Cite web |title=TODAY Video Player |url=http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110124013124/http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |archive-date=January 24, 2011 |access-date=December 2, 2011 |publisher=[[MSNBC]]}}</ref>
Lapin ta kammala karatunta a matsayin mai digiri na uku a fannin aikin jarida daga Makarantar Medill ta Aikin Jarida a Jami'ar Northwestern, inda ta kuma yi karatun digiri a [[Kimiyyar siyasa|fannin kimiyyar siyasa]] . <ref name="wired">{{Cite web |last=Eric Steuer |date=June 26, 2007 |title=CNN.com's Nicole Lapin Talks Up Citizen Journalists |url=https://www.wired.com/techbiz/people/magazine/15-07/st_cnn |access-date=February 23, 2008 |publisher=Wired}}</ref> <ref>{{Cite web |last=NicoleLapinCNBC |date=November 17, 2010 |title=CNBC's Nicole Lapin on MSNBC's "Morning Joe" 11-17-10 |url=https://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605173205/http://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |archive-date=June 5, 2014 |access-date=December 2, 2011 |publisher=YouTube }}</ref> An bayyana ta a matsayin ɗaya daga cikin mafi ƙanƙanta a cikin ɗaliban da suka kammala karatunsu. Ta kuma yi karatun siyasa a Tarayyar Turai a ''L'Institut d'études politiques de Paris'' . <ref name="Nicole Lapin" />
== Sana'a ==
Lapin ta fara aikinta a matsayin wakiliya a tashoshin CBS a [[South Dakota]] da [[Kentucky]] . Ta kuma yi aiki a matsayin mai ba da rahoto na "I-Team" na KPSP-LP a Palm Springs, California . <ref name="atlantan" /> <ref>{{Cite web |last=NicoleLapinCNBC |date=November 17, 2010 |title=CNBC's Nicole Lapin on MSNBC's "Morning Joe" 11-17-10 |url=https://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605173205/http://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |archive-date=June 5, 2014 |access-date=December 2, 2011 |publisher=YouTube }}</ref> A lokacin da take wannan tashar, ta ba da rahoto kai tsaye daga gidan yarin San Quentin a lokacin da aka kashe Stanley Williams . <ref name="atlantan" /> Lapin ta kuma ba da rahoto daga bene na cibiyar sadarwa ta Chicago Mercantile Exchange for the ''First Business'' a Chicago. <ref>{{Cite web |title=TODAY Video Player |url=http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110124013124/http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |archive-date=January 24, 2011 |access-date=December 2, 2011 |publisher=[[MSNBC]]}}</ref>
Ta shiga CNN a shekarar 2005 kuma tana cikin matasan da suka kafa cibiyar sadarwa a wancan lokacin. <ref name="wired"/> A CNN ta kafa cibiyar watsa labarai game da abubuwan da suka faru kamar kisan kiyashin Virginia Tech, rikicin Isra'ila da Hezbollah, da kuma zaben shugaban kasa na 2008. A shekarar 2009, Lapin ta ba da rahoto game da wurin da take a Los Angeles yayin bikin tunawa da [[Michael Jackson]] . <ref>{{Cite web |last=NicoleLapinCNBC |date=November 17, 2010 |title=CNBC's Nicole Lapin on MSNBC's "Morning Joe" 11-17-10 |url=https://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605173205/http://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |archive-date=June 5, 2014 |access-date=December 2, 2011 |publisher=YouTube }}</ref> Ta gudanar da hirarraki ciki har da ganawa da Gwamna [[Arnold Schwarzenegger]] a lokacin rikicin kasafin kudi na California. <ref>{{Cite web |title=TODAY Video Player |url=http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110124013124/http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |archive-date=January 24, 2011 |access-date=December 2, 2011 |publisher=[[MSNBC]]}}</ref> Tana cikin wadanda suka kafa cibiyar CNN Live, kuma tana fitowa akai-akai a CNN Headline News, [[CNN]], da CNN International . <ref name="wired" />
Lapin ta shiga CNBC a watan Janairun 2010 a matsayin mai gabatar da shirye-shirye a Worldwide Exchange da ke New York, tana aiki tare da Ross Westgate na CNBC Turai da Christine Tan na CNBC Asia . A watan Yunin 2010, ta ƙara ayyukan haɗin gwiwa a Rahoton Kudlow daga ƙarfe 7-8 na yamma na EST. A CNBC ta yi hira da shugabannin kamfanoni kuma ta rufe motsin kasuwa, gami da bayar da kyaututtukan jama'a na farko da ayyukan kafin kasuwa. Lapin ta yi aiki daga Washington, DC, yayin tattaunawar kasafin kuɗin Amurka na 2011 kuma ta samar da rahotanni kan batutuwan kuɗi na jiha. Ta shirya wani shiri kan ƙalubalen kuɗi na jiha mai taken "Jihohin Ciwo" kuma ta ba da rahoto kan batutuwa kamar yanayin masana'antu na cikin gida. Ta ba da gudummawa a shafi na yau da kullun akan CNBC.com kuma ta rubuta game da wasu jarin da suka bayyana a wasu kantuna, ciki har da USA Today .
Yayin da take ba da gudummawa ga NBC, Lapin ta ba da rahoto game da kuɗaɗen kai na Today kuma ta ba da sabuntawar kasuwanci ta yau da kullun kan Morning Joe da MSNBC . Ta kuma ba da gudummawar sassan kasuwanci ga rassan NBC ciki har da KNBC da WNBC, kuma ta samar da rahotannin kasuwanci don shirin "Morning Drive" na The Golf Channel . <ref>{{Cite web |last=NicoleLapinCNBC |date=November 17, 2010 |title=CNBC's Nicole Lapin on MSNBC's "Morning Joe" 11-17-10 |url=https://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605173205/http://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |archive-date=June 5, 2014 |access-date=December 2, 2011 |publisher=YouTube }}</ref>
A watan Satumba na 2012, Lapin ta shiga Bloomberg Television a matsayin mai gabatar da shirye-shirye kuma [[Ɗan jarida|wakili na musamman]] . A Bloomberg ta gabatar da shirin "Bloomberg West" kuma ta yi bayani kan batutuwan fasaha da kasuwanci, tana yin hira da shugabannin kamfanoni kamar LinkedIn da Zappos . <ref>{{Cite web |title=TODAY Video Player |url=http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110124013124/http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |archive-date=January 24, 2011 |access-date=December 2, 2011 |publisher=[[MSNBC]]}}</ref> <ref>{{Cite web |last=NicoleLapinCNBC |date=November 17, 2010 |title=CNBC's Nicole Lapin on MSNBC's "Morning Joe" 11-17-10 |url=https://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605173205/http://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |archive-date=June 5, 2014 |access-date=December 2, 2011 |publisher=YouTube }}</ref> Ta kuma yi bayani kan aikace-aikacen fasaha a wasanni. <ref>{{Cite web |title=TODAY Video Player |url=http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110124013124/http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |archive-date=January 24, 2011 |access-date=December 2, 2011 |publisher=[[MSNBC]]}}</ref>
A shekarar 2013, an nada Lapin a matsayin wakili na musamman wanda ya mai da hankali kan harkokin nishaɗi ga ''omg!'' ''Insider'' and ''Entertainment Tonight'' <ref>{{Cite web |last=NicoleLapinCNBC |date=November 17, 2010 |title=CNBC's Nicole Lapin on MSNBC's "Morning Joe" 11-17-10 |url=https://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605173205/http://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |archive-date=June 5, 2014 |access-date=December 2, 2011 |publisher=YouTube }}</ref> kuma ya yi aiki a matsayin wakilin da ke adana kuɗi ga ''The Wendy Williams Show'' . <ref>{{Cite web |title=TODAY Video Player |url=http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110124013124/http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |archive-date=January 24, 2011 |access-date=December 2, 2011 |publisher=[[MSNBC]]}}</ref>
Lapin ta kafa wani kamfanin samar da kayayyaki wanda ya ƙirƙiri shafin labarai na kuɗi na Recessionista, wanda aka daidaita shi azaman shiri a Ora TV . <ref>{{Cite web |last=NicoleLapinCNBC |date=November 17, 2010 |title=CNBC's Nicole Lapin on MSNBC's "Morning Joe" 11-17-10 |url=https://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605173205/http://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |archive-date=June 5, 2014 |access-date=December 2, 2011 |publisher=YouTube }}</ref> Ta sanar da wani shiri na AOL Originals mai taken ''I'll Never Forget My First'', wanda ta dauki nauyinsa kuma ta shirya. <ref>{{Cite web |title=TODAY Video Player |url=http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110124013124/http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |archive-date=January 24, 2011 |access-date=December 2, 2011 |publisher=[[MSNBC]]}}</ref> Kamfaninta ya kuma ƙaddamar da wani samfuri mai sauƙin ɗauka, CASH Smartwatch, wanda aka tallata shi tare da abokin hulɗar dillalai na HSN . <ref>{{Cite web |last=NicoleLapinCNBC |date=November 17, 2010 |title=CNBC's Nicole Lapin on MSNBC's "Morning Joe" 11-17-10 |url=https://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605173205/http://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |archive-date=June 5, 2014 |access-date=December 2, 2011 |publisher=YouTube }}</ref> <ref>{{Cite web |title=TODAY Video Player |url=http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110124013124/http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |archive-date=January 24, 2011 |access-date=December 2, 2011 |publisher=[[MSNBC]]}}</ref>
A shekarar 2014, Harlequin (wanda yanzu HarperCollins ce ) ta sanar da shirin buga littafin Lapin ''mai suna Rich Bitch'' . <ref name="Mediabistro"/> Littafin ya bayyana a jerin wadanda suka fi samun karbuwa a ''jaridar The New York Times'' . <ref>{{Cite web |title=TODAY Video Player |url=http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110124013124/http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |archive-date=January 24, 2011 |access-date=December 2, 2011 |publisher=[[MSNBC]]}}</ref> Daga baya Lapin ta sanya hannu kan yarjejeniyar littafi da Crown Business for ''Boss Bitch'' kuma ta buga wasu kasidu ciki har da ''Becoming Super Woman'' . <ref name="adweek.com"/> A watan Oktoban 2020, ta sanya hannu kan yarjejeniyar littattafai da dama tare da HarperCollins Leadership. <ref>{{Cite web |title=TODAY Video Player |url=http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110124013124/http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |archive-date=January 24, 2011 |access-date=December 2, 2011 |publisher=[[MSNBC]]}}</ref> Mujallar ''Redbook'' ta sanya wa Lapin mai rubuta makalar kudi a shekarar 2015. <ref>{{Cite web |last=NicoleLapinCNBC |date=November 17, 2010 |title=CNBC's Nicole Lapin on MSNBC's "Morning Joe" 11-17-10 |url=https://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605173205/http://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |archive-date=June 5, 2014 |access-date=December 2, 2011 |publisher=YouTube }}</ref>
Haka kuma a shekarar 2015, ta kasance mai masaukin baki kuma alkali a shirin ''Hatched'', wani shirin gasa na kasuwanci a The CW Network . <ref name="Archived copy"/> An sabunta shirin don kakar wasa ta biyu a shekarar 2016 a [[CBS]] . <ref name="hatchedtv.com"/> A shekarar 2017, Lapin ta kasance alkali a gasar Miss America 2017. <ref>{{Cite web |last=NicoleLapinCNBC |date=November 17, 2010 |title=CNBC's Nicole Lapin on MSNBC's "Morning Joe" 11-17-10 |url=https://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605173205/http://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |archive-date=June 5, 2014 |access-date=December 2, 2011 |publisher=YouTube }}</ref> A shekarar 2018, ta ƙaddamar da azuzuwan farko na kan layi mai taken "Makarantar Kuɗin Kuɗi" da "Makarantar Boss". A cikin shirin "Makarantar Boss", ta yi hira da shugabannin kasuwanci da waɗanda suka kafa ta. A shekarar 2019, an naɗa ta memba a ma'aikatar ilimi a Makarantar Kasuwanci ta Jack Welch da ke Jami'ar Strayer . <ref>{{Cite web |title=TODAY Video Player |url=http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110124013124/http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |archive-date=January 24, 2011 |access-date=December 2, 2011 |publisher=[[MSNBC]]}}</ref>
A shekarar 2023, ta sami karramawa daga Webby Awards saboda nau'ikan shirye-shiryen podcasting. <ref>{{Cite web |last=NicoleLapinCNBC |date=November 17, 2010 |title=CNBC's Nicole Lapin on MSNBC's "Morning Joe" 11-17-10 |url=https://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605173205/http://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |archive-date=June 5, 2014 |access-date=December 2, 2011 |publisher=YouTube }}</ref>
Ta bayar da rahotannin kuɗi da sassan ga Rachael Ray, The Kelly Clarkson Show, The Doctors da Access Hollywood . <ref name=":0"/> Lapin ta yi aiki a matsayin ƙwararriyar masaniyar kuɗi a shirye-shirye kamar GMA3 da E! Daily Pop kuma ta ba da gudummawa ga kantuna kamar Forbes, Entrepreneur da Thrive Online. <ref>{{Cite web |title=TODAY Video Player |url=http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110124013124/http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |archive-date=January 24, 2011 |access-date=December 2, 2011 |publisher=[[MSNBC]]}}</ref> <ref>{{Cite web |last=NicoleLapinCNBC |date=November 17, 2010 |title=CNBC's Nicole Lapin on MSNBC's "Morning Joe" 11-17-10 |url=https://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605173205/http://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |archive-date=June 5, 2014 |access-date=December 2, 2011 |publisher=YouTube }}</ref> <ref>{{Cite web |title=TODAY Video Player |url=http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110124013124/http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |archive-date=January 24, 2011 |access-date=December 2, 2011 |publisher=[[MSNBC]]}}</ref> Shirye-shiryen da ke kan hanyar sadarwarta ta MNN sun haɗa da: "Money Rehab with Nicole Lapin", "Help Wanted with Jason Feifer and Nicole Lapin", "We Have Options with Dominque Broadway", "Money Maker with Nely Galán / Mi Mundo Rico con Nely Galán", "Filthy Rich with Hill Harper" da "Pitch Me with Jesse Draper". <ref name=":1"/>
== Taimakon jama'a ==
Lapin ta yi aiki a ƙungiyoyin agaji da dama. Ta yi aiki a matsayin jakada ga Gidauniyar Yara ta Starlight Starbright kuma ta ƙirƙiri wani shiri na tattaunawa mai suna "Being Smart is Cool" wanda aka yi niyya don ilmantar da yara masu fama da rashin lafiya game da batutuwan duniya. Ta kuma yi aiki a matsayin jakada ga Points of Light <ref>{{Cite web |last=NicoleLapinCNBC |date=November 17, 2010 |title=CNBC's Nicole Lapin on MSNBC's "Morning Joe" 11-17-10 |url=https://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605173205/http://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |archive-date=June 5, 2014 |access-date=December 2, 2011 |publisher=YouTube }}</ref> kuma ta ƙaddamar da kamfen na ranar haihuwa wanda ke da alaƙa da shirin "Girl Up" na Majalisar Dinkin Duniya. <ref>{{Cite web |title=TODAY Video Player |url=http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110124013124/http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |archive-date=January 24, 2011 |access-date=December 2, 2011 |publisher=[[MSNBC]]}}</ref>
An saka ta a cikin jerin "jakadan murmushi" tare da Jessica Simpson a cikin Operation Smile . <ref>{{Cite web |last=NicoleLapinCNBC |date=November 17, 2010 |title=CNBC's Nicole Lapin on MSNBC's "Morning Joe" 11-17-10 |url=https://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605173205/http://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |archive-date=June 5, 2014 |access-date=December 2, 2011 |publisher=YouTube }}</ref> Tana da alaƙa da kwamitin ba da shawara na Step Up <ref>{{Cite web |title=TODAY Video Player |url=http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110124013124/http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |archive-date=January 24, 2011 |access-date=December 2, 2011 |publisher=[[MSNBC]]}}</ref> kuma ta yi aiki a kwamitin Women in Need. <ref>{{Cite web |last=NicoleLapinCNBC |date=November 17, 2010 |title=CNBC's Nicole Lapin on MSNBC's "Morning Joe" 11-17-10 |url=https://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605173205/http://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |archive-date=June 5, 2014 |access-date=December 2, 2011 |publisher=YouTube }}</ref>
== Rayuwa ta sirri ==
Lapin ta fito a shafin ''mujallar PowerGirls'' <ref>{{Cite web |last=NicoleLapinCNBC |date=November 17, 2010 |title=CNBC's Nicole Lapin on MSNBC's "Morning Joe" 11-17-10 |url=https://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605173205/http://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |archive-date=June 5, 2014 |access-date=December 2, 2011 |publisher=YouTube }}</ref> da mujallar <nowiki><i id="mwAeg">Eliza</i></nowiki> . A shekarar 2008, ta sami kyautar "Power 30 under 30". <ref>{{Cite web |title=TODAY Video Player |url=http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110124013124/http://today.msnbc.msn.com/id/26184891/vp/38393098#38393098 |archive-date=January 24, 2011 |access-date=December 2, 2011 |publisher=[[MSNBC]]}}</ref> Ta kasance alkali a bikin fina-finai na Tribeca a shekarar 2011 <ref>{{Cite web |last=NicoleLapinCNBC |date=November 17, 2010 |title=CNBC's Nicole Lapin on MSNBC's "Morning Joe" 11-17-10 |url=https://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605173205/http://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |archive-date=June 5, 2014 |access-date=December 2, 2011 |publisher=YouTube }}</ref> da kuma Miss America a shekarar 2016. <ref>{{Cite web |last=NicoleLapinCNBC |date=November 17, 2010 |title=CNBC's Nicole Lapin on MSNBC's "Morning Joe" 11-17-10 |url=https://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605173205/http://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |archive-date=June 5, 2014 |access-date=December 2, 2011 |publisher=YouTube }}</ref>
A shekarar 2020, Lapin ta yi magana a bainar jama'a game da fuskantar zubar ciki kuma ta fara neman kamfanoni su amince da manufofin hutun zubar ciki. Ta kuma yi hira da Sanata Tammy Duckworth game da shawarar da aka gabatar don ba da damar hutu bayan rashin ciki. <ref>{{Cite web |last=NicoleLapinCNBC |date=November 17, 2010 |title=CNBC's Nicole Lapin on MSNBC's "Morning Joe" 11-17-10 |url=https://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605173205/http://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |archive-date=June 5, 2014 |access-date=December 2, 2011 |publisher=YouTube }}</ref>
A baya an ruwaito cewa ta yi soyayya da wanda ya kafa shafin Twitter, [[Jack Dorsey|Jack Dorsey.]] , kuma na zauna tare da ɗan kasuwa Michael G. Rubin tsawon shekaru huɗu. <ref>{{Cite web |last=NicoleLapinCNBC |date=November 17, 2010 |title=CNBC's Nicole Lapin on MSNBC's "Morning Joe" 11-17-10 |url=https://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605173205/http://www.youtube.com/watch?v=-dlUapuydpk |archive-date=June 5, 2014 |access-date=December 2, 2011 |publisher=YouTube }}</ref>
== Littattafan tarihi ==
* 2016 - ''Rich Bitch: Tsarin Mataki 12 Mai Sauƙi Don Haɗa Rayuwar Kuɗinku...'' ''A ƙarshe <ref name="Mediabistro"/> <ref name="adweek.com"/>''
* 2017 - ''Boss Bitch: Tsarin Mataki 12 Mai Sauƙi Don Ɗauki Nauyin Aikinka'' <ref name="Mediabistro" /> <ref name="adweek.com" />
* 2019 – ''Zama Babbar Mace'' <ref name="KTLA">{{Cite web |last=KTLA |date=September 23, 2019 |title=Nicole Lapin Launches New Book |url=https://ktla.com/2019/09/23/a-plan-to-go-from-burnout-to-balance-with-becoming-super-woman-author-nicole-lapin/}}</ref>
* 2019 - Jaridar Super Woman
* 2022 – ''Miss Independent: Tsarin Mataki 12 Mai Sauƙi don Fara Zuba Jari da Haɓaka Arzikinka''
== Duba kuma ==
* 'Yan New York a fannin aikin jarida
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1984]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
bllgjhkea9lzla9ckokfh3yoknvl45o
Charlot Magayi
0
139255
826149
789078
2026-04-25T04:36:21Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826149
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
Charlot Magayi (an haife ta a shekara ta 1993) ƴar Kenya ce mai tsara murhu, mai fafutukar yanayi kuma wacce ta lashe Kyautar Earthshot a shekarar 2022. Ita da kamfaninta Mukuru Stoves an ba su kyautar fam miliyan daya. Nasararta ta sa William, Yarima na Wales ya kira ta "Sarauniyar Afirka".
== Rayuwa ==
Magayi ta girma ne a cikin unguwanni na Mukuru a Nairobi. Ta zama maraya lokacin da take da shekaru goma. Lokacin da take da shekaru goma sha shida kuma har yanzu tana makaranta, ta haifi 'yarta.<ref name="echo">{{Cite web |title=Charlot Magayi |url=https://fellows.echoinggreen.org/fellow/charlot-magayi/ |access-date=2022-12-04 |website=Echoing Green Fellows Directory}}</ref> Dole ne ta bar makaranta don samun abin rayuwa ga ita da 'yarta kuma ta fara sayar da gawayi wanda aka yi amfani da shi a cikin gida don dafa abinci. Hayakin da ke fitowa daga gawayi ya shafi ita da 'yarta, kuma suna da cututtukan numfashi akai-akai. An ƙone 'yar Magayi da murhun gawayi lokacin da take 'yar shekara biyu.<ref name="pulsel">{{Cite web |last=Mwangi |first=Denis |date=2022-12-03 |title=Prince William awards Sh150M to 29-year-old Charlot Magayi |url=https://www.pulselive.co.ke/news/local/29-year-old-charlot-magayi-wins-sh150-million-after-winning-2022-earthshot-prize/rvxkmlx |access-date=2022-12-04 |website=Pulselive Kenya |archive-date=2022-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221203203314/https://www.pulselive.co.ke/news/local/29-year-old-charlot-magayi-wins-sh150-million-after-winning-2022-earthshot-prize/rvxkmlx |url-status=dead }}</ref> Magayi ya koma makarantar manya kuma ya koyi game da kimiyya na man fetur da gurbatawa.<ref>{{Cite web |title=Mukuru Clean Stoves |url=https://mukurustoves.org/ |access-date=2022-12-04}}</ref> An kiyasta cewa ana amfani da gawayi da itace don dafa abinci ta mutane miliyan 950 a yankin Saharar Afirka (c. 2022) kuma a cikin shekaru 30 adadin na iya zama biliyan 1.6. Wadannan tushe suna gurɓata sosai.<ref name="lessfuel">{{Cite web |last=AfricaNews |date=2022-12-03 |title=Kenyan female innovator awarded $1.2M for providing clean cooking stove |url=https://www.africanews.com/2022/12/03/kenyan-female-innovator-awarded-12m-for-providing-clean-cooking-stove/ |access-date=2022-12-04 |website=Africanews}}</ref>
Magayi ta kafa Mukuru Stoves a cikin 2017 wanda ta sanya masa suna bayan ƙauyen da suke zaune.<ref name="pulsel"/> Gidan da ta tsara yana siyarwa don $ 10, kuma yana rage gurɓata zuwa 10% idan aka kwatanta da dafa abinci na gargajiya kuma yana amfani da ƙaramin gawayi.<ref name="lessfuel"/>
A cikin 2018, ta lashe SDGs da lambar yabo da Majalisar Dinkin Duniya ta shirya. Ta kasance ɗaya daga cikin masu cin nasara biyu; ɗayan kuma kamfanin Tanzaniya ne WomenChoice Industries wanda [[Lucy Odiwa]] ke mallakar.
A ranar 2 ga Disamba 2022 an sanar da ita a matsayin daya daga cikin masu cin nasara biyar na Kyautar Earthshot, wanda ya ba ta £ 1m don bunkasa ra'ayinta da rage hayaki daga dafa abinci.<ref name="pulsel"/> Gidan da take da shi yana ƙone biomass amma ta ce tana shirin ƙirƙirar ingantaccen samfurin wanda za a iya amfani da shi ta hanyar ethanol.<ref name="nnews">{{Cite web |date=2022-11-04 |title=Kenyan innovator from Mukuru slums recognized globally by Earthshot Prize |url=https://nairobinews.nation.africa/kenyan-innovator-mukuru-recognized-globally-by-earthshot-prize/ |access-date=2022-12-04 |website=Nairobi News |archive-date=2025-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250318070811/https://nairobinews.nation.africa/kenyan-innovator-mukuru-recognized-globally-by-earthshot-prize/ |url-status=dead }}</ref>
Magayi da kamfaninta ba su ne kawai 'yan Kenya da ke da hannu tare da Kyautar Earthshot ba; wani mai nasara shine kamfanin Roam na Sweden tare da motar lantarki mai ''Tsabtace Iska'' wanda ke da alaƙa da Kenya.<ref name="nnews"/>
A cikin 2024 William, Yarima na Wales, ya ba da ambaton na musamman ga Magayi yana kiranta "Sarauniyar Afirka" saboda tasirin da ta yi a rayuwar matalautan Afirka miliyan biyu.<ref name="queen">{{Cite web |last=Editor |first=Kate Mansey, Assistant |date=2024-06-27 |title=Prince of Wales calls 2022 Earthshot prize winner ‘Queen of Africa’ |url=https://www.thetimes.com/uk/royal-family/article/prince-of-wales-calls-2022-earthshot-prize-winner-queen-of-africa-s5snzhwl6 |access-date=2024-11-09 |website=[[The Times]]}}</ref>
== Bayanan da aka ambata ==
{{Reflist}}{{Authority control}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
11m1rvsttu6ch3j5gxa75cuh9eng622
Cibiyar Albarkatun Duniya
0
139351
825804
789106
2026-04-24T16:25:28Z
Pharouqenr
25549
825804
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox organization|name=World Resources Institute (WRI)|founder=[[James Gustave Speth]]|revenue=US$ 149 million<ref name="auto1">{{Cite web |last=World Resources Institute |title=WRI ANNUAL REPORT {{!}} 2020-2021 |url=https://files.wri.org/s3fs-public/wri-2020-21-annual-report.pdf |access-date=4 April 2024 |website=www.wri.org/ |page=36}}</ref>|headquarters=[[Washington, D.C.]] <br /> [[United States]]}}
Cibiyar Kula da albarkatun duniya (WRI) kungiya ce ta bincike mai zaman kanta da aka kafa a 1982 tare da kudade daga Gidauniyar MacArthur a karkashin jagorancin James Gustave Speth. [2][3][4] Shugabannin da suka biyo baya sun hada da Jonathan Lash (1993-2011), Andrew D. Steer [1] (2012-2021) da kuma shugaban yanzu Ani Dasgupta (2021-yanzu). [5][6]
WRI tana nazarin ayyukan da suka dace na kasuwanci, tattalin arziki, kuɗi da shugabanci, da nufin inganta tallafawa al'ummar ɗan adam a fannoni shida: abinci, dazuzzuka, ruwa, makamashi, birane, da yanayi. [1] Jerin rahoton cibiyar mafi girma shine Rahoton Albarkatun Duniya, [2] kowannensu yana magana ne akan wani batu daban. [3] WRI tana ƙarfafa shirye-shirye don sa ido, nazarin bayanai, da kimanta haɗari, gami da ayyukan duniya da na buɗaɗɗen tushe. WRI ta ci gaba da samun ƙimar taurari 4 cikin 4 daga Charity Navigator tun daga ranar 1 ga Oktoba, 2008. [ ana buƙatar ambato ] [4]
== Ƙungiya ==
Manufar Cibiyar Kula da Harkokin Duniya (WRI) ita ce "ta da al'umma don samar da bukatun da burin tsararraki na yanzu da na gaba". Yana neman inganta al'ummar ɗan adam mai ɗorewa tare da tushen lafiyar ɗan adam da jin daɗi, dorewar muhalli, da damar tattalin arziki. <ref name="UNCCD">{{Cite web |title=World Resources Institute |url=https://www.unccd.int/cbm/world-resources-institute |access-date=5 June 2023 |website=UNCCD |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> WRI tana da haɗin gwiwa tare da gwamnatocin gida da na ƙasa, kamfanoni masu zaman kansu, kamfanonin da aka gudanar da jama'a, da sauran masu zaman kansu. Yana ba da sabis ciki har da batutuwan canjin yanayi na duniya, kasuwanni masu ɗorewa, kariya ga yanayin halittu, da kuma ayyukan kula da muhalli.<ref name="auto">{{Cite web |last=Bloomberg |date=2017 |title=World Resources Institute |url=https://www.bloomberg.com/profiles/companies/0321382Z:US-world-resources-institute |access-date=11 October 2017 |website=bloomberg.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
Cibiyar Kula da Harkokin Duniya tana kula da ofisoshin kasa da kasa a Brazil, China, Colombia, Habasha, Indiya, Indonesia, Kenya, Mexico, Netherlands, Turkiyya, Ingila da Amurka kuma tana aiki a cikin kasashe sama da 50.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> Wani rahoto daga Cibiyar Harkokin Kasashen Waje ta Kasashen Waƙoƙi ta Bayyanawa ta Bayyana Bayani na manyan tankuna 50 a Jami'ar Pennsylvania ta Global Go-To Think Tanks rating index ya gano cewa a lokacin 2014-2018 Cibiyar Harkar Duniya ta sami ƙarin kuɗi daga waje da Amurka fiye da kowane tanki mai tunani, tare da jimlar fiye da dala miliyan 63, kodayake an bayyana wannan a matsayin "marar mamaki" saboda kasancewar cibiyar a kasashe da yawa. A cikin 2014, Stephen M. Ross, mai haɓaka ƙasa na Amurka, ya ba kungiyar dala miliyan 30 don kafa Cibiyar WRI Ross don Cibiyoyin Ci gaba. Ɗaya daga cikin manyan masu ba da gudummawa ga WRI's Land and Carbon Lab shine Bezos Earth Fund, wanda ya ba da kuɗin dakin gwaje-gwaje tare da sama da dala miliyan 100 a cikin 2021.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> A cikin 2025, Michael da Tanya Polsky ta hanyar Gidauniyar Polsky sun ba WRI da Jami'ar Chicago gudummawar dala miliyan 100, wanda aka tsara dala miliyan 75 don kafa Cibiyar WRI Polsky don Canjin Makamashi ta Duniya.<ref>{{Cite journal |date=2025-02-12 |title=RELEASE: WRI and University of Chicago Announce $100 Million Gift from Michael and Tanya Polsky to Accelerate the Global Energy Transition |url=https://www.wri.org/news/release-wri-and-university-chicago-announce-100-million-gift-michael-and-tanya-polsky |language=en}}</ref> Kudin shiga na WRI ya kai dala miliyan 272 a shekarar 2024. <ref>{{Cite web |title=Transformation and Impact {{!}} World Resources Institute |url=https://www.wri.org/annual-report/2024 |access-date=2025-06-20 |website=www.wri.org |language=en}}</ref>
== Shirye-shiryen ==
Ayyukan WRI sun mayar da hankali kan fannoni kamar ruwa (gami da tekuna), dazuzzuka, yanayi, makamashi, abinci da birane. WRI tana aiki a cikin shirye-shiryen sa ido, nazarin bayanai, da kimanta haɗari. WRI ta jaddada girman yadda tsarin ke da alaƙa, da kuma buƙatar haɗa batutuwa kamar magance rashin tsaron abinci da dabarun magance sauyin yanayi, kare yanayin halittu, da kuma samar da tsaron tattalin arziki.
'''Abinci, Ƙasa da Ruwa'''
A cikin 1997 da 2000, WRI ta buga binciken farko na lissafin kayan aiki (MFA), ta amfani da bayanan jerin lokaci don tantance duk abubuwan da aka shigar da kayan aiki (ba tare da ruwa ba) da tattalin arzikin masana'antu ke amfani da su.<ref name="Krausmann">{{Cite journal |last=Krausmann |first=Fridolin |last2=Schandl |first2=Heinz |last3=Eisenmenger |first3=Nina |last4=Giljum |first4=Stefan |last5=Jackson |first5=Tim |date=17 October 2017 |title=Material Flow Accounting: Measuring Global Material Use for Sustainable Development |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=42 |issue=1 |pages=647–675 |doi=10.1146/annurev-environ-102016-060726 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref>
Da farko a shekara ta 2002, Cibiyar Kula da Harkokin Kasuwanci ta Duniya ta yi aiki tare da Kamaru Forest Initiative, don haɗa tushen bayanai daban-daban game da amfani da ƙasa don samar da taswirar dijital da takarda don bin diddigin canje-canje ga gandun daji na Kamaru da inganta gudanarwar su. Sun haɗa hotunan tauraron dan adam tare da bayani game da filin noma, iyakoki, ƙasa mai kariya, gandun daji na al'umma, da kuma amfani da ƙasa ta hanyar ayyukan katako na kasuwanci da kuma haƙar ma'adinai.
A cikin 2014, WRI ta gina kan aikin Matthew C. Hansen a Jami'ar Maryland akan nazarin canjin gandun daji. WRI ta yi haɗin gwiwa tare da Google Earth Engine don haɓaka Global Forest Watch (GFW), aikace-aikacen yanar gizo mai buɗewa wanda ke amfani da hotunan tauraron dan adam na Landsat don tsara canje-canjen gandun daji.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> Gargadi na GLAD na mako-mako da gargadi na yau da kullun na wuta na iya zama takamaiman ga yanki na mita 30 (320 sq . Kungiyoyin da ba na gwamnati ba (NGOs), masu bincike na ilimi, ma'aikatan gwamnati, da masu zaman kansu suna amfani da Global Forest Watch akai-akai. Har ila yau, 'yan jarida da kungiyoyin' yan asalin suna amfani da shi, da yawa daga cikin ƙasashensu suna barazana. <ref name="LandMark">{{Cite web |title=LandMark Map |url=https://www.landmarkmap.org/ |access-date=6 June 2023 |website=LandMark}}</ref> Aikace-aikacen Global Forest Watch sun haɗa da ganowa da sauri da amsawa ga gobara, gano katako ba bisa ka'ida ba, tabbatar da nuna gaskiya ga jerin kayayyaki, da kuma tantance wuraren da ke cikin haɗari. <ref name="Shea" /><ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
Ya zuwa watan Janairun 2021, WRI ta yi amfani da Global Forest Watch don samar da taswirar carbon na gandun daji wanda ya haɗu da bayanai game da hayaki da cire iskar gas mai alaƙa da gandun daji. Yin amfani da sabuwar hanyar don haɗa ƙasa, iska, da bayanan tauraron dan adam don auna canjin carbon a cikin gandun daji, sun sami damar tsara gandun daji a duk duniya a ƙudurin mita 30 (98 a kowace shekara daga 2001-2019. Sun sami damar gano gudummawar nau'ikan gandun daji daban-daban, suna tabbatar da cewa gandun daji na wurare masu zafi suna shan karin carbon fiye da sauran nau'ikan dazuzzuka, kuma suna saki mafi yawa sakamakon lalacewar gandun daji da lalacewa. Ta hanyar haɗa hayaki da cirewa, taswirar tana ƙara gaskiya da daidaito na ƙididdigar carbon na duniya kuma tana iya tallafawa yanke shawara na kula da gandun daji.<ref name="Harris">{{Cite journal |last=Harris |first=Nancy L. |last2=Gibbs |first2=David A. |last3=Baccini |first3=Alessandro |last4=Birdsey |first4=Richard A. |last5=de Bruin |first5=Sytze |last6=Farina |first6=Mary |last7=Fatoyinbo |first7=Lola |last8=Hansen |first8=Matthew C. |last9=Herold |first9=Martin |last10=Houghton |first10=Richard A. |last11=Potapov |first11=Peter V. |last12=Suarez |first12=Daniela Requena |last13=Roman-Cuesta |first13=Rosa M. |last14=Saatchi |first14=Sassan S. |last15=Slay |first15=Christy M. |date=March 2021 |title=Global maps of twenty-first century forest carbon fluxes |url=https://www.nature.com/articles/s41558-020-00976-6 |journal=Nature Climate Change |language=en |volume=11 |issue=3 |pages=234–240 |bibcode=2021NatCC..11..234H |doi=10.1038/s41558-020-00976-6 |issn=1758-6798 |url-access=subscription}}</ref>
Baya ga taswirar hayakin carbon daga asarar gandun daji, WRI tana aiki tare da masana kimiyya a Jami'ar Purdue, Kimiyya-i, da kuma [[Global Forest Biodiversity Initiative|Shirin Biodiversity na Duniya]] don haɓaka hanyoyin don kimanta yawan tarin carbon a cikin yanayin halittu na gandun daji. Irin waɗannan ƙididdigar suna shafar abubuwa uku na ci gaban gandun daji, waɗanda suke da wuyar auna su: ƙaruwa, haɓaka da mutuwa. Kasancewa da iya tantance wannan daidai zai rage rashin tabbas wajen kimanta tasirin gandun daji na duniya a matsayin sink carbon.
WRI ta yi haɗin gwiwa tare da Google Earth Engine don haɓaka Dynamic World, aikace-aikacen kusa da ainihin lokacin (NRT) wanda ke amfani da hotunan tauraron dan adam masu ƙarfi don yin amfani da ƙasa (LULC). Dynamic World yana gano yankunan ƙasa da ruwa kamar su wuraren da ke da ruwa, gandun daji, bishiyoyi, amfanin gona da birane. An sake shi a watan Yunin 2022, amfani da shi ya haɗa da saka idanu kan sabunta yanayin halittu, kimanta wuraren da aka kare, da kuma gano canje-canjen ƙasa saboda sare daji da gobara.<ref name="Brown">{{Cite journal |last=Brown |first=Christopher F. |last2=Brumby |first2=Steven P. |last3=Guzder-Williams |first3=Brookie |last4=Birch |first4=Tanya |last5=Hyde |first5=Samantha Brooks |last6=Mazzariello |first6=Joseph |last7=Czerwinski |first7=Wanda |last8=Pasquarella |first8=Valerie J. |last9=Haertel |first9=Robert |last10=Ilyushchenko |first10=Simon |last11=Schwehr |first11=Kurt |last12=Weisse |first12=Mikaela |last13=Stolle |first13=Fred |last14=Hanson |first14=Craig |last15=Guinan |first15=Oliver |date=9 June 2022 |title=Dynamic World, Near real-time global 10 m land use land cover mapping |journal=Scientific Data |volume=9 |issue=1 |page=251 |bibcode=2022NatSD...9..251B |doi=10.1038/s41597-022-01307-4 |pmc=9184477}}</ref>
Yin aiki tare da Ci gaba, WRI yana aiki don ganowa da ƙididdige manyan direbobi na [[Gandun daji|asarar gandun daji]]. Misali, sun gano sikelin masana'antu na cinikayya na duniya kamar naman sa, soya, [[Manja|Man dabino]], masara, da auduga a matsayin babban direba na asarar gandun daji a Kudancin Amurka da kudu maso gabashin Asiya.<ref name="Ritchie">{{Cite web |last=Ritchie |first=Hannah |author-link=Hannah Ritchie |last2=Roser |first2=Max |author-link2=Max Roser |last3=Rosado |first3=Pablo |date=11 May 2020 |title=CO₂ and Greenhouse Gas Emissions |url=https://ourworldindata.org/emissions-by-sector |website=Our World in Data}}</ref>
'''Birane'''
A cikin 2014, mai ba da agaji Stephen M. Ross ya kafa Cibiyar WRI Ross don Cibiyoyin Ci gaba ta hanyar babbar kyauta. Cibiyar tana mai da hankali kan ci gaban [[Birni mai dorewa|Birane masu ɗorewa]] da inganta ingancin rayuwa a kasashe masu tasowa a duniya. Rahoton WRI na shekarar 2021 shi ne sauye-sauye bakwai don birane masu adalci da masu dorewa. Ya biyo bayan hanzarta ingancin gini: Ayyuka takwas don Shugabannin Birane (2019).
'''Makamashi'''
The Platform for Accelerating the Circular Economy (PACE) wani dandamali ne na hadin gwiwar jama'a da masu zaman kansu da kuma aikin da ke hanzarta mayar da hankali kan gina tattalin arzikin zagaye. An ƙaddamar da PACE a lokacin taron shekara-shekara na Taron Tattalin Arziki na Duniya na 2018.
The Renewable Energy Buyers Alliance (REBA) wata kungiya ce ta manyan masu sayen makamashi mai tsabta, masu samar da makamashi, da masu ba da sabis waɗanda ke buɗe kasuwa ga duk masu sayen makamashin da ba na zama ba don jagorantar saurin canji zuwa makamashi mafi tsabta, mai wadata, makamashi mara amfani.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> Tana da mambobi sama da 200 ciki har da Google, GM, Facebook, Walmart, Disney da sauran manyan kamfanoni, kuma ta kai karfin 6 GW a shekarar 2018.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
'''Tekuna'''
A cikin shekara ta 2008, Cibiyar Kula da albarkatun duniya ta ba da rahoton ingancin ruwa a duk duniya, ta gano yankuna sama da 400 da suka mutu saboda eutrophication ciki har da yankuna a cikin [[Tekun Baltic]], Chesapeake Bay a Amurka, da Babban Barrier Reef na Australia (33, 34). Eutrophication ya samo asali ne daga fitar da phosphorus mai maida hankali sosai a cikin ruwan sharar gida a cikin tabkuna da koguna, da kuma gurɓataccen abinci mai gina jiki.<ref name="Cordell">{{Cite journal |last=Cordell |first=Dana |last2=White |first2=Stuart |date=17 October 2014 |title=Life's Bottleneck: Sustaining the World's Phosphorus for a Food Secure Future |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=39 |issue=1 |pages=161–188 |doi=10.1146/annurev-environ-010213-113300 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref> WRI tana ba da shawara don amfani da mafita na yanayi na gida (NBS), wanda ke da tasiri sosai, don inganta yanayin halittu, tsayayya da tasirin yanayi na ruwa, da kuma rage tasirin dumama. WRI ta buga Atlas na Hadarin Ruwa na Ruwa, ƙasashe masu matsayi dangane da haɗarin rikice-rikicen ruwa mai tsanani.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
WRI tana aiki sosai wajen nazarin coral reefs na duniya, <ref name="Novi">{{Cite journal |last=Novi |first=Lyuba |last2=Bracco |first2=Annalisa |date=10 December 2022 |title=Machine learning prediction of connectivity, biodiversity and resilience in the Coral Triangle |journal=Communications Biology |language=en |volume=5 |issue=1 |page=1359 |doi=10.1038/s42003-022-04330-8 |issn=2399-3642 |pmc=9741626 |pmid=36496519}}</ref> ta wallafa rahotanni a cikin 1998 da 2011 waɗanda suka bi diddigin lalacewar saboda ci gaban bakin teku, yawan kamun kifi, canjin yanayi da karuwar acidity na teku. Wani rahoto na 2022 ya bincika reefs zuwa ƙuduri na mita 500 (1,600 kuma ya bincika kariya da reefs ke bayarwa ga mutane, ababen more rayuwa da GDP.
'''Yanayi'''
WRI ta yi aiki tare da kamfanoni don haɓaka daidaitattun daidaitattun, [[Lissafin gas mai sanyaya|Yarjejeniyar Gas ta Greenhouse]] don ƙididdigewa da sarrafa hayaki na GHG.<ref name="Michaelowa">{{Cite journal |last=Michaelowa |first=Axel |date=4 November 2015 |title=Opportunities for and Alternatives to Global Climate Regimes Post-Kyoto |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=40 |issue=1 |pages=395–417 |doi=10.1146/annurev-environ-102014-021112 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref><ref name="Roche">{{Cite journal |last=Yetano Roche |first=María |last2=Lechtenböhmer |first2=Stefan |last3=Fischedick |first3=Manfred |last4=Gröne |first4=Marie-Christine |last5=Xia |first5=Chun |last6=Dienst |first6=Carmen |date=17 October 2014 |title=Concepts and Methodologies for Measuring the Sustainability of Cities |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=39 |issue=1 |pages=519–547 |doi=10.1146/annurev-environ-012913-101223 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref> WRI tana bin diddigin kimantawa na konewar man fetur da hayakin gas, wanda aka buga a matsayin rahotanni na shekaru biyu.<ref name="Siddiqi">{{Cite journal |last=Siddiqi |first=Toufiq A. |date=November 1995 |title=Asia-Wide Emissions of Greenhouse Gases |journal=Annual Review of Energy and the Environment |language=en |volume=20 |issue=1 |pages=213–232 |doi=10.1146/annurev.eg.20.110195.001241 |issn=1056-3466 |doi-access=free}}</ref> An kafa shirin WRI's Science Based Targets (SBTi) a cikin 2015 don taimakawa kamfanoni su saita manufofi na rage fitarwa daidai da kimiyyar yanayi. <ref name="UNGC">{{Cite web |title=Set Science-Based Emission Reduction Targets {{!}} UN Global Compact |url=https://www.unglobalcompact.org/take-action/action/science-based-target |access-date=6 June 2023 |website=United Nations Global Compact}}</ref> WRI tana kula da shafin yanar gizon Climate Watch (wanda aka fi sani da CAIT Climate Data Explorer), wanda ke bawa 'yan jarida da sauransu damar bincika bayanan iskar gas ta ƙasa da fitar da iska ta kowane mutum.
'''Sauran'''
Shirin LandMark na WRI yana ba da taswira da bayanai da ke nuna ƙasashen da 'Yan asalin ƙasar da al'ummomin yankin ke gudanarwa da amfani da su.<ref name="LandMark">{{Cite web |title=LandMark Map |url=https://www.landmarkmap.org/ |access-date=6 June 2023 |website=LandMark}}</ref> Bayanai don yankin Amazon sun nuna cewa gandun daji da ke karkashin kulawar al'ummomin gida da na asali suna adana carbon dioxide, yayin da gandun daji wanda gwamnati da masu zaman kansu ke sarrafawa shine tushen iskar gas.
Sauran shirye-shiryen WRI sun haɗa da The Access Initiative, wanda ke tsara ƙasashe bisa ga Dimokuradiyya ta muhalli, ikon 'yan ƙasa su shiga cikin yanke shawara game da albarkatun ƙasa, kamar yadda aka auna ta hanyar nuna gaskiya, dokokin shiga jama'a, da kuma samun damar adalci.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
WRI's Champions 12.3 coalition yana inganta dabarun "Manufar, Mataki, Dokar" tare da burin rage asarar abinci da sharar gida zuwa shekara ta 2030.
== Rashin amincewa ==
Anil Agarwal, wanda ya kasance a cikin majalisar Cibiyar Kula da Harkokin Duniya daga 1988 zuwa 1990, ya soki binciken da Cibiyar Kulawa ta Duniya ta yi a shekarar 1990. Agarwal, wanda "ya kasance daga cikin na farko da ya yi jayayya cewa ra'ayoyin daidaito na zamantakewa suna buƙatar a haɗa su cikin manufofi na kasa da kasa da nufin rage tasirin tasirin canjin yanayi da mutum ya haifar", <ref name="Dickson">{{Cite journal |last=Dickson |first=David |date=January 2002 |title=Anil Agarwal (1947–2002) |journal=Nature |language=en |volume=415 |issue=6870 |pages=384 |doi=10.1038/415384a |issn=1476-4687 |pmid=11807539 |doi-access=free}}</ref> ya zargi WRI da rarraba alhakin da yawa don dumamar duniya ga ƙasashe masu tasowa, da kuma rashin amincewa da tasirin Amurka akan dumamar duniya. Ya kira binciken WRI misali na [[Kasuwancin mulkin mallaka|mulkin mallaka na muhalli]] kuma ya ba da shawarar cewa bincike mai kyau zai daidaita hanyoyin fitar da hayaki da ruwa na ƙasa ga kowace ƙasa.<ref name="Agarwal">{{Cite journal |last=Agarwal |first=Anil |last2=Narain |first2=Sunita |date=21 November 2019 |title=Global Warming in an Unequal World: A Case of Environmental Colonialism |url=https://academic.oup.com/book/35227/chapter/299750611 |journal=India in a Warming World: Integrating Climate Change and Development |language=en |doi=10.1093/oso/9780199498734.003.0005 |url-access=subscription |doi-access=free}}</ref> Karyatawarsa ta haifar da muhawara mai yawa game da hanyoyin da suka dace don irin wannan bincike, kuma ya haifar da karuwar wayar da kan jama'a game da batutuwan da suka shafi. <ref name="Guha">{{Cite journal |last=Guha |first=Ramachandra |date=2002 |title=Environmentalist of the Poor |url=https://www.jstor.org/stable/4411622 |journal=Economic and Political Weekly |volume=37 |issue=3 |pages=204–207 |issn=0012-9976 |jstor=4411622}}</ref>
== Dubi kuma ==
* Open energy system databases § Power Explorer
* [[Rafe Pomerance]]
* Cibiyar Manufofin Kasa da Kasa
* Gidauniyar MacArthur
== Bayanan da aka ambata ==
{{Reflist}}
== Haɗin waje ==
{{Authority control}}
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
rmp1txnopwd8qncfojyvymzlmre70g2
825805
825804
2026-04-24T16:25:44Z
Pharouqenr
25549
825805
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox organization|name=World Resources Institute (WRI)|founder=[[James Gustave Speth]]|revenue=US$ 149 million<ref name="auto1">{{Cite web |last=World Resources Institute |title=WRI ANNUAL REPORT {{!}} 2020-2021 |url=https://files.wri.org/s3fs-public/wri-2020-21-annual-report.pdf |access-date=4 April 2024 |website=www.wri.org/ |page=36}}</ref>|headquarters=[[Washington, D.C.]] <br /> [[United States]]}}
Cibiyar Kula da albarkatun duniya (WRI) kungiya ce ta bincike mai zaman kanta da aka kafa a 1982 tare da kudade daga Gidauniyar MacArthur a karkashin jagorancin James Gustave Speth. Shugabannin da suka biyo baya sun hada da Jonathan Lash (1993-2011), Andrew D. Steer [1] (2012-2021) da kuma shugaban yanzu Ani Dasgupta (2021-yanzu). [5][6]
WRI tana nazarin ayyukan da suka dace na kasuwanci, tattalin arziki, kuɗi da shugabanci, da nufin inganta tallafawa al'ummar ɗan adam a fannoni shida: abinci, dazuzzuka, ruwa, makamashi, birane, da yanayi. [1] Jerin rahoton cibiyar mafi girma shine Rahoton Albarkatun Duniya, [2] kowannensu yana magana ne akan wani batu daban. [3] WRI tana ƙarfafa shirye-shirye don sa ido, nazarin bayanai, da kimanta haɗari, gami da ayyukan duniya da na buɗaɗɗen tushe. WRI ta ci gaba da samun ƙimar taurari 4 cikin 4 daga Charity Navigator tun daga ranar 1 ga Oktoba, 2008. [ ana buƙatar ambato ] [4]
== Ƙungiya ==
Manufar Cibiyar Kula da Harkokin Duniya (WRI) ita ce "ta da al'umma don samar da bukatun da burin tsararraki na yanzu da na gaba". Yana neman inganta al'ummar ɗan adam mai ɗorewa tare da tushen lafiyar ɗan adam da jin daɗi, dorewar muhalli, da damar tattalin arziki. <ref name="UNCCD">{{Cite web |title=World Resources Institute |url=https://www.unccd.int/cbm/world-resources-institute |access-date=5 June 2023 |website=UNCCD |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> WRI tana da haɗin gwiwa tare da gwamnatocin gida da na ƙasa, kamfanoni masu zaman kansu, kamfanonin da aka gudanar da jama'a, da sauran masu zaman kansu. Yana ba da sabis ciki har da batutuwan canjin yanayi na duniya, kasuwanni masu ɗorewa, kariya ga yanayin halittu, da kuma ayyukan kula da muhalli.<ref name="auto">{{Cite web |last=Bloomberg |date=2017 |title=World Resources Institute |url=https://www.bloomberg.com/profiles/companies/0321382Z:US-world-resources-institute |access-date=11 October 2017 |website=bloomberg.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
Cibiyar Kula da Harkokin Duniya tana kula da ofisoshin kasa da kasa a Brazil, China, Colombia, Habasha, Indiya, Indonesia, Kenya, Mexico, Netherlands, Turkiyya, Ingila da Amurka kuma tana aiki a cikin kasashe sama da 50.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> Wani rahoto daga Cibiyar Harkokin Kasashen Waje ta Kasashen Waƙoƙi ta Bayyanawa ta Bayyana Bayani na manyan tankuna 50 a Jami'ar Pennsylvania ta Global Go-To Think Tanks rating index ya gano cewa a lokacin 2014-2018 Cibiyar Harkar Duniya ta sami ƙarin kuɗi daga waje da Amurka fiye da kowane tanki mai tunani, tare da jimlar fiye da dala miliyan 63, kodayake an bayyana wannan a matsayin "marar mamaki" saboda kasancewar cibiyar a kasashe da yawa. A cikin 2014, Stephen M. Ross, mai haɓaka ƙasa na Amurka, ya ba kungiyar dala miliyan 30 don kafa Cibiyar WRI Ross don Cibiyoyin Ci gaba. Ɗaya daga cikin manyan masu ba da gudummawa ga WRI's Land and Carbon Lab shine Bezos Earth Fund, wanda ya ba da kuɗin dakin gwaje-gwaje tare da sama da dala miliyan 100 a cikin 2021.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> A cikin 2025, Michael da Tanya Polsky ta hanyar Gidauniyar Polsky sun ba WRI da Jami'ar Chicago gudummawar dala miliyan 100, wanda aka tsara dala miliyan 75 don kafa Cibiyar WRI Polsky don Canjin Makamashi ta Duniya.<ref>{{Cite journal |date=2025-02-12 |title=RELEASE: WRI and University of Chicago Announce $100 Million Gift from Michael and Tanya Polsky to Accelerate the Global Energy Transition |url=https://www.wri.org/news/release-wri-and-university-chicago-announce-100-million-gift-michael-and-tanya-polsky |language=en}}</ref> Kudin shiga na WRI ya kai dala miliyan 272 a shekarar 2024. <ref>{{Cite web |title=Transformation and Impact {{!}} World Resources Institute |url=https://www.wri.org/annual-report/2024 |access-date=2025-06-20 |website=www.wri.org |language=en}}</ref>
== Shirye-shiryen ==
Ayyukan WRI sun mayar da hankali kan fannoni kamar ruwa (gami da tekuna), dazuzzuka, yanayi, makamashi, abinci da birane. WRI tana aiki a cikin shirye-shiryen sa ido, nazarin bayanai, da kimanta haɗari. WRI ta jaddada girman yadda tsarin ke da alaƙa, da kuma buƙatar haɗa batutuwa kamar magance rashin tsaron abinci da dabarun magance sauyin yanayi, kare yanayin halittu, da kuma samar da tsaron tattalin arziki.
'''Abinci, Ƙasa da Ruwa'''
A cikin 1997 da 2000, WRI ta buga binciken farko na lissafin kayan aiki (MFA), ta amfani da bayanan jerin lokaci don tantance duk abubuwan da aka shigar da kayan aiki (ba tare da ruwa ba) da tattalin arzikin masana'antu ke amfani da su.<ref name="Krausmann">{{Cite journal |last=Krausmann |first=Fridolin |last2=Schandl |first2=Heinz |last3=Eisenmenger |first3=Nina |last4=Giljum |first4=Stefan |last5=Jackson |first5=Tim |date=17 October 2017 |title=Material Flow Accounting: Measuring Global Material Use for Sustainable Development |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=42 |issue=1 |pages=647–675 |doi=10.1146/annurev-environ-102016-060726 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref>
Da farko a shekara ta 2002, Cibiyar Kula da Harkokin Kasuwanci ta Duniya ta yi aiki tare da Kamaru Forest Initiative, don haɗa tushen bayanai daban-daban game da amfani da ƙasa don samar da taswirar dijital da takarda don bin diddigin canje-canje ga gandun daji na Kamaru da inganta gudanarwar su. Sun haɗa hotunan tauraron dan adam tare da bayani game da filin noma, iyakoki, ƙasa mai kariya, gandun daji na al'umma, da kuma amfani da ƙasa ta hanyar ayyukan katako na kasuwanci da kuma haƙar ma'adinai.
A cikin 2014, WRI ta gina kan aikin Matthew C. Hansen a Jami'ar Maryland akan nazarin canjin gandun daji. WRI ta yi haɗin gwiwa tare da Google Earth Engine don haɓaka Global Forest Watch (GFW), aikace-aikacen yanar gizo mai buɗewa wanda ke amfani da hotunan tauraron dan adam na Landsat don tsara canje-canjen gandun daji.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> Gargadi na GLAD na mako-mako da gargadi na yau da kullun na wuta na iya zama takamaiman ga yanki na mita 30 (320 sq . Kungiyoyin da ba na gwamnati ba (NGOs), masu bincike na ilimi, ma'aikatan gwamnati, da masu zaman kansu suna amfani da Global Forest Watch akai-akai. Har ila yau, 'yan jarida da kungiyoyin' yan asalin suna amfani da shi, da yawa daga cikin ƙasashensu suna barazana. <ref name="LandMark">{{Cite web |title=LandMark Map |url=https://www.landmarkmap.org/ |access-date=6 June 2023 |website=LandMark}}</ref> Aikace-aikacen Global Forest Watch sun haɗa da ganowa da sauri da amsawa ga gobara, gano katako ba bisa ka'ida ba, tabbatar da nuna gaskiya ga jerin kayayyaki, da kuma tantance wuraren da ke cikin haɗari. <ref name="Shea" /><ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
Ya zuwa watan Janairun 2021, WRI ta yi amfani da Global Forest Watch don samar da taswirar carbon na gandun daji wanda ya haɗu da bayanai game da hayaki da cire iskar gas mai alaƙa da gandun daji. Yin amfani da sabuwar hanyar don haɗa ƙasa, iska, da bayanan tauraron dan adam don auna canjin carbon a cikin gandun daji, sun sami damar tsara gandun daji a duk duniya a ƙudurin mita 30 (98 a kowace shekara daga 2001-2019. Sun sami damar gano gudummawar nau'ikan gandun daji daban-daban, suna tabbatar da cewa gandun daji na wurare masu zafi suna shan karin carbon fiye da sauran nau'ikan dazuzzuka, kuma suna saki mafi yawa sakamakon lalacewar gandun daji da lalacewa. Ta hanyar haɗa hayaki da cirewa, taswirar tana ƙara gaskiya da daidaito na ƙididdigar carbon na duniya kuma tana iya tallafawa yanke shawara na kula da gandun daji.<ref name="Harris">{{Cite journal |last=Harris |first=Nancy L. |last2=Gibbs |first2=David A. |last3=Baccini |first3=Alessandro |last4=Birdsey |first4=Richard A. |last5=de Bruin |first5=Sytze |last6=Farina |first6=Mary |last7=Fatoyinbo |first7=Lola |last8=Hansen |first8=Matthew C. |last9=Herold |first9=Martin |last10=Houghton |first10=Richard A. |last11=Potapov |first11=Peter V. |last12=Suarez |first12=Daniela Requena |last13=Roman-Cuesta |first13=Rosa M. |last14=Saatchi |first14=Sassan S. |last15=Slay |first15=Christy M. |date=March 2021 |title=Global maps of twenty-first century forest carbon fluxes |url=https://www.nature.com/articles/s41558-020-00976-6 |journal=Nature Climate Change |language=en |volume=11 |issue=3 |pages=234–240 |bibcode=2021NatCC..11..234H |doi=10.1038/s41558-020-00976-6 |issn=1758-6798 |url-access=subscription}}</ref>
Baya ga taswirar hayakin carbon daga asarar gandun daji, WRI tana aiki tare da masana kimiyya a Jami'ar Purdue, Kimiyya-i, da kuma [[Global Forest Biodiversity Initiative|Shirin Biodiversity na Duniya]] don haɓaka hanyoyin don kimanta yawan tarin carbon a cikin yanayin halittu na gandun daji. Irin waɗannan ƙididdigar suna shafar abubuwa uku na ci gaban gandun daji, waɗanda suke da wuyar auna su: ƙaruwa, haɓaka da mutuwa. Kasancewa da iya tantance wannan daidai zai rage rashin tabbas wajen kimanta tasirin gandun daji na duniya a matsayin sink carbon.
WRI ta yi haɗin gwiwa tare da Google Earth Engine don haɓaka Dynamic World, aikace-aikacen kusa da ainihin lokacin (NRT) wanda ke amfani da hotunan tauraron dan adam masu ƙarfi don yin amfani da ƙasa (LULC). Dynamic World yana gano yankunan ƙasa da ruwa kamar su wuraren da ke da ruwa, gandun daji, bishiyoyi, amfanin gona da birane. An sake shi a watan Yunin 2022, amfani da shi ya haɗa da saka idanu kan sabunta yanayin halittu, kimanta wuraren da aka kare, da kuma gano canje-canjen ƙasa saboda sare daji da gobara.<ref name="Brown">{{Cite journal |last=Brown |first=Christopher F. |last2=Brumby |first2=Steven P. |last3=Guzder-Williams |first3=Brookie |last4=Birch |first4=Tanya |last5=Hyde |first5=Samantha Brooks |last6=Mazzariello |first6=Joseph |last7=Czerwinski |first7=Wanda |last8=Pasquarella |first8=Valerie J. |last9=Haertel |first9=Robert |last10=Ilyushchenko |first10=Simon |last11=Schwehr |first11=Kurt |last12=Weisse |first12=Mikaela |last13=Stolle |first13=Fred |last14=Hanson |first14=Craig |last15=Guinan |first15=Oliver |date=9 June 2022 |title=Dynamic World, Near real-time global 10 m land use land cover mapping |journal=Scientific Data |volume=9 |issue=1 |page=251 |bibcode=2022NatSD...9..251B |doi=10.1038/s41597-022-01307-4 |pmc=9184477}}</ref>
Yin aiki tare da Ci gaba, WRI yana aiki don ganowa da ƙididdige manyan direbobi na [[Gandun daji|asarar gandun daji]]. Misali, sun gano sikelin masana'antu na cinikayya na duniya kamar naman sa, soya, [[Manja|Man dabino]], masara, da auduga a matsayin babban direba na asarar gandun daji a Kudancin Amurka da kudu maso gabashin Asiya.<ref name="Ritchie">{{Cite web |last=Ritchie |first=Hannah |author-link=Hannah Ritchie |last2=Roser |first2=Max |author-link2=Max Roser |last3=Rosado |first3=Pablo |date=11 May 2020 |title=CO₂ and Greenhouse Gas Emissions |url=https://ourworldindata.org/emissions-by-sector |website=Our World in Data}}</ref>
'''Birane'''
A cikin 2014, mai ba da agaji Stephen M. Ross ya kafa Cibiyar WRI Ross don Cibiyoyin Ci gaba ta hanyar babbar kyauta. Cibiyar tana mai da hankali kan ci gaban [[Birni mai dorewa|Birane masu ɗorewa]] da inganta ingancin rayuwa a kasashe masu tasowa a duniya. Rahoton WRI na shekarar 2021 shi ne sauye-sauye bakwai don birane masu adalci da masu dorewa. Ya biyo bayan hanzarta ingancin gini: Ayyuka takwas don Shugabannin Birane (2019).
'''Makamashi'''
The Platform for Accelerating the Circular Economy (PACE) wani dandamali ne na hadin gwiwar jama'a da masu zaman kansu da kuma aikin da ke hanzarta mayar da hankali kan gina tattalin arzikin zagaye. An ƙaddamar da PACE a lokacin taron shekara-shekara na Taron Tattalin Arziki na Duniya na 2018.
The Renewable Energy Buyers Alliance (REBA) wata kungiya ce ta manyan masu sayen makamashi mai tsabta, masu samar da makamashi, da masu ba da sabis waɗanda ke buɗe kasuwa ga duk masu sayen makamashin da ba na zama ba don jagorantar saurin canji zuwa makamashi mafi tsabta, mai wadata, makamashi mara amfani.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> Tana da mambobi sama da 200 ciki har da Google, GM, Facebook, Walmart, Disney da sauran manyan kamfanoni, kuma ta kai karfin 6 GW a shekarar 2018.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
'''Tekuna'''
A cikin shekara ta 2008, Cibiyar Kula da albarkatun duniya ta ba da rahoton ingancin ruwa a duk duniya, ta gano yankuna sama da 400 da suka mutu saboda eutrophication ciki har da yankuna a cikin [[Tekun Baltic]], Chesapeake Bay a Amurka, da Babban Barrier Reef na Australia (33, 34). Eutrophication ya samo asali ne daga fitar da phosphorus mai maida hankali sosai a cikin ruwan sharar gida a cikin tabkuna da koguna, da kuma gurɓataccen abinci mai gina jiki.<ref name="Cordell">{{Cite journal |last=Cordell |first=Dana |last2=White |first2=Stuart |date=17 October 2014 |title=Life's Bottleneck: Sustaining the World's Phosphorus for a Food Secure Future |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=39 |issue=1 |pages=161–188 |doi=10.1146/annurev-environ-010213-113300 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref> WRI tana ba da shawara don amfani da mafita na yanayi na gida (NBS), wanda ke da tasiri sosai, don inganta yanayin halittu, tsayayya da tasirin yanayi na ruwa, da kuma rage tasirin dumama. WRI ta buga Atlas na Hadarin Ruwa na Ruwa, ƙasashe masu matsayi dangane da haɗarin rikice-rikicen ruwa mai tsanani.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
WRI tana aiki sosai wajen nazarin coral reefs na duniya, <ref name="Novi">{{Cite journal |last=Novi |first=Lyuba |last2=Bracco |first2=Annalisa |date=10 December 2022 |title=Machine learning prediction of connectivity, biodiversity and resilience in the Coral Triangle |journal=Communications Biology |language=en |volume=5 |issue=1 |page=1359 |doi=10.1038/s42003-022-04330-8 |issn=2399-3642 |pmc=9741626 |pmid=36496519}}</ref> ta wallafa rahotanni a cikin 1998 da 2011 waɗanda suka bi diddigin lalacewar saboda ci gaban bakin teku, yawan kamun kifi, canjin yanayi da karuwar acidity na teku. Wani rahoto na 2022 ya bincika reefs zuwa ƙuduri na mita 500 (1,600 kuma ya bincika kariya da reefs ke bayarwa ga mutane, ababen more rayuwa da GDP.
'''Yanayi'''
WRI ta yi aiki tare da kamfanoni don haɓaka daidaitattun daidaitattun, [[Lissafin gas mai sanyaya|Yarjejeniyar Gas ta Greenhouse]] don ƙididdigewa da sarrafa hayaki na GHG.<ref name="Michaelowa">{{Cite journal |last=Michaelowa |first=Axel |date=4 November 2015 |title=Opportunities for and Alternatives to Global Climate Regimes Post-Kyoto |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=40 |issue=1 |pages=395–417 |doi=10.1146/annurev-environ-102014-021112 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref><ref name="Roche">{{Cite journal |last=Yetano Roche |first=María |last2=Lechtenböhmer |first2=Stefan |last3=Fischedick |first3=Manfred |last4=Gröne |first4=Marie-Christine |last5=Xia |first5=Chun |last6=Dienst |first6=Carmen |date=17 October 2014 |title=Concepts and Methodologies for Measuring the Sustainability of Cities |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=39 |issue=1 |pages=519–547 |doi=10.1146/annurev-environ-012913-101223 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref> WRI tana bin diddigin kimantawa na konewar man fetur da hayakin gas, wanda aka buga a matsayin rahotanni na shekaru biyu.<ref name="Siddiqi">{{Cite journal |last=Siddiqi |first=Toufiq A. |date=November 1995 |title=Asia-Wide Emissions of Greenhouse Gases |journal=Annual Review of Energy and the Environment |language=en |volume=20 |issue=1 |pages=213–232 |doi=10.1146/annurev.eg.20.110195.001241 |issn=1056-3466 |doi-access=free}}</ref> An kafa shirin WRI's Science Based Targets (SBTi) a cikin 2015 don taimakawa kamfanoni su saita manufofi na rage fitarwa daidai da kimiyyar yanayi. <ref name="UNGC">{{Cite web |title=Set Science-Based Emission Reduction Targets {{!}} UN Global Compact |url=https://www.unglobalcompact.org/take-action/action/science-based-target |access-date=6 June 2023 |website=United Nations Global Compact}}</ref> WRI tana kula da shafin yanar gizon Climate Watch (wanda aka fi sani da CAIT Climate Data Explorer), wanda ke bawa 'yan jarida da sauransu damar bincika bayanan iskar gas ta ƙasa da fitar da iska ta kowane mutum.
'''Sauran'''
Shirin LandMark na WRI yana ba da taswira da bayanai da ke nuna ƙasashen da 'Yan asalin ƙasar da al'ummomin yankin ke gudanarwa da amfani da su.<ref name="LandMark">{{Cite web |title=LandMark Map |url=https://www.landmarkmap.org/ |access-date=6 June 2023 |website=LandMark}}</ref> Bayanai don yankin Amazon sun nuna cewa gandun daji da ke karkashin kulawar al'ummomin gida da na asali suna adana carbon dioxide, yayin da gandun daji wanda gwamnati da masu zaman kansu ke sarrafawa shine tushen iskar gas.
Sauran shirye-shiryen WRI sun haɗa da The Access Initiative, wanda ke tsara ƙasashe bisa ga Dimokuradiyya ta muhalli, ikon 'yan ƙasa su shiga cikin yanke shawara game da albarkatun ƙasa, kamar yadda aka auna ta hanyar nuna gaskiya, dokokin shiga jama'a, da kuma samun damar adalci.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
WRI's Champions 12.3 coalition yana inganta dabarun "Manufar, Mataki, Dokar" tare da burin rage asarar abinci da sharar gida zuwa shekara ta 2030.
== Rashin amincewa ==
Anil Agarwal, wanda ya kasance a cikin majalisar Cibiyar Kula da Harkokin Duniya daga 1988 zuwa 1990, ya soki binciken da Cibiyar Kulawa ta Duniya ta yi a shekarar 1990. Agarwal, wanda "ya kasance daga cikin na farko da ya yi jayayya cewa ra'ayoyin daidaito na zamantakewa suna buƙatar a haɗa su cikin manufofi na kasa da kasa da nufin rage tasirin tasirin canjin yanayi da mutum ya haifar", <ref name="Dickson">{{Cite journal |last=Dickson |first=David |date=January 2002 |title=Anil Agarwal (1947–2002) |journal=Nature |language=en |volume=415 |issue=6870 |pages=384 |doi=10.1038/415384a |issn=1476-4687 |pmid=11807539 |doi-access=free}}</ref> ya zargi WRI da rarraba alhakin da yawa don dumamar duniya ga ƙasashe masu tasowa, da kuma rashin amincewa da tasirin Amurka akan dumamar duniya. Ya kira binciken WRI misali na [[Kasuwancin mulkin mallaka|mulkin mallaka na muhalli]] kuma ya ba da shawarar cewa bincike mai kyau zai daidaita hanyoyin fitar da hayaki da ruwa na ƙasa ga kowace ƙasa.<ref name="Agarwal">{{Cite journal |last=Agarwal |first=Anil |last2=Narain |first2=Sunita |date=21 November 2019 |title=Global Warming in an Unequal World: A Case of Environmental Colonialism |url=https://academic.oup.com/book/35227/chapter/299750611 |journal=India in a Warming World: Integrating Climate Change and Development |language=en |doi=10.1093/oso/9780199498734.003.0005 |url-access=subscription |doi-access=free}}</ref> Karyatawarsa ta haifar da muhawara mai yawa game da hanyoyin da suka dace don irin wannan bincike, kuma ya haifar da karuwar wayar da kan jama'a game da batutuwan da suka shafi. <ref name="Guha">{{Cite journal |last=Guha |first=Ramachandra |date=2002 |title=Environmentalist of the Poor |url=https://www.jstor.org/stable/4411622 |journal=Economic and Political Weekly |volume=37 |issue=3 |pages=204–207 |issn=0012-9976 |jstor=4411622}}</ref>
== Dubi kuma ==
* Open energy system databases § Power Explorer
* [[Rafe Pomerance]]
* Cibiyar Manufofin Kasa da Kasa
* Gidauniyar MacArthur
== Bayanan da aka ambata ==
{{Reflist}}
== Haɗin waje ==
{{Authority control}}
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
qpc12u9gfucns3c89szr63ul06o4f0v
825806
825805
2026-04-24T16:25:59Z
Pharouqenr
25549
825806
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox organization|name=World Resources Institute (WRI)|founder=[[James Gustave Speth]]|revenue=US$ 149 million<ref name="auto1">{{Cite web |last=World Resources Institute |title=WRI ANNUAL REPORT {{!}} 2020-2021 |url=https://files.wri.org/s3fs-public/wri-2020-21-annual-report.pdf |access-date=4 April 2024 |website=www.wri.org/ |page=36}}</ref>|headquarters=[[Washington, D.C.]] <br /> [[United States]]}}
Cibiyar Kula da albarkatun duniya (WRI) kungiya ce ta bincike mai zaman kanta da aka kafa a 1982 tare da kudade daga Gidauniyar MacArthur a karkashin jagorancin James Gustave Speth. Shugabannin da suka biyo baya sun hada da Jonathan Lash (1993-2011), Andrew D. Steer [1] (2012-2021) da kuma shugaban yanzu Ani Dasgupta (2021-yanzu).
WRI tana nazarin ayyukan da suka dace na kasuwanci, tattalin arziki, kuɗi da shugabanci, da nufin inganta tallafawa al'ummar ɗan adam a fannoni shida: abinci, dazuzzuka, ruwa, makamashi, birane, da yanayi. [1] Jerin rahoton cibiyar mafi girma shine Rahoton Albarkatun Duniya, [2] kowannensu yana magana ne akan wani batu daban. [3] WRI tana ƙarfafa shirye-shirye don sa ido, nazarin bayanai, da kimanta haɗari, gami da ayyukan duniya da na buɗaɗɗen tushe. WRI ta ci gaba da samun ƙimar taurari 4 cikin 4 daga Charity Navigator tun daga ranar 1 ga Oktoba, 2008. [ ana buƙatar ambato ] [4]
== Ƙungiya ==
Manufar Cibiyar Kula da Harkokin Duniya (WRI) ita ce "ta da al'umma don samar da bukatun da burin tsararraki na yanzu da na gaba". Yana neman inganta al'ummar ɗan adam mai ɗorewa tare da tushen lafiyar ɗan adam da jin daɗi, dorewar muhalli, da damar tattalin arziki. <ref name="UNCCD">{{Cite web |title=World Resources Institute |url=https://www.unccd.int/cbm/world-resources-institute |access-date=5 June 2023 |website=UNCCD |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> WRI tana da haɗin gwiwa tare da gwamnatocin gida da na ƙasa, kamfanoni masu zaman kansu, kamfanonin da aka gudanar da jama'a, da sauran masu zaman kansu. Yana ba da sabis ciki har da batutuwan canjin yanayi na duniya, kasuwanni masu ɗorewa, kariya ga yanayin halittu, da kuma ayyukan kula da muhalli.<ref name="auto">{{Cite web |last=Bloomberg |date=2017 |title=World Resources Institute |url=https://www.bloomberg.com/profiles/companies/0321382Z:US-world-resources-institute |access-date=11 October 2017 |website=bloomberg.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
Cibiyar Kula da Harkokin Duniya tana kula da ofisoshin kasa da kasa a Brazil, China, Colombia, Habasha, Indiya, Indonesia, Kenya, Mexico, Netherlands, Turkiyya, Ingila da Amurka kuma tana aiki a cikin kasashe sama da 50.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> Wani rahoto daga Cibiyar Harkokin Kasashen Waje ta Kasashen Waƙoƙi ta Bayyanawa ta Bayyana Bayani na manyan tankuna 50 a Jami'ar Pennsylvania ta Global Go-To Think Tanks rating index ya gano cewa a lokacin 2014-2018 Cibiyar Harkar Duniya ta sami ƙarin kuɗi daga waje da Amurka fiye da kowane tanki mai tunani, tare da jimlar fiye da dala miliyan 63, kodayake an bayyana wannan a matsayin "marar mamaki" saboda kasancewar cibiyar a kasashe da yawa. A cikin 2014, Stephen M. Ross, mai haɓaka ƙasa na Amurka, ya ba kungiyar dala miliyan 30 don kafa Cibiyar WRI Ross don Cibiyoyin Ci gaba. Ɗaya daga cikin manyan masu ba da gudummawa ga WRI's Land and Carbon Lab shine Bezos Earth Fund, wanda ya ba da kuɗin dakin gwaje-gwaje tare da sama da dala miliyan 100 a cikin 2021.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> A cikin 2025, Michael da Tanya Polsky ta hanyar Gidauniyar Polsky sun ba WRI da Jami'ar Chicago gudummawar dala miliyan 100, wanda aka tsara dala miliyan 75 don kafa Cibiyar WRI Polsky don Canjin Makamashi ta Duniya.<ref>{{Cite journal |date=2025-02-12 |title=RELEASE: WRI and University of Chicago Announce $100 Million Gift from Michael and Tanya Polsky to Accelerate the Global Energy Transition |url=https://www.wri.org/news/release-wri-and-university-chicago-announce-100-million-gift-michael-and-tanya-polsky |language=en}}</ref> Kudin shiga na WRI ya kai dala miliyan 272 a shekarar 2024. <ref>{{Cite web |title=Transformation and Impact {{!}} World Resources Institute |url=https://www.wri.org/annual-report/2024 |access-date=2025-06-20 |website=www.wri.org |language=en}}</ref>
== Shirye-shiryen ==
Ayyukan WRI sun mayar da hankali kan fannoni kamar ruwa (gami da tekuna), dazuzzuka, yanayi, makamashi, abinci da birane. WRI tana aiki a cikin shirye-shiryen sa ido, nazarin bayanai, da kimanta haɗari. WRI ta jaddada girman yadda tsarin ke da alaƙa, da kuma buƙatar haɗa batutuwa kamar magance rashin tsaron abinci da dabarun magance sauyin yanayi, kare yanayin halittu, da kuma samar da tsaron tattalin arziki.
'''Abinci, Ƙasa da Ruwa'''
A cikin 1997 da 2000, WRI ta buga binciken farko na lissafin kayan aiki (MFA), ta amfani da bayanan jerin lokaci don tantance duk abubuwan da aka shigar da kayan aiki (ba tare da ruwa ba) da tattalin arzikin masana'antu ke amfani da su.<ref name="Krausmann">{{Cite journal |last=Krausmann |first=Fridolin |last2=Schandl |first2=Heinz |last3=Eisenmenger |first3=Nina |last4=Giljum |first4=Stefan |last5=Jackson |first5=Tim |date=17 October 2017 |title=Material Flow Accounting: Measuring Global Material Use for Sustainable Development |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=42 |issue=1 |pages=647–675 |doi=10.1146/annurev-environ-102016-060726 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref>
Da farko a shekara ta 2002, Cibiyar Kula da Harkokin Kasuwanci ta Duniya ta yi aiki tare da Kamaru Forest Initiative, don haɗa tushen bayanai daban-daban game da amfani da ƙasa don samar da taswirar dijital da takarda don bin diddigin canje-canje ga gandun daji na Kamaru da inganta gudanarwar su. Sun haɗa hotunan tauraron dan adam tare da bayani game da filin noma, iyakoki, ƙasa mai kariya, gandun daji na al'umma, da kuma amfani da ƙasa ta hanyar ayyukan katako na kasuwanci da kuma haƙar ma'adinai.
A cikin 2014, WRI ta gina kan aikin Matthew C. Hansen a Jami'ar Maryland akan nazarin canjin gandun daji. WRI ta yi haɗin gwiwa tare da Google Earth Engine don haɓaka Global Forest Watch (GFW), aikace-aikacen yanar gizo mai buɗewa wanda ke amfani da hotunan tauraron dan adam na Landsat don tsara canje-canjen gandun daji.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> Gargadi na GLAD na mako-mako da gargadi na yau da kullun na wuta na iya zama takamaiman ga yanki na mita 30 (320 sq . Kungiyoyin da ba na gwamnati ba (NGOs), masu bincike na ilimi, ma'aikatan gwamnati, da masu zaman kansu suna amfani da Global Forest Watch akai-akai. Har ila yau, 'yan jarida da kungiyoyin' yan asalin suna amfani da shi, da yawa daga cikin ƙasashensu suna barazana. <ref name="LandMark">{{Cite web |title=LandMark Map |url=https://www.landmarkmap.org/ |access-date=6 June 2023 |website=LandMark}}</ref> Aikace-aikacen Global Forest Watch sun haɗa da ganowa da sauri da amsawa ga gobara, gano katako ba bisa ka'ida ba, tabbatar da nuna gaskiya ga jerin kayayyaki, da kuma tantance wuraren da ke cikin haɗari. <ref name="Shea" /><ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
Ya zuwa watan Janairun 2021, WRI ta yi amfani da Global Forest Watch don samar da taswirar carbon na gandun daji wanda ya haɗu da bayanai game da hayaki da cire iskar gas mai alaƙa da gandun daji. Yin amfani da sabuwar hanyar don haɗa ƙasa, iska, da bayanan tauraron dan adam don auna canjin carbon a cikin gandun daji, sun sami damar tsara gandun daji a duk duniya a ƙudurin mita 30 (98 a kowace shekara daga 2001-2019. Sun sami damar gano gudummawar nau'ikan gandun daji daban-daban, suna tabbatar da cewa gandun daji na wurare masu zafi suna shan karin carbon fiye da sauran nau'ikan dazuzzuka, kuma suna saki mafi yawa sakamakon lalacewar gandun daji da lalacewa. Ta hanyar haɗa hayaki da cirewa, taswirar tana ƙara gaskiya da daidaito na ƙididdigar carbon na duniya kuma tana iya tallafawa yanke shawara na kula da gandun daji.<ref name="Harris">{{Cite journal |last=Harris |first=Nancy L. |last2=Gibbs |first2=David A. |last3=Baccini |first3=Alessandro |last4=Birdsey |first4=Richard A. |last5=de Bruin |first5=Sytze |last6=Farina |first6=Mary |last7=Fatoyinbo |first7=Lola |last8=Hansen |first8=Matthew C. |last9=Herold |first9=Martin |last10=Houghton |first10=Richard A. |last11=Potapov |first11=Peter V. |last12=Suarez |first12=Daniela Requena |last13=Roman-Cuesta |first13=Rosa M. |last14=Saatchi |first14=Sassan S. |last15=Slay |first15=Christy M. |date=March 2021 |title=Global maps of twenty-first century forest carbon fluxes |url=https://www.nature.com/articles/s41558-020-00976-6 |journal=Nature Climate Change |language=en |volume=11 |issue=3 |pages=234–240 |bibcode=2021NatCC..11..234H |doi=10.1038/s41558-020-00976-6 |issn=1758-6798 |url-access=subscription}}</ref>
Baya ga taswirar hayakin carbon daga asarar gandun daji, WRI tana aiki tare da masana kimiyya a Jami'ar Purdue, Kimiyya-i, da kuma [[Global Forest Biodiversity Initiative|Shirin Biodiversity na Duniya]] don haɓaka hanyoyin don kimanta yawan tarin carbon a cikin yanayin halittu na gandun daji. Irin waɗannan ƙididdigar suna shafar abubuwa uku na ci gaban gandun daji, waɗanda suke da wuyar auna su: ƙaruwa, haɓaka da mutuwa. Kasancewa da iya tantance wannan daidai zai rage rashin tabbas wajen kimanta tasirin gandun daji na duniya a matsayin sink carbon.
WRI ta yi haɗin gwiwa tare da Google Earth Engine don haɓaka Dynamic World, aikace-aikacen kusa da ainihin lokacin (NRT) wanda ke amfani da hotunan tauraron dan adam masu ƙarfi don yin amfani da ƙasa (LULC). Dynamic World yana gano yankunan ƙasa da ruwa kamar su wuraren da ke da ruwa, gandun daji, bishiyoyi, amfanin gona da birane. An sake shi a watan Yunin 2022, amfani da shi ya haɗa da saka idanu kan sabunta yanayin halittu, kimanta wuraren da aka kare, da kuma gano canje-canjen ƙasa saboda sare daji da gobara.<ref name="Brown">{{Cite journal |last=Brown |first=Christopher F. |last2=Brumby |first2=Steven P. |last3=Guzder-Williams |first3=Brookie |last4=Birch |first4=Tanya |last5=Hyde |first5=Samantha Brooks |last6=Mazzariello |first6=Joseph |last7=Czerwinski |first7=Wanda |last8=Pasquarella |first8=Valerie J. |last9=Haertel |first9=Robert |last10=Ilyushchenko |first10=Simon |last11=Schwehr |first11=Kurt |last12=Weisse |first12=Mikaela |last13=Stolle |first13=Fred |last14=Hanson |first14=Craig |last15=Guinan |first15=Oliver |date=9 June 2022 |title=Dynamic World, Near real-time global 10 m land use land cover mapping |journal=Scientific Data |volume=9 |issue=1 |page=251 |bibcode=2022NatSD...9..251B |doi=10.1038/s41597-022-01307-4 |pmc=9184477}}</ref>
Yin aiki tare da Ci gaba, WRI yana aiki don ganowa da ƙididdige manyan direbobi na [[Gandun daji|asarar gandun daji]]. Misali, sun gano sikelin masana'antu na cinikayya na duniya kamar naman sa, soya, [[Manja|Man dabino]], masara, da auduga a matsayin babban direba na asarar gandun daji a Kudancin Amurka da kudu maso gabashin Asiya.<ref name="Ritchie">{{Cite web |last=Ritchie |first=Hannah |author-link=Hannah Ritchie |last2=Roser |first2=Max |author-link2=Max Roser |last3=Rosado |first3=Pablo |date=11 May 2020 |title=CO₂ and Greenhouse Gas Emissions |url=https://ourworldindata.org/emissions-by-sector |website=Our World in Data}}</ref>
'''Birane'''
A cikin 2014, mai ba da agaji Stephen M. Ross ya kafa Cibiyar WRI Ross don Cibiyoyin Ci gaba ta hanyar babbar kyauta. Cibiyar tana mai da hankali kan ci gaban [[Birni mai dorewa|Birane masu ɗorewa]] da inganta ingancin rayuwa a kasashe masu tasowa a duniya. Rahoton WRI na shekarar 2021 shi ne sauye-sauye bakwai don birane masu adalci da masu dorewa. Ya biyo bayan hanzarta ingancin gini: Ayyuka takwas don Shugabannin Birane (2019).
'''Makamashi'''
The Platform for Accelerating the Circular Economy (PACE) wani dandamali ne na hadin gwiwar jama'a da masu zaman kansu da kuma aikin da ke hanzarta mayar da hankali kan gina tattalin arzikin zagaye. An ƙaddamar da PACE a lokacin taron shekara-shekara na Taron Tattalin Arziki na Duniya na 2018.
The Renewable Energy Buyers Alliance (REBA) wata kungiya ce ta manyan masu sayen makamashi mai tsabta, masu samar da makamashi, da masu ba da sabis waɗanda ke buɗe kasuwa ga duk masu sayen makamashin da ba na zama ba don jagorantar saurin canji zuwa makamashi mafi tsabta, mai wadata, makamashi mara amfani.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> Tana da mambobi sama da 200 ciki har da Google, GM, Facebook, Walmart, Disney da sauran manyan kamfanoni, kuma ta kai karfin 6 GW a shekarar 2018.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
'''Tekuna'''
A cikin shekara ta 2008, Cibiyar Kula da albarkatun duniya ta ba da rahoton ingancin ruwa a duk duniya, ta gano yankuna sama da 400 da suka mutu saboda eutrophication ciki har da yankuna a cikin [[Tekun Baltic]], Chesapeake Bay a Amurka, da Babban Barrier Reef na Australia (33, 34). Eutrophication ya samo asali ne daga fitar da phosphorus mai maida hankali sosai a cikin ruwan sharar gida a cikin tabkuna da koguna, da kuma gurɓataccen abinci mai gina jiki.<ref name="Cordell">{{Cite journal |last=Cordell |first=Dana |last2=White |first2=Stuart |date=17 October 2014 |title=Life's Bottleneck: Sustaining the World's Phosphorus for a Food Secure Future |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=39 |issue=1 |pages=161–188 |doi=10.1146/annurev-environ-010213-113300 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref> WRI tana ba da shawara don amfani da mafita na yanayi na gida (NBS), wanda ke da tasiri sosai, don inganta yanayin halittu, tsayayya da tasirin yanayi na ruwa, da kuma rage tasirin dumama. WRI ta buga Atlas na Hadarin Ruwa na Ruwa, ƙasashe masu matsayi dangane da haɗarin rikice-rikicen ruwa mai tsanani.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
WRI tana aiki sosai wajen nazarin coral reefs na duniya, <ref name="Novi">{{Cite journal |last=Novi |first=Lyuba |last2=Bracco |first2=Annalisa |date=10 December 2022 |title=Machine learning prediction of connectivity, biodiversity and resilience in the Coral Triangle |journal=Communications Biology |language=en |volume=5 |issue=1 |page=1359 |doi=10.1038/s42003-022-04330-8 |issn=2399-3642 |pmc=9741626 |pmid=36496519}}</ref> ta wallafa rahotanni a cikin 1998 da 2011 waɗanda suka bi diddigin lalacewar saboda ci gaban bakin teku, yawan kamun kifi, canjin yanayi da karuwar acidity na teku. Wani rahoto na 2022 ya bincika reefs zuwa ƙuduri na mita 500 (1,600 kuma ya bincika kariya da reefs ke bayarwa ga mutane, ababen more rayuwa da GDP.
'''Yanayi'''
WRI ta yi aiki tare da kamfanoni don haɓaka daidaitattun daidaitattun, [[Lissafin gas mai sanyaya|Yarjejeniyar Gas ta Greenhouse]] don ƙididdigewa da sarrafa hayaki na GHG.<ref name="Michaelowa">{{Cite journal |last=Michaelowa |first=Axel |date=4 November 2015 |title=Opportunities for and Alternatives to Global Climate Regimes Post-Kyoto |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=40 |issue=1 |pages=395–417 |doi=10.1146/annurev-environ-102014-021112 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref><ref name="Roche">{{Cite journal |last=Yetano Roche |first=María |last2=Lechtenböhmer |first2=Stefan |last3=Fischedick |first3=Manfred |last4=Gröne |first4=Marie-Christine |last5=Xia |first5=Chun |last6=Dienst |first6=Carmen |date=17 October 2014 |title=Concepts and Methodologies for Measuring the Sustainability of Cities |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=39 |issue=1 |pages=519–547 |doi=10.1146/annurev-environ-012913-101223 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref> WRI tana bin diddigin kimantawa na konewar man fetur da hayakin gas, wanda aka buga a matsayin rahotanni na shekaru biyu.<ref name="Siddiqi">{{Cite journal |last=Siddiqi |first=Toufiq A. |date=November 1995 |title=Asia-Wide Emissions of Greenhouse Gases |journal=Annual Review of Energy and the Environment |language=en |volume=20 |issue=1 |pages=213–232 |doi=10.1146/annurev.eg.20.110195.001241 |issn=1056-3466 |doi-access=free}}</ref> An kafa shirin WRI's Science Based Targets (SBTi) a cikin 2015 don taimakawa kamfanoni su saita manufofi na rage fitarwa daidai da kimiyyar yanayi. <ref name="UNGC">{{Cite web |title=Set Science-Based Emission Reduction Targets {{!}} UN Global Compact |url=https://www.unglobalcompact.org/take-action/action/science-based-target |access-date=6 June 2023 |website=United Nations Global Compact}}</ref> WRI tana kula da shafin yanar gizon Climate Watch (wanda aka fi sani da CAIT Climate Data Explorer), wanda ke bawa 'yan jarida da sauransu damar bincika bayanan iskar gas ta ƙasa da fitar da iska ta kowane mutum.
'''Sauran'''
Shirin LandMark na WRI yana ba da taswira da bayanai da ke nuna ƙasashen da 'Yan asalin ƙasar da al'ummomin yankin ke gudanarwa da amfani da su.<ref name="LandMark">{{Cite web |title=LandMark Map |url=https://www.landmarkmap.org/ |access-date=6 June 2023 |website=LandMark}}</ref> Bayanai don yankin Amazon sun nuna cewa gandun daji da ke karkashin kulawar al'ummomin gida da na asali suna adana carbon dioxide, yayin da gandun daji wanda gwamnati da masu zaman kansu ke sarrafawa shine tushen iskar gas.
Sauran shirye-shiryen WRI sun haɗa da The Access Initiative, wanda ke tsara ƙasashe bisa ga Dimokuradiyya ta muhalli, ikon 'yan ƙasa su shiga cikin yanke shawara game da albarkatun ƙasa, kamar yadda aka auna ta hanyar nuna gaskiya, dokokin shiga jama'a, da kuma samun damar adalci.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
WRI's Champions 12.3 coalition yana inganta dabarun "Manufar, Mataki, Dokar" tare da burin rage asarar abinci da sharar gida zuwa shekara ta 2030.
== Rashin amincewa ==
Anil Agarwal, wanda ya kasance a cikin majalisar Cibiyar Kula da Harkokin Duniya daga 1988 zuwa 1990, ya soki binciken da Cibiyar Kulawa ta Duniya ta yi a shekarar 1990. Agarwal, wanda "ya kasance daga cikin na farko da ya yi jayayya cewa ra'ayoyin daidaito na zamantakewa suna buƙatar a haɗa su cikin manufofi na kasa da kasa da nufin rage tasirin tasirin canjin yanayi da mutum ya haifar", <ref name="Dickson">{{Cite journal |last=Dickson |first=David |date=January 2002 |title=Anil Agarwal (1947–2002) |journal=Nature |language=en |volume=415 |issue=6870 |pages=384 |doi=10.1038/415384a |issn=1476-4687 |pmid=11807539 |doi-access=free}}</ref> ya zargi WRI da rarraba alhakin da yawa don dumamar duniya ga ƙasashe masu tasowa, da kuma rashin amincewa da tasirin Amurka akan dumamar duniya. Ya kira binciken WRI misali na [[Kasuwancin mulkin mallaka|mulkin mallaka na muhalli]] kuma ya ba da shawarar cewa bincike mai kyau zai daidaita hanyoyin fitar da hayaki da ruwa na ƙasa ga kowace ƙasa.<ref name="Agarwal">{{Cite journal |last=Agarwal |first=Anil |last2=Narain |first2=Sunita |date=21 November 2019 |title=Global Warming in an Unequal World: A Case of Environmental Colonialism |url=https://academic.oup.com/book/35227/chapter/299750611 |journal=India in a Warming World: Integrating Climate Change and Development |language=en |doi=10.1093/oso/9780199498734.003.0005 |url-access=subscription |doi-access=free}}</ref> Karyatawarsa ta haifar da muhawara mai yawa game da hanyoyin da suka dace don irin wannan bincike, kuma ya haifar da karuwar wayar da kan jama'a game da batutuwan da suka shafi. <ref name="Guha">{{Cite journal |last=Guha |first=Ramachandra |date=2002 |title=Environmentalist of the Poor |url=https://www.jstor.org/stable/4411622 |journal=Economic and Political Weekly |volume=37 |issue=3 |pages=204–207 |issn=0012-9976 |jstor=4411622}}</ref>
== Dubi kuma ==
* Open energy system databases § Power Explorer
* [[Rafe Pomerance]]
* Cibiyar Manufofin Kasa da Kasa
* Gidauniyar MacArthur
== Bayanan da aka ambata ==
{{Reflist}}
== Haɗin waje ==
{{Authority control}}
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
igfo3bs1uv9y7yye17tkjcsoucdrp3l
825807
825806
2026-04-24T16:26:14Z
Pharouqenr
25549
825807
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox organization|name=World Resources Institute (WRI)|founder=[[James Gustave Speth]]|revenue=US$ 149 million<ref name="auto1">{{Cite web |last=World Resources Institute |title=WRI ANNUAL REPORT {{!}} 2020-2021 |url=https://files.wri.org/s3fs-public/wri-2020-21-annual-report.pdf |access-date=4 April 2024 |website=www.wri.org/ |page=36}}</ref>|headquarters=[[Washington, D.C.]] <br /> [[United States]]}}
Cibiyar Kula da albarkatun duniya (WRI) kungiya ce ta bincike mai zaman kanta da aka kafa a 1982 tare da kudade daga Gidauniyar MacArthur a karkashin jagorancin James Gustave Speth. Shugabannin da suka biyo baya sun hada da Jonathan Lash (1993-2011), Andrew D. Steer (2012-2021) da kuma shugaban yanzu Ani Dasgupta (2021-yanzu).
WRI tana nazarin ayyukan da suka dace na kasuwanci, tattalin arziki, kuɗi da shugabanci, da nufin inganta tallafawa al'ummar ɗan adam a fannoni shida: abinci, dazuzzuka, ruwa, makamashi, birane, da yanayi. [1] Jerin rahoton cibiyar mafi girma shine Rahoton Albarkatun Duniya, [2] kowannensu yana magana ne akan wani batu daban. [3] WRI tana ƙarfafa shirye-shirye don sa ido, nazarin bayanai, da kimanta haɗari, gami da ayyukan duniya da na buɗaɗɗen tushe. WRI ta ci gaba da samun ƙimar taurari 4 cikin 4 daga Charity Navigator tun daga ranar 1 ga Oktoba, 2008. [ ana buƙatar ambato ] [4]
== Ƙungiya ==
Manufar Cibiyar Kula da Harkokin Duniya (WRI) ita ce "ta da al'umma don samar da bukatun da burin tsararraki na yanzu da na gaba". Yana neman inganta al'ummar ɗan adam mai ɗorewa tare da tushen lafiyar ɗan adam da jin daɗi, dorewar muhalli, da damar tattalin arziki. <ref name="UNCCD">{{Cite web |title=World Resources Institute |url=https://www.unccd.int/cbm/world-resources-institute |access-date=5 June 2023 |website=UNCCD |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> WRI tana da haɗin gwiwa tare da gwamnatocin gida da na ƙasa, kamfanoni masu zaman kansu, kamfanonin da aka gudanar da jama'a, da sauran masu zaman kansu. Yana ba da sabis ciki har da batutuwan canjin yanayi na duniya, kasuwanni masu ɗorewa, kariya ga yanayin halittu, da kuma ayyukan kula da muhalli.<ref name="auto">{{Cite web |last=Bloomberg |date=2017 |title=World Resources Institute |url=https://www.bloomberg.com/profiles/companies/0321382Z:US-world-resources-institute |access-date=11 October 2017 |website=bloomberg.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
Cibiyar Kula da Harkokin Duniya tana kula da ofisoshin kasa da kasa a Brazil, China, Colombia, Habasha, Indiya, Indonesia, Kenya, Mexico, Netherlands, Turkiyya, Ingila da Amurka kuma tana aiki a cikin kasashe sama da 50.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> Wani rahoto daga Cibiyar Harkokin Kasashen Waje ta Kasashen Waƙoƙi ta Bayyanawa ta Bayyana Bayani na manyan tankuna 50 a Jami'ar Pennsylvania ta Global Go-To Think Tanks rating index ya gano cewa a lokacin 2014-2018 Cibiyar Harkar Duniya ta sami ƙarin kuɗi daga waje da Amurka fiye da kowane tanki mai tunani, tare da jimlar fiye da dala miliyan 63, kodayake an bayyana wannan a matsayin "marar mamaki" saboda kasancewar cibiyar a kasashe da yawa. A cikin 2014, Stephen M. Ross, mai haɓaka ƙasa na Amurka, ya ba kungiyar dala miliyan 30 don kafa Cibiyar WRI Ross don Cibiyoyin Ci gaba. Ɗaya daga cikin manyan masu ba da gudummawa ga WRI's Land and Carbon Lab shine Bezos Earth Fund, wanda ya ba da kuɗin dakin gwaje-gwaje tare da sama da dala miliyan 100 a cikin 2021.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> A cikin 2025, Michael da Tanya Polsky ta hanyar Gidauniyar Polsky sun ba WRI da Jami'ar Chicago gudummawar dala miliyan 100, wanda aka tsara dala miliyan 75 don kafa Cibiyar WRI Polsky don Canjin Makamashi ta Duniya.<ref>{{Cite journal |date=2025-02-12 |title=RELEASE: WRI and University of Chicago Announce $100 Million Gift from Michael and Tanya Polsky to Accelerate the Global Energy Transition |url=https://www.wri.org/news/release-wri-and-university-chicago-announce-100-million-gift-michael-and-tanya-polsky |language=en}}</ref> Kudin shiga na WRI ya kai dala miliyan 272 a shekarar 2024. <ref>{{Cite web |title=Transformation and Impact {{!}} World Resources Institute |url=https://www.wri.org/annual-report/2024 |access-date=2025-06-20 |website=www.wri.org |language=en}}</ref>
== Shirye-shiryen ==
Ayyukan WRI sun mayar da hankali kan fannoni kamar ruwa (gami da tekuna), dazuzzuka, yanayi, makamashi, abinci da birane. WRI tana aiki a cikin shirye-shiryen sa ido, nazarin bayanai, da kimanta haɗari. WRI ta jaddada girman yadda tsarin ke da alaƙa, da kuma buƙatar haɗa batutuwa kamar magance rashin tsaron abinci da dabarun magance sauyin yanayi, kare yanayin halittu, da kuma samar da tsaron tattalin arziki.
'''Abinci, Ƙasa da Ruwa'''
A cikin 1997 da 2000, WRI ta buga binciken farko na lissafin kayan aiki (MFA), ta amfani da bayanan jerin lokaci don tantance duk abubuwan da aka shigar da kayan aiki (ba tare da ruwa ba) da tattalin arzikin masana'antu ke amfani da su.<ref name="Krausmann">{{Cite journal |last=Krausmann |first=Fridolin |last2=Schandl |first2=Heinz |last3=Eisenmenger |first3=Nina |last4=Giljum |first4=Stefan |last5=Jackson |first5=Tim |date=17 October 2017 |title=Material Flow Accounting: Measuring Global Material Use for Sustainable Development |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=42 |issue=1 |pages=647–675 |doi=10.1146/annurev-environ-102016-060726 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref>
Da farko a shekara ta 2002, Cibiyar Kula da Harkokin Kasuwanci ta Duniya ta yi aiki tare da Kamaru Forest Initiative, don haɗa tushen bayanai daban-daban game da amfani da ƙasa don samar da taswirar dijital da takarda don bin diddigin canje-canje ga gandun daji na Kamaru da inganta gudanarwar su. Sun haɗa hotunan tauraron dan adam tare da bayani game da filin noma, iyakoki, ƙasa mai kariya, gandun daji na al'umma, da kuma amfani da ƙasa ta hanyar ayyukan katako na kasuwanci da kuma haƙar ma'adinai.
A cikin 2014, WRI ta gina kan aikin Matthew C. Hansen a Jami'ar Maryland akan nazarin canjin gandun daji. WRI ta yi haɗin gwiwa tare da Google Earth Engine don haɓaka Global Forest Watch (GFW), aikace-aikacen yanar gizo mai buɗewa wanda ke amfani da hotunan tauraron dan adam na Landsat don tsara canje-canjen gandun daji.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> Gargadi na GLAD na mako-mako da gargadi na yau da kullun na wuta na iya zama takamaiman ga yanki na mita 30 (320 sq . Kungiyoyin da ba na gwamnati ba (NGOs), masu bincike na ilimi, ma'aikatan gwamnati, da masu zaman kansu suna amfani da Global Forest Watch akai-akai. Har ila yau, 'yan jarida da kungiyoyin' yan asalin suna amfani da shi, da yawa daga cikin ƙasashensu suna barazana. <ref name="LandMark">{{Cite web |title=LandMark Map |url=https://www.landmarkmap.org/ |access-date=6 June 2023 |website=LandMark}}</ref> Aikace-aikacen Global Forest Watch sun haɗa da ganowa da sauri da amsawa ga gobara, gano katako ba bisa ka'ida ba, tabbatar da nuna gaskiya ga jerin kayayyaki, da kuma tantance wuraren da ke cikin haɗari. <ref name="Shea" /><ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
Ya zuwa watan Janairun 2021, WRI ta yi amfani da Global Forest Watch don samar da taswirar carbon na gandun daji wanda ya haɗu da bayanai game da hayaki da cire iskar gas mai alaƙa da gandun daji. Yin amfani da sabuwar hanyar don haɗa ƙasa, iska, da bayanan tauraron dan adam don auna canjin carbon a cikin gandun daji, sun sami damar tsara gandun daji a duk duniya a ƙudurin mita 30 (98 a kowace shekara daga 2001-2019. Sun sami damar gano gudummawar nau'ikan gandun daji daban-daban, suna tabbatar da cewa gandun daji na wurare masu zafi suna shan karin carbon fiye da sauran nau'ikan dazuzzuka, kuma suna saki mafi yawa sakamakon lalacewar gandun daji da lalacewa. Ta hanyar haɗa hayaki da cirewa, taswirar tana ƙara gaskiya da daidaito na ƙididdigar carbon na duniya kuma tana iya tallafawa yanke shawara na kula da gandun daji.<ref name="Harris">{{Cite journal |last=Harris |first=Nancy L. |last2=Gibbs |first2=David A. |last3=Baccini |first3=Alessandro |last4=Birdsey |first4=Richard A. |last5=de Bruin |first5=Sytze |last6=Farina |first6=Mary |last7=Fatoyinbo |first7=Lola |last8=Hansen |first8=Matthew C. |last9=Herold |first9=Martin |last10=Houghton |first10=Richard A. |last11=Potapov |first11=Peter V. |last12=Suarez |first12=Daniela Requena |last13=Roman-Cuesta |first13=Rosa M. |last14=Saatchi |first14=Sassan S. |last15=Slay |first15=Christy M. |date=March 2021 |title=Global maps of twenty-first century forest carbon fluxes |url=https://www.nature.com/articles/s41558-020-00976-6 |journal=Nature Climate Change |language=en |volume=11 |issue=3 |pages=234–240 |bibcode=2021NatCC..11..234H |doi=10.1038/s41558-020-00976-6 |issn=1758-6798 |url-access=subscription}}</ref>
Baya ga taswirar hayakin carbon daga asarar gandun daji, WRI tana aiki tare da masana kimiyya a Jami'ar Purdue, Kimiyya-i, da kuma [[Global Forest Biodiversity Initiative|Shirin Biodiversity na Duniya]] don haɓaka hanyoyin don kimanta yawan tarin carbon a cikin yanayin halittu na gandun daji. Irin waɗannan ƙididdigar suna shafar abubuwa uku na ci gaban gandun daji, waɗanda suke da wuyar auna su: ƙaruwa, haɓaka da mutuwa. Kasancewa da iya tantance wannan daidai zai rage rashin tabbas wajen kimanta tasirin gandun daji na duniya a matsayin sink carbon.
WRI ta yi haɗin gwiwa tare da Google Earth Engine don haɓaka Dynamic World, aikace-aikacen kusa da ainihin lokacin (NRT) wanda ke amfani da hotunan tauraron dan adam masu ƙarfi don yin amfani da ƙasa (LULC). Dynamic World yana gano yankunan ƙasa da ruwa kamar su wuraren da ke da ruwa, gandun daji, bishiyoyi, amfanin gona da birane. An sake shi a watan Yunin 2022, amfani da shi ya haɗa da saka idanu kan sabunta yanayin halittu, kimanta wuraren da aka kare, da kuma gano canje-canjen ƙasa saboda sare daji da gobara.<ref name="Brown">{{Cite journal |last=Brown |first=Christopher F. |last2=Brumby |first2=Steven P. |last3=Guzder-Williams |first3=Brookie |last4=Birch |first4=Tanya |last5=Hyde |first5=Samantha Brooks |last6=Mazzariello |first6=Joseph |last7=Czerwinski |first7=Wanda |last8=Pasquarella |first8=Valerie J. |last9=Haertel |first9=Robert |last10=Ilyushchenko |first10=Simon |last11=Schwehr |first11=Kurt |last12=Weisse |first12=Mikaela |last13=Stolle |first13=Fred |last14=Hanson |first14=Craig |last15=Guinan |first15=Oliver |date=9 June 2022 |title=Dynamic World, Near real-time global 10 m land use land cover mapping |journal=Scientific Data |volume=9 |issue=1 |page=251 |bibcode=2022NatSD...9..251B |doi=10.1038/s41597-022-01307-4 |pmc=9184477}}</ref>
Yin aiki tare da Ci gaba, WRI yana aiki don ganowa da ƙididdige manyan direbobi na [[Gandun daji|asarar gandun daji]]. Misali, sun gano sikelin masana'antu na cinikayya na duniya kamar naman sa, soya, [[Manja|Man dabino]], masara, da auduga a matsayin babban direba na asarar gandun daji a Kudancin Amurka da kudu maso gabashin Asiya.<ref name="Ritchie">{{Cite web |last=Ritchie |first=Hannah |author-link=Hannah Ritchie |last2=Roser |first2=Max |author-link2=Max Roser |last3=Rosado |first3=Pablo |date=11 May 2020 |title=CO₂ and Greenhouse Gas Emissions |url=https://ourworldindata.org/emissions-by-sector |website=Our World in Data}}</ref>
'''Birane'''
A cikin 2014, mai ba da agaji Stephen M. Ross ya kafa Cibiyar WRI Ross don Cibiyoyin Ci gaba ta hanyar babbar kyauta. Cibiyar tana mai da hankali kan ci gaban [[Birni mai dorewa|Birane masu ɗorewa]] da inganta ingancin rayuwa a kasashe masu tasowa a duniya. Rahoton WRI na shekarar 2021 shi ne sauye-sauye bakwai don birane masu adalci da masu dorewa. Ya biyo bayan hanzarta ingancin gini: Ayyuka takwas don Shugabannin Birane (2019).
'''Makamashi'''
The Platform for Accelerating the Circular Economy (PACE) wani dandamali ne na hadin gwiwar jama'a da masu zaman kansu da kuma aikin da ke hanzarta mayar da hankali kan gina tattalin arzikin zagaye. An ƙaddamar da PACE a lokacin taron shekara-shekara na Taron Tattalin Arziki na Duniya na 2018.
The Renewable Energy Buyers Alliance (REBA) wata kungiya ce ta manyan masu sayen makamashi mai tsabta, masu samar da makamashi, da masu ba da sabis waɗanda ke buɗe kasuwa ga duk masu sayen makamashin da ba na zama ba don jagorantar saurin canji zuwa makamashi mafi tsabta, mai wadata, makamashi mara amfani.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> Tana da mambobi sama da 200 ciki har da Google, GM, Facebook, Walmart, Disney da sauran manyan kamfanoni, kuma ta kai karfin 6 GW a shekarar 2018.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
'''Tekuna'''
A cikin shekara ta 2008, Cibiyar Kula da albarkatun duniya ta ba da rahoton ingancin ruwa a duk duniya, ta gano yankuna sama da 400 da suka mutu saboda eutrophication ciki har da yankuna a cikin [[Tekun Baltic]], Chesapeake Bay a Amurka, da Babban Barrier Reef na Australia (33, 34). Eutrophication ya samo asali ne daga fitar da phosphorus mai maida hankali sosai a cikin ruwan sharar gida a cikin tabkuna da koguna, da kuma gurɓataccen abinci mai gina jiki.<ref name="Cordell">{{Cite journal |last=Cordell |first=Dana |last2=White |first2=Stuart |date=17 October 2014 |title=Life's Bottleneck: Sustaining the World's Phosphorus for a Food Secure Future |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=39 |issue=1 |pages=161–188 |doi=10.1146/annurev-environ-010213-113300 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref> WRI tana ba da shawara don amfani da mafita na yanayi na gida (NBS), wanda ke da tasiri sosai, don inganta yanayin halittu, tsayayya da tasirin yanayi na ruwa, da kuma rage tasirin dumama. WRI ta buga Atlas na Hadarin Ruwa na Ruwa, ƙasashe masu matsayi dangane da haɗarin rikice-rikicen ruwa mai tsanani.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
WRI tana aiki sosai wajen nazarin coral reefs na duniya, <ref name="Novi">{{Cite journal |last=Novi |first=Lyuba |last2=Bracco |first2=Annalisa |date=10 December 2022 |title=Machine learning prediction of connectivity, biodiversity and resilience in the Coral Triangle |journal=Communications Biology |language=en |volume=5 |issue=1 |page=1359 |doi=10.1038/s42003-022-04330-8 |issn=2399-3642 |pmc=9741626 |pmid=36496519}}</ref> ta wallafa rahotanni a cikin 1998 da 2011 waɗanda suka bi diddigin lalacewar saboda ci gaban bakin teku, yawan kamun kifi, canjin yanayi da karuwar acidity na teku. Wani rahoto na 2022 ya bincika reefs zuwa ƙuduri na mita 500 (1,600 kuma ya bincika kariya da reefs ke bayarwa ga mutane, ababen more rayuwa da GDP.
'''Yanayi'''
WRI ta yi aiki tare da kamfanoni don haɓaka daidaitattun daidaitattun, [[Lissafin gas mai sanyaya|Yarjejeniyar Gas ta Greenhouse]] don ƙididdigewa da sarrafa hayaki na GHG.<ref name="Michaelowa">{{Cite journal |last=Michaelowa |first=Axel |date=4 November 2015 |title=Opportunities for and Alternatives to Global Climate Regimes Post-Kyoto |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=40 |issue=1 |pages=395–417 |doi=10.1146/annurev-environ-102014-021112 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref><ref name="Roche">{{Cite journal |last=Yetano Roche |first=María |last2=Lechtenböhmer |first2=Stefan |last3=Fischedick |first3=Manfred |last4=Gröne |first4=Marie-Christine |last5=Xia |first5=Chun |last6=Dienst |first6=Carmen |date=17 October 2014 |title=Concepts and Methodologies for Measuring the Sustainability of Cities |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=39 |issue=1 |pages=519–547 |doi=10.1146/annurev-environ-012913-101223 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref> WRI tana bin diddigin kimantawa na konewar man fetur da hayakin gas, wanda aka buga a matsayin rahotanni na shekaru biyu.<ref name="Siddiqi">{{Cite journal |last=Siddiqi |first=Toufiq A. |date=November 1995 |title=Asia-Wide Emissions of Greenhouse Gases |journal=Annual Review of Energy and the Environment |language=en |volume=20 |issue=1 |pages=213–232 |doi=10.1146/annurev.eg.20.110195.001241 |issn=1056-3466 |doi-access=free}}</ref> An kafa shirin WRI's Science Based Targets (SBTi) a cikin 2015 don taimakawa kamfanoni su saita manufofi na rage fitarwa daidai da kimiyyar yanayi. <ref name="UNGC">{{Cite web |title=Set Science-Based Emission Reduction Targets {{!}} UN Global Compact |url=https://www.unglobalcompact.org/take-action/action/science-based-target |access-date=6 June 2023 |website=United Nations Global Compact}}</ref> WRI tana kula da shafin yanar gizon Climate Watch (wanda aka fi sani da CAIT Climate Data Explorer), wanda ke bawa 'yan jarida da sauransu damar bincika bayanan iskar gas ta ƙasa da fitar da iska ta kowane mutum.
'''Sauran'''
Shirin LandMark na WRI yana ba da taswira da bayanai da ke nuna ƙasashen da 'Yan asalin ƙasar da al'ummomin yankin ke gudanarwa da amfani da su.<ref name="LandMark">{{Cite web |title=LandMark Map |url=https://www.landmarkmap.org/ |access-date=6 June 2023 |website=LandMark}}</ref> Bayanai don yankin Amazon sun nuna cewa gandun daji da ke karkashin kulawar al'ummomin gida da na asali suna adana carbon dioxide, yayin da gandun daji wanda gwamnati da masu zaman kansu ke sarrafawa shine tushen iskar gas.
Sauran shirye-shiryen WRI sun haɗa da The Access Initiative, wanda ke tsara ƙasashe bisa ga Dimokuradiyya ta muhalli, ikon 'yan ƙasa su shiga cikin yanke shawara game da albarkatun ƙasa, kamar yadda aka auna ta hanyar nuna gaskiya, dokokin shiga jama'a, da kuma samun damar adalci.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
WRI's Champions 12.3 coalition yana inganta dabarun "Manufar, Mataki, Dokar" tare da burin rage asarar abinci da sharar gida zuwa shekara ta 2030.
== Rashin amincewa ==
Anil Agarwal, wanda ya kasance a cikin majalisar Cibiyar Kula da Harkokin Duniya daga 1988 zuwa 1990, ya soki binciken da Cibiyar Kulawa ta Duniya ta yi a shekarar 1990. Agarwal, wanda "ya kasance daga cikin na farko da ya yi jayayya cewa ra'ayoyin daidaito na zamantakewa suna buƙatar a haɗa su cikin manufofi na kasa da kasa da nufin rage tasirin tasirin canjin yanayi da mutum ya haifar", <ref name="Dickson">{{Cite journal |last=Dickson |first=David |date=January 2002 |title=Anil Agarwal (1947–2002) |journal=Nature |language=en |volume=415 |issue=6870 |pages=384 |doi=10.1038/415384a |issn=1476-4687 |pmid=11807539 |doi-access=free}}</ref> ya zargi WRI da rarraba alhakin da yawa don dumamar duniya ga ƙasashe masu tasowa, da kuma rashin amincewa da tasirin Amurka akan dumamar duniya. Ya kira binciken WRI misali na [[Kasuwancin mulkin mallaka|mulkin mallaka na muhalli]] kuma ya ba da shawarar cewa bincike mai kyau zai daidaita hanyoyin fitar da hayaki da ruwa na ƙasa ga kowace ƙasa.<ref name="Agarwal">{{Cite journal |last=Agarwal |first=Anil |last2=Narain |first2=Sunita |date=21 November 2019 |title=Global Warming in an Unequal World: A Case of Environmental Colonialism |url=https://academic.oup.com/book/35227/chapter/299750611 |journal=India in a Warming World: Integrating Climate Change and Development |language=en |doi=10.1093/oso/9780199498734.003.0005 |url-access=subscription |doi-access=free}}</ref> Karyatawarsa ta haifar da muhawara mai yawa game da hanyoyin da suka dace don irin wannan bincike, kuma ya haifar da karuwar wayar da kan jama'a game da batutuwan da suka shafi. <ref name="Guha">{{Cite journal |last=Guha |first=Ramachandra |date=2002 |title=Environmentalist of the Poor |url=https://www.jstor.org/stable/4411622 |journal=Economic and Political Weekly |volume=37 |issue=3 |pages=204–207 |issn=0012-9976 |jstor=4411622}}</ref>
== Dubi kuma ==
* Open energy system databases § Power Explorer
* [[Rafe Pomerance]]
* Cibiyar Manufofin Kasa da Kasa
* Gidauniyar MacArthur
== Bayanan da aka ambata ==
{{Reflist}}
== Haɗin waje ==
{{Authority control}}
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
phfkd033zcvefrbou4yp93s9rb0ye2o
825808
825807
2026-04-24T16:26:29Z
Pharouqenr
25549
825808
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox organization|name=World Resources Institute (WRI)|founder=[[James Gustave Speth]]|revenue=US$ 149 million<ref name="auto1">{{Cite web |last=World Resources Institute |title=WRI ANNUAL REPORT {{!}} 2020-2021 |url=https://files.wri.org/s3fs-public/wri-2020-21-annual-report.pdf |access-date=4 April 2024 |website=www.wri.org/ |page=36}}</ref>|headquarters=[[Washington, D.C.]] <br /> [[United States]]}}
Cibiyar Kula da albarkatun duniya (WRI) kungiya ce ta bincike mai zaman kanta da aka kafa a 1982 tare da kudade daga Gidauniyar MacArthur a karkashin jagorancin James Gustave Speth. Shugabannin da suka biyo baya sun hada da Jonathan Lash (1993-2011), Andrew D. Steer (2012-2021) da kuma shugaban yanzu Ani Dasgupta (2021-yanzu).
WRI tana nazarin ayyukan da suka dace na kasuwanci, tattalin arziki, kuɗi da shugabanci, da nufin inganta tallafawa al'ummar ɗan adam a fannoni shida: abinci, dazuzzuka, ruwa, makamashi, birane, da yanayi. Jerin rahoton cibiyar mafi girma shine Rahoton Albarkatun Duniya, [2] kowannensu yana magana ne akan wani batu daban. [3] WRI tana ƙarfafa shirye-shirye don sa ido, nazarin bayanai, da kimanta haɗari, gami da ayyukan duniya da na buɗaɗɗen tushe. WRI ta ci gaba da samun ƙimar taurari 4 cikin 4 daga Charity Navigator tun daga ranar 1 ga Oktoba, 2008. [ ana buƙatar ambato ] [4]
== Ƙungiya ==
Manufar Cibiyar Kula da Harkokin Duniya (WRI) ita ce "ta da al'umma don samar da bukatun da burin tsararraki na yanzu da na gaba". Yana neman inganta al'ummar ɗan adam mai ɗorewa tare da tushen lafiyar ɗan adam da jin daɗi, dorewar muhalli, da damar tattalin arziki. <ref name="UNCCD">{{Cite web |title=World Resources Institute |url=https://www.unccd.int/cbm/world-resources-institute |access-date=5 June 2023 |website=UNCCD |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> WRI tana da haɗin gwiwa tare da gwamnatocin gida da na ƙasa, kamfanoni masu zaman kansu, kamfanonin da aka gudanar da jama'a, da sauran masu zaman kansu. Yana ba da sabis ciki har da batutuwan canjin yanayi na duniya, kasuwanni masu ɗorewa, kariya ga yanayin halittu, da kuma ayyukan kula da muhalli.<ref name="auto">{{Cite web |last=Bloomberg |date=2017 |title=World Resources Institute |url=https://www.bloomberg.com/profiles/companies/0321382Z:US-world-resources-institute |access-date=11 October 2017 |website=bloomberg.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
Cibiyar Kula da Harkokin Duniya tana kula da ofisoshin kasa da kasa a Brazil, China, Colombia, Habasha, Indiya, Indonesia, Kenya, Mexico, Netherlands, Turkiyya, Ingila da Amurka kuma tana aiki a cikin kasashe sama da 50.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> Wani rahoto daga Cibiyar Harkokin Kasashen Waje ta Kasashen Waƙoƙi ta Bayyanawa ta Bayyana Bayani na manyan tankuna 50 a Jami'ar Pennsylvania ta Global Go-To Think Tanks rating index ya gano cewa a lokacin 2014-2018 Cibiyar Harkar Duniya ta sami ƙarin kuɗi daga waje da Amurka fiye da kowane tanki mai tunani, tare da jimlar fiye da dala miliyan 63, kodayake an bayyana wannan a matsayin "marar mamaki" saboda kasancewar cibiyar a kasashe da yawa. A cikin 2014, Stephen M. Ross, mai haɓaka ƙasa na Amurka, ya ba kungiyar dala miliyan 30 don kafa Cibiyar WRI Ross don Cibiyoyin Ci gaba. Ɗaya daga cikin manyan masu ba da gudummawa ga WRI's Land and Carbon Lab shine Bezos Earth Fund, wanda ya ba da kuɗin dakin gwaje-gwaje tare da sama da dala miliyan 100 a cikin 2021.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> A cikin 2025, Michael da Tanya Polsky ta hanyar Gidauniyar Polsky sun ba WRI da Jami'ar Chicago gudummawar dala miliyan 100, wanda aka tsara dala miliyan 75 don kafa Cibiyar WRI Polsky don Canjin Makamashi ta Duniya.<ref>{{Cite journal |date=2025-02-12 |title=RELEASE: WRI and University of Chicago Announce $100 Million Gift from Michael and Tanya Polsky to Accelerate the Global Energy Transition |url=https://www.wri.org/news/release-wri-and-university-chicago-announce-100-million-gift-michael-and-tanya-polsky |language=en}}</ref> Kudin shiga na WRI ya kai dala miliyan 272 a shekarar 2024. <ref>{{Cite web |title=Transformation and Impact {{!}} World Resources Institute |url=https://www.wri.org/annual-report/2024 |access-date=2025-06-20 |website=www.wri.org |language=en}}</ref>
== Shirye-shiryen ==
Ayyukan WRI sun mayar da hankali kan fannoni kamar ruwa (gami da tekuna), dazuzzuka, yanayi, makamashi, abinci da birane. WRI tana aiki a cikin shirye-shiryen sa ido, nazarin bayanai, da kimanta haɗari. WRI ta jaddada girman yadda tsarin ke da alaƙa, da kuma buƙatar haɗa batutuwa kamar magance rashin tsaron abinci da dabarun magance sauyin yanayi, kare yanayin halittu, da kuma samar da tsaron tattalin arziki.
'''Abinci, Ƙasa da Ruwa'''
A cikin 1997 da 2000, WRI ta buga binciken farko na lissafin kayan aiki (MFA), ta amfani da bayanan jerin lokaci don tantance duk abubuwan da aka shigar da kayan aiki (ba tare da ruwa ba) da tattalin arzikin masana'antu ke amfani da su.<ref name="Krausmann">{{Cite journal |last=Krausmann |first=Fridolin |last2=Schandl |first2=Heinz |last3=Eisenmenger |first3=Nina |last4=Giljum |first4=Stefan |last5=Jackson |first5=Tim |date=17 October 2017 |title=Material Flow Accounting: Measuring Global Material Use for Sustainable Development |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=42 |issue=1 |pages=647–675 |doi=10.1146/annurev-environ-102016-060726 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref>
Da farko a shekara ta 2002, Cibiyar Kula da Harkokin Kasuwanci ta Duniya ta yi aiki tare da Kamaru Forest Initiative, don haɗa tushen bayanai daban-daban game da amfani da ƙasa don samar da taswirar dijital da takarda don bin diddigin canje-canje ga gandun daji na Kamaru da inganta gudanarwar su. Sun haɗa hotunan tauraron dan adam tare da bayani game da filin noma, iyakoki, ƙasa mai kariya, gandun daji na al'umma, da kuma amfani da ƙasa ta hanyar ayyukan katako na kasuwanci da kuma haƙar ma'adinai.
A cikin 2014, WRI ta gina kan aikin Matthew C. Hansen a Jami'ar Maryland akan nazarin canjin gandun daji. WRI ta yi haɗin gwiwa tare da Google Earth Engine don haɓaka Global Forest Watch (GFW), aikace-aikacen yanar gizo mai buɗewa wanda ke amfani da hotunan tauraron dan adam na Landsat don tsara canje-canjen gandun daji.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> Gargadi na GLAD na mako-mako da gargadi na yau da kullun na wuta na iya zama takamaiman ga yanki na mita 30 (320 sq . Kungiyoyin da ba na gwamnati ba (NGOs), masu bincike na ilimi, ma'aikatan gwamnati, da masu zaman kansu suna amfani da Global Forest Watch akai-akai. Har ila yau, 'yan jarida da kungiyoyin' yan asalin suna amfani da shi, da yawa daga cikin ƙasashensu suna barazana. <ref name="LandMark">{{Cite web |title=LandMark Map |url=https://www.landmarkmap.org/ |access-date=6 June 2023 |website=LandMark}}</ref> Aikace-aikacen Global Forest Watch sun haɗa da ganowa da sauri da amsawa ga gobara, gano katako ba bisa ka'ida ba, tabbatar da nuna gaskiya ga jerin kayayyaki, da kuma tantance wuraren da ke cikin haɗari. <ref name="Shea" /><ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
Ya zuwa watan Janairun 2021, WRI ta yi amfani da Global Forest Watch don samar da taswirar carbon na gandun daji wanda ya haɗu da bayanai game da hayaki da cire iskar gas mai alaƙa da gandun daji. Yin amfani da sabuwar hanyar don haɗa ƙasa, iska, da bayanan tauraron dan adam don auna canjin carbon a cikin gandun daji, sun sami damar tsara gandun daji a duk duniya a ƙudurin mita 30 (98 a kowace shekara daga 2001-2019. Sun sami damar gano gudummawar nau'ikan gandun daji daban-daban, suna tabbatar da cewa gandun daji na wurare masu zafi suna shan karin carbon fiye da sauran nau'ikan dazuzzuka, kuma suna saki mafi yawa sakamakon lalacewar gandun daji da lalacewa. Ta hanyar haɗa hayaki da cirewa, taswirar tana ƙara gaskiya da daidaito na ƙididdigar carbon na duniya kuma tana iya tallafawa yanke shawara na kula da gandun daji.<ref name="Harris">{{Cite journal |last=Harris |first=Nancy L. |last2=Gibbs |first2=David A. |last3=Baccini |first3=Alessandro |last4=Birdsey |first4=Richard A. |last5=de Bruin |first5=Sytze |last6=Farina |first6=Mary |last7=Fatoyinbo |first7=Lola |last8=Hansen |first8=Matthew C. |last9=Herold |first9=Martin |last10=Houghton |first10=Richard A. |last11=Potapov |first11=Peter V. |last12=Suarez |first12=Daniela Requena |last13=Roman-Cuesta |first13=Rosa M. |last14=Saatchi |first14=Sassan S. |last15=Slay |first15=Christy M. |date=March 2021 |title=Global maps of twenty-first century forest carbon fluxes |url=https://www.nature.com/articles/s41558-020-00976-6 |journal=Nature Climate Change |language=en |volume=11 |issue=3 |pages=234–240 |bibcode=2021NatCC..11..234H |doi=10.1038/s41558-020-00976-6 |issn=1758-6798 |url-access=subscription}}</ref>
Baya ga taswirar hayakin carbon daga asarar gandun daji, WRI tana aiki tare da masana kimiyya a Jami'ar Purdue, Kimiyya-i, da kuma [[Global Forest Biodiversity Initiative|Shirin Biodiversity na Duniya]] don haɓaka hanyoyin don kimanta yawan tarin carbon a cikin yanayin halittu na gandun daji. Irin waɗannan ƙididdigar suna shafar abubuwa uku na ci gaban gandun daji, waɗanda suke da wuyar auna su: ƙaruwa, haɓaka da mutuwa. Kasancewa da iya tantance wannan daidai zai rage rashin tabbas wajen kimanta tasirin gandun daji na duniya a matsayin sink carbon.
WRI ta yi haɗin gwiwa tare da Google Earth Engine don haɓaka Dynamic World, aikace-aikacen kusa da ainihin lokacin (NRT) wanda ke amfani da hotunan tauraron dan adam masu ƙarfi don yin amfani da ƙasa (LULC). Dynamic World yana gano yankunan ƙasa da ruwa kamar su wuraren da ke da ruwa, gandun daji, bishiyoyi, amfanin gona da birane. An sake shi a watan Yunin 2022, amfani da shi ya haɗa da saka idanu kan sabunta yanayin halittu, kimanta wuraren da aka kare, da kuma gano canje-canjen ƙasa saboda sare daji da gobara.<ref name="Brown">{{Cite journal |last=Brown |first=Christopher F. |last2=Brumby |first2=Steven P. |last3=Guzder-Williams |first3=Brookie |last4=Birch |first4=Tanya |last5=Hyde |first5=Samantha Brooks |last6=Mazzariello |first6=Joseph |last7=Czerwinski |first7=Wanda |last8=Pasquarella |first8=Valerie J. |last9=Haertel |first9=Robert |last10=Ilyushchenko |first10=Simon |last11=Schwehr |first11=Kurt |last12=Weisse |first12=Mikaela |last13=Stolle |first13=Fred |last14=Hanson |first14=Craig |last15=Guinan |first15=Oliver |date=9 June 2022 |title=Dynamic World, Near real-time global 10 m land use land cover mapping |journal=Scientific Data |volume=9 |issue=1 |page=251 |bibcode=2022NatSD...9..251B |doi=10.1038/s41597-022-01307-4 |pmc=9184477}}</ref>
Yin aiki tare da Ci gaba, WRI yana aiki don ganowa da ƙididdige manyan direbobi na [[Gandun daji|asarar gandun daji]]. Misali, sun gano sikelin masana'antu na cinikayya na duniya kamar naman sa, soya, [[Manja|Man dabino]], masara, da auduga a matsayin babban direba na asarar gandun daji a Kudancin Amurka da kudu maso gabashin Asiya.<ref name="Ritchie">{{Cite web |last=Ritchie |first=Hannah |author-link=Hannah Ritchie |last2=Roser |first2=Max |author-link2=Max Roser |last3=Rosado |first3=Pablo |date=11 May 2020 |title=CO₂ and Greenhouse Gas Emissions |url=https://ourworldindata.org/emissions-by-sector |website=Our World in Data}}</ref>
'''Birane'''
A cikin 2014, mai ba da agaji Stephen M. Ross ya kafa Cibiyar WRI Ross don Cibiyoyin Ci gaba ta hanyar babbar kyauta. Cibiyar tana mai da hankali kan ci gaban [[Birni mai dorewa|Birane masu ɗorewa]] da inganta ingancin rayuwa a kasashe masu tasowa a duniya. Rahoton WRI na shekarar 2021 shi ne sauye-sauye bakwai don birane masu adalci da masu dorewa. Ya biyo bayan hanzarta ingancin gini: Ayyuka takwas don Shugabannin Birane (2019).
'''Makamashi'''
The Platform for Accelerating the Circular Economy (PACE) wani dandamali ne na hadin gwiwar jama'a da masu zaman kansu da kuma aikin da ke hanzarta mayar da hankali kan gina tattalin arzikin zagaye. An ƙaddamar da PACE a lokacin taron shekara-shekara na Taron Tattalin Arziki na Duniya na 2018.
The Renewable Energy Buyers Alliance (REBA) wata kungiya ce ta manyan masu sayen makamashi mai tsabta, masu samar da makamashi, da masu ba da sabis waɗanda ke buɗe kasuwa ga duk masu sayen makamashin da ba na zama ba don jagorantar saurin canji zuwa makamashi mafi tsabta, mai wadata, makamashi mara amfani.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> Tana da mambobi sama da 200 ciki har da Google, GM, Facebook, Walmart, Disney da sauran manyan kamfanoni, kuma ta kai karfin 6 GW a shekarar 2018.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
'''Tekuna'''
A cikin shekara ta 2008, Cibiyar Kula da albarkatun duniya ta ba da rahoton ingancin ruwa a duk duniya, ta gano yankuna sama da 400 da suka mutu saboda eutrophication ciki har da yankuna a cikin [[Tekun Baltic]], Chesapeake Bay a Amurka, da Babban Barrier Reef na Australia (33, 34). Eutrophication ya samo asali ne daga fitar da phosphorus mai maida hankali sosai a cikin ruwan sharar gida a cikin tabkuna da koguna, da kuma gurɓataccen abinci mai gina jiki.<ref name="Cordell">{{Cite journal |last=Cordell |first=Dana |last2=White |first2=Stuart |date=17 October 2014 |title=Life's Bottleneck: Sustaining the World's Phosphorus for a Food Secure Future |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=39 |issue=1 |pages=161–188 |doi=10.1146/annurev-environ-010213-113300 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref> WRI tana ba da shawara don amfani da mafita na yanayi na gida (NBS), wanda ke da tasiri sosai, don inganta yanayin halittu, tsayayya da tasirin yanayi na ruwa, da kuma rage tasirin dumama. WRI ta buga Atlas na Hadarin Ruwa na Ruwa, ƙasashe masu matsayi dangane da haɗarin rikice-rikicen ruwa mai tsanani.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
WRI tana aiki sosai wajen nazarin coral reefs na duniya, <ref name="Novi">{{Cite journal |last=Novi |first=Lyuba |last2=Bracco |first2=Annalisa |date=10 December 2022 |title=Machine learning prediction of connectivity, biodiversity and resilience in the Coral Triangle |journal=Communications Biology |language=en |volume=5 |issue=1 |page=1359 |doi=10.1038/s42003-022-04330-8 |issn=2399-3642 |pmc=9741626 |pmid=36496519}}</ref> ta wallafa rahotanni a cikin 1998 da 2011 waɗanda suka bi diddigin lalacewar saboda ci gaban bakin teku, yawan kamun kifi, canjin yanayi da karuwar acidity na teku. Wani rahoto na 2022 ya bincika reefs zuwa ƙuduri na mita 500 (1,600 kuma ya bincika kariya da reefs ke bayarwa ga mutane, ababen more rayuwa da GDP.
'''Yanayi'''
WRI ta yi aiki tare da kamfanoni don haɓaka daidaitattun daidaitattun, [[Lissafin gas mai sanyaya|Yarjejeniyar Gas ta Greenhouse]] don ƙididdigewa da sarrafa hayaki na GHG.<ref name="Michaelowa">{{Cite journal |last=Michaelowa |first=Axel |date=4 November 2015 |title=Opportunities for and Alternatives to Global Climate Regimes Post-Kyoto |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=40 |issue=1 |pages=395–417 |doi=10.1146/annurev-environ-102014-021112 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref><ref name="Roche">{{Cite journal |last=Yetano Roche |first=María |last2=Lechtenböhmer |first2=Stefan |last3=Fischedick |first3=Manfred |last4=Gröne |first4=Marie-Christine |last5=Xia |first5=Chun |last6=Dienst |first6=Carmen |date=17 October 2014 |title=Concepts and Methodologies for Measuring the Sustainability of Cities |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=39 |issue=1 |pages=519–547 |doi=10.1146/annurev-environ-012913-101223 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref> WRI tana bin diddigin kimantawa na konewar man fetur da hayakin gas, wanda aka buga a matsayin rahotanni na shekaru biyu.<ref name="Siddiqi">{{Cite journal |last=Siddiqi |first=Toufiq A. |date=November 1995 |title=Asia-Wide Emissions of Greenhouse Gases |journal=Annual Review of Energy and the Environment |language=en |volume=20 |issue=1 |pages=213–232 |doi=10.1146/annurev.eg.20.110195.001241 |issn=1056-3466 |doi-access=free}}</ref> An kafa shirin WRI's Science Based Targets (SBTi) a cikin 2015 don taimakawa kamfanoni su saita manufofi na rage fitarwa daidai da kimiyyar yanayi. <ref name="UNGC">{{Cite web |title=Set Science-Based Emission Reduction Targets {{!}} UN Global Compact |url=https://www.unglobalcompact.org/take-action/action/science-based-target |access-date=6 June 2023 |website=United Nations Global Compact}}</ref> WRI tana kula da shafin yanar gizon Climate Watch (wanda aka fi sani da CAIT Climate Data Explorer), wanda ke bawa 'yan jarida da sauransu damar bincika bayanan iskar gas ta ƙasa da fitar da iska ta kowane mutum.
'''Sauran'''
Shirin LandMark na WRI yana ba da taswira da bayanai da ke nuna ƙasashen da 'Yan asalin ƙasar da al'ummomin yankin ke gudanarwa da amfani da su.<ref name="LandMark">{{Cite web |title=LandMark Map |url=https://www.landmarkmap.org/ |access-date=6 June 2023 |website=LandMark}}</ref> Bayanai don yankin Amazon sun nuna cewa gandun daji da ke karkashin kulawar al'ummomin gida da na asali suna adana carbon dioxide, yayin da gandun daji wanda gwamnati da masu zaman kansu ke sarrafawa shine tushen iskar gas.
Sauran shirye-shiryen WRI sun haɗa da The Access Initiative, wanda ke tsara ƙasashe bisa ga Dimokuradiyya ta muhalli, ikon 'yan ƙasa su shiga cikin yanke shawara game da albarkatun ƙasa, kamar yadda aka auna ta hanyar nuna gaskiya, dokokin shiga jama'a, da kuma samun damar adalci.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
WRI's Champions 12.3 coalition yana inganta dabarun "Manufar, Mataki, Dokar" tare da burin rage asarar abinci da sharar gida zuwa shekara ta 2030.
== Rashin amincewa ==
Anil Agarwal, wanda ya kasance a cikin majalisar Cibiyar Kula da Harkokin Duniya daga 1988 zuwa 1990, ya soki binciken da Cibiyar Kulawa ta Duniya ta yi a shekarar 1990. Agarwal, wanda "ya kasance daga cikin na farko da ya yi jayayya cewa ra'ayoyin daidaito na zamantakewa suna buƙatar a haɗa su cikin manufofi na kasa da kasa da nufin rage tasirin tasirin canjin yanayi da mutum ya haifar", <ref name="Dickson">{{Cite journal |last=Dickson |first=David |date=January 2002 |title=Anil Agarwal (1947–2002) |journal=Nature |language=en |volume=415 |issue=6870 |pages=384 |doi=10.1038/415384a |issn=1476-4687 |pmid=11807539 |doi-access=free}}</ref> ya zargi WRI da rarraba alhakin da yawa don dumamar duniya ga ƙasashe masu tasowa, da kuma rashin amincewa da tasirin Amurka akan dumamar duniya. Ya kira binciken WRI misali na [[Kasuwancin mulkin mallaka|mulkin mallaka na muhalli]] kuma ya ba da shawarar cewa bincike mai kyau zai daidaita hanyoyin fitar da hayaki da ruwa na ƙasa ga kowace ƙasa.<ref name="Agarwal">{{Cite journal |last=Agarwal |first=Anil |last2=Narain |first2=Sunita |date=21 November 2019 |title=Global Warming in an Unequal World: A Case of Environmental Colonialism |url=https://academic.oup.com/book/35227/chapter/299750611 |journal=India in a Warming World: Integrating Climate Change and Development |language=en |doi=10.1093/oso/9780199498734.003.0005 |url-access=subscription |doi-access=free}}</ref> Karyatawarsa ta haifar da muhawara mai yawa game da hanyoyin da suka dace don irin wannan bincike, kuma ya haifar da karuwar wayar da kan jama'a game da batutuwan da suka shafi. <ref name="Guha">{{Cite journal |last=Guha |first=Ramachandra |date=2002 |title=Environmentalist of the Poor |url=https://www.jstor.org/stable/4411622 |journal=Economic and Political Weekly |volume=37 |issue=3 |pages=204–207 |issn=0012-9976 |jstor=4411622}}</ref>
== Dubi kuma ==
* Open energy system databases § Power Explorer
* [[Rafe Pomerance]]
* Cibiyar Manufofin Kasa da Kasa
* Gidauniyar MacArthur
== Bayanan da aka ambata ==
{{Reflist}}
== Haɗin waje ==
{{Authority control}}
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
hjhgryj1jhhtklcvf6k0o9wfbem2tlb
825809
825808
2026-04-24T16:26:42Z
Pharouqenr
25549
825809
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox organization|name=World Resources Institute (WRI)|founder=[[James Gustave Speth]]|revenue=US$ 149 million<ref name="auto1">{{Cite web |last=World Resources Institute |title=WRI ANNUAL REPORT {{!}} 2020-2021 |url=https://files.wri.org/s3fs-public/wri-2020-21-annual-report.pdf |access-date=4 April 2024 |website=www.wri.org/ |page=36}}</ref>|headquarters=[[Washington, D.C.]] <br /> [[United States]]}}
Cibiyar Kula da albarkatun duniya (WRI) kungiya ce ta bincike mai zaman kanta da aka kafa a 1982 tare da kudade daga Gidauniyar MacArthur a karkashin jagorancin James Gustave Speth. Shugabannin da suka biyo baya sun hada da Jonathan Lash (1993-2011), Andrew D. Steer (2012-2021) da kuma shugaban yanzu Ani Dasgupta (2021-yanzu).
WRI tana nazarin ayyukan da suka dace na kasuwanci, tattalin arziki, kuɗi da shugabanci, da nufin inganta tallafawa al'ummar ɗan adam a fannoni shida: abinci, dazuzzuka, ruwa, makamashi, birane, da yanayi. Jerin rahoton cibiyar mafi girma shine Rahoton Albarkatun Duniya, kowannensu yana magana ne akan wani batu daban. [3] WRI tana ƙarfafa shirye-shirye don sa ido, nazarin bayanai, da kimanta haɗari, gami da ayyukan duniya da na buɗaɗɗen tushe. WRI ta ci gaba da samun ƙimar taurari 4 cikin 4 daga Charity Navigator tun daga ranar 1 ga Oktoba, 2008. [ ana buƙatar ambato ] [4]
== Ƙungiya ==
Manufar Cibiyar Kula da Harkokin Duniya (WRI) ita ce "ta da al'umma don samar da bukatun da burin tsararraki na yanzu da na gaba". Yana neman inganta al'ummar ɗan adam mai ɗorewa tare da tushen lafiyar ɗan adam da jin daɗi, dorewar muhalli, da damar tattalin arziki. <ref name="UNCCD">{{Cite web |title=World Resources Institute |url=https://www.unccd.int/cbm/world-resources-institute |access-date=5 June 2023 |website=UNCCD |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> WRI tana da haɗin gwiwa tare da gwamnatocin gida da na ƙasa, kamfanoni masu zaman kansu, kamfanonin da aka gudanar da jama'a, da sauran masu zaman kansu. Yana ba da sabis ciki har da batutuwan canjin yanayi na duniya, kasuwanni masu ɗorewa, kariya ga yanayin halittu, da kuma ayyukan kula da muhalli.<ref name="auto">{{Cite web |last=Bloomberg |date=2017 |title=World Resources Institute |url=https://www.bloomberg.com/profiles/companies/0321382Z:US-world-resources-institute |access-date=11 October 2017 |website=bloomberg.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
Cibiyar Kula da Harkokin Duniya tana kula da ofisoshin kasa da kasa a Brazil, China, Colombia, Habasha, Indiya, Indonesia, Kenya, Mexico, Netherlands, Turkiyya, Ingila da Amurka kuma tana aiki a cikin kasashe sama da 50.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> Wani rahoto daga Cibiyar Harkokin Kasashen Waje ta Kasashen Waƙoƙi ta Bayyanawa ta Bayyana Bayani na manyan tankuna 50 a Jami'ar Pennsylvania ta Global Go-To Think Tanks rating index ya gano cewa a lokacin 2014-2018 Cibiyar Harkar Duniya ta sami ƙarin kuɗi daga waje da Amurka fiye da kowane tanki mai tunani, tare da jimlar fiye da dala miliyan 63, kodayake an bayyana wannan a matsayin "marar mamaki" saboda kasancewar cibiyar a kasashe da yawa. A cikin 2014, Stephen M. Ross, mai haɓaka ƙasa na Amurka, ya ba kungiyar dala miliyan 30 don kafa Cibiyar WRI Ross don Cibiyoyin Ci gaba. Ɗaya daga cikin manyan masu ba da gudummawa ga WRI's Land and Carbon Lab shine Bezos Earth Fund, wanda ya ba da kuɗin dakin gwaje-gwaje tare da sama da dala miliyan 100 a cikin 2021.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> A cikin 2025, Michael da Tanya Polsky ta hanyar Gidauniyar Polsky sun ba WRI da Jami'ar Chicago gudummawar dala miliyan 100, wanda aka tsara dala miliyan 75 don kafa Cibiyar WRI Polsky don Canjin Makamashi ta Duniya.<ref>{{Cite journal |date=2025-02-12 |title=RELEASE: WRI and University of Chicago Announce $100 Million Gift from Michael and Tanya Polsky to Accelerate the Global Energy Transition |url=https://www.wri.org/news/release-wri-and-university-chicago-announce-100-million-gift-michael-and-tanya-polsky |language=en}}</ref> Kudin shiga na WRI ya kai dala miliyan 272 a shekarar 2024. <ref>{{Cite web |title=Transformation and Impact {{!}} World Resources Institute |url=https://www.wri.org/annual-report/2024 |access-date=2025-06-20 |website=www.wri.org |language=en}}</ref>
== Shirye-shiryen ==
Ayyukan WRI sun mayar da hankali kan fannoni kamar ruwa (gami da tekuna), dazuzzuka, yanayi, makamashi, abinci da birane. WRI tana aiki a cikin shirye-shiryen sa ido, nazarin bayanai, da kimanta haɗari. WRI ta jaddada girman yadda tsarin ke da alaƙa, da kuma buƙatar haɗa batutuwa kamar magance rashin tsaron abinci da dabarun magance sauyin yanayi, kare yanayin halittu, da kuma samar da tsaron tattalin arziki.
'''Abinci, Ƙasa da Ruwa'''
A cikin 1997 da 2000, WRI ta buga binciken farko na lissafin kayan aiki (MFA), ta amfani da bayanan jerin lokaci don tantance duk abubuwan da aka shigar da kayan aiki (ba tare da ruwa ba) da tattalin arzikin masana'antu ke amfani da su.<ref name="Krausmann">{{Cite journal |last=Krausmann |first=Fridolin |last2=Schandl |first2=Heinz |last3=Eisenmenger |first3=Nina |last4=Giljum |first4=Stefan |last5=Jackson |first5=Tim |date=17 October 2017 |title=Material Flow Accounting: Measuring Global Material Use for Sustainable Development |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=42 |issue=1 |pages=647–675 |doi=10.1146/annurev-environ-102016-060726 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref>
Da farko a shekara ta 2002, Cibiyar Kula da Harkokin Kasuwanci ta Duniya ta yi aiki tare da Kamaru Forest Initiative, don haɗa tushen bayanai daban-daban game da amfani da ƙasa don samar da taswirar dijital da takarda don bin diddigin canje-canje ga gandun daji na Kamaru da inganta gudanarwar su. Sun haɗa hotunan tauraron dan adam tare da bayani game da filin noma, iyakoki, ƙasa mai kariya, gandun daji na al'umma, da kuma amfani da ƙasa ta hanyar ayyukan katako na kasuwanci da kuma haƙar ma'adinai.
A cikin 2014, WRI ta gina kan aikin Matthew C. Hansen a Jami'ar Maryland akan nazarin canjin gandun daji. WRI ta yi haɗin gwiwa tare da Google Earth Engine don haɓaka Global Forest Watch (GFW), aikace-aikacen yanar gizo mai buɗewa wanda ke amfani da hotunan tauraron dan adam na Landsat don tsara canje-canjen gandun daji.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> Gargadi na GLAD na mako-mako da gargadi na yau da kullun na wuta na iya zama takamaiman ga yanki na mita 30 (320 sq . Kungiyoyin da ba na gwamnati ba (NGOs), masu bincike na ilimi, ma'aikatan gwamnati, da masu zaman kansu suna amfani da Global Forest Watch akai-akai. Har ila yau, 'yan jarida da kungiyoyin' yan asalin suna amfani da shi, da yawa daga cikin ƙasashensu suna barazana. <ref name="LandMark">{{Cite web |title=LandMark Map |url=https://www.landmarkmap.org/ |access-date=6 June 2023 |website=LandMark}}</ref> Aikace-aikacen Global Forest Watch sun haɗa da ganowa da sauri da amsawa ga gobara, gano katako ba bisa ka'ida ba, tabbatar da nuna gaskiya ga jerin kayayyaki, da kuma tantance wuraren da ke cikin haɗari. <ref name="Shea" /><ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
Ya zuwa watan Janairun 2021, WRI ta yi amfani da Global Forest Watch don samar da taswirar carbon na gandun daji wanda ya haɗu da bayanai game da hayaki da cire iskar gas mai alaƙa da gandun daji. Yin amfani da sabuwar hanyar don haɗa ƙasa, iska, da bayanan tauraron dan adam don auna canjin carbon a cikin gandun daji, sun sami damar tsara gandun daji a duk duniya a ƙudurin mita 30 (98 a kowace shekara daga 2001-2019. Sun sami damar gano gudummawar nau'ikan gandun daji daban-daban, suna tabbatar da cewa gandun daji na wurare masu zafi suna shan karin carbon fiye da sauran nau'ikan dazuzzuka, kuma suna saki mafi yawa sakamakon lalacewar gandun daji da lalacewa. Ta hanyar haɗa hayaki da cirewa, taswirar tana ƙara gaskiya da daidaito na ƙididdigar carbon na duniya kuma tana iya tallafawa yanke shawara na kula da gandun daji.<ref name="Harris">{{Cite journal |last=Harris |first=Nancy L. |last2=Gibbs |first2=David A. |last3=Baccini |first3=Alessandro |last4=Birdsey |first4=Richard A. |last5=de Bruin |first5=Sytze |last6=Farina |first6=Mary |last7=Fatoyinbo |first7=Lola |last8=Hansen |first8=Matthew C. |last9=Herold |first9=Martin |last10=Houghton |first10=Richard A. |last11=Potapov |first11=Peter V. |last12=Suarez |first12=Daniela Requena |last13=Roman-Cuesta |first13=Rosa M. |last14=Saatchi |first14=Sassan S. |last15=Slay |first15=Christy M. |date=March 2021 |title=Global maps of twenty-first century forest carbon fluxes |url=https://www.nature.com/articles/s41558-020-00976-6 |journal=Nature Climate Change |language=en |volume=11 |issue=3 |pages=234–240 |bibcode=2021NatCC..11..234H |doi=10.1038/s41558-020-00976-6 |issn=1758-6798 |url-access=subscription}}</ref>
Baya ga taswirar hayakin carbon daga asarar gandun daji, WRI tana aiki tare da masana kimiyya a Jami'ar Purdue, Kimiyya-i, da kuma [[Global Forest Biodiversity Initiative|Shirin Biodiversity na Duniya]] don haɓaka hanyoyin don kimanta yawan tarin carbon a cikin yanayin halittu na gandun daji. Irin waɗannan ƙididdigar suna shafar abubuwa uku na ci gaban gandun daji, waɗanda suke da wuyar auna su: ƙaruwa, haɓaka da mutuwa. Kasancewa da iya tantance wannan daidai zai rage rashin tabbas wajen kimanta tasirin gandun daji na duniya a matsayin sink carbon.
WRI ta yi haɗin gwiwa tare da Google Earth Engine don haɓaka Dynamic World, aikace-aikacen kusa da ainihin lokacin (NRT) wanda ke amfani da hotunan tauraron dan adam masu ƙarfi don yin amfani da ƙasa (LULC). Dynamic World yana gano yankunan ƙasa da ruwa kamar su wuraren da ke da ruwa, gandun daji, bishiyoyi, amfanin gona da birane. An sake shi a watan Yunin 2022, amfani da shi ya haɗa da saka idanu kan sabunta yanayin halittu, kimanta wuraren da aka kare, da kuma gano canje-canjen ƙasa saboda sare daji da gobara.<ref name="Brown">{{Cite journal |last=Brown |first=Christopher F. |last2=Brumby |first2=Steven P. |last3=Guzder-Williams |first3=Brookie |last4=Birch |first4=Tanya |last5=Hyde |first5=Samantha Brooks |last6=Mazzariello |first6=Joseph |last7=Czerwinski |first7=Wanda |last8=Pasquarella |first8=Valerie J. |last9=Haertel |first9=Robert |last10=Ilyushchenko |first10=Simon |last11=Schwehr |first11=Kurt |last12=Weisse |first12=Mikaela |last13=Stolle |first13=Fred |last14=Hanson |first14=Craig |last15=Guinan |first15=Oliver |date=9 June 2022 |title=Dynamic World, Near real-time global 10 m land use land cover mapping |journal=Scientific Data |volume=9 |issue=1 |page=251 |bibcode=2022NatSD...9..251B |doi=10.1038/s41597-022-01307-4 |pmc=9184477}}</ref>
Yin aiki tare da Ci gaba, WRI yana aiki don ganowa da ƙididdige manyan direbobi na [[Gandun daji|asarar gandun daji]]. Misali, sun gano sikelin masana'antu na cinikayya na duniya kamar naman sa, soya, [[Manja|Man dabino]], masara, da auduga a matsayin babban direba na asarar gandun daji a Kudancin Amurka da kudu maso gabashin Asiya.<ref name="Ritchie">{{Cite web |last=Ritchie |first=Hannah |author-link=Hannah Ritchie |last2=Roser |first2=Max |author-link2=Max Roser |last3=Rosado |first3=Pablo |date=11 May 2020 |title=CO₂ and Greenhouse Gas Emissions |url=https://ourworldindata.org/emissions-by-sector |website=Our World in Data}}</ref>
'''Birane'''
A cikin 2014, mai ba da agaji Stephen M. Ross ya kafa Cibiyar WRI Ross don Cibiyoyin Ci gaba ta hanyar babbar kyauta. Cibiyar tana mai da hankali kan ci gaban [[Birni mai dorewa|Birane masu ɗorewa]] da inganta ingancin rayuwa a kasashe masu tasowa a duniya. Rahoton WRI na shekarar 2021 shi ne sauye-sauye bakwai don birane masu adalci da masu dorewa. Ya biyo bayan hanzarta ingancin gini: Ayyuka takwas don Shugabannin Birane (2019).
'''Makamashi'''
The Platform for Accelerating the Circular Economy (PACE) wani dandamali ne na hadin gwiwar jama'a da masu zaman kansu da kuma aikin da ke hanzarta mayar da hankali kan gina tattalin arzikin zagaye. An ƙaddamar da PACE a lokacin taron shekara-shekara na Taron Tattalin Arziki na Duniya na 2018.
The Renewable Energy Buyers Alliance (REBA) wata kungiya ce ta manyan masu sayen makamashi mai tsabta, masu samar da makamashi, da masu ba da sabis waɗanda ke buɗe kasuwa ga duk masu sayen makamashin da ba na zama ba don jagorantar saurin canji zuwa makamashi mafi tsabta, mai wadata, makamashi mara amfani.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> Tana da mambobi sama da 200 ciki har da Google, GM, Facebook, Walmart, Disney da sauran manyan kamfanoni, kuma ta kai karfin 6 GW a shekarar 2018.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
'''Tekuna'''
A cikin shekara ta 2008, Cibiyar Kula da albarkatun duniya ta ba da rahoton ingancin ruwa a duk duniya, ta gano yankuna sama da 400 da suka mutu saboda eutrophication ciki har da yankuna a cikin [[Tekun Baltic]], Chesapeake Bay a Amurka, da Babban Barrier Reef na Australia (33, 34). Eutrophication ya samo asali ne daga fitar da phosphorus mai maida hankali sosai a cikin ruwan sharar gida a cikin tabkuna da koguna, da kuma gurɓataccen abinci mai gina jiki.<ref name="Cordell">{{Cite journal |last=Cordell |first=Dana |last2=White |first2=Stuart |date=17 October 2014 |title=Life's Bottleneck: Sustaining the World's Phosphorus for a Food Secure Future |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=39 |issue=1 |pages=161–188 |doi=10.1146/annurev-environ-010213-113300 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref> WRI tana ba da shawara don amfani da mafita na yanayi na gida (NBS), wanda ke da tasiri sosai, don inganta yanayin halittu, tsayayya da tasirin yanayi na ruwa, da kuma rage tasirin dumama. WRI ta buga Atlas na Hadarin Ruwa na Ruwa, ƙasashe masu matsayi dangane da haɗarin rikice-rikicen ruwa mai tsanani.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
WRI tana aiki sosai wajen nazarin coral reefs na duniya, <ref name="Novi">{{Cite journal |last=Novi |first=Lyuba |last2=Bracco |first2=Annalisa |date=10 December 2022 |title=Machine learning prediction of connectivity, biodiversity and resilience in the Coral Triangle |journal=Communications Biology |language=en |volume=5 |issue=1 |page=1359 |doi=10.1038/s42003-022-04330-8 |issn=2399-3642 |pmc=9741626 |pmid=36496519}}</ref> ta wallafa rahotanni a cikin 1998 da 2011 waɗanda suka bi diddigin lalacewar saboda ci gaban bakin teku, yawan kamun kifi, canjin yanayi da karuwar acidity na teku. Wani rahoto na 2022 ya bincika reefs zuwa ƙuduri na mita 500 (1,600 kuma ya bincika kariya da reefs ke bayarwa ga mutane, ababen more rayuwa da GDP.
'''Yanayi'''
WRI ta yi aiki tare da kamfanoni don haɓaka daidaitattun daidaitattun, [[Lissafin gas mai sanyaya|Yarjejeniyar Gas ta Greenhouse]] don ƙididdigewa da sarrafa hayaki na GHG.<ref name="Michaelowa">{{Cite journal |last=Michaelowa |first=Axel |date=4 November 2015 |title=Opportunities for and Alternatives to Global Climate Regimes Post-Kyoto |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=40 |issue=1 |pages=395–417 |doi=10.1146/annurev-environ-102014-021112 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref><ref name="Roche">{{Cite journal |last=Yetano Roche |first=María |last2=Lechtenböhmer |first2=Stefan |last3=Fischedick |first3=Manfred |last4=Gröne |first4=Marie-Christine |last5=Xia |first5=Chun |last6=Dienst |first6=Carmen |date=17 October 2014 |title=Concepts and Methodologies for Measuring the Sustainability of Cities |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=39 |issue=1 |pages=519–547 |doi=10.1146/annurev-environ-012913-101223 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref> WRI tana bin diddigin kimantawa na konewar man fetur da hayakin gas, wanda aka buga a matsayin rahotanni na shekaru biyu.<ref name="Siddiqi">{{Cite journal |last=Siddiqi |first=Toufiq A. |date=November 1995 |title=Asia-Wide Emissions of Greenhouse Gases |journal=Annual Review of Energy and the Environment |language=en |volume=20 |issue=1 |pages=213–232 |doi=10.1146/annurev.eg.20.110195.001241 |issn=1056-3466 |doi-access=free}}</ref> An kafa shirin WRI's Science Based Targets (SBTi) a cikin 2015 don taimakawa kamfanoni su saita manufofi na rage fitarwa daidai da kimiyyar yanayi. <ref name="UNGC">{{Cite web |title=Set Science-Based Emission Reduction Targets {{!}} UN Global Compact |url=https://www.unglobalcompact.org/take-action/action/science-based-target |access-date=6 June 2023 |website=United Nations Global Compact}}</ref> WRI tana kula da shafin yanar gizon Climate Watch (wanda aka fi sani da CAIT Climate Data Explorer), wanda ke bawa 'yan jarida da sauransu damar bincika bayanan iskar gas ta ƙasa da fitar da iska ta kowane mutum.
'''Sauran'''
Shirin LandMark na WRI yana ba da taswira da bayanai da ke nuna ƙasashen da 'Yan asalin ƙasar da al'ummomin yankin ke gudanarwa da amfani da su.<ref name="LandMark">{{Cite web |title=LandMark Map |url=https://www.landmarkmap.org/ |access-date=6 June 2023 |website=LandMark}}</ref> Bayanai don yankin Amazon sun nuna cewa gandun daji da ke karkashin kulawar al'ummomin gida da na asali suna adana carbon dioxide, yayin da gandun daji wanda gwamnati da masu zaman kansu ke sarrafawa shine tushen iskar gas.
Sauran shirye-shiryen WRI sun haɗa da The Access Initiative, wanda ke tsara ƙasashe bisa ga Dimokuradiyya ta muhalli, ikon 'yan ƙasa su shiga cikin yanke shawara game da albarkatun ƙasa, kamar yadda aka auna ta hanyar nuna gaskiya, dokokin shiga jama'a, da kuma samun damar adalci.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
WRI's Champions 12.3 coalition yana inganta dabarun "Manufar, Mataki, Dokar" tare da burin rage asarar abinci da sharar gida zuwa shekara ta 2030.
== Rashin amincewa ==
Anil Agarwal, wanda ya kasance a cikin majalisar Cibiyar Kula da Harkokin Duniya daga 1988 zuwa 1990, ya soki binciken da Cibiyar Kulawa ta Duniya ta yi a shekarar 1990. Agarwal, wanda "ya kasance daga cikin na farko da ya yi jayayya cewa ra'ayoyin daidaito na zamantakewa suna buƙatar a haɗa su cikin manufofi na kasa da kasa da nufin rage tasirin tasirin canjin yanayi da mutum ya haifar", <ref name="Dickson">{{Cite journal |last=Dickson |first=David |date=January 2002 |title=Anil Agarwal (1947–2002) |journal=Nature |language=en |volume=415 |issue=6870 |pages=384 |doi=10.1038/415384a |issn=1476-4687 |pmid=11807539 |doi-access=free}}</ref> ya zargi WRI da rarraba alhakin da yawa don dumamar duniya ga ƙasashe masu tasowa, da kuma rashin amincewa da tasirin Amurka akan dumamar duniya. Ya kira binciken WRI misali na [[Kasuwancin mulkin mallaka|mulkin mallaka na muhalli]] kuma ya ba da shawarar cewa bincike mai kyau zai daidaita hanyoyin fitar da hayaki da ruwa na ƙasa ga kowace ƙasa.<ref name="Agarwal">{{Cite journal |last=Agarwal |first=Anil |last2=Narain |first2=Sunita |date=21 November 2019 |title=Global Warming in an Unequal World: A Case of Environmental Colonialism |url=https://academic.oup.com/book/35227/chapter/299750611 |journal=India in a Warming World: Integrating Climate Change and Development |language=en |doi=10.1093/oso/9780199498734.003.0005 |url-access=subscription |doi-access=free}}</ref> Karyatawarsa ta haifar da muhawara mai yawa game da hanyoyin da suka dace don irin wannan bincike, kuma ya haifar da karuwar wayar da kan jama'a game da batutuwan da suka shafi. <ref name="Guha">{{Cite journal |last=Guha |first=Ramachandra |date=2002 |title=Environmentalist of the Poor |url=https://www.jstor.org/stable/4411622 |journal=Economic and Political Weekly |volume=37 |issue=3 |pages=204–207 |issn=0012-9976 |jstor=4411622}}</ref>
== Dubi kuma ==
* Open energy system databases § Power Explorer
* [[Rafe Pomerance]]
* Cibiyar Manufofin Kasa da Kasa
* Gidauniyar MacArthur
== Bayanan da aka ambata ==
{{Reflist}}
== Haɗin waje ==
{{Authority control}}
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
gbgonp1anzlk1a5qs2nld9cv4z9zag2
825810
825809
2026-04-24T16:26:56Z
Pharouqenr
25549
825810
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox organization|name=World Resources Institute (WRI)|founder=[[James Gustave Speth]]|revenue=US$ 149 million<ref name="auto1">{{Cite web |last=World Resources Institute |title=WRI ANNUAL REPORT {{!}} 2020-2021 |url=https://files.wri.org/s3fs-public/wri-2020-21-annual-report.pdf |access-date=4 April 2024 |website=www.wri.org/ |page=36}}</ref>|headquarters=[[Washington, D.C.]] <br /> [[United States]]}}
Cibiyar Kula da albarkatun duniya (WRI) kungiya ce ta bincike mai zaman kanta da aka kafa a 1982 tare da kudade daga Gidauniyar MacArthur a karkashin jagorancin James Gustave Speth. Shugabannin da suka biyo baya sun hada da Jonathan Lash (1993-2011), Andrew D. Steer (2012-2021) da kuma shugaban yanzu Ani Dasgupta (2021-yanzu).
WRI tana nazarin ayyukan da suka dace na kasuwanci, tattalin arziki, kuɗi da shugabanci, da nufin inganta tallafawa al'ummar ɗan adam a fannoni shida: abinci, dazuzzuka, ruwa, makamashi, birane, da yanayi. Jerin rahoton cibiyar mafi girma shine Rahoton Albarkatun Duniya, kowannensu yana magana ne akan wani batu daban. WRI tana ƙarfafa shirye-shirye don sa ido, nazarin bayanai, da kimanta haɗari, gami da ayyukan duniya da na buɗaɗɗen tushe. WRI ta ci gaba da samun ƙimar taurari 4 cikin 4 daga Charity Navigator tun daga ranar 1 ga Oktoba, 2008. [ ana buƙatar ambato ] [4]
== Ƙungiya ==
Manufar Cibiyar Kula da Harkokin Duniya (WRI) ita ce "ta da al'umma don samar da bukatun da burin tsararraki na yanzu da na gaba". Yana neman inganta al'ummar ɗan adam mai ɗorewa tare da tushen lafiyar ɗan adam da jin daɗi, dorewar muhalli, da damar tattalin arziki. <ref name="UNCCD">{{Cite web |title=World Resources Institute |url=https://www.unccd.int/cbm/world-resources-institute |access-date=5 June 2023 |website=UNCCD |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> WRI tana da haɗin gwiwa tare da gwamnatocin gida da na ƙasa, kamfanoni masu zaman kansu, kamfanonin da aka gudanar da jama'a, da sauran masu zaman kansu. Yana ba da sabis ciki har da batutuwan canjin yanayi na duniya, kasuwanni masu ɗorewa, kariya ga yanayin halittu, da kuma ayyukan kula da muhalli.<ref name="auto">{{Cite web |last=Bloomberg |date=2017 |title=World Resources Institute |url=https://www.bloomberg.com/profiles/companies/0321382Z:US-world-resources-institute |access-date=11 October 2017 |website=bloomberg.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
Cibiyar Kula da Harkokin Duniya tana kula da ofisoshin kasa da kasa a Brazil, China, Colombia, Habasha, Indiya, Indonesia, Kenya, Mexico, Netherlands, Turkiyya, Ingila da Amurka kuma tana aiki a cikin kasashe sama da 50.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> Wani rahoto daga Cibiyar Harkokin Kasashen Waje ta Kasashen Waƙoƙi ta Bayyanawa ta Bayyana Bayani na manyan tankuna 50 a Jami'ar Pennsylvania ta Global Go-To Think Tanks rating index ya gano cewa a lokacin 2014-2018 Cibiyar Harkar Duniya ta sami ƙarin kuɗi daga waje da Amurka fiye da kowane tanki mai tunani, tare da jimlar fiye da dala miliyan 63, kodayake an bayyana wannan a matsayin "marar mamaki" saboda kasancewar cibiyar a kasashe da yawa. A cikin 2014, Stephen M. Ross, mai haɓaka ƙasa na Amurka, ya ba kungiyar dala miliyan 30 don kafa Cibiyar WRI Ross don Cibiyoyin Ci gaba. Ɗaya daga cikin manyan masu ba da gudummawa ga WRI's Land and Carbon Lab shine Bezos Earth Fund, wanda ya ba da kuɗin dakin gwaje-gwaje tare da sama da dala miliyan 100 a cikin 2021.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> A cikin 2025, Michael da Tanya Polsky ta hanyar Gidauniyar Polsky sun ba WRI da Jami'ar Chicago gudummawar dala miliyan 100, wanda aka tsara dala miliyan 75 don kafa Cibiyar WRI Polsky don Canjin Makamashi ta Duniya.<ref>{{Cite journal |date=2025-02-12 |title=RELEASE: WRI and University of Chicago Announce $100 Million Gift from Michael and Tanya Polsky to Accelerate the Global Energy Transition |url=https://www.wri.org/news/release-wri-and-university-chicago-announce-100-million-gift-michael-and-tanya-polsky |language=en}}</ref> Kudin shiga na WRI ya kai dala miliyan 272 a shekarar 2024. <ref>{{Cite web |title=Transformation and Impact {{!}} World Resources Institute |url=https://www.wri.org/annual-report/2024 |access-date=2025-06-20 |website=www.wri.org |language=en}}</ref>
== Shirye-shiryen ==
Ayyukan WRI sun mayar da hankali kan fannoni kamar ruwa (gami da tekuna), dazuzzuka, yanayi, makamashi, abinci da birane. WRI tana aiki a cikin shirye-shiryen sa ido, nazarin bayanai, da kimanta haɗari. WRI ta jaddada girman yadda tsarin ke da alaƙa, da kuma buƙatar haɗa batutuwa kamar magance rashin tsaron abinci da dabarun magance sauyin yanayi, kare yanayin halittu, da kuma samar da tsaron tattalin arziki.
'''Abinci, Ƙasa da Ruwa'''
A cikin 1997 da 2000, WRI ta buga binciken farko na lissafin kayan aiki (MFA), ta amfani da bayanan jerin lokaci don tantance duk abubuwan da aka shigar da kayan aiki (ba tare da ruwa ba) da tattalin arzikin masana'antu ke amfani da su.<ref name="Krausmann">{{Cite journal |last=Krausmann |first=Fridolin |last2=Schandl |first2=Heinz |last3=Eisenmenger |first3=Nina |last4=Giljum |first4=Stefan |last5=Jackson |first5=Tim |date=17 October 2017 |title=Material Flow Accounting: Measuring Global Material Use for Sustainable Development |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=42 |issue=1 |pages=647–675 |doi=10.1146/annurev-environ-102016-060726 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref>
Da farko a shekara ta 2002, Cibiyar Kula da Harkokin Kasuwanci ta Duniya ta yi aiki tare da Kamaru Forest Initiative, don haɗa tushen bayanai daban-daban game da amfani da ƙasa don samar da taswirar dijital da takarda don bin diddigin canje-canje ga gandun daji na Kamaru da inganta gudanarwar su. Sun haɗa hotunan tauraron dan adam tare da bayani game da filin noma, iyakoki, ƙasa mai kariya, gandun daji na al'umma, da kuma amfani da ƙasa ta hanyar ayyukan katako na kasuwanci da kuma haƙar ma'adinai.
A cikin 2014, WRI ta gina kan aikin Matthew C. Hansen a Jami'ar Maryland akan nazarin canjin gandun daji. WRI ta yi haɗin gwiwa tare da Google Earth Engine don haɓaka Global Forest Watch (GFW), aikace-aikacen yanar gizo mai buɗewa wanda ke amfani da hotunan tauraron dan adam na Landsat don tsara canje-canjen gandun daji.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> Gargadi na GLAD na mako-mako da gargadi na yau da kullun na wuta na iya zama takamaiman ga yanki na mita 30 (320 sq . Kungiyoyin da ba na gwamnati ba (NGOs), masu bincike na ilimi, ma'aikatan gwamnati, da masu zaman kansu suna amfani da Global Forest Watch akai-akai. Har ila yau, 'yan jarida da kungiyoyin' yan asalin suna amfani da shi, da yawa daga cikin ƙasashensu suna barazana. <ref name="LandMark">{{Cite web |title=LandMark Map |url=https://www.landmarkmap.org/ |access-date=6 June 2023 |website=LandMark}}</ref> Aikace-aikacen Global Forest Watch sun haɗa da ganowa da sauri da amsawa ga gobara, gano katako ba bisa ka'ida ba, tabbatar da nuna gaskiya ga jerin kayayyaki, da kuma tantance wuraren da ke cikin haɗari. <ref name="Shea" /><ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
Ya zuwa watan Janairun 2021, WRI ta yi amfani da Global Forest Watch don samar da taswirar carbon na gandun daji wanda ya haɗu da bayanai game da hayaki da cire iskar gas mai alaƙa da gandun daji. Yin amfani da sabuwar hanyar don haɗa ƙasa, iska, da bayanan tauraron dan adam don auna canjin carbon a cikin gandun daji, sun sami damar tsara gandun daji a duk duniya a ƙudurin mita 30 (98 a kowace shekara daga 2001-2019. Sun sami damar gano gudummawar nau'ikan gandun daji daban-daban, suna tabbatar da cewa gandun daji na wurare masu zafi suna shan karin carbon fiye da sauran nau'ikan dazuzzuka, kuma suna saki mafi yawa sakamakon lalacewar gandun daji da lalacewa. Ta hanyar haɗa hayaki da cirewa, taswirar tana ƙara gaskiya da daidaito na ƙididdigar carbon na duniya kuma tana iya tallafawa yanke shawara na kula da gandun daji.<ref name="Harris">{{Cite journal |last=Harris |first=Nancy L. |last2=Gibbs |first2=David A. |last3=Baccini |first3=Alessandro |last4=Birdsey |first4=Richard A. |last5=de Bruin |first5=Sytze |last6=Farina |first6=Mary |last7=Fatoyinbo |first7=Lola |last8=Hansen |first8=Matthew C. |last9=Herold |first9=Martin |last10=Houghton |first10=Richard A. |last11=Potapov |first11=Peter V. |last12=Suarez |first12=Daniela Requena |last13=Roman-Cuesta |first13=Rosa M. |last14=Saatchi |first14=Sassan S. |last15=Slay |first15=Christy M. |date=March 2021 |title=Global maps of twenty-first century forest carbon fluxes |url=https://www.nature.com/articles/s41558-020-00976-6 |journal=Nature Climate Change |language=en |volume=11 |issue=3 |pages=234–240 |bibcode=2021NatCC..11..234H |doi=10.1038/s41558-020-00976-6 |issn=1758-6798 |url-access=subscription}}</ref>
Baya ga taswirar hayakin carbon daga asarar gandun daji, WRI tana aiki tare da masana kimiyya a Jami'ar Purdue, Kimiyya-i, da kuma [[Global Forest Biodiversity Initiative|Shirin Biodiversity na Duniya]] don haɓaka hanyoyin don kimanta yawan tarin carbon a cikin yanayin halittu na gandun daji. Irin waɗannan ƙididdigar suna shafar abubuwa uku na ci gaban gandun daji, waɗanda suke da wuyar auna su: ƙaruwa, haɓaka da mutuwa. Kasancewa da iya tantance wannan daidai zai rage rashin tabbas wajen kimanta tasirin gandun daji na duniya a matsayin sink carbon.
WRI ta yi haɗin gwiwa tare da Google Earth Engine don haɓaka Dynamic World, aikace-aikacen kusa da ainihin lokacin (NRT) wanda ke amfani da hotunan tauraron dan adam masu ƙarfi don yin amfani da ƙasa (LULC). Dynamic World yana gano yankunan ƙasa da ruwa kamar su wuraren da ke da ruwa, gandun daji, bishiyoyi, amfanin gona da birane. An sake shi a watan Yunin 2022, amfani da shi ya haɗa da saka idanu kan sabunta yanayin halittu, kimanta wuraren da aka kare, da kuma gano canje-canjen ƙasa saboda sare daji da gobara.<ref name="Brown">{{Cite journal |last=Brown |first=Christopher F. |last2=Brumby |first2=Steven P. |last3=Guzder-Williams |first3=Brookie |last4=Birch |first4=Tanya |last5=Hyde |first5=Samantha Brooks |last6=Mazzariello |first6=Joseph |last7=Czerwinski |first7=Wanda |last8=Pasquarella |first8=Valerie J. |last9=Haertel |first9=Robert |last10=Ilyushchenko |first10=Simon |last11=Schwehr |first11=Kurt |last12=Weisse |first12=Mikaela |last13=Stolle |first13=Fred |last14=Hanson |first14=Craig |last15=Guinan |first15=Oliver |date=9 June 2022 |title=Dynamic World, Near real-time global 10 m land use land cover mapping |journal=Scientific Data |volume=9 |issue=1 |page=251 |bibcode=2022NatSD...9..251B |doi=10.1038/s41597-022-01307-4 |pmc=9184477}}</ref>
Yin aiki tare da Ci gaba, WRI yana aiki don ganowa da ƙididdige manyan direbobi na [[Gandun daji|asarar gandun daji]]. Misali, sun gano sikelin masana'antu na cinikayya na duniya kamar naman sa, soya, [[Manja|Man dabino]], masara, da auduga a matsayin babban direba na asarar gandun daji a Kudancin Amurka da kudu maso gabashin Asiya.<ref name="Ritchie">{{Cite web |last=Ritchie |first=Hannah |author-link=Hannah Ritchie |last2=Roser |first2=Max |author-link2=Max Roser |last3=Rosado |first3=Pablo |date=11 May 2020 |title=CO₂ and Greenhouse Gas Emissions |url=https://ourworldindata.org/emissions-by-sector |website=Our World in Data}}</ref>
'''Birane'''
A cikin 2014, mai ba da agaji Stephen M. Ross ya kafa Cibiyar WRI Ross don Cibiyoyin Ci gaba ta hanyar babbar kyauta. Cibiyar tana mai da hankali kan ci gaban [[Birni mai dorewa|Birane masu ɗorewa]] da inganta ingancin rayuwa a kasashe masu tasowa a duniya. Rahoton WRI na shekarar 2021 shi ne sauye-sauye bakwai don birane masu adalci da masu dorewa. Ya biyo bayan hanzarta ingancin gini: Ayyuka takwas don Shugabannin Birane (2019).
'''Makamashi'''
The Platform for Accelerating the Circular Economy (PACE) wani dandamali ne na hadin gwiwar jama'a da masu zaman kansu da kuma aikin da ke hanzarta mayar da hankali kan gina tattalin arzikin zagaye. An ƙaddamar da PACE a lokacin taron shekara-shekara na Taron Tattalin Arziki na Duniya na 2018.
The Renewable Energy Buyers Alliance (REBA) wata kungiya ce ta manyan masu sayen makamashi mai tsabta, masu samar da makamashi, da masu ba da sabis waɗanda ke buɗe kasuwa ga duk masu sayen makamashin da ba na zama ba don jagorantar saurin canji zuwa makamashi mafi tsabta, mai wadata, makamashi mara amfani.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> Tana da mambobi sama da 200 ciki har da Google, GM, Facebook, Walmart, Disney da sauran manyan kamfanoni, kuma ta kai karfin 6 GW a shekarar 2018.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
'''Tekuna'''
A cikin shekara ta 2008, Cibiyar Kula da albarkatun duniya ta ba da rahoton ingancin ruwa a duk duniya, ta gano yankuna sama da 400 da suka mutu saboda eutrophication ciki har da yankuna a cikin [[Tekun Baltic]], Chesapeake Bay a Amurka, da Babban Barrier Reef na Australia (33, 34). Eutrophication ya samo asali ne daga fitar da phosphorus mai maida hankali sosai a cikin ruwan sharar gida a cikin tabkuna da koguna, da kuma gurɓataccen abinci mai gina jiki.<ref name="Cordell">{{Cite journal |last=Cordell |first=Dana |last2=White |first2=Stuart |date=17 October 2014 |title=Life's Bottleneck: Sustaining the World's Phosphorus for a Food Secure Future |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=39 |issue=1 |pages=161–188 |doi=10.1146/annurev-environ-010213-113300 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref> WRI tana ba da shawara don amfani da mafita na yanayi na gida (NBS), wanda ke da tasiri sosai, don inganta yanayin halittu, tsayayya da tasirin yanayi na ruwa, da kuma rage tasirin dumama. WRI ta buga Atlas na Hadarin Ruwa na Ruwa, ƙasashe masu matsayi dangane da haɗarin rikice-rikicen ruwa mai tsanani.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
WRI tana aiki sosai wajen nazarin coral reefs na duniya, <ref name="Novi">{{Cite journal |last=Novi |first=Lyuba |last2=Bracco |first2=Annalisa |date=10 December 2022 |title=Machine learning prediction of connectivity, biodiversity and resilience in the Coral Triangle |journal=Communications Biology |language=en |volume=5 |issue=1 |page=1359 |doi=10.1038/s42003-022-04330-8 |issn=2399-3642 |pmc=9741626 |pmid=36496519}}</ref> ta wallafa rahotanni a cikin 1998 da 2011 waɗanda suka bi diddigin lalacewar saboda ci gaban bakin teku, yawan kamun kifi, canjin yanayi da karuwar acidity na teku. Wani rahoto na 2022 ya bincika reefs zuwa ƙuduri na mita 500 (1,600 kuma ya bincika kariya da reefs ke bayarwa ga mutane, ababen more rayuwa da GDP.
'''Yanayi'''
WRI ta yi aiki tare da kamfanoni don haɓaka daidaitattun daidaitattun, [[Lissafin gas mai sanyaya|Yarjejeniyar Gas ta Greenhouse]] don ƙididdigewa da sarrafa hayaki na GHG.<ref name="Michaelowa">{{Cite journal |last=Michaelowa |first=Axel |date=4 November 2015 |title=Opportunities for and Alternatives to Global Climate Regimes Post-Kyoto |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=40 |issue=1 |pages=395–417 |doi=10.1146/annurev-environ-102014-021112 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref><ref name="Roche">{{Cite journal |last=Yetano Roche |first=María |last2=Lechtenböhmer |first2=Stefan |last3=Fischedick |first3=Manfred |last4=Gröne |first4=Marie-Christine |last5=Xia |first5=Chun |last6=Dienst |first6=Carmen |date=17 October 2014 |title=Concepts and Methodologies for Measuring the Sustainability of Cities |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=39 |issue=1 |pages=519–547 |doi=10.1146/annurev-environ-012913-101223 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref> WRI tana bin diddigin kimantawa na konewar man fetur da hayakin gas, wanda aka buga a matsayin rahotanni na shekaru biyu.<ref name="Siddiqi">{{Cite journal |last=Siddiqi |first=Toufiq A. |date=November 1995 |title=Asia-Wide Emissions of Greenhouse Gases |journal=Annual Review of Energy and the Environment |language=en |volume=20 |issue=1 |pages=213–232 |doi=10.1146/annurev.eg.20.110195.001241 |issn=1056-3466 |doi-access=free}}</ref> An kafa shirin WRI's Science Based Targets (SBTi) a cikin 2015 don taimakawa kamfanoni su saita manufofi na rage fitarwa daidai da kimiyyar yanayi. <ref name="UNGC">{{Cite web |title=Set Science-Based Emission Reduction Targets {{!}} UN Global Compact |url=https://www.unglobalcompact.org/take-action/action/science-based-target |access-date=6 June 2023 |website=United Nations Global Compact}}</ref> WRI tana kula da shafin yanar gizon Climate Watch (wanda aka fi sani da CAIT Climate Data Explorer), wanda ke bawa 'yan jarida da sauransu damar bincika bayanan iskar gas ta ƙasa da fitar da iska ta kowane mutum.
'''Sauran'''
Shirin LandMark na WRI yana ba da taswira da bayanai da ke nuna ƙasashen da 'Yan asalin ƙasar da al'ummomin yankin ke gudanarwa da amfani da su.<ref name="LandMark">{{Cite web |title=LandMark Map |url=https://www.landmarkmap.org/ |access-date=6 June 2023 |website=LandMark}}</ref> Bayanai don yankin Amazon sun nuna cewa gandun daji da ke karkashin kulawar al'ummomin gida da na asali suna adana carbon dioxide, yayin da gandun daji wanda gwamnati da masu zaman kansu ke sarrafawa shine tushen iskar gas.
Sauran shirye-shiryen WRI sun haɗa da The Access Initiative, wanda ke tsara ƙasashe bisa ga Dimokuradiyya ta muhalli, ikon 'yan ƙasa su shiga cikin yanke shawara game da albarkatun ƙasa, kamar yadda aka auna ta hanyar nuna gaskiya, dokokin shiga jama'a, da kuma samun damar adalci.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
WRI's Champions 12.3 coalition yana inganta dabarun "Manufar, Mataki, Dokar" tare da burin rage asarar abinci da sharar gida zuwa shekara ta 2030.
== Rashin amincewa ==
Anil Agarwal, wanda ya kasance a cikin majalisar Cibiyar Kula da Harkokin Duniya daga 1988 zuwa 1990, ya soki binciken da Cibiyar Kulawa ta Duniya ta yi a shekarar 1990. Agarwal, wanda "ya kasance daga cikin na farko da ya yi jayayya cewa ra'ayoyin daidaito na zamantakewa suna buƙatar a haɗa su cikin manufofi na kasa da kasa da nufin rage tasirin tasirin canjin yanayi da mutum ya haifar", <ref name="Dickson">{{Cite journal |last=Dickson |first=David |date=January 2002 |title=Anil Agarwal (1947–2002) |journal=Nature |language=en |volume=415 |issue=6870 |pages=384 |doi=10.1038/415384a |issn=1476-4687 |pmid=11807539 |doi-access=free}}</ref> ya zargi WRI da rarraba alhakin da yawa don dumamar duniya ga ƙasashe masu tasowa, da kuma rashin amincewa da tasirin Amurka akan dumamar duniya. Ya kira binciken WRI misali na [[Kasuwancin mulkin mallaka|mulkin mallaka na muhalli]] kuma ya ba da shawarar cewa bincike mai kyau zai daidaita hanyoyin fitar da hayaki da ruwa na ƙasa ga kowace ƙasa.<ref name="Agarwal">{{Cite journal |last=Agarwal |first=Anil |last2=Narain |first2=Sunita |date=21 November 2019 |title=Global Warming in an Unequal World: A Case of Environmental Colonialism |url=https://academic.oup.com/book/35227/chapter/299750611 |journal=India in a Warming World: Integrating Climate Change and Development |language=en |doi=10.1093/oso/9780199498734.003.0005 |url-access=subscription |doi-access=free}}</ref> Karyatawarsa ta haifar da muhawara mai yawa game da hanyoyin da suka dace don irin wannan bincike, kuma ya haifar da karuwar wayar da kan jama'a game da batutuwan da suka shafi. <ref name="Guha">{{Cite journal |last=Guha |first=Ramachandra |date=2002 |title=Environmentalist of the Poor |url=https://www.jstor.org/stable/4411622 |journal=Economic and Political Weekly |volume=37 |issue=3 |pages=204–207 |issn=0012-9976 |jstor=4411622}}</ref>
== Dubi kuma ==
* Open energy system databases § Power Explorer
* [[Rafe Pomerance]]
* Cibiyar Manufofin Kasa da Kasa
* Gidauniyar MacArthur
== Bayanan da aka ambata ==
{{Reflist}}
== Haɗin waje ==
{{Authority control}}
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
rh53mh1okb4mssob6213ffzvwmstkzm
825811
825810
2026-04-24T16:27:09Z
Pharouqenr
25549
825811
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox organization|name=World Resources Institute (WRI)|founder=[[James Gustave Speth]]|revenue=US$ 149 million<ref name="auto1">{{Cite web |last=World Resources Institute |title=WRI ANNUAL REPORT {{!}} 2020-2021 |url=https://files.wri.org/s3fs-public/wri-2020-21-annual-report.pdf |access-date=4 April 2024 |website=www.wri.org/ |page=36}}</ref>|headquarters=[[Washington, D.C.]] <br /> [[United States]]}}
Cibiyar Kula da albarkatun duniya (WRI) kungiya ce ta bincike mai zaman kanta da aka kafa a 1982 tare da kudade daga Gidauniyar MacArthur a karkashin jagorancin James Gustave Speth. Shugabannin da suka biyo baya sun hada da Jonathan Lash (1993-2011), Andrew D. Steer (2012-2021) da kuma shugaban yanzu Ani Dasgupta (2021-yanzu).
WRI tana nazarin ayyukan da suka dace na kasuwanci, tattalin arziki, kuɗi da shugabanci, da nufin inganta tallafawa al'ummar ɗan adam a fannoni shida: abinci, dazuzzuka, ruwa, makamashi, birane, da yanayi. Jerin rahoton cibiyar mafi girma shine Rahoton Albarkatun Duniya, kowannensu yana magana ne akan wani batu daban. WRI tana ƙarfafa shirye-shirye don sa ido, nazarin bayanai, da kimanta haɗari, gami da ayyukan duniya da na buɗaɗɗen tushe. WRI ta ci gaba da samun ƙimar taurari 4 cikin 4 daga Charity Navigator tun daga ranar 1 ga Oktoba, 2008.
== Ƙungiya ==
Manufar Cibiyar Kula da Harkokin Duniya (WRI) ita ce "ta da al'umma don samar da bukatun da burin tsararraki na yanzu da na gaba". Yana neman inganta al'ummar ɗan adam mai ɗorewa tare da tushen lafiyar ɗan adam da jin daɗi, dorewar muhalli, da damar tattalin arziki. <ref name="UNCCD">{{Cite web |title=World Resources Institute |url=https://www.unccd.int/cbm/world-resources-institute |access-date=5 June 2023 |website=UNCCD |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> WRI tana da haɗin gwiwa tare da gwamnatocin gida da na ƙasa, kamfanoni masu zaman kansu, kamfanonin da aka gudanar da jama'a, da sauran masu zaman kansu. Yana ba da sabis ciki har da batutuwan canjin yanayi na duniya, kasuwanni masu ɗorewa, kariya ga yanayin halittu, da kuma ayyukan kula da muhalli.<ref name="auto">{{Cite web |last=Bloomberg |date=2017 |title=World Resources Institute |url=https://www.bloomberg.com/profiles/companies/0321382Z:US-world-resources-institute |access-date=11 October 2017 |website=bloomberg.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
Cibiyar Kula da Harkokin Duniya tana kula da ofisoshin kasa da kasa a Brazil, China, Colombia, Habasha, Indiya, Indonesia, Kenya, Mexico, Netherlands, Turkiyya, Ingila da Amurka kuma tana aiki a cikin kasashe sama da 50.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> Wani rahoto daga Cibiyar Harkokin Kasashen Waje ta Kasashen Waƙoƙi ta Bayyanawa ta Bayyana Bayani na manyan tankuna 50 a Jami'ar Pennsylvania ta Global Go-To Think Tanks rating index ya gano cewa a lokacin 2014-2018 Cibiyar Harkar Duniya ta sami ƙarin kuɗi daga waje da Amurka fiye da kowane tanki mai tunani, tare da jimlar fiye da dala miliyan 63, kodayake an bayyana wannan a matsayin "marar mamaki" saboda kasancewar cibiyar a kasashe da yawa. A cikin 2014, Stephen M. Ross, mai haɓaka ƙasa na Amurka, ya ba kungiyar dala miliyan 30 don kafa Cibiyar WRI Ross don Cibiyoyin Ci gaba. Ɗaya daga cikin manyan masu ba da gudummawa ga WRI's Land and Carbon Lab shine Bezos Earth Fund, wanda ya ba da kuɗin dakin gwaje-gwaje tare da sama da dala miliyan 100 a cikin 2021.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> A cikin 2025, Michael da Tanya Polsky ta hanyar Gidauniyar Polsky sun ba WRI da Jami'ar Chicago gudummawar dala miliyan 100, wanda aka tsara dala miliyan 75 don kafa Cibiyar WRI Polsky don Canjin Makamashi ta Duniya.<ref>{{Cite journal |date=2025-02-12 |title=RELEASE: WRI and University of Chicago Announce $100 Million Gift from Michael and Tanya Polsky to Accelerate the Global Energy Transition |url=https://www.wri.org/news/release-wri-and-university-chicago-announce-100-million-gift-michael-and-tanya-polsky |language=en}}</ref> Kudin shiga na WRI ya kai dala miliyan 272 a shekarar 2024. <ref>{{Cite web |title=Transformation and Impact {{!}} World Resources Institute |url=https://www.wri.org/annual-report/2024 |access-date=2025-06-20 |website=www.wri.org |language=en}}</ref>
== Shirye-shiryen ==
Ayyukan WRI sun mayar da hankali kan fannoni kamar ruwa (gami da tekuna), dazuzzuka, yanayi, makamashi, abinci da birane. WRI tana aiki a cikin shirye-shiryen sa ido, nazarin bayanai, da kimanta haɗari. WRI ta jaddada girman yadda tsarin ke da alaƙa, da kuma buƙatar haɗa batutuwa kamar magance rashin tsaron abinci da dabarun magance sauyin yanayi, kare yanayin halittu, da kuma samar da tsaron tattalin arziki.
'''Abinci, Ƙasa da Ruwa'''
A cikin 1997 da 2000, WRI ta buga binciken farko na lissafin kayan aiki (MFA), ta amfani da bayanan jerin lokaci don tantance duk abubuwan da aka shigar da kayan aiki (ba tare da ruwa ba) da tattalin arzikin masana'antu ke amfani da su.<ref name="Krausmann">{{Cite journal |last=Krausmann |first=Fridolin |last2=Schandl |first2=Heinz |last3=Eisenmenger |first3=Nina |last4=Giljum |first4=Stefan |last5=Jackson |first5=Tim |date=17 October 2017 |title=Material Flow Accounting: Measuring Global Material Use for Sustainable Development |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=42 |issue=1 |pages=647–675 |doi=10.1146/annurev-environ-102016-060726 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref>
Da farko a shekara ta 2002, Cibiyar Kula da Harkokin Kasuwanci ta Duniya ta yi aiki tare da Kamaru Forest Initiative, don haɗa tushen bayanai daban-daban game da amfani da ƙasa don samar da taswirar dijital da takarda don bin diddigin canje-canje ga gandun daji na Kamaru da inganta gudanarwar su. Sun haɗa hotunan tauraron dan adam tare da bayani game da filin noma, iyakoki, ƙasa mai kariya, gandun daji na al'umma, da kuma amfani da ƙasa ta hanyar ayyukan katako na kasuwanci da kuma haƙar ma'adinai.
A cikin 2014, WRI ta gina kan aikin Matthew C. Hansen a Jami'ar Maryland akan nazarin canjin gandun daji. WRI ta yi haɗin gwiwa tare da Google Earth Engine don haɓaka Global Forest Watch (GFW), aikace-aikacen yanar gizo mai buɗewa wanda ke amfani da hotunan tauraron dan adam na Landsat don tsara canje-canjen gandun daji.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> Gargadi na GLAD na mako-mako da gargadi na yau da kullun na wuta na iya zama takamaiman ga yanki na mita 30 (320 sq . Kungiyoyin da ba na gwamnati ba (NGOs), masu bincike na ilimi, ma'aikatan gwamnati, da masu zaman kansu suna amfani da Global Forest Watch akai-akai. Har ila yau, 'yan jarida da kungiyoyin' yan asalin suna amfani da shi, da yawa daga cikin ƙasashensu suna barazana. <ref name="LandMark">{{Cite web |title=LandMark Map |url=https://www.landmarkmap.org/ |access-date=6 June 2023 |website=LandMark}}</ref> Aikace-aikacen Global Forest Watch sun haɗa da ganowa da sauri da amsawa ga gobara, gano katako ba bisa ka'ida ba, tabbatar da nuna gaskiya ga jerin kayayyaki, da kuma tantance wuraren da ke cikin haɗari. <ref name="Shea" /><ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
Ya zuwa watan Janairun 2021, WRI ta yi amfani da Global Forest Watch don samar da taswirar carbon na gandun daji wanda ya haɗu da bayanai game da hayaki da cire iskar gas mai alaƙa da gandun daji. Yin amfani da sabuwar hanyar don haɗa ƙasa, iska, da bayanan tauraron dan adam don auna canjin carbon a cikin gandun daji, sun sami damar tsara gandun daji a duk duniya a ƙudurin mita 30 (98 a kowace shekara daga 2001-2019. Sun sami damar gano gudummawar nau'ikan gandun daji daban-daban, suna tabbatar da cewa gandun daji na wurare masu zafi suna shan karin carbon fiye da sauran nau'ikan dazuzzuka, kuma suna saki mafi yawa sakamakon lalacewar gandun daji da lalacewa. Ta hanyar haɗa hayaki da cirewa, taswirar tana ƙara gaskiya da daidaito na ƙididdigar carbon na duniya kuma tana iya tallafawa yanke shawara na kula da gandun daji.<ref name="Harris">{{Cite journal |last=Harris |first=Nancy L. |last2=Gibbs |first2=David A. |last3=Baccini |first3=Alessandro |last4=Birdsey |first4=Richard A. |last5=de Bruin |first5=Sytze |last6=Farina |first6=Mary |last7=Fatoyinbo |first7=Lola |last8=Hansen |first8=Matthew C. |last9=Herold |first9=Martin |last10=Houghton |first10=Richard A. |last11=Potapov |first11=Peter V. |last12=Suarez |first12=Daniela Requena |last13=Roman-Cuesta |first13=Rosa M. |last14=Saatchi |first14=Sassan S. |last15=Slay |first15=Christy M. |date=March 2021 |title=Global maps of twenty-first century forest carbon fluxes |url=https://www.nature.com/articles/s41558-020-00976-6 |journal=Nature Climate Change |language=en |volume=11 |issue=3 |pages=234–240 |bibcode=2021NatCC..11..234H |doi=10.1038/s41558-020-00976-6 |issn=1758-6798 |url-access=subscription}}</ref>
Baya ga taswirar hayakin carbon daga asarar gandun daji, WRI tana aiki tare da masana kimiyya a Jami'ar Purdue, Kimiyya-i, da kuma [[Global Forest Biodiversity Initiative|Shirin Biodiversity na Duniya]] don haɓaka hanyoyin don kimanta yawan tarin carbon a cikin yanayin halittu na gandun daji. Irin waɗannan ƙididdigar suna shafar abubuwa uku na ci gaban gandun daji, waɗanda suke da wuyar auna su: ƙaruwa, haɓaka da mutuwa. Kasancewa da iya tantance wannan daidai zai rage rashin tabbas wajen kimanta tasirin gandun daji na duniya a matsayin sink carbon.
WRI ta yi haɗin gwiwa tare da Google Earth Engine don haɓaka Dynamic World, aikace-aikacen kusa da ainihin lokacin (NRT) wanda ke amfani da hotunan tauraron dan adam masu ƙarfi don yin amfani da ƙasa (LULC). Dynamic World yana gano yankunan ƙasa da ruwa kamar su wuraren da ke da ruwa, gandun daji, bishiyoyi, amfanin gona da birane. An sake shi a watan Yunin 2022, amfani da shi ya haɗa da saka idanu kan sabunta yanayin halittu, kimanta wuraren da aka kare, da kuma gano canje-canjen ƙasa saboda sare daji da gobara.<ref name="Brown">{{Cite journal |last=Brown |first=Christopher F. |last2=Brumby |first2=Steven P. |last3=Guzder-Williams |first3=Brookie |last4=Birch |first4=Tanya |last5=Hyde |first5=Samantha Brooks |last6=Mazzariello |first6=Joseph |last7=Czerwinski |first7=Wanda |last8=Pasquarella |first8=Valerie J. |last9=Haertel |first9=Robert |last10=Ilyushchenko |first10=Simon |last11=Schwehr |first11=Kurt |last12=Weisse |first12=Mikaela |last13=Stolle |first13=Fred |last14=Hanson |first14=Craig |last15=Guinan |first15=Oliver |date=9 June 2022 |title=Dynamic World, Near real-time global 10 m land use land cover mapping |journal=Scientific Data |volume=9 |issue=1 |page=251 |bibcode=2022NatSD...9..251B |doi=10.1038/s41597-022-01307-4 |pmc=9184477}}</ref>
Yin aiki tare da Ci gaba, WRI yana aiki don ganowa da ƙididdige manyan direbobi na [[Gandun daji|asarar gandun daji]]. Misali, sun gano sikelin masana'antu na cinikayya na duniya kamar naman sa, soya, [[Manja|Man dabino]], masara, da auduga a matsayin babban direba na asarar gandun daji a Kudancin Amurka da kudu maso gabashin Asiya.<ref name="Ritchie">{{Cite web |last=Ritchie |first=Hannah |author-link=Hannah Ritchie |last2=Roser |first2=Max |author-link2=Max Roser |last3=Rosado |first3=Pablo |date=11 May 2020 |title=CO₂ and Greenhouse Gas Emissions |url=https://ourworldindata.org/emissions-by-sector |website=Our World in Data}}</ref>
'''Birane'''
A cikin 2014, mai ba da agaji Stephen M. Ross ya kafa Cibiyar WRI Ross don Cibiyoyin Ci gaba ta hanyar babbar kyauta. Cibiyar tana mai da hankali kan ci gaban [[Birni mai dorewa|Birane masu ɗorewa]] da inganta ingancin rayuwa a kasashe masu tasowa a duniya. Rahoton WRI na shekarar 2021 shi ne sauye-sauye bakwai don birane masu adalci da masu dorewa. Ya biyo bayan hanzarta ingancin gini: Ayyuka takwas don Shugabannin Birane (2019).
'''Makamashi'''
The Platform for Accelerating the Circular Economy (PACE) wani dandamali ne na hadin gwiwar jama'a da masu zaman kansu da kuma aikin da ke hanzarta mayar da hankali kan gina tattalin arzikin zagaye. An ƙaddamar da PACE a lokacin taron shekara-shekara na Taron Tattalin Arziki na Duniya na 2018.
The Renewable Energy Buyers Alliance (REBA) wata kungiya ce ta manyan masu sayen makamashi mai tsabta, masu samar da makamashi, da masu ba da sabis waɗanda ke buɗe kasuwa ga duk masu sayen makamashin da ba na zama ba don jagorantar saurin canji zuwa makamashi mafi tsabta, mai wadata, makamashi mara amfani.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> Tana da mambobi sama da 200 ciki har da Google, GM, Facebook, Walmart, Disney da sauran manyan kamfanoni, kuma ta kai karfin 6 GW a shekarar 2018.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
'''Tekuna'''
A cikin shekara ta 2008, Cibiyar Kula da albarkatun duniya ta ba da rahoton ingancin ruwa a duk duniya, ta gano yankuna sama da 400 da suka mutu saboda eutrophication ciki har da yankuna a cikin [[Tekun Baltic]], Chesapeake Bay a Amurka, da Babban Barrier Reef na Australia (33, 34). Eutrophication ya samo asali ne daga fitar da phosphorus mai maida hankali sosai a cikin ruwan sharar gida a cikin tabkuna da koguna, da kuma gurɓataccen abinci mai gina jiki.<ref name="Cordell">{{Cite journal |last=Cordell |first=Dana |last2=White |first2=Stuart |date=17 October 2014 |title=Life's Bottleneck: Sustaining the World's Phosphorus for a Food Secure Future |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=39 |issue=1 |pages=161–188 |doi=10.1146/annurev-environ-010213-113300 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref> WRI tana ba da shawara don amfani da mafita na yanayi na gida (NBS), wanda ke da tasiri sosai, don inganta yanayin halittu, tsayayya da tasirin yanayi na ruwa, da kuma rage tasirin dumama. WRI ta buga Atlas na Hadarin Ruwa na Ruwa, ƙasashe masu matsayi dangane da haɗarin rikice-rikicen ruwa mai tsanani.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
WRI tana aiki sosai wajen nazarin coral reefs na duniya, <ref name="Novi">{{Cite journal |last=Novi |first=Lyuba |last2=Bracco |first2=Annalisa |date=10 December 2022 |title=Machine learning prediction of connectivity, biodiversity and resilience in the Coral Triangle |journal=Communications Biology |language=en |volume=5 |issue=1 |page=1359 |doi=10.1038/s42003-022-04330-8 |issn=2399-3642 |pmc=9741626 |pmid=36496519}}</ref> ta wallafa rahotanni a cikin 1998 da 2011 waɗanda suka bi diddigin lalacewar saboda ci gaban bakin teku, yawan kamun kifi, canjin yanayi da karuwar acidity na teku. Wani rahoto na 2022 ya bincika reefs zuwa ƙuduri na mita 500 (1,600 kuma ya bincika kariya da reefs ke bayarwa ga mutane, ababen more rayuwa da GDP.
'''Yanayi'''
WRI ta yi aiki tare da kamfanoni don haɓaka daidaitattun daidaitattun, [[Lissafin gas mai sanyaya|Yarjejeniyar Gas ta Greenhouse]] don ƙididdigewa da sarrafa hayaki na GHG.<ref name="Michaelowa">{{Cite journal |last=Michaelowa |first=Axel |date=4 November 2015 |title=Opportunities for and Alternatives to Global Climate Regimes Post-Kyoto |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=40 |issue=1 |pages=395–417 |doi=10.1146/annurev-environ-102014-021112 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref><ref name="Roche">{{Cite journal |last=Yetano Roche |first=María |last2=Lechtenböhmer |first2=Stefan |last3=Fischedick |first3=Manfred |last4=Gröne |first4=Marie-Christine |last5=Xia |first5=Chun |last6=Dienst |first6=Carmen |date=17 October 2014 |title=Concepts and Methodologies for Measuring the Sustainability of Cities |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=39 |issue=1 |pages=519–547 |doi=10.1146/annurev-environ-012913-101223 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref> WRI tana bin diddigin kimantawa na konewar man fetur da hayakin gas, wanda aka buga a matsayin rahotanni na shekaru biyu.<ref name="Siddiqi">{{Cite journal |last=Siddiqi |first=Toufiq A. |date=November 1995 |title=Asia-Wide Emissions of Greenhouse Gases |journal=Annual Review of Energy and the Environment |language=en |volume=20 |issue=1 |pages=213–232 |doi=10.1146/annurev.eg.20.110195.001241 |issn=1056-3466 |doi-access=free}}</ref> An kafa shirin WRI's Science Based Targets (SBTi) a cikin 2015 don taimakawa kamfanoni su saita manufofi na rage fitarwa daidai da kimiyyar yanayi. <ref name="UNGC">{{Cite web |title=Set Science-Based Emission Reduction Targets {{!}} UN Global Compact |url=https://www.unglobalcompact.org/take-action/action/science-based-target |access-date=6 June 2023 |website=United Nations Global Compact}}</ref> WRI tana kula da shafin yanar gizon Climate Watch (wanda aka fi sani da CAIT Climate Data Explorer), wanda ke bawa 'yan jarida da sauransu damar bincika bayanan iskar gas ta ƙasa da fitar da iska ta kowane mutum.
'''Sauran'''
Shirin LandMark na WRI yana ba da taswira da bayanai da ke nuna ƙasashen da 'Yan asalin ƙasar da al'ummomin yankin ke gudanarwa da amfani da su.<ref name="LandMark">{{Cite web |title=LandMark Map |url=https://www.landmarkmap.org/ |access-date=6 June 2023 |website=LandMark}}</ref> Bayanai don yankin Amazon sun nuna cewa gandun daji da ke karkashin kulawar al'ummomin gida da na asali suna adana carbon dioxide, yayin da gandun daji wanda gwamnati da masu zaman kansu ke sarrafawa shine tushen iskar gas.
Sauran shirye-shiryen WRI sun haɗa da The Access Initiative, wanda ke tsara ƙasashe bisa ga Dimokuradiyya ta muhalli, ikon 'yan ƙasa su shiga cikin yanke shawara game da albarkatun ƙasa, kamar yadda aka auna ta hanyar nuna gaskiya, dokokin shiga jama'a, da kuma samun damar adalci.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
WRI's Champions 12.3 coalition yana inganta dabarun "Manufar, Mataki, Dokar" tare da burin rage asarar abinci da sharar gida zuwa shekara ta 2030.
== Rashin amincewa ==
Anil Agarwal, wanda ya kasance a cikin majalisar Cibiyar Kula da Harkokin Duniya daga 1988 zuwa 1990, ya soki binciken da Cibiyar Kulawa ta Duniya ta yi a shekarar 1990. Agarwal, wanda "ya kasance daga cikin na farko da ya yi jayayya cewa ra'ayoyin daidaito na zamantakewa suna buƙatar a haɗa su cikin manufofi na kasa da kasa da nufin rage tasirin tasirin canjin yanayi da mutum ya haifar", <ref name="Dickson">{{Cite journal |last=Dickson |first=David |date=January 2002 |title=Anil Agarwal (1947–2002) |journal=Nature |language=en |volume=415 |issue=6870 |pages=384 |doi=10.1038/415384a |issn=1476-4687 |pmid=11807539 |doi-access=free}}</ref> ya zargi WRI da rarraba alhakin da yawa don dumamar duniya ga ƙasashe masu tasowa, da kuma rashin amincewa da tasirin Amurka akan dumamar duniya. Ya kira binciken WRI misali na [[Kasuwancin mulkin mallaka|mulkin mallaka na muhalli]] kuma ya ba da shawarar cewa bincike mai kyau zai daidaita hanyoyin fitar da hayaki da ruwa na ƙasa ga kowace ƙasa.<ref name="Agarwal">{{Cite journal |last=Agarwal |first=Anil |last2=Narain |first2=Sunita |date=21 November 2019 |title=Global Warming in an Unequal World: A Case of Environmental Colonialism |url=https://academic.oup.com/book/35227/chapter/299750611 |journal=India in a Warming World: Integrating Climate Change and Development |language=en |doi=10.1093/oso/9780199498734.003.0005 |url-access=subscription |doi-access=free}}</ref> Karyatawarsa ta haifar da muhawara mai yawa game da hanyoyin da suka dace don irin wannan bincike, kuma ya haifar da karuwar wayar da kan jama'a game da batutuwan da suka shafi. <ref name="Guha">{{Cite journal |last=Guha |first=Ramachandra |date=2002 |title=Environmentalist of the Poor |url=https://www.jstor.org/stable/4411622 |journal=Economic and Political Weekly |volume=37 |issue=3 |pages=204–207 |issn=0012-9976 |jstor=4411622}}</ref>
== Dubi kuma ==
* Open energy system databases § Power Explorer
* [[Rafe Pomerance]]
* Cibiyar Manufofin Kasa da Kasa
* Gidauniyar MacArthur
== Bayanan da aka ambata ==
{{Reflist}}
== Haɗin waje ==
{{Authority control}}
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
40gjlzpc3u2or03zzcge3c0gql9bvjm
825812
825811
2026-04-24T16:27:24Z
Pharouqenr
25549
825812
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox organization|name=World Resources Institute (WRI)|founder=[[James Gustave Speth]]|revenue=US$ 149 million<ref name="auto1">{{Cite web |last=World Resources Institute |title=WRI ANNUAL REPORT {{!}} 2020-2021 |url=https://files.wri.org/s3fs-public/wri-2020-21-annual-report.pdf |access-date=4 April 2024 |website=www.wri.org/ |page=36}}</ref>|headquarters=[[Washington, D.C.]] <br /> [[United States]]}}
'''Cibiyar Kula da albarkatun duniya''' (WRI) kungiya ce ta bincike mai zaman kanta da aka kafa a 1982 tare da kudade daga Gidauniyar MacArthur a karkashin jagorancin James Gustave Speth. Shugabannin da suka biyo baya sun hada da Jonathan Lash (1993-2011), Andrew D. Steer (2012-2021) da kuma shugaban yanzu Ani Dasgupta (2021-yanzu).
WRI tana nazarin ayyukan da suka dace na kasuwanci, tattalin arziki, kuɗi da shugabanci, da nufin inganta tallafawa al'ummar ɗan adam a fannoni shida: abinci, dazuzzuka, ruwa, makamashi, birane, da yanayi. Jerin rahoton cibiyar mafi girma shine Rahoton Albarkatun Duniya, kowannensu yana magana ne akan wani batu daban. WRI tana ƙarfafa shirye-shirye don sa ido, nazarin bayanai, da kimanta haɗari, gami da ayyukan duniya da na buɗaɗɗen tushe. WRI ta ci gaba da samun ƙimar taurari 4 cikin 4 daga Charity Navigator tun daga ranar 1 ga Oktoba, 2008.
== Ƙungiya ==
Manufar Cibiyar Kula da Harkokin Duniya (WRI) ita ce "ta da al'umma don samar da bukatun da burin tsararraki na yanzu da na gaba". Yana neman inganta al'ummar ɗan adam mai ɗorewa tare da tushen lafiyar ɗan adam da jin daɗi, dorewar muhalli, da damar tattalin arziki. <ref name="UNCCD">{{Cite web |title=World Resources Institute |url=https://www.unccd.int/cbm/world-resources-institute |access-date=5 June 2023 |website=UNCCD |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> WRI tana da haɗin gwiwa tare da gwamnatocin gida da na ƙasa, kamfanoni masu zaman kansu, kamfanonin da aka gudanar da jama'a, da sauran masu zaman kansu. Yana ba da sabis ciki har da batutuwan canjin yanayi na duniya, kasuwanni masu ɗorewa, kariya ga yanayin halittu, da kuma ayyukan kula da muhalli.<ref name="auto">{{Cite web |last=Bloomberg |date=2017 |title=World Resources Institute |url=https://www.bloomberg.com/profiles/companies/0321382Z:US-world-resources-institute |access-date=11 October 2017 |website=bloomberg.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
Cibiyar Kula da Harkokin Duniya tana kula da ofisoshin kasa da kasa a Brazil, China, Colombia, Habasha, Indiya, Indonesia, Kenya, Mexico, Netherlands, Turkiyya, Ingila da Amurka kuma tana aiki a cikin kasashe sama da 50.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> Wani rahoto daga Cibiyar Harkokin Kasashen Waje ta Kasashen Waƙoƙi ta Bayyanawa ta Bayyana Bayani na manyan tankuna 50 a Jami'ar Pennsylvania ta Global Go-To Think Tanks rating index ya gano cewa a lokacin 2014-2018 Cibiyar Harkar Duniya ta sami ƙarin kuɗi daga waje da Amurka fiye da kowane tanki mai tunani, tare da jimlar fiye da dala miliyan 63, kodayake an bayyana wannan a matsayin "marar mamaki" saboda kasancewar cibiyar a kasashe da yawa. A cikin 2014, Stephen M. Ross, mai haɓaka ƙasa na Amurka, ya ba kungiyar dala miliyan 30 don kafa Cibiyar WRI Ross don Cibiyoyin Ci gaba. Ɗaya daga cikin manyan masu ba da gudummawa ga WRI's Land and Carbon Lab shine Bezos Earth Fund, wanda ya ba da kuɗin dakin gwaje-gwaje tare da sama da dala miliyan 100 a cikin 2021.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> A cikin 2025, Michael da Tanya Polsky ta hanyar Gidauniyar Polsky sun ba WRI da Jami'ar Chicago gudummawar dala miliyan 100, wanda aka tsara dala miliyan 75 don kafa Cibiyar WRI Polsky don Canjin Makamashi ta Duniya.<ref>{{Cite journal |date=2025-02-12 |title=RELEASE: WRI and University of Chicago Announce $100 Million Gift from Michael and Tanya Polsky to Accelerate the Global Energy Transition |url=https://www.wri.org/news/release-wri-and-university-chicago-announce-100-million-gift-michael-and-tanya-polsky |language=en}}</ref> Kudin shiga na WRI ya kai dala miliyan 272 a shekarar 2024. <ref>{{Cite web |title=Transformation and Impact {{!}} World Resources Institute |url=https://www.wri.org/annual-report/2024 |access-date=2025-06-20 |website=www.wri.org |language=en}}</ref>
== Shirye-shiryen ==
Ayyukan WRI sun mayar da hankali kan fannoni kamar ruwa (gami da tekuna), dazuzzuka, yanayi, makamashi, abinci da birane. WRI tana aiki a cikin shirye-shiryen sa ido, nazarin bayanai, da kimanta haɗari. WRI ta jaddada girman yadda tsarin ke da alaƙa, da kuma buƙatar haɗa batutuwa kamar magance rashin tsaron abinci da dabarun magance sauyin yanayi, kare yanayin halittu, da kuma samar da tsaron tattalin arziki.
'''Abinci, Ƙasa da Ruwa'''
A cikin 1997 da 2000, WRI ta buga binciken farko na lissafin kayan aiki (MFA), ta amfani da bayanan jerin lokaci don tantance duk abubuwan da aka shigar da kayan aiki (ba tare da ruwa ba) da tattalin arzikin masana'antu ke amfani da su.<ref name="Krausmann">{{Cite journal |last=Krausmann |first=Fridolin |last2=Schandl |first2=Heinz |last3=Eisenmenger |first3=Nina |last4=Giljum |first4=Stefan |last5=Jackson |first5=Tim |date=17 October 2017 |title=Material Flow Accounting: Measuring Global Material Use for Sustainable Development |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=42 |issue=1 |pages=647–675 |doi=10.1146/annurev-environ-102016-060726 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref>
Da farko a shekara ta 2002, Cibiyar Kula da Harkokin Kasuwanci ta Duniya ta yi aiki tare da Kamaru Forest Initiative, don haɗa tushen bayanai daban-daban game da amfani da ƙasa don samar da taswirar dijital da takarda don bin diddigin canje-canje ga gandun daji na Kamaru da inganta gudanarwar su. Sun haɗa hotunan tauraron dan adam tare da bayani game da filin noma, iyakoki, ƙasa mai kariya, gandun daji na al'umma, da kuma amfani da ƙasa ta hanyar ayyukan katako na kasuwanci da kuma haƙar ma'adinai.
A cikin 2014, WRI ta gina kan aikin Matthew C. Hansen a Jami'ar Maryland akan nazarin canjin gandun daji. WRI ta yi haɗin gwiwa tare da Google Earth Engine don haɓaka Global Forest Watch (GFW), aikace-aikacen yanar gizo mai buɗewa wanda ke amfani da hotunan tauraron dan adam na Landsat don tsara canje-canjen gandun daji.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> Gargadi na GLAD na mako-mako da gargadi na yau da kullun na wuta na iya zama takamaiman ga yanki na mita 30 (320 sq . Kungiyoyin da ba na gwamnati ba (NGOs), masu bincike na ilimi, ma'aikatan gwamnati, da masu zaman kansu suna amfani da Global Forest Watch akai-akai. Har ila yau, 'yan jarida da kungiyoyin' yan asalin suna amfani da shi, da yawa daga cikin ƙasashensu suna barazana. <ref name="LandMark">{{Cite web |title=LandMark Map |url=https://www.landmarkmap.org/ |access-date=6 June 2023 |website=LandMark}}</ref> Aikace-aikacen Global Forest Watch sun haɗa da ganowa da sauri da amsawa ga gobara, gano katako ba bisa ka'ida ba, tabbatar da nuna gaskiya ga jerin kayayyaki, da kuma tantance wuraren da ke cikin haɗari. <ref name="Shea" /><ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
Ya zuwa watan Janairun 2021, WRI ta yi amfani da Global Forest Watch don samar da taswirar carbon na gandun daji wanda ya haɗu da bayanai game da hayaki da cire iskar gas mai alaƙa da gandun daji. Yin amfani da sabuwar hanyar don haɗa ƙasa, iska, da bayanan tauraron dan adam don auna canjin carbon a cikin gandun daji, sun sami damar tsara gandun daji a duk duniya a ƙudurin mita 30 (98 a kowace shekara daga 2001-2019. Sun sami damar gano gudummawar nau'ikan gandun daji daban-daban, suna tabbatar da cewa gandun daji na wurare masu zafi suna shan karin carbon fiye da sauran nau'ikan dazuzzuka, kuma suna saki mafi yawa sakamakon lalacewar gandun daji da lalacewa. Ta hanyar haɗa hayaki da cirewa, taswirar tana ƙara gaskiya da daidaito na ƙididdigar carbon na duniya kuma tana iya tallafawa yanke shawara na kula da gandun daji.<ref name="Harris">{{Cite journal |last=Harris |first=Nancy L. |last2=Gibbs |first2=David A. |last3=Baccini |first3=Alessandro |last4=Birdsey |first4=Richard A. |last5=de Bruin |first5=Sytze |last6=Farina |first6=Mary |last7=Fatoyinbo |first7=Lola |last8=Hansen |first8=Matthew C. |last9=Herold |first9=Martin |last10=Houghton |first10=Richard A. |last11=Potapov |first11=Peter V. |last12=Suarez |first12=Daniela Requena |last13=Roman-Cuesta |first13=Rosa M. |last14=Saatchi |first14=Sassan S. |last15=Slay |first15=Christy M. |date=March 2021 |title=Global maps of twenty-first century forest carbon fluxes |url=https://www.nature.com/articles/s41558-020-00976-6 |journal=Nature Climate Change |language=en |volume=11 |issue=3 |pages=234–240 |bibcode=2021NatCC..11..234H |doi=10.1038/s41558-020-00976-6 |issn=1758-6798 |url-access=subscription}}</ref>
Baya ga taswirar hayakin carbon daga asarar gandun daji, WRI tana aiki tare da masana kimiyya a Jami'ar Purdue, Kimiyya-i, da kuma [[Global Forest Biodiversity Initiative|Shirin Biodiversity na Duniya]] don haɓaka hanyoyin don kimanta yawan tarin carbon a cikin yanayin halittu na gandun daji. Irin waɗannan ƙididdigar suna shafar abubuwa uku na ci gaban gandun daji, waɗanda suke da wuyar auna su: ƙaruwa, haɓaka da mutuwa. Kasancewa da iya tantance wannan daidai zai rage rashin tabbas wajen kimanta tasirin gandun daji na duniya a matsayin sink carbon.
WRI ta yi haɗin gwiwa tare da Google Earth Engine don haɓaka Dynamic World, aikace-aikacen kusa da ainihin lokacin (NRT) wanda ke amfani da hotunan tauraron dan adam masu ƙarfi don yin amfani da ƙasa (LULC). Dynamic World yana gano yankunan ƙasa da ruwa kamar su wuraren da ke da ruwa, gandun daji, bishiyoyi, amfanin gona da birane. An sake shi a watan Yunin 2022, amfani da shi ya haɗa da saka idanu kan sabunta yanayin halittu, kimanta wuraren da aka kare, da kuma gano canje-canjen ƙasa saboda sare daji da gobara.<ref name="Brown">{{Cite journal |last=Brown |first=Christopher F. |last2=Brumby |first2=Steven P. |last3=Guzder-Williams |first3=Brookie |last4=Birch |first4=Tanya |last5=Hyde |first5=Samantha Brooks |last6=Mazzariello |first6=Joseph |last7=Czerwinski |first7=Wanda |last8=Pasquarella |first8=Valerie J. |last9=Haertel |first9=Robert |last10=Ilyushchenko |first10=Simon |last11=Schwehr |first11=Kurt |last12=Weisse |first12=Mikaela |last13=Stolle |first13=Fred |last14=Hanson |first14=Craig |last15=Guinan |first15=Oliver |date=9 June 2022 |title=Dynamic World, Near real-time global 10 m land use land cover mapping |journal=Scientific Data |volume=9 |issue=1 |page=251 |bibcode=2022NatSD...9..251B |doi=10.1038/s41597-022-01307-4 |pmc=9184477}}</ref>
Yin aiki tare da Ci gaba, WRI yana aiki don ganowa da ƙididdige manyan direbobi na [[Gandun daji|asarar gandun daji]]. Misali, sun gano sikelin masana'antu na cinikayya na duniya kamar naman sa, soya, [[Manja|Man dabino]], masara, da auduga a matsayin babban direba na asarar gandun daji a Kudancin Amurka da kudu maso gabashin Asiya.<ref name="Ritchie">{{Cite web |last=Ritchie |first=Hannah |author-link=Hannah Ritchie |last2=Roser |first2=Max |author-link2=Max Roser |last3=Rosado |first3=Pablo |date=11 May 2020 |title=CO₂ and Greenhouse Gas Emissions |url=https://ourworldindata.org/emissions-by-sector |website=Our World in Data}}</ref>
'''Birane'''
A cikin 2014, mai ba da agaji Stephen M. Ross ya kafa Cibiyar WRI Ross don Cibiyoyin Ci gaba ta hanyar babbar kyauta. Cibiyar tana mai da hankali kan ci gaban [[Birni mai dorewa|Birane masu ɗorewa]] da inganta ingancin rayuwa a kasashe masu tasowa a duniya. Rahoton WRI na shekarar 2021 shi ne sauye-sauye bakwai don birane masu adalci da masu dorewa. Ya biyo bayan hanzarta ingancin gini: Ayyuka takwas don Shugabannin Birane (2019).
'''Makamashi'''
The Platform for Accelerating the Circular Economy (PACE) wani dandamali ne na hadin gwiwar jama'a da masu zaman kansu da kuma aikin da ke hanzarta mayar da hankali kan gina tattalin arzikin zagaye. An ƙaddamar da PACE a lokacin taron shekara-shekara na Taron Tattalin Arziki na Duniya na 2018.
The Renewable Energy Buyers Alliance (REBA) wata kungiya ce ta manyan masu sayen makamashi mai tsabta, masu samar da makamashi, da masu ba da sabis waɗanda ke buɗe kasuwa ga duk masu sayen makamashin da ba na zama ba don jagorantar saurin canji zuwa makamashi mafi tsabta, mai wadata, makamashi mara amfani.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> Tana da mambobi sama da 200 ciki har da Google, GM, Facebook, Walmart, Disney da sauran manyan kamfanoni, kuma ta kai karfin 6 GW a shekarar 2018.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
'''Tekuna'''
A cikin shekara ta 2008, Cibiyar Kula da albarkatun duniya ta ba da rahoton ingancin ruwa a duk duniya, ta gano yankuna sama da 400 da suka mutu saboda eutrophication ciki har da yankuna a cikin [[Tekun Baltic]], Chesapeake Bay a Amurka, da Babban Barrier Reef na Australia (33, 34). Eutrophication ya samo asali ne daga fitar da phosphorus mai maida hankali sosai a cikin ruwan sharar gida a cikin tabkuna da koguna, da kuma gurɓataccen abinci mai gina jiki.<ref name="Cordell">{{Cite journal |last=Cordell |first=Dana |last2=White |first2=Stuart |date=17 October 2014 |title=Life's Bottleneck: Sustaining the World's Phosphorus for a Food Secure Future |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=39 |issue=1 |pages=161–188 |doi=10.1146/annurev-environ-010213-113300 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref> WRI tana ba da shawara don amfani da mafita na yanayi na gida (NBS), wanda ke da tasiri sosai, don inganta yanayin halittu, tsayayya da tasirin yanayi na ruwa, da kuma rage tasirin dumama. WRI ta buga Atlas na Hadarin Ruwa na Ruwa, ƙasashe masu matsayi dangane da haɗarin rikice-rikicen ruwa mai tsanani.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
WRI tana aiki sosai wajen nazarin coral reefs na duniya, <ref name="Novi">{{Cite journal |last=Novi |first=Lyuba |last2=Bracco |first2=Annalisa |date=10 December 2022 |title=Machine learning prediction of connectivity, biodiversity and resilience in the Coral Triangle |journal=Communications Biology |language=en |volume=5 |issue=1 |page=1359 |doi=10.1038/s42003-022-04330-8 |issn=2399-3642 |pmc=9741626 |pmid=36496519}}</ref> ta wallafa rahotanni a cikin 1998 da 2011 waɗanda suka bi diddigin lalacewar saboda ci gaban bakin teku, yawan kamun kifi, canjin yanayi da karuwar acidity na teku. Wani rahoto na 2022 ya bincika reefs zuwa ƙuduri na mita 500 (1,600 kuma ya bincika kariya da reefs ke bayarwa ga mutane, ababen more rayuwa da GDP.
'''Yanayi'''
WRI ta yi aiki tare da kamfanoni don haɓaka daidaitattun daidaitattun, [[Lissafin gas mai sanyaya|Yarjejeniyar Gas ta Greenhouse]] don ƙididdigewa da sarrafa hayaki na GHG.<ref name="Michaelowa">{{Cite journal |last=Michaelowa |first=Axel |date=4 November 2015 |title=Opportunities for and Alternatives to Global Climate Regimes Post-Kyoto |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=40 |issue=1 |pages=395–417 |doi=10.1146/annurev-environ-102014-021112 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref><ref name="Roche">{{Cite journal |last=Yetano Roche |first=María |last2=Lechtenböhmer |first2=Stefan |last3=Fischedick |first3=Manfred |last4=Gröne |first4=Marie-Christine |last5=Xia |first5=Chun |last6=Dienst |first6=Carmen |date=17 October 2014 |title=Concepts and Methodologies for Measuring the Sustainability of Cities |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=39 |issue=1 |pages=519–547 |doi=10.1146/annurev-environ-012913-101223 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref> WRI tana bin diddigin kimantawa na konewar man fetur da hayakin gas, wanda aka buga a matsayin rahotanni na shekaru biyu.<ref name="Siddiqi">{{Cite journal |last=Siddiqi |first=Toufiq A. |date=November 1995 |title=Asia-Wide Emissions of Greenhouse Gases |journal=Annual Review of Energy and the Environment |language=en |volume=20 |issue=1 |pages=213–232 |doi=10.1146/annurev.eg.20.110195.001241 |issn=1056-3466 |doi-access=free}}</ref> An kafa shirin WRI's Science Based Targets (SBTi) a cikin 2015 don taimakawa kamfanoni su saita manufofi na rage fitarwa daidai da kimiyyar yanayi. <ref name="UNGC">{{Cite web |title=Set Science-Based Emission Reduction Targets {{!}} UN Global Compact |url=https://www.unglobalcompact.org/take-action/action/science-based-target |access-date=6 June 2023 |website=United Nations Global Compact}}</ref> WRI tana kula da shafin yanar gizon Climate Watch (wanda aka fi sani da CAIT Climate Data Explorer), wanda ke bawa 'yan jarida da sauransu damar bincika bayanan iskar gas ta ƙasa da fitar da iska ta kowane mutum.
'''Sauran'''
Shirin LandMark na WRI yana ba da taswira da bayanai da ke nuna ƙasashen da 'Yan asalin ƙasar da al'ummomin yankin ke gudanarwa da amfani da su.<ref name="LandMark">{{Cite web |title=LandMark Map |url=https://www.landmarkmap.org/ |access-date=6 June 2023 |website=LandMark}}</ref> Bayanai don yankin Amazon sun nuna cewa gandun daji da ke karkashin kulawar al'ummomin gida da na asali suna adana carbon dioxide, yayin da gandun daji wanda gwamnati da masu zaman kansu ke sarrafawa shine tushen iskar gas.
Sauran shirye-shiryen WRI sun haɗa da The Access Initiative, wanda ke tsara ƙasashe bisa ga Dimokuradiyya ta muhalli, ikon 'yan ƙasa su shiga cikin yanke shawara game da albarkatun ƙasa, kamar yadda aka auna ta hanyar nuna gaskiya, dokokin shiga jama'a, da kuma samun damar adalci.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
WRI's Champions 12.3 coalition yana inganta dabarun "Manufar, Mataki, Dokar" tare da burin rage asarar abinci da sharar gida zuwa shekara ta 2030.
== Rashin amincewa ==
Anil Agarwal, wanda ya kasance a cikin majalisar Cibiyar Kula da Harkokin Duniya daga 1988 zuwa 1990, ya soki binciken da Cibiyar Kulawa ta Duniya ta yi a shekarar 1990. Agarwal, wanda "ya kasance daga cikin na farko da ya yi jayayya cewa ra'ayoyin daidaito na zamantakewa suna buƙatar a haɗa su cikin manufofi na kasa da kasa da nufin rage tasirin tasirin canjin yanayi da mutum ya haifar", <ref name="Dickson">{{Cite journal |last=Dickson |first=David |date=January 2002 |title=Anil Agarwal (1947–2002) |journal=Nature |language=en |volume=415 |issue=6870 |pages=384 |doi=10.1038/415384a |issn=1476-4687 |pmid=11807539 |doi-access=free}}</ref> ya zargi WRI da rarraba alhakin da yawa don dumamar duniya ga ƙasashe masu tasowa, da kuma rashin amincewa da tasirin Amurka akan dumamar duniya. Ya kira binciken WRI misali na [[Kasuwancin mulkin mallaka|mulkin mallaka na muhalli]] kuma ya ba da shawarar cewa bincike mai kyau zai daidaita hanyoyin fitar da hayaki da ruwa na ƙasa ga kowace ƙasa.<ref name="Agarwal">{{Cite journal |last=Agarwal |first=Anil |last2=Narain |first2=Sunita |date=21 November 2019 |title=Global Warming in an Unequal World: A Case of Environmental Colonialism |url=https://academic.oup.com/book/35227/chapter/299750611 |journal=India in a Warming World: Integrating Climate Change and Development |language=en |doi=10.1093/oso/9780199498734.003.0005 |url-access=subscription |doi-access=free}}</ref> Karyatawarsa ta haifar da muhawara mai yawa game da hanyoyin da suka dace don irin wannan bincike, kuma ya haifar da karuwar wayar da kan jama'a game da batutuwan da suka shafi. <ref name="Guha">{{Cite journal |last=Guha |first=Ramachandra |date=2002 |title=Environmentalist of the Poor |url=https://www.jstor.org/stable/4411622 |journal=Economic and Political Weekly |volume=37 |issue=3 |pages=204–207 |issn=0012-9976 |jstor=4411622}}</ref>
== Dubi kuma ==
* Open energy system databases § Power Explorer
* [[Rafe Pomerance]]
* Cibiyar Manufofin Kasa da Kasa
* Gidauniyar MacArthur
== Bayanan da aka ambata ==
{{Reflist}}
== Haɗin waje ==
{{Authority control}}
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
pavahc917c4v7df8igjvto30jpb5ibn
825813
825812
2026-04-24T16:27:40Z
Pharouqenr
25549
825813
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox organization|name=World Resources Institute (WRI)|founder=[[James Gustave Speth]]|revenue=US$ 149 million<ref name="auto1">{{Cite web |last=World Resources Institute |title=WRI ANNUAL REPORT {{!}} 2020-2021 |url=https://files.wri.org/s3fs-public/wri-2020-21-annual-report.pdf |access-date=4 April 2024 |website=www.wri.org/ |page=36}}</ref>|headquarters=[[Washington, D.C.]] <br /> [[United States]]}}
'''Cibiyar Kula da albarkatun duniya''' (WRI) kungiya ce ta bincike mai zaman kanta da aka kafa a 1982 tare da kudade daga Gidauniyar MacArthur a karkashin jagorancin James Gustave Speth. Shugabannin da suka biyo baya sun hada da Jonathan Lash (1993-2011), Andrew D. Steer (2012-2021) da kuma shugaban yanzu Ani Dasgupta (2021-yanzu).
WRI tana nazarin ayyukan da suka dace na kasuwanci, tattalin arziki, kuɗi da shugabanci, da nufin inganta tallafawa al'ummar ɗan adam a fannoni shida: abinci, dazuzzuka, ruwa, makamashi, birane, da yanayi. Jerin rahoton cibiyar mafi girma shine Rahoton Albarkatun Duniya, kowannensu yana magana ne akan wani batu daban. WRI tana ƙarfafa shirye-shirye don sa ido, nazarin bayanai, da kimanta haɗari, gami da ayyukan duniya da na buɗaɗɗen tushe. WRI ta ci gaba da samun ƙimar taurari 4 cikin 4 daga Charity Navigator tun daga ranar 1 ga Oktoba, 2008.
== Ƙungiya ==
Manufar Cibiyar Kula da Harkokin Duniya (WRI) ita ce "ta da al'umma don samar da bukatun da burin tsararraki na yanzu da na gaba". Yana neman inganta al'ummar ɗan adam mai ɗorewa tare da tushen lafiyar ɗan adam da jin daɗi, dorewar muhalli, da damar tattalin arziki.<ref name="UNCCD">{{Cite web |title=World Resources Institute |url=https://www.unccd.int/cbm/world-resources-institute |access-date=5 June 2023 |website=UNCCD |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> WRI tana da haɗin gwiwa tare da gwamnatocin gida da na ƙasa, kamfanoni masu zaman kansu, kamfanonin da aka gudanar da jama'a, da sauran masu zaman kansu. Yana ba da sabis ciki har da batutuwan canjin yanayi na duniya, kasuwanni masu ɗorewa, kariya ga yanayin halittu, da kuma ayyukan kula da muhalli.<ref name="auto">{{Cite web |last=Bloomberg |date=2017 |title=World Resources Institute |url=https://www.bloomberg.com/profiles/companies/0321382Z:US-world-resources-institute |access-date=11 October 2017 |website=bloomberg.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
Cibiyar Kula da Harkokin Duniya tana kula da ofisoshin kasa da kasa a Brazil, China, Colombia, Habasha, Indiya, Indonesia, Kenya, Mexico, Netherlands, Turkiyya, Ingila da Amurka kuma tana aiki a cikin kasashe sama da 50.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> Wani rahoto daga Cibiyar Harkokin Kasashen Waje ta Kasashen Waƙoƙi ta Bayyanawa ta Bayyana Bayani na manyan tankuna 50 a Jami'ar Pennsylvania ta Global Go-To Think Tanks rating index ya gano cewa a lokacin 2014-2018 Cibiyar Harkar Duniya ta sami ƙarin kuɗi daga waje da Amurka fiye da kowane tanki mai tunani, tare da jimlar fiye da dala miliyan 63, kodayake an bayyana wannan a matsayin "marar mamaki" saboda kasancewar cibiyar a kasashe da yawa. A cikin 2014, Stephen M. Ross, mai haɓaka ƙasa na Amurka, ya ba kungiyar dala miliyan 30 don kafa Cibiyar WRI Ross don Cibiyoyin Ci gaba. Ɗaya daga cikin manyan masu ba da gudummawa ga WRI's Land and Carbon Lab shine Bezos Earth Fund, wanda ya ba da kuɗin dakin gwaje-gwaje tare da sama da dala miliyan 100 a cikin 2021.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> A cikin 2025, Michael da Tanya Polsky ta hanyar Gidauniyar Polsky sun ba WRI da Jami'ar Chicago gudummawar dala miliyan 100, wanda aka tsara dala miliyan 75 don kafa Cibiyar WRI Polsky don Canjin Makamashi ta Duniya.<ref>{{Cite journal |date=2025-02-12 |title=RELEASE: WRI and University of Chicago Announce $100 Million Gift from Michael and Tanya Polsky to Accelerate the Global Energy Transition |url=https://www.wri.org/news/release-wri-and-university-chicago-announce-100-million-gift-michael-and-tanya-polsky |language=en}}</ref> Kudin shiga na WRI ya kai dala miliyan 272 a shekarar 2024. <ref>{{Cite web |title=Transformation and Impact {{!}} World Resources Institute |url=https://www.wri.org/annual-report/2024 |access-date=2025-06-20 |website=www.wri.org |language=en}}</ref>
== Shirye-shiryen ==
Ayyukan WRI sun mayar da hankali kan fannoni kamar ruwa (gami da tekuna), dazuzzuka, yanayi, makamashi, abinci da birane. WRI tana aiki a cikin shirye-shiryen sa ido, nazarin bayanai, da kimanta haɗari. WRI ta jaddada girman yadda tsarin ke da alaƙa, da kuma buƙatar haɗa batutuwa kamar magance rashin tsaron abinci da dabarun magance sauyin yanayi, kare yanayin halittu, da kuma samar da tsaron tattalin arziki.
'''Abinci, Ƙasa da Ruwa'''
A cikin 1997 da 2000, WRI ta buga binciken farko na lissafin kayan aiki (MFA), ta amfani da bayanan jerin lokaci don tantance duk abubuwan da aka shigar da kayan aiki (ba tare da ruwa ba) da tattalin arzikin masana'antu ke amfani da su.<ref name="Krausmann">{{Cite journal |last=Krausmann |first=Fridolin |last2=Schandl |first2=Heinz |last3=Eisenmenger |first3=Nina |last4=Giljum |first4=Stefan |last5=Jackson |first5=Tim |date=17 October 2017 |title=Material Flow Accounting: Measuring Global Material Use for Sustainable Development |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=42 |issue=1 |pages=647–675 |doi=10.1146/annurev-environ-102016-060726 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref>
Da farko a shekara ta 2002, Cibiyar Kula da Harkokin Kasuwanci ta Duniya ta yi aiki tare da Kamaru Forest Initiative, don haɗa tushen bayanai daban-daban game da amfani da ƙasa don samar da taswirar dijital da takarda don bin diddigin canje-canje ga gandun daji na Kamaru da inganta gudanarwar su. Sun haɗa hotunan tauraron dan adam tare da bayani game da filin noma, iyakoki, ƙasa mai kariya, gandun daji na al'umma, da kuma amfani da ƙasa ta hanyar ayyukan katako na kasuwanci da kuma haƙar ma'adinai.
A cikin 2014, WRI ta gina kan aikin Matthew C. Hansen a Jami'ar Maryland akan nazarin canjin gandun daji. WRI ta yi haɗin gwiwa tare da Google Earth Engine don haɓaka Global Forest Watch (GFW), aikace-aikacen yanar gizo mai buɗewa wanda ke amfani da hotunan tauraron dan adam na Landsat don tsara canje-canjen gandun daji.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> Gargadi na GLAD na mako-mako da gargadi na yau da kullun na wuta na iya zama takamaiman ga yanki na mita 30 (320 sq . Kungiyoyin da ba na gwamnati ba (NGOs), masu bincike na ilimi, ma'aikatan gwamnati, da masu zaman kansu suna amfani da Global Forest Watch akai-akai. Har ila yau, 'yan jarida da kungiyoyin' yan asalin suna amfani da shi, da yawa daga cikin ƙasashensu suna barazana. <ref name="LandMark">{{Cite web |title=LandMark Map |url=https://www.landmarkmap.org/ |access-date=6 June 2023 |website=LandMark}}</ref> Aikace-aikacen Global Forest Watch sun haɗa da ganowa da sauri da amsawa ga gobara, gano katako ba bisa ka'ida ba, tabbatar da nuna gaskiya ga jerin kayayyaki, da kuma tantance wuraren da ke cikin haɗari. <ref name="Shea" /><ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
Ya zuwa watan Janairun 2021, WRI ta yi amfani da Global Forest Watch don samar da taswirar carbon na gandun daji wanda ya haɗu da bayanai game da hayaki da cire iskar gas mai alaƙa da gandun daji. Yin amfani da sabuwar hanyar don haɗa ƙasa, iska, da bayanan tauraron dan adam don auna canjin carbon a cikin gandun daji, sun sami damar tsara gandun daji a duk duniya a ƙudurin mita 30 (98 a kowace shekara daga 2001-2019. Sun sami damar gano gudummawar nau'ikan gandun daji daban-daban, suna tabbatar da cewa gandun daji na wurare masu zafi suna shan karin carbon fiye da sauran nau'ikan dazuzzuka, kuma suna saki mafi yawa sakamakon lalacewar gandun daji da lalacewa. Ta hanyar haɗa hayaki da cirewa, taswirar tana ƙara gaskiya da daidaito na ƙididdigar carbon na duniya kuma tana iya tallafawa yanke shawara na kula da gandun daji.<ref name="Harris">{{Cite journal |last=Harris |first=Nancy L. |last2=Gibbs |first2=David A. |last3=Baccini |first3=Alessandro |last4=Birdsey |first4=Richard A. |last5=de Bruin |first5=Sytze |last6=Farina |first6=Mary |last7=Fatoyinbo |first7=Lola |last8=Hansen |first8=Matthew C. |last9=Herold |first9=Martin |last10=Houghton |first10=Richard A. |last11=Potapov |first11=Peter V. |last12=Suarez |first12=Daniela Requena |last13=Roman-Cuesta |first13=Rosa M. |last14=Saatchi |first14=Sassan S. |last15=Slay |first15=Christy M. |date=March 2021 |title=Global maps of twenty-first century forest carbon fluxes |url=https://www.nature.com/articles/s41558-020-00976-6 |journal=Nature Climate Change |language=en |volume=11 |issue=3 |pages=234–240 |bibcode=2021NatCC..11..234H |doi=10.1038/s41558-020-00976-6 |issn=1758-6798 |url-access=subscription}}</ref>
Baya ga taswirar hayakin carbon daga asarar gandun daji, WRI tana aiki tare da masana kimiyya a Jami'ar Purdue, Kimiyya-i, da kuma [[Global Forest Biodiversity Initiative|Shirin Biodiversity na Duniya]] don haɓaka hanyoyin don kimanta yawan tarin carbon a cikin yanayin halittu na gandun daji. Irin waɗannan ƙididdigar suna shafar abubuwa uku na ci gaban gandun daji, waɗanda suke da wuyar auna su: ƙaruwa, haɓaka da mutuwa. Kasancewa da iya tantance wannan daidai zai rage rashin tabbas wajen kimanta tasirin gandun daji na duniya a matsayin sink carbon.
WRI ta yi haɗin gwiwa tare da Google Earth Engine don haɓaka Dynamic World, aikace-aikacen kusa da ainihin lokacin (NRT) wanda ke amfani da hotunan tauraron dan adam masu ƙarfi don yin amfani da ƙasa (LULC). Dynamic World yana gano yankunan ƙasa da ruwa kamar su wuraren da ke da ruwa, gandun daji, bishiyoyi, amfanin gona da birane. An sake shi a watan Yunin 2022, amfani da shi ya haɗa da saka idanu kan sabunta yanayin halittu, kimanta wuraren da aka kare, da kuma gano canje-canjen ƙasa saboda sare daji da gobara.<ref name="Brown">{{Cite journal |last=Brown |first=Christopher F. |last2=Brumby |first2=Steven P. |last3=Guzder-Williams |first3=Brookie |last4=Birch |first4=Tanya |last5=Hyde |first5=Samantha Brooks |last6=Mazzariello |first6=Joseph |last7=Czerwinski |first7=Wanda |last8=Pasquarella |first8=Valerie J. |last9=Haertel |first9=Robert |last10=Ilyushchenko |first10=Simon |last11=Schwehr |first11=Kurt |last12=Weisse |first12=Mikaela |last13=Stolle |first13=Fred |last14=Hanson |first14=Craig |last15=Guinan |first15=Oliver |date=9 June 2022 |title=Dynamic World, Near real-time global 10 m land use land cover mapping |journal=Scientific Data |volume=9 |issue=1 |page=251 |bibcode=2022NatSD...9..251B |doi=10.1038/s41597-022-01307-4 |pmc=9184477}}</ref>
Yin aiki tare da Ci gaba, WRI yana aiki don ganowa da ƙididdige manyan direbobi na [[Gandun daji|asarar gandun daji]]. Misali, sun gano sikelin masana'antu na cinikayya na duniya kamar naman sa, soya, [[Manja|Man dabino]], masara, da auduga a matsayin babban direba na asarar gandun daji a Kudancin Amurka da kudu maso gabashin Asiya.<ref name="Ritchie">{{Cite web |last=Ritchie |first=Hannah |author-link=Hannah Ritchie |last2=Roser |first2=Max |author-link2=Max Roser |last3=Rosado |first3=Pablo |date=11 May 2020 |title=CO₂ and Greenhouse Gas Emissions |url=https://ourworldindata.org/emissions-by-sector |website=Our World in Data}}</ref>
'''Birane'''
A cikin 2014, mai ba da agaji Stephen M. Ross ya kafa Cibiyar WRI Ross don Cibiyoyin Ci gaba ta hanyar babbar kyauta. Cibiyar tana mai da hankali kan ci gaban [[Birni mai dorewa|Birane masu ɗorewa]] da inganta ingancin rayuwa a kasashe masu tasowa a duniya. Rahoton WRI na shekarar 2021 shi ne sauye-sauye bakwai don birane masu adalci da masu dorewa. Ya biyo bayan hanzarta ingancin gini: Ayyuka takwas don Shugabannin Birane (2019).
'''Makamashi'''
The Platform for Accelerating the Circular Economy (PACE) wani dandamali ne na hadin gwiwar jama'a da masu zaman kansu da kuma aikin da ke hanzarta mayar da hankali kan gina tattalin arzikin zagaye. An ƙaddamar da PACE a lokacin taron shekara-shekara na Taron Tattalin Arziki na Duniya na 2018.
The Renewable Energy Buyers Alliance (REBA) wata kungiya ce ta manyan masu sayen makamashi mai tsabta, masu samar da makamashi, da masu ba da sabis waɗanda ke buɗe kasuwa ga duk masu sayen makamashin da ba na zama ba don jagorantar saurin canji zuwa makamashi mafi tsabta, mai wadata, makamashi mara amfani.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> Tana da mambobi sama da 200 ciki har da Google, GM, Facebook, Walmart, Disney da sauran manyan kamfanoni, kuma ta kai karfin 6 GW a shekarar 2018.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
'''Tekuna'''
A cikin shekara ta 2008, Cibiyar Kula da albarkatun duniya ta ba da rahoton ingancin ruwa a duk duniya, ta gano yankuna sama da 400 da suka mutu saboda eutrophication ciki har da yankuna a cikin [[Tekun Baltic]], Chesapeake Bay a Amurka, da Babban Barrier Reef na Australia (33, 34). Eutrophication ya samo asali ne daga fitar da phosphorus mai maida hankali sosai a cikin ruwan sharar gida a cikin tabkuna da koguna, da kuma gurɓataccen abinci mai gina jiki.<ref name="Cordell">{{Cite journal |last=Cordell |first=Dana |last2=White |first2=Stuart |date=17 October 2014 |title=Life's Bottleneck: Sustaining the World's Phosphorus for a Food Secure Future |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=39 |issue=1 |pages=161–188 |doi=10.1146/annurev-environ-010213-113300 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref> WRI tana ba da shawara don amfani da mafita na yanayi na gida (NBS), wanda ke da tasiri sosai, don inganta yanayin halittu, tsayayya da tasirin yanayi na ruwa, da kuma rage tasirin dumama. WRI ta buga Atlas na Hadarin Ruwa na Ruwa, ƙasashe masu matsayi dangane da haɗarin rikice-rikicen ruwa mai tsanani.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
WRI tana aiki sosai wajen nazarin coral reefs na duniya, <ref name="Novi">{{Cite journal |last=Novi |first=Lyuba |last2=Bracco |first2=Annalisa |date=10 December 2022 |title=Machine learning prediction of connectivity, biodiversity and resilience in the Coral Triangle |journal=Communications Biology |language=en |volume=5 |issue=1 |page=1359 |doi=10.1038/s42003-022-04330-8 |issn=2399-3642 |pmc=9741626 |pmid=36496519}}</ref> ta wallafa rahotanni a cikin 1998 da 2011 waɗanda suka bi diddigin lalacewar saboda ci gaban bakin teku, yawan kamun kifi, canjin yanayi da karuwar acidity na teku. Wani rahoto na 2022 ya bincika reefs zuwa ƙuduri na mita 500 (1,600 kuma ya bincika kariya da reefs ke bayarwa ga mutane, ababen more rayuwa da GDP.
'''Yanayi'''
WRI ta yi aiki tare da kamfanoni don haɓaka daidaitattun daidaitattun, [[Lissafin gas mai sanyaya|Yarjejeniyar Gas ta Greenhouse]] don ƙididdigewa da sarrafa hayaki na GHG.<ref name="Michaelowa">{{Cite journal |last=Michaelowa |first=Axel |date=4 November 2015 |title=Opportunities for and Alternatives to Global Climate Regimes Post-Kyoto |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=40 |issue=1 |pages=395–417 |doi=10.1146/annurev-environ-102014-021112 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref><ref name="Roche">{{Cite journal |last=Yetano Roche |first=María |last2=Lechtenböhmer |first2=Stefan |last3=Fischedick |first3=Manfred |last4=Gröne |first4=Marie-Christine |last5=Xia |first5=Chun |last6=Dienst |first6=Carmen |date=17 October 2014 |title=Concepts and Methodologies for Measuring the Sustainability of Cities |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=39 |issue=1 |pages=519–547 |doi=10.1146/annurev-environ-012913-101223 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref> WRI tana bin diddigin kimantawa na konewar man fetur da hayakin gas, wanda aka buga a matsayin rahotanni na shekaru biyu.<ref name="Siddiqi">{{Cite journal |last=Siddiqi |first=Toufiq A. |date=November 1995 |title=Asia-Wide Emissions of Greenhouse Gases |journal=Annual Review of Energy and the Environment |language=en |volume=20 |issue=1 |pages=213–232 |doi=10.1146/annurev.eg.20.110195.001241 |issn=1056-3466 |doi-access=free}}</ref> An kafa shirin WRI's Science Based Targets (SBTi) a cikin 2015 don taimakawa kamfanoni su saita manufofi na rage fitarwa daidai da kimiyyar yanayi. <ref name="UNGC">{{Cite web |title=Set Science-Based Emission Reduction Targets {{!}} UN Global Compact |url=https://www.unglobalcompact.org/take-action/action/science-based-target |access-date=6 June 2023 |website=United Nations Global Compact}}</ref> WRI tana kula da shafin yanar gizon Climate Watch (wanda aka fi sani da CAIT Climate Data Explorer), wanda ke bawa 'yan jarida da sauransu damar bincika bayanan iskar gas ta ƙasa da fitar da iska ta kowane mutum.
'''Sauran'''
Shirin LandMark na WRI yana ba da taswira da bayanai da ke nuna ƙasashen da 'Yan asalin ƙasar da al'ummomin yankin ke gudanarwa da amfani da su.<ref name="LandMark">{{Cite web |title=LandMark Map |url=https://www.landmarkmap.org/ |access-date=6 June 2023 |website=LandMark}}</ref> Bayanai don yankin Amazon sun nuna cewa gandun daji da ke karkashin kulawar al'ummomin gida da na asali suna adana carbon dioxide, yayin da gandun daji wanda gwamnati da masu zaman kansu ke sarrafawa shine tushen iskar gas.
Sauran shirye-shiryen WRI sun haɗa da The Access Initiative, wanda ke tsara ƙasashe bisa ga Dimokuradiyya ta muhalli, ikon 'yan ƙasa su shiga cikin yanke shawara game da albarkatun ƙasa, kamar yadda aka auna ta hanyar nuna gaskiya, dokokin shiga jama'a, da kuma samun damar adalci.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
WRI's Champions 12.3 coalition yana inganta dabarun "Manufar, Mataki, Dokar" tare da burin rage asarar abinci da sharar gida zuwa shekara ta 2030.
== Rashin amincewa ==
Anil Agarwal, wanda ya kasance a cikin majalisar Cibiyar Kula da Harkokin Duniya daga 1988 zuwa 1990, ya soki binciken da Cibiyar Kulawa ta Duniya ta yi a shekarar 1990. Agarwal, wanda "ya kasance daga cikin na farko da ya yi jayayya cewa ra'ayoyin daidaito na zamantakewa suna buƙatar a haɗa su cikin manufofi na kasa da kasa da nufin rage tasirin tasirin canjin yanayi da mutum ya haifar", <ref name="Dickson">{{Cite journal |last=Dickson |first=David |date=January 2002 |title=Anil Agarwal (1947–2002) |journal=Nature |language=en |volume=415 |issue=6870 |pages=384 |doi=10.1038/415384a |issn=1476-4687 |pmid=11807539 |doi-access=free}}</ref> ya zargi WRI da rarraba alhakin da yawa don dumamar duniya ga ƙasashe masu tasowa, da kuma rashin amincewa da tasirin Amurka akan dumamar duniya. Ya kira binciken WRI misali na [[Kasuwancin mulkin mallaka|mulkin mallaka na muhalli]] kuma ya ba da shawarar cewa bincike mai kyau zai daidaita hanyoyin fitar da hayaki da ruwa na ƙasa ga kowace ƙasa.<ref name="Agarwal">{{Cite journal |last=Agarwal |first=Anil |last2=Narain |first2=Sunita |date=21 November 2019 |title=Global Warming in an Unequal World: A Case of Environmental Colonialism |url=https://academic.oup.com/book/35227/chapter/299750611 |journal=India in a Warming World: Integrating Climate Change and Development |language=en |doi=10.1093/oso/9780199498734.003.0005 |url-access=subscription |doi-access=free}}</ref> Karyatawarsa ta haifar da muhawara mai yawa game da hanyoyin da suka dace don irin wannan bincike, kuma ya haifar da karuwar wayar da kan jama'a game da batutuwan da suka shafi. <ref name="Guha">{{Cite journal |last=Guha |first=Ramachandra |date=2002 |title=Environmentalist of the Poor |url=https://www.jstor.org/stable/4411622 |journal=Economic and Political Weekly |volume=37 |issue=3 |pages=204–207 |issn=0012-9976 |jstor=4411622}}</ref>
== Dubi kuma ==
* Open energy system databases § Power Explorer
* [[Rafe Pomerance]]
* Cibiyar Manufofin Kasa da Kasa
* Gidauniyar MacArthur
== Bayanan da aka ambata ==
{{Reflist}}
== Haɗin waje ==
{{Authority control}}
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
8o1fhnfcvdx9ds3tgpfisx5blpu3l96
825814
825813
2026-04-24T16:27:55Z
Pharouqenr
25549
825814
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox organization|name=World Resources Institute (WRI)|founder=[[James Gustave Speth]]|revenue=US$ 149 million<ref name="auto1">{{Cite web |last=World Resources Institute |title=WRI ANNUAL REPORT {{!}} 2020-2021 |url=https://files.wri.org/s3fs-public/wri-2020-21-annual-report.pdf |access-date=4 April 2024 |website=www.wri.org/ |page=36}}</ref>|headquarters=[[Washington, D.C.]] <br /> [[United States]]}}
'''Cibiyar Kula da albarkatun duniya''' (WRI) kungiya ce ta bincike mai zaman kanta da aka kafa a 1982 tare da kudade daga Gidauniyar MacArthur a karkashin jagorancin James Gustave Speth. Shugabannin da suka biyo baya sun hada da Jonathan Lash (1993-2011), Andrew D. Steer (2012-2021) da kuma shugaban yanzu Ani Dasgupta (2021-yanzu).
WRI tana nazarin ayyukan da suka dace na kasuwanci, tattalin arziki, kuɗi da shugabanci, da nufin inganta tallafawa al'ummar ɗan adam a fannoni shida: abinci, dazuzzuka, ruwa, makamashi, birane, da yanayi. Jerin rahoton cibiyar mafi girma shine Rahoton Albarkatun Duniya, kowannensu yana magana ne akan wani batu daban. WRI tana ƙarfafa shirye-shirye don sa ido, nazarin bayanai, da kimanta haɗari, gami da ayyukan duniya da na buɗaɗɗen tushe. WRI ta ci gaba da samun ƙimar taurari 4 cikin 4 daga Charity Navigator tun daga ranar 1 ga Oktoba, 2008.
== Ƙungiya ==
Manufar Cibiyar Kula da Harkokin Duniya (WRI) ita ce "ta da al'umma don samar da bukatun da burin tsararraki na yanzu da na gaba". Yana neman inganta al'ummar ɗan adam mai ɗorewa tare da tushen lafiyar ɗan adam da jin daɗi, dorewar muhalli, da damar tattalin arziki.<ref name="UNCCD">{{Cite web |title=World Resources Institute |url=https://www.unccd.int/cbm/world-resources-institute |access-date=5 June 2023 |website=UNCCD |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> WRI tana da haɗin gwiwa tare da gwamnatocin gida da na ƙasa, kamfanoni masu zaman kansu, kamfanonin da aka gudanar da jama'a, da sauran masu zaman kansu. Yana ba da sabis ciki har da batutuwan canjin yanayi na duniya, kasuwanni masu ɗorewa, kariya ga yanayin halittu, da kuma ayyukan kula da muhalli.<ref name="auto">{{Cite web |last=Bloomberg |date=2017 |title=World Resources Institute |url=https://www.bloomberg.com/profiles/companies/0321382Z:US-world-resources-institute |access-date=11 October 2017 |website=bloomberg.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
Cibiyar Kula da Harkokin Duniya tana kula da ofisoshin kasa da kasa a Brazil, China, Colombia, Habasha, Indiya, Indonesia, Kenya, Mexico, Netherlands, Turkiyya, Ingila da Amurka kuma tana aiki a cikin kasashe sama da 50.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> Wani rahoto daga Cibiyar Harkokin Kasashen Waje ta Kasashen Waƙoƙi ta Bayyanawa ta Bayyana Bayani na manyan tankuna 50 a Jami'ar Pennsylvania ta Global Go-To Think Tanks rating index ya gano cewa a lokacin 2014-2018 Cibiyar Harkar Duniya ta sami ƙarin kuɗi daga waje da Amurka fiye da kowane tanki mai tunani, tare da jimlar fiye da dala miliyan 63, kodayake an bayyana wannan a matsayin "marar mamaki" saboda kasancewar cibiyar a kasashe da yawa. A cikin 2014, Stephen M. Ross, mai haɓaka ƙasa na Amurka, ya ba kungiyar dala miliyan 30 don kafa Cibiyar WRI Ross don Cibiyoyin Ci gaba. Ɗaya daga cikin manyan masu ba da gudummawa ga WRI's Land and Carbon Lab shine Bezos Earth Fund, wanda ya ba da kuɗin dakin gwaje-gwaje tare da sama da dala miliyan 100 a cikin 2021.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> A cikin 2025, Michael da Tanya Polsky ta hanyar Gidauniyar Polsky sun ba WRI da Jami'ar Chicago gudummawar dala miliyan 100, wanda aka tsara dala miliyan 75 don kafa Cibiyar WRI Polsky don Canjin Makamashi ta Duniya.<ref>{{Cite journal |date=2025-02-12 |title=RELEASE: WRI and University of Chicago Announce $100 Million Gift from Michael and Tanya Polsky to Accelerate the Global Energy Transition |url=https://www.wri.org/news/release-wri-and-university-chicago-announce-100-million-gift-michael-and-tanya-polsky |language=en}}</ref> Kudin shiga na WRI ya kai dala miliyan 272 a shekarar 2024.<ref>{{Cite web |title=Transformation and Impact {{!}} World Resources Institute |url=https://www.wri.org/annual-report/2024 |access-date=2025-06-20 |website=www.wri.org |language=en}}</ref>
== Shirye-shiryen ==
Ayyukan WRI sun mayar da hankali kan fannoni kamar ruwa (gami da tekuna), dazuzzuka, yanayi, makamashi, abinci da birane. WRI tana aiki a cikin shirye-shiryen sa ido, nazarin bayanai, da kimanta haɗari. WRI ta jaddada girman yadda tsarin ke da alaƙa, da kuma buƙatar haɗa batutuwa kamar magance rashin tsaron abinci da dabarun magance sauyin yanayi, kare yanayin halittu, da kuma samar da tsaron tattalin arziki.
'''Abinci, Ƙasa da Ruwa'''
A cikin 1997 da 2000, WRI ta buga binciken farko na lissafin kayan aiki (MFA), ta amfani da bayanan jerin lokaci don tantance duk abubuwan da aka shigar da kayan aiki (ba tare da ruwa ba) da tattalin arzikin masana'antu ke amfani da su.<ref name="Krausmann">{{Cite journal |last=Krausmann |first=Fridolin |last2=Schandl |first2=Heinz |last3=Eisenmenger |first3=Nina |last4=Giljum |first4=Stefan |last5=Jackson |first5=Tim |date=17 October 2017 |title=Material Flow Accounting: Measuring Global Material Use for Sustainable Development |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=42 |issue=1 |pages=647–675 |doi=10.1146/annurev-environ-102016-060726 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref>
Da farko a shekara ta 2002, Cibiyar Kula da Harkokin Kasuwanci ta Duniya ta yi aiki tare da Kamaru Forest Initiative, don haɗa tushen bayanai daban-daban game da amfani da ƙasa don samar da taswirar dijital da takarda don bin diddigin canje-canje ga gandun daji na Kamaru da inganta gudanarwar su. Sun haɗa hotunan tauraron dan adam tare da bayani game da filin noma, iyakoki, ƙasa mai kariya, gandun daji na al'umma, da kuma amfani da ƙasa ta hanyar ayyukan katako na kasuwanci da kuma haƙar ma'adinai.
A cikin 2014, WRI ta gina kan aikin Matthew C. Hansen a Jami'ar Maryland akan nazarin canjin gandun daji. WRI ta yi haɗin gwiwa tare da Google Earth Engine don haɓaka Global Forest Watch (GFW), aikace-aikacen yanar gizo mai buɗewa wanda ke amfani da hotunan tauraron dan adam na Landsat don tsara canje-canjen gandun daji.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> Gargadi na GLAD na mako-mako da gargadi na yau da kullun na wuta na iya zama takamaiman ga yanki na mita 30 (320 sq . Kungiyoyin da ba na gwamnati ba (NGOs), masu bincike na ilimi, ma'aikatan gwamnati, da masu zaman kansu suna amfani da Global Forest Watch akai-akai. Har ila yau, 'yan jarida da kungiyoyin' yan asalin suna amfani da shi, da yawa daga cikin ƙasashensu suna barazana. <ref name="LandMark">{{Cite web |title=LandMark Map |url=https://www.landmarkmap.org/ |access-date=6 June 2023 |website=LandMark}}</ref> Aikace-aikacen Global Forest Watch sun haɗa da ganowa da sauri da amsawa ga gobara, gano katako ba bisa ka'ida ba, tabbatar da nuna gaskiya ga jerin kayayyaki, da kuma tantance wuraren da ke cikin haɗari. <ref name="Shea" /><ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
Ya zuwa watan Janairun 2021, WRI ta yi amfani da Global Forest Watch don samar da taswirar carbon na gandun daji wanda ya haɗu da bayanai game da hayaki da cire iskar gas mai alaƙa da gandun daji. Yin amfani da sabuwar hanyar don haɗa ƙasa, iska, da bayanan tauraron dan adam don auna canjin carbon a cikin gandun daji, sun sami damar tsara gandun daji a duk duniya a ƙudurin mita 30 (98 a kowace shekara daga 2001-2019. Sun sami damar gano gudummawar nau'ikan gandun daji daban-daban, suna tabbatar da cewa gandun daji na wurare masu zafi suna shan karin carbon fiye da sauran nau'ikan dazuzzuka, kuma suna saki mafi yawa sakamakon lalacewar gandun daji da lalacewa. Ta hanyar haɗa hayaki da cirewa, taswirar tana ƙara gaskiya da daidaito na ƙididdigar carbon na duniya kuma tana iya tallafawa yanke shawara na kula da gandun daji.<ref name="Harris">{{Cite journal |last=Harris |first=Nancy L. |last2=Gibbs |first2=David A. |last3=Baccini |first3=Alessandro |last4=Birdsey |first4=Richard A. |last5=de Bruin |first5=Sytze |last6=Farina |first6=Mary |last7=Fatoyinbo |first7=Lola |last8=Hansen |first8=Matthew C. |last9=Herold |first9=Martin |last10=Houghton |first10=Richard A. |last11=Potapov |first11=Peter V. |last12=Suarez |first12=Daniela Requena |last13=Roman-Cuesta |first13=Rosa M. |last14=Saatchi |first14=Sassan S. |last15=Slay |first15=Christy M. |date=March 2021 |title=Global maps of twenty-first century forest carbon fluxes |url=https://www.nature.com/articles/s41558-020-00976-6 |journal=Nature Climate Change |language=en |volume=11 |issue=3 |pages=234–240 |bibcode=2021NatCC..11..234H |doi=10.1038/s41558-020-00976-6 |issn=1758-6798 |url-access=subscription}}</ref>
Baya ga taswirar hayakin carbon daga asarar gandun daji, WRI tana aiki tare da masana kimiyya a Jami'ar Purdue, Kimiyya-i, da kuma [[Global Forest Biodiversity Initiative|Shirin Biodiversity na Duniya]] don haɓaka hanyoyin don kimanta yawan tarin carbon a cikin yanayin halittu na gandun daji. Irin waɗannan ƙididdigar suna shafar abubuwa uku na ci gaban gandun daji, waɗanda suke da wuyar auna su: ƙaruwa, haɓaka da mutuwa. Kasancewa da iya tantance wannan daidai zai rage rashin tabbas wajen kimanta tasirin gandun daji na duniya a matsayin sink carbon.
WRI ta yi haɗin gwiwa tare da Google Earth Engine don haɓaka Dynamic World, aikace-aikacen kusa da ainihin lokacin (NRT) wanda ke amfani da hotunan tauraron dan adam masu ƙarfi don yin amfani da ƙasa (LULC). Dynamic World yana gano yankunan ƙasa da ruwa kamar su wuraren da ke da ruwa, gandun daji, bishiyoyi, amfanin gona da birane. An sake shi a watan Yunin 2022, amfani da shi ya haɗa da saka idanu kan sabunta yanayin halittu, kimanta wuraren da aka kare, da kuma gano canje-canjen ƙasa saboda sare daji da gobara.<ref name="Brown">{{Cite journal |last=Brown |first=Christopher F. |last2=Brumby |first2=Steven P. |last3=Guzder-Williams |first3=Brookie |last4=Birch |first4=Tanya |last5=Hyde |first5=Samantha Brooks |last6=Mazzariello |first6=Joseph |last7=Czerwinski |first7=Wanda |last8=Pasquarella |first8=Valerie J. |last9=Haertel |first9=Robert |last10=Ilyushchenko |first10=Simon |last11=Schwehr |first11=Kurt |last12=Weisse |first12=Mikaela |last13=Stolle |first13=Fred |last14=Hanson |first14=Craig |last15=Guinan |first15=Oliver |date=9 June 2022 |title=Dynamic World, Near real-time global 10 m land use land cover mapping |journal=Scientific Data |volume=9 |issue=1 |page=251 |bibcode=2022NatSD...9..251B |doi=10.1038/s41597-022-01307-4 |pmc=9184477}}</ref>
Yin aiki tare da Ci gaba, WRI yana aiki don ganowa da ƙididdige manyan direbobi na [[Gandun daji|asarar gandun daji]]. Misali, sun gano sikelin masana'antu na cinikayya na duniya kamar naman sa, soya, [[Manja|Man dabino]], masara, da auduga a matsayin babban direba na asarar gandun daji a Kudancin Amurka da kudu maso gabashin Asiya.<ref name="Ritchie">{{Cite web |last=Ritchie |first=Hannah |author-link=Hannah Ritchie |last2=Roser |first2=Max |author-link2=Max Roser |last3=Rosado |first3=Pablo |date=11 May 2020 |title=CO₂ and Greenhouse Gas Emissions |url=https://ourworldindata.org/emissions-by-sector |website=Our World in Data}}</ref>
'''Birane'''
A cikin 2014, mai ba da agaji Stephen M. Ross ya kafa Cibiyar WRI Ross don Cibiyoyin Ci gaba ta hanyar babbar kyauta. Cibiyar tana mai da hankali kan ci gaban [[Birni mai dorewa|Birane masu ɗorewa]] da inganta ingancin rayuwa a kasashe masu tasowa a duniya. Rahoton WRI na shekarar 2021 shi ne sauye-sauye bakwai don birane masu adalci da masu dorewa. Ya biyo bayan hanzarta ingancin gini: Ayyuka takwas don Shugabannin Birane (2019).
'''Makamashi'''
The Platform for Accelerating the Circular Economy (PACE) wani dandamali ne na hadin gwiwar jama'a da masu zaman kansu da kuma aikin da ke hanzarta mayar da hankali kan gina tattalin arzikin zagaye. An ƙaddamar da PACE a lokacin taron shekara-shekara na Taron Tattalin Arziki na Duniya na 2018.
The Renewable Energy Buyers Alliance (REBA) wata kungiya ce ta manyan masu sayen makamashi mai tsabta, masu samar da makamashi, da masu ba da sabis waɗanda ke buɗe kasuwa ga duk masu sayen makamashin da ba na zama ba don jagorantar saurin canji zuwa makamashi mafi tsabta, mai wadata, makamashi mara amfani.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> Tana da mambobi sama da 200 ciki har da Google, GM, Facebook, Walmart, Disney da sauran manyan kamfanoni, kuma ta kai karfin 6 GW a shekarar 2018.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
'''Tekuna'''
A cikin shekara ta 2008, Cibiyar Kula da albarkatun duniya ta ba da rahoton ingancin ruwa a duk duniya, ta gano yankuna sama da 400 da suka mutu saboda eutrophication ciki har da yankuna a cikin [[Tekun Baltic]], Chesapeake Bay a Amurka, da Babban Barrier Reef na Australia (33, 34). Eutrophication ya samo asali ne daga fitar da phosphorus mai maida hankali sosai a cikin ruwan sharar gida a cikin tabkuna da koguna, da kuma gurɓataccen abinci mai gina jiki.<ref name="Cordell">{{Cite journal |last=Cordell |first=Dana |last2=White |first2=Stuart |date=17 October 2014 |title=Life's Bottleneck: Sustaining the World's Phosphorus for a Food Secure Future |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=39 |issue=1 |pages=161–188 |doi=10.1146/annurev-environ-010213-113300 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref> WRI tana ba da shawara don amfani da mafita na yanayi na gida (NBS), wanda ke da tasiri sosai, don inganta yanayin halittu, tsayayya da tasirin yanayi na ruwa, da kuma rage tasirin dumama. WRI ta buga Atlas na Hadarin Ruwa na Ruwa, ƙasashe masu matsayi dangane da haɗarin rikice-rikicen ruwa mai tsanani.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
WRI tana aiki sosai wajen nazarin coral reefs na duniya, <ref name="Novi">{{Cite journal |last=Novi |first=Lyuba |last2=Bracco |first2=Annalisa |date=10 December 2022 |title=Machine learning prediction of connectivity, biodiversity and resilience in the Coral Triangle |journal=Communications Biology |language=en |volume=5 |issue=1 |page=1359 |doi=10.1038/s42003-022-04330-8 |issn=2399-3642 |pmc=9741626 |pmid=36496519}}</ref> ta wallafa rahotanni a cikin 1998 da 2011 waɗanda suka bi diddigin lalacewar saboda ci gaban bakin teku, yawan kamun kifi, canjin yanayi da karuwar acidity na teku. Wani rahoto na 2022 ya bincika reefs zuwa ƙuduri na mita 500 (1,600 kuma ya bincika kariya da reefs ke bayarwa ga mutane, ababen more rayuwa da GDP.
'''Yanayi'''
WRI ta yi aiki tare da kamfanoni don haɓaka daidaitattun daidaitattun, [[Lissafin gas mai sanyaya|Yarjejeniyar Gas ta Greenhouse]] don ƙididdigewa da sarrafa hayaki na GHG.<ref name="Michaelowa">{{Cite journal |last=Michaelowa |first=Axel |date=4 November 2015 |title=Opportunities for and Alternatives to Global Climate Regimes Post-Kyoto |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=40 |issue=1 |pages=395–417 |doi=10.1146/annurev-environ-102014-021112 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref><ref name="Roche">{{Cite journal |last=Yetano Roche |first=María |last2=Lechtenböhmer |first2=Stefan |last3=Fischedick |first3=Manfred |last4=Gröne |first4=Marie-Christine |last5=Xia |first5=Chun |last6=Dienst |first6=Carmen |date=17 October 2014 |title=Concepts and Methodologies for Measuring the Sustainability of Cities |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=39 |issue=1 |pages=519–547 |doi=10.1146/annurev-environ-012913-101223 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref> WRI tana bin diddigin kimantawa na konewar man fetur da hayakin gas, wanda aka buga a matsayin rahotanni na shekaru biyu.<ref name="Siddiqi">{{Cite journal |last=Siddiqi |first=Toufiq A. |date=November 1995 |title=Asia-Wide Emissions of Greenhouse Gases |journal=Annual Review of Energy and the Environment |language=en |volume=20 |issue=1 |pages=213–232 |doi=10.1146/annurev.eg.20.110195.001241 |issn=1056-3466 |doi-access=free}}</ref> An kafa shirin WRI's Science Based Targets (SBTi) a cikin 2015 don taimakawa kamfanoni su saita manufofi na rage fitarwa daidai da kimiyyar yanayi. <ref name="UNGC">{{Cite web |title=Set Science-Based Emission Reduction Targets {{!}} UN Global Compact |url=https://www.unglobalcompact.org/take-action/action/science-based-target |access-date=6 June 2023 |website=United Nations Global Compact}}</ref> WRI tana kula da shafin yanar gizon Climate Watch (wanda aka fi sani da CAIT Climate Data Explorer), wanda ke bawa 'yan jarida da sauransu damar bincika bayanan iskar gas ta ƙasa da fitar da iska ta kowane mutum.
'''Sauran'''
Shirin LandMark na WRI yana ba da taswira da bayanai da ke nuna ƙasashen da 'Yan asalin ƙasar da al'ummomin yankin ke gudanarwa da amfani da su.<ref name="LandMark">{{Cite web |title=LandMark Map |url=https://www.landmarkmap.org/ |access-date=6 June 2023 |website=LandMark}}</ref> Bayanai don yankin Amazon sun nuna cewa gandun daji da ke karkashin kulawar al'ummomin gida da na asali suna adana carbon dioxide, yayin da gandun daji wanda gwamnati da masu zaman kansu ke sarrafawa shine tushen iskar gas.
Sauran shirye-shiryen WRI sun haɗa da The Access Initiative, wanda ke tsara ƙasashe bisa ga Dimokuradiyya ta muhalli, ikon 'yan ƙasa su shiga cikin yanke shawara game da albarkatun ƙasa, kamar yadda aka auna ta hanyar nuna gaskiya, dokokin shiga jama'a, da kuma samun damar adalci.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
WRI's Champions 12.3 coalition yana inganta dabarun "Manufar, Mataki, Dokar" tare da burin rage asarar abinci da sharar gida zuwa shekara ta 2030.
== Rashin amincewa ==
Anil Agarwal, wanda ya kasance a cikin majalisar Cibiyar Kula da Harkokin Duniya daga 1988 zuwa 1990, ya soki binciken da Cibiyar Kulawa ta Duniya ta yi a shekarar 1990. Agarwal, wanda "ya kasance daga cikin na farko da ya yi jayayya cewa ra'ayoyin daidaito na zamantakewa suna buƙatar a haɗa su cikin manufofi na kasa da kasa da nufin rage tasirin tasirin canjin yanayi da mutum ya haifar", <ref name="Dickson">{{Cite journal |last=Dickson |first=David |date=January 2002 |title=Anil Agarwal (1947–2002) |journal=Nature |language=en |volume=415 |issue=6870 |pages=384 |doi=10.1038/415384a |issn=1476-4687 |pmid=11807539 |doi-access=free}}</ref> ya zargi WRI da rarraba alhakin da yawa don dumamar duniya ga ƙasashe masu tasowa, da kuma rashin amincewa da tasirin Amurka akan dumamar duniya. Ya kira binciken WRI misali na [[Kasuwancin mulkin mallaka|mulkin mallaka na muhalli]] kuma ya ba da shawarar cewa bincike mai kyau zai daidaita hanyoyin fitar da hayaki da ruwa na ƙasa ga kowace ƙasa.<ref name="Agarwal">{{Cite journal |last=Agarwal |first=Anil |last2=Narain |first2=Sunita |date=21 November 2019 |title=Global Warming in an Unequal World: A Case of Environmental Colonialism |url=https://academic.oup.com/book/35227/chapter/299750611 |journal=India in a Warming World: Integrating Climate Change and Development |language=en |doi=10.1093/oso/9780199498734.003.0005 |url-access=subscription |doi-access=free}}</ref> Karyatawarsa ta haifar da muhawara mai yawa game da hanyoyin da suka dace don irin wannan bincike, kuma ya haifar da karuwar wayar da kan jama'a game da batutuwan da suka shafi. <ref name="Guha">{{Cite journal |last=Guha |first=Ramachandra |date=2002 |title=Environmentalist of the Poor |url=https://www.jstor.org/stable/4411622 |journal=Economic and Political Weekly |volume=37 |issue=3 |pages=204–207 |issn=0012-9976 |jstor=4411622}}</ref>
== Dubi kuma ==
* Open energy system databases § Power Explorer
* [[Rafe Pomerance]]
* Cibiyar Manufofin Kasa da Kasa
* Gidauniyar MacArthur
== Bayanan da aka ambata ==
{{Reflist}}
== Haɗin waje ==
{{Authority control}}
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
lvgg8ouw5fpxj67i2zw8yaemu45o7qw
825815
825814
2026-04-24T16:29:15Z
Pharouqenr
25549
825815
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox organization|name=World Resources Institute (WRI)|founder=[[James Gustave Speth]]|revenue=US$ 149 million<ref name="auto1">{{Cite web |last=World Resources Institute |title=WRI ANNUAL REPORT {{!}} 2020-2021 |url=https://files.wri.org/s3fs-public/wri-2020-21-annual-report.pdf |access-date=4 April 2024 |website=www.wri.org/ |page=36}}</ref>|headquarters=[[Washington, D.C.]] <br /> [[United States]]}}
'''Cibiyar Kula da albarkatun duniya''' (WRI) kungiya ce ta bincike mai zaman kanta da aka kafa a 1982 tare da kudade daga Gidauniyar MacArthur a karkashin jagorancin James Gustave Speth. Shugabannin da suka biyo baya sun hada da Jonathan Lash (1993-2011), Andrew D. Steer (2012-2021) da kuma shugaban yanzu Ani Dasgupta (2021-yanzu).
WRI tana nazarin ayyukan da suka dace na kasuwanci, tattalin arziki, kuɗi da shugabanci, da nufin inganta tallafawa al'ummar ɗan adam a fannoni shida: abinci, dazuzzuka, ruwa, makamashi, birane, da yanayi. Jerin rahoton cibiyar mafi girma shine Rahoton Albarkatun Duniya, kowannensu yana magana ne akan wani batu daban. WRI tana ƙarfafa shirye-shirye don sa ido, nazarin bayanai, da kimanta haɗari, gami da ayyukan duniya da na buɗaɗɗen tushe. WRI ta ci gaba da samun ƙimar taurari 4 cikin 4 daga Charity Navigator tun daga ranar 1 ga Oktoba, 2008.
== Ƙungiya ==
Manufar Cibiyar Kula da Harkokin Duniya (WRI) ita ce "ta da al'umma don samar da bukatun da burin tsararraki na yanzu da na gaba". Yana neman inganta al'ummar ɗan adam mai ɗorewa tare da tushen lafiyar ɗan adam da jin daɗi, dorewar muhalli, da damar tattalin arziki.<ref name="UNCCD">{{Cite web |title=World Resources Institute |url=https://www.unccd.int/cbm/world-resources-institute |access-date=5 June 2023 |website=UNCCD |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> WRI tana da haɗin gwiwa tare da gwamnatocin gida da na ƙasa, kamfanoni masu zaman kansu, kamfanonin da aka gudanar da jama'a, da sauran masu zaman kansu. Yana ba da sabis ciki har da batutuwan canjin yanayi na duniya, kasuwanni masu ɗorewa, kariya ga yanayin halittu, da kuma ayyukan kula da muhalli.<ref name="auto">{{Cite web |last=Bloomberg |date=2017 |title=World Resources Institute |url=https://www.bloomberg.com/profiles/companies/0321382Z:US-world-resources-institute |access-date=11 October 2017 |website=bloomberg.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
Cibiyar Kula da Harkokin Duniya tana kula da ofisoshin kasa da kasa a Brazil, China, Colombia, Habasha, Indiya, Indonesia, Kenya, Mexico, Netherlands, Turkiyya, Ingila da Amurka kuma tana aiki a cikin kasashe sama da 50.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> Wani rahoto daga Cibiyar Harkokin Kasashen Waje ta Kasashen Waƙoƙi ta Bayyanawa ta Bayyana Bayani na manyan tankuna 50 a Jami'ar Pennsylvania ta Global Go-To Think Tanks rating index ya gano cewa a lokacin 2014-2018 Cibiyar Harkar Duniya ta sami ƙarin kuɗi daga waje da Amurka fiye da kowane tanki mai tunani, tare da jimlar fiye da dala miliyan 63, kodayake an bayyana wannan a matsayin "marar mamaki" saboda kasancewar cibiyar a kasashe da yawa. A cikin 2014, Stephen M. Ross, mai haɓaka ƙasa na Amurka, ya ba kungiyar dala miliyan 30 don kafa Cibiyar WRI Ross don Cibiyoyin Ci gaba. Ɗaya daga cikin manyan masu ba da gudummawa ga WRI's Land and Carbon Lab shine Bezos Earth Fund, wanda ya ba da kuɗin dakin gwaje-gwaje tare da sama da dala miliyan 100 a cikin 2021.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> A cikin 2025, Michael da Tanya Polsky ta hanyar Gidauniyar Polsky sun ba WRI da Jami'ar Chicago gudummawar dala miliyan 100, wanda aka tsara dala miliyan 75 don kafa Cibiyar WRI Polsky don Canjin Makamashi ta Duniya.<ref>{{Cite journal |date=2025-02-12 |title=RELEASE: WRI and University of Chicago Announce $100 Million Gift from Michael and Tanya Polsky to Accelerate the Global Energy Transition |url=https://www.wri.org/news/release-wri-and-university-chicago-announce-100-million-gift-michael-and-tanya-polsky |language=en}}</ref> Kudin shiga na WRI ya kai dala miliyan 272 a shekarar 2024.<ref>{{Cite web |title=Transformation and Impact {{!}} World Resources Institute |url=https://www.wri.org/annual-report/2024 |access-date=2025-06-20 |website=www.wri.org |language=en}}</ref>
== Shirye-shiryen ==
Ayyukan WRI sun mayar da hankali kan fannoni kamar ruwa (gami da tekuna), dazuzzuka, yanayi, makamashi, abinci da birane. WRI tana aiki a cikin shirye-shiryen sa ido, nazarin bayanai, da kimanta haɗari. WRI ta jaddada girman yadda tsarin ke da alaƙa, da kuma buƙatar haɗa batutuwa kamar magance rashin tsaron abinci da dabarun magance sauyin yanayi, kare yanayin halittu, da kuma samar da tsaron tattalin arziki.
'''Abinci, Ƙasa da Ruwa'''
A cikin 1997 da 2000, WRI ta buga binciken farko na lissafin kayan aiki (MFA), ta amfani da bayanan jerin lokaci don tantance duk abubuwan da aka shigar da kayan aiki (ba tare da ruwa ba) da tattalin arzikin masana'antu ke amfani da su.<ref name="Krausmann">{{Cite journal |last=Krausmann |first=Fridolin |last2=Schandl |first2=Heinz |last3=Eisenmenger |first3=Nina |last4=Giljum |first4=Stefan |last5=Jackson |first5=Tim |date=17 October 2017 |title=Material Flow Accounting: Measuring Global Material Use for Sustainable Development |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=42 |issue=1 |pages=647–675 |doi=10.1146/annurev-environ-102016-060726 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref>
Da farko a shekara ta 2002, Cibiyar Kula da Harkokin Kasuwanci ta Duniya ta yi aiki tare da Kamaru Forest Initiative, don haɗa tushen bayanai daban-daban game da amfani da ƙasa don samar da taswirar dijital da takarda don bin diddigin canje-canje ga gandun daji na Kamaru da inganta gudanarwar su. Sun haɗa hotunan tauraron dan adam tare da bayani game da filin noma, iyakoki, ƙasa mai kariya, gandun daji na al'umma, da kuma amfani da ƙasa ta hanyar ayyukan katako na kasuwanci da kuma haƙar ma'adinai.
A cikin 2014, WRI ta gina kan aikin Matthew C. Hansen a Jami'ar Maryland akan nazarin canjin gandun daji. WRI ta yi haɗin gwiwa tare da Google Earth Engine don haɓaka Global Forest Watch (GFW), aikace-aikacen yanar gizo mai buɗewa wanda ke amfani da hotunan tauraron dan adam na Landsat don tsara canje-canjen gandun daji.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> Gargadi na GLAD na mako-mako da gargadi na yau da kullun na wuta na iya zama takamaiman ga yanki na mita 30 (320 sq . Kungiyoyin da ba na gwamnati ba (NGOs), masu bincike na ilimi, ma'aikatan gwamnati, da masu zaman kansu suna amfani da Global Forest Watch akai-akai. Har ila yau, 'yan jarida da kungiyoyin' yan asalin suna amfani da shi, da yawa daga cikin ƙasashensu suna barazana.<ref name="LandMark">{{Cite web |title=LandMark Map |url=https://www.landmarkmap.org/ |access-date=6 June 2023 |website=LandMark}}</ref> Aikace-aikacen Global Forest Watch sun haɗa da ganowa da sauri da amsawa ga gobara, gano katako ba bisa ka'ida ba, tabbatar da nuna gaskiya ga jerin kayayyaki, da kuma tantance wuraren da ke cikin haɗari. <ref name="Shea" /><ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
Ya zuwa watan Janairun 2021, WRI ta yi amfani da Global Forest Watch don samar da taswirar carbon na gandun daji wanda ya haɗu da bayanai game da hayaki da cire iskar gas mai alaƙa da gandun daji. Yin amfani da sabuwar hanyar don haɗa ƙasa, iska, da bayanan tauraron dan adam don auna canjin carbon a cikin gandun daji, sun sami damar tsara gandun daji a duk duniya a ƙudurin mita 30 (98 a kowace shekara daga 2001-2019. Sun sami damar gano gudummawar nau'ikan gandun daji daban-daban, suna tabbatar da cewa gandun daji na wurare masu zafi suna shan karin carbon fiye da sauran nau'ikan dazuzzuka, kuma suna saki mafi yawa sakamakon lalacewar gandun daji da lalacewa. Ta hanyar haɗa hayaki da cirewa, taswirar tana ƙara gaskiya da daidaito na ƙididdigar carbon na duniya kuma tana iya tallafawa yanke shawara na kula da gandun daji.<ref name="Harris">{{Cite journal |last=Harris |first=Nancy L. |last2=Gibbs |first2=David A. |last3=Baccini |first3=Alessandro |last4=Birdsey |first4=Richard A. |last5=de Bruin |first5=Sytze |last6=Farina |first6=Mary |last7=Fatoyinbo |first7=Lola |last8=Hansen |first8=Matthew C. |last9=Herold |first9=Martin |last10=Houghton |first10=Richard A. |last11=Potapov |first11=Peter V. |last12=Suarez |first12=Daniela Requena |last13=Roman-Cuesta |first13=Rosa M. |last14=Saatchi |first14=Sassan S. |last15=Slay |first15=Christy M. |date=March 2021 |title=Global maps of twenty-first century forest carbon fluxes |url=https://www.nature.com/articles/s41558-020-00976-6 |journal=Nature Climate Change |language=en |volume=11 |issue=3 |pages=234–240 |bibcode=2021NatCC..11..234H |doi=10.1038/s41558-020-00976-6 |issn=1758-6798 |url-access=subscription}}</ref>
Baya ga taswirar hayakin carbon daga asarar gandun daji, WRI tana aiki tare da masana kimiyya a Jami'ar Purdue, Kimiyya-i, da kuma [[Global Forest Biodiversity Initiative|Shirin Biodiversity na Duniya]] don haɓaka hanyoyin don kimanta yawan tarin carbon a cikin yanayin halittu na gandun daji. Irin waɗannan ƙididdigar suna shafar abubuwa uku na ci gaban gandun daji, waɗanda suke da wuyar auna su: ƙaruwa, haɓaka da mutuwa. Kasancewa da iya tantance wannan daidai zai rage rashin tabbas wajen kimanta tasirin gandun daji na duniya a matsayin sink carbon.
WRI ta yi haɗin gwiwa tare da Google Earth Engine don haɓaka Dynamic World, aikace-aikacen kusa da ainihin lokacin (NRT) wanda ke amfani da hotunan tauraron dan adam masu ƙarfi don yin amfani da ƙasa (LULC). Dynamic World yana gano yankunan ƙasa da ruwa kamar su wuraren da ke da ruwa, gandun daji, bishiyoyi, amfanin gona da birane. An sake shi a watan Yunin 2022, amfani da shi ya haɗa da saka idanu kan sabunta yanayin halittu, kimanta wuraren da aka kare, da kuma gano canje-canjen ƙasa saboda sare daji da gobara.<ref name="Brown">{{Cite journal |last=Brown |first=Christopher F. |last2=Brumby |first2=Steven P. |last3=Guzder-Williams |first3=Brookie |last4=Birch |first4=Tanya |last5=Hyde |first5=Samantha Brooks |last6=Mazzariello |first6=Joseph |last7=Czerwinski |first7=Wanda |last8=Pasquarella |first8=Valerie J. |last9=Haertel |first9=Robert |last10=Ilyushchenko |first10=Simon |last11=Schwehr |first11=Kurt |last12=Weisse |first12=Mikaela |last13=Stolle |first13=Fred |last14=Hanson |first14=Craig |last15=Guinan |first15=Oliver |date=9 June 2022 |title=Dynamic World, Near real-time global 10 m land use land cover mapping |journal=Scientific Data |volume=9 |issue=1 |page=251 |bibcode=2022NatSD...9..251B |doi=10.1038/s41597-022-01307-4 |pmc=9184477}}</ref>
Yin aiki tare da Ci gaba, WRI yana aiki don ganowa da ƙididdige manyan direbobi na [[Gandun daji|asarar gandun daji]]. Misali, sun gano sikelin masana'antu na cinikayya na duniya kamar naman sa, soya, [[Manja|Man dabino]], masara, da auduga a matsayin babban direba na asarar gandun daji a Kudancin Amurka da kudu maso gabashin Asiya.<ref name="Ritchie">{{Cite web |last=Ritchie |first=Hannah |author-link=Hannah Ritchie |last2=Roser |first2=Max |author-link2=Max Roser |last3=Rosado |first3=Pablo |date=11 May 2020 |title=CO₂ and Greenhouse Gas Emissions |url=https://ourworldindata.org/emissions-by-sector |website=Our World in Data}}</ref>
'''Birane'''
A cikin 2014, mai ba da agaji Stephen M. Ross ya kafa Cibiyar WRI Ross don Cibiyoyin Ci gaba ta hanyar babbar kyauta. Cibiyar tana mai da hankali kan ci gaban [[Birni mai dorewa|Birane masu ɗorewa]] da inganta ingancin rayuwa a kasashe masu tasowa a duniya. Rahoton WRI na shekarar 2021 shi ne sauye-sauye bakwai don birane masu adalci da masu dorewa. Ya biyo bayan hanzarta ingancin gini: Ayyuka takwas don Shugabannin Birane (2019).
'''Makamashi'''
The Platform for Accelerating the Circular Economy (PACE) wani dandamali ne na hadin gwiwar jama'a da masu zaman kansu da kuma aikin da ke hanzarta mayar da hankali kan gina tattalin arzikin zagaye. An ƙaddamar da PACE a lokacin taron shekara-shekara na Taron Tattalin Arziki na Duniya na 2018.
The Renewable Energy Buyers Alliance (REBA) wata kungiya ce ta manyan masu sayen makamashi mai tsabta, masu samar da makamashi, da masu ba da sabis waɗanda ke buɗe kasuwa ga duk masu sayen makamashin da ba na zama ba don jagorantar saurin canji zuwa makamashi mafi tsabta, mai wadata, makamashi mara amfani.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> Tana da mambobi sama da 200 ciki har da Google, GM, Facebook, Walmart, Disney da sauran manyan kamfanoni, kuma ta kai karfin 6 GW a shekarar 2018.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
'''Tekuna'''
A cikin shekara ta 2008, Cibiyar Kula da albarkatun duniya ta ba da rahoton ingancin ruwa a duk duniya, ta gano yankuna sama da 400 da suka mutu saboda eutrophication ciki har da yankuna a cikin [[Tekun Baltic]], Chesapeake Bay a Amurka, da Babban Barrier Reef na Australia (33, 34). Eutrophication ya samo asali ne daga fitar da phosphorus mai maida hankali sosai a cikin ruwan sharar gida a cikin tabkuna da koguna, da kuma gurɓataccen abinci mai gina jiki.<ref name="Cordell">{{Cite journal |last=Cordell |first=Dana |last2=White |first2=Stuart |date=17 October 2014 |title=Life's Bottleneck: Sustaining the World's Phosphorus for a Food Secure Future |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=39 |issue=1 |pages=161–188 |doi=10.1146/annurev-environ-010213-113300 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref> WRI tana ba da shawara don amfani da mafita na yanayi na gida (NBS), wanda ke da tasiri sosai, don inganta yanayin halittu, tsayayya da tasirin yanayi na ruwa, da kuma rage tasirin dumama. WRI ta buga Atlas na Hadarin Ruwa na Ruwa, ƙasashe masu matsayi dangane da haɗarin rikice-rikicen ruwa mai tsanani.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
WRI tana aiki sosai wajen nazarin coral reefs na duniya, <ref name="Novi">{{Cite journal |last=Novi |first=Lyuba |last2=Bracco |first2=Annalisa |date=10 December 2022 |title=Machine learning prediction of connectivity, biodiversity and resilience in the Coral Triangle |journal=Communications Biology |language=en |volume=5 |issue=1 |page=1359 |doi=10.1038/s42003-022-04330-8 |issn=2399-3642 |pmc=9741626 |pmid=36496519}}</ref> ta wallafa rahotanni a cikin 1998 da 2011 waɗanda suka bi diddigin lalacewar saboda ci gaban bakin teku, yawan kamun kifi, canjin yanayi da karuwar acidity na teku. Wani rahoto na 2022 ya bincika reefs zuwa ƙuduri na mita 500 (1,600 kuma ya bincika kariya da reefs ke bayarwa ga mutane, ababen more rayuwa da GDP.
'''Yanayi'''
WRI ta yi aiki tare da kamfanoni don haɓaka daidaitattun daidaitattun, [[Lissafin gas mai sanyaya|Yarjejeniyar Gas ta Greenhouse]] don ƙididdigewa da sarrafa hayaki na GHG.<ref name="Michaelowa">{{Cite journal |last=Michaelowa |first=Axel |date=4 November 2015 |title=Opportunities for and Alternatives to Global Climate Regimes Post-Kyoto |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=40 |issue=1 |pages=395–417 |doi=10.1146/annurev-environ-102014-021112 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref><ref name="Roche">{{Cite journal |last=Yetano Roche |first=María |last2=Lechtenböhmer |first2=Stefan |last3=Fischedick |first3=Manfred |last4=Gröne |first4=Marie-Christine |last5=Xia |first5=Chun |last6=Dienst |first6=Carmen |date=17 October 2014 |title=Concepts and Methodologies for Measuring the Sustainability of Cities |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=39 |issue=1 |pages=519–547 |doi=10.1146/annurev-environ-012913-101223 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref> WRI tana bin diddigin kimantawa na konewar man fetur da hayakin gas, wanda aka buga a matsayin rahotanni na shekaru biyu.<ref name="Siddiqi">{{Cite journal |last=Siddiqi |first=Toufiq A. |date=November 1995 |title=Asia-Wide Emissions of Greenhouse Gases |journal=Annual Review of Energy and the Environment |language=en |volume=20 |issue=1 |pages=213–232 |doi=10.1146/annurev.eg.20.110195.001241 |issn=1056-3466 |doi-access=free}}</ref> An kafa shirin WRI's Science Based Targets (SBTi) a cikin 2015 don taimakawa kamfanoni su saita manufofi na rage fitarwa daidai da kimiyyar yanayi. <ref name="UNGC">{{Cite web |title=Set Science-Based Emission Reduction Targets {{!}} UN Global Compact |url=https://www.unglobalcompact.org/take-action/action/science-based-target |access-date=6 June 2023 |website=United Nations Global Compact}}</ref> WRI tana kula da shafin yanar gizon Climate Watch (wanda aka fi sani da CAIT Climate Data Explorer), wanda ke bawa 'yan jarida da sauransu damar bincika bayanan iskar gas ta ƙasa da fitar da iska ta kowane mutum.
'''Sauran'''
Shirin LandMark na WRI yana ba da taswira da bayanai da ke nuna ƙasashen da 'Yan asalin ƙasar da al'ummomin yankin ke gudanarwa da amfani da su.<ref name="LandMark">{{Cite web |title=LandMark Map |url=https://www.landmarkmap.org/ |access-date=6 June 2023 |website=LandMark}}</ref> Bayanai don yankin Amazon sun nuna cewa gandun daji da ke karkashin kulawar al'ummomin gida da na asali suna adana carbon dioxide, yayin da gandun daji wanda gwamnati da masu zaman kansu ke sarrafawa shine tushen iskar gas.
Sauran shirye-shiryen WRI sun haɗa da The Access Initiative, wanda ke tsara ƙasashe bisa ga Dimokuradiyya ta muhalli, ikon 'yan ƙasa su shiga cikin yanke shawara game da albarkatun ƙasa, kamar yadda aka auna ta hanyar nuna gaskiya, dokokin shiga jama'a, da kuma samun damar adalci.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
WRI's Champions 12.3 coalition yana inganta dabarun "Manufar, Mataki, Dokar" tare da burin rage asarar abinci da sharar gida zuwa shekara ta 2030.
== Rashin amincewa ==
Anil Agarwal, wanda ya kasance a cikin majalisar Cibiyar Kula da Harkokin Duniya daga 1988 zuwa 1990, ya soki binciken da Cibiyar Kulawa ta Duniya ta yi a shekarar 1990. Agarwal, wanda "ya kasance daga cikin na farko da ya yi jayayya cewa ra'ayoyin daidaito na zamantakewa suna buƙatar a haɗa su cikin manufofi na kasa da kasa da nufin rage tasirin tasirin canjin yanayi da mutum ya haifar", <ref name="Dickson">{{Cite journal |last=Dickson |first=David |date=January 2002 |title=Anil Agarwal (1947–2002) |journal=Nature |language=en |volume=415 |issue=6870 |pages=384 |doi=10.1038/415384a |issn=1476-4687 |pmid=11807539 |doi-access=free}}</ref> ya zargi WRI da rarraba alhakin da yawa don dumamar duniya ga ƙasashe masu tasowa, da kuma rashin amincewa da tasirin Amurka akan dumamar duniya. Ya kira binciken WRI misali na [[Kasuwancin mulkin mallaka|mulkin mallaka na muhalli]] kuma ya ba da shawarar cewa bincike mai kyau zai daidaita hanyoyin fitar da hayaki da ruwa na ƙasa ga kowace ƙasa.<ref name="Agarwal">{{Cite journal |last=Agarwal |first=Anil |last2=Narain |first2=Sunita |date=21 November 2019 |title=Global Warming in an Unequal World: A Case of Environmental Colonialism |url=https://academic.oup.com/book/35227/chapter/299750611 |journal=India in a Warming World: Integrating Climate Change and Development |language=en |doi=10.1093/oso/9780199498734.003.0005 |url-access=subscription |doi-access=free}}</ref> Karyatawarsa ta haifar da muhawara mai yawa game da hanyoyin da suka dace don irin wannan bincike, kuma ya haifar da karuwar wayar da kan jama'a game da batutuwan da suka shafi. <ref name="Guha">{{Cite journal |last=Guha |first=Ramachandra |date=2002 |title=Environmentalist of the Poor |url=https://www.jstor.org/stable/4411622 |journal=Economic and Political Weekly |volume=37 |issue=3 |pages=204–207 |issn=0012-9976 |jstor=4411622}}</ref>
== Dubi kuma ==
* Open energy system databases § Power Explorer
* [[Rafe Pomerance]]
* Cibiyar Manufofin Kasa da Kasa
* Gidauniyar MacArthur
== Bayanan da aka ambata ==
{{Reflist}}
== Haɗin waje ==
{{Authority control}}
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
5kdwtnqfhrvdmvsjgmaivfr2vvx5xnz
825816
825815
2026-04-24T16:29:39Z
Pharouqenr
25549
825816
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox organization|name=World Resources Institute (WRI)|founder=[[James Gustave Speth]]|revenue=US$ 149 million<ref name="auto1">{{Cite web |last=World Resources Institute |title=WRI ANNUAL REPORT {{!}} 2020-2021 |url=https://files.wri.org/s3fs-public/wri-2020-21-annual-report.pdf |access-date=4 April 2024 |website=www.wri.org/ |page=36}}</ref>|headquarters=[[Washington, D.C.]] <br /> [[United States]]}}
'''Cibiyar Kula da albarkatun duniya''' (WRI) kungiya ce ta bincike mai zaman kanta da aka kafa a 1982 tare da kudade daga Gidauniyar MacArthur a karkashin jagorancin James Gustave Speth. Shugabannin da suka biyo baya sun hada da Jonathan Lash (1993-2011), Andrew D. Steer (2012-2021) da kuma shugaban yanzu Ani Dasgupta (2021-yanzu).
WRI tana nazarin ayyukan da suka dace na kasuwanci, tattalin arziki, kuɗi da shugabanci, da nufin inganta tallafawa al'ummar ɗan adam a fannoni shida: abinci, dazuzzuka, ruwa, makamashi, birane, da yanayi. Jerin rahoton cibiyar mafi girma shine Rahoton Albarkatun Duniya, kowannensu yana magana ne akan wani batu daban. WRI tana ƙarfafa shirye-shirye don sa ido, nazarin bayanai, da kimanta haɗari, gami da ayyukan duniya da na buɗaɗɗen tushe. WRI ta ci gaba da samun ƙimar taurari 4 cikin 4 daga Charity Navigator tun daga ranar 1 ga Oktoba, 2008.
== Ƙungiya ==
Manufar Cibiyar Kula da Harkokin Duniya (WRI) ita ce "ta da al'umma don samar da bukatun da burin tsararraki na yanzu da na gaba". Yana neman inganta al'ummar ɗan adam mai ɗorewa tare da tushen lafiyar ɗan adam da jin daɗi, dorewar muhalli, da damar tattalin arziki.<ref name="UNCCD">{{Cite web |title=World Resources Institute |url=https://www.unccd.int/cbm/world-resources-institute |access-date=5 June 2023 |website=UNCCD |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> WRI tana da haɗin gwiwa tare da gwamnatocin gida da na ƙasa, kamfanoni masu zaman kansu, kamfanonin da aka gudanar da jama'a, da sauran masu zaman kansu. Yana ba da sabis ciki har da batutuwan canjin yanayi na duniya, kasuwanni masu ɗorewa, kariya ga yanayin halittu, da kuma ayyukan kula da muhalli.<ref name="auto">{{Cite web |last=Bloomberg |date=2017 |title=World Resources Institute |url=https://www.bloomberg.com/profiles/companies/0321382Z:US-world-resources-institute |access-date=11 October 2017 |website=bloomberg.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
Cibiyar Kula da Harkokin Duniya tana kula da ofisoshin kasa da kasa a Brazil, China, Colombia, Habasha, Indiya, Indonesia, Kenya, Mexico, Netherlands, Turkiyya, Ingila da Amurka kuma tana aiki a cikin kasashe sama da 50.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> Wani rahoto daga Cibiyar Harkokin Kasashen Waje ta Kasashen Waƙoƙi ta Bayyanawa ta Bayyana Bayani na manyan tankuna 50 a Jami'ar Pennsylvania ta Global Go-To Think Tanks rating index ya gano cewa a lokacin 2014-2018 Cibiyar Harkar Duniya ta sami ƙarin kuɗi daga waje da Amurka fiye da kowane tanki mai tunani, tare da jimlar fiye da dala miliyan 63, kodayake an bayyana wannan a matsayin "marar mamaki" saboda kasancewar cibiyar a kasashe da yawa. A cikin 2014, Stephen M. Ross, mai haɓaka ƙasa na Amurka, ya ba kungiyar dala miliyan 30 don kafa Cibiyar WRI Ross don Cibiyoyin Ci gaba. Ɗaya daga cikin manyan masu ba da gudummawa ga WRI's Land and Carbon Lab shine Bezos Earth Fund, wanda ya ba da kuɗin dakin gwaje-gwaje tare da sama da dala miliyan 100 a cikin 2021.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> A cikin 2025, Michael da Tanya Polsky ta hanyar Gidauniyar Polsky sun ba WRI da Jami'ar Chicago gudummawar dala miliyan 100, wanda aka tsara dala miliyan 75 don kafa Cibiyar WRI Polsky don Canjin Makamashi ta Duniya.<ref>{{Cite journal |date=2025-02-12 |title=RELEASE: WRI and University of Chicago Announce $100 Million Gift from Michael and Tanya Polsky to Accelerate the Global Energy Transition |url=https://www.wri.org/news/release-wri-and-university-chicago-announce-100-million-gift-michael-and-tanya-polsky |language=en}}</ref> Kudin shiga na WRI ya kai dala miliyan 272 a shekarar 2024.<ref>{{Cite web |title=Transformation and Impact {{!}} World Resources Institute |url=https://www.wri.org/annual-report/2024 |access-date=2025-06-20 |website=www.wri.org |language=en}}</ref>
== Shirye-shiryen ==
Ayyukan WRI sun mayar da hankali kan fannoni kamar ruwa (gami da tekuna), dazuzzuka, yanayi, makamashi, abinci da birane. WRI tana aiki a cikin shirye-shiryen sa ido, nazarin bayanai, da kimanta haɗari. WRI ta jaddada girman yadda tsarin ke da alaƙa, da kuma buƙatar haɗa batutuwa kamar magance rashin tsaron abinci da dabarun magance sauyin yanayi, kare yanayin halittu, da kuma samar da tsaron tattalin arziki.
'''Abinci, Ƙasa da Ruwa'''
A cikin 1997 da 2000, WRI ta buga binciken farko na lissafin kayan aiki (MFA), ta amfani da bayanan jerin lokaci don tantance duk abubuwan da aka shigar da kayan aiki (ba tare da ruwa ba) da tattalin arzikin masana'antu ke amfani da su.<ref name="Krausmann">{{Cite journal |last=Krausmann |first=Fridolin |last2=Schandl |first2=Heinz |last3=Eisenmenger |first3=Nina |last4=Giljum |first4=Stefan |last5=Jackson |first5=Tim |date=17 October 2017 |title=Material Flow Accounting: Measuring Global Material Use for Sustainable Development |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=42 |issue=1 |pages=647–675 |doi=10.1146/annurev-environ-102016-060726 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref>
Da farko a shekara ta 2002, Cibiyar Kula da Harkokin Kasuwanci ta Duniya ta yi aiki tare da Kamaru Forest Initiative, don haɗa tushen bayanai daban-daban game da amfani da ƙasa don samar da taswirar dijital da takarda don bin diddigin canje-canje ga gandun daji na Kamaru da inganta gudanarwar su. Sun haɗa hotunan tauraron dan adam tare da bayani game da filin noma, iyakoki, ƙasa mai kariya, gandun daji na al'umma, da kuma amfani da ƙasa ta hanyar ayyukan katako na kasuwanci da kuma haƙar ma'adinai.
A cikin 2014, WRI ta gina kan aikin Matthew C. Hansen a Jami'ar Maryland akan nazarin canjin gandun daji. WRI ta yi haɗin gwiwa tare da Google Earth Engine don haɓaka Global Forest Watch (GFW), aikace-aikacen yanar gizo mai buɗewa wanda ke amfani da hotunan tauraron dan adam na Landsat don tsara canje-canjen gandun daji.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> Gargadi na GLAD na mako-mako da gargadi na yau da kullun na wuta na iya zama takamaiman ga yanki na mita 30 (320 sq . Kungiyoyin da ba na gwamnati ba (NGOs), masu bincike na ilimi, ma'aikatan gwamnati, da masu zaman kansu suna amfani da Global Forest Watch akai-akai. Har ila yau, 'yan jarida da kungiyoyin' yan asalin suna amfani da shi, da yawa daga cikin ƙasashensu suna barazana.<ref name="LandMark">{{Cite web |title=LandMark Map |url=https://www.landmarkmap.org/ |access-date=6 June 2023 |website=LandMark}}</ref> Aikace-aikacen Global Forest Watch sun haɗa da ganowa da sauri da amsawa ga gobara, gano katako ba bisa ka'ida ba, tabbatar da nuna gaskiya ga jerin kayayyaki, da kuma tantance wuraren da ke cikin haɗari. <ref name="Shea" /><ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
Ya zuwa watan Janairun 2021, WRI ta yi amfani da Global Forest Watch don samar da taswirar carbon na gandun daji wanda ya haɗu da bayanai game da hayaki da cire iskar gas mai alaƙa da gandun daji. Yin amfani da sabuwar hanyar don haɗa ƙasa, iska, da bayanan tauraron dan adam don auna canjin carbon a cikin gandun daji, sun sami damar tsara gandun daji a duk duniya a ƙudurin mita 30 (98 a kowace shekara daga 2001-2019. Sun sami damar gano gudummawar nau'ikan gandun daji daban-daban, suna tabbatar da cewa gandun daji na wurare masu zafi suna shan karin carbon fiye da sauran nau'ikan dazuzzuka, kuma suna saki mafi yawa sakamakon lalacewar gandun daji da lalacewa. Ta hanyar haɗa hayaki da cirewa, taswirar tana ƙara gaskiya da daidaito na ƙididdigar carbon na duniya kuma tana iya tallafawa yanke shawara na kula da gandun daji.<ref name="Harris">{{Cite journal |last=Harris |first=Nancy L. |last2=Gibbs |first2=David A. |last3=Baccini |first3=Alessandro |last4=Birdsey |first4=Richard A. |last5=de Bruin |first5=Sytze |last6=Farina |first6=Mary |last7=Fatoyinbo |first7=Lola |last8=Hansen |first8=Matthew C. |last9=Herold |first9=Martin |last10=Houghton |first10=Richard A. |last11=Potapov |first11=Peter V. |last12=Suarez |first12=Daniela Requena |last13=Roman-Cuesta |first13=Rosa M. |last14=Saatchi |first14=Sassan S. |last15=Slay |first15=Christy M. |date=March 2021 |title=Global maps of twenty-first century forest carbon fluxes |url=https://www.nature.com/articles/s41558-020-00976-6 |journal=Nature Climate Change |language=en |volume=11 |issue=3 |pages=234–240 |bibcode=2021NatCC..11..234H |doi=10.1038/s41558-020-00976-6 |issn=1758-6798 |url-access=subscription}}</ref>
Baya ga taswirar hayakin carbon daga asarar gandun daji, WRI tana aiki tare da masana kimiyya a Jami'ar Purdue, Kimiyya-i, da kuma Shirin Biodiversity na Duniya don haɓaka hanyoyin don kimanta yawan tarin carbon a cikin yanayin halittu na gandun daji. Irin waɗannan ƙididdigar suna shafar abubuwa uku na ci gaban gandun daji, waɗanda suke da wuyar auna su: ƙaruwa, haɓaka da mutuwa. Kasancewa da iya tantance wannan daidai zai rage rashin tabbas wajen kimanta tasirin gandun daji na duniya a matsayin sink carbon.
WRI ta yi haɗin gwiwa tare da Google Earth Engine don haɓaka Dynamic World, aikace-aikacen kusa da ainihin lokacin (NRT) wanda ke amfani da hotunan tauraron dan adam masu ƙarfi don yin amfani da ƙasa (LULC). Dynamic World yana gano yankunan ƙasa da ruwa kamar su wuraren da ke da ruwa, gandun daji, bishiyoyi, amfanin gona da birane. An sake shi a watan Yunin 2022, amfani da shi ya haɗa da saka idanu kan sabunta yanayin halittu, kimanta wuraren da aka kare, da kuma gano canje-canjen ƙasa saboda sare daji da gobara.<ref name="Brown">{{Cite journal |last=Brown |first=Christopher F. |last2=Brumby |first2=Steven P. |last3=Guzder-Williams |first3=Brookie |last4=Birch |first4=Tanya |last5=Hyde |first5=Samantha Brooks |last6=Mazzariello |first6=Joseph |last7=Czerwinski |first7=Wanda |last8=Pasquarella |first8=Valerie J. |last9=Haertel |first9=Robert |last10=Ilyushchenko |first10=Simon |last11=Schwehr |first11=Kurt |last12=Weisse |first12=Mikaela |last13=Stolle |first13=Fred |last14=Hanson |first14=Craig |last15=Guinan |first15=Oliver |date=9 June 2022 |title=Dynamic World, Near real-time global 10 m land use land cover mapping |journal=Scientific Data |volume=9 |issue=1 |page=251 |bibcode=2022NatSD...9..251B |doi=10.1038/s41597-022-01307-4 |pmc=9184477}}</ref>
Yin aiki tare da Ci gaba, WRI yana aiki don ganowa da ƙididdige manyan direbobi na [[Gandun daji|asarar gandun daji]]. Misali, sun gano sikelin masana'antu na cinikayya na duniya kamar naman sa, soya, [[Manja|Man dabino]], masara, da auduga a matsayin babban direba na asarar gandun daji a Kudancin Amurka da kudu maso gabashin Asiya.<ref name="Ritchie">{{Cite web |last=Ritchie |first=Hannah |author-link=Hannah Ritchie |last2=Roser |first2=Max |author-link2=Max Roser |last3=Rosado |first3=Pablo |date=11 May 2020 |title=CO₂ and Greenhouse Gas Emissions |url=https://ourworldindata.org/emissions-by-sector |website=Our World in Data}}</ref>
'''Birane'''
A cikin 2014, mai ba da agaji Stephen M. Ross ya kafa Cibiyar WRI Ross don Cibiyoyin Ci gaba ta hanyar babbar kyauta. Cibiyar tana mai da hankali kan ci gaban [[Birni mai dorewa|Birane masu ɗorewa]] da inganta ingancin rayuwa a kasashe masu tasowa a duniya. Rahoton WRI na shekarar 2021 shi ne sauye-sauye bakwai don birane masu adalci da masu dorewa. Ya biyo bayan hanzarta ingancin gini: Ayyuka takwas don Shugabannin Birane (2019).
'''Makamashi'''
The Platform for Accelerating the Circular Economy (PACE) wani dandamali ne na hadin gwiwar jama'a da masu zaman kansu da kuma aikin da ke hanzarta mayar da hankali kan gina tattalin arzikin zagaye. An ƙaddamar da PACE a lokacin taron shekara-shekara na Taron Tattalin Arziki na Duniya na 2018.
The Renewable Energy Buyers Alliance (REBA) wata kungiya ce ta manyan masu sayen makamashi mai tsabta, masu samar da makamashi, da masu ba da sabis waɗanda ke buɗe kasuwa ga duk masu sayen makamashin da ba na zama ba don jagorantar saurin canji zuwa makamashi mafi tsabta, mai wadata, makamashi mara amfani.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> Tana da mambobi sama da 200 ciki har da Google, GM, Facebook, Walmart, Disney da sauran manyan kamfanoni, kuma ta kai karfin 6 GW a shekarar 2018.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
'''Tekuna'''
A cikin shekara ta 2008, Cibiyar Kula da albarkatun duniya ta ba da rahoton ingancin ruwa a duk duniya, ta gano yankuna sama da 400 da suka mutu saboda eutrophication ciki har da yankuna a cikin [[Tekun Baltic]], Chesapeake Bay a Amurka, da Babban Barrier Reef na Australia (33, 34). Eutrophication ya samo asali ne daga fitar da phosphorus mai maida hankali sosai a cikin ruwan sharar gida a cikin tabkuna da koguna, da kuma gurɓataccen abinci mai gina jiki.<ref name="Cordell">{{Cite journal |last=Cordell |first=Dana |last2=White |first2=Stuart |date=17 October 2014 |title=Life's Bottleneck: Sustaining the World's Phosphorus for a Food Secure Future |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=39 |issue=1 |pages=161–188 |doi=10.1146/annurev-environ-010213-113300 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref> WRI tana ba da shawara don amfani da mafita na yanayi na gida (NBS), wanda ke da tasiri sosai, don inganta yanayin halittu, tsayayya da tasirin yanayi na ruwa, da kuma rage tasirin dumama. WRI ta buga Atlas na Hadarin Ruwa na Ruwa, ƙasashe masu matsayi dangane da haɗarin rikice-rikicen ruwa mai tsanani.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
WRI tana aiki sosai wajen nazarin coral reefs na duniya, <ref name="Novi">{{Cite journal |last=Novi |first=Lyuba |last2=Bracco |first2=Annalisa |date=10 December 2022 |title=Machine learning prediction of connectivity, biodiversity and resilience in the Coral Triangle |journal=Communications Biology |language=en |volume=5 |issue=1 |page=1359 |doi=10.1038/s42003-022-04330-8 |issn=2399-3642 |pmc=9741626 |pmid=36496519}}</ref> ta wallafa rahotanni a cikin 1998 da 2011 waɗanda suka bi diddigin lalacewar saboda ci gaban bakin teku, yawan kamun kifi, canjin yanayi da karuwar acidity na teku. Wani rahoto na 2022 ya bincika reefs zuwa ƙuduri na mita 500 (1,600 kuma ya bincika kariya da reefs ke bayarwa ga mutane, ababen more rayuwa da GDP.
'''Yanayi'''
WRI ta yi aiki tare da kamfanoni don haɓaka daidaitattun daidaitattun, [[Lissafin gas mai sanyaya|Yarjejeniyar Gas ta Greenhouse]] don ƙididdigewa da sarrafa hayaki na GHG.<ref name="Michaelowa">{{Cite journal |last=Michaelowa |first=Axel |date=4 November 2015 |title=Opportunities for and Alternatives to Global Climate Regimes Post-Kyoto |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=40 |issue=1 |pages=395–417 |doi=10.1146/annurev-environ-102014-021112 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref><ref name="Roche">{{Cite journal |last=Yetano Roche |first=María |last2=Lechtenböhmer |first2=Stefan |last3=Fischedick |first3=Manfred |last4=Gröne |first4=Marie-Christine |last5=Xia |first5=Chun |last6=Dienst |first6=Carmen |date=17 October 2014 |title=Concepts and Methodologies for Measuring the Sustainability of Cities |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=39 |issue=1 |pages=519–547 |doi=10.1146/annurev-environ-012913-101223 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref> WRI tana bin diddigin kimantawa na konewar man fetur da hayakin gas, wanda aka buga a matsayin rahotanni na shekaru biyu.<ref name="Siddiqi">{{Cite journal |last=Siddiqi |first=Toufiq A. |date=November 1995 |title=Asia-Wide Emissions of Greenhouse Gases |journal=Annual Review of Energy and the Environment |language=en |volume=20 |issue=1 |pages=213–232 |doi=10.1146/annurev.eg.20.110195.001241 |issn=1056-3466 |doi-access=free}}</ref> An kafa shirin WRI's Science Based Targets (SBTi) a cikin 2015 don taimakawa kamfanoni su saita manufofi na rage fitarwa daidai da kimiyyar yanayi. <ref name="UNGC">{{Cite web |title=Set Science-Based Emission Reduction Targets {{!}} UN Global Compact |url=https://www.unglobalcompact.org/take-action/action/science-based-target |access-date=6 June 2023 |website=United Nations Global Compact}}</ref> WRI tana kula da shafin yanar gizon Climate Watch (wanda aka fi sani da CAIT Climate Data Explorer), wanda ke bawa 'yan jarida da sauransu damar bincika bayanan iskar gas ta ƙasa da fitar da iska ta kowane mutum.
'''Sauran'''
Shirin LandMark na WRI yana ba da taswira da bayanai da ke nuna ƙasashen da 'Yan asalin ƙasar da al'ummomin yankin ke gudanarwa da amfani da su.<ref name="LandMark">{{Cite web |title=LandMark Map |url=https://www.landmarkmap.org/ |access-date=6 June 2023 |website=LandMark}}</ref> Bayanai don yankin Amazon sun nuna cewa gandun daji da ke karkashin kulawar al'ummomin gida da na asali suna adana carbon dioxide, yayin da gandun daji wanda gwamnati da masu zaman kansu ke sarrafawa shine tushen iskar gas.
Sauran shirye-shiryen WRI sun haɗa da The Access Initiative, wanda ke tsara ƙasashe bisa ga Dimokuradiyya ta muhalli, ikon 'yan ƙasa su shiga cikin yanke shawara game da albarkatun ƙasa, kamar yadda aka auna ta hanyar nuna gaskiya, dokokin shiga jama'a, da kuma samun damar adalci.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
WRI's Champions 12.3 coalition yana inganta dabarun "Manufar, Mataki, Dokar" tare da burin rage asarar abinci da sharar gida zuwa shekara ta 2030.
== Rashin amincewa ==
Anil Agarwal, wanda ya kasance a cikin majalisar Cibiyar Kula da Harkokin Duniya daga 1988 zuwa 1990, ya soki binciken da Cibiyar Kulawa ta Duniya ta yi a shekarar 1990. Agarwal, wanda "ya kasance daga cikin na farko da ya yi jayayya cewa ra'ayoyin daidaito na zamantakewa suna buƙatar a haɗa su cikin manufofi na kasa da kasa da nufin rage tasirin tasirin canjin yanayi da mutum ya haifar", <ref name="Dickson">{{Cite journal |last=Dickson |first=David |date=January 2002 |title=Anil Agarwal (1947–2002) |journal=Nature |language=en |volume=415 |issue=6870 |pages=384 |doi=10.1038/415384a |issn=1476-4687 |pmid=11807539 |doi-access=free}}</ref> ya zargi WRI da rarraba alhakin da yawa don dumamar duniya ga ƙasashe masu tasowa, da kuma rashin amincewa da tasirin Amurka akan dumamar duniya. Ya kira binciken WRI misali na [[Kasuwancin mulkin mallaka|mulkin mallaka na muhalli]] kuma ya ba da shawarar cewa bincike mai kyau zai daidaita hanyoyin fitar da hayaki da ruwa na ƙasa ga kowace ƙasa.<ref name="Agarwal">{{Cite journal |last=Agarwal |first=Anil |last2=Narain |first2=Sunita |date=21 November 2019 |title=Global Warming in an Unequal World: A Case of Environmental Colonialism |url=https://academic.oup.com/book/35227/chapter/299750611 |journal=India in a Warming World: Integrating Climate Change and Development |language=en |doi=10.1093/oso/9780199498734.003.0005 |url-access=subscription |doi-access=free}}</ref> Karyatawarsa ta haifar da muhawara mai yawa game da hanyoyin da suka dace don irin wannan bincike, kuma ya haifar da karuwar wayar da kan jama'a game da batutuwan da suka shafi. <ref name="Guha">{{Cite journal |last=Guha |first=Ramachandra |date=2002 |title=Environmentalist of the Poor |url=https://www.jstor.org/stable/4411622 |journal=Economic and Political Weekly |volume=37 |issue=3 |pages=204–207 |issn=0012-9976 |jstor=4411622}}</ref>
== Dubi kuma ==
* Open energy system databases § Power Explorer
* [[Rafe Pomerance]]
* Cibiyar Manufofin Kasa da Kasa
* Gidauniyar MacArthur
== Bayanan da aka ambata ==
{{Reflist}}
== Haɗin waje ==
{{Authority control}}
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
sow44w9fs2ls83y6n112mptvokcy02v
825817
825816
2026-04-24T16:31:26Z
Pharouqenr
25549
825817
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox organization|name=World Resources Institute (WRI)|founder=[[James Gustave Speth]]|revenue=US$ 149 million<ref name="auto1">{{Cite web |last=World Resources Institute |title=WRI ANNUAL REPORT {{!}} 2020-2021 |url=https://files.wri.org/s3fs-public/wri-2020-21-annual-report.pdf |access-date=4 April 2024 |website=www.wri.org/ |page=36}}</ref>|headquarters=[[Washington, D.C.]] <br /> [[United States]]}}
'''Cibiyar Kula da albarkatun duniya''' (WRI) kungiya ce ta bincike mai zaman kanta da aka kafa a 1982 tare da kudade daga Gidauniyar MacArthur a karkashin jagorancin James Gustave Speth. Shugabannin da suka biyo baya sun hada da Jonathan Lash (1993-2011), Andrew D. Steer (2012-2021) da kuma shugaban yanzu Ani Dasgupta (2021-yanzu).
WRI tana nazarin ayyukan da suka dace na kasuwanci, tattalin arziki, kuɗi da shugabanci, da nufin inganta tallafawa al'ummar ɗan adam a fannoni shida: abinci, dazuzzuka, ruwa, makamashi, birane, da yanayi. Jerin rahoton cibiyar mafi girma shine Rahoton Albarkatun Duniya, kowannensu yana magana ne akan wani batu daban. WRI tana ƙarfafa shirye-shirye don sa ido, nazarin bayanai, da kimanta haɗari, gami da ayyukan duniya da na buɗaɗɗen tushe. WRI ta ci gaba da samun ƙimar taurari 4 cikin 4 daga Charity Navigator tun daga ranar 1 ga Oktoba, 2008.
== Ƙungiya ==
Manufar Cibiyar Kula da Harkokin Duniya (WRI) ita ce "ta da al'umma don samar da bukatun da burin tsararraki na yanzu da na gaba". Yana neman inganta al'ummar ɗan adam mai ɗorewa tare da tushen lafiyar ɗan adam da jin daɗi, dorewar muhalli, da damar tattalin arziki.<ref name="UNCCD">{{Cite web |title=World Resources Institute |url=https://www.unccd.int/cbm/world-resources-institute |access-date=5 June 2023 |website=UNCCD |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> WRI tana da haɗin gwiwa tare da gwamnatocin gida da na ƙasa, kamfanoni masu zaman kansu, kamfanonin da aka gudanar da jama'a, da sauran masu zaman kansu. Yana ba da sabis ciki har da batutuwan canjin yanayi na duniya, kasuwanni masu ɗorewa, kariya ga yanayin halittu, da kuma ayyukan kula da muhalli.<ref name="auto">{{Cite web |last=Bloomberg |date=2017 |title=World Resources Institute |url=https://www.bloomberg.com/profiles/companies/0321382Z:US-world-resources-institute |access-date=11 October 2017 |website=bloomberg.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
Cibiyar Kula da Harkokin Duniya tana kula da ofisoshin kasa da kasa a Brazil, China, Colombia, Habasha, Indiya, Indonesia, Kenya, Mexico, Netherlands, Turkiyya, Ingila da Amurka kuma tana aiki a cikin kasashe sama da 50.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> Wani rahoto daga Cibiyar Harkokin Kasashen Waje ta Kasashen Waƙoƙi ta Bayyanawa ta Bayyana Bayani na manyan tankuna 50 a Jami'ar Pennsylvania ta Global Go-To Think Tanks rating index ya gano cewa a lokacin 2014-2018 Cibiyar Harkar Duniya ta sami ƙarin kuɗi daga waje da Amurka fiye da kowane tanki mai tunani, tare da jimlar fiye da dala miliyan 63, kodayake an bayyana wannan a matsayin "marar mamaki" saboda kasancewar cibiyar a kasashe da yawa. A cikin 2014, Stephen M. Ross, mai haɓaka ƙasa na Amurka, ya ba kungiyar dala miliyan 30 don kafa Cibiyar WRI Ross don Cibiyoyin Ci gaba. Ɗaya daga cikin manyan masu ba da gudummawa ga WRI's Land and Carbon Lab shine Bezos Earth Fund, wanda ya ba da kuɗin dakin gwaje-gwaje tare da sama da dala miliyan 100 a cikin 2021.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> A cikin 2025, Michael da Tanya Polsky ta hanyar Gidauniyar Polsky sun ba WRI da Jami'ar Chicago gudummawar dala miliyan 100, wanda aka tsara dala miliyan 75 don kafa Cibiyar WRI Polsky don Canjin Makamashi ta Duniya.<ref>{{Cite journal |date=2025-02-12 |title=RELEASE: WRI and University of Chicago Announce $100 Million Gift from Michael and Tanya Polsky to Accelerate the Global Energy Transition |url=https://www.wri.org/news/release-wri-and-university-chicago-announce-100-million-gift-michael-and-tanya-polsky |language=en}}</ref> Kudin shiga na WRI ya kai dala miliyan 272 a shekarar 2024.<ref>{{Cite web |title=Transformation and Impact {{!}} World Resources Institute |url=https://www.wri.org/annual-report/2024 |access-date=2025-06-20 |website=www.wri.org |language=en}}</ref>
== Shirye-shiryen ==
Ayyukan WRI sun mayar da hankali kan fannoni kamar ruwa (gami da tekuna), dazuzzuka, yanayi, makamashi, abinci da birane. WRI tana aiki a cikin shirye-shiryen sa ido, nazarin bayanai, da kimanta haɗari. WRI ta jaddada girman yadda tsarin ke da alaƙa, da kuma buƙatar haɗa batutuwa kamar magance rashin tsaron abinci da dabarun magance sauyin yanayi, kare yanayin halittu, da kuma samar da tsaron tattalin arziki.
'''Abinci, Ƙasa da Ruwa'''
A cikin 1997 da 2000, WRI ta buga binciken farko na lissafin kayan aiki (MFA), ta amfani da bayanan jerin lokaci don tantance duk abubuwan da aka shigar da kayan aiki (ba tare da ruwa ba) da tattalin arzikin masana'antu ke amfani da su.<ref name="Krausmann">{{Cite journal |last=Krausmann |first=Fridolin |last2=Schandl |first2=Heinz |last3=Eisenmenger |first3=Nina |last4=Giljum |first4=Stefan |last5=Jackson |first5=Tim |date=17 October 2017 |title=Material Flow Accounting: Measuring Global Material Use for Sustainable Development |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=42 |issue=1 |pages=647–675 |doi=10.1146/annurev-environ-102016-060726 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref>
Da farko a shekara ta 2002, Cibiyar Kula da Harkokin Kasuwanci ta Duniya ta yi aiki tare da Kamaru Forest Initiative, don haɗa tushen bayanai daban-daban game da amfani da ƙasa don samar da taswirar dijital da takarda don bin diddigin canje-canje ga gandun daji na Kamaru da inganta gudanarwar su. Sun haɗa hotunan tauraron dan adam tare da bayani game da filin noma, iyakoki, ƙasa mai kariya, gandun daji na al'umma, da kuma amfani da ƙasa ta hanyar ayyukan katako na kasuwanci da kuma haƙar ma'adinai.
A cikin 2014, WRI ta gina kan aikin Matthew C. Hansen a Jami'ar Maryland akan nazarin canjin gandun daji. WRI ta yi haɗin gwiwa tare da Google Earth Engine don haɓaka Global Forest Watch (GFW), aikace-aikacen yanar gizo mai buɗewa wanda ke amfani da hotunan tauraron dan adam na Landsat don tsara canje-canjen gandun daji.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> Gargadi na GLAD na mako-mako da gargadi na yau da kullun na wuta na iya zama takamaiman ga yanki na mita 30 (320 sq . Kungiyoyin da ba na gwamnati ba (NGOs), masu bincike na ilimi, ma'aikatan gwamnati, da masu zaman kansu suna amfani da Global Forest Watch akai-akai. Har ila yau, 'yan jarida da kungiyoyin' yan asalin suna amfani da shi, da yawa daga cikin ƙasashensu suna barazana.<ref name="LandMark">{{Cite web |title=LandMark Map |url=https://www.landmarkmap.org/ |access-date=6 June 2023 |website=LandMark}}</ref> Aikace-aikacen Global Forest Watch sun haɗa da ganowa da sauri da amsawa ga gobara, gano katako ba bisa ka'ida ba, tabbatar da nuna gaskiya ga jerin kayayyaki, da kuma tantance wuraren da ke cikin haɗari. <ref name="Shea" /><ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
Ya zuwa watan Janairun 2021, WRI ta yi amfani da Global Forest Watch don samar da taswirar carbon na gandun daji wanda ya haɗu da bayanai game da hayaki da cire iskar gas mai alaƙa da gandun daji. Yin amfani da sabuwar hanyar don haɗa ƙasa, iska, da bayanan tauraron dan adam don auna canjin carbon a cikin gandun daji, sun sami damar tsara gandun daji a duk duniya a ƙudurin mita 30 (98 a kowace shekara daga 2001-2019. Sun sami damar gano gudummawar nau'ikan gandun daji daban-daban, suna tabbatar da cewa gandun daji na wurare masu zafi suna shan karin carbon fiye da sauran nau'ikan dazuzzuka, kuma suna saki mafi yawa sakamakon lalacewar gandun daji da lalacewa. Ta hanyar haɗa hayaki da cirewa, taswirar tana ƙara gaskiya da daidaito na ƙididdigar carbon na duniya kuma tana iya tallafawa yanke shawara na kula da gandun daji.<ref name="Harris">{{Cite journal |last=Harris |first=Nancy L. |last2=Gibbs |first2=David A. |last3=Baccini |first3=Alessandro |last4=Birdsey |first4=Richard A. |last5=de Bruin |first5=Sytze |last6=Farina |first6=Mary |last7=Fatoyinbo |first7=Lola |last8=Hansen |first8=Matthew C. |last9=Herold |first9=Martin |last10=Houghton |first10=Richard A. |last11=Potapov |first11=Peter V. |last12=Suarez |first12=Daniela Requena |last13=Roman-Cuesta |first13=Rosa M. |last14=Saatchi |first14=Sassan S. |last15=Slay |first15=Christy M. |date=March 2021 |title=Global maps of twenty-first century forest carbon fluxes |url=https://www.nature.com/articles/s41558-020-00976-6 |journal=Nature Climate Change |language=en |volume=11 |issue=3 |pages=234–240 |bibcode=2021NatCC..11..234H |doi=10.1038/s41558-020-00976-6 |issn=1758-6798 |url-access=subscription}}</ref>
Baya ga taswirar hayakin carbon daga asarar gandun daji, WRI tana aiki tare da masana kimiyya a Jami'ar Purdue, Kimiyya-i, da kuma Shirin Biodiversity na Duniya don haɓaka hanyoyin don kimanta yawan tarin carbon a cikin yanayin halittu na gandun daji. Irin waɗannan ƙididdigar suna shafar abubuwa uku na ci gaban gandun daji, waɗanda suke da wuyar auna su: ƙaruwa, haɓaka da mutuwa. Kasancewa da iya tantance wannan daidai zai rage rashin tabbas wajen kimanta tasirin gandun daji na duniya a matsayin sink carbon.
WRI ta yi haɗin gwiwa tare da Google Earth Engine don haɓaka Dynamic World, aikace-aikacen kusa da ainihin lokacin (NRT) wanda ke amfani da hotunan tauraron dan adam masu ƙarfi don yin amfani da ƙasa (LULC). Dynamic World yana gano yankunan ƙasa da ruwa kamar su wuraren da ke da ruwa, gandun daji, bishiyoyi, amfanin gona da birane. An sake shi a watan Yunin 2022, amfani da shi ya haɗa da saka idanu kan sabunta yanayin halittu, kimanta wuraren da aka kare, da kuma gano canje-canjen ƙasa saboda sare daji da gobara.<ref name="Brown">{{Cite journal |last=Brown |first=Christopher F. |last2=Brumby |first2=Steven P. |last3=Guzder-Williams |first3=Brookie |last4=Birch |first4=Tanya |last5=Hyde |first5=Samantha Brooks |last6=Mazzariello |first6=Joseph |last7=Czerwinski |first7=Wanda |last8=Pasquarella |first8=Valerie J. |last9=Haertel |first9=Robert |last10=Ilyushchenko |first10=Simon |last11=Schwehr |first11=Kurt |last12=Weisse |first12=Mikaela |last13=Stolle |first13=Fred |last14=Hanson |first14=Craig |last15=Guinan |first15=Oliver |date=9 June 2022 |title=Dynamic World, Near real-time global 10 m land use land cover mapping |journal=Scientific Data |volume=9 |issue=1 |page=251 |bibcode=2022NatSD...9..251B |doi=10.1038/s41597-022-01307-4 |pmc=9184477}}</ref>
Yin aiki tare da Ci gaba, WRI yana aiki don ganowa da ƙididdige manyan direbobi na [[Gandun daji|asarar gandun daji]]. Misali, sun gano sikelin masana'antu na cinikayya na duniya kamar naman sa, soya, [[Manja|Man dabino]], masara, da auduga a matsayin babban direba na asarar gandun daji a Kudancin Amurka da kudu maso gabashin Asiya.<ref name="Ritchie">{{Cite web |last=Ritchie |first=Hannah |author-link=Hannah Ritchie |last2=Roser |first2=Max |author-link2=Max Roser |last3=Rosado |first3=Pablo |date=11 May 2020 |title=CO₂ and Greenhouse Gas Emissions |url=https://ourworldindata.org/emissions-by-sector |website=Our World in Data}}</ref>
'''Birane'''
A cikin 2014, mai ba da agaji Stephen M. Ross ya kafa Cibiyar WRI Ross don Cibiyoyin Ci gaba ta hanyar babbar kyauta. Cibiyar tana mai da hankali kan ci gaban [[Birni mai dorewa|Birane masu ɗorewa]] da inganta ingancin rayuwa a kasashe masu tasowa a duniya. Rahoton WRI na shekarar 2021 shi ne sauye-sauye bakwai don birane masu adalci da masu dorewa. Ya biyo bayan hanzarta ingancin gini: Ayyuka takwas don Shugabannin Birane (2019).
'''Makamashi'''
The Platform for Accelerating the Circular Economy (PACE) wani dandamali ne na hadin gwiwar jama'a da masu zaman kansu da kuma aikin da ke hanzarta mayar da hankali kan gina tattalin arzikin zagaye. An ƙaddamar da PACE a lokacin taron shekara-shekara na Taron Tattalin Arziki na Duniya na 2018.
The Renewable Energy Buyers Alliance (REBA) wata kungiya ce ta manyan masu sayen makamashi mai tsabta, masu samar da makamashi, da masu ba da sabis waɗanda ke buɗe kasuwa ga duk masu sayen makamashin da ba na zama ba don jagorantar saurin canji zuwa makamashi mafi tsabta, mai wadata, makamashi mara amfani.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> Tana da mambobi sama da 200 ciki har da Google, GM, Facebook, Walmart, Disney da sauran manyan kamfanoni, kuma ta kai karfin 6 GW a shekarar 2018.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
'''Tekuna'''
A cikin shekara ta 2008, Cibiyar Kula da albarkatun duniya ta ba da rahoton ingancin ruwa a duk duniya, ta gano yankuna sama da 400 da suka mutu saboda eutrophication ciki har da yankuna a cikin [[Tekun Baltic]], Chesapeake Bay a Amurka, da Babban Barrier Reef na Australia (33, 34). Eutrophication ya samo asali ne daga fitar da phosphorus mai maida hankali sosai a cikin ruwan sharar gida a cikin tabkuna da koguna, da kuma gurɓataccen abinci mai gina jiki.<ref name="Cordell">{{Cite journal |last=Cordell |first=Dana |last2=White |first2=Stuart |date=17 October 2014 |title=Life's Bottleneck: Sustaining the World's Phosphorus for a Food Secure Future |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=39 |issue=1 |pages=161–188 |doi=10.1146/annurev-environ-010213-113300 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref> WRI tana ba da shawara don amfani da mafita na yanayi na gida (NBS), wanda ke da tasiri sosai, don inganta yanayin halittu, tsayayya da tasirin yanayi na ruwa, da kuma rage tasirin dumama. WRI ta buga Atlas na Hadarin Ruwa na Ruwa, ƙasashe masu matsayi dangane da haɗarin rikice-rikicen ruwa mai tsanani.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
WRI tana aiki sosai wajen nazarin coral reefs na duniya, <ref name="Novi">{{Cite journal |last=Novi |first=Lyuba |last2=Bracco |first2=Annalisa |date=10 December 2022 |title=Machine learning prediction of connectivity, biodiversity and resilience in the Coral Triangle |journal=Communications Biology |language=en |volume=5 |issue=1 |page=1359 |doi=10.1038/s42003-022-04330-8 |issn=2399-3642 |pmc=9741626 |pmid=36496519}}</ref> ta wallafa rahotanni a cikin 1998 da 2011 waɗanda suka bi diddigin lalacewar saboda ci gaban bakin teku, yawan kamun kifi, canjin yanayi da karuwar acidity na teku. Wani rahoto na 2022 ya bincika reefs zuwa ƙuduri na mita 500 (1,600 kuma ya bincika kariya da reefs ke bayarwa ga mutane, ababen more rayuwa da GDP.
'''Yanayi'''
WRI ta yi aiki tare da kamfanoni don haɓaka daidaitattun daidaitattun, [[Lissafin gas mai sanyaya|Yarjejeniyar Gas ta Greenhouse]] don ƙididdigewa da sarrafa hayaki na GHG.<ref name="Michaelowa">{{Cite journal |last=Michaelowa |first=Axel |date=4 November 2015 |title=Opportunities for and Alternatives to Global Climate Regimes Post-Kyoto |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=40 |issue=1 |pages=395–417 |doi=10.1146/annurev-environ-102014-021112 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref><ref name="Roche">{{Cite journal |last=Yetano Roche |first=María |last2=Lechtenböhmer |first2=Stefan |last3=Fischedick |first3=Manfred |last4=Gröne |first4=Marie-Christine |last5=Xia |first5=Chun |last6=Dienst |first6=Carmen |date=17 October 2014 |title=Concepts and Methodologies for Measuring the Sustainability of Cities |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=39 |issue=1 |pages=519–547 |doi=10.1146/annurev-environ-012913-101223 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref> WRI tana bin diddigin kimantawa na konewar man fetur da hayakin gas, wanda aka buga a matsayin rahotanni na shekaru biyu.<ref name="Siddiqi">{{Cite journal |last=Siddiqi |first=Toufiq A. |date=November 1995 |title=Asia-Wide Emissions of Greenhouse Gases |journal=Annual Review of Energy and the Environment |language=en |volume=20 |issue=1 |pages=213–232 |doi=10.1146/annurev.eg.20.110195.001241 |issn=1056-3466 |doi-access=free}}</ref> An kafa shirin WRI's Science Based Targets (SBTi) a cikin 2015 don taimakawa kamfanoni su saita manufofi na rage fitarwa daidai da kimiyyar yanayi. <ref name="UNGC">{{Cite web |title=Set Science-Based Emission Reduction Targets {{!}} UN Global Compact |url=https://www.unglobalcompact.org/take-action/action/science-based-target |access-date=6 June 2023 |website=United Nations Global Compact}}</ref> WRI tana kula da shafin yanar gizon Climate Watch (wanda aka fi sani da CAIT Climate Data Explorer), wanda ke bawa 'yan jarida da sauransu damar bincika bayanan iskar gas ta ƙasa da fitar da iska ta kowane mutum.
'''Sauran'''
Shirin LandMark na WRI yana ba da taswira da bayanai da ke nuna ƙasashen da 'Yan asalin ƙasar da al'ummomin yankin ke gudanarwa da amfani da su.<ref name="LandMark">{{Cite web |title=LandMark Map |url=https://www.landmarkmap.org/ |access-date=6 June 2023 |website=LandMark}}</ref> Bayanai don yankin Amazon sun nuna cewa gandun daji da ke karkashin kulawar al'ummomin gida da na asali suna adana carbon dioxide, yayin da gandun daji wanda gwamnati da masu zaman kansu ke sarrafawa shine tushen iskar gas.
Sauran shirye-shiryen WRI sun haɗa da The Access Initiative, wanda ke tsara ƙasashe bisa ga Dimokuradiyya ta muhalli, ikon 'yan ƙasa su shiga cikin yanke shawara game da albarkatun ƙasa, kamar yadda aka auna ta hanyar nuna gaskiya, dokokin shiga jama'a, da kuma samun damar adalci.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
WRI's Champions 12.3 coalition yana inganta dabarun "Manufar, Mataki, Dokar" tare da burin rage asarar abinci da sharar gida zuwa shekara ta 2030.
== Rashin amincewa ==
Anil Agarwal, wanda ya kasance a cikin majalisar Cibiyar Kula da Harkokin Duniya daga 1988 zuwa 1990, ya soki binciken da Cibiyar Kulawa ta Duniya ta yi a shekarar 1990. Agarwal, wanda "ya kasance daga cikin na farko da ya yi jayayya cewa ra'ayoyin daidaito na zamantakewa suna buƙatar a haɗa su cikin manufofi na kasa da kasa da nufin rage tasirin tasirin canjin yanayi da mutum ya haifar", <ref name="Dickson">{{Cite journal |last=Dickson |first=David |date=January 2002 |title=Anil Agarwal (1947–2002) |journal=Nature |language=en |volume=415 |issue=6870 |pages=384 |doi=10.1038/415384a |issn=1476-4687 |pmid=11807539 |doi-access=free}}</ref> ya zargi WRI da rarraba alhakin da yawa don dumamar duniya ga ƙasashe masu tasowa, da kuma rashin amincewa da tasirin Amurka akan dumamar duniya. Ya kira binciken WRI misali na [[Kasuwancin mulkin mallaka|mulkin mallaka na muhalli]] kuma ya ba da shawarar cewa bincike mai kyau zai daidaita hanyoyin fitar da hayaki da ruwa na ƙasa ga kowace ƙasa.<ref name="Agarwal">{{Cite journal |last=Agarwal |first=Anil |last2=Narain |first2=Sunita |date=21 November 2019 |title=Global Warming in an Unequal World: A Case of Environmental Colonialism |url=https://academic.oup.com/book/35227/chapter/299750611 |journal=India in a Warming World: Integrating Climate Change and Development |language=en |doi=10.1093/oso/9780199498734.003.0005 |url-access=subscription |doi-access=free}}</ref> Karyatawarsa ta haifar da muhawara mai yawa game da hanyoyin da suka dace don irin wannan bincike, kuma ya haifar da karuwar wayar da kan jama'a game da batutuwan da suka shafi.<ref name="Guha">{{Cite journal |last=Guha |first=Ramachandra |date=2002 |title=Environmentalist of the Poor |url=https://www.jstor.org/stable/4411622 |journal=Economic and Political Weekly |volume=37 |issue=3 |pages=204–207 |issn=0012-9976 |jstor=4411622}}</ref>
== Dubi kuma ==
* Open energy system databases § Power Explorer
* [[Rafe Pomerance]]
* Cibiyar Manufofin Kasa da Kasa
* Gidauniyar MacArthur
== Bayanan da aka ambata ==
{{Reflist}}
== Haɗin waje ==
{{Authority control}}
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
mhwqklpv0kpgcwlyp606juajgwj87gw
825818
825817
2026-04-24T16:31:53Z
Pharouqenr
25549
825818
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox organization|name=World Resources Institute (WRI)|founder=[[James Gustave Speth]]|revenue=US$ 149 million<ref name="auto1">{{Cite web |last=World Resources Institute |title=WRI ANNUAL REPORT {{!}} 2020-2021 |url=https://files.wri.org/s3fs-public/wri-2020-21-annual-report.pdf |access-date=4 April 2024 |website=www.wri.org/ |page=36}}</ref>|headquarters=[[Washington, D.C.]] <br /> [[United States]]}}
'''Cibiyar Kula da albarkatun duniya''' (WRI) kungiya ce ta bincike mai zaman kanta da aka kafa a 1982 tare da kudade daga Gidauniyar MacArthur a karkashin jagorancin James Gustave Speth. Shugabannin da suka biyo baya sun hada da Jonathan Lash (1993-2011), Andrew D. Steer (2012-2021) da kuma shugaban yanzu Ani Dasgupta (2021-yanzu).
WRI tana nazarin ayyukan da suka dace na kasuwanci, tattalin arziki, kuɗi da shugabanci, da nufin inganta tallafawa al'ummar ɗan adam a fannoni shida: abinci, dazuzzuka, ruwa, makamashi, birane, da yanayi. Jerin rahoton cibiyar mafi girma shine Rahoton Albarkatun Duniya, kowannensu yana magana ne akan wani batu daban. WRI tana ƙarfafa shirye-shirye don sa ido, nazarin bayanai, da kimanta haɗari, gami da ayyukan duniya da na buɗaɗɗen tushe. WRI ta ci gaba da samun ƙimar taurari 4 cikin 4 daga Charity Navigator tun daga ranar 1 ga Oktoba, 2008.
== Ƙungiya ==
Manufar Cibiyar Kula da Harkokin Duniya (WRI) ita ce "ta da al'umma don samar da bukatun da burin tsararraki na yanzu da na gaba". Yana neman inganta al'ummar ɗan adam mai ɗorewa tare da tushen lafiyar ɗan adam da jin daɗi, dorewar muhalli, da damar tattalin arziki.<ref name="UNCCD">{{Cite web |title=World Resources Institute |url=https://www.unccd.int/cbm/world-resources-institute |access-date=5 June 2023 |website=UNCCD |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> WRI tana da haɗin gwiwa tare da gwamnatocin gida da na ƙasa, kamfanoni masu zaman kansu, kamfanonin da aka gudanar da jama'a, da sauran masu zaman kansu. Yana ba da sabis ciki har da batutuwan canjin yanayi na duniya, kasuwanni masu ɗorewa, kariya ga yanayin halittu, da kuma ayyukan kula da muhalli.<ref name="auto">{{Cite web |last=Bloomberg |date=2017 |title=World Resources Institute |url=https://www.bloomberg.com/profiles/companies/0321382Z:US-world-resources-institute |access-date=11 October 2017 |website=bloomberg.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
Cibiyar Kula da Harkokin Duniya tana kula da ofisoshin kasa da kasa a Brazil, China, Colombia, Habasha, Indiya, Indonesia, Kenya, Mexico, Netherlands, Turkiyya, Ingila da Amurka kuma tana aiki a cikin kasashe sama da 50.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> Wani rahoto daga Cibiyar Harkokin Kasashen Waje ta Kasashen Waƙoƙi ta Bayyanawa ta Bayyana Bayani na manyan tankuna 50 a Jami'ar Pennsylvania ta Global Go-To Think Tanks rating index ya gano cewa a lokacin 2014-2018 Cibiyar Harkar Duniya ta sami ƙarin kuɗi daga waje da Amurka fiye da kowane tanki mai tunani, tare da jimlar fiye da dala miliyan 63, kodayake an bayyana wannan a matsayin "marar mamaki" saboda kasancewar cibiyar a kasashe da yawa. A cikin 2014, Stephen M. Ross, mai haɓaka ƙasa na Amurka, ya ba kungiyar dala miliyan 30 don kafa Cibiyar WRI Ross don Cibiyoyin Ci gaba. Ɗaya daga cikin manyan masu ba da gudummawa ga WRI's Land and Carbon Lab shine Bezos Earth Fund, wanda ya ba da kuɗin dakin gwaje-gwaje tare da sama da dala miliyan 100 a cikin 2021.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> A cikin 2025, Michael da Tanya Polsky ta hanyar Gidauniyar Polsky sun ba WRI da Jami'ar Chicago gudummawar dala miliyan 100, wanda aka tsara dala miliyan 75 don kafa Cibiyar WRI Polsky don Canjin Makamashi ta Duniya.<ref>{{Cite journal |date=2025-02-12 |title=RELEASE: WRI and University of Chicago Announce $100 Million Gift from Michael and Tanya Polsky to Accelerate the Global Energy Transition |url=https://www.wri.org/news/release-wri-and-university-chicago-announce-100-million-gift-michael-and-tanya-polsky |language=en}}</ref> Kudin shiga na WRI ya kai dala miliyan 272 a shekarar 2024.<ref>{{Cite web |title=Transformation and Impact {{!}} World Resources Institute |url=https://www.wri.org/annual-report/2024 |access-date=2025-06-20 |website=www.wri.org |language=en}}</ref>
== Shirye-shiryen ==
Ayyukan WRI sun mayar da hankali kan fannoni kamar ruwa (gami da tekuna), dazuzzuka, yanayi, makamashi, abinci da birane. WRI tana aiki a cikin shirye-shiryen sa ido, nazarin bayanai, da kimanta haɗari. WRI ta jaddada girman yadda tsarin ke da alaƙa, da kuma buƙatar haɗa batutuwa kamar magance rashin tsaron abinci da dabarun magance sauyin yanayi, kare yanayin halittu, da kuma samar da tsaron tattalin arziki.
'''Abinci, Ƙasa da Ruwa'''
A cikin 1997 da 2000, WRI ta buga binciken farko na lissafin kayan aiki (MFA), ta amfani da bayanan jerin lokaci don tantance duk abubuwan da aka shigar da kayan aiki (ba tare da ruwa ba) da tattalin arzikin masana'antu ke amfani da su.<ref name="Krausmann">{{Cite journal |last=Krausmann |first=Fridolin |last2=Schandl |first2=Heinz |last3=Eisenmenger |first3=Nina |last4=Giljum |first4=Stefan |last5=Jackson |first5=Tim |date=17 October 2017 |title=Material Flow Accounting: Measuring Global Material Use for Sustainable Development |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=42 |issue=1 |pages=647–675 |doi=10.1146/annurev-environ-102016-060726 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref>
Da farko a shekara ta 2002, Cibiyar Kula da Harkokin Kasuwanci ta Duniya ta yi aiki tare da Kamaru Forest Initiative, don haɗa tushen bayanai daban-daban game da amfani da ƙasa don samar da taswirar dijital da takarda don bin diddigin canje-canje ga gandun daji na Kamaru da inganta gudanarwar su. Sun haɗa hotunan tauraron dan adam tare da bayani game da filin noma, iyakoki, ƙasa mai kariya, gandun daji na al'umma, da kuma amfani da ƙasa ta hanyar ayyukan katako na kasuwanci da kuma haƙar ma'adinai.
A cikin 2014, WRI ta gina kan aikin Matthew C. Hansen a Jami'ar Maryland akan nazarin canjin gandun daji. WRI ta yi haɗin gwiwa tare da Google Earth Engine don haɓaka Global Forest Watch (GFW), aikace-aikacen yanar gizo mai buɗewa wanda ke amfani da hotunan tauraron dan adam na Landsat don tsara canje-canjen gandun daji.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> Gargadi na GLAD na mako-mako da gargadi na yau da kullun na wuta na iya zama takamaiman ga yanki na mita 30 (320 sq . Kungiyoyin da ba na gwamnati ba (NGOs), masu bincike na ilimi, ma'aikatan gwamnati, da masu zaman kansu suna amfani da Global Forest Watch akai-akai. Har ila yau, 'yan jarida da kungiyoyin' yan asalin suna amfani da shi, da yawa daga cikin ƙasashensu suna barazana.<ref name="LandMark">{{Cite web |title=LandMark Map |url=https://www.landmarkmap.org/ |access-date=6 June 2023 |website=LandMark}}</ref> Aikace-aikacen Global Forest Watch sun haɗa da ganowa da sauri da amsawa ga gobara, gano katako ba bisa ka'ida ba, tabbatar da nuna gaskiya ga jerin kayayyaki, da kuma tantance wuraren da ke cikin haɗari. <ref name="Shea" /><ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
Ya zuwa watan Janairun 2021, WRI ta yi amfani da Global Forest Watch don samar da taswirar carbon na gandun daji wanda ya haɗu da bayanai game da hayaki da cire iskar gas mai alaƙa da gandun daji. Yin amfani da sabuwar hanyar don haɗa ƙasa, iska, da bayanan tauraron dan adam don auna canjin carbon a cikin gandun daji, sun sami damar tsara gandun daji a duk duniya a ƙudurin mita 30 (98 a kowace shekara daga 2001-2019. Sun sami damar gano gudummawar nau'ikan gandun daji daban-daban, suna tabbatar da cewa gandun daji na wurare masu zafi suna shan karin carbon fiye da sauran nau'ikan dazuzzuka, kuma suna saki mafi yawa sakamakon lalacewar gandun daji da lalacewa. Ta hanyar haɗa hayaki da cirewa, taswirar tana ƙara gaskiya da daidaito na ƙididdigar carbon na duniya kuma tana iya tallafawa yanke shawara na kula da gandun daji.<ref name="Harris">{{Cite journal |last=Harris |first=Nancy L. |last2=Gibbs |first2=David A. |last3=Baccini |first3=Alessandro |last4=Birdsey |first4=Richard A. |last5=de Bruin |first5=Sytze |last6=Farina |first6=Mary |last7=Fatoyinbo |first7=Lola |last8=Hansen |first8=Matthew C. |last9=Herold |first9=Martin |last10=Houghton |first10=Richard A. |last11=Potapov |first11=Peter V. |last12=Suarez |first12=Daniela Requena |last13=Roman-Cuesta |first13=Rosa M. |last14=Saatchi |first14=Sassan S. |last15=Slay |first15=Christy M. |date=March 2021 |title=Global maps of twenty-first century forest carbon fluxes |url=https://www.nature.com/articles/s41558-020-00976-6 |journal=Nature Climate Change |language=en |volume=11 |issue=3 |pages=234–240 |bibcode=2021NatCC..11..234H |doi=10.1038/s41558-020-00976-6 |issn=1758-6798 |url-access=subscription}}</ref>
Baya ga taswirar hayakin carbon daga asarar gandun daji, WRI tana aiki tare da masana kimiyya a Jami'ar Purdue, Kimiyya-i, da kuma Shirin Biodiversity na Duniya don haɓaka hanyoyin don kimanta yawan tarin carbon a cikin yanayin halittu na gandun daji. Irin waɗannan ƙididdigar suna shafar abubuwa uku na ci gaban gandun daji, waɗanda suke da wuyar auna su: ƙaruwa, haɓaka da mutuwa. Kasancewa da iya tantance wannan daidai zai rage rashin tabbas wajen kimanta tasirin gandun daji na duniya a matsayin sink carbon.
WRI ta yi haɗin gwiwa tare da Google Earth Engine don haɓaka Dynamic World, aikace-aikacen kusa da ainihin lokacin (NRT) wanda ke amfani da hotunan tauraron dan adam masu ƙarfi don yin amfani da ƙasa (LULC). Dynamic World yana gano yankunan ƙasa da ruwa kamar su wuraren da ke da ruwa, gandun daji, bishiyoyi, amfanin gona da birane. An sake shi a watan Yunin 2022, amfani da shi ya haɗa da saka idanu kan sabunta yanayin halittu, kimanta wuraren da aka kare, da kuma gano canje-canjen ƙasa saboda sare daji da gobara.<ref name="Brown">{{Cite journal |last=Brown |first=Christopher F. |last2=Brumby |first2=Steven P. |last3=Guzder-Williams |first3=Brookie |last4=Birch |first4=Tanya |last5=Hyde |first5=Samantha Brooks |last6=Mazzariello |first6=Joseph |last7=Czerwinski |first7=Wanda |last8=Pasquarella |first8=Valerie J. |last9=Haertel |first9=Robert |last10=Ilyushchenko |first10=Simon |last11=Schwehr |first11=Kurt |last12=Weisse |first12=Mikaela |last13=Stolle |first13=Fred |last14=Hanson |first14=Craig |last15=Guinan |first15=Oliver |date=9 June 2022 |title=Dynamic World, Near real-time global 10 m land use land cover mapping |journal=Scientific Data |volume=9 |issue=1 |page=251 |bibcode=2022NatSD...9..251B |doi=10.1038/s41597-022-01307-4 |pmc=9184477}}</ref>
Yin aiki tare da Ci gaba, WRI yana aiki don ganowa da ƙididdige manyan direbobi na [[Gandun daji|asarar gandun daji]]. Misali, sun gano sikelin masana'antu na cinikayya na duniya kamar naman sa, soya, [[Manja|Man dabino]], masara, da auduga a matsayin babban direba na asarar gandun daji a Kudancin Amurka da kudu maso gabashin Asiya.<ref name="Ritchie">{{Cite web |last=Ritchie |first=Hannah |author-link=Hannah Ritchie |last2=Roser |first2=Max |author-link2=Max Roser |last3=Rosado |first3=Pablo |date=11 May 2020 |title=CO₂ and Greenhouse Gas Emissions |url=https://ourworldindata.org/emissions-by-sector |website=Our World in Data}}</ref>
'''Birane'''
A cikin 2014, mai ba da agaji Stephen M. Ross ya kafa Cibiyar WRI Ross don Cibiyoyin Ci gaba ta hanyar babbar kyauta. Cibiyar tana mai da hankali kan ci gaban [[Birni mai dorewa|Birane masu ɗorewa]] da inganta ingancin rayuwa a kasashe masu tasowa a duniya. Rahoton WRI na shekarar 2021 shi ne sauye-sauye bakwai don birane masu adalci da masu dorewa. Ya biyo bayan hanzarta ingancin gini: Ayyuka takwas don Shugabannin Birane (2019).
'''Makamashi'''
The Platform for Accelerating the Circular Economy (PACE) wani dandamali ne na hadin gwiwar jama'a da masu zaman kansu da kuma aikin da ke hanzarta mayar da hankali kan gina tattalin arzikin zagaye. An ƙaddamar da PACE a lokacin taron shekara-shekara na Taron Tattalin Arziki na Duniya na 2018.
The Renewable Energy Buyers Alliance (REBA) wata kungiya ce ta manyan masu sayen makamashi mai tsabta, masu samar da makamashi, da masu ba da sabis waɗanda ke buɗe kasuwa ga duk masu sayen makamashin da ba na zama ba don jagorantar saurin canji zuwa makamashi mafi tsabta, mai wadata, makamashi mara amfani.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> Tana da mambobi sama da 200 ciki har da Google, GM, Facebook, Walmart, Disney da sauran manyan kamfanoni, kuma ta kai karfin 6 GW a shekarar 2018.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
'''Tekuna'''
A cikin shekara ta 2008, Cibiyar Kula da albarkatun duniya ta ba da rahoton ingancin ruwa a duk duniya, ta gano yankuna sama da 400 da suka mutu saboda eutrophication ciki har da yankuna a cikin [[Tekun Baltic]], Chesapeake Bay a Amurka, da Babban Barrier Reef na Australia (33, 34). Eutrophication ya samo asali ne daga fitar da phosphorus mai maida hankali sosai a cikin ruwan sharar gida a cikin tabkuna da koguna, da kuma gurɓataccen abinci mai gina jiki.<ref name="Cordell">{{Cite journal |last=Cordell |first=Dana |last2=White |first2=Stuart |date=17 October 2014 |title=Life's Bottleneck: Sustaining the World's Phosphorus for a Food Secure Future |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=39 |issue=1 |pages=161–188 |doi=10.1146/annurev-environ-010213-113300 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref> WRI tana ba da shawara don amfani da mafita na yanayi na gida (NBS), wanda ke da tasiri sosai, don inganta yanayin halittu, tsayayya da tasirin yanayi na ruwa, da kuma rage tasirin dumama. WRI ta buga Atlas na Hadarin Ruwa na Ruwa, ƙasashe masu matsayi dangane da haɗarin rikice-rikicen ruwa mai tsanani.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
WRI tana aiki sosai wajen nazarin coral reefs na duniya, <ref name="Novi">{{Cite journal |last=Novi |first=Lyuba |last2=Bracco |first2=Annalisa |date=10 December 2022 |title=Machine learning prediction of connectivity, biodiversity and resilience in the Coral Triangle |journal=Communications Biology |language=en |volume=5 |issue=1 |page=1359 |doi=10.1038/s42003-022-04330-8 |issn=2399-3642 |pmc=9741626 |pmid=36496519}}</ref> ta wallafa rahotanni a cikin 1998 da 2011 waɗanda suka bi diddigin lalacewar saboda ci gaban bakin teku, yawan kamun kifi, canjin yanayi da karuwar acidity na teku. Wani rahoto na 2022 ya bincika reefs zuwa ƙuduri na mita 500 (1,600 kuma ya bincika kariya da reefs ke bayarwa ga mutane, ababen more rayuwa da GDP.
'''Yanayi'''
WRI ta yi aiki tare da kamfanoni don haɓaka daidaitattun daidaitattun, [[Lissafin gas mai sanyaya|Yarjejeniyar Gas ta Greenhouse]] don ƙididdigewa da sarrafa hayaki na GHG.<ref name="Michaelowa">{{Cite journal |last=Michaelowa |first=Axel |date=4 November 2015 |title=Opportunities for and Alternatives to Global Climate Regimes Post-Kyoto |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=40 |issue=1 |pages=395–417 |doi=10.1146/annurev-environ-102014-021112 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref><ref name="Roche">{{Cite journal |last=Yetano Roche |first=María |last2=Lechtenböhmer |first2=Stefan |last3=Fischedick |first3=Manfred |last4=Gröne |first4=Marie-Christine |last5=Xia |first5=Chun |last6=Dienst |first6=Carmen |date=17 October 2014 |title=Concepts and Methodologies for Measuring the Sustainability of Cities |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=39 |issue=1 |pages=519–547 |doi=10.1146/annurev-environ-012913-101223 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref> WRI tana bin diddigin kimantawa na konewar man fetur da hayakin gas, wanda aka buga a matsayin rahotanni na shekaru biyu.<ref name="Siddiqi">{{Cite journal |last=Siddiqi |first=Toufiq A. |date=November 1995 |title=Asia-Wide Emissions of Greenhouse Gases |journal=Annual Review of Energy and the Environment |language=en |volume=20 |issue=1 |pages=213–232 |doi=10.1146/annurev.eg.20.110195.001241 |issn=1056-3466 |doi-access=free}}</ref> An kafa shirin WRI's Science Based Targets (SBTi) a cikin 2015 don taimakawa kamfanoni su saita manufofi na rage fitarwa daidai da kimiyyar yanayi. <ref name="UNGC">{{Cite web |title=Set Science-Based Emission Reduction Targets {{!}} UN Global Compact |url=https://www.unglobalcompact.org/take-action/action/science-based-target |access-date=6 June 2023 |website=United Nations Global Compact}}</ref> WRI tana kula da shafin yanar gizon Climate Watch (wanda aka fi sani da CAIT Climate Data Explorer), wanda ke bawa 'yan jarida da sauransu damar bincika bayanan iskar gas ta ƙasa da fitar da iska ta kowane mutum.
'''Sauran'''
Shirin LandMark na WRI yana ba da taswira da bayanai da ke nuna ƙasashen da 'Yan asalin ƙasar da al'ummomin yankin ke gudanarwa da amfani da su.<ref name="LandMark">{{Cite web |title=LandMark Map |url=https://www.landmarkmap.org/ |access-date=6 June 2023 |website=LandMark}}</ref> Bayanai don yankin Amazon sun nuna cewa gandun daji da ke karkashin kulawar al'ummomin gida da na asali suna adana carbon dioxide, yayin da gandun daji wanda gwamnati da masu zaman kansu ke sarrafawa shine tushen iskar gas.
Sauran shirye-shiryen WRI sun haɗa da The Access Initiative, wanda ke tsara ƙasashe bisa ga Dimokuradiyya ta muhalli, ikon 'yan ƙasa su shiga cikin yanke shawara game da albarkatun ƙasa, kamar yadda aka auna ta hanyar nuna gaskiya, dokokin shiga jama'a, da kuma samun damar adalci.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
WRI's Champions 12.3 coalition yana inganta dabarun "Manufar, Mataki, Dokar" tare da burin rage asarar abinci da sharar gida zuwa shekara ta 2030.
== Rashin amincewa ==
Anil Agarwal, wanda ya kasance a cikin majalisar Cibiyar Kula da Harkokin Duniya daga 1988 zuwa 1990, ya soki binciken da Cibiyar Kulawa ta Duniya ta yi a shekarar 1990. Agarwal, wanda "ya kasance daga cikin na farko da ya yi jayayya cewa ra'ayoyin daidaito na zamantakewa suna buƙatar a haɗa su cikin manufofi na kasa da kasa da nufin rage tasirin tasirin canjin yanayi da mutum ya haifar", <ref name="Dickson">{{Cite journal |last=Dickson |first=David |date=January 2002 |title=Anil Agarwal (1947–2002) |journal=Nature |language=en |volume=415 |issue=6870 |pages=384 |doi=10.1038/415384a |issn=1476-4687 |pmid=11807539 |doi-access=free}}</ref> ya zargi WRI da rarraba alhakin da yawa don dumamar duniya ga ƙasashe masu tasowa, da kuma rashin amincewa da tasirin Amurka akan dumamar duniya. Ya kira binciken WRI misali na [[Kasuwancin mulkin mallaka|mulkin mallaka na muhalli]] kuma ya ba da shawarar cewa bincike mai kyau zai daidaita hanyoyin fitar da hayaki da ruwa na ƙasa ga kowace ƙasa.<ref name="Agarwal">{{Cite journal |last=Agarwal |first=Anil |last2=Narain |first2=Sunita |date=21 November 2019 |title=Global Warming in an Unequal World: A Case of Environmental Colonialism |url=https://academic.oup.com/book/35227/chapter/299750611 |journal=India in a Warming World: Integrating Climate Change and Development |language=en |doi=10.1093/oso/9780199498734.003.0005 |url-access=subscription |doi-access=free}}</ref> Karyatawarsa ta haifar da muhawara mai yawa game da hanyoyin da suka dace don irin wannan bincike, kuma ya haifar da karuwar wayar da kan jama'a game da batutuwan da suka shafi.<ref name="Guha">{{Cite journal |last=Guha |first=Ramachandra |date=2002 |title=Environmentalist of the Poor |url=https://www.jstor.org/stable/4411622 |journal=Economic and Political Weekly |volume=37 |issue=3 |pages=204–207 |issn=0012-9976 |jstor=4411622}}</ref>
== Dubi kuma ==
* Open energy system databases § Power Explorer
* [[Rafe Pomerance]]
* Cibiyar Manufofin Kasa da Kasa
* Gidauniyar MacArthur
== Manazarta ==
{{Reflist}}
== Haɗin waje ==
{{Authority control}}
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
ppu66r7zo5tkuax64qvibbgiqyvjuf3
825819
825818
2026-04-24T16:32:14Z
Pharouqenr
25549
825819
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox organization|name=World Resources Institute (WRI)|founder=[[James Gustave Speth]]|revenue=US$ 149 million<ref name="auto1">{{Cite web |last=World Resources Institute |title=WRI ANNUAL REPORT {{!}} 2020-2021 |url=https://files.wri.org/s3fs-public/wri-2020-21-annual-report.pdf |access-date=4 April 2024 |website=www.wri.org/ |page=36}}</ref>|headquarters=[[Washington, D.C.]] <br /> [[United States]]}}
'''Cibiyar Kula da albarkatun duniya''' (WRI) kungiya ce ta bincike mai zaman kanta da aka kafa a 1982 tare da kudade daga Gidauniyar MacArthur a karkashin jagorancin James Gustave Speth. Shugabannin da suka biyo baya sun hada da Jonathan Lash (1993-2011), Andrew D. Steer (2012-2021) da kuma shugaban yanzu Ani Dasgupta (2021-yanzu).
WRI tana nazarin ayyukan da suka dace na kasuwanci, tattalin arziki, kuɗi da shugabanci, da nufin inganta tallafawa al'ummar ɗan adam a fannoni shida: abinci, dazuzzuka, ruwa, makamashi, birane, da yanayi. Jerin rahoton cibiyar mafi girma shine Rahoton Albarkatun Duniya, kowannensu yana magana ne akan wani batu daban. WRI tana ƙarfafa shirye-shirye don sa ido, nazarin bayanai, da kimanta haɗari, gami da ayyukan duniya da na buɗaɗɗen tushe. WRI ta ci gaba da samun ƙimar taurari 4 cikin 4 daga Charity Navigator tun daga ranar 1 ga Oktoba, 2008.
== Ƙungiya ==
Manufar Cibiyar Kula da Harkokin Duniya (WRI) ita ce "ta da al'umma don samar da bukatun da burin tsararraki na yanzu da na gaba". Yana neman inganta al'ummar ɗan adam mai ɗorewa tare da tushen lafiyar ɗan adam da jin daɗi, dorewar muhalli, da damar tattalin arziki.<ref name="UNCCD">{{Cite web |title=World Resources Institute |url=https://www.unccd.int/cbm/world-resources-institute |access-date=5 June 2023 |website=UNCCD |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> WRI tana da haɗin gwiwa tare da gwamnatocin gida da na ƙasa, kamfanoni masu zaman kansu, kamfanonin da aka gudanar da jama'a, da sauran masu zaman kansu. Yana ba da sabis ciki har da batutuwan canjin yanayi na duniya, kasuwanni masu ɗorewa, kariya ga yanayin halittu, da kuma ayyukan kula da muhalli.<ref name="auto">{{Cite web |last=Bloomberg |date=2017 |title=World Resources Institute |url=https://www.bloomberg.com/profiles/companies/0321382Z:US-world-resources-institute |access-date=11 October 2017 |website=bloomberg.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
Cibiyar Kula da Harkokin Duniya tana kula da ofisoshin kasa da kasa a Brazil, China, Colombia, Habasha, Indiya, Indonesia, Kenya, Mexico, Netherlands, Turkiyya, Ingila da Amurka kuma tana aiki a cikin kasashe sama da 50.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> Wani rahoto daga Cibiyar Harkokin Kasashen Waje ta Kasashen Waƙoƙi ta Bayyanawa ta Bayyana Bayani na manyan tankuna 50 a Jami'ar Pennsylvania ta Global Go-To Think Tanks rating index ya gano cewa a lokacin 2014-2018 Cibiyar Harkar Duniya ta sami ƙarin kuɗi daga waje da Amurka fiye da kowane tanki mai tunani, tare da jimlar fiye da dala miliyan 63, kodayake an bayyana wannan a matsayin "marar mamaki" saboda kasancewar cibiyar a kasashe da yawa. A cikin 2014, Stephen M. Ross, mai haɓaka ƙasa na Amurka, ya ba kungiyar dala miliyan 30 don kafa Cibiyar WRI Ross don Cibiyoyin Ci gaba. Ɗaya daga cikin manyan masu ba da gudummawa ga WRI's Land and Carbon Lab shine Bezos Earth Fund, wanda ya ba da kuɗin dakin gwaje-gwaje tare da sama da dala miliyan 100 a cikin 2021.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> A cikin 2025, Michael da Tanya Polsky ta hanyar Gidauniyar Polsky sun ba WRI da Jami'ar Chicago gudummawar dala miliyan 100, wanda aka tsara dala miliyan 75 don kafa Cibiyar WRI Polsky don Canjin Makamashi ta Duniya.<ref>{{Cite journal |date=2025-02-12 |title=RELEASE: WRI and University of Chicago Announce $100 Million Gift from Michael and Tanya Polsky to Accelerate the Global Energy Transition |url=https://www.wri.org/news/release-wri-and-university-chicago-announce-100-million-gift-michael-and-tanya-polsky |language=en}}</ref> Kudin shiga na WRI ya kai dala miliyan 272 a shekarar 2024.<ref>{{Cite web |title=Transformation and Impact {{!}} World Resources Institute |url=https://www.wri.org/annual-report/2024 |access-date=2025-06-20 |website=www.wri.org |language=en}}</ref>
== Shirye-shiryen ==
Ayyukan WRI sun mayar da hankali kan fannoni kamar ruwa (gami da tekuna), dazuzzuka, yanayi, makamashi, abinci da birane. WRI tana aiki a cikin shirye-shiryen sa ido, nazarin bayanai, da kimanta haɗari. WRI ta jaddada girman yadda tsarin ke da alaƙa, da kuma buƙatar haɗa batutuwa kamar magance rashin tsaron abinci da dabarun magance sauyin yanayi, kare yanayin halittu, da kuma samar da tsaron tattalin arziki.
'''Abinci, Ƙasa da Ruwa'''
A cikin 1997 da 2000, WRI ta buga binciken farko na lissafin kayan aiki (MFA), ta amfani da bayanan jerin lokaci don tantance duk abubuwan da aka shigar da kayan aiki (ba tare da ruwa ba) da tattalin arzikin masana'antu ke amfani da su.<ref name="Krausmann">{{Cite journal |last=Krausmann |first=Fridolin |last2=Schandl |first2=Heinz |last3=Eisenmenger |first3=Nina |last4=Giljum |first4=Stefan |last5=Jackson |first5=Tim |date=17 October 2017 |title=Material Flow Accounting: Measuring Global Material Use for Sustainable Development |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=42 |issue=1 |pages=647–675 |doi=10.1146/annurev-environ-102016-060726 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref>
Da farko a shekara ta 2002, Cibiyar Kula da Harkokin Kasuwanci ta Duniya ta yi aiki tare da Kamaru Forest Initiative, don haɗa tushen bayanai daban-daban game da amfani da ƙasa don samar da taswirar dijital da takarda don bin diddigin canje-canje ga gandun daji na Kamaru da inganta gudanarwar su. Sun haɗa hotunan tauraron dan adam tare da bayani game da filin noma, iyakoki, ƙasa mai kariya, gandun daji na al'umma, da kuma amfani da ƙasa ta hanyar ayyukan katako na kasuwanci da kuma haƙar ma'adinai.
A cikin 2014, WRI ta gina kan aikin Matthew C. Hansen a Jami'ar Maryland akan nazarin canjin gandun daji. WRI ta yi haɗin gwiwa tare da Google Earth Engine don haɓaka Global Forest Watch (GFW), aikace-aikacen yanar gizo mai buɗewa wanda ke amfani da hotunan tauraron dan adam na Landsat don tsara canje-canjen gandun daji.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> Gargadi na GLAD na mako-mako da gargadi na yau da kullun na wuta na iya zama takamaiman ga yanki na mita 30 (320 sq . Kungiyoyin da ba na gwamnati ba (NGOs), masu bincike na ilimi, ma'aikatan gwamnati, da masu zaman kansu suna amfani da Global Forest Watch akai-akai. Har ila yau, 'yan jarida da kungiyoyin' yan asalin suna amfani da shi, da yawa daga cikin ƙasashensu suna barazana.<ref name="LandMark">{{Cite web |title=LandMark Map |url=https://www.landmarkmap.org/ |access-date=6 June 2023 |website=LandMark}}</ref> Aikace-aikacen Global Forest Watch sun haɗa da ganowa da sauri da amsawa ga gobara, gano katako ba bisa ka'ida ba, tabbatar da nuna gaskiya ga jerin kayayyaki, da kuma tantance wuraren da ke cikin haɗari. <ref name="Shea" /><ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
Ya zuwa watan Janairun 2021, WRI ta yi amfani da Global Forest Watch don samar da taswirar carbon na gandun daji wanda ya haɗu da bayanai game da hayaki da cire iskar gas mai alaƙa da gandun daji. Yin amfani da sabuwar hanyar don haɗa ƙasa, iska, da bayanan tauraron dan adam don auna canjin carbon a cikin gandun daji, sun sami damar tsara gandun daji a duk duniya a ƙudurin mita 30 (98 a kowace shekara daga 2001-2019. Sun sami damar gano gudummawar nau'ikan gandun daji daban-daban, suna tabbatar da cewa gandun daji na wurare masu zafi suna shan karin carbon fiye da sauran nau'ikan dazuzzuka, kuma suna saki mafi yawa sakamakon lalacewar gandun daji da lalacewa. Ta hanyar haɗa hayaki da cirewa, taswirar tana ƙara gaskiya da daidaito na ƙididdigar carbon na duniya kuma tana iya tallafawa yanke shawara na kula da gandun daji.<ref name="Harris">{{Cite journal |last=Harris |first=Nancy L. |last2=Gibbs |first2=David A. |last3=Baccini |first3=Alessandro |last4=Birdsey |first4=Richard A. |last5=de Bruin |first5=Sytze |last6=Farina |first6=Mary |last7=Fatoyinbo |first7=Lola |last8=Hansen |first8=Matthew C. |last9=Herold |first9=Martin |last10=Houghton |first10=Richard A. |last11=Potapov |first11=Peter V. |last12=Suarez |first12=Daniela Requena |last13=Roman-Cuesta |first13=Rosa M. |last14=Saatchi |first14=Sassan S. |last15=Slay |first15=Christy M. |date=March 2021 |title=Global maps of twenty-first century forest carbon fluxes |url=https://www.nature.com/articles/s41558-020-00976-6 |journal=Nature Climate Change |language=en |volume=11 |issue=3 |pages=234–240 |bibcode=2021NatCC..11..234H |doi=10.1038/s41558-020-00976-6 |issn=1758-6798 |url-access=subscription}}</ref>
Baya ga taswirar hayakin carbon daga asarar gandun daji, WRI tana aiki tare da masana kimiyya a Jami'ar Purdue, Kimiyya-i, da kuma Shirin Biodiversity na Duniya don haɓaka hanyoyin don kimanta yawan tarin carbon a cikin yanayin halittu na gandun daji. Irin waɗannan ƙididdigar suna shafar abubuwa uku na ci gaban gandun daji, waɗanda suke da wuyar auna su: ƙaruwa, haɓaka da mutuwa. Kasancewa da iya tantance wannan daidai zai rage rashin tabbas wajen kimanta tasirin gandun daji na duniya a matsayin sink carbon.
WRI ta yi haɗin gwiwa tare da Google Earth Engine don haɓaka Dynamic World, aikace-aikacen kusa da ainihin lokacin (NRT) wanda ke amfani da hotunan tauraron dan adam masu ƙarfi don yin amfani da ƙasa (LULC). Dynamic World yana gano yankunan ƙasa da ruwa kamar su wuraren da ke da ruwa, gandun daji, bishiyoyi, amfanin gona da birane. An sake shi a watan Yunin 2022, amfani da shi ya haɗa da saka idanu kan sabunta yanayin halittu, kimanta wuraren da aka kare, da kuma gano canje-canjen ƙasa saboda sare daji da gobara.<ref name="Brown">{{Cite journal |last=Brown |first=Christopher F. |last2=Brumby |first2=Steven P. |last3=Guzder-Williams |first3=Brookie |last4=Birch |first4=Tanya |last5=Hyde |first5=Samantha Brooks |last6=Mazzariello |first6=Joseph |last7=Czerwinski |first7=Wanda |last8=Pasquarella |first8=Valerie J. |last9=Haertel |first9=Robert |last10=Ilyushchenko |first10=Simon |last11=Schwehr |first11=Kurt |last12=Weisse |first12=Mikaela |last13=Stolle |first13=Fred |last14=Hanson |first14=Craig |last15=Guinan |first15=Oliver |date=9 June 2022 |title=Dynamic World, Near real-time global 10 m land use land cover mapping |journal=Scientific Data |volume=9 |issue=1 |page=251 |bibcode=2022NatSD...9..251B |doi=10.1038/s41597-022-01307-4 |pmc=9184477}}</ref>
Yin aiki tare da Ci gaba, WRI yana aiki don ganowa da ƙididdige manyan direbobi na [[Gandun daji|asarar gandun daji]]. Misali, sun gano sikelin masana'antu na cinikayya na duniya kamar naman sa, soya, [[Manja|Man dabino]], masara, da auduga a matsayin babban direba na asarar gandun daji a Kudancin Amurka da kudu maso gabashin Asiya.<ref name="Ritchie">{{Cite web |last=Ritchie |first=Hannah |author-link=Hannah Ritchie |last2=Roser |first2=Max |author-link2=Max Roser |last3=Rosado |first3=Pablo |date=11 May 2020 |title=CO₂ and Greenhouse Gas Emissions |url=https://ourworldindata.org/emissions-by-sector |website=Our World in Data}}</ref>
'''Birane'''
A cikin 2014, mai ba da agaji Stephen M. Ross ya kafa Cibiyar WRI Ross don Cibiyoyin Ci gaba ta hanyar babbar kyauta. Cibiyar tana mai da hankali kan ci gaban [[Birni mai dorewa|Birane masu ɗorewa]] da inganta ingancin rayuwa a kasashe masu tasowa a duniya. Rahoton WRI na shekarar 2021 shi ne sauye-sauye bakwai don birane masu adalci da masu dorewa. Ya biyo bayan hanzarta ingancin gini: Ayyuka takwas don Shugabannin Birane (2019).
'''Makamashi'''
The Platform for Accelerating the Circular Economy (PACE) wani dandamali ne na hadin gwiwar jama'a da masu zaman kansu da kuma aikin da ke hanzarta mayar da hankali kan gina tattalin arzikin zagaye. An ƙaddamar da PACE a lokacin taron shekara-shekara na Taron Tattalin Arziki na Duniya na 2018.
The Renewable Energy Buyers Alliance (REBA) wata kungiya ce ta manyan masu sayen makamashi mai tsabta, masu samar da makamashi, da masu ba da sabis waɗanda ke buɗe kasuwa ga duk masu sayen makamashin da ba na zama ba don jagorantar saurin canji zuwa makamashi mafi tsabta, mai wadata, makamashi mara amfani.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> Tana da mambobi sama da 200 ciki har da Google, GM, Facebook, Walmart, Disney da sauran manyan kamfanoni, kuma ta kai karfin 6 GW a shekarar 2018.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
'''Tekuna'''
A cikin shekara ta 2008, Cibiyar Kula da albarkatun duniya ta ba da rahoton ingancin ruwa a duk duniya, ta gano yankuna sama da 400 da suka mutu saboda eutrophication ciki har da yankuna a cikin [[Tekun Baltic]], Chesapeake Bay a Amurka, da Babban Barrier Reef na Australia (33, 34). Eutrophication ya samo asali ne daga fitar da phosphorus mai maida hankali sosai a cikin ruwan sharar gida a cikin tabkuna da koguna, da kuma gurɓataccen abinci mai gina jiki.<ref name="Cordell">{{Cite journal |last=Cordell |first=Dana |last2=White |first2=Stuart |date=17 October 2014 |title=Life's Bottleneck: Sustaining the World's Phosphorus for a Food Secure Future |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=39 |issue=1 |pages=161–188 |doi=10.1146/annurev-environ-010213-113300 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref> WRI tana ba da shawara don amfani da mafita na yanayi na gida (NBS), wanda ke da tasiri sosai, don inganta yanayin halittu, tsayayya da tasirin yanayi na ruwa, da kuma rage tasirin dumama. WRI ta buga Atlas na Hadarin Ruwa na Ruwa, ƙasashe masu matsayi dangane da haɗarin rikice-rikicen ruwa mai tsanani.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
WRI tana aiki sosai wajen nazarin coral reefs na duniya, <ref name="Novi">{{Cite journal |last=Novi |first=Lyuba |last2=Bracco |first2=Annalisa |date=10 December 2022 |title=Machine learning prediction of connectivity, biodiversity and resilience in the Coral Triangle |journal=Communications Biology |language=en |volume=5 |issue=1 |page=1359 |doi=10.1038/s42003-022-04330-8 |issn=2399-3642 |pmc=9741626 |pmid=36496519}}</ref> ta wallafa rahotanni a cikin 1998 da 2011 waɗanda suka bi diddigin lalacewar saboda ci gaban bakin teku, yawan kamun kifi, canjin yanayi da karuwar acidity na teku. Wani rahoto na 2022 ya bincika reefs zuwa ƙuduri na mita 500 (1,600 kuma ya bincika kariya da reefs ke bayarwa ga mutane, ababen more rayuwa da GDP.
'''Yanayi'''
WRI ta yi aiki tare da kamfanoni don haɓaka daidaitattun daidaitattun, [[Lissafin gas mai sanyaya|Yarjejeniyar Gas ta Greenhouse]] don ƙididdigewa da sarrafa hayaki na GHG.<ref name="Michaelowa">{{Cite journal |last=Michaelowa |first=Axel |date=4 November 2015 |title=Opportunities for and Alternatives to Global Climate Regimes Post-Kyoto |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=40 |issue=1 |pages=395–417 |doi=10.1146/annurev-environ-102014-021112 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref><ref name="Roche">{{Cite journal |last=Yetano Roche |first=María |last2=Lechtenböhmer |first2=Stefan |last3=Fischedick |first3=Manfred |last4=Gröne |first4=Marie-Christine |last5=Xia |first5=Chun |last6=Dienst |first6=Carmen |date=17 October 2014 |title=Concepts and Methodologies for Measuring the Sustainability of Cities |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=39 |issue=1 |pages=519–547 |doi=10.1146/annurev-environ-012913-101223 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref> WRI tana bin diddigin kimantawa na konewar man fetur da hayakin gas, wanda aka buga a matsayin rahotanni na shekaru biyu.<ref name="Siddiqi">{{Cite journal |last=Siddiqi |first=Toufiq A. |date=November 1995 |title=Asia-Wide Emissions of Greenhouse Gases |journal=Annual Review of Energy and the Environment |language=en |volume=20 |issue=1 |pages=213–232 |doi=10.1146/annurev.eg.20.110195.001241 |issn=1056-3466 |doi-access=free}}</ref> An kafa shirin WRI's Science Based Targets (SBTi) a cikin 2015 don taimakawa kamfanoni su saita manufofi na rage fitarwa daidai da kimiyyar yanayi. <ref name="UNGC">{{Cite web |title=Set Science-Based Emission Reduction Targets {{!}} UN Global Compact |url=https://www.unglobalcompact.org/take-action/action/science-based-target |access-date=6 June 2023 |website=United Nations Global Compact}}</ref> WRI tana kula da shafin yanar gizon Climate Watch (wanda aka fi sani da CAIT Climate Data Explorer), wanda ke bawa 'yan jarida da sauransu damar bincika bayanan iskar gas ta ƙasa da fitar da iska ta kowane mutum.
'''Sauran'''
Shirin LandMark na WRI yana ba da taswira da bayanai da ke nuna ƙasashen da 'Yan asalin ƙasar da al'ummomin yankin ke gudanarwa da amfani da su.<ref name="LandMark">{{Cite web |title=LandMark Map |url=https://www.landmarkmap.org/ |access-date=6 June 2023 |website=LandMark}}</ref> Bayanai don yankin Amazon sun nuna cewa gandun daji da ke karkashin kulawar al'ummomin gida da na asali suna adana carbon dioxide, yayin da gandun daji wanda gwamnati da masu zaman kansu ke sarrafawa shine tushen iskar gas.
Sauran shirye-shiryen WRI sun haɗa da The Access Initiative, wanda ke tsara ƙasashe bisa ga Dimokuradiyya ta muhalli, ikon 'yan ƙasa su shiga cikin yanke shawara game da albarkatun ƙasa, kamar yadda aka auna ta hanyar nuna gaskiya, dokokin shiga jama'a, da kuma samun damar adalci.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
WRI's Champions 12.3 coalition yana inganta dabarun "Manufar, Mataki, Dokar" tare da burin rage asarar abinci da sharar gida zuwa shekara ta 2030.
== Rashin amincewa ==
Anil Agarwal, wanda ya kasance a cikin majalisar Cibiyar Kula da Harkokin Duniya daga 1988 zuwa 1990, ya soki binciken da Cibiyar Kulawa ta Duniya ta yi a shekarar 1990. Agarwal, wanda "ya kasance daga cikin na farko da ya yi jayayya cewa ra'ayoyin daidaito na zamantakewa suna buƙatar a haɗa su cikin manufofi na kasa da kasa da nufin rage tasirin tasirin canjin yanayi da mutum ya haifar", <ref name="Dickson">{{Cite journal |last=Dickson |first=David |date=January 2002 |title=Anil Agarwal (1947–2002) |journal=Nature |language=en |volume=415 |issue=6870 |pages=384 |doi=10.1038/415384a |issn=1476-4687 |pmid=11807539 |doi-access=free}}</ref> ya zargi WRI da rarraba alhakin da yawa don dumamar duniya ga ƙasashe masu tasowa, da kuma rashin amincewa da tasirin Amurka akan dumamar duniya. Ya kira binciken WRI misali na [[Kasuwancin mulkin mallaka|mulkin mallaka na muhalli]] kuma ya ba da shawarar cewa bincike mai kyau zai daidaita hanyoyin fitar da hayaki da ruwa na ƙasa ga kowace ƙasa.<ref name="Agarwal">{{Cite journal |last=Agarwal |first=Anil |last2=Narain |first2=Sunita |date=21 November 2019 |title=Global Warming in an Unequal World: A Case of Environmental Colonialism |url=https://academic.oup.com/book/35227/chapter/299750611 |journal=India in a Warming World: Integrating Climate Change and Development |language=en |doi=10.1093/oso/9780199498734.003.0005 |url-access=subscription |doi-access=free}}</ref> Karyatawarsa ta haifar da muhawara mai yawa game da hanyoyin da suka dace don irin wannan bincike, kuma ya haifar da karuwar wayar da kan jama'a game da batutuwan da suka shafi.<ref name="Guha">{{Cite journal |last=Guha |first=Ramachandra |date=2002 |title=Environmentalist of the Poor |url=https://www.jstor.org/stable/4411622 |journal=Economic and Political Weekly |volume=37 |issue=3 |pages=204–207 |issn=0012-9976 |jstor=4411622}}</ref>
== Dubi kuma ==
* Open energy system databases § Power Explorer
* [[Rafe Pomerance]]
* Cibiyar Manufofin Kasa da Kasa
* Gidauniyar MacArthur
== Manazarta ==
{{Reflist}}{{Reflist}}
== Haɗin waje ==
{{Authority control}}
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
s5qdgjxsg5su8moalufvqvx15pyy78v
825820
825819
2026-04-24T16:32:34Z
Pharouqenr
25549
825820
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox organization|name=World Resources Institute (WRI)|founder=[[James Gustave Speth]]|revenue=US$ 149 million<ref name="auto1">{{Cite web |last=World Resources Institute |title=WRI ANNUAL REPORT {{!}} 2020-2021 |url=https://files.wri.org/s3fs-public/wri-2020-21-annual-report.pdf |access-date=4 April 2024 |website=www.wri.org/ |page=36}}</ref>|headquarters=[[Washington, D.C.]] <br /> [[United States]]}}
'''Cibiyar Kula da albarkatun duniya''' (WRI) kungiya ce ta bincike mai zaman kanta da aka kafa a 1982 tare da kudade daga Gidauniyar MacArthur a karkashin jagorancin James Gustave Speth. Shugabannin da suka biyo baya sun hada da Jonathan Lash (1993-2011), Andrew D. Steer (2012-2021) da kuma shugaban yanzu Ani Dasgupta (2021-yanzu).
WRI tana nazarin ayyukan da suka dace na kasuwanci, tattalin arziki, kuɗi da shugabanci, da nufin inganta tallafawa al'ummar ɗan adam a fannoni shida: abinci, dazuzzuka, ruwa, makamashi, birane, da yanayi. Jerin rahoton cibiyar mafi girma shine Rahoton Albarkatun Duniya, kowannensu yana magana ne akan wani batu daban. WRI tana ƙarfafa shirye-shirye don sa ido, nazarin bayanai, da kimanta haɗari, gami da ayyukan duniya da na buɗaɗɗen tushe. WRI ta ci gaba da samun ƙimar taurari 4 cikin 4 daga Charity Navigator tun daga ranar 1 ga Oktoba, 2008.
== Ƙungiya ==
Manufar Cibiyar Kula da Harkokin Duniya (WRI) ita ce "ta da al'umma don samar da bukatun da burin tsararraki na yanzu da na gaba". Yana neman inganta al'ummar ɗan adam mai ɗorewa tare da tushen lafiyar ɗan adam da jin daɗi, dorewar muhalli, da damar tattalin arziki.<ref name="UNCCD">{{Cite web |title=World Resources Institute |url=https://www.unccd.int/cbm/world-resources-institute |access-date=5 June 2023 |website=UNCCD |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> WRI tana da haɗin gwiwa tare da gwamnatocin gida da na ƙasa, kamfanoni masu zaman kansu, kamfanonin da aka gudanar da jama'a, da sauran masu zaman kansu. Yana ba da sabis ciki har da batutuwan canjin yanayi na duniya, kasuwanni masu ɗorewa, kariya ga yanayin halittu, da kuma ayyukan kula da muhalli.<ref name="auto">{{Cite web |last=Bloomberg |date=2017 |title=World Resources Institute |url=https://www.bloomberg.com/profiles/companies/0321382Z:US-world-resources-institute |access-date=11 October 2017 |website=bloomberg.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
Cibiyar Kula da Harkokin Duniya tana kula da ofisoshin kasa da kasa a Brazil, China, Colombia, Habasha, Indiya, Indonesia, Kenya, Mexico, Netherlands, Turkiyya, Ingila da Amurka kuma tana aiki a cikin kasashe sama da 50.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> Wani rahoto daga Cibiyar Harkokin Kasashen Waje ta Kasashen Waƙoƙi ta Bayyanawa ta Bayyana Bayani na manyan tankuna 50 a Jami'ar Pennsylvania ta Global Go-To Think Tanks rating index ya gano cewa a lokacin 2014-2018 Cibiyar Harkar Duniya ta sami ƙarin kuɗi daga waje da Amurka fiye da kowane tanki mai tunani, tare da jimlar fiye da dala miliyan 63, kodayake an bayyana wannan a matsayin "marar mamaki" saboda kasancewar cibiyar a kasashe da yawa. A cikin 2014, Stephen M. Ross, mai haɓaka ƙasa na Amurka, ya ba kungiyar dala miliyan 30 don kafa Cibiyar WRI Ross don Cibiyoyin Ci gaba. Ɗaya daga cikin manyan masu ba da gudummawa ga WRI's Land and Carbon Lab shine Bezos Earth Fund, wanda ya ba da kuɗin dakin gwaje-gwaje tare da sama da dala miliyan 100 a cikin 2021.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> A cikin 2025, Michael da Tanya Polsky ta hanyar Gidauniyar Polsky sun ba WRI da Jami'ar Chicago gudummawar dala miliyan 100, wanda aka tsara dala miliyan 75 don kafa Cibiyar WRI Polsky don Canjin Makamashi ta Duniya.<ref>{{Cite journal |date=2025-02-12 |title=RELEASE: WRI and University of Chicago Announce $100 Million Gift from Michael and Tanya Polsky to Accelerate the Global Energy Transition |url=https://www.wri.org/news/release-wri-and-university-chicago-announce-100-million-gift-michael-and-tanya-polsky |language=en}}</ref> Kudin shiga na WRI ya kai dala miliyan 272 a shekarar 2024.<ref>{{Cite web |title=Transformation and Impact {{!}} World Resources Institute |url=https://www.wri.org/annual-report/2024 |access-date=2025-06-20 |website=www.wri.org |language=en}}</ref>
== Shirye-shiryen ==
Ayyukan WRI sun mayar da hankali kan fannoni kamar ruwa (gami da tekuna), dazuzzuka, yanayi, makamashi, abinci da birane. WRI tana aiki a cikin shirye-shiryen sa ido, nazarin bayanai, da kimanta haɗari. WRI ta jaddada girman yadda tsarin ke da alaƙa, da kuma buƙatar haɗa batutuwa kamar magance rashin tsaron abinci da dabarun magance sauyin yanayi, kare yanayin halittu, da kuma samar da tsaron tattalin arziki.
'''Abinci, Ƙasa da Ruwa'''
A cikin 1997 da 2000, WRI ta buga binciken farko na lissafin kayan aiki (MFA), ta amfani da bayanan jerin lokaci don tantance duk abubuwan da aka shigar da kayan aiki (ba tare da ruwa ba) da tattalin arzikin masana'antu ke amfani da su.<ref name="Krausmann">{{Cite journal |last=Krausmann |first=Fridolin |last2=Schandl |first2=Heinz |last3=Eisenmenger |first3=Nina |last4=Giljum |first4=Stefan |last5=Jackson |first5=Tim |date=17 October 2017 |title=Material Flow Accounting: Measuring Global Material Use for Sustainable Development |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=42 |issue=1 |pages=647–675 |doi=10.1146/annurev-environ-102016-060726 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref>
Da farko a shekara ta 2002, Cibiyar Kula da Harkokin Kasuwanci ta Duniya ta yi aiki tare da Kamaru Forest Initiative, don haɗa tushen bayanai daban-daban game da amfani da ƙasa don samar da taswirar dijital da takarda don bin diddigin canje-canje ga gandun daji na Kamaru da inganta gudanarwar su. Sun haɗa hotunan tauraron dan adam tare da bayani game da filin noma, iyakoki, ƙasa mai kariya, gandun daji na al'umma, da kuma amfani da ƙasa ta hanyar ayyukan katako na kasuwanci da kuma haƙar ma'adinai.
A cikin 2014, WRI ta gina kan aikin Matthew C. Hansen a Jami'ar Maryland akan nazarin canjin gandun daji. WRI ta yi haɗin gwiwa tare da Google Earth Engine don haɓaka Global Forest Watch (GFW), aikace-aikacen yanar gizo mai buɗewa wanda ke amfani da hotunan tauraron dan adam na Landsat don tsara canje-canjen gandun daji.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> Gargadi na GLAD na mako-mako da gargadi na yau da kullun na wuta na iya zama takamaiman ga yanki na mita 30 (320 sq . Kungiyoyin da ba na gwamnati ba (NGOs), masu bincike na ilimi, ma'aikatan gwamnati, da masu zaman kansu suna amfani da Global Forest Watch akai-akai. Har ila yau, 'yan jarida da kungiyoyin' yan asalin suna amfani da shi, da yawa daga cikin ƙasashensu suna barazana.<ref name="LandMark">{{Cite web |title=LandMark Map |url=https://www.landmarkmap.org/ |access-date=6 June 2023 |website=LandMark}}</ref> Aikace-aikacen Global Forest Watch sun haɗa da ganowa da sauri da amsawa ga gobara, gano katako ba bisa ka'ida ba, tabbatar da nuna gaskiya ga jerin kayayyaki, da kuma tantance wuraren da ke cikin haɗari. <ref name="Shea" /><ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
Ya zuwa watan Janairun 2021, WRI ta yi amfani da Global Forest Watch don samar da taswirar carbon na gandun daji wanda ya haɗu da bayanai game da hayaki da cire iskar gas mai alaƙa da gandun daji. Yin amfani da sabuwar hanyar don haɗa ƙasa, iska, da bayanan tauraron dan adam don auna canjin carbon a cikin gandun daji, sun sami damar tsara gandun daji a duk duniya a ƙudurin mita 30 (98 a kowace shekara daga 2001-2019. Sun sami damar gano gudummawar nau'ikan gandun daji daban-daban, suna tabbatar da cewa gandun daji na wurare masu zafi suna shan karin carbon fiye da sauran nau'ikan dazuzzuka, kuma suna saki mafi yawa sakamakon lalacewar gandun daji da lalacewa. Ta hanyar haɗa hayaki da cirewa, taswirar tana ƙara gaskiya da daidaito na ƙididdigar carbon na duniya kuma tana iya tallafawa yanke shawara na kula da gandun daji.<ref name="Harris">{{Cite journal |last=Harris |first=Nancy L. |last2=Gibbs |first2=David A. |last3=Baccini |first3=Alessandro |last4=Birdsey |first4=Richard A. |last5=de Bruin |first5=Sytze |last6=Farina |first6=Mary |last7=Fatoyinbo |first7=Lola |last8=Hansen |first8=Matthew C. |last9=Herold |first9=Martin |last10=Houghton |first10=Richard A. |last11=Potapov |first11=Peter V. |last12=Suarez |first12=Daniela Requena |last13=Roman-Cuesta |first13=Rosa M. |last14=Saatchi |first14=Sassan S. |last15=Slay |first15=Christy M. |date=March 2021 |title=Global maps of twenty-first century forest carbon fluxes |url=https://www.nature.com/articles/s41558-020-00976-6 |journal=Nature Climate Change |language=en |volume=11 |issue=3 |pages=234–240 |bibcode=2021NatCC..11..234H |doi=10.1038/s41558-020-00976-6 |issn=1758-6798 |url-access=subscription}}</ref>
Baya ga taswirar hayakin carbon daga asarar gandun daji, WRI tana aiki tare da masana kimiyya a Jami'ar Purdue, Kimiyya-i, da kuma Shirin Biodiversity na Duniya don haɓaka hanyoyin don kimanta yawan tarin carbon a cikin yanayin halittu na gandun daji. Irin waɗannan ƙididdigar suna shafar abubuwa uku na ci gaban gandun daji, waɗanda suke da wuyar auna su: ƙaruwa, haɓaka da mutuwa. Kasancewa da iya tantance wannan daidai zai rage rashin tabbas wajen kimanta tasirin gandun daji na duniya a matsayin sink carbon.
WRI ta yi haɗin gwiwa tare da Google Earth Engine don haɓaka Dynamic World, aikace-aikacen kusa da ainihin lokacin (NRT) wanda ke amfani da hotunan tauraron dan adam masu ƙarfi don yin amfani da ƙasa (LULC). Dynamic World yana gano yankunan ƙasa da ruwa kamar su wuraren da ke da ruwa, gandun daji, bishiyoyi, amfanin gona da birane. An sake shi a watan Yunin 2022, amfani da shi ya haɗa da saka idanu kan sabunta yanayin halittu, kimanta wuraren da aka kare, da kuma gano canje-canjen ƙasa saboda sare daji da gobara.<ref name="Brown">{{Cite journal |last=Brown |first=Christopher F. |last2=Brumby |first2=Steven P. |last3=Guzder-Williams |first3=Brookie |last4=Birch |first4=Tanya |last5=Hyde |first5=Samantha Brooks |last6=Mazzariello |first6=Joseph |last7=Czerwinski |first7=Wanda |last8=Pasquarella |first8=Valerie J. |last9=Haertel |first9=Robert |last10=Ilyushchenko |first10=Simon |last11=Schwehr |first11=Kurt |last12=Weisse |first12=Mikaela |last13=Stolle |first13=Fred |last14=Hanson |first14=Craig |last15=Guinan |first15=Oliver |date=9 June 2022 |title=Dynamic World, Near real-time global 10 m land use land cover mapping |journal=Scientific Data |volume=9 |issue=1 |page=251 |bibcode=2022NatSD...9..251B |doi=10.1038/s41597-022-01307-4 |pmc=9184477}}</ref>
Yin aiki tare da Ci gaba, WRI yana aiki don ganowa da ƙididdige manyan direbobi na [[Gandun daji|asarar gandun daji]]. Misali, sun gano sikelin masana'antu na cinikayya na duniya kamar naman sa, soya, [[Manja|Man dabino]], masara, da auduga a matsayin babban direba na asarar gandun daji a Kudancin Amurka da kudu maso gabashin Asiya.<ref name="Ritchie">{{Cite web |last=Ritchie |first=Hannah |author-link=Hannah Ritchie |last2=Roser |first2=Max |author-link2=Max Roser |last3=Rosado |first3=Pablo |date=11 May 2020 |title=CO₂ and Greenhouse Gas Emissions |url=https://ourworldindata.org/emissions-by-sector |website=Our World in Data}}</ref>
'''Birane'''
A cikin 2014, mai ba da agaji Stephen M. Ross ya kafa Cibiyar WRI Ross don Cibiyoyin Ci gaba ta hanyar babbar kyauta. Cibiyar tana mai da hankali kan ci gaban [[Birni mai dorewa|Birane masu ɗorewa]] da inganta ingancin rayuwa a kasashe masu tasowa a duniya. Rahoton WRI na shekarar 2021 shi ne sauye-sauye bakwai don birane masu adalci da masu dorewa. Ya biyo bayan hanzarta ingancin gini: Ayyuka takwas don Shugabannin Birane (2019).
'''Makamashi'''
The Platform for Accelerating the Circular Economy (PACE) wani dandamali ne na hadin gwiwar jama'a da masu zaman kansu da kuma aikin da ke hanzarta mayar da hankali kan gina tattalin arzikin zagaye. An ƙaddamar da PACE a lokacin taron shekara-shekara na Taron Tattalin Arziki na Duniya na 2018.
The Renewable Energy Buyers Alliance (REBA) wata kungiya ce ta manyan masu sayen makamashi mai tsabta, masu samar da makamashi, da masu ba da sabis waɗanda ke buɗe kasuwa ga duk masu sayen makamashin da ba na zama ba don jagorantar saurin canji zuwa makamashi mafi tsabta, mai wadata, makamashi mara amfani.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref> Tana da mambobi sama da 200 ciki har da Google, GM, Facebook, Walmart, Disney da sauran manyan kamfanoni, kuma ta kai karfin 6 GW a shekarar 2018.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
'''Tekuna'''
A cikin shekara ta 2008, Cibiyar Kula da albarkatun duniya ta ba da rahoton ingancin ruwa a duk duniya, ta gano yankuna sama da 400 da suka mutu saboda eutrophication ciki har da yankuna a cikin [[Tekun Baltic]], Chesapeake Bay a Amurka, da Babban Barrier Reef na Australia (33, 34). Eutrophication ya samo asali ne daga fitar da phosphorus mai maida hankali sosai a cikin ruwan sharar gida a cikin tabkuna da koguna, da kuma gurɓataccen abinci mai gina jiki.<ref name="Cordell">{{Cite journal |last=Cordell |first=Dana |last2=White |first2=Stuart |date=17 October 2014 |title=Life's Bottleneck: Sustaining the World's Phosphorus for a Food Secure Future |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=39 |issue=1 |pages=161–188 |doi=10.1146/annurev-environ-010213-113300 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref> WRI tana ba da shawara don amfani da mafita na yanayi na gida (NBS), wanda ke da tasiri sosai, don inganta yanayin halittu, tsayayya da tasirin yanayi na ruwa, da kuma rage tasirin dumama. WRI ta buga Atlas na Hadarin Ruwa na Ruwa, ƙasashe masu matsayi dangane da haɗarin rikice-rikicen ruwa mai tsanani.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
WRI tana aiki sosai wajen nazarin coral reefs na duniya, <ref name="Novi">{{Cite journal |last=Novi |first=Lyuba |last2=Bracco |first2=Annalisa |date=10 December 2022 |title=Machine learning prediction of connectivity, biodiversity and resilience in the Coral Triangle |journal=Communications Biology |language=en |volume=5 |issue=1 |page=1359 |doi=10.1038/s42003-022-04330-8 |issn=2399-3642 |pmc=9741626 |pmid=36496519}}</ref> ta wallafa rahotanni a cikin 1998 da 2011 waɗanda suka bi diddigin lalacewar saboda ci gaban bakin teku, yawan kamun kifi, canjin yanayi da karuwar acidity na teku. Wani rahoto na 2022 ya bincika reefs zuwa ƙuduri na mita 500 (1,600 kuma ya bincika kariya da reefs ke bayarwa ga mutane, ababen more rayuwa da GDP.
'''Yanayi'''
WRI ta yi aiki tare da kamfanoni don haɓaka daidaitattun daidaitattun, [[Lissafin gas mai sanyaya|Yarjejeniyar Gas ta Greenhouse]] don ƙididdigewa da sarrafa hayaki na GHG.<ref name="Michaelowa">{{Cite journal |last=Michaelowa |first=Axel |date=4 November 2015 |title=Opportunities for and Alternatives to Global Climate Regimes Post-Kyoto |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=40 |issue=1 |pages=395–417 |doi=10.1146/annurev-environ-102014-021112 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref><ref name="Roche">{{Cite journal |last=Yetano Roche |first=María |last2=Lechtenböhmer |first2=Stefan |last3=Fischedick |first3=Manfred |last4=Gröne |first4=Marie-Christine |last5=Xia |first5=Chun |last6=Dienst |first6=Carmen |date=17 October 2014 |title=Concepts and Methodologies for Measuring the Sustainability of Cities |journal=Annual Review of Environment and Resources |language=en |volume=39 |issue=1 |pages=519–547 |doi=10.1146/annurev-environ-012913-101223 |issn=1543-5938 |doi-access=free}}</ref> WRI tana bin diddigin kimantawa na konewar man fetur da hayakin gas, wanda aka buga a matsayin rahotanni na shekaru biyu.<ref name="Siddiqi">{{Cite journal |last=Siddiqi |first=Toufiq A. |date=November 1995 |title=Asia-Wide Emissions of Greenhouse Gases |journal=Annual Review of Energy and the Environment |language=en |volume=20 |issue=1 |pages=213–232 |doi=10.1146/annurev.eg.20.110195.001241 |issn=1056-3466 |doi-access=free}}</ref> An kafa shirin WRI's Science Based Targets (SBTi) a cikin 2015 don taimakawa kamfanoni su saita manufofi na rage fitarwa daidai da kimiyyar yanayi. <ref name="UNGC">{{Cite web |title=Set Science-Based Emission Reduction Targets {{!}} UN Global Compact |url=https://www.unglobalcompact.org/take-action/action/science-based-target |access-date=6 June 2023 |website=United Nations Global Compact}}</ref> WRI tana kula da shafin yanar gizon Climate Watch (wanda aka fi sani da CAIT Climate Data Explorer), wanda ke bawa 'yan jarida da sauransu damar bincika bayanan iskar gas ta ƙasa da fitar da iska ta kowane mutum.
'''Sauran'''
Shirin LandMark na WRI yana ba da taswira da bayanai da ke nuna ƙasashen da 'Yan asalin ƙasar da al'ummomin yankin ke gudanarwa da amfani da su.<ref name="LandMark">{{Cite web |title=LandMark Map |url=https://www.landmarkmap.org/ |access-date=6 June 2023 |website=LandMark}}</ref> Bayanai don yankin Amazon sun nuna cewa gandun daji da ke karkashin kulawar al'ummomin gida da na asali suna adana carbon dioxide, yayin da gandun daji wanda gwamnati da masu zaman kansu ke sarrafawa shine tushen iskar gas.
Sauran shirye-shiryen WRI sun haɗa da The Access Initiative, wanda ke tsara ƙasashe bisa ga Dimokuradiyya ta muhalli, ikon 'yan ƙasa su shiga cikin yanke shawara game da albarkatun ƙasa, kamar yadda aka auna ta hanyar nuna gaskiya, dokokin shiga jama'a, da kuma samun damar adalci.<ref>{{Cite web |title=James Gustave Speth |url=http://www.wri.org/profile/james-gustave-speth |access-date=6 August 2014 |publisher=World Resources Institute}}</ref>
WRI's Champions 12.3 coalition yana inganta dabarun "Manufar, Mataki, Dokar" tare da burin rage asarar abinci da sharar gida zuwa shekara ta 2030.
== Rashin amincewa ==
Anil Agarwal, wanda ya kasance a cikin majalisar Cibiyar Kula da Harkokin Duniya daga 1988 zuwa 1990, ya soki binciken da Cibiyar Kulawa ta Duniya ta yi a shekarar 1990. Agarwal, wanda "ya kasance daga cikin na farko da ya yi jayayya cewa ra'ayoyin daidaito na zamantakewa suna buƙatar a haɗa su cikin manufofi na kasa da kasa da nufin rage tasirin tasirin canjin yanayi da mutum ya haifar", <ref name="Dickson">{{Cite journal |last=Dickson |first=David |date=January 2002 |title=Anil Agarwal (1947–2002) |journal=Nature |language=en |volume=415 |issue=6870 |pages=384 |doi=10.1038/415384a |issn=1476-4687 |pmid=11807539 |doi-access=free}}</ref> ya zargi WRI da rarraba alhakin da yawa don dumamar duniya ga ƙasashe masu tasowa, da kuma rashin amincewa da tasirin Amurka akan dumamar duniya. Ya kira binciken WRI misali na [[Kasuwancin mulkin mallaka|mulkin mallaka na muhalli]] kuma ya ba da shawarar cewa bincike mai kyau zai daidaita hanyoyin fitar da hayaki da ruwa na ƙasa ga kowace ƙasa.<ref name="Agarwal">{{Cite journal |last=Agarwal |first=Anil |last2=Narain |first2=Sunita |date=21 November 2019 |title=Global Warming in an Unequal World: A Case of Environmental Colonialism |url=https://academic.oup.com/book/35227/chapter/299750611 |journal=India in a Warming World: Integrating Climate Change and Development |language=en |doi=10.1093/oso/9780199498734.003.0005 |url-access=subscription |doi-access=free}}</ref> Karyatawarsa ta haifar da muhawara mai yawa game da hanyoyin da suka dace don irin wannan bincike, kuma ya haifar da karuwar wayar da kan jama'a game da batutuwan da suka shafi.<ref name="Guha">{{Cite journal |last=Guha |first=Ramachandra |date=2002 |title=Environmentalist of the Poor |url=https://www.jstor.org/stable/4411622 |journal=Economic and Political Weekly |volume=37 |issue=3 |pages=204–207 |issn=0012-9976 |jstor=4411622}}</ref>
== Dubi kuma ==
* Open energy system databases § Power Explorer
* [[Rafe Pomerance]]
* Cibiyar Manufofin Kasa da Kasa
* Gidauniyar MacArthur
== Manazarta ==
{{Reflist}}{{Reflist}}
{{Authority control}}
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
bypzf1d3h44wzed69zj6y27ax7narbb
Bioko drill
0
139356
825903
801337
2026-04-24T17:13:22Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
825903
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}'''Bioko drill''' wacce aka sani a Yaren yammacin ('''''Mandrillus leucophaeus poensis''''') wani nau'i ne na drill, biri na Tsohon Duniya. Yana da iyaka a yankin dake Tsibirin Bioko, [[Gini Ikwatoriya|Equatorial Guinea]], <ref name=":0"/> wanda ke kusa da gabar yammacin [[Afirka]]. <ref name=":1">{{Cite web |last=Ragan Davi |first=Christine |date=August 2017 |title=Drill MANDRILLUS LEUCOPHAEUS |url=https://www.neprimateconservancy.org/drill.html |website=New England Primate Conservatory |access-date=2026-01-31 |archive-date=2022-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220120231338/https://www.neprimateconservancy.org/drill.html |url-status=dead }}</ref> Jirgin yana daya daga cikin manyan nau'ikan birai, kuma an dauke shi cikin haɗari.<ref name=":1" /> An raba burin Bioko daga takwaransa na ƙasa, saboda hauhawar matakin teku bayan ƙarshen zamanin kankara na ƙarshe, kusan shekaru 10,000 da suka gabata.<ref name=":0" /> Babban birnin Equatorial Guinea, [[Malabo]], <ref name=":0" /> yana kan tsibirin Bioko . Kasuwar Malabo ita ce babbar hanyar siyar da nama a tsibirin Bioko . <ref name=":2"/> Jirgin yana taka muhimmiyar rawa a al'adun al'adun cin nama, kuma ana ɗaukarsa mai ɗanɗano, kuma a wasu yankuna, kayan abinci ne.<ref name=":3"/> Kasuwancin farauta a tsibirin Bioko ya sa wannan aikin ba zai yiwu ba.<ref name=":2" /> An haramta farautar Bioko a mafi yawan yankuna na Tsibirin Bioko, saboda galibi suna zaune a wuraren da aka kiyaye a tsibirin. Koyaya, an ɗauki haramcin ba shi da tasiri; farauta ta kasance babbar barazana ga yawan mutanen da ke cikin hakowa. <ref name=":0" /> <ref name=":4"/>
== Bayyanawa ==
Jirgin Bioko yana da irin wannan kamannin da ya dace da na ƙasar, tare da rigar kore-launin da fararen gashi a ƙarƙashin ciki.<ref name=":1"/> An rarrabe shi da kambi mai launin rawaya na gashi tare da baƙar fata wanda ke layi a fuskar drill, yayin da drills na ƙasa suna da kambi wanda galibi fari ne.<ref name=":1" /> Wadannan motsa jiki suna da matukar jima'i tare da maza da yawa, suna da nauyin kilo 20 a matsakaici a lokacin da suka girma, yayin da mata yawanci suna kaiwa 8.5 kg.<ref name=":4"/> Koyaya tsawon babba cikakke, ban da wutsiya, yayi kama da juna tsakanin maza da mata, tare da maza da ke kaiwa matsakaicin 67 cm da mata da matsakaicin 54 cm.<ref name=":4" /> Maza suna da fuska mai baƙar fata mai haske tare da siffofi masu kaifi, da kuma murfin baki mai tsawo.<ref name=":5">{{Cite web |last=Morell |first=Virginia |date=2008 |title=Island Ark: a threatened African treasure |url=https://www.nationalgeographic.com/magazine/2008/08/island-ark-west-africa-bioko-island-animals/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200612090547/https://www.nationalgeographic.com/magazine/2008/08/island-ark-west-africa-bioko-island-animals/ |archive-date=June 12, 2020 |website=National Geographic}}</ref> Ana ci gaba da rarrabe su da gashi mai launin shudi, shudi da ja a kan gashin su da fararen gashi a kan gemu.<ref name=":5" />
== Halin da ake ciki ==
A yankunan da ke ƙasa, an san drills na Bioko don yin tarayya a yankunan da aka sani suna da tushen abinci don cin abinci tare, suna komawa wuraren da aka fi so.<ref name=":6">{{Cite journal |last=Cronin |first=Drew T. |last2=Riaco |first2=Cirilo |last3=Linder |first3=Joshua M. |last4=Bergl |first4=Richard A. |last5=Gonder |first5=Mary Katherine |last6=O'Connor |first6=Michael P. |last7=Hearn |first7=Gail W. |date=2016-05-01 |title=Impact of gun-hunting on monkey species and implications for primate conservation on Bioko Island, Equatorial Guinea |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0006320716300787 |journal=Biological Conservation |language=en |volume=197 |pages=180–189 |bibcode=2016BCons.197..180C |doi=10.1016/j.biocon.2016.03.001 |issn=0006-3207 |url-access=subscription}}</ref> Dabbobi ne masu yawan jama'a waɗanda ke zaune a cikin rukuni na kusan 20, ko ma har zuwa mutane 30, galibi sun haɗa da manya da matasa mata. <ref name=":3"/><ref name=":5"/> Har ila yau suna da murya sosai kuma suna da sauƙin bin diddigin ta hanyar kiran su. <ref name=":3" /><ref name=":7"/> Har ila yau, za a iya amsawa ga damuwa daga duikers.<ref name=":3" /> Yayinda suke ciyar da mafi yawan lokutan su a cikin gandun daji da rana, suna yawan barci a cikin bishiyoyi.<ref name=":5" />
=== Halin neman abinci ===
Bioko drill shine ainihin biri na ƙasa, kuma zai nemi abinci a cikin rukuni na sa'o'i da yawa a rana a kan gandun daji, <ref name=":7"/> kodayake za su hau itatuwa da sauri lokacin da karnuka masu farauta suka yi barazana. <ref name=":3">{{Cite journal |last=Butyinski |first=Thomas |last2=Koster |first2=Stanley |date=1994 |title=Distribution and conservation status of primates in Bioko island, Equatorial Guinea |journal=Biodiversity and Conservation |volume=3 |issue=9 |pages=893–909 |bibcode=1994BiCon...3..893B |doi=10.1007/BF00129665 |s2cid=9467185}}</ref> An kuma lura da su don shiga cikin halayyar ciyarwa mai basira, kamar karya millipedes a rabi don tsotse ciki, cire tsokoki don cinye mafi kyawun ciki, da neman tsokoki ga tsutsotsi.<ref name=":7" /> An kuma san drill ɗin Bioko a matsayin mai watsa iri na farko, yana ba da gudummawa ga watsa bishiyoyi ta hanyar amfani da tsaba da 'ya'yan itace.<ref name=":6"/> Tasirin su ya faru ne saboda yanayin ƙasarsu, yayin da suke cinye 'ya'yan itace da suka fi girma, sabili da haka sun fi girma, wanda aka warwatsa tsaba tare da al'amarin su.<ref>{{Cite journal |last=Astaras |first=Christos |last2=Waltert |first2=M. |date=2010 |title=What does seed handling by the drill tell us about the ecological services of terrestrial cercopithecines in African forests?: Terrestrial forest primates' role in forest dynamics |journal=Animal Conservation |language=en |volume=13 |issue=6 |pages=568–578 |doi=10.1111/j.1469-1795.2010.00378.x |s2cid=82430448}}</ref> An yi amfani da farautar Bioko drill tare da asarar itatuwan katako da tsiro.<ref name=":6" /> Binciken da aka yi kwanan nan ya ga motsa jiki yana motsawa daga cin 'ya'yan itace zuwa cinye kayan ganye saboda matsin farauta.<ref name=":6" /> Wannan ya haifar da motsa jiki don neman abinci na dogon lokaci kuma yanzu suna neman abinci na tsawon lokaci fiye da kowane dabba a tsibirin.<ref name=":6" />
== Muhalli ==
[[Fayil:Bioko.png|thumb|Taswirar Tsibirin Bioko, wanda ke riƙe da nau'ikan; drill na Bioko. Gudun yana rayuwa da farko a sassan kudancin tsibirin saboda gandun daji mai yawa wanda ke rage matsin farauta, duk da haka ci gaban ababen more rayuwa yana barazana ga wannan.<ref name=":2">{{Cite journal |last=Cronin |first=Drew T. |last2=Woloszynek |first2=Stephen |last3=Morra |first3=Wayne A. |last4=Honarvar |first4=Shaya |last5=Linder |first5=Joshua M. |last6=Gonder |first6=Mary Katherine |last7=O'Connor |first7=Michael P. |last8=Hearn |first8=Gail W. |date=2015-07-31 |editor-last=Moreira |editor-first=Francisco |title=Long-Term Urban Market Dynamics Reveal Increased Bushmeat Carcass Volume despite Economic Growth and Proactive Environmental Legislation on Bioko Island, Equatorial Guinea |journal=PLOS ONE |language=en |volume=10 |issue=7 |bibcode=2015PLoSO..1034464C |doi=10.1371/journal.pone.0134464 |issn=1932-6203 |pmc=4521855 |pmid=26230504 |doi-access=free}}</ref>]]
=== Yankin da mazaunin ===
Yawancin lokaci ana rarraba halittun da ke Tsibirin Bioko zuwa nau'i uku; dazuzzukan ruwan sama na wurare masu zafi a ƙananan yankuna, dazuzzukan tsaunuka, wanda ake kwatantawa da zafi mai yawa, ƙarancin zafin jiki, kuma ferns na bishiyoyi ke mamaye su, da dazuzzukan mossy a tsaunuka mafi tsayi. Yayin da aikin haƙar Bioko zai fi zama a cikin dazuzzukan ƙananan yankuna, waɗanda ke kula da manyan ƙungiyoyi a waɗannan yankuna, an gano cewa yawan jama'a suna zaune a wurare har zuwa mita 2,000 sama da matakin teku a cikin ciyayi da wuraren da ke da yawan tsiro a ƙarƙashin ƙasa. Yawan jama'ar ƙananan yankuna galibi suna da bambancin ra'ayi, wataƙila saboda bambancin ciyayi, tare da 'ya'yan itatuwa da suka fi yawa a ƙananan wurare kuma mafi tsayi suna da amfani ga hanyoyin samar da abinci mai gina jiki kamar ganye da ferns.. <ref name=":6"/><ref name=":7">{{Cite journal |last=Owens |first=Jacob R. |last2=Honarvar |first2=Shaya |last3=Nessel |first3=Mark |last4=Hearn |first4=Gail W. |date=2015 |title=From frugivore to folivore: Altitudinal variations in the diet and feeding ecology of the Bioko Island drill ( Mandrillus leucophaeus poensis ): Variations in the Diet of the Bioko Island Drill |journal=American Journal of Primatology |language=en |volume=77 |issue=12 |pages=1263–1275 |doi=10.1002/ajp.22479 |pmid=26375479 |s2cid=40650260}}</ref>
Har ila yau, akwai mafi yawan jama'a da aka kai kudu da gabashin tsibirin, saboda rashin kayan aikin hanya, da farauta daga motsa jiki a sassan arewacin Bioko.<ref name=":0"/> Rashin isa ga waɗannan yankuna ga mafarauta yana ba da damar motsa jiki don isa ga yawan jama'a ba tare da matsin farauta ba.<ref name=":0" /><ref name=":2"/> Koyaya, akwai saurin hanya da ci gaban ababen more rayuwa wanda zai iya sanya waɗannan al'ummomin cikin ƙarin haɗari.<ref name=":2" /> Ɗaya daga cikin irin wannan hanyar tana gudana ta hanyar Gran Caldera Southern Highlands Reserve, wani yanki mai kariya a kudancin tsibirin Bioko, inda yawan mutanen da ke cikin drill ya fi yawa.<ref name=":2" /> Wannan kuma yana haifar da matsala ga kewayon mazaunin Bioko drill kamar yadda yawan jama'arsu ya fi ƙasa a kusa da hanyoyi.<ref name=":0" />
=== Abinci ===
Abinci na Bioko drill ya dogara da wurin da suke a tsibirin, tare da lowland drills da farko cin abinci mai cin ganyayyaki, kama da mainland drill, yayin da drills da ke zaune a mafi tsaunuka sun fi dacewa da ciyar da kayan ganye kamar pith, ganye da fungi, kodayake waɗannan ba su da abinci mai gina jiki.<ref name=":7"/><ref name=":6"/> Wadannan motsa jiki mafi girma suna cinye abubuwa da yawa, gami da ƙuƙwalwa, tsutsa, furanni, tsaba, ganye, da tushen shuka, maimakon kawai 'ya'yan itace.<ref name=":7" /> Har ila yau, suna iya yin amfani da kwakwa don cinye su.<ref name=":3"/> Abincin da ake ci na iya kunshe da itace da ƙwayoyin cuta, wanda na ƙarshe yana da wuya a cikin dabba.<ref name=":7" /> Bioko drills kuma an san su da cinye dabbobi, gami da mafi yawanci; beetles, land crabs da sauran crustaceans, millipedes da hymenopterans, aji wanda ya haɗa da tururuwa, kwari, wasps, <ref name=":7" /> da kuma giant snail na Afirka. <ref name=":3" /> A wani misali, an gano ragowar doki da kwari a cikin al'amarin da ke cikin hako, <ref name=":7" /> kuma an kuma lura da su don neman kwai na tururuwa a kan rairayin bakin teku. <ref name=":3" /> Bugu da ƙari, amsar da aka yi wa kiran gaggawa na duikers na iya nuna shirye-shiryen su na cinye su.<ref name=":3" />
== Matsayin kiyayewa ==
=== Barazanar farauta ===
Ana ɗaukar drill ɗin Bioko a cikin haɗari, kuma kasuwancin nama na daji yana fuskantar barazana sosai.<ref name=":4">{{Cite journal |last=Butynski |first=Thomas M. |last2=Jong |first2=Yvonne A. de |last3=Hearn |first3=Gail W. |date=2009 |title=Body Measurements for the Monkeys of Bioko Island, Equatorial Guinea |journal=Primate Conservation |volume=24 |issue=1 |pages=99–105 |doi=10.1896/052.024.0108 |issn=0898-6207 |s2cid=86484346}}</ref> Primates irin su drill wanda ke da manyan jiki, suna da saurin girma, kuma galibi na ƙasa ne, ana ɗaukar su da tasirin farauta, kuma tun daga shekara ta 2009, an yi hasashen cewa yawan drill a tsibirin Bioko ya kasance kusan 4,000. <ref name=":4" /><ref name=":6"/> Ana rage matsakaicin halittu na gandun daji na Bioko, tare da manyan dabbobi masu shayarwa da aka fi so a farauta, kuma motsa jiki na Bioko yana da rashin haƙuri ga farauta. <ref name=":0">{{Cite journal |last=Albrechtsen |first=Lise |last2=Macdonald |first2=David W. |last3=Johnson |first3=Paul J. |last4=Castelo |first4=Ramon |last5=Fa |first5=John E. |date=2007-11-01 |title=Faunal loss from bushmeat hunting: empirical evidence and policy implications in Bioko Island |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1462901107000640 |journal=Environmental Science & Policy |language=en |volume=10 |issue=7 |pages=654–667 |bibcode=2007ESPol..10..654A |doi=10.1016/j.envsci.2007.04.007 |issn=1462-9011 |url-access=subscription}}</ref><ref name=":8">{{Cite journal |last=Cronin |first=Drew T. |last2=Clee |first2=Paul R. Sesink |last3=Mitchell |first3=Matthew W. |last4=Meñe |first4=Demetrio Bocuma |last5=Fernández |first5=David |last6=Riaco |first6=Cirilo |last7=Meñe |first7=Maximiliano Fero |last8=Echube |first8=Jose Manuel Esara |last9=Hearn |first9=Gail W. |last10=Gonder |first10=Mary Katherine |date=2017 |title=Conservation strategies for understanding and combating the primate bushmeat trade on Bioko Island, Equatorial Guinea |url=http://eprints.uwe.ac.uk/31543/6/2016_05_21_Figure%20List.zip |journal=American Journal of Primatology |language=en |volume=79 |issue=11 |doi=10.1002/ajp.22663 |issn=1098-2345 |pmid=28388824 |s2cid=46882702 |url-access=subscription }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
Cinikin nama na daji ya kara haifar da barazana ga namun daji a tsibirin Bioko yayin da mafarauta suka sauya daga amfani da tarkon zuwa bindigogi.<ref name=":2">{{Cite journal |last=Cronin |first=Drew T. |last2=Woloszynek |first2=Stephen |last3=Morra |first3=Wayne A. |last4=Honarvar |first4=Shaya |last5=Linder |first5=Joshua M. |last6=Gonder |first6=Mary Katherine |last7=O'Connor |first7=Michael P. |last8=Hearn |first8=Gail W. |date=2015-07-31 |editor-last=Moreira |editor-first=Francisco |title=Long-Term Urban Market Dynamics Reveal Increased Bushmeat Carcass Volume despite Economic Growth and Proactive Environmental Legislation on Bioko Island, Equatorial Guinea |journal=PLOS ONE |language=en |volume=10 |issue=7 |bibcode=2015PLoSO..1034464C |doi=10.1371/journal.pone.0134464 |issn=1932-6203 |pmc=4521855 |pmid=26230504 |doi-access=free}}</ref> Wannan yana ƙara yawan gawawwakin da ake samu ga mafarauta, da kuma ba da damar mafarauta su zaɓi dabbobi waɗanda za su sami farashi mafi girma.<ref name=":2" /> Da yake shi ne mafi girma primate a kan tsibirin Bioko, drill kuma yana daya daga cikin mafi tsada sabili da haka mafarauta ke nema.<ref name=":4"/> Ana iya farautar Bioko cikin sauƙi tare da taimakon karnuka da bindigogi, kuma mafarauta wani lokacin za su yi koyi da muryar duiker don nemo su.<ref name=":3"/>
Dokar farautar nama ba ta da wani tasiri sosai, domin sanarwar haramcin farautar nama na gabatowa tana hasashen ƙaruwar yawan gawawwaki da ake gani a kasuwar nama, wanda ake kyautata zaton ya faru ne sakamakon firgici da ƙaruwar ƙarfafa tattalin arziki, kuma ta hana kansu zama ba tare da an aiwatar da su ba. An aiwatar da dokoki da dama don haka. An fara aiki da wata doka a shekarar 2003, wadda ta haramta farauta a wasu yankuna, kuma a shekarar 2007 an sanar da wata doka da za ta hana farauta, sayarwa da cin naman daji. An sanar da dokar a watan Oktoba kuma an aiwatar da ita a watan Nuwamba. Bayan sanarwar dokokin, amma kafin aiwatar da ita, kasuwar nama ta yi girma sosai kuma ta ƙara samun riba, kamar yadda aka nuna ta hanyar ƙaruwar gawawwaki da ake samu a kasuwar nama. A ranar da aka aiwatar da dokar, yawan gawawwaki ya kusan ɓacewa, duk da haka sun karu da sauri daga wannan lokacin saboda rashin aiwatarwa. Kasuwar ta sake farfadowa gaba ɗaya kafin shekarar 2008, daga ƙarshe ta kai matsayi mafi girma fiye da kafin a sanar da dokar kuma ta kai kololuwa a watan Afrilu, 2010 a gawawwaki 37 a kowace rana. Waɗannan hanyoyin farauta suna ci gaba da samun riba ta kuɗi, yayin da farashin haƙar Bioko ke ci gaba da ƙaruwa..<ref name=":0"/>
Rashin mazaunin saboda canjin yanayi zai shafi yankunan da ke cikin tsibirin Bioko, saboda hauhawar matakan teku da ke damun waɗannan yankuna. Wannan mai yiwuwa zai shafi yawancin mutanen da ke cikin drill, <ref name=":7"/> kamar yadda wuraren zama na lowland suna da kyau ga manyan kungiyoyi na drills, kuma galibi an fi son su.<ref name=":7" />
Akwai wasu shaidu cewa za a iya amfani da kayan aikin Bioko da aka kama daga daji a cikin wasan motsa jiki.<ref name=":9">{{Cite journal |last=Martín |first=Olga |last2=Vinyoles |first2=Dolors |last3=García-Galea |first3=Eduardo |last4=Maté |first4=Carmen |date=2016-10-01 |title=Improving the Welfare of a Zoo-Housed Male Drill (Mandrillus leucophaeus poensis) Aggressive Toward Visitors |journal=Journal of Applied Animal Welfare Science |volume=19 |issue=4 |pages=323–334 |doi=10.1080/10888705.2016.1147961 |issn=1088-8705 |pmid=26983783 |s2cid=19321396 |hdl-access=free}}</ref> Wannan yana haifar da barazana ga motsa jiki kamar yadda a cikin bauta suna nuna alamun damuwa na dogon lokaci kuma suna iya yin aiki da ƙarfi, suna rage ikon su na yin jima'i <ref name=":9" /> idan an cece su. Wannan kuma yana cire su daga mazauninsu na halitta da yawan jama'a, yana cire su manipud cikin tafkunan kwayoyin halitta waɗanda suka riga sun ƙare ta hanyar farauta.
== Ma'amala da mutane ==
=== Al'adun nama ===
Tsibirin Bioko ya ƙunshi babban kasuwar nama, kasuwar Malabo, <ref name=":0"/> wanda yayi kama da na Afirka. Bushmeat kanta muhimmiyar hanya ce ga Tsibirin Bioko, a fannin tattalin arziki da abinci mai gina jiki, kuma farauta da amfani sun karu dangane da GDP na Equatorial Guinea.<ref name=":6"/><ref name=":2"/> An fi cinye nama a kan wasu tushen furotin ta manyan kabilun tsibirin, Bubi da Fang, kodayake Fang suna nuna fifiko mafi girma ga primates musamman.<ref name=":8"/>
Kasuwanci da kuma sabunta hanyoyin farauta ya haifar da mayar da hankali kan amfani da bindiga fiye da kamawa, domin waɗannan hanyoyin sun fi samun riba. Bugu da ƙari, haɓaka ababen more rayuwa a Tsibirin Bioko ya ba da damar samun saurin dawowa ga mafarauta da masu shiga tsakani ga kasuwa, waɗanda galibi direbobin tasi ne, wanda hakan ya ba da damar yin tafiya da lada cikin sauri. Aikin haƙa Bioko sanannen abu ne tsakanin mafarauta na nama, kuma an yi hasashen cewa hauhawar farashin haƙa yayin da yawan jama'arta ke raguwa zai ƙarfafa mafarauta su nemi shi a wurare masu nisa, wanda hakan ke ƙara raguwa. Aikin haƙa Bioko galibi ana sayar da shi sabo da aka kashe, kuma ba kasafai ake shan taba ko kuma a rayu ba.[1] Duk da cewa ana sayar da naman daji da ake farauta a Bioko a kasuwar Malabo, ko kuma a wani wuri a tsibirin kanta, yawancin mafarauta na nama daga babban yankin Equatorial Guinea ne. Cin naman daji a Bioko ya ƙara zama alamar wadata da matsayi, yayin da farashin naman ya ƙaru, duk da haka har yanzu yana ci gaba da kasancewa tushen furotin da ake samu.. <ref name=":10">{{Cite journal |last=Wolfe |first=Nathan D. |last2=Daszak |first2=Peter |last3=Kilpatrick |first3=A. Marm |last4=Burke |first4=Donald S. |date=2005 |title=Bushmeat Hunting, Deforestation, and Prediction of Zoonotic Disease |journal=Emerging Infectious Diseases |volume=11 |issue=12 |pages=1822–1827 |doi=10.3201/eid1112.040789 |issn=1080-6040 |pmc=3367616 |pmid=16485465}}</ref>
Akwai wasu damuwa cewa kusanci da hako ga mutane saboda sare daji, farauta, da amfani na iya haifar da yaduwar cututtukan zoonotic.<ref name=":10"/><ref name=":2"/>
=== Haɗin kai zuwa SIV ===
An ba da shawarar cewa za a yi amfani da kwayar cutar Bioko a matsayin muhimmiyar hanyar haɗi a cikin binciken kwayar cutar Simian immunodeficiency <ref name=":11">{{Cite journal |last=Worobey |first=M. |last2=Telfer |first2=P. |last3=Souquiere |first3=S. |last4=Hunter |first4=M. |last5=Coleman |first5=C. A. |last6=Metzger |first6=M. J. |last7=Reed |first7=P. |last8=Makuwa |first8=M. |last9=Hearn |first9=G. |last10=Honarvar |first10=S. |last11=Roques |first11=P. |date=2010-09-17 |title=Island Biogeography Reveals the Deep History of SIV |journal=Science |language=en |volume=329 |issue=5998 |page=1487 |bibcode=2010Sci...329.1487W |doi=10.1126/science.1193550 |issn=0036-8075 |pmid=20847261 |s2cid=37803712}}</ref> (SIV) saboda dogon tarihin keɓewa daga ƙasar. juyin halitta mai zaman kansa na cutar a cikin hakowar Bioko na tsawon shekaru 10,000 ya ba da damar kwatanta shi da hakowar ƙasa, kuma yana ba da kallo game da macroevolution.<ref>{{Cite journal |last=Astaras |first=Christos |last2=Waltert |first2=M. |date=2010 |title=What does seed handling by the drill tell us about the ecological services of terrestrial cercopithecines in African forests?: Terrestrial forest primates' role in forest dynamics |journal=Animal Conservation |language=en |volume=13 |issue=6 |pages=568–578 |doi=10.1111/j.1469-1795.2010.00378.x |s2cid=82430448}}</ref> Saurin juyin halitta na cutar ya sa ya zama da wahala a kimanta shekarunsa ba tare da kwatanta ba, <ref name=":11" /> kuma a baya an kiyasta SIV a matsayin cuta ce mai ƙanƙanta.
Haɗin ya ba da damar yin kimantawa game da ci gaba da shekarun kwayar cutar kanjamau.
== Manazarta ==
{{Reflist}}
== Haɗin waje ==
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
o06vl7azfki9imkoez8dximgcqbmn0y
Carolyn Brooks
0
139715
826127
801700
2026-04-25T02:04:04Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826127
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Carolyn Branch Brooks''' (an haife ta a ranar 8 ga Yuli, 1946) ƙwararriyar masaniyar ƙwayoyin cuta ce 'yar Amurka da aka sani da bincikenta a fannin rigakafi, [[abinci mai gina jiki]], da kuma yawan amfanin gona . A shekarar 2018, an naɗa ta a matsayin mamba a fannin ilimi a Jami'ar Maryland Eastern Shore inda ta kasance malamar da ta lashe kyaututtuka fiye da shekaru talatin. <ref>{{Cite web |title=Carolyn Brooks to be honored at May 25 commencement {{!}} Public Relations |url=https://wwwcp.umes.edu/pr/carolyn-brooks-to-be-honored-at-may-25-commencement/ |access-date=2024-02-22 |language=en-US |archive-date=2024-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240222013941/https://wwwcp.umes.edu/pr/carolyn-brooks-to-be-honored-at-may-25-commencement/ |url-status=dead }}</ref>
== Rayuwar farko da ilimi ==
An haifi Brooks a ranar 8 ga Yuli, 1946, a Richmond, Virginia ga Shirley Booker Branch da Charles Walker Branch, masu shagunan kayan abinci. Kakanninta da 'yar uwarta suma sun taimaka wajen renon ta. Ta yi makarantar sakandare a arewacin Richmond. A shekarun 1950, iyalan sun ƙaura zuwa yammacin garin kuma wannan ya sa makaranta ta ɗan yi wa yaran wahala saboda dole ne su ɗauki jigilar jama'a. Brooks tana son zuwa tsohuwar makarantarta don haka kowace rana tana hawa bas ɗin jama'a a faɗin gari. "Kowace rana, Carolyn ta hau kawai, ta biya kuɗin tafiya, ta zauna a bayan direban, ba tare da sanin cewa, bisa ga dokokin wariya na lokacin ba, ya kamata ta zauna a bayan bas ɗin. Lokacin da zanga-zangar kare haƙƙin ɗan adam ta farko ta fara a Richmond, ta gano cewa ta kasance mai fafutuka ba tare da sanin hakan ba."
A lokacin da take ƙarama daliba, ta halarci makarantar musamman ta bazara ga ɗaliban kimiyyar Afirka-Amurkawa da aka gudanar a Jami'ar Virginia Union da ke Richmond. A nan ne ta sami kwarin gwiwa daga aikin baƙo mai jawabi a fannin ilimin ƙwayoyin cuta na likitanci. Tare da goyon bayan iyaye, Brooks tana da manyan malamai da yawa waɗanda suka ƙarfafa ta ta bi sha'awarta a kimiyya. Bayan an ba ta guraben karatu ga jami'o'i shida daban-daban, ta zaɓi ta halarci Cibiyar Tuskegee (Jami'a) da ke Alabama don yin nazarin ƙwayoyin cuta. An bayyana kanta a matsayin yarinya 'yar birni, a Tuskegee ne ta gano sha'awarta ga noma - musamman bayan ta koyi game da [[George Washington Carver]], tsohon bawa kuma shugaban farko na Sashen Noma na Tuskegee wanda ya haɓaka amfanin gona na madadin zuwa auduga. <ref>name=":0">{{Cite web |title=1890 Land Grant University Transform City Kid into Ag School's Research Leader {{!}} USDA |url=https://www.usda.gov/about-usda/news/blog/1890-land-grant-university-transform-city-kid-ag-schools-research-leader |access-date=2024-02-22 |website=www.usda.gov |language=en |archive-date=2025-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250204090619/https://www.usda.gov/about-usda/news/blog/1890-land-grant-university-transform-city-kid-ag-schools-research-leader |url-status=dead }}</ref> A ƙarshen shekara ta biyu ta karatu, ta auri Henry Brooks, ɗalibi a fannin ilimin noma a Tuskegee. Brooks ta yi mamakin cewa "jami'ar ta yi abubuwa da yawa ga al'umma." <ref name=":0" /> Ba wai kawai ba, har ma da "al'ummomin karkara da mijina ya yi wa hidima sun ɗauke mu a matsayin nasu. A lokacin ne na fahimci yadda jami'o'in bayar da tallafin ƙasa suke da mahimmanci." A lokacin karatunta na farko, ta haifi 'ya'yanta biyu na farko, dukkansu maza. Ta kammala karatunta a shekarar 1968 sannan ta sami digiri na biyu daga Tuskegee. Ta haifi ɗanta na gaba, 'ya mace a wannan lokacin. Yayin da take samun digirin digirgir a fannin ilimin ƙwayoyin cuta daga Jami'ar Jihar Ohio, ta haifi ɗanta na huɗu, wata 'yar.
== Bincike ==
Binciken digirinta na uku ya mayar da hankali kan yadda ƙwayoyin T ke lalata ƙwayar cutar malaria ta Plasmodium . Daga nan ta ci gaba da nazarin buƙatun abinci mai gina jiki na tsofaffi a Jami'ar Jihar Kentucky . Ta hanyar bincikenta, ta gano alaƙa tsakanin adadin ma'adanai da ke cikin gashin majiyyaci da abincin da ke ci, wanda hakan ya ba da damar gane wasu matsalolin lafiya da rashin cin abinci mai kyau ke haifarwa. A shekarar 1981, Dr. Brooks ta karɓi matsayin bincike da jagoranci a Jami'ar Maryland Eastern Shore (UMES) da ke Princess Anne, Maryland . Bayan shekaru 13 a UMES, ta zama shugabar Makarantar Noma da Kimiyyar Halitta kuma darektan bincike na Shirye-shiryen Tallafin Ƙasa na 1890. A shekarar 1997, ta zama babbar darekta ga shugaban ƙasa da kuma shugabar ma'aikata. Tun daga shekarar 2007, ta kuma yi aiki a matsayin babbar darekta ta Ƙungiyar Daraktocin Bincike na 1890, ƙungiyar masu gudanarwa waɗanda suka ƙware a fannin noma da kimiyyar abinci a jami'o'i 19 na ƙasar [[Kwalejoji da Jami'o'i na Baƙar Fata a Tarihi|da aka ba wa baƙar fata]] tallafin ƙasa . Jajircewarta ga Jami'o'in Land-Grant na 1890 ya bayyana a cikin sanarwarta, "Abokan aikina na jami'a na 1890 sun kasance al'umma ta kud da kud ta abokaina waɗanda suka yi imani - kamar yadda nake yi - wajen bayar da gudummawa da kuma nemo hanyoyin da ba wai kawai za su ci gaba ba, har ma da haɓaka manufar jami'o'in na ciyar da kowa gaba". <ref name=":0">{{Cite web |title=1890 Land Grant University Transform City Kid into Ag School's Research Leader {{!}} USDA |url=https://www.usda.gov/about-usda/news/blog/1890-land-grant-university-transform-city-kid-ag-schools-research-leader |access-date=2024-02-22 |website=www.usda.gov |language=en }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.usda.gov/about-usda/news/blog/1890-land-grant-university-transform-city-kid-ag-schools-research-leader "1890 Land Grant University Transform City Kid into Ag School's Research Leader | USDA"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251222044752/https://www.usda.gov/about-usda/news/blog/1890-land-grant-university-transform-city-kid-ag-schools-research-leader |date=2025-12-22 }}. ''www.usda.gov''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2024-02-22</span></span>.</cite></ref>
Binciken da Dr. Brooks ya yi a UMES ya mayar da hankali kan yawan amfanin gona. Wannan ya haɗa da ƙara juriyar tsirrai ga masu farauta ta hanyoyi da dama, ciki har da haɓaka magungunan kashe kwari masu ƙwayoyin cuta da amfani da ayyukan noma daban-daban (misali amfani da sharar kaji, yaye maraƙi, da takin zamani ), da kuma alaƙa da ƙwayoyin cuta. Aikin ƙwayoyin cuta na Brooks ya mayar da hankali sosai kan haɗuwar ƙwayoyin cuta, gami da alaƙar da ke tsakanin ƙwayoyin cuta masu gyara nitrogen da dangin [[Legum|legume]] da sauran hulɗa ta musamman tsakanin ƙwayoyin cuta da amfanin gona daban-daban, gami da strawberries.
Dr. Brooks ya gudanar da bincike a ƙasashe da dama, ciki har da Togo, Najeriya, Senegal, Kamaru, da Masar. <ref>{{Cite web |title=Carolyn Brooks to be honored at May 25 commencement {{!}} Public Relations |url=https://wwwcp.umes.edu/pr/carolyn-brooks-to-be-honored-at-may-25-commencement/ |access-date=2024-02-22 |language=en-US |archive-date=2024-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240222013941/https://wwwcp.umes.edu/pr/carolyn-brooks-to-be-honored-at-may-25-commencement/ |url-status=dead }}</ref>
== Tasirin duniya ==
A shekarun 1984-85, ta yi tafiya zuwa [[Togo]] da [[Senegal]] a Yammacin Afirka. A nan ta yi bincike kan hanyoyin ƙara yawan amfanin gyada a Afirka, wanda daga ƙarshe ya haifar da ƙaruwar yawan amfanin gona daban-daban na abinci a Yammacin Afirka. A matsayinta na memba na ƙungiyar [[Hukumar Kula da Ci Gaban Kasa da Kasa ta Amurka|USAID]] - USDA, ta taimaka wajen kafa alaƙar haɗin gwiwa da cibiyoyin bincike da jami'o'i a Afirka ta Kudu. Ta kuma wakilci UMES a hukumance a tarurruka da jami'o'in Masar. <ref name="Kessler" />
== Lambobin yabo da nasarori ==
* An yaba wa Dr. Brooks da jawo sama da dala miliyan 4 daga cikin kuɗaɗen waje don tallafawa bincike da shirye-shiryen koyarwa a matsayinsa na memba na malamai da kuma mai gudanarwa na UMES.
* Kyauta a shirin farko na shekara-shekara na Fadar White House kan Kwalejoji da Jami'o'in Baƙar fata na Tarihi a 1988 da aka bai wa farfesoshi saboda "nasarorin da suka samu a matsayin malamai, masu bincike, da kuma abin koyi"
* Ya buga takardu sama da 50 na mujallu kuma ya sami lambar yabo ta malamai don "Kyawun Kimiyya da Fasaha" ta hanyar shirin Fadar White House don HBCUs. <ref>{{Cite web |title=Carolyn Brooks to be honored at May 25 commencement {{!}} Public Relations |url=https://wwwcp.umes.edu/pr/carolyn-brooks-to-be-honored-at-may-25-commencement/ |access-date=2024-02-22 |language=en-US |archive-date=2024-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240222013941/https://wwwcp.umes.edu/pr/carolyn-brooks-to-be-honored-at-may-25-commencement/ |url-status=dead }}</ref>
* Kyauta daga ƙungiyar Maryland Association for Higher Education a shekarar 1990
* Kyautar George Washington Carver Public Service Hall of Shahararru daga Taron Ma'aikatan Noma na Ƙwararru a 2013 <ref>{{Cite web |title=Carolyn Brooks to be honored at May 25 commencement {{!}} Public Relations |url=https://wwwcp.umes.edu/pr/carolyn-brooks-to-be-honored-at-may-25-commencement/ |access-date=2024-02-22 |language=en-US |archive-date=2024-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240222013941/https://wwwcp.umes.edu/pr/carolyn-brooks-to-be-honored-at-may-25-commencement/ |url-status=dead }}</ref>
Ita ce ta lashe kyautar Minton daga American Society of Microbiology, an shigar da ita cikin zauren shahara na USDA NIFA, an karrama ta a matsayin ɗaya daga cikin manyan mata 100 na Maryland kuma ta sami kyautar ƙwarewa a jagoranci daga Sashen Tashar Gwaje-gwaje daga Ƙungiyar Jami'o'in Tallafin Filaye na Jama'a.
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1946]]
otamswnn4xf2ein5hmkay1gpvhu5qcn
Celeste Beatty
0
139840
826140
791686
2026-04-25T03:08:40Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 2 sources and tagging 4 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826140
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Celeste Beatty''' (an haife ta a shekara ta 1964) ita ce mace bakar fata ta farko da ta mallaki kamfanin giya a Amurka. <ref> name=":0">{{Cite web |last=Gmoser |first=Justin |title=Meet the first black woman to own a brewery in the US |url=https://www.insider.com/celeste-beatty-first-black-woman-harlem-brewing-company-2019-9 |access-date=2021-07-27 |website=Insider |language=en-US}}</ref> <ref> name=":6">{{Cite web |last=Winfrey |first=Graham |date=September 2022 |title=He Helped Build the Craft Beer Industry. Now She's Working to Make It More Diverse |url=https://www.inc.com/magazine/202209/graham-winfrey/dogfish-head-brewery-sam-calagione-celeste-beatty-harlem-brewery-inc-5000-2022.html |access-date=26 January 2023 |website=www.inc.com}}</ref> Ta kafa kamfanin giyarta, Harlem Brewing Company, a shekara ta 2000. <ref> name=":8">{{Cite web |last=Dzhanova |first=Yelena |title=The brewing industry is facing a social reckoning. Now Black brewers are making craft beer more inclusive. |url=https://www.businessinsider.com/black-brewers-transforming-beer-industry-inclusivity-2021-6 |access-date=2021-07-27 |website=Business Insider |language=en-US}}</ref>
== Rayuwa ta sirri ==
An haifi Beatty a shekarar 1964 a Winston-Salem, North Carolina. <ref>{{Cite web |date=2019-05-20 |title=Harlem Beer Distributing is looking to diversify Charlotte's craft beer scene |url=https://qcitymetro.com/2019/05/20/harlem-beer-distributing-is-looking-to-diversify-charlottes-craft-beer-scene/ |access-date=2021-07-27 |website=Q City Metro |language=en-US}}</ref> Ta kammala karatunta daga Jami'ar Shaw a shekarar 1984 da digiri a fannin Hulɗa da Ƙasashen Duniya. <ref>{{Cite web |title=Alumna Celeste Beatty Brews Beer, Breaks Barriers {{!}} Shaw University |url=https://www.shawu.edu/Alumna_Celeste_Beatty_Brews_Beer,_Breaks_Barriers.aspx |access-date=2021-07-27 |website=www.shawu.edu }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Beatty tana da sha'awar yin karatu a Shaw saboda an kafa Kwamitin Haɗa Kai na Ɗalibai Masu Zaman Kansu, wata ƙungiyar kare haƙƙin ɗan adam, a can. Wasu daga cikin iyalan Beatty sun ƙaura daga North Carolina zuwa Harlem a shekarun 1950 da 1960, kuma a farkon shekarun 1990 ta bi sawunsu, ta ƙaura zuwa Harlem. <ref>{{Cite web |date=2020-02-03 |title=Harlem Brewer Mixing Things Up In The Beer Industry |url=https://newyork.cbslocal.com/2020/02/03/celeste-beatty-harlem-brewing-company/ |access-date=2021-07-27 |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2022-02-15 |title=Celeste Beatty Is Forging A Path For Black Women In The Craft Beer World |url=https://www.huffpost.com/entry/celeste-beatty_l_61f2e072e4b02de5f5163ebf |access-date=2023-02-01 |website=HuffPost |language=en}}</ref> Beatty tana da ɗa, Khouri, wanda aka haifa a kusan 1982. <ref name=":2">{{Cite web |date=2010-03-07 |title=Take the Ale Train and Discover Harlem Brew |url=https://www.ediblemanhattan.com/magazine/take_the_ale_train/ |access-date=2021-07-27 |website=Edible Manhattan |language=en-US}}</ref>
== Sana'a ==
Beatty ta fara aiki a ɓangaren da ba na riba ba ga ƙungiyoyi waɗanda ke gudanar da matsugunan marasa gidaje kuma tana aiki tare da masu fasaha. Duk da haka, bayan ta yi gwaji a shekarun 1990 da kayan aikin yin giya na gida wanda ta karɓa a matsayin kyauta da kuma koyar da azuzuwan yin giya na gida a gidanta, sha'awar Beatty ga yin giya ya zama na ƙwararru. <ref>{{Cite web |date=2019-05-20 |title=Harlem Beer Distributing is looking to diversify Charlotte's craft beer scene |url=https://qcitymetro.com/2019/05/20/harlem-beer-distributing-is-looking-to-diversify-charlottes-craft-beer-scene/ |access-date=2021-07-27 |website=Q City Metro |language=en-US}}</ref> <ref name=":3" /> <ref name=":2"/> <ref>{{Cite web |title=Alumna Celeste Beatty Brews Beer, Breaks Barriers {{!}} Shaw University |url=https://www.shawu.edu/Alumna_Celeste_Beatty_Brews_Beer,_Breaks_Barriers.aspx |access-date=2021-07-27 |website=www.shawu.edu |archive-date=2021-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210727201902/https://www.shawu.edu/Alumna_Celeste_Beatty_Brews_Beer,_Breaks_Barriers.aspx |url-status=dead }}</ref> Beatty ta kuma sami tasiri daga hulɗarta da Ben Cohen da Jerry Greenfield, waɗanda suka kafa kamfanin ice cream na Ben &amp; Jerry . Beatty ta taimaka wajen gudanar da shagon haɗin gwiwa na farko na Ben & Jerry a Harlem a mahadar 125th St. da 5th Ave, wanda aka buɗe a watan Yulin 1992. An gudanar da shagon ice cream tare da haɗin gwiwa da Harlem Ark of Freedom, wata ƙungiya mai zaman kanta wacce ke gudanar da matsugunan maza da ke fuskantar rashin matsuguni, waɗanda wasu daga cikinsu suna aiki a matsayin ma'aikata a shagon ice cream. <ref>{{Cite web |date=2020-02-03 |title=Harlem Brewer Mixing Things Up In The Beer Industry |url=https://newyork.cbslocal.com/2020/02/03/celeste-beatty-harlem-brewing-company/ |access-date=2021-07-27 |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2022-02-15 |title=Celeste Beatty Is Forging A Path For Black Women In The Craft Beer World |url=https://www.huffpost.com/entry/celeste-beatty_l_61f2e072e4b02de5f5163ebf |access-date=2023-02-01 |website=HuffPost |language=en}}</ref> Beatty ta ambaci gogewarta a wurin aiki a matsayin abin ƙarfafa gwiwa wajen fahimtar yadda ƙananan kasuwanci za su iya jan hankalin al'ummomin da ke kewaye da su. <ref>{{Cite web |date=2022-02-15 |title=Celeste Beatty Is Forging A Path For Black Women In The Craft Beer World |url=https://www.huffpost.com/entry/celeste-beatty_l_61f2e072e4b02de5f5163ebf |access-date=2023-02-01 |website=HuffPost |language=en}}</ref>
Beatty ta kafa kamfanin giyarta, Harlem Brewing Co., a watan Nuwamba na 2000. <ref name=":4">{{Cite web |date=2020-02-28 |title=Briana Brake and Celeste Beatty on Ghosts and Beauty in Rocky Mount |url=https://www.craftbeer.com/featured-brewery/briana-brake-and-celeste-beatty-on-ghosts-and-beauty-in-rocky-mount-nc |access-date=2021-07-27 |website=CraftBeer.com |language=en-US}}</ref> Beatty ta sami goyon bayan Sylvia Woods, wacce ta kafa kuma mamallakin gidan cin abinci na Sylvia's Restaurant, wacce ta taimaka wa Beatty wajen tallata Harlem Brewing Co. a gidajen cin abincinta. <ref name=":4" /> <ref name=":2"/>
Beatty ta ambaci tarihin unguwar Harlem da dabarun yin giya na Yammacin Afirka da sinadaranta a matsayin tasirin da ke tattare da haɓaka giyarta. <ref>{{Cite web |date=2019-05-20 |title=Harlem Beer Distributing is looking to diversify Charlotte's craft beer scene |url=https://qcitymetro.com/2019/05/20/harlem-beer-distributing-is-looking-to-diversify-charlottes-craft-beer-scene/ |access-date=2021-07-27 |website=Q City Metro |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Alumna Celeste Beatty Brews Beer, Breaks Barriers {{!}} Shaw University |url=https://www.shawu.edu/Alumna_Celeste_Beatty_Brews_Beer,_Breaks_Barriers.aspx |access-date=2021-07-27 |website=www.shawu.edu }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Giyoyin Harlem Brewing Co. sun haɗa da Harlem Sugar Hill Golden Ale, wanda waƙar Duke Ellington ta yi wahayi zuwa gare shi ''Take the 'A' Train'' [to Sugar Hill]; Harlem Renaissance Wit, wanda aka ɗanɗana da cumin, hatsi na aljanna, bawon lemu, da coriander; 125th Street IPA, wani Indian Pale Ale da aka sanya wa suna don girmama ɗaya daga cikin manyan hanyoyin Harlem; da Queen Stout, wani stout da aka ɗanɗana da kofi, cakulan, da kirfa, wanda aka yi don girmama mahaifiyar Beatty, Rachel Patterson Beatty Jackson. <ref name=":7">{{Cite web |last=Winfrey |first=Graham |date=September 2022 |title=He Helped Build the Craft Beer Industry. Now She's Working to Make It More Diverse |url=https://www.inc.com/magazine/202212/graham-winfrey/toyn-around-children-philanthropy-nonprofit.html |website=Inc.com}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2022-02-15 |title=Celeste Beatty Is Forging A Path For Black Women In The Craft Beer World |url=https://www.huffpost.com/entry/celeste-beatty_l_61f2e072e4b02de5f5163ebf |access-date=2023-02-01 |website=HuffPost |language=en}}</ref>
A shekara ta 2006, Anheuser-Busch ya yi tayin sayen Harlem Brewing Co., amma Beatty ya ƙi. <ref name=":7"/> Ana sayar da giyar Harlem Brewing Co. a Whole Foods, Walmart, da Fairway Market kuma ana rarraba ta a New York, Virginia, da North Carolina. <ref>{{Cite web |date=2019-05-20 |title=Harlem Beer Distributing is looking to diversify Charlotte's craft beer scene |url=https://qcitymetro.com/2019/05/20/harlem-beer-distributing-is-looking-to-diversify-charlottes-craft-beer-scene/ |access-date=2021-07-27 |website=Q City Metro |language=en-US}}</ref> <ref name=":7" /> "Renaissance Wit" na Beatty ya lashe "Mafi Kyawun Brew na Birnin New York" a gasar 2018. <ref name=":0">{{Cite web |last=Gmoser |first=Justin |title=Meet the first black woman to own a brewery in the US |url=https://www.insider.com/celeste-beatty-first-black-woman-harlem-brewing-company-2019-9 |access-date=2021-07-27 |website=Insider |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFGmoser">Gmoser, Justin. [https://www.insider.com/celeste-beatty-first-black-woman-harlem-brewing-company-2019-9 "Meet the first black woman to own a brewery in the US"]. ''Insider''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2021-07-27</span></span>.</cite></ref> <ref name=":8">{{Cite web |last=Dzhanova |first=Yelena |title=The brewing industry is facing a social reckoning. Now Black brewers are making craft beer more inclusive. |url=https://www.businessinsider.com/black-brewers-transforming-beer-industry-inclusivity-2021-6 |access-date=2021-07-27 |website=Business Insider |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFDzhanova">Dzhanova, Yelena. [https://www.businessinsider.com/black-brewers-transforming-beer-industry-inclusivity-2021-6 "The brewing industry is facing a social reckoning. Now Black brewers are making craft beer more inclusive"]. ''Business Insider''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2021-07-27</span></span>.</cite></ref>
Beatty ta yi haɗin gwiwa da masu yin giya na Black a faɗin ƙasar. A shekarar 2018, Beatty ta yi haɗin gwiwa da Briana Brake, wacce ta kafa kuma babbar mai yin giya ta Spaceway Brewing Company, LLC, don buɗe kamfanin giya na Rocky Mount a Rocky Mount, North Carolina. <ref name=":5">{{Cite web |title=Briana Brake and Celeste Beatty Team Up to Launch Brewery at Rocky Mount Mills |url=https://media.visitnc.com/Briana-Brake-and-Celeste-Beatty-Team-Up-to-Launch-Brewery-at-Rocky-Mount-Mills |access-date=2021-07-27 |website=MediaRoom |language=en }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Briana ta yi aiki a matsayin babbar mai yin giya kuma babbar jami'a, yayin da Beatty ita ce Co-Brewer kuma Mai Ba da Shawara. <ref name=":5" /> <ref>{{Cite web |date=2019-05-20 |title=Harlem Beer Distributing is looking to diversify Charlotte's craft beer scene |url=https://qcitymetro.com/2019/05/20/harlem-beer-distributing-is-looking-to-diversify-charlottes-craft-beer-scene/ |access-date=2021-07-27 |website=Q City Metro |language=en-US}}</ref> A shekarar 2021, Harlem Brewing Co. ta yi haɗin gwiwa da Montclair Brewery, wani kamfanin giya mallakar Black a Montclair, New Jersey, don ƙirƙirar mai ɗaukar kaya mai suna "Noble Like It Is" don girmama Gil Noble, wani ɗan jarida Baƙar fata wanda aka haifa a Harlem ga iyayensa 'yan gudun hijira na Jamaica kuma ya zauna a Montclair. Masu yin giya sun zaɓi salon mai ɗaukar kaya saboda masu ɗaukar kaya da masu shan giya na Jamaica suna son masu shan giya kuma suna ɗanɗana giyar da pimento na Jamaica ( allspice ). <ref>{{Cite web |title=Alumna Celeste Beatty Brews Beer, Breaks Barriers {{!}} Shaw University |url=https://www.shawu.edu/Alumna_Celeste_Beatty_Brews_Beer,_Breaks_Barriers.aspx |access-date=2021-07-27 |website=www.shawu.edu |archive-date=2021-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210727201902/https://www.shawu.edu/Alumna_Celeste_Beatty_Brews_Beer,_Breaks_Barriers.aspx |url-status=dead }}</ref>
A shekarar 2020, Celeste Beatty da 'yan uwanta Carl Beatty da Pernell Beatty sun kafa Harlem Brew South, wani kamfanin giya, wurin shan taba, da cibiyar horarwa a wani tsohon rumbun adana taba da ke Rocky Mount, North Carolina. Ƙungiyar tana shirin buɗe wurin a shekarar 2023. <ref>{{Cite web |date=2019-05-20 |title=Harlem Beer Distributing is looking to diversify Charlotte's craft beer scene |url=https://qcitymetro.com/2019/05/20/harlem-beer-distributing-is-looking-to-diversify-charlottes-craft-beer-scene/ |access-date=2021-07-27 |website=Q City Metro |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Alumna Celeste Beatty Brews Beer, Breaks Barriers {{!}} Shaw University |url=https://www.shawu.edu/Alumna_Celeste_Beatty_Brews_Beer,_Breaks_Barriers.aspx |access-date=2021-07-27 |website=www.shawu.edu }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite web |date=2020-02-03 |title=Harlem Brewer Mixing Things Up In The Beer Industry |url=https://newyork.cbslocal.com/2020/02/03/celeste-beatty-harlem-brewing-company/ |access-date=2021-07-27 |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2022-02-15 |title=Celeste Beatty Is Forging A Path For Black Women In The Craft Beer World |url=https://www.huffpost.com/entry/celeste-beatty_l_61f2e072e4b02de5f5163ebf |access-date=2023-02-01 |website=HuffPost |language=en}}</ref>
A shekarar 2021, Beatty ta fito a cikin fim ɗin shirin gaskiya mai suna One Pint at a Time, wanda ya ƙunshi Alisa Bowens-Mercado, Teri Fahrendorf, da sauransu .
Beatty kuma memba ne na Ƙungiyar Masu Giya ta Jihar New York, Ƙungiyar Masu Giya, da Ƙungiyar Masu Giya ta Birnin New York.
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haifaffun 1964]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
11e1pvcv67yiitsq50z20unvrg8ib67
Carole Byard
0
139939
826124
792069
2026-04-25T01:40:15Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826124
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Carole Marie Byard''' (22 ga Yuli, 1941 - 11 ga Janairu, 2017) 'Yar Amurka ce mai zane-zane, mai zane-zane, kuma mai ɗaukar hoto. Ta kasance mai zane-zanen littattafan yara wanda ya lashe kyaututtuka, kuma ta sami lambar yabo ta Caldecott Honor, da kuma kyaututtukan Coretta Scott King da yawa. <ref> name="GreenidgeFunderalHome-Obit-2017">{{Cite web |date=January 2017 |title=Obituary of Carole Byard: In Memory of Carole Marie Byard: 1941–2017 |url=http://greenidgefuneralhomes.com/tribute/details/1194/Carole-Byard/obituary.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180110055010/http://greenidgefuneralhomes.com/tribute/details/1194/Carole-Byard/obituary.html |archive-date=January 10, 2018 |access-date=February 5, 2018 |website=Greenidge Funeral Home}}</ref>
== Rayuwar farko da ilimi ==
An haifi Byard a birnin Atlantic, New Jersey, ga iyayensa William "Bunny" Byard da Viola London-Byard. Tana da ɗan'uwa ɗaya, babban ɗan'uwa, Michael Byard, wanda a cikin sauran ayyukansa, mai sha'awar lambu ne. <ref> name="GreenidgeFunderalHome-Obit-2017">{{Cite web |date=January 2017 |title=Obituary of Carole Byard: In Memory of Carole Marie Byard: 1941–2017 |url=http://greenidgefuneralhomes.com/tribute/details/1194/Carole-Byard/obituary.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180110055010/http://greenidgefuneralhomes.com/tribute/details/1194/Carole-Byard/obituary.html |archive-date=January 10, 2018 |access-date=February 5, 2018 |website=Greenidge Funeral Home}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20180110055010/http://greenidgefuneralhomes.com/tribute/details/1194/Carole-Byard/obituary.html "Obituary of Carole Byard: In Memory of Carole Marie Byard: 1941–2017"]. ''Greenidge Funeral Home''. January 2017. Archived from [http://greenidgefuneralhomes.com/tribute/details/1194/Carole-Byard/obituary.html the original] on January 10, 2018<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">February 5,</span> 2018</span>.</cite></ref> <ref> name="CUNYGradCenter-AWV-Byard-1997">{{Cite journal |last=Byard |first=Carole |year=1997 |title=Carole Byard: 3/17/1997 and 4/28/1997 |journal=Activist Women's Voices Oral History Collection, 1995–2000 |publisher=[[Graduate Center, CUNY]]}}</ref>
A shekarar 1943, mahaifiyar Byard ta mutu tana ƙarama, kuma danginta masu yawa sun zama masu matuƙar muhimmanci a gare ta. A daidai wannan lokacin, an ɗauki mahaifinta a matsayin wanda zai shiga [[Yaƙin Duniya na II|Yaƙin Duniya na Biyu]] . <ref> name="CUNYGradCenter-AWV-Byard-1997">{{Cite journal |last=Byard |first=Carole |year=1997 |title=Carole Byard: 3/17/1997 and 4/28/1997 |journal=Activist Women's Voices Oral History Collection, 1995–2000 |publisher=[[Graduate Center, CUNY]]}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFByard1997">Byard, Carole (1997). "Carole Byard: 3/17/1997 and 4/28/1997". ''Activist Women's Voices Oral History Collection, 1995–2000''. Interviewed by Anthea Raymond. [[Graduate Center, CUNY]].</cite></ref> Mahaifinta da kakarta sun rene Byard bayan mutuwar mahaifiyarta.
Iyalan mahaifin Byard sun fito ne daga al'adar Kudancin Amurkawa, kuma kakarta ta uba ta zauna tare da su. Mahaifinta ya karɓi ragamar shugabancin iyali lokacin da kakan Byard ya mutu. Iyalan mahaifiyarta sun fito ne daga [[Karibiyan|Caribbean]], daga [[Barbados]] da [[Grenada]] - an haifi mahaifiyarta a wani tsibiri mai suna Balboa a Panama yayin da kakanta ke aiki a gina magudanar ruwa ta Panama . <ref> name="CUNYGradCenter-AWV-Byard-1997">{{Cite journal |last=Byard |first=Carole |year=1997 |title=Carole Byard: 3/17/1997 and 4/28/1997 |journal=Activist Women's Voices Oral History Collection, 1995–2000 |publisher=[[Graduate Center, CUNY]]}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFByard1997">Byard, Carole (1997). "Carole Byard: 3/17/1997 and 4/28/1997". ''Activist Women's Voices Oral History Collection, 1995–2000''. Interviewed by Anthea Raymond. [[Graduate Center, CUNY]].</cite></ref>
Byard ya halarci Makarantar New Jersey Avenue, sannan ya halarci Central Junior High sannan ya kammala karatunsa daga Makarantar Sakandare ta Atlantic City . <ref name="GreenidgeFunderalHome-Obit-2017">{{Cite web |date=January 2017 |title=Obituary of Carole Byard: In Memory of Carole Marie Byard: 1941–2017 |url=http://greenidgefuneralhomes.com/tribute/details/1194/Carole-Byard/obituary.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180110055010/http://greenidgefuneralhomes.com/tribute/details/1194/Carole-Byard/obituary.html |archive-date=January 10, 2018 |access-date=February 5, 2018 |website=Greenidge Funeral Home}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20180110055010/http://greenidgefuneralhomes.com/tribute/details/1194/Carole-Byard/obituary.html "Obituary of Carole Byard: In Memory of Carole Marie Byard: 1941–2017"]. ''Greenidge Funeral Home''. January 2017. Archived from [http://greenidgefuneralhomes.com/tribute/details/1194/Carole-Byard/obituary.html the original] on January 10, 2018<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">February 5,</span> 2018</span>.</cite></ref> Byard ya yaba wa malamar makarantar sakandare Priscilla Gerard a matsayin wadda ta fara ba ta kwarin gwiwa wadda ta koya mata muhimmancin fasaha. Byard ta sami tallafin karatu na shekaru huɗu a wata makarantar fasaha a [[Ohio (jiha)|Ohio]], amma ba ta iya biyan kuɗin zuwa ba saboda mutuwar wani kusa da ita da mahaifinta da suka kamu da cutar kansa. <ref name="CUNYGradCenter-AWV-Byard-1997"/>
Madadin haka, Byard ta fara aiki a matsayin matukin jirgi na kwaikwayo a Cibiyar Gwajin Kayan Aikin Jiragen Sama ta Ƙasa kusa da Atlantic City . Ta yi amfani da wannan aikin don biyan bukatun kanta yayin da take karatu a Fleischer Art Memorial da ke [[Philadelphia]] daga 1961 zuwa 1963. <ref name="CUNYGradCenter-AWV-Byard-1997"/>
Ƙanwar mahaifiyarta Millicent tana zaune a birnin New York, don haka bayan ta yi aiki da taimaka wa mahaifinta, Byard ta sami damar zuwa ta zauna tare da ita. Daga 1964 zuwa 1968, Byard ta halarci Makarantar Zane ta New York Phoenix a aji na 33 da Lexington, inda ta yi digiri a fannin zane-zane, kuma daga baya za ta ci gaba da koyarwa. Byard ya kuma yi karatun lithography tare da H. Morimoto da Robert Blackburn . <ref name="CUNYGradCenter-AWV-Byard-1997">{{Cite journal |last=Byard |first=Carole |year=1997 |title=Carole Byard: 3/17/1997 and 4/28/1997 |journal=Activist Women's Voices Oral History Collection, 1995–2000 |publisher=[[Graduate Center, CUNY]]}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFByard1997">Byard, Carole (1997). "Carole Byard: 3/17/1997 and 4/28/1997". ''Activist Women's Voices Oral History Collection, 1995–2000''. Interviewed by Anthea Raymond. [[Graduate Center, CUNY]].</cite></ref>
== Sana'a ==
Byard ta ce yayin da take girma tana da sha'awar karatu, kuma tana son littattafai, amma koyaushe tana jin cewa babu littattafai ko hotuna na mutanen da suka yi kama da ita, iyalinta, da danginta, da kuma yadda suke rayuwa a matsayin mutane.
A lokacin kwaleji, ɗaliban Baƙar fata kaɗan ne. A ƙoƙarinta na haɗuwa da sauran masu fasaha baƙar fata, Byard ta je bikin baje kolin 1971 na Inda Muke a ƙauyen da ake kira Where We At: Black Women Artists: 1971, kuma ta sami damar yin hulɗa da sauran mata masu fasaha baƙar fata kamar Faith Ringgold . Ta zama ɓangare na ƙungiyar. <ref name="CUNYGradCenter-AWV-Byard-1997"/>
A shekarar 1969 ko 1970, Byard ta ƙaura daga Harlem zuwa Westbeth Artists Community shekaru biyu bayan kammala karatunta daga kwaleji. <ref name="CUNYGradCenter-AWV-Byard-1997"/> A Westbeth, maƙwabtanta sun haɗa da Freddie Waits da ɗansa Nasheet Waits . A Westbeth, akwai ƙungiyar Black Artists Guild wadda Byard ya ce tana da tsari. Ƙungiyar Black Artists Guild wadda a farko ƙungiyar wasan kwaikwayo ce da aka kafa a 1970. Byard ta je kallon wani shiri na ''Slave Ship,'' wani wasan kwaikwayo da Amiri Baraka ta rubuta a Kwalejin Kiɗa ta Brooklyn . Wasan kwaikwayon ya ƙunshi halartar masu sauraro da waƙa. Ta sami kwarin gwiwa daga wani hali a cikin wasan kwaikwayon kuma ta yi babban zane bisa ga wasan kwaikwayon. Ya bayyana cewa membobin 'yan wasa da yawa suma suna zaune a Westbeth, kuma suna cikin wannan ƙungiyar, bisa ga kayan [[Malcolm X]] da ya rage daga Organization of Afro-American Unity, ta amfani da ƙa'idodi bakwai. Byard ya shiga ƙungiyar kuma ya shiga cikin rubutu da yin zane-zane. <ref name="CUNYGradCenter-AWV-Byard-1997" />
Byard ta bayyana kanta a matsayin mai zane-zane a cikin al'umma, kuma wannan mayar da hankali na musamman ya iya haifar da rashin samun karbuwa sosai da kuma nasarar kasuwanci. <ref name="NYPLSchomburg-RentSeries-Livestream-2015">{{Cite web |last=Arai |first=Tomie |last2=de Veaux |first2=Alexis |last3=Sandler |first3=Eve |last4=Williams |first4=Grace |date=March 12, 2015 |title=Talks at the Schomburg: Carole Byard, the Rent Series, and Beyond |url=https://livestream.com/schomburgcenter/events/3693905/videos/80040581 |type=Archived livestream |access-date=February 8, 2026 |archive-date=August 20, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180820235119/https://livestream.com/schomburgcenter/events/3693905/videos/80040581 |url-status=dead }}</ref>
=== Zane ===
Bayan kammala karatun fasaha, Byard ta sami aiki a matsayin mai zane-zane a mujallu kafin ta mayar da hankali kan littattafan yara. Sha'awarta ga yin zane-zane ya haifar da ɗaya daga cikin ayyukanta na farko a cikin littattafai, tarihin rayuwar ɗan rawa na ballet Arthur Mitchell, wanda ya kafa Gidan Wasan Kwaikwayo na Harlem .
A shekarar 1972, ta sami tallafin Ford Foundation wanda ya ba da kuɗin tafiya na tsawon watanni uku a Afirka. Ta ziyarci Senegal, Ghana, Habasha, Najeriya, da Masar. A [[Ibadan|Ibadan, Najeriya]], ta zana zane a Haikalin House of Light. <ref name="BlackEnterprise-Win3Lithographs-1976">{{Cite journal |date=February 1976 |title=Black Enterprise Presents and Opportunity to Own 3 Original Lithographs by Noted Black Artist Carole Byard |url=https://books.google.com/books?id=a51DKX96sbgC&pg=PA57 |journal=[[Black Enterprise]] |publisher=Earl G. Graves, Ltd.}}</ref> Byard ta dawo Najeriya a matsayin wakili a bikin fasaha da al'adu na Baƙar fata da Afirka na biyu (FESTAC) a [[Lagos (birni)|Legas]] a shekarar 1977. Abubuwan da ta fuskanta a tafiye-tafiye sun taimaka wa zane-zanen gawayi na littafin yara na gaba, ''Three African Tales'' na Adjai Robinson.
Byard ta ci gaba da kwatanta littattafan yara sama da 16 a tsawon aikinta. Ayyukanta galibi sun fi mayar da hankali kan abubuwan da suka faru na Baƙar fata da kuma labaran al'adun Afirka. Ta damu da ƙara wakilcin mutanen da ba su da launin fata a cikin littattafan yara na Amurka, kuma zane-zanenta sun nuna sha'awar da ke tattare da labaran Baƙar fata. A cikin ''The Black Snowman'' (1991), Byard ya yi amfani da pastel don kwatanta wani labari mai ban mamaki inda wani yaro ya kawo baƙar fata mai dusar ƙanƙara rayuwa ta amfani da dusar ƙanƙara ta birni da kuma [[Tufafin kente|zane mai ban mamaki na kente]] . Ta kasance mai ba da gudummawa ga littafin tarihin yara ''Jump Back, Honey: The Poems of Paul Laurence Dunbar'' (1999), wanda kuma ya ƙunshi zane-zane na Jerry Pinkney da Faith Ringgold . <ref name="AfricanAmericansVisualArts-2011" />
Working Cotton ta ba da labari, bisa ga abubuwan da Williams ya fuskanta a lokacin yarinta, game da wani iyali na ma'aikatan baƙi ' yan asalin Afirka a kwarin San Joaquin da ke California. A matsayin wani ɓangare na bincikenta na Working Cotton, ɗan'uwan Byard ya taimaka mata ta koyi game da auduga.
=== Zane mai kyau ===
Byard ta yi aikin zane-zane na tsawon rayuwa a fannin zane, sassaka, shigarwa da kuma fasahar zamani ta hanyoyin sadarwa daban-daban. Ta kasance memba na Ƙungiyar Baƙar fata, memba ce ta kafa Ƙungiyar Baƙar fata kuma memba ta farko na Where We At: Black Women Artists Inc. (WWA), ƙungiyar da ta samo asali daga wani wasan kwaikwayo mai ban mamaki na 1971 mai suna "Where We At: Black Women Artists, 1971."
Kayan aikinta na zane-zane na ƙasa suna da wuraren tunawa a cikin kayan ado na gaba na gargajiya da wuraren binne 'yan Afirka-Amurkawa na gargajiya. Misali ɗaya na irin waɗannan kayan aikin waje shine ''Praisesong for Charles'' (1988), wanda aka fara nuna shi a Baltimore . A shekarar 1990, an nuna ayyukanta a cikin wani wasan kwaikwayo na rukuni mai suna ''Chaney, Goodwin da Schwerner, Mississippi Three: The Struggle Continues'' at the SoHo 20 Gallery a birnin New York. A shekarar 1992 ta yi aiki tare da Clarissa Sligh kan wani "hoton" muhalli, na [[Malcolm X]] don Cibiyar Fasaha ta Walker da ke Minneapolis .
Byard ta kasance cikin mahalarta bikin baje kolin Smithsonian na shekarar 1998 ''mai suna Resonant Forms: Contemporary African American Women Sculptors'', wanda Deborah Willis ta shirya. <ref name="Smithsonian-ResonantForms-1998">{{Cite web |year=1998 |title=Resonant Forms: Contemporary African American Women Sculptors |url=https://www.si.edu/exhibitions/resonant-forms-contemporary-african-american-women-sculptors-1408 |website=[[Smithsonian Institution]]}}</ref> Wannan fim da ta nuna, mai taken "Imani, Ranar Bakwai" (1993), wani shiri ne da ke dauke da kujera mai bayanta mai kama da tsani da kuma gourds (wanda ta girma da kanta) a rataye a kai, tana tsaye a cikin tiren da aka cika da wake da tsabar kudi masu duhu. A kan kujerar kujera akwai ƙwayoyin masara da kyandirori ja da kore. <ref name="NYPLSchomburg-RentSeries-Livestream-2015"/>
A tsawon lokacin aikinta, Byard ta kuma koyar da fasaha a Gidan Tarihi na Studio da ke Harlem, Gidan Tarihi na Metropolitan, Gidauniyar Fasaha ta New York, Makarantar Fasaha ta Baltimore, Kwalejin Fasaha ta Maryland, da Makarantar Zane ta Parsons .
==== Hayar Jerin Hayar ====
Laburaren Jama'a na New York sun nuna tarin zane-zanen Byard da aka sani da ''Rent Series'' a shekarar 2015. Zane-zanen da ke cikin jerin, waɗanda ta fara zane a shekarun 1980, sun samo asali ne daga akwatunan rasitin haya da ta samu a gidan mahaifinta bayan mutuwarsa. Byard ta yi amfani da jerin don bayyana ɓangarorin wannan gano - gaskiyar gwagwarmayar mahaifinta na samar da gida ga iyalinsa - yayin da take saka manyan jigogi da suka shafi [[Tarihin Afirka da Amurka|tarihin Baƙar fata]] da rarrabuwar gidaje . An ba da rancen zane-zanen don baje kolin daga tarin abokinta Alexis De Veaux . <ref name="NYPL-RentSeries-2015">{{Cite web |last=Frederick |first=Candice |date=February 19, 2015 |title=Learn More About Artist Carole Byard's "Rent Series" |url=https://www.nypl.org/blog/2015/02/19/carole-byards-rent-series |website=[[New York Public Library]]}}</ref>
== Sauran aiki ==
A shekarun 1970, Byard ta kuma tsara murfin kundin waƙoƙi don Strata-East Records, wani kamfanin jazz na birnin New York. <ref>{{Cite web |date=July 17, 2017 |title=The Life of the Party |url=https://www.baltimorekissasociety.com/albumart/2017/7/17/the-life-of-the-party |website=Baltimore Kissa Society }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> An nuna zane-zanenta da hotunanta a cikin jaket ɗin kundin waƙoƙi na Stanley Cowell, Charles Sullivan, Sonny Fortune, Milton Marsh, The Piano Choir, da Heath Brothers . <ref name="Discogs-Byard">{{Cite web |title=Carole Byard |url=https://www.discogs.com/artist/2202063-Carole-Byard |access-date=February 4, 2018 |publisher=[[discogs]]}}</ref>
== Daraja da kyaututtuka ==
* 1972: Tallafin tafiye-tafiye na Ford Foundation na tsawon watanni uku na tafiye-tafiye a Afirka
* 1977: Bikin Fasaha da Al'adu na Baƙar fata da na Afirka (FESTAC), Delegate ( [[Lagos (birni)|Lagos]] )
* 1978: Kyautar Coretta Scott King Illustrator Award for ''Africa Dream'' <ref>{{Cite web |date=July 17, 2017 |title=The Life of the Party |url=https://www.baltimorekissasociety.com/albumart/2017/7/17/the-life-of-the-party |website=Baltimore Kissa Society }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
* 1980: Kyautar Coretta Scott King Illustrator Award ga ''Cornrows'' <ref>{{Cite web |title=Coretta Scott King Book Awards - All Recipients, 1970-Present {{!}} Coretta Scott King Roundtable |url=https://www.ala.org/cskbart/coretta-scott-king-book-awards-all-recipients-1970-present#1980 |access-date=2024-10-22 |website=www.ala.org |language=en}}</ref>
* 1981: Girmama Coretta Scott King Mai Zane don ''Farin Cikin Kaka'' <ref name="CorettaScottKingAwards-1994" /> <ref>{{Cite web |title=Coretta Scott King Book Awards - All Recipients, 1970-Present {{!}} Coretta Scott King Roundtable |url=https://www.ala.org/cskbart/coretta-scott-king-book-awards-all-recipients-1970-present#1981 |access-date=2024-10-22 |website=www.ala.org |language=en}}</ref>
* 1986: Kyauta ta Ƙasa don Fasaha, Ƙungiyar Zane
* 1993: Coretta Scott King Illustrator Honour don ''Aikin Auduga'' <ref>{{Cite web |title=Coretta Scott King Book Awards - All Recipients, 1970-Present {{!}} Coretta Scott King Roundtable |url=https://www.ala.org/cskbart/coretta-scott-king-book-awards-all-recipients-1970-present#1993 |access-date=2024-10-22 |website=www.ala.org |language=en}}</ref>
* 1993: Caldecott Honor don ''Aikin Auduga'' <ref>{{Cite web |last=James |first=Erika R. |title=LibGuides: Caldecott Award & Honor Winners: 1993 Winner & Honorees |url=https://libguides.astate.edu/c.php?g=14560&p=78493 |access-date=2024-10-22 |website=libguides.astate.edu |language=en}}</ref>
* 1994: Kyauta ta Ƙasa don Fasaha, Ƙungiyar 'Yanci don sassaka <ref name="WallsOfHeritageWallsOfPride-2000" />
== Kundin Waƙoƙi ==
* 1974: ''Genesis'' na Charles Sullivan ( Strata-East ) – Tsarin Zane da Zane
* 1974: ''Tun Kafin Uwayenmu Suka Yi Kuka'' Daga Sonny Fortune (Strata-East) – Mai Zane/Mai Rufe Mujalla
* 1974: ''Musa - Kakannin Ruwa'' na Stanley Cowell (Strata-East) - Mai Zane-zane
* 1975: ''Monism'' ta Milton Marsh (Strata-East) – Zane-zane
* 1975: ''Mawakan Piano'' ta Handscapes 2 (Strata-East) – Alkiblar fasaha/zane
* 1976: ''Sabuntawa'' ta Stanley Cowell (Strata-East) – Zane da zane na murfin
* 1976: ''Marcin' On!'' na The Heath Brothers (Strata-East) – Mai zane
* 2003: ''Ci gaba'' ta Sonny Fortune (Sauti Mai Kyau) – Zane-zanen murfin
== Nunin da aka zaɓa ==
=== Zaɓaɓɓun nune-nunen rukuni ===
* 1975: ''Zuwa: Nunin Zane-zane da Zane-zane, Carole Byard da Valerie Maynard,'' Gallery 1199 (New York, NY) - Maris 18 - Yuni 5, 1975
* 1978: ''Hijira: Nunin Ƙasa na Masu Buga Littattafai Baƙar fata,'' Hotunan Zane-zane, Kwalejin Fasaha Mai Kyau, [[Jami'ar Howard]] (Washington, DC) - Agusta 28 - Satumba 23, 1978
* 1980: ''Yaro: Zane-zane, Zane-zane, Zane-zane,'' Hotunan 62 (New York, NY)
* 1989: ''Yaƙi, Zaman Lafiya da Nasara: Nunin Zane a Memorial Arch, Grand Army Plaza, Prospect Park, Brooklyn,'' Prospect Park Alliance (New York, NY) - 29 ga Afrilu - 17 ga Yuni, 1989
* 1998: ''Siffofin Mai Rawa: Matan Baƙar fata na Zamani Masu Zane,'' Cibiyar Smithsonian (Washington, DC) <ref name="Smithsonian-ResonantForms-1998"/>
* 1990: ''Dia De Los Muertos III: Rashin Gida,'' Gidan Alternative Museum (New York, NY) - Nuwamba 2-Disamba 15, 1990
* 1990–1992: ''Kakanni da Aka Sani da Ba a Sani ba: Aikin Akwati'' – Nunin tafiye-tafiye da aka gudanar a Art in General, New York, Fabrairu 1990; Gidan Tarihi na Islip Art, Maris 1991; Barnes-Blackman Gallery Community Artists' Collective da The Firehouse Gallery, Houston, Afrilu 1991; Gidan Tarihi na Kwalejin Wooster, Satumba 1991; Kwalejin Kean, Oktoba 1991; Mata da ayyukansu, Austin, Yuni 1992
* 1992–1993: ''Malcolm X: Mutum, Ideal, Icon,'' Cibiyar Fasaha ta Walker (Minneapolis, MN) – Disamba 1992–Afrilu 1993 <ref name="ClarissaSligh-MalcolmX-1992">{{Cite web |last=Sligh |first=Clarissa |year=1992 |title=Malcolm X - |url=http://clarissasligh.com/themes/memory-history/malcom-x/ |website=Clarissa Sligh}}</ref>
* 1993: ''Ta Idon 'Yan'uwa Mata: Littattafan Yara da Mata 'Yan Fasa-fasa suka Zana,'' Gidan Tarihi na Ƙasa na Mata a Fasa-fasa, Gidan Tarihi na Newark (Newark, NJ)
* 2017: ''Muna Son Juyin Juya Hali: Mata Masu Tsattsauran Ra'ayi Baƙaƙe, 1965–85,'' Gidan Tarihi na Brooklyn (Brooklyn, NY) <ref name="BrooklynMuseum-BlackRadicalWomen-Sourcebook-2017">{{Cite book|edition=Rujeko}}</ref>
=== Zaɓaɓɓun nune-nunen kai kaɗai ===
* 1993: ''Shigar da Zane ta Carole Byard,'' Dana Gallery a Gidan Tarihi na Fasaha na Phillips a Kwalejin Franklin &amp; Marshall (Lancaster, PA) - Janairu 21 - Fabrairu 14, 1993
* 2015: ''Rent Series,'' Laburaren Jama'a na New York (New York, NY) <ref name="NYPL-RentSeries-2015"/>
== Zaɓaɓɓun ayyuka da wallafe-wallafe ==
* – Catalog of an exhibition held at Gallery 62 from December 3, 1979, to January 11, 1980
*
*
* – Traveling exhibition from February 1990 to June 1992
== Manazarta ==
[[Rukuni:Mutuwan 2017]]
[[Rukuni:Haifaffun 1941]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
qf7a8p82kid28jwv8zzf5k11digqvgz
Bwola
0
140073
826105
801551
2026-04-24T22:17:01Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826105
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
[[Fayil:Acholi_Bwala_Dance,_Uganda.jpg|thumb|299x299px|Rawar Acholi Bwola]]
[[Fayil:Acholi_dancers.JPG|thumb|Rawar Bwola ta Acholi]]
[[Fayil:Acholi_cultural_tools.jpg|thumb|Kayan aikin al'adu na Acholi da ake amfani da su wajen yin rawarsu]]
'''Bwola''', wanda aka fi sani da '''Acholi bwola''', rawa ce ta gargajiya da ta samo asali daga mutanen Acholi a Arewacin Uganda . An keɓe ta ne don bukukuwa na musamman da wasanni a gaban sarakuna, gami da sarakuna da sarakuna. Sau da yawa ana nuna wannan rawa a lokacin naɗa sabbin sarakuna ko a wasu bukukuwan sarauta. <ref>{{Cite web |last=Nunoo |first=Ama |date=2020-02-05 |title=A look at Bwola, the royal dance in Uganda |url=https://face2faceafrica.com/article/a-look-at-bwola-the-royal-dance-in-uganda |access-date=2024-01-08 |website=Face2Face Africa |language=en}}</ref> <ref> name=":1">{{Cite web |title=Bwola and Larakaraka of the Acholi OF NORTHERN UGANDA |url=https://ebrary.net/139190/education/bwola_larakaraka_acholi_northern_uganda |access-date=2024-01-08 |website=Ebrary}}</ref>
== Tarihi ==
[[Fayil:Pader_District_Referral_Hospital_Dedication_Ceremony_DVIDS170286.jpg|thumb|300x300px|Wasu 'yan rawa na Bwola suna rawa a lokacin bikin keɓewar Asibitin Gundumar Pader, a ranar 5 ga Mayu, 2009.]]
Asalin Bwola an fara yin sa ne kawai don sarauta, yanzu ya faɗaɗa har ya haɗa da shugabannin siyasa da manyan mutane. An san Bwola a matsayin rawar sarauta ta mutanen Acholi, alamar girmamawa ce da girmamawa, wadda aka saba nunawa a lokutan bukukuwan sarakuna. Yana taka muhimmiyar rawa wajen naɗa sabbin sarakuna ko duk wani taron sarakuna.
Aikin Bwola ya fuskanci ƙalubale, ciki har da hana takamaiman sassan dabbobi waɗanda suke da mahimmanci ga rawa, don haka yana barazana ga kiyaye al'adunsa. <ref> name=":1">{{Cite web |title=Bwola and Larakaraka of the Acholi OF NORTHERN UGANDA |url=https://ebrary.net/139190/education/bwola_larakaraka_acholi_northern_uganda |access-date=2024-01-08 |website=Ebrary}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://ebrary.net/139190/education/bwola_larakaraka_acholi_northern_uganda "Bwola and Larakaraka of the Acholi OF NORTHERN UGANDA"]. ''Ebrary''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2024-01-08</span></span>.</cite></ref> <ref>{{Cite web |last=Nunoo |first=Ama |date=2020-02-05 |title=A look at Bwola, the royal dance in Uganda |url=https://face2faceafrica.com/article/a-look-at-bwola-the-royal-dance-in-uganda |access-date=2024-01-08 |website=Face2Face Africa |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-08-15 |title=Outlawed animal parts spell death of bwola dance |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/magazines/life/outlawed-animal-parts-spell-death-of-bwola-dance--3511892 |access-date=2024-01-08 |website=Monitor |language=en}}</ref>
== Aiki ==
Ana gane Bwola ta hanyar abubuwan da ke cikinta kamar [[Xylophone|calabash]] mai suna "Larakaraka" da kuma [[ganga]] mai siffar silinda da aka sani da "Jagi". Masu rawa suna ado da kayan gargajiya, ciki har da gashin kai na jimina, farin zane mai kyau da aka lulluɓe a kugunsu, da kuma kararrawar idon ƙafa waɗanda ke ƙara musu kyau ga motsinsu. <ref>name=":0">{{Cite web |title=Uganda: The Bwola – The Royal Dance |url=https://combonimissionaries.ie/2018/01/19/uganda-the-bwola-the-royal-dance/ |access-date=2024-01-08 |website=Comboni Missionaries Ireland |language=en-GB |archive-date=2024-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240108105443/https://combonimissionaries.ie/2018/01/19/uganda-the-bwola-the-royal-dance/ |url-status=dead }}</ref>
Maza da mata ne ke yin rawar a cikin ƙungiyoyi daban-daban. Ƙungiyar maza ce ke fara yin rawa, sai kuma ƙungiyar mata. Rawar tana ƙarƙashin jagorancin ƙungiyar maza waɗanda ke buga [[Xylophone|ƙalabash]] da [[Ganga|ganguna]] . Masu rawa suna motsi a cikin motsi na zagaye, inda maza ke tafiya a cikin alkiblar agogo, mata kuma suna tafiya a cikin alkiblar agogo. Masu rawa suna motsa ƙafafunsu a cikin tsari mai kyau, yayin da saman jikinsu ke tsaye. <ref name=":0">{{Cite web |title=Uganda: The Bwola – The Royal Dance |url=https://combonimissionaries.ie/2018/01/19/uganda-the-bwola-the-royal-dance/ |access-date=2024-01-08 |website=Comboni Missionaries Ireland |language=en-GB |archive-date=2024-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240108105443/https://combonimissionaries.ie/2018/01/19/uganda-the-bwola-the-royal-dance/ |url-status=dead }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://combonimissionaries.ie/2018/01/19/uganda-the-bwola-the-royal-dance/ "Uganda: The Bwola – The Royal Dance"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240108105443/https://combonimissionaries.ie/2018/01/19/uganda-the-bwola-the-royal-dance/ |date=2024-01-08 }}. ''Comboni Missionaries Ireland''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2024-01-08</span></span>.</cite></ref> <ref>name=":2">{{Cite web |title=Uganda: The Bwola – The Royal Dance |url=https://www.combonimissionaries.co.uk/index.php/2018/01/19/uganda-the-bwola-the-royal-dance/ |access-date=2024-01-08 |website=Comboni Missionaries |language=en-GB |archive-date=2024-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240108105556/https://www.combonimissionaries.co.uk/index.php/2018/01/19/uganda-the-bwola-the-royal-dance/ |url-status=dead }}</ref>
== Manazarta ==
s05fbpr7sd1db7uazxbwexudfhhtkm1
Camille A. Clare
0
140195
826114
793229
2026-04-24T23:22:27Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826114
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
Camille Angela Clare ƙwararriyar likitan mata ce ƴar Amurka. Ita ce Shugabar Sashen Kula da Cututtukan Mata da Cututtukan Mata a Cibiyar Kiwon Lafiya ta SUNY Downstate kuma Farfesa a Kwalejin Magunguna da Makarantar Lafiyar Jama'a.
== Rayuwar farko da ilimi ==
An haifi Clare ga wasu baƙi ƴan Jamaica biyu a birnin New York, New York. <ref> name="nycaribnews">{{Cite web |date=October 28, 2020 |title=SUNY Downstate appoints Dr. Camille A. Clare as its new OBGYN Chair |url=https://www.nycaribnews.com/articles/suny-downstate-appoints-dr-camille-a-clare-as-its-new-obgyn-chair/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210605223309/https://www.nycaribnews.com/articles/suny-downstate-appoints-dr-camille-a-clare-as-its-new-obgyn-chair/ |archive-date=June 5, 2021 |access-date=June 5, 2021 |website=nycaribnews.com |publisher=The New York Carib News}}</ref> Ta kammala digirinta na farko a fannin ilimin halayyar ɗan adam daga Jami'ar Binghamton a shekarar 1992 da kuma digirinta na likitanci daga Kwalejin Magunguna ta Albert Einstein a shekarar 1997. Bayan haka, Clare ta kammala karatunta a fannin kula da mata da haihuwa a Jami'ar Buffalo a shekarar 2001. <ref> name="board">{{Cite web |title=Advisory Board |url=https://sites.google.com/site/charlesdrewprehealthsociety/members/advisory-board-1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124045958/https://sites.google.com/site/charlesdrewprehealthsociety/members/advisory-board-1 |archive-date=January 24, 2023 |access-date=June 5, 2021}}</ref> A lokacin da take Binghamton, ta kasance memba a ƙungiyar Charles Drew Pre-Health Society. <ref> name="Seepersaud">{{Cite web |last=Seepersaud |first=Steve |date=May 17, 2021 |title=Camille Clare helps to increase diversity in medical field |url=https://www.binghamton.edu/news/story/3056/camille-clare-helps-to-increase-diversity-in-medical-field |access-date=June 5, 2021 |website=binghamton.edu}}</ref> Tun daga watan Nuwamba na 2008, Clare ta shiga cikin Kwamitin Ba da Shawara ga Tsoffin Dalibai na Charles Drew, wanda ya ƙunshi tsoffin ɗalibai. <ref> name="board" </ref>
== Sana'a ==
Bayan kammala karatunta na yau da kullun, Clare ta shiga jami'ar Kwalejin Kiwon Lafiya ta New York. Yayin da take aiki a can a matsayin farfesa a fannin Kula da Mata da Cututtukan Mata, ta kuma jagoranci Resident Research. <ref> name="pagny">{{Cite web |date=April 4, 2017 |title=Five PAGNY Doctors Honored by the Harlem Fine Arts Show |url=https://www.pagny.org/resources/five-pagny-doctors-honored-by-the-harlem-fine-arts-show/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210605223248/https://www.pagny.org/resources/five-pagny-doctors-honored-by-the-harlem-fine-arts-show/ |archive-date=June 5, 2021 |access-date=June 5, 2021 |publisher=Physician Affiliate Group of New York}}</ref> A shekarar 2016, an nada Clare a matsayin shugabar wucin gadi ta bambancin ra'ayi da haɗaka a Makarantar Likitanci. <ref>{{Cite web |date=2016 |title=Camille A. Clare, M.D., M.P.H. '11, Is Named Interim Associate Dean of Diversity and Inclusion for the School of Medicine |url=https://www.nymc.edu/news-and-events/news-archives/2016/camille-clare/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210605223308/https://www.nymc.edu/news-and-events/news-archives/2016/camille-clare/ |archive-date=June 5, 2021 |access-date=June 5, 2021 |publisher=[[New York Medical College]]}}</ref> A shekara mai zuwa, an karrama ta da Harlem Fine Arts Show saboda "ingancinta na ƙwararru, gudunmawarta ga fannin likitanci, da kuma ƙoƙarinta na tsara sabbin ƙwararrun likitoci." <ref name="pagny" /> A shekarar 2018, an karrama Clare da lambar yabo ta 2018 ta daidaiton jinsi daga reshen Kwalejin na Ƙungiyar Matan Likitoci ta Amurka. <ref>{{Cite web |date=2018 |title=Camille A. Clare, M.D., M.P.H. '11, Receives 2018 AMWA Gender Equity Award |url=https://www.nymc.edu/news-and-events/news-archives/2018/amwa-gender-equity-award/ |access-date=June 5, 2021 |publisher=New York Medical College }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
A lokacin [[Murar Mashaƙo 2019|annobar COVID-19]], Clare ta zama Shugabar Sashen Kula da Cututtukan Mata da Yara kuma Farfesa a Kwalejin Magunguna da Makarantar Lafiyar Jama'a a Cibiyar Kiwon Lafiya ta SUNY Downstate . <ref name="nycaribnews">{{Cite web |date=October 28, 2020 |title=SUNY Downstate appoints Dr. Camille A. Clare as its new OBGYN Chair |url=https://www.nycaribnews.com/articles/suny-downstate-appoints-dr-camille-a-clare-as-its-new-obgyn-chair/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210605223309/https://www.nycaribnews.com/articles/suny-downstate-appoints-dr-camille-a-clare-as-its-new-obgyn-chair/ |archive-date=June 5, 2021 |access-date=June 5, 2021 |website=nycaribnews.com |publisher=The New York Carib News}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20210605223309/https://www.nycaribnews.com/articles/suny-downstate-appoints-dr-camille-a-clare-as-its-new-obgyn-chair/ "SUNY Downstate appoints Dr. Camille A. Clare as its new OBGYN Chair"]. ''nycaribnews.com''. The New York Carib News. October 28, 2020. Archived from [https://www.nycaribnews.com/articles/suny-downstate-appoints-dr-camille-a-clare-as-its-new-obgyn-chair/ the original] on June 5, 2021<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">June 5,</span> 2021</span>.</cite></ref> Daga baya, ta kuma sami kyautar gundumar da ta fi fice ta Kwalejin Likitoci da Mata ta Amurka saboda "jajircewarta wajen magance rashin daidaito a fannin lafiya da rashin daidaito a fannin kiwon lafiya." <ref>{{Cite web |date=2016 |title=Camille A. Clare, M.D., M.P.H. '11, Is Named Interim Associate Dean of Diversity and Inclusion for the School of Medicine |url=https://www.nymc.edu/news-and-events/news-archives/2016/camille-clare/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210605223308/https://www.nymc.edu/news-and-events/news-archives/2016/camille-clare/ |archive-date=June 5, 2021 |access-date=June 5, 2021 |publisher=[[New York Medical College]]}}</ref>
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
ch0sbmbz6p98p9z0mpkkgk9xqqmhgs7
Bhume Naach
0
140286
825770
793668
2026-04-24T15:25:54Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
825770
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Bhume Naach''' (wanda aka fi sani da '''Bal puja, Namka Parva, Lokabangey, Jhyamkri rw Balka da Bulku''' ) yana ɗaya daga cikin bukukuwan da mutanen Kham Magar daga lardunan Lumbini na [[Nepal]] ke yi. Kalmar ''Bhume'' tana nufin 'Duniya' kuma ''Naach'' tana nufin 'rawa' a [[Nepali|yaren Nepal]] . Mutanen Kham suna yin addini wanda ke bauta wa ƙasa ( ''bhumi puja'' ), tsiron ruwa ( ''shim'' ), dazuzzuka ( ''ban puja'' ) da yanayi, suna neman ingantaccen amfanin gona da shanu. <ref>{{Cite web |script-title=ne:भुमेको भूमिमा सांस्कृतिक उत्सव (फोटोफिचर) |url=https://www.onlinekhabar.com/2018/06/688268 |access-date=2022-11-03 |website=Online Khabar |language=ne}}</ref> Bikin Mayu shine babban rawar da Magars ke yi, musamman a gabashin Rukum da Rolpa . Ana yin wannan rawa a duk sassan Bhume Rural Municipality da Putha Uttarganga Rural Municipality a gabashin Rukum, kuma ana yin ta a Thabang da Jelbang a Rolpa. Wannan rawa rawa ce ta musamman da ake yi a manyan ƙauyuka inda ake magana [[Parbatey Kham|da Parbatey Kham Magar]] .
Bhume Naach rawa ce ta gargajiya da ake yi a kusa da wuta don bauta wa Duniya. Mutanen ''Kham'' sun yi imani da cewa Duniya Allah ce. Ana ɗaukar Duniya a matsayin uwa kuma mai kariya wadda ke ba da mafaka, abinci da kuma abin ci ga kowa. Don faranta wa Duniya rai, mutane suna yin rawa daga tsakiyar watan Mayu zuwa tsakiyar watan Yuni. Babban bikin yana faruwa ne a makon farko na watan Yuni. <ref>{{Cite web |last=सुरेन्द्र राना |script-title=ne:रूकुम (पूर्व) मा 'भूमे' को रौनक |url=https://www.setopati.com/ghumphir/ghumphir-news/161985/ |access-date=2022-11-03 |website=Setopati |language=ne }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== Game da Bhume Naach ==
Rawar Bhume ta shahara a Athara Magarat (al'ummomin Magar goma sha takwas) na yankin yammacin ƙasar. Asalin rawa ce ta gargajiya ta al'ummomin Magar na wannan yanki. Magars suna bauta wa ƙasa a matsayin babban ƙarfinsu saboda su masu bauta wa yanayi ne kuma suna yin rawa ta Bhume don girmama yanayi kamar yadda ake danganta ta da bauta wa yanayi. Ana yin rawa ta Bhume tare da tunawa da yanayi da kakannin da ke girmama ƙasa da allahntakar ƙasa.
Ana yin rawar Bhume a ranakun farko da na biyu na watan Asar (Yuni). Wani lokaci, ana tsawaita ta zuwa kwanaki biyar, daga ranar farko zuwa rana ta biyar ta wannan watan. A cikin wannan rawar, ana ɗaukar ƙasa ko yanayi a matsayin mafi girma fiye da kowa. Da imanin cewa saboda ƙasa ne muke tsira daga masu rawa, sai su durƙusa ƙasa su fara rawa da addu'a ga yanayi. Maza da mata na kowane rukuni suna shiga cikin wannan rawa. Har ma baƙi waɗanda suka nuna sha'awar yin rawar ana maraba da su sosai a lokacin wannan rawa.
A lokacin rawa, masu wasan kwaikwayo suna yin da'ira. Ana buga kayan kida waɗanda suka haɗa da sarewa, madal, paijam, chhelam da dundi (ƙaho da ƙaho) a tsakiyar da'irar. Lokacin da 'yan wasan suka fara kunna kayan kida cikin jituwa da bugu, mazan masu rawa a cikin da'irar da mata masu rawa a wajen da'irar suna fara rawa da bugun da kuma sautin kiɗan. Ko da yake ba a rera waƙoƙi a cikin rawar Bhume ba, rawa tana wakiltar tunawa da kakanninmu kuma tana isar da bayyana fannoni daban-daban na rayuwa da suka shafi ayyukan noma. Lokacin da kida da bugun kiɗan suka canza, haka nan rawan take. Ana kyautata zaton rawan Bhume ta ƙunshi ashirin da biyu da suka fi shahara a yanayinsu na asali, duk da haka har yanzu ana yin su a cikin waƙoƙi ashirin da biyu na waƙoƙin gargajiya na kwanan nan. Kodayake akwai jita-jita cewa ana yin sadaukarwar ɗan adam kafin fara rawan Bhume, babu wanda zai iya tabbatar da cewa a zahiri yana aiki. <ref>{{Cite web |title=भूमे पर्व : एक विशुद्ध मगर मौलिक पर्व |url=https://everesttimes.net/archives/24032#:~:text=%E0%A5%A7%E0%A5%AE%20%E0%A4%AE%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B0%20%E0%A4%9C%E0%A4%B2%20%E0%A4%B5%E0%A4%BE%20%E0%A4%B8%E0%A4%BF%E0%A4%AE%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%B8%E0%A4%81%E0%A4%97,%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B5%20%E0%A4%AD%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%B0%20%E0%A4%AD%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A8%E0%A5%87%20%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%8F%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%B9%E0%A5%8B%20%E0%A5%A4 |access-date=2025-04-21 |website=Everest Times UK |language=en-US}}</ref>
== Bikin ==
A lokacin bikin ''Bhume Naach,'' shugaban ƙauyen ne ke zaɓen yara maza da mata kuma a aika su zuwa tudu ko dutse don tattara ruwa, ƙasa, da furanni iri-iri masu launi da mutanen ƙauyen ke ɗauka masu tsarki. Yaran suna ɗauke da tutoci masu launi da kuma ''patho'' (ɗan akuya/ɗan akuya); 'yan matan suna ɗauke da ruwa mai tsarki da abinci iri-iri. Bayan tattara ruwa, ƙasa da furanni, ana haɗa tutoci uku a kan wani babban itace don tashi a kan dutsen. Bayan sun shafe kwanaki goma sha biyar a kan tuddai ko duwatsu, yaran sai su bauta wa Duniya, su yi hadaya da ''patho'', sannan su koma ƙauyen a ranar farko ta watan Yuni, wanda kuma shine ranar farko ta bikin.
Bayan dawowarsu, samarin maza da mata suna ɗaure tutoci uku masu haske a kan sandar katako sannan su ajiye ta a ƙasa. Suna jin daɗin waƙa, rawa da buga waƙoƙin ''gargajiya'' (wani kayan kida na gida), da ganguna. Mutanen ƙauyen suna murna kuma suna maraba da yaran ta hanyar buga ganguna da wani kayan kida na gida da ake kira ''majalisar dattawa'' . Masu bikin sun ɗauki wani ''abin biki'' zuwa kogin don yin wanka kafin a yi hadayar. Bayan hadayar, akuyar, wacce ake kyautata zaton ta tafi aljanna, ana kai ta tsakiyar ƙauyen. An ƙawata wuyanta da zane mai launin ja, rawaya, kore, da fari. Waɗannan suna wakiltar Duniya (uwar wannan al'umma ta asali), farin ciki, zaman lafiya, da ƙauna. 'Yan matan suna ƙawata kansu da tufafi masu launuka iri ɗaya a kafaɗunsu da kuma a wuyansu, yayin da suke yin waƙoƙi da rawa.
== ''Patho'' ==
A lokacin bikin, wani yaro sanye da farar riga ya ja ''patho'' ko [[Akwiya|rago]], yayin da wasu samari suka bi shi, suna danna ''patho'' a hankali da sanda don su sa shi ya zagaya ƙauyen. Mata da 'yan mata suna tsaye a gefen hanya suna layi suna riƙe da ''Nanglo'' wani aikin hannu na gida da aka yi da bamboo wanda ya ƙunshi toka, masara, masara, gero, tsabar kuɗi, yadi masu launi ko kwal don zuba a kan ''patho'' .
Kusan ƙarshen al'adar, wani yaro ya zo yana riƙe da abin tausayi yayin da Damais (ƙabilar sana'a) ke buga ganguna da ƙarfi. Dole ne yaran biyu su yi gudu da sauri gwargwadon iyawarsu yayin da sauran yaran ke danna abin tausayi don su sa shi ya gudu. Yayin gudu, idan wani ya faɗi, ana ɗaukarsa a matsayin mummunan alama, wanda za a iya dangantawa da mutuwa. Idan mutum ya faɗi yana iya yin rashin lafiya ko ya mutu. 'Yan uwansu na iya samun irin wannan rashin sa'a cikin shekara guda.
Idan babu wanda ya faɗi ƙasa, ana ɗaukar hakan a matsayin alama ce mai kyau ga ƙauyen. A ƙarshe, mahalarta za su je kogin su ɗauki ''patho'' zuwa wurin ibada da ake amfani da shi don bauta wa ƙasar. Ana yanka ''patho'' a kogin, ana shafa jininsa a kan zane mai launi waɗanda aka makala a kan wani dogon sanda kuma a bar su su yi shawagi a kan dutse. Bayan haka, mutanen ƙauyen za su dafa abinci iri-iri, su ba da abubuwan sha daban-daban, su ci tare, sannan su yi musayar kyaututtuka yayin da suke yi wa juna fatan alheri. Bayan wannan taron, sai su taru a babban filin da suke yin ''Balpuja'' . Wannan al'ada ce inda ake yin da'ira ta mutane kuma taron jama'a suna rera waƙa. Ana buƙatar kowane memba na ƙauyen ya shiga. <ref>{{Cite web |date=2020-06-12 |script-title=ne:मगरात भुमी इतिहास पहिचानमा जोडिएको भुमे/भुम्या/भूम्हेँ पर्व महान साँस्कृतिक चाड हो। |url=https://magaratnepal.com/archives/6735 |access-date=2022-11-03 |website=MagaratNepal |language=ne}}</ref>
== Rawa ta Al'ada ==
Babban rawar Bhume Naach, tana buƙatar samarin ƙauye su yi rawa a tsakiyar da'ira da 'yan mata masu rawa ke kewaye da su waɗanda ke sanye da kyawawan tufafi, kayan ado, da furanni. 'Yan matan suna rarraba furanninsu don nuna girmamawa. Yara suna rawa duk tsawon yini suna kammala matakai ashirin da biyu a kowace waƙa kuma ana buƙatar su kammala dukkan matakai ashirin da biyu na rawar a cikin yini. ''Balpuja'' tana isar da saƙo ga Allah/Duniya. Tunda Kham tana ɗaukar Duniya a matsayin babban tushen ƙauna da kariya, dole ne Duniya ta kasance mai farin ciki don samun duk abin da suke buƙata, kamar abinci, ruwa, iska, haske da matsuguni. Da'irar 'yan mata ta waje tana wakiltar uwa da mai kare al'ummarsu. Shawarwarin da iyali da al'umma suka yanke suna da tasiri sosai daga matan Kham. Wannan bikin na shekara-shekara ana kammala shi ta hanyar mutane suna rera waƙoƙin baƙin ciki tare. Mahalarta suna kuka mai zafi kuma suna barin taron da fatan alheri da albarka daga dattawansu. <ref>{{Cite web |script-title=ne:मगर बस्तीमा भुमे नाचको रौनक |url=https://www.mulpati.com/news/1450 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221103073550/https://www.mulpati.com/news/1450 |archive-date=2022-11-03 |access-date=2022-11-03 |website=Mulpati |language=ne}}</ref>
Tsarin bikin wannan Bhume Naach na gargajiya alama ce ta alaƙar mutanen Kham da yanayi maimakon allah. Bhume Naach yana haskakawa kuma yana murnar gaskiyar cewa ba tare da Duniya ba babu rai.
== Manazarta ==
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
lv452e586f16mbo2pi09eu1g1sea10h
Blondell Cummings
0
140515
826033
801346
2026-04-24T18:28:11Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826033
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Blondell Cummings''' (27 ga Oktoba, 1944 - 30 ga Agusta, 2015) ƙwararriyar 'yar rawa ce ta zamani kuma mai tsara rawa ta Amurka. An san ta da yin wasan kwaikwayo na gwaji kuma ta kasance ɗaya daga cikin waɗanda suka fi yin wasan kwaikwayo a fagen rawa na New York da Harlem tsawon shekaru da yawa.
== Rayuwa ta farko ==
An haifi Blondell Cummings a Florence, South Carolina, a ranar 27 ga Oktoba, 1944. Lokacin da take jaririya, iyayenta, Roscoe da Oralee (née Williams) Cummings, sun ƙaura daga South Carolina zuwa Harlem . A South Carolina, iyayenta masu rabon amfanin gona ne, suna noman auduga da taba, kuma lokacin da suka ƙaura zuwa New York, mahaifinta yana aiki a matsayin direban tasi, mahaifiyarta kuma tana aiki a matsayin mai kula da gida sannan kuma ma'aikaciyar jinya. Lokacin da Cummings take cikin ƙuruciyarta, iyalinta sun ƙaura zuwa Queens .
== Sana'a ==
Cummings ta sami digirin farko a fannin rawa da ilimi daga Jami'ar New York da kuma digiri na biyu a fannin zane-zane daga Kwalejin Lehman . Ta kuma yi karatu a Makarantar Martha Graham ta Rawar Zamani .
Ta kasance memba ta farko a kamfanin Meredith Monk mai suna "The House". Cummings ta fito a cikin [[Opera|wasan opera]] na Monk na shekarar 1973 ''Education of the Girlchild'' da kuma fim ɗin Yvonne Rainer na shekarar 1976 ''Kristina Talking Pictures'' . A shekarar 1978 ta ƙirƙiri ƙungiyar zane-zane ta kanta, Cycle Arts Foundation, wanda ya haɓaka haɗin gwiwa tsakanin fannoni daban-daban. <ref>{{Cite web |date=September 2, 2015 |title=Celebrating Blondell Cummings (1944-2015) |url=http://current.nyfa.org/post/128208840963/celebrating-blondell-cummings-19442015 |website=NYFA Current}}</ref> Ta yi shekaru biyu (1978–79) a matsayin mai fasaha da mai gudanarwa na Cultural Council Foundation CETA Artists Project a birnin New York, tana kula da sauran masu rawa da kuma yin rawa da rawa da kanta. Cummings ta ci gaba da yin aikinta a wurare da suka haɗa da The Kitchen, New York Live Arts, Danspace Project, 92Y, da sauransu. Ta kuma yi rangadin wurare daban-daban a faɗin Afirka da Asiya, da kuma a faɗin ƙasar zuwa wurare, ciki har da bikin rawa na Jacob's Pillow Dance Festival inda ta kasance mai fasaha a gida. A tsawon aikinta, Cummings ta yi aiki tare da masu fasaha ciki har da Jamaica Kincaid, Jessica Hagedorn da Ishmael Houston-Jones . <ref> name="Dance Magazine" </ref>
She taught at universities, including Wesleyan, [[Cornell|Cornell University]], and New York University.
Cummings ta mutu sakamakon [[Ciwon Daji na Pancreatic|cutar kansar pancreas]] a ranar 30 ga Agusta, 2015, a gidanta da ke Manhattan, birnin New York tana da shekaru 70.
== Zaɓi ayyuka ==
=== ''Miyar Kaza'' (1981) ===
Ɗaya daga cikin ayyukan Cummings da ya fi shahara shine ''Chicken Soup'', wani waƙa da aka yi a shekarar 1981 bisa ga tunanin yarinta na kakarta a ɗakin girki, wanda ya ƙunshi kiɗan Meredith Monk, Collin Walcott, da Brian Eno . <ref name="ArtforumObit">{{Cite web |date=September 2, 2015 |title=Blondell Cummings (1944–2015) |url=https://www.artforum.com/news/id=54763 |access-date=30 September 2017 |website=Artfourm |archive-date=30 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170930131815/https://www.artforum.com/news/id=54763 |url-status=dead }}</ref> A shekarar 1982 lokacin da Ishmael Houston-Jones ya ƙirƙiri jerin Parallels a Danspace, ''Chicken Soup'' shine wanda aka fi so. <ref>{{Cite journal |last=Houston-Jones |first=Ishmael |date=January 1, 2016 |title=Of Blondell Cummings |journal=Contact Quarterly}}</ref>
A cikin wani bita na aikin da aka yi a shekarar 1983, jaridar ''[[New York Times]]'' ta lura cewa,<blockquote>Abin da kawai ta yi shi ne tsayawa kusa da jakar siyayya, ta zauna a kujera ta kicin, ta goge ƙasa ta yi rawa da kaskon soya. Amma ta jefa mai kallo cikin wani lokaci da wuri da aka tuna, lokacin da matan unguwar suka zauna a kusa da teburin dafa abinci kamar yadda duk wani Walker Evans ya ɗauka yana magana game da "yarinta, abokai, ayyuka, mutuwa da kuɗi." </blockquote>A cikin wani labarin da aka buga kwanan nan kan Ishmael Houston-Jones, Joan Acocella na ''jaridar The New Yorker ,'' ta rubuta game da labarin,<blockquote>A shekarar 1981, Blondell Cummings ta yi rawa, "Miyar Kaza," wadda, yayin da take goge ƙasa a hannunta da gwiwoyinta - wani aiki na gaskiya mai kyau - za ta yi ta katsewa akai-akai, ta tashi tsaye, ta girgiza, cikin motsin girgiza mai kaifi, kamar tana cikin hasken walƙiya. Sannan, ba tare da sanin wannan katsewar ba, za ta koma, cikin natsuwa, zuwa goge ƙasa. Wannan abin mamaki ya sa aikin ya zama mai ban sha'awa a fannin tunani: goge ƙasa yana da kyau kuma yana da kyau (Cummings ta saka farar riga), girgizar ta yi ƙarfi da ban mamaki. Shin wannan matar tana farin cikin yin wannan aikin gida, ko kuwa ta ƙi shi sosai har ta fara hauka? </blockquote>Ƙungiyar Ƙasa ta Ƙasa ta sanya ''Miyar Kaza'' a matsayin ''Babban Aikin Amurka'' a shekarar 2006. A matsayin wani ɓangare na wannan matsayin, an sake gina aikin kuma aka sake shirya shi a Gidan Wasan Kwaikwayo na Joyce a shekarar 2007 ta kamfanin rawa na Urban Bush Women .
=== ''Mata a cikin Duwatsun Duwatsu'' (1995) ===
An ba da umarnin wannan aikin ne ta ƙungiyar Japan, kuma ya binciko wuraren kwatantawa da bambanci tsakanin abubuwan da suka faru da wata mace 'yar Afirka da wata mace 'yar Japan. <ref>{{Cite web |date=January 1995 |title=1995 New Works Residencies – Harvestworks Digital Media Arts Center |url=http://www.harvestworks.org/1995-new-works-residencies/ |access-date=2018-03-08 |website=www.harvestworks.org |language=en-US}}</ref> Wannan aikin haɗin gwiwa ne da Junko Kikuchi kuma an gina shi ne akan littafin Kōbō Abe na shekarar 1962 mai suna ''The Woman in the Dunes.''
== Kyaututtuka ==
Cummings ya sami kyaututtuka daga Asusun Tallafawa Fasaha na Ƙasa, Gidauniyar Fasaha ta New York, Hukumar Haɗin Kan Amurka da Japan, kuma ya sami tallafin karatu na Guggenheim da Robert Rauschenberg.
== Gado ==
An haɗa Cummings a cikin shirin shirin gaskiya mai suna Retracting Steps: American Dance Tun lokacin Postmodernism (1988) da kuma shirin PBS Free to Dance: The African American Presence in Modern Dance (2001).
Shaida ce ta sunanta a fagen rawa da kuma al'ummar wasan kwaikwayo, Cummings ta kasance cikin Kwamitin Zaɓen Kyautar Bessie tsawon shekaru da yawa.
=== ''Muna Son Juyin Juya Hali: Mata Baƙaƙe Masu Tsattsauran Ra'ayi'', ''1965–85'' ===
An haɗa Cummings a cikin wannan babban baje kolin rukuni wanda Catherine Morris ta Elizabeth A. Sackler Center for Feminist Art ta Gidan Tarihi na Brooklyn da Rujeko Hockley, wacce a halin yanzu take kula da Gidan Tarihi na Whitney of American Art suka shirya. An fara nuna wannan baje kolin a Gidan Tarihi na Brooklyn (Afrilu 21, 2017 - Satumba 17, 2017) <ref>{{Cite web |title=Brooklyn Museum |url=https://www.brooklynmuseum.org/exhibitions/we_wanted_a_revolution |access-date=2018-03-08 |website=www.brooklynmuseum.org |archive-date=2021-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225055013/https://www.brooklynmuseum.org/exhibitions/we_wanted_a_revolution |url-status=dead }}</ref> kuma ta yi tafiya zuwa Cibiyar Fasaha ta Zamani, Boston a lokacin bazara na 2018 (Yuni 27, 2018 - Satumba 30, 2018). <ref>{{Cite web |title=We Wanted a Revolution: Black Radical Women, 1965–85 {{!}} icaboston.org |url=https://www.icaboston.org/exhibitions/we-wanted-revolution-black-radical-women-1965%E2%80%9385 |access-date=2018-03-08 |website=www.icaboston.org |language=en}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Matattun 2015]]
[[Rukuni:Haifaffun 1944]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
c0cdoni1ekrhfaeud3fc30obe8y68zi
Christine Grant (masaniyar kimiyya)
0
141304
826180
801876
2026-04-25T07:34:21Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826180
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Christine Sharon Grant''' injiniyan sinadarai ce 'yar Amurka wacce ita ce Shugabar Ci gaban Malamai a Jami'ar Jihar North Carolina . Bincikenta ya yi la'akari da kimiyyar saman ƙasa da muhalli. Ita ce Shugabar Cibiyar Injiniyoyi Masu Sinadarai ta Amurka a shekarar 2022.
== Rayuwar farko da ilimi ==
An haifi Grant a arewacin [[New York (jiha)|New York]] . <ref name=":2">{{Cite web |last= |first= |date= |title=Interview with Christine Grant |url=http://ccrhq.org/sites/default/files/community/aichecommunitysite/minority-affairs-committee-mac/291906/grantctranscriptmac.pdf |archive-url= |archive-date= |access-date=2021-02-05 |website=AIChE}}</ref> Mahaifinta yana koyar da kiɗa, mahaifiyarta kuma tana koyar da kimiyya, kuma ta girma tana yin gwaje-gwajen kimiyya a gidanta da lambunta. <ref name=":2" /> Grant ta shiga cikin Shirin Ƙara Masu Digiri a Injiniyancin Ƙananan Ƙananan Mutane (PIMEG) a General Electric, wanda ya fara gabatar da ita ga ayyukan fasaha. <ref name=":2" /> Ta sami digirin farko a Jami'ar Brown, inda take cikin rukuni na biyu na ɗalibai don yin babban digiri a injiniyancin sinadarai. <ref name=":0">{{Cite web |title=Alumna Christine Grant named AIChE president for 2022 |url=https://engineering.brown.edu/news/2021-01-13/christine-grant-84 |access-date=2021-02-05 |website=Engineering {{!}} Brown University |language=en}}</ref> A matsayinta na ɗalibi mai digiri na farko, ita ce Shugabar Ƙungiyar Injiniyoyi Baƙaƙe ta Jami'ar Brown. <ref name=":2" /> Ta ƙaura zuwa Georgia Tech don karatun digiri na biyu. Ta kammala binciken digiri na uku a shekarar 1989, a lokacin da ta yi karatun cire ma'adanai masu ƙarfi daga electro-osmotic. <ref>{{Cite web |title=Christine Grant |url=https://engineering.purdue.edu/Engr/AboutUs/News/Events/BTE/Speakers/2020/christine-grant |access-date=2021-02-05 |website=College of Engineering - Purdue University |language=en}}</ref>
== Bincike da aiki ==
Grant ta yi nazarin hanyoyin da ke haifar da gurɓatawa da kuma kawar da gurɓatawa. Aikinta yana bincika hanyoyin sinadarai da sufuri da ke faruwa a mahaɗin sinadarai masu ƙarfi da ruwa, kuma yana haifar da samuwar da kuma cire ma'adanai. Daga cikin yankunan masana'antu da Grant ya yi la'akari da su akwai cire sinadarai masu rai daga gilashi, cire sinadarai masu sinadarin calcium daga bakin ƙarfe da kuma ajiye man shafawa a cikin haɗakar faifai. Ta nuna cewa ana iya amfani da ƙarin abubuwa don rage lalacewa da tara man shafawa a yanayin zafi mai yawa. <ref name=":3">{{Cite web |date=2015-08-15 |title=Christine Grant {{!}} Department of Chemical and Biomolecular Engineering {{!}} NC State University |url=https://www.cbe.ncsu.edu/person/grant/ |access-date=2021-02-05 |language=en}}</ref> Ta shiga jami'ar Jihar North Carolina a 1989. Ta kasance ɗaya daga cikin mata 'yan Afirka ta farko da aka naɗa cikakkiyar farfesa a fannin injiniyan sinadarai. <ref>{{Cite web |date=2015-11-20 |title=Christine S. Grant |url=https://www.aiche.org/giving/supporters/profiles/christine-s-grant |access-date=2021-02-05 |website=www.aiche.org |language=en}}</ref>
== Sabis na ilimi ==
Grant ta himmatu wajen inganta bambancin ra'ayi da daidaito a fannin injiniyan sinadarai. An karrama ta saboda aikinta na mai ba da shawara da kuma mai koyarwa. <ref name=":1">{{Cite web |date=2016-03-01 |title=Grant honored for leadership by AAAS and AIChE {{!}} College of Engineering {{!}} NC State University |url=https://www.engr.ncsu.edu/news/2016/03/01/grant-honored-for-leadership-by-aaas-and-aiche/ |access-date=2021-02-05 |language=en}}</ref> An nada ta a matsayin mataimakiyar shugabar ci gaban malamai da shirye-shirye na musamman a Jami'ar Jihar North Carolina a shekarar 2008 kuma har yanzu tana aiki a wannan matsayin. <ref>{{Cite web |title=Leadership- In College and Nationally – Dr. Christine Grant |url=https://drchristinegrant.wordpress.ncsu.edu/leadership/ |access-date=2021-02-27 |language=en-US}}</ref> A cikin wannan matsayin ta fara ba da jagoranci, ta kula da shirye-shiryen fadada shiga da kuma kirkirar "Telebijin na Ci gaban Malamai", wani shiri na ci gaban kwararru ga ma'aikata. <ref>{{Cite web |date=2015-05-12 |title=Dr. Christine Grant leads restructuring of College of Engineering Faculty Development Office {{!}} College of Engineering {{!}} NC State University |url=https://www.engr.ncsu.edu/news/2015/05/12/dr-christine-grant-leads-restructuring-of-college-of-engineering-faculty-development-office/ |access-date=2021-02-05 |language=en}}</ref> Grant shine wanda ya kafa STEM Resilience, wata kungiya da ke neman tallafawa kungiyoyin da aka ware a fannin kimiyya, fasaha da injiniyanci. <ref>{{Cite web |last=admin |title=About |url=https://www.stemresilience.com/about/ |access-date=2021-02-05 |website=Stem Resilience |language=en}}</ref>
Grant ta riƙe mukamai daban-daban na shugabanci a Cibiyar Injiniyoyi Masu Sinadarai ta Amurka (AIChE): ita ce mace 'yar asalin Afirka ta farko da aka zaɓa a matsayin 'yar ƙungiyar jama'a kuma ta yi aiki a matsayin shugabar Kwamitin Harkokin 'Yan tsiraru da kuma kwamitin gudanarwa. <ref name=":0"/> An zaɓe ta a matsayin shugabar ƙasa a 2021. <ref name=":0" />
Grant kuma darakta ne a fannin Fadada Shiga Injiniya (BPE) da kuma shirye-shiryen [[Kwalejoji da Jami'o'i na Baƙar Fata a Tarihi|Kwalejoji da Jami'o'i na Baƙaƙen Tarihi]] - Ingantaccen Bincike (HBCU - EIR) a Gidauniyar Kimiyya ta Ƙasa (NSF). <ref>{{Cite web |title=Christine S Grant {{!}} NSF - National Science Foundation |url=https://www.nsf.gov/staff/staff_bio.jsp?lan=cgrant&org=EEC&from_org=EEC |access-date=2021-02-27 |website=www.nsf.gov}}</ref>
== Lambobin yabo da girmamawa ==
* Kyautar Jagoranci ta Ƙungiyar Ci Gaban Kimiyya ta Amurka <ref name=":1"/> <ref name=":4">{{Cite web |title=2015 AAAS Mentor Award honors Christine Grant, North Carolina State University, for Supporting African-American Doctorates in Chemical Engineering {{!}} American Association for the Advancement of Science |url=https://www.aaas.org/news/2015-aaas-mentor-award-honors-christine-grant-north-carolina-state-university-supporting |access-date=2021-02-05 |website=www.aaas.org |language=en}}</ref>
* Kyautar Cibiyar Injiniyoyi Masu Sinadarai ta Amurka ga Masu Gabatar da Bambancin Bambanci <ref>{{Cite web |date=2015-11-23 |title=Grant receives AIChE Pioneers of Diversity Award {{!}} College of Engineering {{!}} NC State University |url=https://www.engr.ncsu.edu/news/2015/11/23/grant-receives-aiche-pioneers-of-diversity-award/ |access-date=2021-02-27 |language=en}}</ref>
* Abokin Cibiyar Injiniyoyi Masu Sinadarai ta Amurka <ref>{{Cite web |date=2019-10-03 |title=Christine Grant |url=https://www.aiche.org/community/bio/christine-grant |access-date=2021-02-05 |website=www.aiche.org |language=en}}</ref>
* Kyautar Yankin Stanley C. na Ƙungiyar Sinadarai ta Amurka <ref>{{Cite web |date=2020-08-05 |title=Stanley C. Israel Award for Advancing Diversity in the Chemical Sciences |url=https://www.chemdiversity.org/stanley-c-israel-award-for-advancing-diversity-in-the-chemical-sciences/ |access-date=2021-02-27 |website=ChemDiversity |language=en-US}}</ref>
* Kyautar Jagoranci ta Winifred Burks-Houck daga Ƙungiyar Ƙasa don Ci gaban Ƙwararrun Masana Kimiyyar Sinadarai da Injiniyoyi Masu Sinadarai (NOBChE) <ref>{{Cite web |title=Winifred Burks-Houck Awards and Lecture |url=https://www.nobcche.org/winifred-burks-houck |access-date=2021-02-27 |website=www.nobcche.org}}</ref>
* Kyautar Jagorancin Ƙwararru ta Ƙungiyar Ƙasa don Ci gaban Ƙwararrun Masana Kimiyyar Sinadarai Baƙaƙe da Injiniyoyi Masu Sinadarai <ref>{{Cite web |title=Winifred Burks-Houck Awards and Lecture |url=https://www.nobcche.org/winifred-burks-houck |access-date=2021-02-05 |website=www.nobcche.org}}</ref>
* Kyautar Cibiyar Injiniyoyi Masu Sinadarai ta Amurka ga Masu Gabatar da Bambancin Bambanci <ref>{{Cite web |date=2015-11-23 |title=Grant receives AIChE Pioneers of Diversity Award {{!}} College of Engineering {{!}} NC State University |url=https://www.engr.ncsu.edu/news/2015/11/23/grant-receives-aiche-pioneers-of-diversity-award/ |access-date=2021-02-05 |language=en}}</ref>
* Kyautar Joseph N. Cannon ta Ƙungiyar Ƙasa don Ci gaban Ƙwararrun Masana Kimiyyar Sinadarai da Injiniyoyi Baƙaƙe <ref>{{Cite web |title=Joseph N. Cannon Award in Chemical Engineering |url=https://www.nobcche.org/Joseph-N-Cannon-Award |access-date=2021-02-27 |website=www.nobcche.org |archive-date=2020-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611043652/https://www.nobcche.org/Joseph-N-Cannon-Award |url-status=dead }}</ref>
* Kyautar William W. Grimes ta Cibiyar Injiniyoyi Masu Sinadarai ta Amurka don Ingantaccen Injiniyan Sinadarai <ref>{{Cite web |date=2012-03-28 |title=Minority Affairs Committee's William W. Grimes Award for Excellence in Chemical Engineering |url=https://www.aiche.org/community/awards/minority-affairs-committees-william-w-grimes-award-excellence-chemical-engineering#:~:text=The%20Minority%20Affairs%20Committee%20presents,distinguished%20role%20model%20for%20minorities. |access-date=2021-02-05 |website=www.aiche.org |language=en}}</ref>
* An shigar da shi cikin ƙungiyar bincike ta Sigma Xi <ref name=":3"/>
* Kyautar Bambance-bambancen da Majalisar Binciken Sinadarai (CCR) ta bayar <ref name=":4" />
* An zaɓe shi don shiga taron shekara-shekara na 12 na Gabar Injiniya ta Amurka ta Kwalejin Injiniya ta Ƙasa (NAE) <ref>{{Cite web |title=2006 US Frontiers of Engineering Symposium |url=https://www.naefrontiers.org/17873/2006USFOE |access-date=2021-02-27 |website=www.naefrontiers.org}}</ref>
* Kwalejin Injiniya ta Ƙasa - CASEE Boeing Senior Fellowship <ref>{{Cite web |title=Senior Fellows |url=https://nae.edu/11787/SeniorFellows |access-date=2021-02-27 |website=NAE Website }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite web |title=National Academy of Engineering Selects Three Engineering Education Fellows |url=http://www8.nationalacademies.org/onpinews/newsitem.aspx?RecordID=11042004 |access-date=2021-02-27 |website=www8.nationalacademies.org |language=en}}</ref>
* Kyautar Ilimi ta Musamman ga Tsoffin Daliban Ƙasa don Digiri na Digiri na Biyu ga Ƙananan Ƙananan Masana'antu a Injiniya (GEM) <ref name=":3" />
* Kyautar Shugaban Ƙasa ta NSF don Ingantaccen Ilimi a Kimiyya, Lissafi da Jagorancin Injiniya (PAESMEM) <ref name=":4" />
== Littattafai da aka zaɓa ==
*
*
*
* Decuir-Cunby, Jessica T.; Grant, Christine; Gregory, Bradley. (January 2013). "Exploring career trajectories for women of color in engineering: The experiences of African American and Latina engineering professors". ''Journal of Women and Minorities in Science and Engineering''. '''19''' (3): 209–225. [http://www.dl.begellhouse.com/journals/00551c876cc2f027,227df84537ba0187,2ac11ebd7bdafa52.html doi:10.1615/JWomenMinorScienEng.2013005769].<ref>{{Cite journal |last=DeCuir-Gunby |first=Jessica T. |last2=Grant |first2=Christine |last3=Gregory |first3=Bradley B. |date=2013 |title=Exploring Career Trajectories for Women of Color in Engineering: The Experiences of African American and Latina Engineering Professors |url=http://www.dl.begellhouse.com/journals/00551c876cc2f027,227df84537ba0187,2ac11ebd7bdafa52.html |journal=Journal of Women and Minorities in Science and Engineering |language=English |volume=19 |issue=3 |pages=209–225 |bibcode=2013JWMSE..19..209D |doi=10.1615/JWomenMinorScienEng.2013005769 |issn=1072-8325 |url-access=subscription}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
gkpks6giygppv85xvy4rkdvokfo4mai
Beatrix Hamburg
0
141678
825750
799038
2026-04-24T12:48:27Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
825750
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Beatrix Ann Hamburg''' (née '''McCleary''' ; Oktoba 19, 1923 – Afrilu 15, 2018) ta kasance likitan tabin hankali yar Amurka wacce tsawon aikinta a fannin ilimin likitanci ya bunkasa fannin ilimin tabin hankali na yara da matasa. Hamburg ita ce ta farko da aka sani 'yar Afirka Ba'amurkiya da ta halarci Kwalejin Vassar, kuma ita ce mace ta farko 'yar Afirka Ba'amurkiya da ta halarci Makarantar Likitanci ta Yale. Hamburg ta yi karatun farfesa a Stanford, Harvard, Mt. Sinai da kuma - kwanan nan - a Kwalejin Likitanci ta Weill Cornell . Ta kasance a Kwamitin Shugaban Kasa kan Lafiyar Hankali a karkashin Shugaba [[Jimmy Carter]] . Hamburg ta kasance shugabar Gidauniyar William T. Grant, kuma ta jagoranci sashen ilimin tabin hankali na yara a Jami'ar Stanford da Mount Sinai. Da farko za ta shiga fannin ilimin likitanci na yara, amma ta sami kanta tana sha'awar ilimin tabin hankali.<ref> name=":0"</ref> Ta yi bincike kan ƙuruciya, ba da shawara ga takwarorinta, da yara da matasa masu ciwon suga.<ref>{{Cite web |title=National Academy of Sciences |url=http://www.nasonline.org/site/PageServer?pagename=AAHP_Database_Bio_Hamburg |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101230120500/http://www.nasonline.org/site/PageServer?pagename=AAHP_Database_Bio_Hamburg |archive-date=December 30, 2010 |access-date=September 10, 2011 |publisher=National Academy of Sciences}}</ref> Ta kasance memba na Kwalejin Likitanci ta Kasa<ref>{{Cite web |title=Beatrix A. Hamburg |url=http://www.cpnas.org/aahp/biographies/beatrix-a-hamburg.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180908015741/http://www.cpnas.org/aahp/biographies/beatrix-a-hamburg.html |archive-date=September 8, 2018 |access-date=July 28, 2015 |website=www.cpnas.org}}</ref> kuma abokiyar ƙungiyar American Association for the Advancement of Science.<ref>{{Cite web |title=Beatrix Hamburg |url=https://www.aaas.org/historic-fellow/hamburg-beatrix |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180619113550/https://www.aaas.org/historic-fellow/hamburg-beatrix |archive-date=June 19, 2018 |access-date=Jul 31, 2019}}</ref> Ta sami kyautar Foremother Award saboda nasarorin da ta samu a rayuwarta daga Cibiyar Bincike ta Ƙasa don Mata da Iyalai a 2012.
Hamburg ta auri David A. Hamburg, wani likitan ilimi wanda ya yi bincike kan lafiyar kwakwalwa, kuma su biyun sun yi aiki tare kan ayyuka da yawa a lokacin aikinsu.
== Rayuwar farko ==
An haifi Beatrix Ann McCleary ga Minor McCleary da Beatrix Ann Downs a ranar 19 ga Oktoba, 1923, a Jacksonville, Florida . Mahaifinta likitan tiyata ne wanda ya mutu tun tana ƙarama. Ba da daɗewa ba bayan rasuwarsa, sun ƙaura zuwa Long Island da ke New York, don su zauna tare da kakanninta na uwa. A can, mahaifiyarta wadda mijinta ya mutu da kakanninta suka rene ta. Mahaifiyarta malamar makaranta ce kuma ma'aikaciyar jin daɗin jama'a yayin da kakanta limamin Methodist ne, kakarta kuma mai kula da gida ce. Tarbiyarta ta nuna muhimmancin ilimi sosai.
== Aiki da bincike ==
Hamburg ta yi aiki mai yawa a fannin ilimin tabin hankali. Ta yi aiki a sassan ilimin tabin hankali na Jami'ar Stanford, Jami'ar Harvard, Mount Sinai, Makarantar Likitanci ta Icahn, da Kwalejin Likitanci ta Weill Cornell a wurare daban-daban a rayuwarta. Ta mayar da hankali kan mafi yawan ayyukanta kan matakan samartaka da gwagwarmayar da matasa dole ne su shawo kanta. Ta kuma yi kira ga matasa da su ba da shawara ga matasa a shekarun 1960 da 1970. Ta yi imanin cewa matasa suna amfana sosai daga ba da shawara ga junansu, maimakon daga wani babban mutum. Za su koyar da junansu kan batutuwa da yawa, kamar ilimi, batutuwan zamantakewa, lafiyar kwakwalwa da damar yin aikin sa kai. Ta kuma yi bincike game da tasirin damuwa da hanyoyin magance matsalolin da suka shafi tare da mijinta. Abubuwan da suka yi nazari a kansu sun haɗa da duk wani abu daga damuwa ta jiki da baƙin ciki zuwa talauci da yaƙi. A shekara ta 2004, sun rubuta wani littafi mai suna " Koyon Rayuwa Tare: Hana Ƙiyayya da Tashin Hankali a Ci gaban Yara da Matasa ". <ref> name=":0" </ref> Wannan littafin ya mayar da hankali kan koyar da yara yadda za su magance da kuma shawo kan ƙiyayya ta hanyoyi masu kyau. Ta yi bincike game da yadda abubuwan damuwa kamar ciwon suga da kuma daukar ciki a lokacin ƙuruciya za su iya shafar ci gaban yara, sannan kuma ta yaya hakan zai shafe su a lokacin da suka girma. <ref> name=":1" </ref>
Hamburg da mijinta suna cikin irin wannan yanayin aiki kuma daga baya sun yi aiki tare a kan ayyuka da yawa. Sun sami lambar yabo ta Rhoda da Bernard Sarnat ta Duniya ta 2007 a fannin Lafiyar Hankali daga Cibiyar Magunguna saboda dogon aikinsu a fannin likitanci da hidimar jama'a, <ref>{{Cite web |title=Margaret Hamburg |url=https://www.nlm.nih.gov/changingthefaceofmedicine/physicians/biography_136.html |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20090325084706/http://www.nlm.nih.gov/changingthefaceofmedicine/physicians/biography_136.html |archive-date=March 25, 2009 |access-date=September 10, 2011 |website=Changing the Face of Medicine |publisher=U.S. National Library of Medicine}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Gold |first=Lauren Gold |date=October 25, 2007 |title=Sarnat Award recognizes David and Beatrix Hamburg |url=https://www.news.cornell.edu/stories/Oct07/WCMC.Hamburgs.html |access-date=September 11, 2011 |website=Cornell Chronicle |publisher=Cornell University}}</ref> yayin da a watan Oktoban 2015, ma'auratan suka sami kyautar Pardes Humanitarian Prize a fannin Lafiyar Hankali ta Gidauniyar Bincike ta Brain & Behavior Research Foundation don girmama gudummawar da suka bayar wajen fahimtar lafiyar kwakwalwa. <ref name=":2">{{Cite web |title=Drs. Beatrix and David Hamburg awarded 2015 Pardes Humanitarian Prize in Mental Health {{!}} Yale School of Medicine |url=https://medicine.yale.edu/news/article.aspx?id=11462 |access-date=2018-04-22 |language=en }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
Ta sami kyautar ''Foremother'' daga Cibiyar Bincike ta Ƙasa don Lafiya a shekarar 2012 saboda gudummawar da ta bayar ga al'umma. <ref>{{Cite web |date=May 7, 2018 |title=Foremother and Health Policy Hero Awards Luncheon |url=https://www.center4research.org/foremother-health-policy-hero-awards/ |access-date=Jul 31, 2019}}</ref>
*
*
*
*
== Rayuwa ta sirri ==
Hamburg ta haɗu da mijinta na gaba David, likitan ilimi wanda ya yi bincike kan lafiyar kwakwalwa, lokacin da suke ɗalibai a Jami'ar Yale a 1948. Su biyun sun yi aure a 1951, <ref name=":2"/> kuma sun haifi 'ya'ya biyu: Eric, mai shirya fina-finai, da Margaret, likita wacce ta yi aiki a matsayin kwamishinan [[Hukumar Abinci da Magunguna]] a ƙarƙashin Shugaba Barack Obama. <ref>{{Cite web |date=July 19, 2011 |title=Commissioner's Page |url=https://www.fda.gov/AboutFDA/CommissionersPage/default.htm |url-status=dead |archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20110729010633/http%3A//www%2Efda%2Egov/AboutFDA/CommissionersPage/default%2Ehtm |archive-date=July 29, 2011 |access-date=September 11, 2011 |website=About FDA |publisher=United States Food and Drug Administration}}</ref>
Hamburg ta mutu sakamakon cutar Alzheimer a gidan 'yarta a ranar 15 ga Afrilu, 2018, tana da shekaru 94.
== Manazarta ==
[[Rukuni:Mutuwan 2018]]
[[Rukuni:Haifaffun 1923]]
lhm69pipeqqnuv7rcges0ye42emr8h1
Belt mai laushi
0
142011
825759
805944
2026-04-24T13:33:24Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
825759
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Mildred Beltré Martinez''' (an haife ta a shekara ta 1969) ƙwararriyar mai fasaha ce 'yar [[Amurkawa|Amurka]] da ke zaune a Brooklyn, wadda aka san ta da ayyukan masu fafutuka waɗanda suka mayar da hankali kan yadda adalci da ƙungiyoyin jama'a za su iya sake tsara al'umma. Ita ce wadda ta kafa [[Brooklyn Hi-Art! Machine|Brooklyn Hi-Art!]] [[Brooklyn Hi-Art! Machine|Machine]] <ref> name="Santa Fe Art Institute">{{Cite web |title=Santa Fe Art Institute: Mildred Beltre |url=https://sfai.org/residents/mildred-beltre/ |access-date=5 February 2018 |publisher=Santa Fe Art Institute}}</ref>
== Rayuwar farko da ilimi ==
An haifi Beltre a [[New York (birni)|birnin New York]] a shekarar 1969 kuma ta girma a can. Ta kammala karatun digiri na farko a fannin fasaha da [[Ilimin ɗan adam|ilimin halayyar ɗan adam]] a Kwalejin Carleton kuma ta sami digiri na biyu daga Jami'ar Iowa . <ref> name="BRIC">{{Cite web |title=Meet the 2018 Media Arts Fellowship Recipients |url=https://www.bricartsmedia.org/blog/meet-2018-media-arts-fellowship-recipients |access-date=5 February 2018 |publisher=BRIC}}</ref> Ita farfesa ce mai taimakawa wajen zane da buga takardu a Jami'ar Vermont .
== Aiki ==
Haɗin gwiwar Beltré da Oasa Duverney, Brooklyn Hi-Art! Machine, ya fara ne a matsayin hanyar bai wa yara a unguwar Crown Heights ta Brooklyn wani wurin sayar da kayayyaki masu ƙirƙira. Sansanin fasahar unguwa na musamman ya taimaka wajen gudanar da ayyukan haɗin gwiwa kamar shigar da lambun ganye da aka dasa a cikin kwalaben da aka sake yin amfani da su don ratayewa daga titunan Franklin Avenue Shuttle . Baya ga nune-nunen kaɗaici, Beltré ta kasance wani ɓangare na nune-nunen rukuni a Gidan Tarihi na Brooklyn, Gidan Tarihi na Everson da ke Syracuse, NY; Cibiyar Bugawa ta Duniya ta New York, da Gidan Tarihi na DeCordova da ke Lincoln, MA. Ta buga labarai a cikin Bugawa Today .
== Lambobin yabo da kuma zumunci ==
Daga cikin kyaututtukan da Mildred Beltré ta samu akwai:
* Ƙungiyar Fasaha ta Kafafen Yaɗa Labarai (2018) <ref name="BRIC">{{Cite web |title=Meet the 2018 Media Arts Fellowship Recipients |url=https://www.bricartsmedia.org/blog/meet-2018-media-arts-fellowship-recipients |access-date=5 February 2018 |publisher=BRIC}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.bricartsmedia.org/blog/meet-2018-media-arts-fellowship-recipients "Meet the 2018 Media Arts Fellowship Recipients"]. BRIC<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">5 February</span> 2018</span>.</cite></ref>
== Nunin da aka zaɓa ==
Beltré ta yi nune-nunen kai kaɗai a gidajen tarihi da cibiyoyi, ciki har da:
* Gidan Tarihi na Eli Marsh, Amherst, MA ''Mildred Beltre: Sauƙin Canzawa'' (2015) <ref name="The Changing Same">{{Cite web |title=Mildred Beltre: The Changing Same |url=https://www.amherst.edu/academiclife/departments/art/EliMarsh/mildred-beltre-the-changing-same |access-date=5 February 2018 |publisher=Amherst College}}</ref>
* Burlington City Arts, Burlington, VT ''Mildred Beltre: Aikin Mafarki'' (2014) <ref>{{Cite web |title=Mildred Beltre: Dream Work |url=http://www.burlingtoncityarts.org/Exhibition/mildred-beltre-dream-work |access-date=5 February 2018 |publisher=Burlington City Arts |archive-date=21 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180321130448/http://www.burlingtoncityarts.org/Exhibition/mildred-beltre-dream-work |url-status=dead }}</ref>
* Kentler International Drawing Space, Brooklyn: ''Kimiyyar Duniya'' (2019) <ref>{{Cite web |title=Kentler International Drawing Space : exhibition : Mildred Beltré, Science of the Word [2019_Beltré] |url=https://www.kentlergallery.org/Detail/exhibitions/403 |access-date=2020-08-11 |website=www.kentlergallery.org}}</ref>
== Tarin abubuwa ==
Ana gudanar da ayyukan Mildred Beltré a cikin tarin abubuwa na dindindin, ciki har da:
* Gidan Tarihi na Brooklyn, Brooklyn, New York, Amurka
* Cibiyar Fasaha ta Walker, Minneapolis, Minnesota, Amurka
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Rukuni:Haifaffun 1969]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
ttod313xplejtv9cqxeg5wb1lanlrez
Birnin EPIC, Texas
0
142155
825957
800757
2026-04-24T17:28:47Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
825957
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''EPIC City''' wani shiri ne na musamman da aka tsara wanda ya shafi al'ummar Musulunci, [[Texas|wanda]] ke da nisan kimanin mintuna 40 daga [[Dallas]] kusa da garin Josephine . Shirin ya mamaye eka 402 a fadin yankunan da ba a haɗa su ba na gundumar Collin da Hunt, kuma Cibiyar Musulunci ta East Plano (EPIC) ce ta fara shi. <ref name=":0">{{Cite web |title=About Us - EPIC City |url=https://epicccp.com/about-us/ |access-date=2025-02-26 |language=en |archive-date=2025-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250221143352/https://epicccp.com/about-us/ |url-status=dead }}</ref> <ref name=":1"/>
Tun bayan sanarwar da aka yi a shekarar 2024, aikin ya haifar da sha'awa mai yawa daga mazauna yankin da kuma cece-kuce daga manyan 'yan siyasa da masu sharhi kan kafofin sada zumunta.
== Bayani ==
EPIC City wani aiki ne na ci gaba da [[East Plano Islamic Center|Cibiyar Musulunci ta East Plano]] (EPIC) ta fara, wanda za a gudanar da shi ta hanyar ƙungiyar da aka ƙirƙira musamman, Community Capital Partners. <ref name=":02">{{Cite web |title=About Us - EPIC City |url=https://epicccp.com/about-us/ |access-date=2025-02-26 |language=en |archive-date=2025-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250221143352/https://epicccp.com/about-us/ |url-status=dead }}</ref> Imran Chaudhary, wanda a da shi ne shugaban kwamitin gudanarwa na masallacin, yana riƙe da matsayin babban jami'i kuma darektan kasuwancin Community Capital Partners. An tsara al'ummar da aka tsara don ta ƙunshi [[Residential community|gidaje]] sama da 1,000, tare da [[masallaci]], makarantar addini [[K–12|ta K-12]], kwalejin al'umma, da wuraren siyayya na kasuwanci. <ref name=":2">{{Cite web |title=FAQs: Your Questions Answered - EPIC City |url=https://epicccp.com/faqs/ |access-date=2025-02-26 |language=en }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> A cewar wakilan ƙungiyoyi, Cibiyar Musulunci ta East Plano za ta sami duk ribar da aka samu daga ci gaban. Ƙungiyar jagoranci ta Community Capital Partners ta ƙunshi masu sa kai waɗanda aka ruwaito ba za su sami diyya ba saboda aikin da suka yi a kan aikin. <ref name=":12">{{Cite web |date=2025-02-25 |title=Texas Muslim town plans face opposition |url=https://www.newsweek.com/texas-muslim-town-plans-opposition-2036184 |access-date=2025-02-26 |website=Newsweek |language=en}}</ref> <ref name=":3"/>
Shirin ci gaban ya kuma faɗaɗa zuwa ga ƙarin ayyuka guda biyu da ake kira EPIC Ranches One and Two. An tsara EPIC Ranch One ya zama aikin eka 110 kimanin rabin mil daga babban ginin birnin EPIC, wanda ya ƙunshi filaye 70 na zama daga eka ɗaya zuwa biyar. An tsara EPIC Ranch Two ya zama wurin da ya kai eka 90 wanda ke tsakanin mil ɗaya daga babban ginin birnin EPIC, wanda ya ƙunshi filaye 60 na zama rabin eka da filaye 27 na gidaje masu kyau. <ref name=":2"/> <ref name=":3"/>
Masanin mazaunin EPIC, [[Abu Ammaar Yasir Qadhi|Yasir Qadhi,]] ya bayyana al'ummar a matsayin "unguwa [[Musulmi|ta Musulmi]] " wadda za ta ci gaba da kasancewa "mai kyau" a cikin al'umma mai faɗi. Wakilan aikin sun jaddada cewa ci gaban yana da nufin ƙirƙirar al'umma mai "bambanci da haɗaka" inda mutane daga asali daban-daban za su iya zama tare cikin jituwa. <ref name=":1"/> Don yin ajiyar filaye a cikin babban ci gaban EPIC City, masu zuba jari dole ne su sayi hannun jari na $80,000 a cikin Community Capital Partners, wanda daga baya za a ba shi lamuni don siyan filaye na gida. Don kadarorin EPIC Ranches, masu zuba jari dole ne su samar da dala $30,000 na gaske don samun gidaje. <ref name=":2"/> <ref name=":3"/>
== Tarihi ==
An ƙaddamar da aikin EPIC City a bainar jama'a a shekarar 2024, wanda ya haifar da tanadin filaye sama da 500 cikin kwanaki bayan an bayyana aikin. <ref name=":3"/>
Ya zuwa watan Fabrairun 2025, aikin EPIC City ya ci gaba da kasancewa a matakin tsare-tsare da haɓakawa, tare da shawarwarin da aka kammala har yanzu ana jira. <ref name=":1">{{Cite web |date=2025-02-25 |title=Texas Muslim town plans face opposition |url=https://www.newsweek.com/texas-muslim-town-plans-opposition-2036184 |access-date=2025-02-26 |website=Newsweek |language=en}}</ref> <ref name=":3">{{Cite web |date=2025-02-25 |title=They dream of building Muslim-centric neighborhoods near Dallas. Will it work? |url=https://www.dallasnews.com/news/faith/2025/02/24/they-dream-of-building-muslim-centric-neighborhoods-near-dallas-will-it-work/ |access-date=2025-02-26 |website=Dallas News |language=en}}</ref> A ranar 14 ga Fabrairu, 2025 an sanar da EPIC Ranches One and Two a matsayin tsawaitawa na farko na shawarar. <ref name=":3" /> <ref>{{Cite web |title=Epic Ranches |url=https://theepicranches.com/ |access-date=2025-02-26 |language=en-US}}</ref>
Duk da cewa wasu masu gidaje daga yankunan da ke makwabtaka sun nuna shirin ƙaura saboda sauye-sauyen da ake sa ran samu ga yanayin karkara na yankin, wasu kuma sun lura da fa'idodi masu yuwuwa daga ƙaruwar darajar gidaje. A cewar rahotannin gida, ƙima da yawa na kadarori a yankin sun ninka tun bayan sanarwar EPIC City. <ref name=":3"/>
== Ce-ce-ku-ce ==
Sanarwar aikin ta haifar da ce-ce-ku-ce da martanin siyasa da dama. A ranar 24 ga Fabrairu, 2025, Gwamnan Texas Greg Abbott ya bayyana adawarsa ga ci gaban a bainar jama'a, yana raba damuwa a dandalin sada zumunta na X (wanda a da ake kira Twitter). <ref name=":3"/> Abbott ya bayyana musamman cewa: "A bayyane yake, ba a yarda da [[Shari'a|dokar Shari'a]] a Texas ba. Haka kuma biranen Shari'a ba su da. Haka kuma ba a yarda da ' yankunan da ba sa tafiya ' ba waɗanda wannan aikin yake nufi." Kalaman gwamnan sun kasance martani ne ga yadda aka kwatanta aikin a matsayin "Birnin Shari'a mai fadin eka 402" ta mai sharhi mai ra'ayin mazan jiya Amy Mek, kodayake babu wata sanarwa daga masu shirya aikin da ta nuna a fili cewa an aiwatar da dokar Shari'a ko kuma an samar da tsarin shugabanci daban da dokokin Amurka da ke akwai. <ref name=":1"/>
Dangane da ce-ce-ku-cen, Community Capital Partners ta fitar da wata sanarwa da ke tabbatar da alƙawarin da ta ɗauka na bin [[Dokar 'Yancin Bil'adama ta 1968|Dokar Gidaje Mai Kyau]], wadda ta haramta nuna wariya a gidaje bisa ga halaye masu kariya, gami da addini. Masu haɓaka gidaje sun ce ba za su sanya "hana gidaje a kan kowace ƙungiya ta mutane ba" amma za su gudanar da "bincike na musamman na masu son siya" don tabbatar da daidaito da manufofin al'umma na "tsaro da tsaro." <ref name=":1"/>
Wakilin aikin Yasir Qadhi ya jaddada cewa ba a yi nufin birnin EPIC ya zama wani yanki na al'umma ba, yana mai cewa: "Ba ma kafa wata ƙungiya ta addini ba. Ba ma kafa manyan shinge tsakanin sauran al'umma. Za mu mayar wa wannan jiha da wannan ƙasa gudummawa, kuma za mu nuna abin da ake nufi da zama unguwa ta Musulmi." <ref name=":1"/> Masu haɓaka sun gyara harshe a shafin yanar gizon su bayan tambayoyi daga kafofin watsa labarai, suna cire rubutun da ke nuna cewa tallace-tallace za a iyakance ga "mutanen da muka yi imanin za su ba da gudummawa ga tsarin al'ummarmu gaba ɗaya." <ref name=":3"/>
Mazauna yankin sun bayyana damuwarsu musamman game da tasirin kayayyakin more rayuwa da muhalli maimakon batutuwan addini ko al'adu na ci gaban. Manyan damuwar sun hada da karuwar zirga-zirgar ababen hawa a kan titunan karkara masu kunkuntar, tasirin muhalli ga muhallin yankin da namun daji, hayaniyar da ta shafi gini da katsewa, da kuma karin matsin lamba ga albarkatun gida da ayyuka. <ref name=":3"/> Duk da haka, Texas tana da suna na "ba da izini cikin sauƙi" da kuma rage damuwar muhalli cikin sauri ga yawancin ayyukan ci gaba, don haka ba a dauki wadannan damuwar a matsayin babban dalilin da ya sa gwamnati ta mayar da martani ga aikin ba.
A watan Afrilun 2025, Gwamna Abbott ya ƙaddamar da bincike da dama na jihohi kan EPIC, <ref>{{Cite web |last=Quillen, Alanna |date=March 31, 2025 |title=Texas Rangers open investigation into East Plano Islamic Center amid scrutiny |url=https://www.nbcdfw.com/news/local/texas-rangers-open-investigation-into-east-plano-islamic-center-amid-scrutiny/3804701/ |access-date=April 1, 2025 |website=NBCDFW.com |publisher=[[KXAS-TV]]}}</ref> na ɗan lokaci wanda ya dakatar da duk wani gini daga nan gaba. Mutane da yawa a cikin al'ummar Musulunci sun yi imanin cewa waɗannan binciken ba su da adalci, siyasa ce ta haifar da su kuma sun dogara ne akan mummunan ra'ayi game da Musulmai . <ref>{{Cite web |last=Rivera, Penelope; Love, Caroline |date=April 2, 2025 |title=EPIC City: What to know about the North Texas Muslim community Gov. Greg Abbott opposes |url=https://www.keranews.org/news/2025-04-02/epic-city-plano-muslim-community-investigations |access-date=April 2, 2025 |website=KERANews.org |publisher=[[KERA (FM)]]}}</ref>
Ma'aikatar Shari'a ta tarayya ta kuma shiga tsakani don duba aikin, bisa gayyatar 'yan siyasan Texas. Hukumar DOJ ta kawo karshen bincikenta bayan wata guda, tana mai cewa masu haɓaka sun yi alƙawarin bin dokokin gidaje na tarayya. <ref>{{Cite web |last=Goodman, J. David |date=June 29, 2025 |title=D.O.J. Ends Inquiry of Housing Development by Texas Muslims |url=https://www.nytimes.com/2025/06/25/us/politics/texas-muslim-development-justice-department.html |access-date=July 5, 2025 |website=nytimes.com |publisher=[[The New York Times]]}}</ref>
A ranar 5 ga Disamba, 2025, Babban Lauyan Jihar Texas Ken Paxton ya shigar da ƙara a kan EPIC City yana mai zarginsa da zamba a hannun masu hannun jari. <ref>{{Cite web |last=Serrano |first=Alejandro |date=2025-12-06 |title=Texas AG Ken Paxton sues EPIC to stop Muslim housing project |url=https://www.texastribune.org/2025/12/05/texas-ken-paxton-epic-city-lawsuit/ |access-date=2025-12-07 |website=The Texas Tribune |language=en-US}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
peyzfroqlsygfqgy8ykmxcrv7j1bebm
Caroline Kent
0
142306
826125
801082
2026-04-25T01:50:59Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826125
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Caroline Kent''' (an haife ta a shekara ta 1975, Sterling, IL) <ref> name="patrongallery">{{Cite web |title=Patron Gallery |url=https://patrongallery.com/artist/carolinekent |website=Patrongallery.com}}</ref> 'yar Amurka ce mai zane-zanen gani da ke zaune a Chicago, wacce aka fi sani da manyan ayyukanta na zane-zane masu ban mamaki waɗanda ke bincika alaƙar harshe da fassara. Kent ta sami wahayi daga gogewarta ta sirri da kuma gadon al'adunta, ta ƙirƙiri zane-zane waɗanda ke bincika iko da iyakokin sadarwa. Ayyukanta, waɗanda suka yi tasiri ga gadonta na Mexico, sun zurfafa cikin iyawa da iyakokin harshe kuma sun sake duba kundin tsarin zane-zane na zamani. Ta kwatanta tsarin tsara ta da zane-zane, tana bayyana alaƙar da ke tsakanin harshe, zane-zane, da zane. Ayyukan Kent sun nuna tattaunawa mai tasowa game da sararin samaniya, abu, da lokaci, wanda ya haifar da haɗuwar zane-zane, zane-zane, sassaka, da wasan kwaikwayo, yana ɓata layukan da ke tsakanin waɗannan hanyoyin. <ref>name=":0">{{Cite web |last=Administrator |first=Assistant |last2=Fuse |first2=Arte |date=2020-12-23 |title=Art Exhibits, Art Magazine, Contemporary Art, Art Blogs, Art Artists |url=https://artefuse.com/2020/12/23/caroline-kent-a-sudden-appearance-of-the-sun-at-kohn-gallery-los-angeles/ |access-date=2023-08-18 |website=ArteFuse |language=en-US }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref> name=":1">{{Cite web |date=2020-07-09 |title=Caroline Kent |url=https://artadia.org/artist/caroline-kent/ |access-date=2023-08-18 |website=Artadia}}</ref> <ref name=":2">{{Cite web |title=Caroline-Kent {{!}} Art, Theory, Practice |url=https://art.northwestern.edu/people/caroline-kent |access-date=2023-08-18 |website=art.northwestern.edu}}</ref>
== Rayuwar farko da ilimi ==
An haifi Caroline Kent a Sterling, Illinois, Amurka. <ref> name="patrongallery">{{Cite web |title=Patron Gallery |url=https://patrongallery.com/artist/carolinekent |website=Patrongallery.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://patrongallery.com/artist/carolinekent "Patron Gallery"]. ''Patrongallery.com''.</cite></ref> A can ta girma tare da mahaifiyarta, mahaifinta, babbar 'yar uwarta Angela, da kuma 'yar uwarta Christine. <ref>{{Cite web |date=29 October 2021 |title=Artist Caroline Kent, former Redbird runner, returns to University Galleries for exhibit |url=https://news.illinoisstate.edu/2021/10/artist-caroline-kent-former-redbird-runner-returns-to-university-galleries-for-exhibit/ |access-date=3 March 2022 |website=News.illinoisstate.edu}}</ref> Mahaifiyarta, mai gyaran gida 'yar Mexico, da mahaifinta, ɗan asalin Afirka, akawu, sun yi tasiri sosai ga ɗabi'ar Kent a fannin aiki. <ref> name="auto2">{{Cite web |last=Pelly |first=Jenn |date=November 16, 2020 |title=An Artist Who Paints in Cryptic Pastel Symbols |url=https://www.nytimes.com/2020/11/16/t-magazine/caroline-kent.html |website=[[The New York Times]]}}</ref> Kent, wacce ta bayyana kanta a matsayin 'yar yankin Midwestern, ta yi lokacin bazara tana girma tana aiki a wuraren da ake yin noma na bazara tana lalata masara da kuma mafarkin rayuwa mafi girma a wajen iyakokin ƙaramin garinta. <ref name="auto2" /> Caroline Kent ta kasance kusa da 'yar uwarta tagwaye, Christine Leventhal, tana girma. Su biyun sun yi amfani da wata hanya ta musamman ta sadarwa wadda ta yi tasiri sosai a ayyukan Kent. <ref name="auto2" />
A shekarar 1993, Kent ta bar garinsu na Sterling don halartar Jami'ar Jihar Illinois bisa tallafin karatu na wasanni don tsere da filin wasa. <ref name="auto2"/> A nan, abubuwan da suka fara burge ta sun haɗa da fasahar masu gina gine-gine na Rasha da fina-finan ƙasashen waje. <ref name="auto2" /> Kent ya yi mamakin yadda harshen gani da ake samu a cikin fasaha ya zama ruwan dare gama gari, inda ya gano cewa a kan zane kowa yana da wuri ɗaya da ya fara, ba tare da ya wuce shingen harshe ba.
Caroline Kent ta yi karatunta na farko a Jami'ar Jihar Illinois, inda ta sami digirin BA a shekarar 1998.
Bayan kammala karatunta a shekarar 1998, Kent ta shiga Peace Corps, inda ta zauna kuma ta yi aiki a Transylvania, Romania tsawon shekaru biyu. A nan, Kent ta sami kwarin gwiwa daga dimbin launukan pastel waɗanda daga baya suka taka muhimmiyar rawa a cikin wasu daga cikin ayyukanta da ta fi shahara. <ref name="auto2"/> Bayan Peace Corps, Kent ta zauna a Minneapolis na tsawon shekaru 15.
Daga baya Kent ta sami digirin digiri na biyu a fannin zane-zane daga Jami'ar Minnesota a shekarar 2008. <ref name="patrongallery"/>
== Sana'a da Tarin Abubuwa ==
Kent ya kuma yi aiki a matsayin mataimakin farfesa a fannin Fasaha, Ka'ida, da Aiki a Jami'ar Northwestern . <ref name="auto">{{Cite web |date=21 October 2020 |title=Caroline Kent |url=https://www.joanmitchellfoundation.org/caroline-kent |website=Joan Mitchell Foundation}}</ref>
An haɗa ayyukanta a cikin tarin gidajen tarihi da yawa a faɗin Amurka kamar Gidan Tarihi na Pérez Art Museum Miami, Florida; Jami'ar DePaul, Chicago, Illinois; Gidan Tarihi na Dallas Art, Texas; Gidan Tarihi na Hammer a Jami'ar California, Los Angeles, California; Gidan Tarihi na Fasaha na Zamani, Chicago, Illinois; Gidan Tarihi na Fasaha na New Orleans, Louisiana; Gidan Tarihi na Solomon R. Guggenheim, New York; Gidan Tarihi na Studio a Harlem, New York; Cibiyar Fasaha ta Chicago, Illinois; da Cibiyar Fasaha ta Walker, Minneapolis; da sauransu. <ref name="auto"/> <ref name=":2"/>
Kent yana wakiltar Kohn Gallery a Los Angeles da Patron Gallery a Chicago. <ref name="auto"/>
== Zane-zane ==
Ayyukan fasaha na Kent sun samo asali ne daga tambayoyi kan zane-zanen da ba a iya gani ba, suna mai da hankali kan sarkakiyar harshe da fassararsa. Ayyukanta sun yi tasiri sosai ga al'adunta na Mexico da kuma gogewarta ta sirri da harshe da fassarar rubutu, wanda ya samo asali ne daga gogewarta da 'yar uwarta tagwaye. <ref name="auto3">{{Cite web |date=23 March 2021 |title=Caroline Kent |url=https://www.kohngallery.com/caroline_kent |website=Kohngallery.com}}</ref> Waɗannan nassoshi na al'adu da gogewarta ta sirri sun haɗu a cikin aikin Kent don nuna sabon nau'in sadarwa, suna bincika iko da iyakokin harshe. <ref name="auto3" /> Zane-zanenta na zahiri suna isar da yadda za a iya fahimtar harshen gani a cikin siffofi masu faɗi, ta hanyar zane-zanen da ba a iya gani ba masu girma biyu da kuma ayyukan da aka tsara bisa lokaci uku. <ref name="auto3" />
Ayyukanta galibi suna nuna haɗewar yanayin ƙasa, launi, da tsari, wanda ke tunawa da zurfin yanayin ƙasa na Hilma Af Klint da kuma abubuwan da Alma Thomas ya yi a sararin samaniya. Bugu da ƙari, aikinta ya ƙunshi tsarin zane-zane na ra'ayoyin harshe. Wani fasali na fasaharta shine amfani da bango mai duhu akai-akai a matsayin zane, yana nuna wani wuri mara komai ko kuma "ba za a iya gano shi ba", yana ba da tushe mara tsaka tsaki ga harshe don zama a ciki. Zane-zanen Kent sun haɓaka don nuna burinta na fahimtar harshen zane a cikin siffofi masu faɗi. Suna canzawa daga gine-gine masu girma biyu zuwa ayyuka masu girma uku, kuma daga ƙarshe, ayyukan da suka dogara da lokaci. Zane-zanen Kent galibi suna aiki kamar zane-zane, tare da tsari wanda ke ƙarfafawa ta hanyar haɓakawa da gwaji. Kent ta ba da rahoton cewa tana hango zane-zanenta a matsayin dabara ko daidaiton sararin samaniya, yana gayyatar sake fassara da sabbin hanyoyin fahimta. <ref name=":0">{{Cite web |last=Administrator |first=Assistant |last2=Fuse |first2=Arte |date=2020-12-23 |title=Art Exhibits, Art Magazine, Contemporary Art, Art Blogs, Art Artists |url=https://artefuse.com/2020/12/23/caroline-kent-a-sudden-appearance-of-the-sun-at-kohn-gallery-los-angeles/ |access-date=2023-08-18 |website=ArteFuse |language=en-US |archive-date=2023-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230818232715/https://artefuse.com/2020/12/23/caroline-kent-a-sudden-appearance-of-the-sun-at-kohn-gallery-los-angeles/ |url-status=dead }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFAdministratorFuse2020">Administrator, Assistant; Fuse, Arte (2020-12-23). [https://artefuse.com/2020/12/23/caroline-kent-a-sudden-appearance-of-the-sun-at-kohn-gallery-los-angeles/ "Art Exhibits, Art Magazine, Contemporary Art, Art Blogs, Art Artists"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240619001405/https://artefuse.com/2020/12/23/caroline-kent-a-sudden-appearance-of-the-sun-at-kohn-gallery-los-angeles/ |date=2024-06-19 }}. ''ArteFuse''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2023-08-18</span></span>.</cite></ref> <ref name=":1">{{Cite web |date=2020-07-09 |title=Caroline Kent |url=https://artadia.org/artist/caroline-kent/ |access-date=2023-08-18 |website=Artadia}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://artadia.org/artist/caroline-kent/ "Caroline Kent"]. ''Artadia''. 2020-07-09<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2023-08-18</span></span>.</cite></ref> <ref name=":2"/>
Jerin da Kent ta fi shahara da shi mai suna ''Victoria/Veronica: Figment between us'' . Wannan jerin ya yi nuni ne da kwarewar Kent a matsayin tagwaye a matsayin tsarin almara ga tagwayen da aka yi tunanin za su kasance a cikin baje kolin. An sanya mata sunaye biyu na farko na mahaifiyarta, jerin sun yi nuni da sadarwa da "wasikar sadarwa ta hanyar sadarwa" tsakanin saitin tagwayen almara. Baje kolin ya bincika yadda harshe mara magana zai iya aiki tsakanin 'yan'uwa mata. <ref name="auto3"/> An nuna takwas daga cikin waɗannan manyan zane-zanen zane-zane a cikin baje kolin ta ''A Sudden Appearance of the Sun'' a Kohn Gallery . A cikin waɗannan ayyukan, Kent yana amfani da yanayin ƙasa, launi, da tsari a matsayin layukan sadarwa. <ref name="auto3" /> Baje kolin ya bincika tambayoyi game da yadda harshe ke tsara duniyarmu da al'ummarmu, yayin da yake ƙarfafa baƙi su shiga cikin harshen zane-zane da aka ƙirƙira, wanda galibi yana ƙin fassara mai sauƙi. <ref>{{Cite web |title=MCA - Chicago Works: Caroline Kent |url=https://mcachicago.org/Exhibitions/2021/Chicago-Works-Chicago-Works-Caroline-Kent |website=Mcachicago.org}}</ref> Manyan baƙaƙen bango a kan zane-zane a cikin wannan jerin an yi su ne don tayar da "marasa sani na sararin samaniya", suna aiki a matsayin misali ga "wurare marasa ma'ana, marasa ma'ana". A halin yanzu, siffofin pastel suna wakiltar abubuwan da wataƙila an taɓa rufe su cikin duhu amma yanzu suna haskakawa. <ref name="auto2">{{Cite web |last=Pelly |first=Jenn |date=November 16, 2020 |title=An Artist Who Paints in Cryptic Pastel Symbols |url=https://www.nytimes.com/2020/11/16/t-magazine/caroline-kent.html |website=[[The New York Times]]}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFPelly2020">Pelly, Jenn (November 16, 2020). [https://www.nytimes.com/2020/11/16/t-magazine/caroline-kent.html "An Artist Who Paints in Cryptic Pastel Symbols"]. ''[[New York Times|The New York Times]]''.</cite></ref> Wannan jerin ayyukan ya samu tasiri daga mai zane-zane 'yar ƙasar Sweden Hilma af Klint .
Ayyukan Caroline Kent na baya, waɗanda aka fi sani da "aikin rubutun kwamfuta" suma suna magana ne game da cire harshe. Waɗannan ƙananan ayyukan, waɗanda aka yi a kan takarda, suna ɗauke da zanen rubutu wanda ya samo asali daga ciyar da takardar ta hanyar tsohon na'urar rubutu. Waɗannan ayyukan suna ba wa mai kallo damar ƙoƙarin fahimtar alaƙar da ke tsakanin rubutun da siffofin fenti masu kama da juna. A nan, cike bayanan da suka ɓace yana nuna sadarwa da haɗin ɗan adam.
Kent kuma tana da wata hanya ta musamman da ta bi wajen ƙirƙirar ayyukanta na zane-zane. Tana ba da damar gwaji da haɓakawa don jagorantar tsarin zanen ta ta hanyar jingina ga dabaru da kuma aiwatar da fahimta. <ref name="auto3"/> Kent ta ƙirƙiri zane-zanenta ta hanyar juyawa da motsa takardu da aka yanke zuwa siffofi masu kama da juna kafin ta kammala hotunan da ke cikin fenti a kan zane. Wannan hanyar tana kama da hanyar Matisse ta zane. <ref name="auto"/>
=== Tasiri ===
Kent ta jawo tasiri ga zane-zanenta daga gadonta na Mexico. "Kyakkyawan yanayi" da kuma "tsarin gine-gine" masu wadata na masu fasaha na Mexico kamar Pedro Coronel da Luis Barragán sun taka rawa a cikin manyan ayyukan da ke cike da launi da laushi da Kent ya ƙirƙira. <ref name="auto3"/> Ziyarar da ta kai Casa Luis Barragan a [[Mexico (birni)|Mexico City]] ta yi tasiri sosai a kan shirinta ''na Victoria/Vernica: Figment between us.'' <ref name="auto3" /> Ta hanyar bincika gadonta na Mexico a cikin zane-zanenta, Kent ta sami damar shiga cikin tattaunawa kan zane-zane wanda ya sanya wa masu fasaha masu launi wariya a tarihi. <ref name="auto2"/> Hulɗar da ke tsakaninta da yanayi wanda masu fasaha na Mexico suka jaddada shi ma ya taka rawa wajen tasiri ga launukan pastel da siffofi na halitta da ke bayyana a cikin ayyukan Kent. <ref name="auto3" />
== Rayuwa ta sirri ==
A shekarar 2017, Kent ta koma Yammacin Chicago, inda take zaune kuma tana aiki a matsayin mai zane kuma uwa ga 'ya'ya uku. <ref name="auto2"/>
== Nunin kai kaɗai ==
Nunin da aka yi da kai kaɗai ya haɗa da: Waƙoƙin da ke da Alaƙa: Tattara Takaitaccen Bayani, Gidan Tarihi na Solomon R Guggenheim, NY, 2022, <ref>{{Cite web |title=Guggenheim Museum Presents |url=https://www.guggenheim.org/press-release/guggenheim-museum-presents-sensory-poetics-collecting-abstraction |access-date=2023-08-18 |website=The Guggenheim Museums and Foundation |language=en-US}}</ref> ''Victoria/Veronica: Yin Ɗakuna'', Gidan Tarihi na Fasaha na Zamani, Chicago, IL 2021, <ref name="patrongallery"/> ''Abin da taurari ba za su iya gaya mana ba'', Gidajen Tarihi na Jami'a, Jami'ar Jihar Illinois, Normal, IL, 2021, <ref name="patrongallery" /> ''Bayyanar Rana Ba zato ba tsammani'', Gidan Tarihi na Kohn, Los Angeles, CA, 2020, <ref name="patrongallery" /> da ''Siffofin Rubutu'', Hawthorne Contemporary, Milwaukee, WI, 2020. <ref name="patrongallery" />
== Kyaututtuka da wuraren zama ==
2020
* Gidauniyar Joan Mitchell, Masu Zane da Masu Zane Grant, New York, NY <ref name="patrongallery"/>
* Kyautar Artadia Chicago, New York, NY <ref name="patrongallery" />
2018
* Ƙungiyar Makarantar Fenti, Shandaken: Ayyuka, New York, NY <ref name="patrongallery"/>
* Mai zane a Gidan zama, Jami'ar Saint Catherine, Saint Paul, MN <ref name="patrongallery" />
2016
* Ƙungiyar McKnight don Fasahar gani, Kwalejin Fasaha da Zane ta Minneapolis, Minneapolis, MN <ref name="patrongallery">{{Cite web |title=Patron Gallery |url=https://patrongallery.com/artist/carolinekent |website=Patrongallery.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://patrongallery.com/artist/carolinekent "Patron Gallery"]. ''Patrongallery.com''.</cite></ref>
2015
* Tallafin Gidauniyar Pollock-Krasner, Gidauniyar Pollock-Krasner, New York, NYMai zane <ref name="patrongallery"/>
* Tallafin Initiative, Jihar Minnesota, Mankato, MN <ref name="patrongallery" />
2013
* Tallafin Yin Birni Mai Kirkire-kirkire, Minneapolis, MN <ref name="patrongallery"/>
2011
* Grant na Shirin Fasaha, Jihar Minnesota, Mankato, MN <ref name="patrongallery"/>
2009
* Ƙungiyar Masu Zane-zane ta Jerome Hill, Gidauniyar Jerome, St. Paul, MN <ref name="patrongallery"/>
2007
* Josephine Lutz Rollins Endowment, Jami'ar Minnesota, Minneapolis, MN <ref name="patrongallery"/>
2006
* Josephine Lutz Rollins Endowment, Jami'ar Minnesota, Minneapolis, MN <ref name="patrongallery"/>
== Manazarta u ==
{{Reflist}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1975]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
30gzup7ftnleuzczrxh67lwh6q7gnqw
Bernadette Ségol
0
142723
825761
802332
2026-04-24T14:18:52Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
825761
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Bernadette Ségol''' (an haife ta a shekara ta 1949) tsohuwar shugabar ƙungiyar ƙwadago ce [[Mutanen Faransa|ta Faransa]] .
An haife ta a Luzech, Ségol ta sami digiri na biyu a fannin falsafa daga Jami'ar Toulouse, sannan ta zama mataimakiyar sakatare janar na Ƙungiyar Ma'aikatan Yadi, Tufafi da Fata ta Duniya . A shekarar 1985, ta ƙaura zuwa Brussels don zama darektan Euro-FIET, sashin Turai na Ƙungiyar Ma'aikatan Kasuwanci, Malamai, Ƙwararru da Fasaha ta Duniya . A shekarar 2000, wannan ya haɗu zuwa sabuwar UNI-Europa, sashin Turai na Ƙungiyar Haɗin Kan Ƙasashen Duniya ta Union Network (UNI), kuma an zaɓe ta a matsayin babban sakatare na farko. A ƙarƙashin jagorancinta, UNI-Europa ta kafa Majalisar Ayyukan Turai, ta yi fafutukar neman Umarnin Ma'aikatan Hukumar Wucin Gadi, kuma ta yi aiki don tabbatar da cewa Umarnin Ayyuka ya kiyaye haƙƙin ma'aikata. [1] [2] [3]
A shekarar 2011, an zaɓi Ségol a matsayin babban sakatare na ƙungiyar ƙwadago ta Turai, mace ta farko da ta riƙe wannan muƙamin. Ta mayar da hankali kan yaƙi da tsuke bakin aljihu . Ta yi ritaya a shekarar 2015. <ref name="tuc">{{Cite web |title=TUC backs Bernadette Segol for ETUC General Secretary |url=https://www.tuc.org.uk/research-analysis/reports/tuc-backs-bernadette-segol-etuc-general-secretary |access-date=5 May 2020 |website=Trades Union Congress}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Luca Visentini is the proposed successor to Bernadette Ségol as General Secretary of the European Trade Union Confederation |url=https://www.etuc.org/en/pressrelease/luca-visentini-proposed-successor-bernadette-segol-general-secretary-european-trade |access-date=5 May 2020 |website=ETUC}}</ref> <ref name="uni">{{Cite web |title=Bernadette Segol – The next ETUC General Secretary |url=https://www.uniglobalunion.org/de/node/24962 |access-date=5 May 2020 |website=UNI Global Union }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1949]]
h6aonfjzykyx96bvjmq345fqgvqnm4s
Brita Tott
0
143276
826075
803829
2026-04-24T20:59:00Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826075
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Brita Olovsdotter Tott''' (ko ''Thott'' ) (a cikin Yaren mutanen Sweden ) ko '''Birgitte Olufsdatter Thott''' (a cikin harshen Danish ), ( fl. 3 Maris 1498) ta kasance mai daraja ' yar Denmark da Sweden, mai filaye kuma mai kula da gundumar sarauta. An yi mata shari'a da cin amanar ƙasa da kuma jabun hatimi . Tana ɗaya daga cikin manyan masu filaye a Scandinavia, kuma kadarorinta sun taka rawa a siyasance a Sweden da [[Denmark]] . <ref>{{Cite web |title=Thott, Birgitte Olufsdatter |url=https://runeberg.org/dbl/17/0323.html |access-date=August 1, 2020 |website=Dansk biografisk Lexikon}}</ref>
== Bayani ==
An haifi Brita a matsayin 'yar fari ga manyan mutane biyu na Denmark; ɗan siyasa Olov Axelsson Tott (wanda ya rasu a 1464) da Karen Jensdotter Falk (wanda ya rasu a 1429). Iyalinta suna ɗaya daga cikin mafi ƙarfi a Scandinavia: mahaifinta yana da tasiri a siyasance a Sweden da Denmark, kuma mahaifiyarta ita ce magajin Vallø Castle . Tana da alaƙa da matar regent Lady Ingeborg Tott (wanda ya rasu a 1507), matar regent Sten Sture, wadda ta fi girma a Sweden. A shekara ta 1442 ta auri Eringisle Nilsson, ƙaramar kansila ta Sweden (wanda ya rasu a 1469) ɗan Nils Erengislesson (wanda ya rasu a 1442) da Märta Magnusdotter (wanda ya rasu a 1424). Ya gaji gadon Hammersta a Nynäshamn da kuma gidan sarautar Hammerstahus. <ref name="sok"> {{Cite web |title=Birgitta (Brita) Olofsdotter (Tott) |url=https://www.skbl.se/en/article/BritaOlofsdotterTott |access-date=August 1, 2020 |website=Svenskt kvinnobiografiskt lexikon}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Vallø Stift Historien |url=https://www.valloe-stift.dk/?page_id=121 |access-date=August 1, 2020 |website=Vallø Stift |archive-date=January 13, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230113155117/https://www.valloe-stift.dk/?page_id=121 |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Hammersta |url=https://www.nynashamn.se/kommunen/miljoochsamhallsbyggnad/fornlamningarochkulturmiljoer/hammersta.4.6f017df6112ae0dea21800040242.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303184019/http://www.nynashamn.se/kommunen/miljoochsamhallsbyggnad/fornlamningarochkulturmiljoer/hammersta.4.6f017df6112ae0dea21800040242.html |archive-date=March 3, 2016 |access-date=August 1, 2020 |website=Nynäshamns kommun}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Castle Ruins at Hammersta |url=https://archipelagofoundation.se/area/haringe-and-hammersta/attractions/ |access-date=August 1, 2020 |website=Archipelago Foundation}}</ref>
== Cin Amana ==
A lokacin yaƙin da ke tsakanin Sweden da Denmark (1451-52), ta yi wa abokan gaban Sarki Charles na VIII na Sweden wasiƙa kuma ta shiga cikin wani makirci da aka yi wa sarki. A lokacin yaƙin, mijinta shi ne gwamnan [[Örebro]] . Lokacin da 'yan Denmark suka mamaye Västergötland, Brita Olovsdotter ta yi musu wasiƙa ta kuma sanar da su game da kowace motsi na sojojin Sweden, wanda, a tsakanin sauran abubuwa, ya ba sojojin Denmark damar kwace sansanin soja na Lödöse kuma su guji korarsu daga sojojin Sweden. An tuhume ta da yin ƙarya da takardu da dama. An gurfanar da ita a gaban kuliya bisa laifin cin amanar ƙasa a kotun da aka taru a [[Stockholm]] a shekarar 1452. An yanke mata hukuncin cin amanar ƙasa mai tsanani kuma aka yanke mata hukuncin ƙonewa a kan gungumen azaba. Daga nan aka canza hukuncin kuma ta yi zamanta a St. John's Priory, Kalmar . Bayan an sake ta, ta ba da kuɗin zane-zanen Cocin Ösmo da ke Södermanland a matsayin tuba ; an ce ɗaya daga cikin zane-zanen da ke wurin hotonta ne. <ref>{{Cite web |year=1864 |title=Tott, Brita |url=https://runeberg.org/sqvinnor/0417.html |access-date=August 1, 2020 |website=Anteckningar om svenska qvinnor}}
</ref>
== Mai filaye kuma mai kula da gunduma ==
A shekara ta 1469, ta zama bazawara kuma ta mallaki kadarar da kanta. Shekaru masu zuwa an shafe ta ana kula da manyan kadarorinta da kuma mallakar su, wanda saboda girmansu, tambaya ce da aka yi muhawara a majalisar Sweden. 'Ya'yanta mata sun yi tambaya game da haƙƙinta na mallakar kadarorin Sweden na marigayi mijinta, kuma uwarta, matar mahaifinta Anne Jensdatter Present (wanda ya rasu a shekara ta 1484), ta yi tambaya game da haƙƙinta na mallakar kadarorin Denmark da ta gada daga mahaifiyarta. A shekara ta 1475, ta ba cocin Hammersta kuma ta bar Castle na Vallø ga masarautar Denmark. [1] [2]
== Manazarta ==
j0ms56z47b8cln3uja4woqkawy1t9fb
Christine ǁHoebes
0
143717
826183
804982
2026-04-25T07:40:30Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826183
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Christine ǁHoebes''' 'yar siyasa ce '[[Namibiya|yar ƙasar Namibia]] wacce a yanzu haka take aiki a matsayin babbar mai ba da shawara kan shugaban ƙasa a Fadar Shugabancin Namibia daga watan Mayun 2025. <ref>{{Cite web |last=Sun |first=Namibian |last2=Nangolo |first2=Nikanor |date=2025-04-30 |title=President retains ex-minister ǁHoebes as advisor |url=https://www.namibiansun.com/government/president-retains-ex-minister-hoebes-as-advisor2025-04-30 |access-date=2025-05-05 |website=Namibian Sun |language=en}}</ref>
== Rayuwar farko da ilimi ==
An haifi ǁHoebes a Okombahe amma ta girma a Witvlei. Ta yi makaranta a Witvlei, Gobabis da [[Windhoek]], sannan ta kammala Difloma ta Malaman Ilimi na Farko a Kwalejin Ilimi ta Windhoek a shekarar 2001. {{As of|2020}} tana karatun digiri na nesa a [[Jami'ar Afirka ta Kudu]] da Jami'ar Namibia. <ref name="opm">{{Cite web |title=Biography Hon Christine ǁHoebes |url=http://www.opm.gov.na/documents/108506/113906/DPM+Profile.pdf/efb439a0-f4c0-4cd1-b285-d510f3193a61 |access-date=19 April 2020 |publisher=Office of the Prime Minister of Namibia |archive-date=27 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927180248/http://www.opm.gov.na/documents/108506/113906/DPM+Profile.pdf/efb439a0-f4c0-4cd1-b285-d510f3193a61 |url-status=dead }}</ref>
== Aikin siyasa ==
ǁHoebes ta shiga siyasa tana da shekaru 23 lokacin da ta zama kansila a Witvlei. An zaɓe ta a matsayin shugabar majalisar ƙauyen kuma a lokacin ita ce magajiyar gari mafi ƙaranci a Namibia. <ref name="opm"/>
ǁHoebes ta shiga majalisar ministoci a shekarar 2015 a matsayin mataimakiyar ministan harkokin shugaban ƙasa.<ref>{{cite news | title=Deputy ministers announced | newspaper=[[New Era (Namibia)|New Era]] | date=20 March 2015 | url=https://www.newera.com.na/2015/03/20/deputy-ministers-announced/ | access-date=19 April 2020 | archive-date=4 March 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160304232957/https://www.newera.com.na/2015/03/20/deputy-ministers-announced/ | url-status=usurped }}</ref> A wani sauye-sauye da aka yi wa majalisar ministoci a watan Fabrairun 2018, an mayar da Hoebes daga harkokin shugaban ƙasa zuwa harkokin ƙasashen waje, kuma an sake mayar da ita mataimakiyar minista.<ref>{{Cite news | title=President reshuffles Cabinet—Vice President relieved of duties | last=Matthys | first=Donald | newspaper=[[Namibia Economist]] | date=8 February 2018 | url=https://economist.com.na/32603/general-news/president-reshuffles-cabinet-vice-president-relieved-of-duties/}}</ref> A ranar 21 ga watan Maris 2020-21 ga watan Maris 2025, an naɗa ta ministar harkokin shugaban ƙasa.<ref>{{cite news | title=Geingob drops Cabinet surprises | last=Nakatana | first=Festus | newspaper=[[New Era (Namibia)|New Era]] | date=23 March 2020 | page=1 | url=https://neweralive.na/posts/geingob-drops-cabinet-surprises}}</ref>
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
86ysw28hada3l9hlbhgu5nmyfoxb0id
Bridget Connolly
0
143986
826073
805644
2026-04-24T20:47:42Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826073
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Bridget Connolly''' (23 ga Mayu 1890 - 15 ga Nuwamba 1981) ' yar asalin ƙasar Ireland ce kuma 'yar jam'iyyar Republican, mai aiki a lokacin tashin Ista na 1916 kuma ana kyautata zaton ita ce kaɗai mutum daga County Carlow da ya kasance a Ofishin Wasiku na Janar, Dublin, a lokacin tashin Ista . Ta kuma yi aiki a lokacin Yaƙin 'Yanci da Yaƙin Basasa na Ireland . <ref name="Saleroom">{{Cite web |date=27 January 2016 |title=A 1916 Medal Group of Four Attributed to Miss Bridget Connolly, Cumann na mBan, Who Served During |url=https://www.the-saleroom.com/en-gb/auction-catalogues/spink-america/catalogue-id-srspink10003/lot-64c12ae0-33fd-4207-9c37-a58600c19a3a |access-date=9 February 2020 |website=www.the-saleroom.com |language=en-gb}}</ref>
== Tarihin Rayuwa ==
An haifi Bridget Connolly a ranar 23 ga Mayu, 1890 a Friarstown kusa da Killerig, County Carlow. Iyayenta sune Peter Connolly, ma'aikaciyar lebur, da Elizabeth Gaynor. 'Yan Friarstown na Connolly da suka rage, wataƙila bayan an kore su, kuma a shekarar 1911 suna zaune a Artane, Dublin. Ta yi makaranta a Makarantar Convent ta St. Vincent, Dublin, don neman cancantar zama malamar makaranta. Daga nan ta shiga {{Lang|ga|[[Cumann na mBan]]}}, wata ƙungiyar mata masu aikin sa kai ta jamhuriyar Ireland.
Kafin tashin Ista, Connolly ta adana makamai, fiye da bindigogin Mauser guda 900. Ta yi aiki a sansanin sojoji na GPO a lokacin tashin Ista, <ref name="Saleroom"/> inda ta ɗauki saƙonni daga James Connolly a cikin babban jami'in tsaro zuwa Ned Daly a titin Church. An kuma ajiye ta a Bankin Hibernian a wannan makon. Lokacin da janyewar daga babban jami'in tsaro ya yi kama da ba makawa, an ba Connolly aikin jagorantar ƙungiyar mata daga ginin ta hannun Patrick Pearse da James Connolly a ranar Juma'a. Ta jagoranci mata 30 zuwa 40 daga ginin a ƙarƙashin tutar fari, tare da kama ƙungiyar aka kawo su Summerhill . An sake su a wannan maraice. 'Yan uwanta 'yan Cumann na mBan sun bayyana Connolly a matsayin "mafi girman matsayi". A cikin kwanakin bayan tashin, ta yi bincike don nemo mai sa kai [[Paddy Shortis]], amma sai ta gano ya mutu a lokacin da yake gudun hijira daga babban jami'in tsaro. Iyalinsa sun yi imanin cewa suna cikin soyayya a lokacin mutuwar Shortis.
A lokacin Yaƙin 'Yanci, ta tattara makamai ta adana su, sannan ta tsare gidaje masu aminci ga mutanen da ke guduwa. Connolly ta je Manchester da Liverpool bisa umarnin Austin Stack a lokacin Yaƙin Basasa don aika wa Amurka wasiƙun labarai da kuma jiran amsoshi. An haɗa ta da rundunar sojoji a Otal ɗin Barry's a lokacin harin da aka kai a Kotuna Huɗu a 1922, tana tattara mutane da kuma ɗaukar makamai ƙarƙashin umarnin Oscar Traynor . An daure ta bayan wannan harin, inda Richard Mulcahy ya yanke mata hukunci a matsayin haɗari ga tsaron jama'a. An sake ta a ƙarshen Nuwamba 1923. [1]
A bikin cika shekaru 25 na Tashi a 1941, ta sami lambar yabo ta 1916 saboda rawar da ta taka a GPO. Ta kasance lamba 332 a cikin jerin lambobin yabo na 1936, kuma an ba ta ƙarin lambobin yabo uku: Lambar yabo ta Sabis (1917-1921), [[1966 Easter Rising Anniversary Commemorative Medal|Lambar yabo ta Tunawa da Tashi a Ranar Easter]] ta 1916-1966, da [[Truce (1921) Commemoration Medal|Lambar yabo ta Tunawa da Truce (1921)]] . <ref name="Saleroom"/>
Connolly ya mutu a ranar 15 ga Nuwamba, 1981, kuma an binne shi a cikin fili na iyali a makabartar Grange, County Carlow. <ref>{{Cite web |date=3 March 2016 |title=Carlow's Bridget Connolly & the GPO |url=https://www.ireland2016.gov.ie/events/carlows-bridget-connolly-gpo |access-date=9 February 2020 |website=Ireland 2016 |language=en }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Mutuwan 1981]]
7n467btmkvxgto10755m2kr59yl8vb2
Christine Holt
0
144323
826181
806572
2026-04-25T07:34:38Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826181
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Christine Elizabeth Holt''' (an haife ta a ranar 28 ga watan Agustan shekara ta 1954) masanin kimiyyar kwakwalwa ce ta Burtaniya.<ref name="profile">{{Cite web |title=Christine Holt FRS FMedSci |url=http://www.pdn.cam.ac.uk/staff/holt/index.shtml |access-date=30 December 2013 |website=Department of Physiology, Development and Neuroscience Staff Page, University of Cambridge |archive-date=30 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230234428/http://www.pdn.cam.ac.uk/staff/holt/index.shtml |url-status=dead }}</ref>
Ta kasance Farfesa a fannin Neuroscience, Jami'ar Cambridge, <ref>{{Cite web |title=Professor Christine Holt FRS FMedSci |url=http://www.neuroscience.cam.ac.uk/directory/profile.php?cholt |access-date=30 December 2013 |website=Cambridge Neuroscience}}</ref> tun daga shekara ta 2003 kuma Fellow na Gonville da Caius College, Jami'an Cambridge, <ref name="cambridge">{{Cite web |title=Professor Christine Holt FMedSci, FRS |url=http://www.cai.cam.ac.uk/people/christine-holt |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230234634/http://www.cai.cam.ac.uk/people/christine-holt |archive-date=30 December 2013 |access-date=30 December 2013 |website=Gonville & Caius}}</ref> tun daga shekara.
Holt an fi saninta da aikinta na fahimtar "tushen hanyoyin da ke jagorantar yadda kwakwalwar vertebrate ke shiga cikin takamaiman hanyar da ta dace. " <ref name="ucsd">{{Cite web |date=19 June 1986 |title=Christine Holt named a McKnight Scholar |url=http://libraries.ucsd.edu/historyofucsd/#ark:bb02742985 |access-date=18 March 2014}}</ref> A shekara ta 2009, ta kasance wani ɓangare na ƙungiyar ƙasa da ƙasa da ta sami tallafin Shirin Kimiyya na Human Frontiers don haɓaka binciken kwayoyin da zai taimaka wa masu bincike su fahimci tsarin "GPS na sel" wanda ke jagoranta neurons don ƙirƙirar tsarin juyayi mai kyau. "<ref>{{Cite web |date=10 November 2009 |title=Carnegie Mellon researchers to develop probes to study cellular GPS |url=http://www.eurekalert.org/pub_releases/2009-11/cmu-cmr111009.php |access-date=30 December 2013}}</ref> Binciken ta yana ba da jagora don maganin gaba don lalacewar jijiyoyi da cututtukan neurodevelopmental.<ref name="profile"/>
== Ayyukan kimiyya ==
[[Fayil:Staircase_L_Gonville_&_Caius.jpg|thumb|Sunan Holt a kan Matakala L a Kwalejin Gonville & Caius, Cambridge, a cikin 2010]]
A shekara ta 1977, Holt ta sami digiri na farko na Kimiyya (Honors) a kimiyyar halittu daga Jami'ar Sussex . Ta yi aikin digirin digirin ta a karkashin jagorancin John Scholes a Kwalejin King ta London, inda ta sami Ph.D. a fannin ilimin dabbobi a shekarar 1982. <ref name="cv">{{Cite web |title=Christine Holt |url=http://wils-database.embo.org/members_meet/print.php?member_id=57 |access-date=18 March 2014 |archive-date=18 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140318181747/http://wils-database.embo.org/members_meet/print.php?member_id=57 |url-status=dead }}</ref>
Daga 1982 zuwa 1986, ta kasance abokiyar postdoctoral a Sashen Physiology a Jami'ar Oxford da Sashen Biology na Jami'ar California San Diego (UCSD) a karkashin jagorancin W.A. Harris da Colin Blakemore . <ref name="cv"/><ref name="author">{{Cite journal |last=Hosung Jung |last2=Byung C. Yoon |last3=Christine E. Holt |name-list-style=amp |date=1 May 2012 |title=Axonal mRNA localization and local protein synthesis in nervous system assembly, maintenance and repair |journal=Nature Reviews Neuroscience |volume=13 |issue=5 |pages=308–324 |doi=10.1038/nrn3210 |pmc=3682205 |pmid=22498899}}</ref> A shekara ta 1986, ta zama mataimakiyar masanin kimiyyar halittu da kuma malami a UCSD, inda ta ci gaba da nazarin tsarin gani na kwaya a farkon lokacin da ta fara. Ta sami lambar yabo ta McKnight Scholar Award don wannan aikin a 1986 da kuma lambar yabo ta Alexander von Humboldt a 1987. <ref name="ucsd"/><ref name="ucsd1989">{{Cite web |date=7 June 1991 |title=UCSD Biologist Christine E. Holt awarded $200,000 as Pew Scholar |url=http://libraries.ucsd.edu/historyofucsd/#ark:bb7475725r |access-date=18 March 2014}}</ref>
Ta shiga bangaren koyarwa a UCSD a shekarar 1989. A wannan lokacin, ta yi nazarin tsarin da sel daga retina ke girma zuwa kuma suna yin haɗin kai tare da takamaiman sel na kwakwalwa, suna yin gwaje-gwaje don fahimtar rawar da ƙwayoyin mannewa ke takawa a cikin jagorancin axon. Musamman, ta tantance asarar N-cadherin da integrins, biyu daga cikin nau'ikan kwayoyin mannewa guda uku, a kan kwakwalwar embryonic.[1] A shekara ta 1991, an ba ta suna Pew Scholar .
A shekara ta 1997, ta koma Kwalejin Gonville &amp; Caius a Jami'ar Cambridge . <ref name="cambridge"/> A shekara ta 2003, ta zama Farfesa a fannin Neuroscience a Sashen Physiology, Development da Neuroscience, matsayin da take riƙewa a yau.<ref name="remedios">{{Cite web |title=The Remedios Caro Amelia Prize for Research in Developmental Neurobiology in its fifth edition is awarded to Christine Holt of Cambridge University |url=http://in.umh.es/paginas_particulares/RCA/RCA2011_Awarded.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120620124617/http://in.umh.es/paginas_particulares/RCA/RCA2011_Awarded.pdf |archive-date=20 June 2012 |access-date=18 March 2014}}</ref> An zabe ta a matsayin memba na Kungiyar Kwayoyin Kwayoyin Kwayar Turai a shekara ta 2005, abokiyar Kwalejin Kimiyya ta Kiwon Lafiya a shekara ta 2007, kuma abokiyar Royal Society a shekara ta 2009.<ref name="cambridge" /> A shekara ta 2011, an ba ta lambar yabo ta Remedios Caro Almela don Bincike a cikin Neurobiology na Ci Gaban.<ref name="remedios" /> A shekara ta 2016, ta kasance daga cikin ƙungiyar da aka ba da kyautar António Champalimaud Vision Award, tare da John Flanagan na Makarantar Kiwon Lafiya ta Harvard, Carol A. Mason na Jami'ar Columbia, Carla Shatz na Jami'an Stanford. A cikin 2017, Farfesa Holt ta sami lambar yabo ta Ferrier da Lacca ta Royal Society "don fahimtar mahimman hanyoyin kwayoyin da ke cikin ci gaban jijiyoyi, jagora da niyya wanda ya sauya iliminmu game da haɓaka axon. " A cikin 2022 ta sami lambar Rosenstiel, kuma a cikin 2023 Kyautar Brain. <ref>{{Cite web |title=Ferrier Medal and Lecture {{!}} Royal Society |url=https://royalsociety.org/grants-schemes-awards/awards/ferrier-lecture/ |access-date=2020-09-01 |website=royalsociety.org |language=en-gb}}</ref>
An zabi Christine Holt a matsayin memba na Kwalejin Kimiyya ta Kasa a watan Afrilun 2020. <ref>{{Cite web |title=2020 NAS Election |url=http://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/2020-nas-election.html |access-date=2020-04-28 |website=National Academy of Sciences}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1954]]
p2gp2vq9ouzq9ouluif1wurbgif7xce
Matilde na Hasumiyar
0
144569
826223
807158
2026-04-25T11:29:39Z
Ummun Sultan
23935
826223
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Matilde de la Torre''' '''Gutiérrez''' (14 Maris 1884 - 19 Maris 1946) 'yar jarida ce ta ƙasar Sipaniya, marubuciya, malami kuma 'yar siyasa ta gurguzu . An zaɓe ta a matsayin mataimakiya a jam'iyyar Cortes Republicans tare da jam'iyyar ma'aikatan gurguzu ta Sipaniya (PSOE) a shekarar 1933 da 1936. Bayan shan kaye a hannun ƙungiyar Republican a Yaƙin Basasa na Sipaniya (1936-1939), an kore ta daga Sipaniya ta zauna a Faransa da Mexico har zuwa rasuwarta.
== Iyali ==
An haifi De la Torre a ranar 14 ga Maris 1884 a Cabezón de la Sal, Cantabria, Spain, a cikin iyali mai arziki da sassaucin ra'ayi. <ref name=":0">{{Cite web |title=Torre Gutiérrez Cueto, Matilde de la |url=https://fpabloiglesias.es/entrada-db/torre-gutierrez-cueto-matilde-de-la/ |access-date=2025-12-12 |website=Fundación Pablo Iglesias |language=es}}</ref> <ref name=":1">{{Cite web |last=Montagut |first=Eduardo |date=2018-05-16 |title=Matilde de la Torre Gutiérrez |url=https://tribunafeminista.org/2018/05/matilde-de-la-torre-gutierrez/ |access-date=2025-12-13 |website=Tribuna Feminista |language=es}}</ref> Iyayenta sune Eduardo de la Torre, notary a Cabezón de la Sal, <ref name=":2">{{Cite web |last=Hernández |first=Hortensia |title=Matilde de la Torre diputada y socialista |url=https://www.heroinas.net/2018/05/matildedelatorre.html |access-date=2025-12-12 |website=Heroínas |language=es}}</ref> da Ana Gutiérrez Cueto. Ta kasance marayu tun tana ƙarama, <ref name=":3">{{Cite web |title=Real Academia de la Historia |url=https://historia-hispanica.rah.es/biografias/42744-matilde-de-la-torre-gutierrez |access-date=2025-12-12 |website=Historia Hispánica |language=es}}</ref> kuma ta kula da ɗan'uwanta naƙasasshe, Carlos de la Torre, a lokacin balaga. <ref name=":4">{{Cite web |last=Toca |first=Maria |date=2022-12-08 |title=Matilde de la Torre (parte segunda) |url=https://lapajareramagazine.com/matilde-de-la-torre-parte-segunda |access-date=2025-12-12 |website=La pajarera magazine |language=es}}</ref>
De la Torre ta auri 'yar uwarta Sixto Gutiérrez a Arequipa, Peru, tana da shekaru 29. Auren ya ɗauki tsawon kwanaki 15. <ref name=":3">{{Cite web |title=Real Academia de la Historia |url=https://historia-hispanica.rah.es/biografias/42744-matilde-de-la-torre-gutierrez |access-date=2025-12-12 |website=Historia Hispánica |language=es}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://historia-hispanica.rah.es/biografias/42744-matilde-de-la-torre-gutierrez "Real Academia de la Historia"]. ''Historia Hispánica'' (in Spanish)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 December</span> 2025</span>.</cite>
[[Category:CS1 Spanish-language sources (es)]]</ref> <ref name=":5">{{Cite web |last=Chica |first=Miguel Ángel |date=2016-10-08 |title=Matilde de la Torre, el compromiso de una mujer pionera |url=https://www.eldiario.es/cantabria/cantabros-con-historia/matilde-torre-compromiso-mujer-pionera_132_3849646.html |access-date=2025-12-12 |website=ElDiario.es |language=es}}</ref> Wani ɗan uwanta kuma shine mai zane María Blanchard . <ref name=":5" /> Kakanta Castor Gutiérrez ne ya kafa jaridar ''The Mountain Bee'' a shekarar 1856. <ref name=":3" /> <ref name=":6">{{Cite web |title=Torre, Matilde de la |url=https://www.bne.es/es/autores/torre-matilde |access-date=2025-12-12 |website=Biblioteca Nacional de España |language=es}}</ref>
== Sana'a ==
A shekarar 1917, de la Torre ta buga littafinta na farko ''Jardín de damas curiosas'' ( ''Garden of'' ''interesting ladies)'', wani littafi mai suna epistolary kan feminism, wanda aka gabatar a matsayin jerin wasiƙu daga wata goggo, ''tía'' Pulquería, zuwa ga 'yar uwarta da ɗan'uwanta ''.'' <ref>{{Cite journal |last=Chang |first=Julia H. |date=2024-04-02 |title=Jardín de damas curiosas: by Matilde de la Torre, edited by Luis Pascual Cordero Sánchez, Valladolid, Editorial Páramo, 2022, 292 pp., €19 (paperback), ISBN13 978-8412600001 |url=https://doi.org/10.1080/14636204.2024.2347721 |journal=Journal of Spanish Cultural Studies |volume=25 |issue=2 |pages=331–332 |doi=10.1080/14636204.2024.2347721 |issn=1463-6204 |url-access=subscription}}</ref> Sunan ya yi kama da wani zane da 'yar uwarta María Blanchard ta yi. <ref name=":2">{{Cite web |last=Hernández |first=Hortensia |title=Matilde de la Torre diputada y socialista |url=https://www.heroinas.net/2018/05/matildedelatorre.html |access-date=2025-12-12 |website=Heroínas |language=es}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFHernández">Hernández, Hortensia. [https://www.heroinas.net/2018/05/matildedelatorre.html "Matilde de la Torre diputada y socialista"]. ''Heroínas'' (in Spanish)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 December</span> 2025</span>.</cite>
[[Category:CS1 Spanish-language sources (es)]]</ref> A shekarun 1920, ta rubuta jerin kasidu na zamantakewa da siyasa waɗanda suka kare tsarin siyasa na maidowa da kuma nazarin aikin masanin falsafa da marubuci José Ortega y Gasset . <ref name=":5">{{Cite web |last=Chica |first=Miguel Ángel |date=2016-10-08 |title=Matilde de la Torre, el compromiso de una mujer pionera |url=https://www.eldiario.es/cantabria/cantabros-con-historia/matilde-torre-compromiso-mujer-pionera_132_3849646.html |access-date=2025-12-12 |website=ElDiario.es |language=es}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFChica2016">Chica, Miguel Ángel (8 October 2016). [https://www.eldiario.es/cantabria/cantabros-con-historia/matilde-torre-compromiso-mujer-pionera_132_3849646.html "Matilde de la Torre, el compromiso de una mujer pionera"]. ''ElDiario.es'' (in Spanish)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 December</span> 2025</span>.</cite>
[[Category:CS1 Spanish-language sources (es)]]</ref> Kasidu biyu mafi shahara sune ''Don Quijote, Rey de España'' ( ''Don Quixote, Sarkin Spain,'' 1928) da ''El Ágora'' ( ''The Agora'', 1929). <ref name=":6">{{Cite web |title=Torre, Matilde de la |url=https://www.bne.es/es/autores/torre-matilde |access-date=2025-12-12 |website=Biblioteca Nacional de España |language=es}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://www.bne.es/es/autores/torre-matilde "Torre, Matilde de la"]. ''Biblioteca Nacional de España'' (in Spanish)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 December</span> 2025</span>.</cite>
[[Category:CS1 Spanish-language sources (es)]]</ref> A matsayinta na 'yar jarida, ta rubuta wa ''La Región'' da ''El Socialista.'' <ref name=":1">{{Cite web |last=Montagut |first=Eduardo |date=2018-05-16 |title=Matilde de la Torre Gutiérrez |url=https://tribunafeminista.org/2018/05/matilde-de-la-torre-gutierrez/ |access-date=2025-12-13 |website=Tribuna Feminista |language=es}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFMontagut2018">Montagut, Eduardo (16 May 2018). [https://tribunafeminista.org/2018/05/matilde-de-la-torre-gutierrez/ "Matilde de la Torre Gutiérrez"]. ''Tribuna Feminista'' (in Spanish)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">13 December</span> 2025</span>.</cite>
[[Category:CS1 Spanish-language sources (es)]]</ref>
A shekarun 1920, de la Torre ta kafa cibiyar ilimi mai sassaucin ra'ayi ta Torre Academy a Cabezón de la Sal, wadda ta bi ƙa'idodin Institución Libre de Enseñanza da kuma babban malamin koyar da ilimi kyauta. <ref>{{Cite web |date=2023-10-21 |title=El legado musical de Matilde de la Torre |url=https://www.coleccioncarlosmartinballester.com/blog/el-legado-musical-de-matilde-de-la-torre |access-date=2025-12-13 |website=Colección CMB}}</ref> A shekarar 1924, ta kafa kuma ta jagoranci ƙungiyar mawaƙa ta manoma Orfeón de Voces Cántabras <ref name=":10">{{Cite journal |last=Sánchez |first=Luis Pascual Cordero |date=2025-07-03 |title=Más allá de la política y la literatura: Matilde de la Torre y la educación en los años 30 |url=https://doi.org/10.1080/14753820.2025.2546760 |journal=Bulletin of Spanish Studies |language=es |volume=102 |issue=6 |pages=1257–1278 |doi=10.1080/14753820.2025.2546760 |issn=1475-3820 |url-access=subscription}}</ref> (waɗanda suka yi waka a wani bikin jama'a a shekarar 1932 a Royal Albert Hall da ke [[Landan]], Ingila) <ref name=":0">{{Cite web |title=Torre Gutiérrez Cueto, Matilde de la |url=https://fpabloiglesias.es/entrada-db/torre-gutierrez-cueto-matilde-de-la/ |access-date=2025-12-12 |website=Fundación Pablo Iglesias |language=es}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://fpabloiglesias.es/entrada-db/torre-gutierrez-cueto-matilde-de-la/ "Torre Gutiérrez Cueto, Matilde de la"]. ''Fundación Pablo Iglesias'' (in Spanish)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 December</span> 2025</span>.</cite>
[[Category:CS1 Spanish-language sources (es)]]</ref> <ref name=":1">{{Cite web |last=Montagut |first=Eduardo |date=2018-05-16 |title=Matilde de la Torre Gutiérrez |url=https://tribunafeminista.org/2018/05/matilde-de-la-torre-gutierrez/ |access-date=2025-12-13 |website=Tribuna Feminista |language=es}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFMontagut2018">Montagut, Eduardo (16 May 2018). [https://tribunafeminista.org/2018/05/matilde-de-la-torre-gutierrez/ "Matilde de la Torre Gutiérrez"]. ''Tribuna Feminista'' (in Spanish)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">13 December</span> 2025</span>.</cite>
[[Category:CS1 Spanish-language sources (es)]]</ref> da kuma ƙungiyar rawa ta Cabezón de la Sal. <ref name=":4">{{Cite web |last=Toca |first=Maria |date=2022-12-08 |title=Matilde de la Torre (parte segunda) |url=https://lapajareramagazine.com/matilde-de-la-torre-parte-segunda |access-date=2025-12-12 |website=La pajarera magazine |language=es}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFToca2022">Toca, Maria (8 December 2022). [https://lapajareramagazine.com/matilde-de-la-torre-parte-segunda "Matilde de la Torre (parte segunda)"]. ''La pajarera magazine'' (in Spanish)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 December</span> 2025</span>.</cite>
[[Category:CS1 Spanish-language sources (es)]]</ref>
A shekarar 1931, de la Torre ta buga ''El banquete de Saturno: novela social'' ''(Taron Saturn),'' wani aiki mai ban dariya wanda ke ba da labarin [[Mulkin kama-karya|mulkin]] kama karya na Marxist-gurguzu wanda ya yi kama da na Soviet Russia . <ref name=":2">{{Cite web |last=Hernández |first=Hortensia |title=Matilde de la Torre diputada y socialista |url=https://www.heroinas.net/2018/05/matildedelatorre.html |access-date=2025-12-12 |website=Heroínas |language=es}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFHernández">Hernández, Hortensia. [https://www.heroinas.net/2018/05/matildedelatorre.html "Matilde de la Torre diputada y socialista"]. ''Heroínas'' (in Spanish)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 December</span> 2025</span>.</cite>
[[Category:CS1 Spanish-language sources (es)]]</ref> A shekarar 1932, ta yi jawabi kan mata da kuma zaman lafiya a taron farko na Spanish Eugenic Conferences wanda ƙungiyar Spanish Reform ta shirya. <ref name=":0">{{Cite web |title=Torre Gutiérrez Cueto, Matilde de la |url=https://fpabloiglesias.es/entrada-db/torre-gutierrez-cueto-matilde-de-la/ |access-date=2025-12-12 |website=Fundación Pablo Iglesias |language=es}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://fpabloiglesias.es/entrada-db/torre-gutierrez-cueto-matilde-de-la/ "Torre Gutiérrez Cueto, Matilde de la"]. ''Fundación Pablo Iglesias'' (in Spanish)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 December</span> 2025</span>.</cite>
[[Category:CS1 Spanish-language sources (es)]]</ref> Haka kuma a shekarar 1932, ta ba da gudummawar gabatarwa ga littafin Enrique D. Madrazo ''mai suna Pedagogía y eugenesia, cultivo de la especie humana (Pedagogy and eugenics, cultivo de la especie humana).'' <ref name=":10">{{Cite journal |last=Sánchez |first=Luis Pascual Cordero |date=2025-07-03 |title=Más allá de la política y la literatura: Matilde de la Torre y la educación en los años 30 |url=https://doi.org/10.1080/14753820.2025.2546760 |journal=Bulletin of Spanish Studies |language=es |volume=102 |issue=6 |pages=1257–1278 |doi=10.1080/14753820.2025.2546760 |issn=1475-3820 |url-access=subscription}}<cite class="citation journal cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFSánchez2025">Sánchez, Luis Pascual Cordero (3 July 2025). <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[[doi:10.1080/14753820.2025.2546760|"Más allá de la política y la literatura: Matilde de la Torre y la educación en los años 30"]]</span>. ''Bulletin of Spanish Studies'' (in Spanish). '''102''' (6): <span class="nowrap">1257–</span>1278. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1080/14753820.2025.2546760|10.1080/14753820.2025.2546760]]. [[ISSN]] [https://search.worldcat.org/issn/1475-3820 1475-3820].</cite>
[[Category:CS1 Spanish-language sources (es)]]</ref>
De la Torre ta shiga Jam'iyyar Ma'aikatan Gurguzu ta Spain (PSOE) a shekarar 1931, inda ta rufe makarantarta don neman aiki a siyasa. <ref name=":10">{{Cite journal |last=Sánchez |first=Luis Pascual Cordero |date=2025-07-03 |title=Más allá de la política y la literatura: Matilde de la Torre y la educación en los años 30 |url=https://doi.org/10.1080/14753820.2025.2546760 |journal=Bulletin of Spanish Studies |language=es |volume=102 |issue=6 |pages=1257–1278 |doi=10.1080/14753820.2025.2546760 |issn=1475-3820 |url-access=subscription}}<cite class="citation journal cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFSánchez2025">Sánchez, Luis Pascual Cordero (3 July 2025). <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[[doi:10.1080/14753820.2025.2546760|"Más allá de la política y la literatura: Matilde de la Torre y la educación en los años 30"]]</span>. ''Bulletin of Spanish Studies'' (in Spanish). '''102''' (6): <span class="nowrap">1257–</span>1278. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1080/14753820.2025.2546760|10.1080/14753820.2025.2546760]]. [[ISSN]] [https://search.worldcat.org/issn/1475-3820 1475-3820].</cite>
[[Category:CS1 Spanish-language sources (es)]]</ref> Ta shiga cikin gidauniyar Gidajen Makiyaya, wacce ke da alaƙa da duniyar noma da dabbobi ta Cantabrian. <ref name=":11">{{Cite web |date=2019-05-12 |title=Matilde de la Torre Gutiérrez, una socialista fundamental |url=https://www.eduardomontagut.es/mis-articulos/historia/item/858-matilde-de-la-torre-gutierrez-una-socialista-fundamental.html |access-date=2025-12-13 |website=Eduardo Montagut |language=es-es}}</ref> Ta kuma shiga ƙungiyar [[kwaminisanci]] da [[Feminism|mata]] ta ƙungiyar mata masu fafutukar yaƙi da yaƙi da fascist. <ref name=":3">{{Cite web |title=Real Academia de la Historia |url=https://historia-hispanica.rah.es/biografias/42744-matilde-de-la-torre-gutierrez |access-date=2025-12-12 |website=Historia Hispánica |language=es}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://historia-hispanica.rah.es/biografias/42744-matilde-de-la-torre-gutierrez "Real Academia de la Historia"]. ''Historia Hispánica'' (in Spanish)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 December</span> 2025</span>.</cite>
[[Category:CS1 Spanish-language sources (es)]]</ref>
[[Fayil:MATILDE_DE_LA_TORRE.jpg|thumb|Matilde de la Torre]]
A babban zaɓen Spain na 1933, an zaɓi de la Torre a matsayin Mataimakiyar ' Yan Republicans na Cortes (majalisar dokokin Spain) wacce ke wakiltar mazabar Oviedo a Asturias. <ref name=":11">{{Cite web |date=2019-05-12 |title=Matilde de la Torre Gutiérrez, una socialista fundamental |url=https://www.eduardomontagut.es/mis-articulos/historia/item/858-matilde-de-la-torre-gutierrez-una-socialista-fundamental.html |access-date=2025-12-13 |website=Eduardo Montagut |language=es-es}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://www.eduardomontagut.es/mis-articulos/historia/item/858-matilde-de-la-torre-gutierrez-una-socialista-fundamental.html "Matilde de la Torre Gutiérrez, una socialista fundamental"]. ''Eduardo Montagut'' (in European Spanish). 12 May 2019<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">13 December</span> 2025</span>.</cite>
[[Category:CS1 European Spanish-language sources (es-es)]]</ref> Ta kasance ɗaya daga cikin mata biyar da aka zaɓa a wannan zaɓen, <ref name=":5">{{Cite web |last=Chica |first=Miguel Ángel |date=2016-10-08 |title=Matilde de la Torre, el compromiso de una mujer pionera |url=https://www.eldiario.es/cantabria/cantabros-con-historia/matilde-torre-compromiso-mujer-pionera_132_3849646.html |access-date=2025-12-12 |website=ElDiario.es |language=es}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFChica2016">Chica, Miguel Ángel (8 October 2016). [https://www.eldiario.es/cantabria/cantabros-con-historia/matilde-torre-compromiso-mujer-pionera_132_3849646.html "Matilde de la Torre, el compromiso de una mujer pionera"]. ''ElDiario.es'' (in Spanish)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 December</span> 2025</span>.</cite>
[[Category:CS1 Spanish-language sources (es)]]</ref> tare da cancantar 'yan majalisar mata digirin koyarwa. Yayin da take cikin majalisa, de la Torre ta goyi bayan ƙungiyoyin ƙwadago kuma ta yi kira da a samar da ingantacciyar kulawa ga masu yajin aiki da masu juyin juya hali waɗanda aka tsare bayan gazawar juyin juya halin 1934. <ref name=":4">{{Cite web |last=Toca |first=Maria |date=2022-12-08 |title=Matilde de la Torre (parte segunda) |url=https://lapajareramagazine.com/matilde-de-la-torre-parte-segunda |access-date=2025-12-12 |website=La pajarera magazine |language=es}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFToca2022">Toca, Maria (8 December 2022). [https://lapajareramagazine.com/matilde-de-la-torre-parte-segunda "Matilde de la Torre (parte segunda)"]. ''La pajarera magazine'' (in Spanish)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 December</span> 2025</span>.</cite>
[[Category:CS1 Spanish-language sources (es)]]</ref> Ta yi kira da a samar da [[Kulawar haihuwa|hanyoyin hana haihuwa]], [[zubar da ciki]] da saki ga mata. <ref name=":8" /> Ta zauna a Hukumar Sojan Ruwa. <ref name=":0">{{Cite web |title=Torre Gutiérrez Cueto, Matilde de la |url=https://fpabloiglesias.es/entrada-db/torre-gutierrez-cueto-matilde-de-la/ |access-date=2025-12-12 |website=Fundación Pablo Iglesias |language=es}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://fpabloiglesias.es/entrada-db/torre-gutierrez-cueto-matilde-de-la/ "Torre Gutiérrez Cueto, Matilde de la"]. ''Fundación Pablo Iglesias'' (in Spanish)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 December</span> 2025</span>.</cite>
[[Category:CS1 Spanish-language sources (es)]]</ref>
An sake zaɓen De la Torre a matsayin ɗan jam'iyyar Republican ta Cortes a babban zaɓen Spain na 1936, <ref>{{Cite journal |last=Madden |first=Deborah |date=2023-03-01 |title=Matilde de la Torre: A feminist socialist in Republican Spain |url=https://intellectdiscover.com/content/journals/10.1386/ijis_00092_7 |journal=International Journal of Iberian Studies |language=en |volume=36 |issue=1 |pages=83–92 |doi=10.1386/ijis_00092_7 |issn=1364-971X |url-access=subscription}}</ref> ya yi nasara kaɗan da ƙuri'u 170,663. A gwamnatin Francisco Largo Caballero, an naɗa de la Torre a matsayin babban darektan kasuwanci da manufofin haraji. <ref name=":0">{{Cite web |title=Torre Gutiérrez Cueto, Matilde de la |url=https://fpabloiglesias.es/entrada-db/torre-gutierrez-cueto-matilde-de-la/ |access-date=2025-12-12 |website=Fundación Pablo Iglesias |language=es}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://fpabloiglesias.es/entrada-db/torre-gutierrez-cueto-matilde-de-la/ "Torre Gutiérrez Cueto, Matilde de la"]. ''Fundación Pablo Iglesias'' (in Spanish)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 December</span> 2025</span>.</cite>
[[Category:CS1 Spanish-language sources (es)]]</ref> <ref name=":5">{{Cite web |last=Chica |first=Miguel Ángel |date=2016-10-08 |title=Matilde de la Torre, el compromiso de una mujer pionera |url=https://www.eldiario.es/cantabria/cantabros-con-historia/matilde-torre-compromiso-mujer-pionera_132_3849646.html |access-date=2025-12-12 |website=ElDiario.es |language=es}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFChica2016">Chica, Miguel Ángel (8 October 2016). [https://www.eldiario.es/cantabria/cantabros-con-historia/matilde-torre-compromiso-mujer-pionera_132_3849646.html "Matilde de la Torre, el compromiso de una mujer pionera"]. ''ElDiario.es'' (in Spanish)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 December</span> 2025</span>.</cite>
[[Category:CS1 Spanish-language sources (es)]]</ref> Ta riƙe wannan muƙamin har zuwa watan Mayu 1937. <ref name=":2">{{Cite web |last=Hernández |first=Hortensia |title=Matilde de la Torre diputada y socialista |url=https://www.heroinas.net/2018/05/matildedelatorre.html |access-date=2025-12-12 |website=Heroínas |language=es}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFHernández">Hernández, Hortensia. [https://www.heroinas.net/2018/05/matildedelatorre.html "Matilde de la Torre diputada y socialista"]. ''Heroínas'' (in Spanish)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 December</span> 2025</span>.</cite>
[[Category:CS1 Spanish-language sources (es)]]</ref> Ta kuma kasance memba a Kwamitin Fansho, Navy, da Tsaron Ƙasa. <ref name=":0" />
== Rayuwa a gudun hijira ==
Bayan shan kaye a hannun ƙungiyar 'yan Republican a Yaƙin Basasa na Spain (1936–1939), de la Torre ta yi hijira, tare da Ramón Lamoneda da sauran 'yan siyasa. [1] Da farko ta tafi gudun hijira a Marseille, Faransa, inda ta buga Seas in the Shadows (1940) game da yaƙin da aka yi a Asturias . Ta kuma rubuta a cikin mujallar Julián Zugazagoitia ta Norte, daga Yuli 1939, wanda wani ɓangare ne na bayyana ra'ayin masu tsattsauran ra'ayi da aka kora. [2] [3]
A lokacin bazara na shekarar 1940, De la Torre ta hau jirgin ruwa zuwa Mexico a cikin jirgin ruwan ''Cuba'' daga [[Bordeaux]], Faransa, don ci gaba da gudun hijira daga Spain. <ref name=":0">{{Cite web |title=Torre Gutiérrez Cueto, Matilde de la |url=https://fpabloiglesias.es/entrada-db/torre-gutierrez-cueto-matilde-de-la/ |access-date=2025-12-12 |website=Fundación Pablo Iglesias |language=es}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://fpabloiglesias.es/entrada-db/torre-gutierrez-cueto-matilde-de-la/ "Torre Gutiérrez Cueto, Matilde de la"]. ''Fundación Pablo Iglesias'' (in Spanish)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 December</span> 2025</span>.</cite>
[[Category:CS1 Spanish-language sources (es)]]</ref> <ref name=":11">{{Cite web |date=2019-05-12 |title=Matilde de la Torre Gutiérrez, una socialista fundamental |url=https://www.eduardomontagut.es/mis-articulos/historia/item/858-matilde-de-la-torre-gutierrez-una-socialista-fundamental.html |access-date=2025-12-13 |website=Eduardo Montagut |language=es-es}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://www.eduardomontagut.es/mis-articulos/historia/item/858-matilde-de-la-torre-gutierrez-una-socialista-fundamental.html "Matilde de la Torre Gutiérrez, una socialista fundamental"]. ''Eduardo Montagut'' (in European Spanish). 12 May 2019<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">13 December</span> 2025</span>.</cite>
[[Category:CS1 European Spanish-language sources (es-es)]]</ref> A Mexico, ta goyi bayan Juan Negrín a aikinsa na shugaban Majalisar Ministoci a gudun hijira <ref name=":5">{{Cite web |last=Chica |first=Miguel Ángel |date=2016-10-08 |title=Matilde de la Torre, el compromiso de una mujer pionera |url=https://www.eldiario.es/cantabria/cantabros-con-historia/matilde-torre-compromiso-mujer-pionera_132_3849646.html |access-date=2025-12-12 |website=ElDiario.es |language=es}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFChica2016">Chica, Miguel Ángel (8 October 2016). [https://www.eldiario.es/cantabria/cantabros-con-historia/matilde-torre-compromiso-mujer-pionera_132_3849646.html "Matilde de la Torre, el compromiso de una mujer pionera"]. ''ElDiario.es'' (in Spanish)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 December</span> 2025</span>.</cite>
[[Category:CS1 Spanish-language sources (es)]]</ref> kuma ta yi abota da Emmy Kaemmerer, wacce ke zaune a Hotel Lux.
== Mutuwa da gado ==
[[Fayil:Matilde_de_la_Torre_(cropped).jpg|thumb|Hoton de la Torre, wanda aka buga bayan mutuwarta a shekarar 1946]]
De la Torre ta sha fama da rashin lafiya tun daga shekarar 1944. <ref name=":6">{{Cite web |title=Torre, Matilde de la |url=https://www.bne.es/es/autores/torre-matilde |access-date=2025-12-12 |website=Biblioteca Nacional de España |language=es}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://www.bne.es/es/autores/torre-matilde "Torre, Matilde de la"]. ''Biblioteca Nacional de España'' (in Spanish)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 December</span> 2025</span>.</cite>
[[Category:CS1 Spanish-language sources (es)]]</ref> Ta mutu yayin da take gudun hijira, a ranar 19 ga Maris 1946 a Cuernavaca, Morelos, Mexico, tana da shekaru 62. An binne ta a {{Interlanguage link|Spanish Pantheon|es|Panteón Español}} a [[Mexico (birni)|birnin Mexico]] . <ref name=":9" />
A watan Maris na shekarar 1984, an yi jawabi don tunawa da d <ref name=":11">{{Cite web |date=2019-05-12 |title=Matilde de la Torre Gutiérrez, una socialista fundamental |url=https://www.eduardomontagut.es/mis-articulos/historia/item/858-matilde-de-la-torre-gutierrez-una-socialista-fundamental.html |access-date=2025-12-13 |website=Eduardo Montagut |language=es-es}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://www.eduardomontagut.es/mis-articulos/historia/item/858-matilde-de-la-torre-gutierrez-una-socialista-fundamental.html "Matilde de la Torre Gutiérrez, una socialista fundamental"]. ''Eduardo Montagut'' (in European Spanish). 12 May 2019<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">13 December</span> 2025</span>.</cite>
[[Category:CS1 European Spanish-language sources (es-es)]]</ref> e la Torre a Santillana del Mar, Spain. Eduardo Estrada ne ya zana hotonta a shekarar 2003.
De la Torre yana ɗaya daga cikin 'yan bindiga 36 da aka kora daga PSOE ta hanyar wata sanarwa da aka buga a ''El Socialista'' a ranar 23 ga Afrilu 1946. <ref name=":6">{{Cite web |title=Torre, Matilde de la |url=https://www.bne.es/es/autores/torre-matilde |access-date=2025-12-12 |website=Biblioteca Nacional de España |language=es}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://www.bne.es/es/autores/torre-matilde "Torre, Matilde de la"]. ''Biblioteca Nacional de España'' (in Spanish)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 December</span> 2025</span>.</cite>
[[Category:CS1 Spanish-language sources (es)]]</ref> Bayan wata shawara daga Tarayyar Tsibirin Canary, <ref name=":0">{{Cite web |title=Torre Gutiérrez Cueto, Matilde de la |url=https://fpabloiglesias.es/entrada-db/torre-gutierrez-cueto-matilde-de-la/ |access-date=2025-12-12 |website=Fundación Pablo Iglesias |language=es}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://fpabloiglesias.es/entrada-db/torre-gutierrez-cueto-matilde-de-la/ "Torre Gutiérrez Cueto, Matilde de la"]. ''Fundación Pablo Iglesias'' (in Spanish)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 December</span> 2025</span>.</cite>
[[Category:CS1 Spanish-language sources (es)]]</ref> an sake shigar da membobin da aka kora, ciki har da de la Torre, cikin PSOE bayan mutuwarsu a Babban Taron Tarayya na 37 da aka gudanar a ranar 24 ga Oktoba 2009 a [[Madrid]], Spain. <ref>{{Cite web |last=Fernández |first=Xuan |date=2025-08-29 |title=La 'necesaria' restitución de las diputadas pioneras en el Congreso |url=https://www.lne.es/asturias/2025/08/29/necesaria-restitucion-diputadas-pioneras-congreso-121030899.html |access-date=2025-12-13 |website=La Nueva España |language=es}}</ref>
A shekarar 1984, an buga tarihin rayuwar da la Torre, ''Matilde de la Torre da su época'' na C. Calderón Gutiérrez. <ref name=":11">{{Cite web |date=2019-05-12 |title=Matilde de la Torre Gutiérrez, una socialista fundamental |url=https://www.eduardomontagut.es/mis-articulos/historia/item/858-matilde-de-la-torre-gutierrez-una-socialista-fundamental.html |access-date=2025-12-13 |website=Eduardo Montagut |language=es-es}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://www.eduardomontagut.es/mis-articulos/historia/item/858-matilde-de-la-torre-gutierrez-una-socialista-fundamental.html "Matilde de la Torre Gutiérrez, una socialista fundamental"]. ''Eduardo Montagut'' (in European Spanish). 12 May 2019<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">13 December</span> 2025</span>.</cite>
[[Category:CS1 European Spanish-language sources (es-es)]]</ref> A shekarar 2022, an buga tarihin rayuwar de la Torre, ''Matilde de la Torre: Jima'i, Gurguzu da Suffrage a cikin Republican Spain'' ta Deborah Madden don jerin Nazarin Al'adun Hispanic da Lusophone na Ƙungiyar Bincike ta Zamani. <ref>{{Cite web |date=2021-06-27 |title=Enter Matilde de la Torre |url=https://mhra.org.uk/news/2021/06/27/matilde-de-la-torre.html |access-date=2025-12-13 |website=Modern Humanities Research Association |language=en}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haifaffun 1884]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
8i435bd59x06zoh8flhj60nqrtrk7ic
826224
826223
2026-04-25T11:30:00Z
Ummun Sultan
23935
826224
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Matilde de la Torre''' '''Gutiérrez''' (14 Maris 1884 - 19 Maris 1946) 'yar jarida ce ta ƙasar Sipaniya, marubuciya, malami kuma 'yar siyasa ta gurguzu . An zaɓe ta a matsayin mataimakiya a jam'iyyar Cortes Republicans tare da jam'iyyar ma'aikatan gurguzu ta Sipaniya (PSOE) a shekarar 1933 da 1936. Bayan shan kaye a hannun ƙungiyar Republican a Yaƙin Basasa na Sipaniya (1936-1939), an kore ta daga Sipaniya ta zauna a Faransa da Mexico har zuwa rasuwarta.
== Iyali ==
An kuma haifi De la Torre a ranar 14 ga Maris ɗin shekarar 1884 a Cabezón de la Sal, Cantabria, Spain, a cikin iyali mai arziki da sassaucin ra'ayi. <ref name=":0">{{Cite web |title=Torre Gutiérrez Cueto, Matilde de la |url=https://fpabloiglesias.es/entrada-db/torre-gutierrez-cueto-matilde-de-la/ |access-date=2025-12-12 |website=Fundación Pablo Iglesias |language=es}}</ref> <ref name=":1">{{Cite web |last=Montagut |first=Eduardo |date=2018-05-16 |title=Matilde de la Torre Gutiérrez |url=https://tribunafeminista.org/2018/05/matilde-de-la-torre-gutierrez/ |access-date=2025-12-13 |website=Tribuna Feminista |language=es}}</ref> Iyayenta sune Eduardo de la Torre, notary a Cabezón de la Sal, <ref name=":2">{{Cite web |last=Hernández |first=Hortensia |title=Matilde de la Torre diputada y socialista |url=https://www.heroinas.net/2018/05/matildedelatorre.html |access-date=2025-12-12 |website=Heroínas |language=es}}</ref> da Ana Gutiérrez Cueto. Ta kasance marayu tun tana ƙarama, <ref name=":3">{{Cite web |title=Real Academia de la Historia |url=https://historia-hispanica.rah.es/biografias/42744-matilde-de-la-torre-gutierrez |access-date=2025-12-12 |website=Historia Hispánica |language=es}}</ref> kuma ta kula da ɗan'uwanta naƙasasshe, Carlos de la Torre, a lokacin balaga. <ref name=":4">{{Cite web |last=Toca |first=Maria |date=2022-12-08 |title=Matilde de la Torre (parte segunda) |url=https://lapajareramagazine.com/matilde-de-la-torre-parte-segunda |access-date=2025-12-12 |website=La pajarera magazine |language=es}}</ref>
De la Torre ta auri 'yar uwarta Sixto Gutiérrez a Arequipa, Peru, tana da shekaru 29. Auren ya ɗauki tsawon kwanaki 15. <ref name=":3">{{Cite web |title=Real Academia de la Historia |url=https://historia-hispanica.rah.es/biografias/42744-matilde-de-la-torre-gutierrez |access-date=2025-12-12 |website=Historia Hispánica |language=es}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://historia-hispanica.rah.es/biografias/42744-matilde-de-la-torre-gutierrez "Real Academia de la Historia"]. ''Historia Hispánica'' (in Spanish)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 December</span> 2025</span>.</cite>
[[Category:CS1 Spanish-language sources (es)]]</ref> <ref name=":5">{{Cite web |last=Chica |first=Miguel Ángel |date=2016-10-08 |title=Matilde de la Torre, el compromiso de una mujer pionera |url=https://www.eldiario.es/cantabria/cantabros-con-historia/matilde-torre-compromiso-mujer-pionera_132_3849646.html |access-date=2025-12-12 |website=ElDiario.es |language=es}}</ref> Wani ɗan uwanta kuma shine mai zane María Blanchard . <ref name=":5" /> Kakanta Castor Gutiérrez ne ya kafa jaridar ''The Mountain Bee'' a shekarar 1856. <ref name=":3" /> <ref name=":6">{{Cite web |title=Torre, Matilde de la |url=https://www.bne.es/es/autores/torre-matilde |access-date=2025-12-12 |website=Biblioteca Nacional de España |language=es}}</ref>
== Sana'a ==
A shekarar 1917, de la Torre ta buga littafinta na farko ''Jardín de damas curiosas'' ( ''Garden of'' ''interesting ladies)'', wani littafi mai suna epistolary kan feminism, wanda aka gabatar a matsayin jerin wasiƙu daga wata goggo, ''tía'' Pulquería, zuwa ga 'yar uwarta da ɗan'uwanta ''.'' <ref>{{Cite journal |last=Chang |first=Julia H. |date=2024-04-02 |title=Jardín de damas curiosas: by Matilde de la Torre, edited by Luis Pascual Cordero Sánchez, Valladolid, Editorial Páramo, 2022, 292 pp., €19 (paperback), ISBN13 978-8412600001 |url=https://doi.org/10.1080/14636204.2024.2347721 |journal=Journal of Spanish Cultural Studies |volume=25 |issue=2 |pages=331–332 |doi=10.1080/14636204.2024.2347721 |issn=1463-6204 |url-access=subscription}}</ref> Sunan ya yi kama da wani zane da 'yar uwarta María Blanchard ta yi. <ref name=":2">{{Cite web |last=Hernández |first=Hortensia |title=Matilde de la Torre diputada y socialista |url=https://www.heroinas.net/2018/05/matildedelatorre.html |access-date=2025-12-12 |website=Heroínas |language=es}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFHernández">Hernández, Hortensia. [https://www.heroinas.net/2018/05/matildedelatorre.html "Matilde de la Torre diputada y socialista"]. ''Heroínas'' (in Spanish)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 December</span> 2025</span>.</cite>
[[Category:CS1 Spanish-language sources (es)]]</ref> A shekarun 1920, ta rubuta jerin kasidu na zamantakewa da siyasa waɗanda suka kare tsarin siyasa na maidowa da kuma nazarin aikin masanin falsafa da marubuci José Ortega y Gasset . <ref name=":5">{{Cite web |last=Chica |first=Miguel Ángel |date=2016-10-08 |title=Matilde de la Torre, el compromiso de una mujer pionera |url=https://www.eldiario.es/cantabria/cantabros-con-historia/matilde-torre-compromiso-mujer-pionera_132_3849646.html |access-date=2025-12-12 |website=ElDiario.es |language=es}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFChica2016">Chica, Miguel Ángel (8 October 2016). [https://www.eldiario.es/cantabria/cantabros-con-historia/matilde-torre-compromiso-mujer-pionera_132_3849646.html "Matilde de la Torre, el compromiso de una mujer pionera"]. ''ElDiario.es'' (in Spanish)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 December</span> 2025</span>.</cite>
[[Category:CS1 Spanish-language sources (es)]]</ref> Kasidu biyu mafi shahara sune ''Don Quijote, Rey de España'' ( ''Don Quixote, Sarkin Spain,'' 1928) da ''El Ágora'' ( ''The Agora'', 1929). <ref name=":6">{{Cite web |title=Torre, Matilde de la |url=https://www.bne.es/es/autores/torre-matilde |access-date=2025-12-12 |website=Biblioteca Nacional de España |language=es}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://www.bne.es/es/autores/torre-matilde "Torre, Matilde de la"]. ''Biblioteca Nacional de España'' (in Spanish)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 December</span> 2025</span>.</cite>
[[Category:CS1 Spanish-language sources (es)]]</ref> A matsayinta na 'yar jarida, ta rubuta wa ''La Región'' da ''El Socialista.'' <ref name=":1">{{Cite web |last=Montagut |first=Eduardo |date=2018-05-16 |title=Matilde de la Torre Gutiérrez |url=https://tribunafeminista.org/2018/05/matilde-de-la-torre-gutierrez/ |access-date=2025-12-13 |website=Tribuna Feminista |language=es}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFMontagut2018">Montagut, Eduardo (16 May 2018). [https://tribunafeminista.org/2018/05/matilde-de-la-torre-gutierrez/ "Matilde de la Torre Gutiérrez"]. ''Tribuna Feminista'' (in Spanish)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">13 December</span> 2025</span>.</cite>
[[Category:CS1 Spanish-language sources (es)]]</ref>
A shekarun 1920, de la Torre ta kafa cibiyar ilimi mai sassaucin ra'ayi ta Torre Academy a Cabezón de la Sal, wadda ta bi ƙa'idodin Institución Libre de Enseñanza da kuma babban malamin koyar da ilimi kyauta. <ref>{{Cite web |date=2023-10-21 |title=El legado musical de Matilde de la Torre |url=https://www.coleccioncarlosmartinballester.com/blog/el-legado-musical-de-matilde-de-la-torre |access-date=2025-12-13 |website=Colección CMB}}</ref> A shekarar 1924, ta kafa kuma ta jagoranci ƙungiyar mawaƙa ta manoma Orfeón de Voces Cántabras <ref name=":10">{{Cite journal |last=Sánchez |first=Luis Pascual Cordero |date=2025-07-03 |title=Más allá de la política y la literatura: Matilde de la Torre y la educación en los años 30 |url=https://doi.org/10.1080/14753820.2025.2546760 |journal=Bulletin of Spanish Studies |language=es |volume=102 |issue=6 |pages=1257–1278 |doi=10.1080/14753820.2025.2546760 |issn=1475-3820 |url-access=subscription}}</ref> (waɗanda suka yi waka a wani bikin jama'a a shekarar 1932 a Royal Albert Hall da ke [[Landan]], Ingila) <ref name=":0">{{Cite web |title=Torre Gutiérrez Cueto, Matilde de la |url=https://fpabloiglesias.es/entrada-db/torre-gutierrez-cueto-matilde-de-la/ |access-date=2025-12-12 |website=Fundación Pablo Iglesias |language=es}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://fpabloiglesias.es/entrada-db/torre-gutierrez-cueto-matilde-de-la/ "Torre Gutiérrez Cueto, Matilde de la"]. ''Fundación Pablo Iglesias'' (in Spanish)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 December</span> 2025</span>.</cite>
[[Category:CS1 Spanish-language sources (es)]]</ref> <ref name=":1">{{Cite web |last=Montagut |first=Eduardo |date=2018-05-16 |title=Matilde de la Torre Gutiérrez |url=https://tribunafeminista.org/2018/05/matilde-de-la-torre-gutierrez/ |access-date=2025-12-13 |website=Tribuna Feminista |language=es}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFMontagut2018">Montagut, Eduardo (16 May 2018). [https://tribunafeminista.org/2018/05/matilde-de-la-torre-gutierrez/ "Matilde de la Torre Gutiérrez"]. ''Tribuna Feminista'' (in Spanish)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">13 December</span> 2025</span>.</cite>
[[Category:CS1 Spanish-language sources (es)]]</ref> da kuma ƙungiyar rawa ta Cabezón de la Sal. <ref name=":4">{{Cite web |last=Toca |first=Maria |date=2022-12-08 |title=Matilde de la Torre (parte segunda) |url=https://lapajareramagazine.com/matilde-de-la-torre-parte-segunda |access-date=2025-12-12 |website=La pajarera magazine |language=es}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFToca2022">Toca, Maria (8 December 2022). [https://lapajareramagazine.com/matilde-de-la-torre-parte-segunda "Matilde de la Torre (parte segunda)"]. ''La pajarera magazine'' (in Spanish)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 December</span> 2025</span>.</cite>
[[Category:CS1 Spanish-language sources (es)]]</ref>
A shekarar 1931, de la Torre ta buga ''El banquete de Saturno: novela social'' ''(Taron Saturn),'' wani aiki mai ban dariya wanda ke ba da labarin [[Mulkin kama-karya|mulkin]] kama karya na Marxist-gurguzu wanda ya yi kama da na Soviet Russia . <ref name=":2">{{Cite web |last=Hernández |first=Hortensia |title=Matilde de la Torre diputada y socialista |url=https://www.heroinas.net/2018/05/matildedelatorre.html |access-date=2025-12-12 |website=Heroínas |language=es}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFHernández">Hernández, Hortensia. [https://www.heroinas.net/2018/05/matildedelatorre.html "Matilde de la Torre diputada y socialista"]. ''Heroínas'' (in Spanish)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 December</span> 2025</span>.</cite>
[[Category:CS1 Spanish-language sources (es)]]</ref> A shekarar 1932, ta yi jawabi kan mata da kuma zaman lafiya a taron farko na Spanish Eugenic Conferences wanda ƙungiyar Spanish Reform ta shirya. <ref name=":0">{{Cite web |title=Torre Gutiérrez Cueto, Matilde de la |url=https://fpabloiglesias.es/entrada-db/torre-gutierrez-cueto-matilde-de-la/ |access-date=2025-12-12 |website=Fundación Pablo Iglesias |language=es}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://fpabloiglesias.es/entrada-db/torre-gutierrez-cueto-matilde-de-la/ "Torre Gutiérrez Cueto, Matilde de la"]. ''Fundación Pablo Iglesias'' (in Spanish)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 December</span> 2025</span>.</cite>
[[Category:CS1 Spanish-language sources (es)]]</ref> Haka kuma a shekarar 1932, ta ba da gudummawar gabatarwa ga littafin Enrique D. Madrazo ''mai suna Pedagogía y eugenesia, cultivo de la especie humana (Pedagogy and eugenics, cultivo de la especie humana).'' <ref name=":10">{{Cite journal |last=Sánchez |first=Luis Pascual Cordero |date=2025-07-03 |title=Más allá de la política y la literatura: Matilde de la Torre y la educación en los años 30 |url=https://doi.org/10.1080/14753820.2025.2546760 |journal=Bulletin of Spanish Studies |language=es |volume=102 |issue=6 |pages=1257–1278 |doi=10.1080/14753820.2025.2546760 |issn=1475-3820 |url-access=subscription}}<cite class="citation journal cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFSánchez2025">Sánchez, Luis Pascual Cordero (3 July 2025). <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[[doi:10.1080/14753820.2025.2546760|"Más allá de la política y la literatura: Matilde de la Torre y la educación en los años 30"]]</span>. ''Bulletin of Spanish Studies'' (in Spanish). '''102''' (6): <span class="nowrap">1257–</span>1278. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1080/14753820.2025.2546760|10.1080/14753820.2025.2546760]]. [[ISSN]] [https://search.worldcat.org/issn/1475-3820 1475-3820].</cite>
[[Category:CS1 Spanish-language sources (es)]]</ref>
De la Torre ta shiga Jam'iyyar Ma'aikatan Gurguzu ta Spain (PSOE) a shekarar 1931, inda ta rufe makarantarta don neman aiki a siyasa. <ref name=":10">{{Cite journal |last=Sánchez |first=Luis Pascual Cordero |date=2025-07-03 |title=Más allá de la política y la literatura: Matilde de la Torre y la educación en los años 30 |url=https://doi.org/10.1080/14753820.2025.2546760 |journal=Bulletin of Spanish Studies |language=es |volume=102 |issue=6 |pages=1257–1278 |doi=10.1080/14753820.2025.2546760 |issn=1475-3820 |url-access=subscription}}<cite class="citation journal cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFSánchez2025">Sánchez, Luis Pascual Cordero (3 July 2025). <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[[doi:10.1080/14753820.2025.2546760|"Más allá de la política y la literatura: Matilde de la Torre y la educación en los años 30"]]</span>. ''Bulletin of Spanish Studies'' (in Spanish). '''102''' (6): <span class="nowrap">1257–</span>1278. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1080/14753820.2025.2546760|10.1080/14753820.2025.2546760]]. [[ISSN]] [https://search.worldcat.org/issn/1475-3820 1475-3820].</cite>
[[Category:CS1 Spanish-language sources (es)]]</ref> Ta shiga cikin gidauniyar Gidajen Makiyaya, wacce ke da alaƙa da duniyar noma da dabbobi ta Cantabrian. <ref name=":11">{{Cite web |date=2019-05-12 |title=Matilde de la Torre Gutiérrez, una socialista fundamental |url=https://www.eduardomontagut.es/mis-articulos/historia/item/858-matilde-de-la-torre-gutierrez-una-socialista-fundamental.html |access-date=2025-12-13 |website=Eduardo Montagut |language=es-es}}</ref> Ta kuma shiga ƙungiyar [[kwaminisanci]] da [[Feminism|mata]] ta ƙungiyar mata masu fafutukar yaƙi da yaƙi da fascist. <ref name=":3">{{Cite web |title=Real Academia de la Historia |url=https://historia-hispanica.rah.es/biografias/42744-matilde-de-la-torre-gutierrez |access-date=2025-12-12 |website=Historia Hispánica |language=es}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://historia-hispanica.rah.es/biografias/42744-matilde-de-la-torre-gutierrez "Real Academia de la Historia"]. ''Historia Hispánica'' (in Spanish)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 December</span> 2025</span>.</cite>
[[Category:CS1 Spanish-language sources (es)]]</ref>
[[Fayil:MATILDE_DE_LA_TORRE.jpg|thumb|Matilde de la Torre]]
A babban zaɓen Spain na 1933, an zaɓi de la Torre a matsayin Mataimakiyar ' Yan Republicans na Cortes (majalisar dokokin Spain) wacce ke wakiltar mazabar Oviedo a Asturias. <ref name=":11">{{Cite web |date=2019-05-12 |title=Matilde de la Torre Gutiérrez, una socialista fundamental |url=https://www.eduardomontagut.es/mis-articulos/historia/item/858-matilde-de-la-torre-gutierrez-una-socialista-fundamental.html |access-date=2025-12-13 |website=Eduardo Montagut |language=es-es}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://www.eduardomontagut.es/mis-articulos/historia/item/858-matilde-de-la-torre-gutierrez-una-socialista-fundamental.html "Matilde de la Torre Gutiérrez, una socialista fundamental"]. ''Eduardo Montagut'' (in European Spanish). 12 May 2019<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">13 December</span> 2025</span>.</cite>
[[Category:CS1 European Spanish-language sources (es-es)]]</ref> Ta kasance ɗaya daga cikin mata biyar da aka zaɓa a wannan zaɓen, <ref name=":5">{{Cite web |last=Chica |first=Miguel Ángel |date=2016-10-08 |title=Matilde de la Torre, el compromiso de una mujer pionera |url=https://www.eldiario.es/cantabria/cantabros-con-historia/matilde-torre-compromiso-mujer-pionera_132_3849646.html |access-date=2025-12-12 |website=ElDiario.es |language=es}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFChica2016">Chica, Miguel Ángel (8 October 2016). [https://www.eldiario.es/cantabria/cantabros-con-historia/matilde-torre-compromiso-mujer-pionera_132_3849646.html "Matilde de la Torre, el compromiso de una mujer pionera"]. ''ElDiario.es'' (in Spanish)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 December</span> 2025</span>.</cite>
[[Category:CS1 Spanish-language sources (es)]]</ref> tare da cancantar 'yan majalisar mata digirin koyarwa. Yayin da take cikin majalisa, de la Torre ta goyi bayan ƙungiyoyin ƙwadago kuma ta yi kira da a samar da ingantacciyar kulawa ga masu yajin aiki da masu juyin juya hali waɗanda aka tsare bayan gazawar juyin juya halin 1934. <ref name=":4">{{Cite web |last=Toca |first=Maria |date=2022-12-08 |title=Matilde de la Torre (parte segunda) |url=https://lapajareramagazine.com/matilde-de-la-torre-parte-segunda |access-date=2025-12-12 |website=La pajarera magazine |language=es}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFToca2022">Toca, Maria (8 December 2022). [https://lapajareramagazine.com/matilde-de-la-torre-parte-segunda "Matilde de la Torre (parte segunda)"]. ''La pajarera magazine'' (in Spanish)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 December</span> 2025</span>.</cite>
[[Category:CS1 Spanish-language sources (es)]]</ref> Ta yi kira da a samar da [[Kulawar haihuwa|hanyoyin hana haihuwa]], [[zubar da ciki]] da saki ga mata. <ref name=":8" /> Ta zauna a Hukumar Sojan Ruwa. <ref name=":0">{{Cite web |title=Torre Gutiérrez Cueto, Matilde de la |url=https://fpabloiglesias.es/entrada-db/torre-gutierrez-cueto-matilde-de-la/ |access-date=2025-12-12 |website=Fundación Pablo Iglesias |language=es}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://fpabloiglesias.es/entrada-db/torre-gutierrez-cueto-matilde-de-la/ "Torre Gutiérrez Cueto, Matilde de la"]. ''Fundación Pablo Iglesias'' (in Spanish)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 December</span> 2025</span>.</cite>
[[Category:CS1 Spanish-language sources (es)]]</ref>
An sake zaɓen De la Torre a matsayin ɗan jam'iyyar Republican ta Cortes a babban zaɓen Spain na 1936, <ref>{{Cite journal |last=Madden |first=Deborah |date=2023-03-01 |title=Matilde de la Torre: A feminist socialist in Republican Spain |url=https://intellectdiscover.com/content/journals/10.1386/ijis_00092_7 |journal=International Journal of Iberian Studies |language=en |volume=36 |issue=1 |pages=83–92 |doi=10.1386/ijis_00092_7 |issn=1364-971X |url-access=subscription}}</ref> ya yi nasara kaɗan da ƙuri'u 170,663. A gwamnatin Francisco Largo Caballero, an naɗa de la Torre a matsayin babban darektan kasuwanci da manufofin haraji. <ref name=":0">{{Cite web |title=Torre Gutiérrez Cueto, Matilde de la |url=https://fpabloiglesias.es/entrada-db/torre-gutierrez-cueto-matilde-de-la/ |access-date=2025-12-12 |website=Fundación Pablo Iglesias |language=es}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://fpabloiglesias.es/entrada-db/torre-gutierrez-cueto-matilde-de-la/ "Torre Gutiérrez Cueto, Matilde de la"]. ''Fundación Pablo Iglesias'' (in Spanish)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 December</span> 2025</span>.</cite>
[[Category:CS1 Spanish-language sources (es)]]</ref> <ref name=":5">{{Cite web |last=Chica |first=Miguel Ángel |date=2016-10-08 |title=Matilde de la Torre, el compromiso de una mujer pionera |url=https://www.eldiario.es/cantabria/cantabros-con-historia/matilde-torre-compromiso-mujer-pionera_132_3849646.html |access-date=2025-12-12 |website=ElDiario.es |language=es}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFChica2016">Chica, Miguel Ángel (8 October 2016). [https://www.eldiario.es/cantabria/cantabros-con-historia/matilde-torre-compromiso-mujer-pionera_132_3849646.html "Matilde de la Torre, el compromiso de una mujer pionera"]. ''ElDiario.es'' (in Spanish)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 December</span> 2025</span>.</cite>
[[Category:CS1 Spanish-language sources (es)]]</ref> Ta riƙe wannan muƙamin har zuwa watan Mayu 1937. <ref name=":2">{{Cite web |last=Hernández |first=Hortensia |title=Matilde de la Torre diputada y socialista |url=https://www.heroinas.net/2018/05/matildedelatorre.html |access-date=2025-12-12 |website=Heroínas |language=es}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFHernández">Hernández, Hortensia. [https://www.heroinas.net/2018/05/matildedelatorre.html "Matilde de la Torre diputada y socialista"]. ''Heroínas'' (in Spanish)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 December</span> 2025</span>.</cite>
[[Category:CS1 Spanish-language sources (es)]]</ref> Ta kuma kasance memba a Kwamitin Fansho, Navy, da Tsaron Ƙasa. <ref name=":0" />
== Rayuwa a gudun hijira ==
Bayan shan kaye a hannun ƙungiyar 'yan Republican a Yaƙin Basasa na Spain (1936–1939), de la Torre ta yi hijira, tare da Ramón Lamoneda da sauran 'yan siyasa. [1] Da farko ta tafi gudun hijira a Marseille, Faransa, inda ta buga Seas in the Shadows (1940) game da yaƙin da aka yi a Asturias . Ta kuma rubuta a cikin mujallar Julián Zugazagoitia ta Norte, daga Yuli 1939, wanda wani ɓangare ne na bayyana ra'ayin masu tsattsauran ra'ayi da aka kora. [2] [3]
A lokacin bazara na shekarar 1940, De la Torre ta hau jirgin ruwa zuwa Mexico a cikin jirgin ruwan ''Cuba'' daga [[Bordeaux]], Faransa, don ci gaba da gudun hijira daga Spain. <ref name=":0">{{Cite web |title=Torre Gutiérrez Cueto, Matilde de la |url=https://fpabloiglesias.es/entrada-db/torre-gutierrez-cueto-matilde-de-la/ |access-date=2025-12-12 |website=Fundación Pablo Iglesias |language=es}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://fpabloiglesias.es/entrada-db/torre-gutierrez-cueto-matilde-de-la/ "Torre Gutiérrez Cueto, Matilde de la"]. ''Fundación Pablo Iglesias'' (in Spanish)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 December</span> 2025</span>.</cite>
[[Category:CS1 Spanish-language sources (es)]]</ref> <ref name=":11">{{Cite web |date=2019-05-12 |title=Matilde de la Torre Gutiérrez, una socialista fundamental |url=https://www.eduardomontagut.es/mis-articulos/historia/item/858-matilde-de-la-torre-gutierrez-una-socialista-fundamental.html |access-date=2025-12-13 |website=Eduardo Montagut |language=es-es}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://www.eduardomontagut.es/mis-articulos/historia/item/858-matilde-de-la-torre-gutierrez-una-socialista-fundamental.html "Matilde de la Torre Gutiérrez, una socialista fundamental"]. ''Eduardo Montagut'' (in European Spanish). 12 May 2019<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">13 December</span> 2025</span>.</cite>
[[Category:CS1 European Spanish-language sources (es-es)]]</ref> A Mexico, ta goyi bayan Juan Negrín a aikinsa na shugaban Majalisar Ministoci a gudun hijira <ref name=":5">{{Cite web |last=Chica |first=Miguel Ángel |date=2016-10-08 |title=Matilde de la Torre, el compromiso de una mujer pionera |url=https://www.eldiario.es/cantabria/cantabros-con-historia/matilde-torre-compromiso-mujer-pionera_132_3849646.html |access-date=2025-12-12 |website=ElDiario.es |language=es}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFChica2016">Chica, Miguel Ángel (8 October 2016). [https://www.eldiario.es/cantabria/cantabros-con-historia/matilde-torre-compromiso-mujer-pionera_132_3849646.html "Matilde de la Torre, el compromiso de una mujer pionera"]. ''ElDiario.es'' (in Spanish)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 December</span> 2025</span>.</cite>
[[Category:CS1 Spanish-language sources (es)]]</ref> kuma ta yi abota da Emmy Kaemmerer, wacce ke zaune a Hotel Lux.
== Mutuwa da gado ==
[[Fayil:Matilde_de_la_Torre_(cropped).jpg|thumb|Hoton de la Torre, wanda aka buga bayan mutuwarta a shekarar 1946]]
De la Torre ta sha fama da rashin lafiya tun daga shekarar 1944. <ref name=":6">{{Cite web |title=Torre, Matilde de la |url=https://www.bne.es/es/autores/torre-matilde |access-date=2025-12-12 |website=Biblioteca Nacional de España |language=es}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://www.bne.es/es/autores/torre-matilde "Torre, Matilde de la"]. ''Biblioteca Nacional de España'' (in Spanish)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 December</span> 2025</span>.</cite>
[[Category:CS1 Spanish-language sources (es)]]</ref> Ta mutu yayin da take gudun hijira, a ranar 19 ga Maris 1946 a Cuernavaca, Morelos, Mexico, tana da shekaru 62. An binne ta a {{Interlanguage link|Spanish Pantheon|es|Panteón Español}} a [[Mexico (birni)|birnin Mexico]] . <ref name=":9" />
A watan Maris na shekarar 1984, an yi jawabi don tunawa da d <ref name=":11">{{Cite web |date=2019-05-12 |title=Matilde de la Torre Gutiérrez, una socialista fundamental |url=https://www.eduardomontagut.es/mis-articulos/historia/item/858-matilde-de-la-torre-gutierrez-una-socialista-fundamental.html |access-date=2025-12-13 |website=Eduardo Montagut |language=es-es}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://www.eduardomontagut.es/mis-articulos/historia/item/858-matilde-de-la-torre-gutierrez-una-socialista-fundamental.html "Matilde de la Torre Gutiérrez, una socialista fundamental"]. ''Eduardo Montagut'' (in European Spanish). 12 May 2019<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">13 December</span> 2025</span>.</cite>
[[Category:CS1 European Spanish-language sources (es-es)]]</ref> e la Torre a Santillana del Mar, Spain. Eduardo Estrada ne ya zana hotonta a shekarar 2003.
De la Torre yana ɗaya daga cikin 'yan bindiga 36 da aka kora daga PSOE ta hanyar wata sanarwa da aka buga a ''El Socialista'' a ranar 23 ga Afrilu 1946. <ref name=":6">{{Cite web |title=Torre, Matilde de la |url=https://www.bne.es/es/autores/torre-matilde |access-date=2025-12-12 |website=Biblioteca Nacional de España |language=es}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://www.bne.es/es/autores/torre-matilde "Torre, Matilde de la"]. ''Biblioteca Nacional de España'' (in Spanish)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 December</span> 2025</span>.</cite>
[[Category:CS1 Spanish-language sources (es)]]</ref> Bayan wata shawara daga Tarayyar Tsibirin Canary, <ref name=":0">{{Cite web |title=Torre Gutiérrez Cueto, Matilde de la |url=https://fpabloiglesias.es/entrada-db/torre-gutierrez-cueto-matilde-de-la/ |access-date=2025-12-12 |website=Fundación Pablo Iglesias |language=es}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://fpabloiglesias.es/entrada-db/torre-gutierrez-cueto-matilde-de-la/ "Torre Gutiérrez Cueto, Matilde de la"]. ''Fundación Pablo Iglesias'' (in Spanish)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 December</span> 2025</span>.</cite>
[[Category:CS1 Spanish-language sources (es)]]</ref> an sake shigar da membobin da aka kora, ciki har da de la Torre, cikin PSOE bayan mutuwarsu a Babban Taron Tarayya na 37 da aka gudanar a ranar 24 ga Oktoba 2009 a [[Madrid]], Spain. <ref>{{Cite web |last=Fernández |first=Xuan |date=2025-08-29 |title=La 'necesaria' restitución de las diputadas pioneras en el Congreso |url=https://www.lne.es/asturias/2025/08/29/necesaria-restitucion-diputadas-pioneras-congreso-121030899.html |access-date=2025-12-13 |website=La Nueva España |language=es}}</ref>
A shekarar 1984, an buga tarihin rayuwar da la Torre, ''Matilde de la Torre da su época'' na C. Calderón Gutiérrez. <ref name=":11">{{Cite web |date=2019-05-12 |title=Matilde de la Torre Gutiérrez, una socialista fundamental |url=https://www.eduardomontagut.es/mis-articulos/historia/item/858-matilde-de-la-torre-gutierrez-una-socialista-fundamental.html |access-date=2025-12-13 |website=Eduardo Montagut |language=es-es}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://www.eduardomontagut.es/mis-articulos/historia/item/858-matilde-de-la-torre-gutierrez-una-socialista-fundamental.html "Matilde de la Torre Gutiérrez, una socialista fundamental"]. ''Eduardo Montagut'' (in European Spanish). 12 May 2019<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">13 December</span> 2025</span>.</cite>
[[Category:CS1 European Spanish-language sources (es-es)]]</ref> A shekarar 2022, an buga tarihin rayuwar de la Torre, ''Matilde de la Torre: Jima'i, Gurguzu da Suffrage a cikin Republican Spain'' ta Deborah Madden don jerin Nazarin Al'adun Hispanic da Lusophone na Ƙungiyar Bincike ta Zamani. <ref>{{Cite web |date=2021-06-27 |title=Enter Matilde de la Torre |url=https://mhra.org.uk/news/2021/06/27/matilde-de-la-torre.html |access-date=2025-12-13 |website=Modern Humanities Research Association |language=en}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haifaffun 1884]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
s54amypen9sn1ydwu5z9dgv0toiik1k
Christine Churcher
0
144654
826178
807438
2026-04-25T07:22:46Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 4 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826178
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Christine Churcher''' (an haife ta a ranar 21 ga watan Satumba, 1954) 'yar siyasa ce a [[Ghana]]. Ta kasance 'yar majalisa a mazaɓar Cape Coast a yankin Tsakiyar Ghana a majalisa ta 2, ta 3, ta 4 da ta 5 a Jamhuriyar Ghana.
== Rayuwar farko da ilimi ==
An haifi Churcher a ranar 21 ga watan Satumba, 1954. Ta halarci Makarantar Firamare ta Kwesi Plange wacce aka fi sani da Makarantar Shirye-shiryen Tunawa da Pere Planque da ke Cape Coast daga shekarun 1959 zuwa 1965. Tsakanin shekarun 1965 da 1972 ta halarci [[Makarantar Sakandare ta Mfantsiman|Makarantar Sakandare ta 'Yan Mata ta Mfanstiman]]. Tsakanin shekarun 1975 da 1978, Churcher ta yi karatun Turanci da tarihi a [[Jami'ar Ghana]] kuma ta kammala karatunta cikin nasara. Daga baya, Churcher ta sami digiri na biyu a fannin Falsafa a fannin ilimin manya a Jami'ar Ghana. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (August 2020)">ana buƙatar ambato</span></nowiki>'' ]</sup>
== Aiki ==
Churcher ƴar siyasa ce ta ƙasar Ghana. Ta riƙe muƙamai daban-daban na minista a ƙasar Ghana. Ta yi aiki a matsayin tsohuwar Ministar Muhalli da Kimiyya. <ref name="Online">{{Cite web |last=Online |first=Peace FM |title=Maame Dokono: I Stepped Down For Churcher |url=https://www.peacefmonline.com/pages/politics/politics/201002/39136.php |access-date=2020-08-04 |website=Peacefmonline - Ghana news |archive-date=2023-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231110221412/https://www.peacefmonline.com/pages/politics/politics/201002/39136.php |url-status=dead }}</ref> Ta kuma yi aiki a Hukumar Gudanarwa ta [[Kamfanin Gas na Kasa na Ghana|Kamfanin Gas na Ghana]]. <ref>{{Cite web |title=Board » Ghana National Gas Company Limited (Ghana Gas) |url=http://ghanagas.com.gh/board-of-directors |access-date=2020-08-04 |website=Ghana Gas}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2017-10-10 |title=Christine Churcher Heads Board |url=https://dailyguidenetwork.com/christine-churcher-heads-board/ |access-date=2020-08-04 |website=DailyGuide Network |language=en-US}}</ref> Ta kuma yi aiki a matsayin Ministar Ilimi ta Ƙasa. <ref name="Online" />
== Siyasa ==
Churcher ta wakilci mazaɓar Cape Coast a yankin Tsakiyar Ghana a majalisun dokoki na 2, 3 da 4 na jamhuriya ta 4 ta Ghana.
=== Zaɓe ===
An fara zaɓen Churcher a Majalisar Dokoki bisa ga zaɓen Jam'iyyar New Patriotic Party a lokacin zaɓen gama gari na Ghana na watan Disamba 1996 na Mazaɓar Cape Coast a Yankin Tsakiyar Ghana. Ta samu ƙuri'u 30,496 cikin ƙuri'u 56,428 masu inganci da aka jefa, wanda ya wakilci kashi 46.20% akan abokin hamayyarta S.Valis-Akyianu, ɗan jam'iyyar NDC wanda shi ma ya sami ƙuri'u 25,932. <ref>{{Cite web |last=FM |first=Peace |title=Ghana Election 1996 Results - Cape Coast South Constituency |url=http://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/1996/central/72/index.php |access-date=2020-10-05 |website=Ghana Elections - Peace FM |archive-date=2023-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231111003500/https://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/1996/central/72/index.php |url-status=dead }}</ref>
An zaɓi Churcher a matsayin 'yar majalisa ta uku a jamhuriya ta huɗu ta Ghana a zaɓen gama gari na Ghana na mazaɓar Cape Coast ta Kudu a shekarar 2000 bisa ga jam'iyyar New Patriotic Party (NPP) da jimillar ƙuri'un da aka kaɗa na ƙuri'u 31,573, wanda ke wakiltar kashi 55.70% akan abokan hamayyarta. <ref>{{Cite web |last=FM |first=Peace |title=Parliament - Central Region Election 2000 Results |url=http://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2000/parliament/central/index.php |access-date=2020-09-02 |website=Ghana Elections - Peace FM |archive-date=2022-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220821181454/https://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2000/parliament/central/index.php |url-status=dead }}</ref> An kuma zaɓe ta a matsayin 'yar majalisa ta huɗu a jamhuriya ta huɗu ta Ghana a zaɓen gama gari na Ghana na shekarar 2004. <ref name=":1">{{Cite web |last=FM |first=Peace |title=Ghana Election 2004 Results - Cape Coast South Constituency |url=http://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2004/central/72/index.php |access-date=2020-08-04 |website=Ghana Elections - Peace FM}}</ref> Ta haka ta yi aiki a matsayin 'yar majalisa a mazaɓar Cape Coast daga 7 ga watan Janairu 2005 zuwa ranar 6 ga watan Janairu 2009. An zaɓe ta da ƙuri'u 36,264 daga cikin ƙuri'u 70,866 da aka jefa. Wannan ya yi daidai da kashi 51.2% na ƙuri'un da aka jefa. <ref name=":2" /> <ref name=":1" /> An zaɓe ta a kan MacDonald Konns Tongo na Babban Taron Jama'a, Ebo Barton-Odro na National Democratic Congress da Araba Bentsi-Enchill Safohen na Jam'iyyar Convention People's Party. Waɗannan sun sami kashi 0.8%, 44.5% da 3.5% bi da bi na jimillar ƙuri'un da aka jefa. <ref name=":2" /> <ref name=":1" /> An zaɓi Churcher a matsayin wacce zata yi takarar Sabuwar Jam'iyyar Patriotic Party. <ref name=":2" /> Mazaɓar ta wani ɓangare ne na mazaɓu 16 da Sabuwar Jam'iyyar Patriotic Party ta lashe a yankin Tsakiya a wannan zaɓen. <ref>{{Cite web |last=FM |first=Peace |title=Ghana Election 2004 Results - Central Region |url=http://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2004/central/index.php |access-date=2020-08-04 |website=Ghana Elections - Peace FM |archive-date=2024-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428070731/https://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2004/central/index.php |url-status=dead }}</ref> A duka, Sabuwar Jam'iyyar Patriotic Party ta lashe jimillar kujerun majalisa 128 a majalisar dokoki ta 4 a jamhuriya ta 4 ta Ghana. <ref>{{Cite web |date=2016-08-10 |title=Statistics of Presidential and Parliamentary Election Results |url=https://www.fact-checkghana.com/statistics-presidential-parliamentary-election-results/ |access-date=2020-08-04 |website=Fact Check Ghana |language=en-US}}</ref>
=== Naɗin jakadu ===
A shekarar 2021, Churcher ta zama jakadiyar Ghana a Jamhuriyar Benin. <ref>{{Cite web |last=Online |first=Peace FM |title=DIPLOMATS: Fmr. GTV Newscaster Francisca, Hajia Alima, Christine Churcher, Others Off To Take Their Duty Post |url=https://m.peacefmonline.com/pages/politics/politics/202106/445941.php |access-date=2023-11-10 |website=Peacefmonline - Ghana news }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== Duba kuma ==
* Jerin 'yan siyasar Ghana
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1954]]
15u9j9sbn6m6kc9m81q3wkwe6dq1war
Bernardine Evaristo
0
144925
825762
810121
2026-04-24T14:33:13Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
825762
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
Bernardine Anne Mobolaji Evaristo (an haife ta ne a ranar 28 ga Mayu shekara ta 1959) marubuciya ce ta ƙasar Ingilishi kuma Farfesa a fannin rubuce-rubuce a Jami'ar Brunel ta ƙasar London wato Birtaniya. Littafinta Girl, Woman, Other tare ya lashe Kyautar Booker a shekarar 2019 tare da Margaret Atwood's The Testaments, wanda ya sa ta zama mace baƙar fata ta farko da ta lashe Booker. [lower-alpha 1] Littafin ya lashe wasu kyaututtuka da yawa ciki har da kyaututtaka biyu na Littafin Burtaniya (aka "Nibbies"). A cikin 2025, an zaɓi Evaristo daga cikin duk waɗanda suka lashe kyautar mata ta baya don Fiction da waɗanda aka zaba a matsayin mai karɓar Kyautar Mata ta Kyauta, girmamawa ta wallafe-wallafen sau ɗaya don bikin cika shekaru 30 na Kyautar Mata don Fiction.[1][2][3] Ita Farfesa ce ta Rubuce-rubuce a Jami'ar Brunel ta London (BUL) kuma ta yi aiki na shekaru hudu a matsayin Shugabar Royal Society of Literature, mace ta biyu kuma baƙar fata ta farko da ta rike mukamin tun lokacin da aka kafa ta a 1820.
Evaristo mai ba da shawara ne na dogon lokaci don haɗa marubuta da masu zane-zane. Ta kafa kamfanin ci gaban marubucin Spread the Word tare da Ruth Borthwick [1] (1995-yanzu) da kamfanin wasan kwaikwayo na mata baƙar fata na farko na Burtaniya (1982-1988), gidan wasan kwaikwayo na Black Women . [2] Evaristo ya shirya babban taron gidan wasan kwaikwayo na farko na baƙar fata na Burtaniya, Tarihin Makomar, don Black Theatre Forum (1995), a Royal Festival Hall, da kuma babban taron farko na Burtaniya game da rubutun baƙar fata, Tracing Paper (1997), a Gidan Tarihi na London.[3] Evaristo ta kafa lambar yabo ta Brunel International African Poetry Prize, 2012-2022, wanda a cikin 2023 ya zama lambar yabo ta Evaristo African Poetary tare da Asusun Littafin Waƙoƙin Afirka, kuma ta fara shirin Jagoran Ayyuka na Cikakken don mawaƙa masu launi, 2007-2017. [4][5] A cikin 2024, ta kafa RSL Scriptorium Awards, tana ba da marubutan Burtaniya masu gwagwarmaya "wurin rubutu" a bakin tekun Kent har zuwa wata ɗaya kowannensu, tare da haɗin gwiwar Royal Society of Literature (RSL). [6] A cikin 2025, ta kafa RSL Pioneer Prize, wanda za a ba da kyautar ga wata marubuciya mace daban-daban mai shekaru sama da 60 a kowace shekara na tsawon shekaru goma, wanda ya lashe gasar shine Maureen Duffy. [7][8] Kyautar Pioneer ta samo asali ne daga gudummawar Evaristo na £ 100,000 da kanta ta lashe daga Kyautar Mata ta Kyauta. [9]
Evaristo ta sami girmamawa sama da 90, kyaututtuka, zumunci, gabatarwa da sauran alamun sanarwa, kuma littattafanta sun kasance Littafin Shekara sama da sau 60. Ita ce mai girmamawa na rayuwa na [[University of Oxford|Oxford]]" id="mwVg" rel="mw:WikiLink" title="St Anne's College, Oxford">Kwalejin St Anne, Oxford, kuma memba mai girmamawa ta duniya ta Kwalejin Fasaha da Kimiyya ta Amurka. A cikin 2021, ta gaji Richard Eyre a matsayin Shugaba na Kwalejin Rose Bruford, ta kammala aikinta na shekaru hudu a cikin 2024 kuma dan wasan kwaikwayo Ray Fearon ya gaje ta. Evaristo ta kasance mataimakiyar shugaban majalisar RSL kuma a shekarar 2020 ta zama mataimakiyar shugabar, kafin a sanar da ita a matsayin shugabar RSL a shekarar 2021.<ref name="RSL President">{{Cite web |date=30 November 2021 |title=Bernardine Evaristo Announced as New President of the RSL |url=https://rsliterature.org/bernardine-evaristo-announced-as-new-president-of-the-rsl/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240426023152/https://rsliterature.org/bernardine-evaristo-announced-as-new-president-of-the-rsl/ |archive-date=26 April 2024 |access-date=6 December 2025 |website=The Royal Society of Literature}}</ref> A ƙarshen wa'adin Evaristo na shekaru huɗu, an kira Elif Shafak a watan Disamba na shekara ta 2025 a matsayin sabon shugaban RSL.
An nada Evaristo a matsayin [[Order of the British Empire|memba na Order of the British Empire]] (MBE) a cikin girmamawar ranar haihuwar Sarauniya ta 2009, kuma Jami'in Order of the Birtaniya Empire (OBE) a matsayin girmamawar ranar haihuwa ta Sarauniya ta 2020, duka lambobin yabo don hidimomi ga adabi.
== Rayuwa ta farko da aiki ==
An haifi Evaristo a shekara ta 1959 a Eltham, kudu maso gabashin [[Landan]], kuma an yi masa baftisma Bernardine Anne Mobolaji Evaristo. An haife ta ne a Woolwich, ta huɗu cikin yara takwas da aka haifa wa mahaifiyar Ingila, Jacqueline M. Brinkworth, da kuma mahaifin Najeriya, Julius Taiwo Bayomi Evaristo (1927-2001), wanda aka fi sani da Danny.<ref name="Official website">{{Cite web |title=Biography |url=https://bevaristo.com/biography/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230227023951/https://bevaristo.com/biography/ |archive-date=27 February 2023 |access-date=21 October 2021 |website=Bernandine Evaristo Official Website}}</ref> Brinkworth malamin makaranta ne na al'adun Ingilishi, Irish da Jamusanci.<ref name="Brinkworth" /> An haifi Danny Evaristo a [[Birtaniya Kamaru|Kamaru ta Burtaniya]] kuma ya girma [[Ɗan Nijeriya|Na Najeriya]]; ya yi ƙaura zuwa Burtaniya a 1949 kuma ya zama mai walda kuma ɗan majalisa na farko a cikin Borough of Greenwich, na Jam'iyyar Labour.<ref name="Official website" /> Kakan mahaifinta, Gregorio Bankole Evaristo (ya mutu a shekara ta 1927), [[Yarbawa|Yoruba]] [[Yan Brazil a Najeriya|Aguda]] ne wanda ya tashi daga [[Brazil]] zuwa Najeriya. Ya kasance jami'in kwastam. Kakar mahaifinta, Zenobia Evaristo, née Sowemima (d. 1967), ta fito ne daga [[Abeokuta]] a Najeriya. <ref>{{Cite web |last=Fadumiye |first=AdeOla |title=Social: Bernadine Evaristo... on the crossroads of culture |url=http://www.genevieveng.com/bernadine-evaristo-on-the-crossroads-of-culture/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911003701/http://www.genevieveng.com/bernadine-evaristo-on-the-crossroads-of-culture/ |archive-date=11 September 2014 |access-date=9 September 2014 |website=Genevieve}}</ref>
Evaristo ta yi karatu a makarantar Eltham Hill Grammar School for Girls daga 1970 zuwa 1977, <ref>{{Cite web |title=Alumni Author Bernadine Evaristo Holds Q&A at Eltham Hill |url=https://www.elthamhill.com/132/case-studies/case-study/2/alumni-author-bernadine-evaristo-holds-qa-at-eltham-hill |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004114945/https://www.elthamhill.com/132/case-studies/case-study/2/alumni-author-bernadine-evaristo-holds-qa-at-eltham-hill |archive-date=4 October 2022 |access-date=4 October 2022 |publisher=Eltham Hill School}}</ref> kuma a 1972 ta shiga gidan wasan kwaikwayo na Greenwich Young People (yanzu Tramshed, a Woolwich), game da abin da ta ce: "Ina da shekaru goma sha biyu kuma hakan shine yin yarinta kuma ya haifar da aikin rayuwa da aka yi a cikin zane-zane. <ref>{{Cite web |title=Meet the Team |url=https://tramshed.org/about-us/meet-the-team |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004114942/https://tramshed.org/about-us/meet-the-team |archive-date=4 October 2022 |access-date=4 October 2022 |website=Tramshed}}</ref> Ta ci gaba da halartar Kwalejin Rose Bruford na Magana da Wasan kwaikwayo, ta kammala a 1982.<ref>{{Cite web |title=Bernardine Evaristo (OBE) |url=https://www.bruford.ac.uk/graduate/graduate-profiles/bernardine-evaristo-obe/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004114941/https://www.bruford.ac.uk/graduate/graduate-profiles/bernardine-evaristo-obe/ |archive-date=4 October 2022 |access-date=4 October 2022 |publisher=Rose Bruford College}}</ref>
A cikin shekarun 1980s, tare da Paulette Randall da Patricia Hilaire, ta kafa gidan wasan kwaikwayo na Black Women, kamfanin wasan kwaikwayo na farko a Burtaniya na irin wannan. A cikin shekarun 1990s, ta shirya taron farko na baƙar fata na Burtaniya, wanda aka gudanar a Gidan Tarihi na London, da kuma taron farko na gidan wasan kwaikwayo na Burtaniya na baƙarƙashiya, wanda aka gudana a Royal Festival Hall. A shekara ta 1995 ta kafa kuma ta ba da umarnin Spread the Word, hukumar ci gaban marubuta ta London.
Evaristo ta ci gaba da karatu a Kwalejin Goldsmiths, Jami'ar London, inda ta sami digirin digirin digirinta a rubuce-rubuce a shekarar 2013.<ref>{{Cite web |title=Bernardine Evaristo |url=https://www.gold.ac.uk/our-people/profile-hub/english-and-creative-writing/pg/other/bernardine-evaristo/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004114947/https://www.gold.ac.uk/our-people/profile-hub/english-and-creative-writing/pg/other/bernardine-evaristo/ |archive-date=4 October 2022 |access-date=4 October 2022 |website=gold.ac.uk |publisher=Goldsmiths University of London}}</ref> A cikin 2019, an nada ta Woolwich Laureate ta Greenwich da Docklands International Festival, ta sake haɗawa da rubutu game da garin da ta bar lokacin da take da shekaru 18.<ref>{{Cite web |last=Evaristo |first=Bernardine |date=7 September 2019 |title=Bernardine Evaristo on Woolwich: 'We weren't allowed to play outside' |url=https://www.theguardian.com/books/2019/sep/07/bernardine-evaristo-made-in-woolwich |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191014213821/https://www.theguardian.com/books/2019/sep/07/bernardine-evaristo-made-in-woolwich |archive-date=14 October 2019 |access-date=16 October 2019}}</ref> A cikin 2022, an ba ta kyautar "Freedom of the Borough of the Royal Borough of Greenwich". <ref>{{Cite web |last=Greenwich |first=Royal Borough of |title=Freedom of the Borough |url=https://www.royalgreenwich.gov.uk/info/200164/about_the_royal_borough/320/freedom_of_the_borough |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211025160505/https://www.royalgreenwich.gov.uk/info/200164/about_the_royal_borough/320/freedom_of_the_borough |archive-date=25 October 2021 |access-date=2023-06-21 |website=www.royalgreenwich.gov.uk |language=en}}</ref>
== Rubuce-rubuce ==
[[Fayil:Bernardine_Evaristo_Speaking_at_event.jpg|alt=Bernardine Evaristo seated in a chair speaking at an event|thumb|Evaristo yana magana a wani taron.]]
Littafin farko na Evaristo da za a buga shi ne tarin waƙoƙi na 1994 da ake kira Island of Abraham (Leeds: Peepal Tree Press). Ta ci gaba da zama marubuciyar littattafai guda biyu da ba na almara ba, da littattafai takwas na almara da almara waɗanda ke bincika fannoni na Afirka. Tana gwaji tare da tsari da hangen nesa, sau da yawa tana haɗuwa da baya tare da yanzu, fiction tare da shayari, gaskiyar tare da hasashe, da kuma gaskiyar tare da wasu gaskiyar (kamar yadda a cikin littafinta na 2008 Blonde Roots). <ref name="Brunel" /> Littafin litattafansa mai suna The Emperor's Babe (Penguin, 2001) game da yarinya baƙar fata ce, iyayenta daga Nubia ne, suna zuwa shekaru a Roman London kusan shekaru 2,000 da suka gabata. Ya lashe lambar yabo ta Arts Council Writers' Award 2000, lambar yabo ta NESTA Fellowship a shekara ta 2003, kuma The Times ta ci gaba da zabarsa a matsayin daya daga cikin 100 Mafi Kyawun Littattafai na Shekaru goma a shekara ta 2010, kuma an daidaita shi cikin wasan BBC Radio 4 a shekara ta 2013. Littafin Evaristo na huɗu, Soul Tourists (Penguin, 2005), littafi ne na gwaji game da ma'aurata da ba su dace ba suna tuki a Turai zuwa Gabas ta Tsakiya, wanda ke nuna fatalwowi na ainihin adadi na launi daga tarihin Turai.
Littafinta Blonde Roots (Penguin, 2008) wani satire ne wanda ya canza tarihin [[Kasuwancin bayi na Atlantika|Cinikin bayi na Atlantic]] kuma ya maye gurbinsa da sararin samaniya inda 'yan Afirka suka bautar da Turawa. Blonde Roots ta lashe lambar yabo ta Orange Youth Panel da Big Red Read Award, kuma an zabi ta don lambar yabo ta wallafe-wallafen Dublin ta Duniya, lambar yabo ta orange da lambar yabo ta Arthur C. Clarke. <ref name="Diaspora">{{Cite web |date=2016-04-27 |title=Bernardine Evaristo |url=http://www.bbawriting.com/bernardine-evaristo/ |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20160427023247/http://www.bbawriting.com/bernardine-evaristo/ |archive-date=2016-04-27 |access-date=2024-04-26 |website=Diaspora Writers UK}}</ref>
Evaristo's other books include the verse novel ''Lara'' (Bloodaxe Books, 2009, with an earlier version published in 1997), which fictionalised the multiple cultural strands of her family history going back over 150 years as well as her London childhood in a mixed-race family. ''Lara'' won the EMMA Best Novel Award in 1998. Evaristo's novella ''Hello Mum'' (Penguin, 2010) was chosen as "The Big Read" for the County of Suffolk and was adapted into a BBC Radio 4 play in 2012.
Littafinta Mr Loverman (Penguin UK, 2013/Akashic Books USA, 2014) game da wani dan Caribbean mai shekaru saba'in, ɗan luwaɗi mai la'akari da zaɓinsa bayan auren shekaru 50 da matarsa. Ya lashe lambar yabo ta Triangle Ferro-Grumley don LGBT Fiction (Amurka) da Jerwood Fiction Uncovered Prize . A cikin 2015, ta rubuta kuma ta gabatar da wani shirin BBC Radio 4 mai kashi biyu, Fiery Inspiration - game da Amiri Baraka, a BBC Radio 4. <ref name="Baraka">{{Cite web |title=Fiery Inspiration: Amiri Baraka And The Black Arts Movement |url=https://www.bbc.com/mediacentre/proginfo/2022/12/firey-inspiration |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220907082333/https://www.bbc.com/mediacentre/proginfo/2022/12/firey-inspiration |archive-date=7 September 2022 |access-date=7 September 2022 |website=BBC Media Centre}}</ref>
Littafin Evaristo Girl, Woman, Other (Mayu 2019, Hamish Hamilton / Penguin UK) wani labari ne mai ban sha'awa "fusion fiction" game da mata 12 da farko baƙar fata na Burtaniya. Shekaru 19 zuwa 93 kuma suna da alaƙa da al'adun al'adu, yanayin jima'i, azuzuwan da yanayin ƙasa, kuma littafin ya nuna fatan su, gwagwarmaya da rayuwarsu. A watan Yulin 2019, an zaɓi littafin don jerin sunayen Booker Prize, sannan ya sanya gajeren jerin sunayen, wanda aka sanar a ranar 3 ga Satumba 2019, tare da littattafan Margaret Atwood, Lucy Ellmann, [[Chigozie Obioma]], [[Salman Rushdi|Salman Rushdie]] da Elif Shafak. A ranar 14 ga Oktoba, Girl, Woman, Other ta lashe Kyautar Booker tare da Atwood's The Testaments . <ref>{{Cite web |date=14 October 2020 |title=Margaret Atwood and Bernardine Evaristo: Winners of The 2019 Booker Prize announced |url=https://thebookerprizes.com/booker-prize/news/margaret-atwood-and-bernardine-evaristo-winners-2019-booker-prize-announced |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210402211802/https://thebookerprizes.com/booker-prize/news/margaret-atwood-and-bernardine-evaristo-winners-2019-booker-prize-announced |archive-date=2 April 2021 |access-date=25 March 2021 |publisher=The Booker Prizes}}</ref> Nasarar ta sanya Evaristo mace baƙar fata ta farko kuma marubucin baƙar fata na Burtaniya na farko da ya lashe kyautar.<ref name="Flood" /><ref>{{Cite web |date=28 May 1959 |title=Bernardine Evaristo |url=https://thebookerprizes.com/the-booker-library/authors/bernadine-evaristo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928230027/https://thebookerprizes.com/the-booker-library/authors/bernadine-evaristo |archive-date=28 September 2022 |access-date=4 October 2022 |publisher=The Booker Prizes}}</ref><ref>{{Cite web |title=Women of the World Festival 2022 {{!}} Bernardine Evaristo - Black Britain: Writing Back |url=https://thewowfoundation.com/events/bernardine-evaristo-black-britain-writing-back |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004185953/https://thewowfoundation.com/events/bernardine-evaristo-black-britain-writing-back |archive-date=4 October 2022 |access-date=4 October 2022 |website=Women of the World}}</ref> Girl, Woman, Other na ɗaya daga cikin Littattafan 19 da [[Barack Obama]] ya fi so na 2019 da kuma Littafin da Roxane Gay ya fi so a 2019. <ref>{{Cite web |last=Gay |first=Roxane |date=6 February 2020 |title=A Year in the Life: 2019 |url=https://gay.medium.com/a-year-in-the-life-2019-ee72896c58e8 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109235944/https://gay.medium.com/a-year-in-the-life-2019-ee72896c58e8 |archive-date=9 November 2020 |access-date=9 November 2020 |website=Medium |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Segal |first=Corinne |date=6 February 2020 |title=Roxane Gay's favorite book of 2019 was Girl, Woman, Other |url=https://lithub.com/roxane-gays-favorite-book-of-2019-was-girl-woman-other/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240426023207/https://lithub.com/roxane-gays-favorite-book-of-2019-was-girl-woman-other/ |archive-date=26 April 2024 |access-date=9 November 2020 |website=LitHub}}</ref> An kuma sanya littafin a cikin jerin sunayen don Kyautar Mata ta 2020 don Fiction.<ref>{{Cite web |date=2020-04-22 |title=Women's Prize for Fiction shortlist announced |url=https://www.booksandpublishing.com.au/articles/2020/04/22/149500/womens-prize-for-fiction-shortlist-announced-2/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200516021106/https://www.booksandpublishing.com.au/articles/2020/04/22/149500/womens-prize-for-fiction-shortlist-announced-2/ |archive-date=16 May 2020 |access-date=2020-05-05 |website=Books+Publishing |language=en-AU}}</ref>
A cikin 2020, Evaristo ya lashe lambar yabo ta British Book Awards: Fiction Book of the Year da Author of the Year, lambar yabo ta Indie Book for Fiction. <ref>{{Cite web |date=26 June 2020 |title=Indie Book Award 2020 winners announced |url=https://www.writers-online.co.uk/news/indie-book-award-2020-winners-announced/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004140646/https://www.writers-online.co.uk/news/indie-book-award-2020-winners-announced/ |archive-date=4 October 2022 |access-date=4 October 2022 |website=Writers Online}}</ref> A watan Yunin 2020, Evaristo ta zama mace baƙar fata ta farko kuma marubucin baƙar fata na Burtaniya na farko da ya kai lamba ɗaya a cikin labaran almara na Burtaniya, inda ta rike matsayi na farko na makonni biyar kuma ta kwashe makonni 44 a cikin Top 10. <ref>{{Cite web |title=Bernardine Evaristo |url=https://nationalcentreforwriting.org.uk/elif-shafaks-10-women-writers/bernardine-evaristo/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004124644/https://nationalcentreforwriting.org.uk/elif-shafaks-10-women-writers/bernardine-evaristo/ |archive-date=4 October 2022 |access-date=4 October 2022 |publisher=[[National Centre for Writing]]}}</ref>
An haɗa Evaristo a cikin Black Powerlist 100 na tsawon shekaru huɗu tun daga 2020, wanda ya amince da mutanen da suka fi tasiri a Burtaniya na al'adun Afirka ko Afirka ta Caribbean. A cikin 2020, an haɗa ta cikin jerin 100 Great Black Britons .
A cikin 2022, Girl, Woman, Other an haɗa su a cikin jerin littattafai 70 da marubuta na [[Kasashen common wealth|Commonwealth]] suka zaba don bikin Platinum Jubilee na Elizabeth II. <ref>{{Cite web |date=17 April 2022 |title=The Big Jubilee Read: A literary celebration of Queen Elizabeth II's record-breaking reign |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/articles/2Ynpj933DJ2YG5nsMS6fn8k/a-literary-celebration-of-queen-elizabeth-iis-record-breaking-reign |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220606154853/https://www.bbc.co.uk/programmes/articles/2Ynpj933DJ2YG5nsMS6fn8k/a-literary-celebration-of-queen-elizabeth-iis-record-breaking-reign |archive-date=6 June 2022 |access-date=18 June 2022 |website=BBC}}</ref>
Rubutun Evaristo ya hada da gajeren fiction, wasan kwaikwayo, shayari, rubutun, sukar adabi, da ayyukan ''Mata'' da rediyo. Biyu daga cikin littattafanta, The Emperor's Babe (2001) da Hello Mum (2010), an daidaita su cikin wasan kwaikwayo na BBC Radio 4. Littafinta na tara, Manifesto: On Never Giving Up, Penguin UK (Oktoba 2021) da Grove Atlantic USA (2022) ne suka buga shi. Littafinta na goma, Feminism (Nuwamba 2021), wani bangare ne na jerin "Look Again" na Tate Britain (Tate Publishing). Tana ba da bincike na sirri game da wakiltar fasahar matan Burtaniya masu launi a cikin mahallin babban sake fasalin gallery mai zuwa. A cikin 2020 Evaristo ya haɗu da mai tsara kayan ado Valentino a kan tarin su na Collezione Milano, rubuta rubutun waka don tafiya tare da hotunan tarin ta mai daukar hoto Liz Johnson Artur, wanda aka buga a matsayin littafin teburin kofi (Rizzoli, 2021). <ref>{{Cite web |title=Liz Johnson Artur / Bernardine Evaristo: Valentino: Collezione Milano |url=https://bookshop.thephotographersgallery.org.uk/products/liz-johnson-artur-bernardine-evaristo-valentino-collezione-milano |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220727114147/https://bookshop.thephotographersgallery.org.uk/products/liz-johnson-artur-bernardine-evaristo-valentino-collezione-milano |archive-date=27 July 2022 |access-date=27 July 2022 |website=TPG Bookshop}}</ref>
Evaristo ya rubuta labarai da yawa, litattafai, fiction da sake dubawa na littattafai ciki har da: The Times, Vanity Fair, ''[[The Guardian]]'', The Observer, The Independent, ''Vogue'', ''Harper's Bazaar UK'', The Times Literary Supplement, Condé Nast Traveler, ''Wasafiri'', da New Statesman. Ta ba da gudummawa ga New Daughters of Africa (Myriad Editions, 2019), wanda [[Margaret Busby]] ta shirya.<ref name="BrittlePaper">{{Cite web |last=Evaristo |first=Bernardine |date=4 January 2020 |title=I Long Ago Chose to Take My Community with Me on My Creative Journey |url=https://brittlepaper.com/2020/01/i-long-ago-chose-to-take-my-community-with-me-on-my-creative-journey-bernardine-evaristo/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200111103024/https://brittlepaper.com/2020/01/i-long-ago-chose-to-take-my-community-with-me-on-my-creative-journey-bernardine-evaristo/ |archive-date=11 January 2020 |access-date=15 January 2020 |website=[[Brittle Paper]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Le Gendre |first=Kevin |author-link=Kevin Le Gendre |date=29 May 2019 |title=Daughters Of Africa |url=https://echoesmagazine.co.uk/2019/04/29/daughters-of-africa/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201106232058/https://echoesmagazine.co.uk/2019/04/29/daughters-of-africa/ |archive-date=6 November 2020 |access-date=2 September 2021}}</ref>
== Ayyukan gyarawa da kulawa ==
Evaristo ya shirya mujallar The Sunday Times Style (UK) a watan Yulin 2020 tare da karɓar baƙar fata / xn, wanda ke nuna jerin matasa masu fasaha, masu gwagwarmaya da masu canzawa. Shekaru kadan da suka gabata, ta kasance editan baƙo na fitowar Satumba 2014 na mujallar ''Mslexia'', kungiyar Poetry Society of Great Britain ta fitowar hunturu mai shekaru ɗari The Poetry Review (2012), mai taken "Offending Frequencies"; fitowar musamman ta mujallar ''Wasafiri'' da ake kira Black Britain: Beyond Definition (Routledge, 2010), tare da mawaki Karen McCarthy Woolf; G, <ref>[https://mslexia.co.uk/products/single-issues/print-issues/issue-63/#tab-description ''Mslexia'']{{Dead link|date=October 2023}}, Issue 63, Sep/Oct/Nov 2014.</ref> wani tarihin Black da mawaƙa na Asiya, tare da mawallafin Daljit Nagra (Bloodaxe Books, 2010), ''Goma'' a cikin 2007, ta hada da New Writing Council / British Anthology). Evaristo kuma ya kasance edita na mujallar FrontSeat a cikin shekarun 1990, kuma ɗaya daga cikin editocin Black Women Talk Poetry anthology (wanda aka buga a 1987 ta Black Womantalk Poetry collective wanda Evaristo ya kasance wani ɓangare), na farko na Burtaniya irin wannan tarihin, wanda ke nunawa daga cikin mawaƙanta 20 Jackie Kay, Dorothea Smartt da Adjoa Andoh.<ref name="Diaspora"/>
A watan Oktoba 2020, an ba da sanarwar cewa Evaristo yana tsara sabon jerin littattafai tare da Hamish Hamilton a masu wallafa Penguin Random House, "Black Britain: Writing Back", wanda ya haɗa da dawo da littattafan bugawa da rarrabawa daga baya. Littattafai shida na farko, litattafai, an buga su a watan Fabrairun 2021, ciki har da ''Minty Alley'' (1936) na [[C. L. R. James]] da The Dancing Face (1997) na Mike Phillips.<ref>{{Cite web |date=28 October 2020 |title=Bernardine Evaristo rediscovers six novels by Black writers for Black Britain: Writing Back series |url=https://www.penguin.co.uk/articles/2020/october/black-britain-writing-back-bernardine-evaristo-hamish-hamilton-series.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201104100846/https://www.penguin.co.uk/articles/2020/october/black-britain-writing-back-bernardine-evaristo-hamish-hamilton-series.html |archive-date=4 November 2020 |access-date=9 November 2020 |publisher=Penguin}}</ref>
== Bayyanar kafofin watsa labarai ==
Evaristo ya kasance batun manyan shirye-shiryen talabijin guda biyu: The South Bank Show, tare da Melvyn Bragg (Sky Arts, Autumn 2020) <ref>{{Cite web |last=Campbell |first=Joel |date=28 October 2020 |title=The South Bank Show: Gillian Anderson, Bernardine Evaristo, Benjamin Zephaniah and Simon Armitage |url=https://www.voice-online.co.uk/entertainment/whats-on/2020/10/28/the-south-bank-show-gillian-anderson-bernardine-evaristo-benjamin-zephaniah-and-simon-armitage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240424134508/https://www.voice-online.co.uk/entertainment/whats-on/2020/10/28/the-south-bank-show-gillian-anderson-bernardine-evaristo-benjamin-zephaniah-and-simon-armitage/ |archive-date=24 April 2024 |access-date=22 November 2021 |website=[[The Voice (British newspaper)|The Voice]]}}</ref> <ref>{{Cite web |date=28 October 2020 |title=Gillian Anderson, Bernardine Evaristo, Benjamin Zephaniah & Simon Armitage featured in new South Bank Show season |url=https://www.seenit.co.uk/gillian-anderson-bernardine-evaristo-benjamin-zephaniah-simon-armitage-featured-in-new-south-bank-show-season/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211122214909/https://www.seenit.co.uk/gillian-anderson-bernardine-evaristo-benjamin-zephaniah-simon-armitage-featured-in-new-south-bank-show-season/ |archive-date=22 November 2021 |access-date=22 November 2021 |website=seenit.co.uk}}</ref> da kuma Imagine, tare da [[Alan Yentob]] ("Bernardine Evaristo: Never Give Up", BBC One, Satumba 2021).<ref>{{Cite web |last=Ibeh |first=Chukwuebuka |date=31 August 2021 |title=BBC Documentary Explores the Life and Work of Bernardine Evaristo {{!}} Airs on Sept. 2 |url=https://brittlepaper.com/2021/08/bbc-documentary-explores-the-life-and-work-of-bernardine-evaristo-airs-on-sept-2/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210902225618/https://brittlepaper.com/2021/08/bbc-documentary-explores-the-life-and-work-of-bernardine-evaristo-airs-on-sept-2/ |archive-date=2 September 2021 |access-date=2 September 2021 |website=Brittle Paper}}</ref><ref>{{Cite web |date=2 September 2021 |title=Bernardine Evaristo: Never Give Up |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/m000z9bj |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210902225619/https://www.bbc.co.uk/programmes/m000z9bj |archive-date=2 September 2021 |access-date=2 September 2021 |website=imagine... |publisher=BBC One}}</ref> Ta ba da wasu tambayoyin da yawa, ciki har da HARDtalk, tare da Stephen Shakur (BBC World, 2020) da This Cultural Life, tare da John Wilson (BBC4, Nuwamba 2021). Ta kuma kasance batun ''Bayani'' (BBC Radio 4, 2019) da Desert Island Discs a BBC Radio 4, wanda Lauren Laverne ta yi hira da shi, a cikin 2020. A cikin 2015, Evaristo ya rubuta kuma ya gabatar da wani shirin BBC Radio 4 mai kashi biyu mai suna Fiery Inspiration: Amiri Baraka da Black Arts Movement . <ref name="Baraka"/>
Yawancin bayyanarta na kwasfan fayiloli a Burtaniya sun haɗa da tambayoyin da Adwoa Aboah, [[Samira Ahmed]], Elizabeth Day, Grace Dent, Annie MacManus, Graham Norton, James O'Brien, [[Natalie Portman]], Jay Rayner, Simon Savidge, Pandora Sykes da Jeremy Vine suka gudanar.
A cikin watanni biyu bayan nasarar da ta samu na Booker Prize, Evaristo ta rubuta cewa ta sami gayyata da yawa don ba da tambayoyi fiye da dukan aikinta.<ref name="BrittlePaper"/>
== Koyarwa da yawon shakatawa ==
Evaristo ya koyar da rubuce-rubuce masu ban sha'awa tun 1994. Har ila yau, an ba ta lambar yabo da yawa ta rubuce-rubuce da mazauna ciki har da Montgomery Fellowship a Kwalejin Dartmouth a Hanover, New Hampshire a cikin 2015; don Majalisar Burtaniya a Jami'ar Georgetown, Washington, DC; Kwalejin Barnard / Jami'ar Columbia, New York; Jami'ar Western Cape, Afirka ta Kudu; bikin Virginia Arts (Virginia, Amurka), da Writing Fellow a Jami'in East Anglia, Burtaniya. Ta koyar da darasi na Jami'ar Gabashin Anglia-Guardian "Yadda za a ba da labarin" na tsawon shekaru hudu a London har zuwa 2015.<ref>{{Cite web |date=21 July 2014 |title=#PotW Literary London annual lecture 23 July: Bernardine Evaristo: 'London, Londinium, Londolo: The Endless Possibilities of Re-Imagining London' |url=https://talkinghumanities.blogs.sas.ac.uk/2014/07/21/potw-literacy-london-annual-lecture-23-july/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151012134330/http://talkinghumanities.blogs.sas.ac.uk/2014/07/21/potw-literacy-london-annual-lecture-23-july/ |archive-date=12 October 2015 |access-date=20 September 2020 |website=Talking Humanities |publisher=School of Advanced Study, University of London}}</ref> Evaristo Farfesa ne na Rubuce-rubuce a Jami'ar Brunel ta London, bayan ya koyar a jami'ar tun shekara ta 2011.<ref name="BrittlePaper"/>
Tun daga shekara ta 1997, ta karɓi gayyata ta ƙasa da ƙasa sama da 130 a matsayin marubuciya. Wadannan sun hada da mazaunan marubuta da ziyarar zumunci, yawon shakatawa na Majalisar Burtaniya, yawon bude ido na littattafai, koyar da darussan rubuce-rubuce da bita da kuma maɓalli, jawabai da bangarori a tarurruka da yawa da bukukuwan adabi.<ref name="Official website"/> Ta jagoranci taron 32 da 33 na Majalisar Burtaniya ta Berlin Literature Seminar a cikin 2017 da 2018. Ta gabatar da lacca na New Statesman / Goldsmiths Prize a ranar 30 ga Satumba 2020 . A watan Oktoba 2020, ta ba da jawabin buɗewa a taron Frankfurt Book Fair's Publishing Insights, inda ta yi kira ga masu bugawa da su hayar karin mutane da ke wakiltar al'ummomi da yawa: "Dole ne mu sami mutane da ke aiki a masana'antar daga dukkan waɗannan al'ummomin da ke neman wani abu fiye da al'ada da al'adu".<ref>{{Cite web |last=Johnson |first=Hannah |date=14 October 2020 |title=Bernardine Evaristo to UK Publishing: Hire More Diverse People |url=https://publishingperspectives.com/2020/10/bernardine-evaristo-to-uk-publishing-hire-more-diverse-people/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210410193546/https://publishingperspectives.com/2020/10/bernardine-evaristo-to-uk-publishing-hire-more-diverse-people/ |archive-date=10 April 2021 |access-date=2 April 2021 |website=Publishing Perspectives}}</ref>
Evaristo shine mai ba da shawara ga wallafe-wallafen Rolex Mentor & Protege Arts Initiative na 2023-2024 yana ba da shawara kan marubucin littafin Ghana [[Ayesha Harruna Attah]] . <ref>{{Cite web |title=Current Pairs - The Rolex Mentor & Protégé Arts Initiative |url=https://www.rolex.org/rolex-mentor-protege/current-pairs |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230621064058/https://www.rolex.org/rolex-mentor-protege/current-pairs |archive-date=21 June 2023 |access-date=2023-06-21 |website=rolex.org |language=en}}</ref> Masu ba da shawara na zane-zane na baya tun lokacin da shirin ya fara a 2002 sun haɗa da Margaret Atwood, Gilberto Gil, Philip Glass, Sir Peter Hall, David Hockney, Sir Anish Kapoor, William Kentridge, Spike Lee, Phyllida Lloyd, Lin Manuel Miranda, [[Toni Morrison]], Jessye Norman, Yousou N'Dour, Michael Ondaatje, [[Martin Scorsese]], [[Wole Soyinka]], Julie Taymor da Mario Vargas Llosa.<ref>{{Cite web |title=Rolex.org - Rolex Mentor and Protégé Arts Initiative |url=https://www.rolex.org/rolex-mentor-protege |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180428193932/http://www.rolexmentorprotege.com/pairing/2006-2007/pinchas_zukerman_and_david_aaron_carpenter |archive-date=28 April 2018 |access-date=2023-06-21 |website=rolex.org |language=en}}</ref>
=== Cikakken Ayyuka ===
A shekara ta 2006, Evaristo ya fara wani rahoto da aka ba da tallafin Majalisar Fasaha wanda hukumar ci gaban marubucin Spread the Word ta bayar game da dalilin da ya sa baƙar fata <ref>{{In lang|it}} Caponi, Paolo. </ref> da mawaƙa na Asiya ba a buga su a Burtaniya ba, wanda ya nuna cewa kasa da kashi 1 cikin 100 na duk waƙoƙin da aka buga na mawaƙa ne masu launi.
Lokacin da aka buga rahoton, sai ta fara shirin ba da shawara na The Complete Works, tare da Nathalie Teitler da Spread the Word . <ref name="TCW">{{Cite web |title=The Complete Works |url=https://thecompleteworkspoetry.wordpress.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210417081024/https://thecompleteworkspoetry.wordpress.com/ |archive-date=17 April 2021 |access-date=2 April 2021}}</ref> A cikin wannan shirin ci gaban kasa, an jagoranci mawaƙa 30, kowannensu a cikin shekara ɗaya ko biyu, kuma da yawa sun ci gaba da buga littattafai, sun sami kyaututtuka kuma sun sami karbuwa mai tsanani don shayinsu.<ref>{{Cite web |last=Bird |first=Julia |date=2 December 2015 |title=The Complete Works Poetry – call for submissions |url=https://poetryschool.com/our-news/complete-works-poetry-call-submissions/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023151421/https://poetryschool.com/our-news/complete-works-poetry-call-submissions/ |archive-date=23 October 2021 |access-date=2 April 2021 |website=The Poetry School}}</ref>
== Sauran ayyukan ==
Baya ga kafa RSL Scriptorium Awards da Brunel International African Poetry Prize, <ref name="Official website"/> ta yi hukunci da kyaututtuka da yawa. A shekara ta 2012 ta kasance shugabar juriya don Kyautar Caine don Rubuce-rubucen Afirka da Kyautar Takaitaccen Labari ta Commonwealth . <ref>Evaristo, Bernardine, [http://www.o.org/what-makes-a-good-short-story-by-bernardine-evaristo/]{{"'}}There is no magic formula{{'"}}{{Dead link|date=October 2023}} (Chair of the 2012 Commonwealth Short Story Prize on what makes a good short story) Commonwealth Writers.</ref> A cikin 2021, ta kasance Shugabar Kyautar Mata don Kwamitin Alƙalai na Fiction . <ref>{{Cite web |date=21 October 2020 |title=Announcing our 2021 Judging Panel |url=https://womensprizeforfiction.co.uk/features/features/news/announcing-our-womens-prize-for-fiction2021-judges |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220907082335/https://womensprizeforfiction.co.uk/features/features/news/announcing-our-womens-prize-for-fiction2021-judges |archive-date=7 September 2022 |access-date=7 September 2022 |publisher=Women's Prize for Fiction}}</ref> A cikin 2023, ta jagoranci kyautar littafin Forward Poetry . A shekara ta 2024, ta jagoranci lambar yabo ta Nero Gold na Nero Book Awards da kuma lambar yabo ta Global Black Women for Non-Fiction wanda Cassava Republic Press ta kafa.
Evaristo ya kuma yi aiki a majalisun da yawa da kwamitocin ba da shawara ga kungiyoyi daban-daban ciki har da Majalisar Royal Society of Literature (RSL) tun daga 2017, Majalisar Fasaha ta Ingila, Hukumar Fasaha ta London, Kwamitin Ba da Shawara na Littattafan Burtaniya, Society of Authors, Society of Poetry (Chair) da mujallar wallafe-wallafen ''Wasafiri'' ta duniya.<ref name="Official website"/>
Hoton Evaristo (2002) na mai daukar hoto Sal Idriss yana cikin tarin National Portrait Gallery, London.<ref name="NPG person page">{{Cite web |title=Bernardine Evaristo - Person - National Portrait Gallery |url=https://www.npg.org.uk/collections/search/person/mp67652 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200814115341/https://www.npg.org.uk/collections/search/person/mp67652 |archive-date=14 August 2020 |access-date=25 September 2020 |website=National Portrait Gallery, London}}</ref>
=== Royal Society of Literature ===
Evaristo was elected as President of the Royal Society of Literature from the end of 2021 (following the retirement of Dame Marina Warner), becoming the first writer of colour and only the second woman to hold the position in the Society's 200-year history. She stated at the time of the announcement: "Literature is not a luxury, but essential to our civilisation. I am so proud, therefore, to be the figurehead of such an august and robust literature organisation that is so actively and urgently committed to being inclusive."<ref name="RSL President"/> In 2022, she commented in a profile piece on her in the ''New Yorker'' on the subject of the RSL "40 under 40" scheme and RSL Open initiative to bring in outstanding younger and more diverse writers to the RSL: "It's like you've got two hundred years of history to counterbalance ... So are you going to wait another two hundred years, or are you going to just speed the process up a bit?" The RSL Open scheme was set up because at that time there were more RSL Fellows over 100 (three) than under 40. In her role as President of the RSL, she has brought three philanthropic projects to the charity that she has not managed or administrated because her role is that of figurehead. As a Sky Arts Ambassador, Evaristo spearheaded the Sky Arts RSL Writers Awards, providing mentoring for under-represented writers.<ref>{{Cite web |date=29 January 2021 |title=Sky Arts joins forces with five world-leading artists to nurture the next generation |url=https://www.skygroup.sky/en-gb/article/sky-arts-joins-forces-with-five-world-leading-artists-to-nurture-the-next-generation |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220907082331/https://www.skygroup.sky/en-gb/article/sky-arts-joins-forces-with-five-world-leading-artists-to-nurture-the-next-generation |archive-date=7 September 2022 |access-date=7 September 2022 |website=Sky Arts}}</ref> In 2024, she founded the RSL Scriptorium Awards, offering her cottage on the Kent coast for free to ten writers a year who struggle to find the time and space to write. Each writer will have the entire cottage to themselves for a month<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Ailinn |date=2024-10-25 |title=RSL Scriptorium Awards Launch: 'A place for writing' - Royal Society of Literature |url=https://rsliterature.org/rsl-scriptorium-awards-launch-a-place-for-writing/ |access-date=2025-01-28 |language=en-GB}}</ref> In 2025, Evaristo founded the RSL Pioneer Prize, dedicated to honouring women writers over 60 years of age who laid the ground for future generations.<ref>{{Cite web |date=14 September 2025 |title=RSL Pioneer Prize |url=https://rsliterature.org/rsl-pioneer-prize/ |access-date=30 November 2025 |publisher=Royal Society of Literature}}</ref> The role of President is that of the organisation's figurehead and Evaristo is not involved in the management of the charity. However, from 2023, the RSL received criticism over the new diversity of fellowship, the emphasis on younger fellows, and for not taking a strong enough stance about the stabbing of Salman Rushdie<ref>{{Cite web |last=Leith |first=Sam |author-link=Sam Leith |date=17 February 2024 |title=The feud tearing apart the Royal Society of Literature |url=https://www.spectator.co.uk/article/the-feuding-tearing-apart-the-royal-society-of-literature/ |access-date=27 January 2025 |website=[[The Spectator]] |quote=a motion in Council to speak out in support of Salman Rushdie ... was squashed. The reasoning, according to Evaristo, is that the RSL should remain 'impartial' in political matters.}}</ref> and the cancellation of Kate Clanchy.<ref>{{Cite web |last=Sanderson |first=David |date=2 February 2024 |title=Inside the row tearing the Royal Society of Literature apart |url=https://www.thetimes.com/uk/article/inside-the-row-tearing-the-royal-society-of-literature-apart-d3z2zr7cl |access-date=2025-01-27 |website=www.thetimes.com |language=en |quote=they would not make a stand about the attacks on Clanchy, some sort of defence for all writers facing these social media attacks.}}</ref> In February 2024, Evaristo defended the RSL in ''The Guardian'' against "all attacks", and stated in an article that the RSL "cannot take sides in writers' controversies and issues, but must remain impartial." The Royal Society of Literature later stated that Evaristo was neither a trustee of the RSL nor a "decision maker or manager".<ref>{{Cite web |last=Royal Society |first=of Literature |date=2024-02-21 |title=Statement from the Trustees of the RSL |url=https://rsliterature.org/statement-from-the-trustees-of-the-rsl/ |access-date=2025-01-29 |language=en-GB |quote=She is not a decision maker or manager, nor does she have any responsibility for running the RSL}}</ref><ref>{{Cite web |last=Marnham |first=Patrick |date=January–February 2025 |title=How the Royal Society of Literature lost the plot |url=https://www.prospectmagazine.co.uk/culture/68696/how-the-royal-society-of-literature-lost-the-plot |access-date=2025-01-27 |website=www.prospectmagazine.co.uk |language=en |quote=as president, she was merely a figurehead and had nothing to do with the implementation of policy}}</ref>
== Rayuwa ta mutum ==
Ta auri marubucin David Shannon, wanda ta sadu da shi a shekara ta 2006, kuma an ƙaddamar da littafinsa na farko a watan Maris na shekara ta 2021 .<ref>{{Cite web |last=Peterson |first=Angeline |date=2 April 2021 |title=Bernardine Evaristo's Husband Publishes Debut Novel |url=https://brittlepaper.com/2021/04/bernardine-evaristos-husband-publishes-debut-novel/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211024172105/https://brittlepaper.com/2021/04/bernardine-evaristos-husband-publishes-debut-novel/ |archive-date=24 October 2021 |access-date=2 April 2021 |website=Brittle Paper}}</ref>
== Kyaututtuka da karbuwa ==
=== Fellowships da sauran girmamawa na mutum ===
* 2002: UEA Writing Fellow, Jami'ar Gabashin Anglia
* 2003: Kyautar Kyautar Kimiyya, Fasaha da Fasaha ta Kasa (NESTA) <ref name="Encyclopedia">{{Cite web |title=Evaristo, Bernardine 1959- |url=https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/evaristo-bernardine-1959 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191017094140/https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/evaristo-bernardine-1959 |archive-date=17 October 2019 |access-date=2024-04-26 |website=[[Encyclopedia.com]]}}</ref>
* 2004: An zabe shi Fellow, Royal Society of Literature (est.1820)
* 2006: Fellow na Majalisar Burtaniya, Jami'ar Georgetown, Amurka <ref name="Encyclopedia" />
* 2006: An zabe shi Fellow, Royal Society of Arts (est.1754) <ref name="Diaspora"/>
* 2009: An ba shi lambar yabo ta [[Order of the British Empire|MBE]] a cikin jerin sunayen girmamawa na ranar haihuwar Sarauniya don hidimomi ga wallafe-wallafen
* 2015: The Montgomery Fellow, Kwalejin Dartmouth, Amurka
* 2017: An zabe shi Fellow mai daraja, Ƙungiyar Ingilishi (est.1906)
* 2018: An zabe shi Fellow na Kwalejin Rose Bruford na Wasanni da Ayyuka
* 2019: Financial Times: jerin mata 14 masu canza wasanni
* 2019: Jerin ikon ''Mai sayar da Littattafai'' 150 <ref>{{Cite web |title=THE BOOKSELLER 150 - 2019 |url=https://www.thebookseller.com/bookseller-150-2019 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201203173437/https://www.thebookseller.com/bookseller-150-2019 |archive-date=3 December 2020 |access-date=5 December 2020}}</ref>
* 2020: An ba shi lambar yabo ta [[Order of the British Empire|OBE]] a cikin girmamawar ranar haihuwar Sarauniya ta 2020 don hidimomi ga adabi
* 2020: Kyautar Littafin Burtaniya: Mawallafin Shekara <ref name="BBA Penguin">{{Cite web |date=28 June 2020 |title=Bernardine Evaristo named Author of the Year at the British Book Awards |url=https://www.penguin.co.uk/articles/company-article/bernardine-evaristo-named-author-of-the-year |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231111173143/https://www.penguin.co.uk/articles/company-article/bernardine-evaristo-named-author-of-the-year |archive-date=11 November 2023 |access-date=11 November 2023 |website=penguin.co.uk |publisher=Penguin}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=2020-06-30 |title=Awards: British Book, RSL Encore Winners |url=https://www.shelf-awareness.com/issue.html?issue=3771 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329131950/https://www.shelf-awareness.com/issue.html?issue=3771 |archive-date=29 March 2024 |access-date=2024-04-26 |website=[[Shelf Awareness]]}}</ref>
* 2020: Elle 50 - jerin masu canza wasan Burtaniya
* 2020: Medal na Zinare na Gudanar da Daraja (est. 1683), Kwalejin Trinity DublinKwalejin Trinity ta Dublin
* 2020: GG2 Woman of the Year Award <ref>{{Cite web |date=12 February 2022 |title=Winners 2020 |url=https://gg2leadershipawards.co.uk/winners/winners-2020/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824072042/https://gg2leadershipawards.co.uk/winners/winners-2020/ |archive-date=24 August 2023 |access-date=24 August 2023 |website=GG2 Leadership & Diversity Awards |publisher=Asian Media Group}}</ref>
* 2020: ''Vogue'' 25 na 2020 - jerin mata 25 mafi tasiri a Burtaniya
* 2020: An zabe shi daya daga cikin ''100 Great Black Britons''
* 2020: Jerin ikon ''Mai sayar da Littattafai'' 150 <ref>{{Cite web |title=THE BOOKSELLER 150 - 2020 |url=https://www.thebookseller.com/bookseller-150-2020 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204140927/https://www.thebookseller.com/bookseller-150-2020 |archive-date=4 December 2020 |access-date=5 December 2020}}</ref>
* 2021: Mujallar Glamour Mata na Shekara, Kyautar Mawallafin Gamechanging
* 2021: Mai girmamawa na kasa da kasa, Kwalejin Fasaha da Kimiyya ta Amurka (a shekara ta 1780)
* 2021: Shugaban Kwalejin Rose Bruford na Wasanni da Ayyuka <ref>{{Cite web |date=12 October 2020 |title=Professor Bernardine Evaristo OBE is appointed President of Rose Bruford College |url=https://www.bruford.ac.uk/professor-bernardine-evaristo-obe-is-appointed-president-of-rose-bruford-college/ |access-date=6 November 2024 |publisher=Rose Bruford College}}</ref>
* 2021: The UK Black Powerlist 100 (1st shekara)
* 2021: Kyautar mujallar Vanity Fair Challenger
* 2021: Jerin ikon ''Mai sayar da Littattafai'' 150
* 2022: An nada shi shugaban kasa, Royal Society of Literature (2022-2026) <ref>{{Cite web |date=1 December 2021 |title=St Anne's Honorary Fellow, Bernardine Evaristo, elected President of the Royal Society of Literature |url=https://www.st-annes.ox.ac.uk/st-annes-honorary-fellow-bernardine-evaristo-elected-president-of-the-royal-society-of-literature/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004160309/https://www.st-annes.ox.ac.uk/st-annes-honorary-fellow-bernardine-evaristo-elected-president-of-the-royal-society-of-literature/ |archive-date=4 October 2022 |access-date=4 October 2022 |publisher=St Anne's College, University of Oxford}}</ref>
* 2022: ''Forbes'' "50 sama da 50" wanda aka girmama don yankin Turai, Gabas ta Tsakiya da Afirka.<ref>{{Cite web |date=18 January 2022 |title=50 Over 50: EMEA 2022 |url=https://www.forbes.com/sites/maggiemcgrath/2022/01/18/50-over-50-emea-2022/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230805210728/http://www.forbes.com/sites/maggiemcgrath/2022/01/18/50-over-50-emea-2022/ |archive-date=5 August 2023 |access-date=24 August 2023 |website=Forbes}}</ref>
* 2022: Dokta mai daraja na Arts da Letters, Kwalejin Sarki ta London
* 2022: Dokta mai daraja na Harafi, Jami'ar Sarauniya Maryamu ta London <ref>{{Cite web |date=29 July 2022 |title=Bernardine Evaristo receives honorary Queen Mary degree |url=https://www.qmul.ac.uk/media/news/2022/pr/bernardine-evaristo-receives-honorary-queen-mary-degree.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004202307/https://www.qmul.ac.uk/media/news/2022/pr/bernardine-evaristo-receives-honorary-queen-mary-degree.html |archive-date=4 October 2022 |access-date=4 October 2022 |publisher=Queen Mary University of London}}</ref>
* 2022: Dokta mai daraja na Harafi, Jami'ar Glasgow Caledonian <ref>{{Cite web |date=6 July 2022 |title=Honoraries implore graduates to savour the moment |url=https://www.gcu.ac.uk/aboutgcu/universitynews/honoraries-implore-graduates-to-savour-the-moment |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824072045/https://www.gcu.ac.uk/aboutgcu/universitynews/honoraries-implore-graduates-to-savour-the-moment |archive-date=24 August 2023 |access-date=24 August 2023 |website=Glasgow Caledonian University}}</ref>
* 2022: Dokta mai daraja na Harafi, Jami'ar Greenwich
* 2022: Mai girmamawa, Goldsmiths, Jami'ar London 2022: Mai daraja Doctor of Arts, Jami'an Bankin Kudu na LondonJami'ar Bankin Kudancin London
* 2022: Mai girmamawa, CILIP, The Library and Information Association
* 2022: Sky Arts: Masu zane-zane 50 mafi tasiri na Burtaniya na shekaru 50 da suka gabata (No. 26)
* 2022: Soho House Awards: Mawallafi
* 2022: Mujallar Stylist Kyautar Mata Masu Kyau: Marubuciya ta Shekara
* 2022: The UK Black Powerlist 100 (shekara ta biyu)
* 2023: The UK Black Powerlist 100 (shekara ta 3)
* 2023: Dokta mai daraja na Harafi, Jami'ar Exeter <ref>{{Cite web |last=Maddern |first=Kerra |date=14 July 2023 |title=Ukraine ambassador and acclaimed novelist Bernardine Evaristo to be honoured by the University of Exeter |url=https://news.exeter.ac.uk/alumni-news/ukraine-ambassador-and-acclaimed-novelist-bernardine-evaristo-to-be-honoured-by-the-university-of-exeter/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824064340/https://news.exeter.ac.uk/alumni-news/ukraine-ambassador-and-acclaimed-novelist-bernardine-evaristo-to-be-honoured-by-the-university-of-exeter/ |archive-date=24 August 2023 |access-date=24 August 2023 |website=University of Exeter}}</ref>
* 2023: Dokta mai daraja na Harafi, Jami'ar Sheffield <ref>{{Cite web |date=17 July 2023 |title=Self Esteem singer Rebecca Lucy Taylor to be awarded honorary degree from University of Sheffield {{!}} Other graduands |url=https://www.sheffield.ac.uk/news/self-esteem-singer-rebecca-lucy-taylor-be-awarded-honorary-degree-university-sheffield |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230925161332/https://www.sheffield.ac.uk/news/self-esteem-singer-rebecca-lucy-taylor-be-awarded-honorary-degree-university-sheffield |archive-date=25 September 2023 |access-date=24 August 2023 |website=University of Sheffield}}</ref>
* 2023: Littafin Goodreads Top na shekaru goma da suka gabata (2013-2023)
* 2023: Black Excellence Awards - Kyautattun Kyaututtuka ga Littattafai <ref>{{Cite web |date=17 October 2023 |title=The London Chamber Black Excellence Awards 2023 {{!}} Outstanding Contribution to Literature |url=https://www.londonchamber.co.uk/business-groups/clubs-and-associations/lcci-black-business-association/london-chamber-black-excellence-awards-2023/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231111135857/https://www.londonchamber.co.uk/business-groups/clubs-and-associations/lcci-black-business-association/london-chamber-black-excellence-awards-2023/ |archive-date=11 November 2023 |access-date=11 November 2023 |website=londonchamber.co.uk |publisher=London Chamber of Commerce and Industry (LCCI)}}</ref>
* 2024: The UK Black Powerlist 100 (shekara ta 4)
* 2024: [https://fairsaturday.org/en/fair-saturday-awards/ Kyautar Asabar mai kyau], Gidauniyar Asabar mai daraja, Bilbao, Spain
* 2024: Kyautar Elit ta Praeses, Kwalejin Trinity Dublin, Ireland
* 2025: Kyautar Kyautar Mata ta Kyauta, don yin bikin cika shekaru 30 na Kyautar Mata don Fiction <ref>{{Cite web |date=3 June 2025 |title=Announcing the Recipient for the Women's Prize Outstanding Contribution Award |url=https://womensprize.com/announcing-the-recipient-for-the-womens-prize-outstanding-contribution-award/ |access-date=4 June 2025 |website=womensprize.com |publisher=The Women's Prize Trust}}</ref>
* 2026: An zabe shi memba mai daraja na dindindin, National Liberal Club (est.1882)
* 2026: An zabe shi Fellow, City Lit / City Literary Institute (est. 1919) <ref>{{Cite web |last=Malcomson CBE |first=Mark |date=26 January 2026 |title=2026 City Lit Fellows |url=https://www.citylit.ac.uk/blog/2026-city-lit-fellows |access-date=31 January 2026 |website=citylit.ac.uk |publisher=City Lit}}</ref>
=== ''Lara'' (1997) ===
* 1999: EMMA Mafi Kyawun Littafin don ''Lara'' <ref name="Encyclopedia"/>
=== The Emperor's Babe (2001) ===
* 2000: Kyautar Mawallafin Ingila ta Majalisar Ayyuka ta 2000, don The Emperor's Babe <ref name="Diaspora"/>
* 2010: The Emperor's Babe, The Times (UK) "100 Mafi Kyawun Littattafai na Shekara Goma"
=== ''Tushen Gishiri'' (2008) ===
* 2009: Kyautar Arthur C. Clarke (wanda aka zaba) <ref name="Diaspora"/>
* 2009: Babban Kyautar Red Read, Fiction da Gabaɗaya (mai nasara)
* 2009: Kyautar Littattafan Dublin ta Duniya (wanda aka zaba)
* 2009: Kyautar Orange don Fiction (wanda aka zaba) <ref name="Diaspora" />
* 2009: Kyautar Matasa ta Orange Prize
* 2010: Hurston / Wright Legacy Award, Amurka (mai zuwa karshe)
=== ''Goma'' (2010) ===
* 2010: Kyautar Society Book don ''Goma'', tare da Daljit Nagra
=== ''Mista Loverman'' (2013) ===
* 2014: Jerwood Fiction Uncovered Prize (mai nasara) <ref name=":1">{{Cite web |last= |first= |date=2014-06-23 |title=Awards: Jerwood Fiction Uncovered |url=https://www.shelf-awareness.com/issue.html?issue=2280 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230601051302/https://www.shelf-awareness.com/issue.html?issue=2280 |archive-date=1 June 2023 |access-date=2024-04-24 |website=[[Shelf Awareness]]}}</ref>
* 2015: Kyautar Triangle Publishing: Kyautar Ferro-Grumley don Labarin LGBT, Amurka <ref>{{Cite web |last= |first= |date=2015-04-24 |title=Awards: Triangle; Thwaites Wainwright; CrimeFest |url=https://www.shelf-awareness.com/issue.html?issue=2493 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220719231717/https://www.shelf-awareness.com/issue.html?issue=2493 |archive-date=19 July 2022 |access-date=2024-04-26 |website=[[Shelf Awareness]]}}</ref>
=== ''Yarinya, Mace, Sauran'' (2019) ===
* 2019: Kyautar Zaɓin Goodread ta Kyau mafi Kyawu (mai zuwa karshe) <ref name="Goodreads Choice Award 2019">{{Cite web |title=2019 Goodreads Choice Award Best Fiction |url=https://www.goodreads.com/choiceawards/best-fiction-books-2019 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191229005146/https://www.goodreads.com/choiceawards/best-fiction-books-2019 |archive-date=29 December 2019 |access-date=2 June 2020 |website=Goodreads |publisher=Goodreads, Inc}}</ref>
* 2019: Kyautar Gordon Burn (mai zuwa karshe)
* 2019: Booker Prize (mai nasara) <ref>{{Cite web |date=4 December 2019 |title=BBC apologises to Bernardine Evaristo for 'another author' ad lib |url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-50658750 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004202306/https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-50658750 |archive-date=4 October 2022 |access-date=4 October 2022 |publisher=BBC News}}</ref>
* 2019: Shelf Awareness mafi kyawun fiction na 2019 <ref>{{Cite web |last= |first= |date=2019-12-03 |title=Our Best Books of 2019 |url=https://www.shelf-awareness.com/issue.html?issue=3632 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231129084548/https://www.shelf-awareness.com/issue.html?issue=3632 |archive-date=29 November 2023 |access-date=2024-04-26 |website=[[Shelf Awareness]]}}</ref>
* 2020: Kyautar Masana'antar Littattafan Australiya (wanda aka jera) <ref>{{Cite web |date=2 March 2020 |title=Announcing the ABIAs 2020 Longlist |url=https://abiawards.com.au/abias-2020-longlist/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231028160636/https://abiawards.com.au/abias-2020-longlist/ |archive-date=28 October 2023 |access-date=11 November 2023 |website=ABIA Awards}}</ref>
* 2020: Kyautar Littafin Burtaniya: Littafin Fiction na Shekara <ref name="BBA Penguin"/>
* 2020: Kyautar Ferro-Grumley ta Amurka (mai zuwa karshe)
* 2020: Kyautar Littafin Indie don Fiction <ref>{{Cite web |date=26 June 2020 |title=Indie Book Awards 2020: winners announced |url=https://www.booksellers.org.uk/industryinfo/industryinfo/latestnews/Indie-Book-Awards-2020-winners-announced |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230609143723/https://www.booksellers.org.uk/industryinfo/industryinfo/latestnews/Indie-Book-Awards-2020-winners-announced |archive-date=9 June 2023 |access-date=24 August 2023 |website=Booksellers Association}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=2020-06-29 |title=Awards: Indie Book Winners |url=https://www.shelf-awareness.com/issue.html?issue=3770 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128225747/https://www.shelf-awareness.com/issue.html?issue=3770 |archive-date=28 January 2023 |access-date=2024-04-26 |website=[[Shelf Awareness]]}}</ref>
* 2020: Kyautar Millepages, Faransa <ref>{{Cite web |title=Bernardine Evaristo Wins Le Prix Millepages in France for Girl, Woman, Other |url=https://aitkenalexander.co.uk/bernardine-evaristo-wins-le-prix-millepages-in-france-for-girl-woman-other |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824073545/https://aitkenalexander.co.uk/bernardine-evaristo-wins-le-prix-millepages-in-france-for-girl-woman-other |archive-date=24 August 2023 |access-date=24 August 2023 |website=Aitken Alexander Associates}}</ref>
* 2020: Lifetime Honorary Fellow, Kwalejin St Anne, [[Jami'ar Oxford]] <ref>{{Cite web |date=3 December 2020 |title=Writer and Academic, Bernardine Evaristo, elected Honorary Fellow of St Anne's |url=https://www.st-annes.ox.ac.uk/writer-and-academic-bernardine-evaristo-elected-honorary-fellow-of-st-annes/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413144249/https://www.st-annes.ox.ac.uk/writer-and-academic-bernardine-evaristo-elected-honorary-fellow-of-st-annes/ |archive-date=13 April 2021 |access-date=2 April 2021 |website=St Anne's College, University of Oxford}}</ref>
* 2020: Mataimakin Shugaban kasa, Royal Society of Literature
* 2020: Kyautar Orwell (mai zuwa karshe) <ref>{{Cite web |last= |first= |date=2020-05-22 |title=Awards: Orwell Shortlists |url=https://www.shelf-awareness.com/issue.html?issue=3745 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240422044550/https://www.shelf-awareness.com/issue.html?issue=3745 |archive-date=22 April 2024 |access-date=2024-04-26 |website=[[Shelf Awareness]]}}</ref>
* 2020: Kyautar Karatu ta Mata <ref>{{Cite web |title=Reading Women Award {{!}} 2020 Winners |url=https://www.readingwomenpodcast.com/reading-women-award |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824072042/https://www.readingwomenpodcast.com/reading-women-award |archive-date=24 August 2023 |access-date=24 August 2023 |website=Reading Women Podcast}}</ref>
* 2020: Kyautar Glass Bell (mai zuwa karshe) <ref>{{Cite web |last= |first= |date=2020-05-12 |title=Awards: Goldsboro Books Glass Bell Shortlist |url=https://www.shelf-awareness.com/issue.html?issue=3737 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127112527/https://www.shelf-awareness.com/issue.html?issue=3737 |archive-date=27 January 2023 |access-date=2024-04-26 |website=[[Shelf Awareness]]}}</ref>
* 2020: Kyautar Daraja ta hangen nesa (mai zuwa karshe) <ref>{{Cite web |last=Arts |first=Visionary |date=19 February 2020 |title=Visionary Honours 2020 Shortlist Announcement |url=https://visionaryarts.org.uk/visionary-honours-2020-shortlist-announcement/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113121957/https://visionaryarts.org.uk/visionary-honours-2020-shortlist-announcement/ |archive-date=13 November 2022 |access-date=13 November 2022 |website=Visionary Arts}}</ref>
* 2020: Kyautar Mata don Fiction (mai zuwa karshe) <ref>{{Cite web |last= |first= |date=2020-04-22 |title=Awards: Women's Fiction; Wolff Translators |url=https://www.shelf-awareness.com/issue.html?issue=3723 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202104436/https://www.shelf-awareness.com/issue.html?issue=3723 |archive-date=2 February 2023 |access-date=2024-04-26 |website=[[Shelf Awareness]]}}</ref>
* 2021: Kyautar wallafe-wallafen Turai, Holland (mai zuwa karshe)
* 2021: Kyautar 'Yanci na Borough, Royal Borough na Greenwich <ref>{{Cite web |title=Freedom of the Borough {{!}} People and organisations awarded the Freedom of the Royal Borough of Greenwich |url=https://www.royalgreenwich.gov.uk/info/200164/about_the_royal_borough/320/freedom_of_the_borough |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211025160505/https://www.royalgreenwich.gov.uk/info/200164/about_the_royal_borough/320/freedom_of_the_borough |archive-date=25 October 2021 |access-date=25 October 2021 |publisher=Royal Borough of Greenwich}}</ref>
* 2021: Kyautar Littattafan Dublin ta Duniya (mai cin nasara) <ref>{{Cite web |last=Comerford |first=Ruth |date=25 March 2021 |title=Evaristo, Whitehead and Vuong shortlisted for 'Ǩ100,000 Dublin Literary Award |url=https://www.thebookseller.com/news/evaristo-whitehead-and-vuong-shortlisted-100000-dublin-literary-award-1250196 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211104020739/https://www.thebookseller.com/news/evaristo-whitehead-and-vuong-shortlisted-100000-dublin-literary-award-1250196 |archive-date=4 November 2021 |access-date=11 November 2021 |website=The Bookseller}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=2021-03-29 |title=Awards: Dublin Literary, Ben Franklin, Sheik Zayed Book Finalists |url=https://www.shelf-awareness.com/issue.html?issue=3952 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130083215/https://www.shelf-awareness.com/issue.html?issue=3952 |archive-date=30 January 2023 |access-date=2024-04-26 |website=[[Shelf Awareness]]}}</ref>
* 2021: Nielsen Gold Bestseller Award
* 2021: Mutum na Shekara - a matsayin mai girmamawa na 151 na The Bookseller's 150 Power List.
* 2021: Kyautar Gregor von Rezzori (Italiya) (mai zuwa karshe)
* 2021: Kyautar Lattes Grinzane (Italiya) (mai zuwa karshe)
* 2022: Kyautar Empiku mafi kyawun kantin sayar da kayayyaki (Poland) (mai zuwa karshe)
* 2022: Plebiscyt Ksiazka Roku 2021/ Literatura Piekna (Poland) (mai zuwa karshe)
=== Manifesto (2022) ===
* 2022: Littafin girmamawa na hangen nesa na Shekara 2021 (mai zuwa karshe)
* 2023: Kyautar Littattafai ta Quebec, Kanada (mai zuwa karshe)
* 2023: Grand Prix des Lecteurs, Faransa (mai zuwa karshe)
* 2024: Kyautar Praeses Elit, Kwalejin Trinity Dublin
== Darajar ilimi ==
* 2014: An nada shi mai magana da jama'a, Jami'ar Brunel ta London
* 2015: Kyautar CBASS don Kyau, Jami'ar Brunel ta London
* 2017: Kyautar Koyarwa ta Brunel, Jami'ar Brunel ta London
* 2020: Kyautar Mataimakin Shugaban Ma'aikata, Jami'ar Brunel ta London
* 2022: CBASS Malami na Shekara, Jami'ar Brunel ta London <ref>{{Cite web |date=27 May 2022 |title=Student Led Awards 2022 - Winners Announced |url=https://brunelstudents.com/news/article/6013/Student-Led-Awards-Winners-announced/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004161253/https://brunelstudents.com/news/article/6013/Student-Led-Awards-Winners-announced/ |archive-date=4 October 2022 |access-date=4 October 2022 |publisher=Union of Brunel Students}}</ref>
== Littattafai ==
* 1994: ''Tsibirin Ibrahim'' (waƙoƙi, Peepal Tree Press; ) {{ISBN|978-0948833601}}
* 1997: ''Lara'' (littafi, Angela Royal Publishing; ) {{ISBN|9781899860456}}
* 2001: The Emperor's Babe (littafin litattafai, Hamish Hamilton / Penguin; Penguin USA, 2002; ) {{ISBN|978-0140297812}}
* 2005: ''Masu yawon bude ido na Soul'' (littafi, Hamish Hamilton/Penguin; ) {{ISBN|978-0140297829}}
* 2008: Blonde Roots (littafi, Hamish Hamilton / Penguin; Riverhead / Penguing USA, 2009; ) {{ISBN|978-0141031521}}
* 2009: ''Lara'' (sabon, fadada bugu, (Bloodaxe Books; ) {{ISBN|978-1852248314}}
* 2010: Hello Mum (novella, Penguin UK; ) {{ISBN|978-0141044385}}
* 2013: Mr Loverman (littafi, Penguin UK; Akashic Books; ) {{ISBN|978-1617752896}}
* 2019: ''Yarinya, Mace, Sauran'' (littafi, Hamish Hamilton/Penguin; ) {{ISBN|978-0241364901}}
* 2021: Manifesto: A kan Never Giving Up (memoir, Hamish Hamilton / Penguin; ) {{ISBN|978-0241534991}}
* 2021: ''Mata'' (Dubi Har ila yau, Tate Galleries Publishing; ) {{ISBN|978-1849767163}}
== Wasanni ==
* 1982: Motsawa ta hanyar, waka mai ban mamaki, Talking Black Festival, Royal Court Theatre Upstairs
* 1982: Tiger Teeth Clenched Not to Bite, wani waka mai suna monologue. Gidan wasan kwaikwayo na mata baƙi, Melkweg, Amsterdam
* 1983: Silhouette, wasan kwaikwayo na gwaji. Yawon shakatawa na Black Women. Mawallafi: Patricia St. Hilaire <ref>{{Cite web |title=Silhouette {{!}} BPA |url=https://www.blackplaysarchive.org.uk/explore/productions/silhouette |access-date=2020-12-22 |website=www.blackplaysarchive.org.uk}}</ref>
* 1984: ''Pyeyucca'', wasan kwaikwayo na gwaji. Yawon shakatawa na Black Women. Ƙarin kayan: Patricia St. Hilaire <ref>{{Cite web |title=Hilaire; Patricia St. {{!}} BPA |url=https://www.blackplaysarchive.org.uk/explore/playwrights/hilaire-patricia-st |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200804163503/https://www.blackplaysarchive.org.uk/explore/playwrights/hilaire-patricia-st |archive-date=4 August 2020 |access-date=2020-12-22 |website=www.blackplaysarchive.org.uk}}</ref><ref>{{Cite web |title=Theatre of Black Women's Pyeyucca, featured in Outwrite newspaper (December, 1984) |url=https://www.unfinishedhistories.com/history/companies/theatre-of-black-women/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190830003201/https://www.unfinishedhistories.com/history/companies/theatre-of-black-women/ |archive-date=30 August 2019 |access-date=2020-12-22 |language=en-US}}</ref>
* 2002: Medea - Taswirar Edge . Wasan kwaikwayo na aya. Kamfanin Wilson Wilson a Gidan wasan kwaikwayo na Sheffield Crucible da BBC Radio Drama <ref>{{Cite web |title=Wilson and Wilson – makers of site-specific theatre, installation and art. |url=http://www.wilsonandwilson.org.uk/default.asp-sectionIdentifier%3D200541_27726382%26pageIdentifier%3D2005314_812929.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200924101606/http://www.wilsonandwilson.org.uk/default.asp-sectionIdentifier%3D200541_27726382%26pageIdentifier%3D2005314_812929.html |archive-date=24 September 2020 |access-date=2020-12-22 |website=Wilson and Wilson}}</ref>
* 2003: ''Madame Bitterfly da Stockwell Diva'' . Wasan kwaikwayo na aya. Wasan Jumma'a, BBC Radio 4, tare da Rudolph Walker, Clare Perkins, Dona Croll
* 2020: Na farko, Do No Harm, wani waka mai suna, Old Vic Theatre online, wanda Adrian Lester ya jagoranta kuma Lolita Chakrabarti ta samar da shi, tare da Sharon D. Clarke.<ref>{{Cite web |title=The Greatest Wealth 2020: First, Do No Harm |url=https://www.oldvictheatre.com/whats-on/2020/your-old-vic/the-greatest-wealth |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128191749/https://www.oldvictheatre.com/whats-on/2020/your-old-vic/the-greatest-wealth |archive-date=28 November 2020 |access-date=2020-12-22 |website=The Old Vic |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Greatest Wealth {{!}} 2020s: First, Do No Harm - YouTube |url=https://www.youtube.com/watch?v=qKGHWwOp5qk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201222060809/https://www.youtube.com/watch?v=qKGHWwOp5qk |archive-date=22 December 2020 |access-date=2020-12-22 |website=www.youtube.com}}</ref>
== Takaitaccen labari (zaɓaɓɓen) ==
* 1994: "Haruffa daga London" a cikin ''Miscegenation Blues: muryoyin mata masu launin fata'', wanda Carol Camper (Sister Vision Press) ya shirya <ref>{{Cite web |date=16 April 2011 |title=Miscegenation Blues: Voices of Mixed Race Women » Carol Camper |url=http://www.mixedracestudies.org/?tag=carol-camper |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201022091321/http://www.mixedracestudies.org/?tag=carol-camper |archive-date=22 October 2020 |access-date=2020-12-23 |website=Mixed Race Studies}}</ref>
* 2005: ''A saman Duniya'' (BBC Radio 4)
* 2006: "Ohtakemehomelord.com" a cikin ƙarin ɗan gajeren labari na shekara-shekara na ''[[The Guardian]]'' (Yuli) <ref>{{Cite web |last=Evaristo |first=Bernardine |date=2005-06-24 |title=Short story: ohtakemehomelord.com by Bernardine Evaristo |url=http://www.theguardian.com/books/2005/jun/25/originalwriting.fiction2 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220907103226/https://www.theguardian.com/books/2005/jun/25/originalwriting.fiction2 |archive-date=7 September 2022 |access-date=2020-12-23 |website=The Guardian |language=en}}</ref>
* 2008: "A Matter of Timing", ''The Guardian'' <ref>{{Cite web |last=Evaristo |first=Bernardine |date=2008-10-20 |title=Short story: A Matter of Timing by Bernardine Evaristo |url=http://www.theguardian.com/books/2008/oct/17/bernadine-evaristo-short-story-china |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201217092306/https://www.theguardian.com/books/2008/oct/17/bernadine-evaristo-short-story-china |archive-date=17 December 2020 |access-date=2020-12-23 |website=The Guardian |language=en}}</ref>
* 2010: "A saman Duniya", The Mechanics Institute Review, Fitowa 7 (Birkbeck, Jami'ar London) <ref>{{Cite web |title=MIR Online – Read Write React |url=http://mironline.org/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201130104827/http://mironline.org/ |archive-date=30 November 2020 |access-date=2020-12-23 |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=Mechanics Institute Review Issue 7 |url=https://www.goodreads.com/work/best_book/32679068-mechanics-institute-review-issue-7 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240424134500/https://www.goodreads.com/book/show/20485362-mechanics-institute-review-issue-7 |archive-date=24 April 2024 |access-date=2020-12-23 |website=Goodreads}}</ref>
* 2011: "Ina tsammanin Ina tafiya Slightly Mad" a cikin One for the Trouble, The Book Slam Annual, wanda Patrick Neate (Book Slam Productions) ya shirya <ref>{{Cite web |title=One For The Trouble by Book Slam Production Ltd, Helen Oyeyemi {{!}} Waterstones |url=https://www.waterstones.com/book/one-for-the-trouble/book-slam-production-ltd/helen-oyeyemi/9781908615008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190424200640/https://www.waterstones.com/book/one-for-the-trouble/book-slam-production-ltd/helen-oyeyemi/9781908615008 |archive-date=24 April 2019 |access-date=2020-12-23 |website=www.waterstones.com |language=en}}</ref>
* 2014: "Billymu, (ko ya kamata ya zama Betty?) " a cikin ''Wasika ga Soja da ba a sani ba'', 14-18 NOW UK WW1 Centenary Art Commissions (William Collins / HarperCollins) <ref>{{Cite web |title=Letter to an Unknown Soldier |url=https://www.1418now.org.uk/letter/new-read/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121195611/https://www.1418now.org.uk/letter/new-read/ |archive-date=21 January 2021 |access-date=2020-12-23 |website=Letter to an Unknown Soldier |publisher=14–18 NOW |language=en-US}}</ref>
* 2015: "Yoruba Man Walking" a cikin Closure: sabon tarihin tarihin baƙar fata na zamani na Burtaniya, wanda Jacob Ross (Peepal Tree Press) ya shirya <ref>{{Cite web |title=Closure |url=https://www.peepaltreepress.com/books/closure |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201216113726/https://www.peepaltreepress.com/books/closure |archive-date=16 December 2020 |access-date=2020-12-23 |website=Peepal Tree Press}}</ref>
* 2016: "Duniya ta Dan Adam" a cikin How Much the Heart Can Hold, wanda Emma Herdman (Hodder & Stoughton) ta shirya
* 2020: "Star of the Season", British Vogue <ref>{{Cite web |date=26 February 2020 |title=All The Highlights From Vogue Talks With Bernardine Evaristo |url=https://www.vogue.co.uk/celebrity-photos/gallery/vogue-talks-bernardine-evaristo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128062220/https://www.vogue.co.uk/celebrity-photos/gallery/vogue-talks-bernardine-evaristo |archive-date=28 January 2021 |access-date=2020-12-23 |website=British Vogue |language=en-GB}}</ref>
* 2020: "The White Man's Liberation Front", New Statesman
== Rubuce-rubuce ==
* 1992: "Black Theatre", ''Artrage'' (Winter/Spring) <ref name="Artrage" />
* 1993: "Black Women in Theatre", ''Wasanni shida na Black da Asian Women Writers'', wanda Kadjia George (Aurora Metro Press) ya shirya <ref>{{Cite web |title=Six Plays by Black and Asian Women Writers |url=https://www.aurorametro.com/product/six-plays-by-black-and-asian-women-writers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026120316/https://www.aurorametro.com/product/six-plays-by-black-and-asian-women-writers/ |archive-date=26 October 2020 |access-date=2020-12-23 |website=Aurora Metro Books |language=en-GB}}</ref>
* 1996: "Going it Alone" - mutum daya ya nuna a gidan wasan kwaikwayo na Burtaniya, ''Artrage'' <ref name="Artrage">{{Cite web |title='Artrage – Inter-cultural arts magazine' |url=https://mrc-catalogue.warwick.ac.uk/records/MAA/1/4/2 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101234045/https://mrc-catalogue.warwick.ac.uk/records/MAA/1/4/2 |archive-date=1 November 2023 |access-date=2020-12-23 |website=mrc-catalogue.warwick.ac.uk |language=en}}</ref>
* 1998: "On Staying Power" na Peter Fryer don BBC Windrush Education
* 2001: "Roaring Zora" a kan rayuwar da rubuce-rubucen [[Zora Neale Hurston]], ''Marie Claire''
* 2005: "An gabatar da Waƙoƙin Burtaniya na zamani", Mujallar Littattafan Majalisar Burtaniya
* 2005: "Matsayin ƙwaƙwalwar ƙwaƙwalwa: Rubuta Black a Burtaniya", a cikin Rubuta Duniya (Sabon Rubuta / Jami'ar Gabashin Anglia)
* 2005: "Tushen", Crossing Borders, Majalisar Burtaniya a kan layi <ref>{{Cite web |title=Home - Crossing Borders |url=http://www.transculturalwriting.com/radiophonics/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210116121159/http://www.transculturalwriting.com/radiophonics/index.html |archive-date=16 January 2021 |access-date=2020-12-23 |website=Transcultural writing}}</ref>
* 2005: "Hanyar da ba a yi tafiya ba", Necessary Journeys, wanda Melanie Keen da Eileen Daley suka shirya, Arts Council EnglandMajalisar Fasaha ta Ingila
* 2007: "Rubuta da suka gabata: Hadisai, Gādon, Bincike" a cikin Rubuta Duniya 1: Kasuwancin Norwich (Jami'ar Gabashin Anglia / Pen & Inc Press)
* 2008: "CSI Turai: Abubuwan Alamar Afirka. Fragments. sake ginawa. Tarihin shari'a. Dalili. Mutum", ''Wasafiri'' (Taylor & Francis) <ref>{{Cite journal |last=Evaristo |first=Bernardine |date=2008-12-01 |title=CSI Europe |url=https://doi.org/10.1080/02690050802407722 |url-status=live |journal=Wasafiri |volume=23 |issue=4 |pages=2–7 |doi=10.1080/02690050802407722 |issn=0269-0055 |s2cid=163408035 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20240424134504/https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/02690050802407722 |archive-date=24 April 2024 |access-date=23 December 2020}}</ref>
* 2009: Rubuce-rubucen tarihin rayuwa, ''Marubutan zamani'', Vol. 275 (Gale Publishing, Amurka)
* 2009: Rubuce-rubucen tarihin rayuwa, "Gidan Uba" (Five Dials) <ref>{{Cite web |last=Evaristo |first=Bernardine |date=2017-03-07 |title=My Father's House – Bernardine Evaristo |url=https://fivedials.com/reportage/my-fathers-house-bernardine-evaristo/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201125085109/https://fivedials.com/reportage/my-fathers-house-bernardine-evaristo/ |archive-date=25 November 2020 |access-date=2020-12-23 |website=Five Dials |language=en-GB}}</ref>
* 2010: Gabatarwa ga litattafan waka ''Goma'', "Me ya sa wannan, Me ya sa Yanzu?", game da buƙatar The Complete Works don rarraba wallafe-wallafen waka na Burtaniya (Bloodaxe Books) <ref>{{Cite web |title=Ten: new poets from Spread the Word {{!}} Bloodaxe Books |url=https://www.bloodaxebooks.com/ecs/product/ten-new-poets-from-spread-the-word-974 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201123162927/https://www.bloodaxebooks.com/ecs/product/ten-new-poets-from-spread-the-word-974 |archive-date=23 November 2020 |access-date=2020-12-23 |website=Bloodaxe Books}}</ref>
* 2010: Gabatarwa ga Wasafiri Black Britain: Bayan Ma'anar, "The Illusion of Inclusion", Fitowa ta 64, Winter 2010 (Routledge) <ref>{{Cite web |title=Wasafiri Issue 64 |url=https://www.wasafiri.org/product/wasafiri-issue-64/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201203130623/https://www.wasafiri.org/product/wasafiri-issue-64/ |archive-date=3 December 2020 |access-date=2020-12-23 |website=Wasafiri Magazine |language=en-GB}}</ref><ref name="The Illusion of Inclusion">{{Cite magazine|url-status=1–6}}</ref>
* 2010: "Watan Satumba", a kan rubuce-rubuce da tsari, Volume 100:4, Winter 2010 Poetry Review <ref>{{Cite web |title=The Poet's Progress – Volume 100, No 4, Winter 2010, Poetry Review |url=https://poetrysociety.org.uk/publications/the-poets-progress-volume-100-no-4-winter-2010-poetry-review/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201022214129/https://poetrysociety.org.uk/publications/the-poets-progress-volume-100-no-4-winter-2010-poetry-review/ |archive-date=22 October 2020 |access-date=2020-12-23 |website=The Poetry Society}}</ref>
* 2011: "Myth, Motivation, Magic & Mechanics", Jiki na Aiki: Shekaru 40 na Rubuce-rubuce a UEA (Jami'ar Gabashin Anglia), wanda Giles Foden (Full Circle Editions) ya shirya
* 2013: ''Littafin da ya canza ni'' Series: Rubuce-rubuce a kan 'yan mata masu launin fata waɗanda suka yi la'akari da kashe kansu lokacin da bakan gizo ya yi amfani da Ntozake Shange (BBC Radio 3) <ref>{{Cite web |title=The Book that Changed Me |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b00zdh88 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101234042/https://www.bbc.co.uk/programmes/b00zdh88 |archive-date=1 November 2023 |access-date=2020-12-23 |website=BBC Radio 3}}</ref>
* 2016: "The Privilege of Being a Mixed Race Woman", Tangled Roots: Real Life Stories from Mixed Race Britain, Anthology Number 2, edited by Katy Massey (Tangled Roots)
* 2019: "Yaya Lokaci ne na zama (Black) (Birtaniya) (Womxn) Marubuci", a cikin Brave New Words, wanda Susheila Nasta (Myriad Editions) ya shirya <ref>{{Cite web |title=Brave New Words |url=https://myriadeditions.com/creator/susheila-nasta/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210119143218/https://myriadeditions.com/creator/susheila-nasta/ |archive-date=19 January 2021 |access-date=2020-12-23 |website=Myriad Editions}}</ref><ref>{{Cite web |last=Busby |first=Margaret |date=December 2021 |title=Mainstreaming and greater choice of books |url=https://writersmosaic.org.uk/content/mainstreaming-and-greater-choice-of-books-margaret-busby/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220907082328/https://writersmosaic.org.uk/content/mainstreaming-and-greater-choice-of-books-margaret-busby/ |archive-date=7 September 2022 |access-date=7 September 2022 |website=Writers Mosaic}}</ref>
* 2020: "Claiming Whiteness", Mujallar House, na (Houses of Parliament) <ref>{{Cite web |last=Evaristo |first=Bernardine |date=2020-10-16 |title=Why we need to embrace the concept of Whiteness |url=https://www.politicshome.com/thehouse/article/why-we-need-to-embrace-the-concept-of-whiteness |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204173919/https://www.politicshome.com/thehouse/article/why-we-need-to-embrace-the-concept-of-whiteness |archive-date=4 December 2020 |access-date=2020-12-23 |website=Politics Home |language=en}}</ref>
* 2020: Gabatarwa ga Bedside Guardian, tarihin shekara-shekara na Guardian
* 2020: Gabatarwa: "Re:Tunanin: 'Diversity' a cikin Buga", na Dokta Anamik Saha da Dokta Sandra van Lente (Jami'ar Goldsmiths / Newgen Publishing UK) <ref>{{Cite web |last=Saha |first=Anamik |last2=Sandra van Lente |title=Re:Thinking: Diversity in Publishing |url=https://www.spreadtheword.org.uk/wp-content/uploads/2020/06/Rethinking_diversity_in-publishing_WEB.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203151643/https://www.spreadtheword.org.uk/wp-content/uploads/2020/06/Rethinking_diversity_in-publishing_WEB.pdf |archive-date=3 February 2021 |access-date=23 December 2020 |website=Spread the Word}}</ref>
* 2020: "Jima'i a cikin Blender", don A Point of View, BBC Radio 4 <ref>{{Cite web |last=Evaristo |first=Bernardine |date=9 August 2020 |title=Gender in the Blender |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/m000lh74 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201208153623/https://www.bbc.co.uk/programmes/m000lh74 |archive-date=8 December 2020 |access-date=24 December 2020 |website=A Point of View |publisher=BBC Radio 4}}</ref>
* 2020: Gabatarwa ga Loud Black Girls, wanda Yomi Adegoke da Elizabeth Uviebinené (HarperCollins) suka shirya <ref>{{Cite web |title=Loud Black Girls: 20 Black Women Writers Ask: What's Next? |url=https://www.harpercollins.com/products/loud-black-girls-20-black-women-writers-ask-whats-next-yomi-adegokeelizabeth-uviebinen |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115225742/https://www.harpercollins.com/products/loud-black-girls-20-black-women-writers-ask-whats-next-yomi-adegokeelizabeth-uviebinen |archive-date=15 January 2021 |access-date=2020-12-23 |website=HarperCollins |language=en}}</ref>
* 2020: "Literature Can Foster Our Shared Humanity", British Vogue, 6 Yuni 2020.<ref>{{Cite web |last=Evaristo |first=Bernardine |date=6 June 2020 |title='Literature Can Foster And Express Our Shared Humanity': Bernardine Evaristo On The Importance Of Inclusive Publishing |url=https://www.vogue.co.uk/arts-and-lifestyle/article/bernardine-evaristo-publishing-diversity |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115201315/https://www.vogue.co.uk/arts-and-lifestyle/article/bernardine-evaristo-publishing-diversity |archive-date=15 January 2021 |access-date=2020-12-23 |website=British Vogue |language=en-GB}}</ref>
* 2020: "Loving the Body Fat-tastic", don A Point of View, BBC Radio 4 <ref>{{Cite web |last=Evaristo |first=Bernardine |date=29 November 2020 |title=Loving the Body Fat-tastic |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/m000ptc9 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201129174635/https://www.bbc.co.uk/programmes/m000ptc9 |archive-date=29 November 2020 |access-date=24 December 2020 |website=A Point of View |publisher=BBC Radio 4}}</ref>
* 2020: "A kan Mrs Dalloway", BBC Radio 4
* 2020: "Spiritical Pick and Mix", don A Point of View, BBC Radio 4 <ref>{{Cite web |last=Evaristo |first=Bernardine |date=27 December 2020 |title=Spiritual Pick and Mix |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/m000qjg0 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201224080027/https://www.bbc.co.uk/programmes/m000qjg0 |archive-date=24 December 2020 |access-date=24 December 2020 |website=A Point of View |publisher=BBC Radio 4}}</ref>
* 2020: "The Longform Patriarchs and Su Accomplices", New Statesman <ref>{{Cite web |last=Evaristo |first=Bernardine |date=1 October 2020 |title=The longform patriarchs, and their accomplices |url=https://www.newstatesman.com/culture/books/2020/10/bernardine-evaristo-goldsmiths-lecture-longform-patriarchs |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201004084706/https://www.newstatesman.com/culture/books/2020/10/bernardine-evaristo-goldsmiths-lecture-longform-patriarchs |archive-date=4 October 2020 |access-date=2020-12-23 |website=New Statesman |language=en}}</ref>
* 2020: "The Pro-Mask Movement", don A Point of View, BBC Radio 4 <ref>{{Cite web |last=Evaristo |first=Bernardine |date=2 October 2020 |title=The Pro-Mask Movement |url=https://www.bbc.co.uk/sounds/search?q=the+pro+mask+movement |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101234042/https://www.bbc.co.uk/sounds/search?q=the+pro+mask+movement |archive-date=1 November 2023 |access-date=24 December 2020 |website=A Point of View |publisher=BBC Radio 4}}</ref>
* 2020: "Gidan wasan kwaikwayo na Black Women: Asusun Mutum", a cikin ''Littafin Palgrave na Tarihin Mata a kan Mataki,'' wanda Jan Sewell da Clare Smout (Palgrave Macmillan) suka shirya
* 2020: "Me ya sa Black Lives Matter", don A Point of View, BBC Radio 4 <ref>{{Cite web |last=Evaristo |first=Bernardine |date=5 July 2020 |title=Why Black Lives Matter |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/m000khls |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005023523/https://www.bbc.co.uk/programmes/m000khls |archive-date=5 October 2020 |access-date=24 December 2020 |website=A Point of View |publisher=BBC Radio 4}}</ref>
* 2021: Gabatarwa ga ''ƙaunatacce'' [[Toni Morrison]] (Vintage) <ref>{{Cite web |title=Beloved by Toni Morrison {{!}} Waterstones |url=https://www.waterstones.com/book/beloved/toni-morrison//9781784876432 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506204041/https://www.waterstones.com/book/beloved/toni-morrison//9781784876432 |archive-date=6 May 2021 |access-date=2020-12-23 |website=Waterstones |language=en}}</ref>
* 2021: Gabatarwa ga Bernard da Cloth Monkey ta Judith Bryan (1998), jerin "Black Britain: Writing Back" (Hamish Hamilton / Penguin sake fitowa)
* 2021: Gabatarwa ga ''Malamin Baƙar fata'' ta Beryl Gilroy (Faber da Faber) <ref>{{Cite web |title=Black Teacher by Beryl Gilroy {{!}} Waterstones |url=https://www.waterstones.com/book/black-teacher/beryl-gilroy/9780571367733 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101235545/https://www.waterstones.com/book/black-teacher/beryl-gilroy/9780571367733 |archive-date=1 November 2023 |access-date=2020-12-23 |website=Waterstones |language=en}}</ref>
* 2021: Gabatarwa ga 'yan mata masu launin fata waɗanda suka yi la'akari da kashe kansu / Lokacin da bakan gizo ya cika ta Ntozake Shange (Orion)
* 2021: Gabatarwa ga Incomparable World by S. I. Martin (1996), "Black Britain: Writing Back" jerin (Hamish Hamilton / Penguin reissue)
* 2021: Gabatarwa ga ''Minty Alley'' ta [[C. L. R. James]] (1936), jerin "Black Britain: Writing Back" (Hamish Hamilton / Penguin sake fitowa)
* 2021: Gabatarwa ga The Dancing Face by Mike Phillips (1997), "Black Britain: Writing Back" jerin (Hamish Hamilton / sake fitowa)
* 2021: Gabatarwa ga Fat Lady Sings by Jacqueline Roy (2000), "Black Britain: Writing Back" jerin (Hamish Hamilton / Penguin sake fitowa)
* 2021: Gabatarwa ga ''Ba tare da nuna bambanci ba'' ta Nicola Williams (1997), jerin "Black Britain: Writing Back" (Hamish Hamilton / sake fitar da Penguin)
* 2022: "The Artistic Triumph of Elder Black Women", ''The Guardian''
== Edita ==
* 1987: Edita, tare da Da Choong, Olivette Cole-Wilson, da Gabriela Pearse, Black Women Talk Poetry anthology <ref>{{Cite web |title=Black Women Talk Poetry |url=https://www.abebooks.co.uk/9781870400008/Black-Women-Talk-Poetry-Choong-1870400003/plp |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101234048/https://www.abebooks.co.uk/9781870400008/Black-Women-Talk-Poetry-Choong-1870400003/plp |archive-date=1 November 2023 |access-date=2020-12-22 |website=AbeBooks |language=en-GB}}</ref>
* 1996-1997: Edita, FrontSeat mujallar wasan kwaikwayo ta al'adu (Black Theatre Forum)
* 1998-2008: Mataimakin edita, mujallar wallafe-wallafen kasa da kasa ta ''Wasafiri'' (Jami'ar Sarauniya Mary ta London da Jami'ar Open) <ref>{{Cite journal |date=2010 |title=Among the Contributors |url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/02690055.2010.516085?journalCode=rwas20 |url-status=live |journal=Wasafiri |publisher=Taylor & Francis Online |volume=25 |issue=4 |pages=103–105 |doi=10.1080/02690055.2010.516085 |s2cid=219610268 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004171813/https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/02690055.2010.516085?journalCode=rwas20 |archive-date=4 October 2022 |access-date=4 October 2022}}</ref>
* 2007: Edita, tare da Maggie Gee, NW15: Sabon Rubuce-rubuce, 15th shekara-shekara edition (British Council da ''Granta'') <ref>{{Cite web |title=NW15: The Anthology of New Writing: v. 15 - Maggie Gee; Bernardine Evaristo; {{!}} Foyles Bookstore |url=https://www.foyles.co.uk/witem/fiction-poetry/nw15-the-anthology-of-new-writing,maggie-gee-bernardine-evaristo-9781862079328 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211028124115/https://www.foyles.co.uk/witem/fiction-poetry/nw15-the-anthology-of-new-writing,maggie-gee-bernardine-evaristo-9781862079328 |archive-date=28 October 2021 |access-date=2020-12-22 |website=Foyles |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=NW15: v. 15 by Maggie Gee, Bernardine Evaristo {{!}} Waterstones |url=https://www.waterstones.com/book/nw15-v-15/maggie-gee/bernardine-evaristo/9781862079328 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101234042/https://www.waterstones.com/book/nw15-v-15/maggie-gee/bernardine-evaristo/9781862079328 |archive-date=1 November 2023 |access-date=2020-12-22 |website=Waterstones |language=en}}</ref>
* 2010: Edita, tare da Daljit Nagra, ''Goma: Sabbin Waƙoƙi'', gabatar da sabbin mawaƙa goma daga aikin Complete Works (Bloodaxe Books) <ref>{{Cite web |title=Ten: new poets from Spread the Word {{!}} Bloodaxe Books |url=https://www.bloodaxebooks.com/ecs/product/ten-new-poets-from-spread-the-word-974 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201123162927/https://www.bloodaxebooks.com/ecs/product/ten-new-poets-from-spread-the-word-974 |archive-date=23 November 2020 |access-date=2020-12-22 |website=Bloodaxe Books}}</ref>
* 2010: Editan baƙo, tare da Karen McCarthy Woolf, ''Wasafiri'', Black Britain: Beyond Definition, Special Winter Issue (Routledge) <ref name="Bernardine Evaristo">{{Cite web |title=Bernardine Evaristo |url=https://www.wasafiri.org/person/bernardine-evaristo/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022234346/https://www.wasafiri.org/person/bernardine-evaristo/ |archive-date=22 October 2021 |access-date=2020-12-22 |website=Wasafiri Magazine |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bernardine Evaristo |url=https://www.peepaltreepress.com/authors/bernardine-evaristo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313195936/https://www.peepaltreepress.com/authors/bernardine-evaristo |archive-date=13 March 2023 |access-date=2020-12-22 |website=Peepal Tree Press}}</ref>
* 2012: Editan Baƙo, ''Binciken Waƙoƙi'', Ƙarƙashin Sauye-sauye don Ƙungiyar Waƙoƙi ta Burtaniya, Musamman Centenary Winter Issue, Volume 102.4 <ref>{{Cite web |title=Offending Frequencies – Volume 102, No 4, Winter 2012 – The Poetry Society |url=https://poetrysociety.org.uk/publications/offending-frequencies-volume-102-no-4-winter-2012-poetry-review/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210119124426/https://poetrysociety.org.uk/publications/offending-frequencies-volume-102-no-4-winter-2012-poetry-review/ |archive-date=19 January 2021 |access-date=2020-12-22 |website=The Poetry Society}}</ref>
* 2014: Editorial Selector, Commonwealth Writers Short Story Prize anthology, Bari mu gaya wa wannan labarin da kyau, edited by [[Ellah Wakatama Allfrey|Ellah Allfrey]] (Dundern Press, Canada)
* 2014: Editan baƙo, mujallar ''Mslexia'' ta kwata-kwata na rubuce-rubuce masu kirkiro, Fitowa Lamba 63 <ref>{{Cite web |title=Issue 63 |url=https://mslexia.co.uk/products/single-issues/print-issues/issue-63/ |access-date=2020-12-22 |website=Mslexia |language=en-GB }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
* 2014-2020, Mai farawa da kuma mai kula da edita na tarihin ɗalibai na shekara-shekara a Jami'ar Brunel London: The Voices Inside Our Heads, The Psyche Supermarket, The Imagination Project, ''Yana da rikitarwa'', ''Totem'', ''Pendulum'' da Wasika ga Matata 2019, Kintsugi <ref>{{Cite web |last=Brunel Writer |date=2016-03-03 |title=The Imagination Project |url=https://brunelwriter.com/2016/03/03/the-imagination-project/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115033246/https://brunelwriter.com/2016/03/03/the-imagination-project/ |archive-date=15 January 2021 |access-date=2020-12-22 |website=Brunel Writer |language=en}}</ref>
* 2014-ya fara. Editorial Board, Asusun Littafin Waƙoƙi na Afirka, tare da mujallar waƙoƙin Prairie Schooner a Jami'ar Nebraska-Lincoln <ref>{{Cite web |date=27 February 2013 |title=Prairie Schooner Announces Winner of the Sillerman First Book Prize for African Poets |url=https://prairieschooner.unl.edu/digital-schooner/prairie-schooner-announces-winner-sillerman-first-book-prize-african-poets/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806004539/https://prairieschooner.unl.edu/news/prairie-schooner-announces-winner-sillerman-first-book-prize-african-poets |archive-date=6 August 2020 |access-date=20 February 2026 |website=Prairie Schooner}}</ref>
* 2020: Editan baƙo, mujallar The Sunday Times Style
== Masu ba da lambar yabo ta wallafe-wallafen ==
* 1997: Kyautar Ian St. James (Fiction) <ref name="Literary prize juries">{{Cite web |title=Literary prize juries |url=https://bevaristo.com/literary-prize-juries/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210419154428/https://bevaristo.com/literary-prize-juries/ |archive-date=19 April 2021 |access-date=2 April 2021 |website=Bernardine Evaristo website}}</ref>
* 2004: The Next Generation Top 20 List, wanda kungiyar Poetry Book Society (PBS) da Poetry Society suka shirya
* 2006: Gasar Waƙoƙi ta Kasa <ref name="Literary prize juries" />
* 2007: Kyautar Marubutan Arewacin Rock (Fiction & Poetry) <ref name="Literary prize juries" />
* 2008: Kyautar Decibel Penguin (Fiction) <ref>{{Cite web |date=12 February 2008 |title=decibel Penguin Prize 2008 seeks true stories on the experience of having a mixed heritage |url=https://www.wired-gov.net/wg/wg-news-1.nsf/lfi/DNWA-7BRFSZ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211127153615/https://www.wired-gov.net/wg/wg-news-1.nsf/lfi/DNWA-7BRFSZ |archive-date=27 November 2021 |access-date=2 April 2021 |website=Wired Gov – Arts Council England}}</ref>
* 2009: Kyautar Marubutan Musulmai tare da Masu Bugawa na Penguin (Fiction)
* 2010: Kyautar Alfred Fagon - (Black plays)
* 2010: Kyautar Orange don Sabbin Marubutan (Fassarar Mata)
* 2010: Kyautar T. S. Eliot (Waƙoƙi)
* 2011: Kyautar Waƙoƙin Peacock (Brighton Festival)
* 2012: Shugaban: Kyautar Caine don Rubuce-rubucen Afirka
* 2012: Shugaban: Kyautar Takaitaccen Labari ta Commonwealth
* 2012: Wanda ya kafa & Shugaban Jami'ar Brunel Kyautar Waƙoƙin AfirkaKyautar Waƙoƙin Afirka ta Jami'ar Brunel
* 2012: Gasar ''Labaran Waƙoƙi'' ta Ƙungiyar Waƙoƙoƙi
* 2013: Shugaban: Kyautar Brunel ta Duniya ta Afirka
* 2013: Kyautar Baobab ta Zinariya, Ghana (gajerun labarai ga yara na Afirka) <ref>{{Cite web |title=Golden Baobab Prize Judges |url=https://www.goldenbaobab.org/prizes/judges |access-date=19 November 2024 |website=Golden Baobab |archive-date=12 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241112231430/https://www.goldenbaobab.org/prizes/judges |url-status=dead }}</ref>
* 2013: Kyautar Littafin Sillerman na Farko ga Mawallafin Afirka (Amurka)
* 2014: Shugaban: Kyautar Brunel ta Duniya ta Afirka
* 2014: Kyautar OCM Bocas don wallafe-wallafen Caribbean, Waƙoƙi (Trinidad)
* 2014: Kyautar Littafin Sillerman na Farko ga Mawallafin Afirka, Amurka
* 2015: Shugaban: Kyautar Brunel ta Duniya ta Afirka
* 2015: Kyautar Costa Book Mafi Kyawun Labari & Costa Book of the Year
* 2015: Gasar Rubuce-rubuce ta Kasa ta Tarihi ta Farko
* 2015: Kyautar Littafin Farko ta Prairie Schooner (Amurka)
* 2016: Shugaban: Kyautar Brunel ta Duniya ta Afirka
* 2016: Kyautar Goldsmiths don sabon labari
* 2016: Guardian da 4th Estate BAME Short Story Prize
* 2016: Kyautar Littafin Sillerman na Farko ga Mawallafin Afirka (Amurka) <ref>{{Cite web |last=Murua |first=James |author-link=James Murua |date=6 November 2015 |title=Sillerman First Book Prize 2016 open for writers |url=https://www.writingafrica.com/sillerman-first-book-prize-2016-open-for-writers/ |access-date=11 May 2024 |website=Writing Africa}}</ref>
* 2017: Shugaban: Brunel International African Poetry PrizeKyautar Brunel ta Duniya ta Waƙoƙin Afirka
* 2018: Sabbin Fellows 40 a karkashin 40 Royal Society of Literature
* 2018: Shugaban: Brunel International African Poetry PrizeKyautar Brunel ta Duniya ta Waƙoƙin Afirka
* 2018: Kyautar Marubutan Geneva
* 2018: Gasar Rubuce-rubuce ta ''Mujallar Isis'', [[Jami'ar Oxford]]
* 2018: Gasar Sarauniya ta Commonwealth
* 2019: Anthony Burgess / Kyautar Jaridar mai lura don Jarida ta Arts
* 2019: Kyautar Glenna Luschei don Waƙoƙin Afirka <ref>{{Cite web |last=Obi-Young |first=Otosirieze |author-link=Otosirieze Obi-Young |date=2 June 2019 |title=Koleka Putuma's Collective Amnesia Wins the Glenna Luschei Prize for African Poetry, Nick Makoha & Dami Ajayi Shortlisted |url=https://brittlepaper.com/2019/06/koleka-putumas-collective-amnesia-wins-2018-19-glenna-luschei-prize-for-african-poetry-nick-makoha-dami-ajayi-shortlisted/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226031258/https://brittlepaper.com/2019/06/koleka-putumas-collective-amnesia-wins-2018-19-glenna-luschei-prize-for-african-poetry-nick-makoha-dami-ajayi-shortlisted/ |archive-date=26 February 2021 |access-date=2 April 2021 |website=Brittle Paper}}</ref>
* 2019: Kyautar Takaitaccen Labarin <nowiki><i id="mwCBg">Harper's</i></nowiki> <ref name="Literary prize juries" />
* 2019: Kyautar Littafin Polari don fiction LGBTQ+ <ref>{{Cite web |date=24 October 2019 |title=News and events {{!}} Poet wins inaugural Polari Prize for best LGBT writing |url=https://www.mmu.ac.uk/news-and-events/news/story/poet-wins-inaugural-polari-prize-best-lgbt-writing |access-date=6 November 2024 |publisher=[[Manchester Metropolitan University]]}}</ref>
* 2021: Shugaban, Kyautar Mata don Fiction
* 2021: Gasar Jarida ta Sunday Times <ref>{{Cite web |date=26 July 2020 |title=Enter the Style X Black Writers' Guild Essay Competition |url=https://www.thetimes.com/life-style/article/enter-the-style-x-black-writers-guild-essay-competition-m7v2t3nkh |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210127020608/https://www.thetimes.co.uk/article/enter-the-style-x-black-writers-guild-essay-competition-m7v2t3nkh |archive-date=27 January 2021 |access-date=2 April 2021}}</ref>
* 2023 Shugaban, Kyautar OCM Bocas don Littattafan Caribbean, Mafi Kyawun Littafin <ref>{{Cite web |date=29 April 2023 |title=T&T's Ayanna Lloyd Banwo wins OCM Bocas Prize |url=https://www.bocaslitfest.com/2023/04/29/tts-ayanna-lloyd-banwo-wins-ocm-bocas-prize/ |access-date=6 November 2024 |publisher=Bocas Lit Fest}}</ref>
* 2023 Chair, Forward Prize Mafi Kyawun Tarin & Mafi Kyawun Farko
* 2024 Chair, Nero Gold Prize for Book of the Year <ref>{{Cite web |last=Rufo |first=Yasmin |last2=Charlotte Gallagher |date=14 March 2024 |title=Paul Murray's The Bee Sting wins inaugural Nero Gold Prize book award |url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-68563918 |access-date=6 November 2024 |publisher=BBC News}}</ref>
* 2024 Chair, Global Black Women's Non-Fiction Prize, Cassava Republic Press <ref>{{Cite web |last=Ghosh |first=Kuhelika |date=4 December 2023 |title=Bernardine Evaristo is Judging Cassava Republic's First Nonfiction Manuscript Prize |url=https://brittlepaper.com/2023/12/bernardine-evaristo-is-judging-cassava-republics-first-nonfiction-manuscript-prize/ |access-date=6 November 2024 |website=Brittle Paper}}</ref><ref>{{Cite web |title=Global Black Women's Non-Fiction Prize |url=https://cassavarepublic.biz/black-womens-non-fiction-manuscript-prize/ |access-date=6 November 2024 |publisher=Cassava Republic}}</ref>
== Shawarwarin sa kai ==
* Kwamitin daraktoci, Kamfanin gidan wasan kwaikwayo na Black Mime, 1990s
* Kwamitin ba da shawara: Wasafiri Literature Magazine, 2000-
* Babban Majalisar: The Poetry Society of Great Britain, 2001-2004
* Mai ba da shawara na musamman game da wallafe-wallafen: London Arts Board, 2001-2005
* Shugaban: The Poetry Society of Great Britain, 2003-2004
* Mai ba da shawara kan wallafe-wallafen: Majalisar Burtaniya, 2003-2006
* Kwamitin Ba da Shawara: Sabon Galleries, Gidan Tarihi na London, 2004-2008
* Kwamitin Ba da Shawara: MA Creative Writing, Jami'ar Birni, 2004-2009
* Wanda ya kafa: Free Verse & The Complete Works tsare-tsaren, 2005-2017
* Kwamitin Gudanar da Society of Authors, 2008-2009
* Patron: Westminster Befriend a Family (WBAF), 2009-2011
* Kwamitin Edita: Jerin Littattafan Waƙoƙin Afirka, APBF, Jami'ar Nebraska-Lincoln, 2012-
* Patron: SI Leeds Literary Prize ga marubuta mata baƙar fata / Asiya da ba a buga ba, 2012-
* Kyautar Folio, memba na Kwalejin, 2013-
* Majalisar Fasaha ta Ingila, memba na Majalisar Yankin Kudu maso Gabas, 2014-2015
* Hukumar Tabbatar da Inganci don Ilimi Mafi Girma Kwamitin Rubuce-rubuce, 2014-2015
* An zabe shi zuwa Majalisar, Royal Society of Literature, 2016-
* Mataimakin Shugaban kasa, Royal Society of Literature, 2017-2020 <ref name=":3">{{Cite web |last=Callaghan |first=Morgan |date=2021-11-30 |title=Bernardine Evaristo Announced as New President of the RSL - Royal Society of Literature |url=https://rsliterature.org/bernardine-evaristo-announced-as-new-president-of-the-rsl/,%20https://rsliterature.org/bernardine-evaristo-announced-as-new-president-of-the-rsl/ |access-date=2025-11-30 |language=en-GB}}</ref>
* Shugaba, Royal Society of Literature, 2021-2025 <ref name=":3" />
== Bayani ==
{{Notelist}}
== Bayanan da aka ambata ==
{{Reflist|30em}}
== Haɗin waje ==
* [http://www.bevaristo.com Shafin yanar gizon hukuma]
* [https://web.archive.org/web/20071003023003/http://www.contemporarywriters.com/authors/?p=auth179 "Bernardine Evaristo"], Marubutan zamani, Majalisar Burtaniya.
* Bernardine Evaristo a Diaspora Writers UK .
* Toh Hsien Min, "Kada ku manta da Tushen - Bernardine Evaristo yana amfani da tarihi" (tambaya), Quarterly Literary Review Singapore, Vol. 3, No. 2, Janairu 2004.
* Ginette Curry, "Toubab La!": Bayanan wallafe-wallafen Halitta a cikin Afirka Diaspora, Newcastle, Ingila: Cambridge Scholars Publishing, 2007.
* Rosanna Greenstreet, "Bernardine Evaristo: 'Yaya sau da yawa nake yin jima'i? Sau takwas a rana'", The Q&A, ''The Guardian'', 25 ga Yuli 2020.
* Benjamin Law, "Mai cin nasara na Booker Bernardine Evaristo a kan al'umma inda muka ce, 'Ina da kyau ga shekaruna'", The Sydney Morning Herald, 29 ga Oktoba 2021.
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1959]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
acjpgt1xgmajoh2r4s4bi733vyfqqtj
Carolyn Steyn
0
144949
826128
808212
2026-04-25T02:05:49Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826128
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
Carolyn Steyn (née Barkhuizen; an haife ta a ranar 17 ga Mayu 1960) ƴar jarida ce ta Afirka ta Kudu kuma ta kafa kungiyar ba da riba, 67 Blankets for Nelson Mandela Day . A cikin 2022, Carolyn Steyn ta sami Ordre national du Mérite na Faransa.[1]
== Rayuwa ta farko ==
An haifi Steyn a ranar 17 ga Mayu 1960 a [[Johannesburg]], [[Afirka ta Kudu]] . Ta halarci Makarantar Sakandare ta Jeppe don 'yan mata kuma ta yi karatu a shekarar 1977. <ref name=":0">{{Cite web |title=Opening of the Carolyn Steyn Performing Arts Centre |url=http://www.jeppegirls.co.za/ |access-date=2022-03-13 |website=Jeppe High School for Girls |language=en-US}}</ref> Ta sami digiri na girmamawa a cikin Magana da Wasan kwaikwayo daga [[Jami'ar Witwatersrand]] a 1981 da kuma cancanta a lasisin Malami a Magana da Drama daga Jami'an Afirka ta Kudu a 1980.
== Rayuwa ta mutum ==
Steyn ya sadu da ɗan kasuwa na Afirka ta Kudu, Douw Steyn a cikin 1999.<ref name=":1">{{Cite web |date=2014-06-12 |title=Actress helps to bring fairy tales to life |url=https://mg.co.za/article/2014-06-12-actress-helping-to-bring-fairy-tales-to-life/ |access-date=2021-12-19 |website=The Mail & Guardian |language=en-ZA}}</ref> A shekara ta 2003, ma'aurata sun yi aure amma sun sake aure watanni shida bayan haka.<ref name=":4">{{Cite web |last=Gules |first=Nicki |title=Prisoners go from crime to crocheting blankets for Madiba |url=https://www.news24.com/citypress/news/from-crime-to-crochet-20180424 |access-date=2022-03-13 |website=Citypress |language=en-US}}</ref> A watan Fabrairun 2013, Douw da Carolyn sun sake yin aure a Otal din Saxon Boutique, inda baƙi suka hada da Graça Machel, Timothy Moloi, da Michael de Pinna.<ref>{{Cite web |date=2014-12-01 |title=R250m Palazzo Steyn reflects "my confidence in SA's future" |url=https://www.biznews.com/undictated/2014/12/01/douws-r250m-palazzo-steyn-reflects-my-confidence-in-sas-future |access-date=2021-12-19 |website=BizNews.com |language=en-GB}}</ref>
== Ayyuka ==
=== Ayyukan farko: 1983-1987 ===
Steyn ya yi wa kamfanin Performing Arts Company of Transvaal (PACT) tsakanin 1983 da 1987. A wannan lokacin, Steyn ta yi aiki a cikin wani gyare-gyare na Elsa Joubert's ''Die Swerfjare van ''Poppie Nongena'''', a cikin Poppie nongena (1984) a gaban Nomsa Nene . Ya gudana na shekara guda kuma ya sami kyakkyawan bita.<ref name=":2">{{Cite web |date=2020-01-27 |title=Blanketing SA with kindness |url=https://getitmagazine.co.za/joburg-north/blog/2020/01/27/blanketing-sa-with-kindness/ |access-date=2021-12-19 |website=Get it Joburg North |language=en-ZA }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
=== Ayyukan kasa da kasa: 1989-2005 ===
Steyn ya zauna a Amurka tsakanin 1989 da 1999, kuma a Ingila tsakanin 2000 da 2005. A [[Los Angeles]], inda take neman aikin wasan kwaikwayo, Steyn ta yi karatu a Gidan wasan kwaikwayo na Beverly Hills na tsawon shekaru biyar a karkashin kocin wasan kwaikwayo, Milton Katselas, tare da 'yan uwan [[Kate Hudson]], Giovanni Ribisi, Jeffrey Tambor, Tony Danza da Doris Roberts, da sauransu.<ref name=":2"/>
A wannan lokacin, Steyn ya bayyana a kan Melrose Place da Babylon 5 kuma ya bayyana a cikin wasanni da yawa, ciki har da Private Lives, Shadowlands da Harold Pinter's Betrayal . <ref name=":3">{{Cite web |title=Carolyn Steyn now a board member for the Johannesburg Philharmonic Orchestra |url=https://www.iol.co.za/entertainment/carolyn-steyn-now-a-board-member-for-the-johannesburg-philharmonic-orchestra-48123403 |access-date=2021-12-19 |website=www.iol.co.za |language=en}}</ref> Ta yi aiki a kungiyar [[Los Angeles]] ta kungiyar kula da yara, Big Sisters, kuma a shekara ta 2004, an zabi ta a matsayin daya daga cikin "Mafi kyawun Mata" ta Beverly Hills Sheet .
=== Ayyukan Afirka ta Kudu: 2006 - yanzu ===
Tun lokacin da ya dawo Afirka ta Kudu, Steyn ya shirya shirin Rediyo Yau na tsawon shekaru tara da ake kira ''Whispers tare da Carolyn Steyn da Michael de Pinna'' <ref>{{Cite web |date=2016-02-10 |title=Presenters |url=http://1485.org.za/presenters/ |access-date=2021-12-19 |website=Radio Today |language=en-GB}}</ref> kuma ya kasance mai karɓar bakuncin Tongue in Cheek a kan SABC 3. <ref>{{Cite web |date=5 September 2014 |title=SABC3 to air new talk show, Tongue in Cheek |url=https://www.mediaupdate.co.za/media/70595/sabc3-to-air-new-talk-show-tongue-in-cheek |access-date=2021-12-19 |website=Media Update |language=en}}</ref> Steyn kuma ta dauki bakuncin The Classic Cocktail Hour da Classic Lunch kowace mako a kan Classic 1027.<ref name=":3"/> Steyn ya kasance mai karɓar bakuncin ''Hot Classic'' a kan Hot 1027 FM . <ref>{{Cite web |date=2 July 2021 |title=HOT 102.7FM celebrates its launch |url=https://www.mediaupdate.co.za/media/150761/hot-1027fm-celebrates-its-launch |access-date=2021-12-19 |website=Media Update |language=en}}</ref>
Tsakanin 2014 da 2018, Steyn ta bayyana a Generations, a matsayin kanta, wanda ya kafa 67 Blankets for Nelson Mandela Day . <ref name=":3"/> A cikin 2016, Steyn ya yi aiki a matsayin babban furodusa na Mandela's Gun wanda aka zaba don kyaututtuka huɗu, ya lashe uku, a 2018 Harlem International Film Festival a New York. <ref>{{Cite web |title=Harlem International Film Festival » 2018 Awards |url=https://harlemfilmfestival.org/2018-awards/ |access-date=2021-12-19 |website=harlemfilmfestival.org}}</ref> Steyn ya taka muhimmiyar rawa a fina-finai kamar Blessers da Zulu Wedding . <ref name=":3" />
Steyn a baya ya yi aiki a matsayin mai kula da Joburg Ballet <ref name=":1"/> da kuma Auto & General Theatre a Square . <ref>{{Cite web |title=Member Profile : Auto & General Theatre on the Square {{!}} Sandton Tourism Association |url=https://www.sandtontourism.com/whats-happening/news/member-profile-auto-general-theatre-on-the-square/ |access-date=2021-12-19 |website=www.sandtontourism.com }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Steyn kuma jakadan Afirka ta Kudu ne na Peace Starts, kungiyar da ke da hannu wajen inganta Ranar Zaman Lafiya ta Duniya.<ref>{{Cite web |title=How to Spread it – Carolyn Steyn: Stitching the fabric of our nation |url=https://www.news24.com/news24/how-to-spread-it-carolyn-steyn-stitching-the-fabric-of-our-nation-20150429 |access-date=2021-12-19 |website=News24 |language=en-US}}</ref> Steyn a halin yanzu yana zaune a matsayin memba na kwamitin ƙungiyar Johannesburg Philharmonic Orchestra . <ref>{{Cite web |title=About Us – Johannesburg Philharmonic Orchestra |url=https://jpo.co.za/about-us/ |access-date=2021-12-19 |website=jpo.co.za}}</ref>
== Taimako ==
Kungiyar ba da riba, 67 Blankets for [[Nelson Mandela]] Day, Steyn ne ya kafa ta jim kadan bayan mutuwar Shugaban Afirka ta Kudu na farko da aka zaba ta hanyar dimokuradiyya, Nelson Mandela, a watan Disamba na 2013 biyo bayan kalubalen tsohon mataimakin Mandela, Zelda da Grange don yin sutura ko sutura bargo 67 don tallafawa [[Ranar Mandela]] ta shekara-shekara. <ref name=":4"/> Daga baya aka kaddamar da kungiyar a hukumance a ranar 27 ga watan Janairun 2014.
Tun lokacin da aka kafa shi, 67 Blankets for Nelson Mandela Day ya kafa Guinness World Records guda uku. <ref>{{Cite web |title=It's official! Mandela blanket a world record |url=https://www.iol.co.za/news/south-africa/gauteng/its-official-mandela-blanket-a-world-record-1864981 |access-date=2022-03-13 |website=www.iol.co.za |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=22 April 2016 |title=Largest crochet blanket |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-crochet-blanket |access-date=2021-12-19 |website=Guinness World Records |language=en-gb}}</ref><ref>{{Cite web |date=29 July 2018 |title=Longest crocheted scarf - team |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/118809-longest-crocheted-scarf-team |access-date=2022-03-13 |website=Guinness World Records |language=en-gb}}</ref>
A ranar 6 ga Mayu 2021, Steyn ta kaddamar da 'Carolyn Steyn Performing Arts Center' a alma mater dinta, Jeppe High School for Girls . <ref name=":0"/>
A ranar 30 ga Maris 2022, Steyn ya karbi Chevalier de l'Ordre national du Mérite . Jakadan [[Faransa]] a Afirka ta Kudu, [[Aurélien Lechevallier]] ne ya ba da kyautar ga Steyn a gidan Faransa a [[Pretoria]] saboda gudummawar da ta bayar game da alaƙar al'adun Afirka ta Kudu da Faransa.<ref name=":5">{{Cite web |last=Sth |first=Mpofu |last2=ile |date=2022-04-04 |title=SA philanthropist Carolyn Steyn receives French knighthood |url=https://social-tv.co.za/sa-philanthropist-carolyn-steyn-receives-french-knighthood/ |access-date=2022-04-13 |website=Social TV |language=en-US |archive-date=2022-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220404151835/https://social-tv.co.za/sa-philanthropist-carolyn-steyn-receives-french-knighthood/ |url-status=dead }}</ref>
== Bayanan da aka ambata ==
{{Reflist}}
== Haɗin waje ==
* {{IMDb name|nm8490673}}
{{Authority control}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1960]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
3kpn0384bpj4oczupksjaoomryzmju2
Chioma Mang
0
144984
826162
808370
2026-04-25T06:13:07Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826162
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Chioma A. Mang''' (an haife ta a shekara ta 1966) lauya ce 'yar Najeriya kuma babbar jami'a a kamfanoni, wacce ta yi aiki a matsayin babbar jami'a kuma babbar darakta ta United Bank for Africa Uganda Limited daga Disamba 2020 zuwa Oktoba 2024. Kafin lokacin, ita ce babbar darakta kuma babbar jami'ar zartarwa ta reshen [[United Bank for Africa]] a [[Gabon]] . <ref name="1R">{{Cite web |last=Matooke Republic |date=7 December 2020 |title=Chioma Mang appointed UBA Uganda MD |url=https://www.matookerepublic.com/2020/11/07/chioma-mang-appointed-uba-uganda-md/ |access-date=8 December 2020 |website=Matooke Republic |archive-date=2 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210302064517/https://www.matookerepublic.com/2020/11/07/chioma-mang-appointed-uba-uganda-md/ |url-status=dead }}</ref> <ref name="2R">{{Cite web |last=Kenneth Kazibwe |date=5 December 2020 |title=UBA appoints new Managing Director in Uganda |url=https://nilepost.co.ug/2020/12/05/uba-appoints-new-managing-director-in-uganda/ |access-date=8 December 2020 |website=Nile Post Uganda}}</ref>
A watan Janairun 2024, [[Babban Bankin Najeriya]] (CBN) ya naɗa ta a matsayin babbar darakta ta [[Keystone Bank Limited]], wani bankin kasuwanci a [[Najeriya]] . <ref name="0R">{{Cite web |last=Ngozi Ekugo |date=11 January 2024 |title=Profile: Meet Chioma Mang, Keystone bank's new Executive Director |url=https://nairametrics.com/2024/01/11/profile-meet-chioma-mang-keystone-banks-new-executive-director/ |access-date=17 January 2024 |website=[[Nairametrics]]}}</ref> Duk da haka, ta ƙi amincewa da wannan naɗin kuma CBN ta naɗa wanda zai maye gurbinsa. <ref name="DecR">{{Cite web |date=13 February 2024 |title=UBA Uganda's Chioma Mang Turns Down Central Bank of Nigeria's Appointment As ED of Troubled Keystone Bank |url=https://www.ceo.co.ug/uba-ugandas-chioma-mang-turns-down-central-bank-of-nigerias-appointment-as-ed-of-troubled-keystone-bank/ |access-date=6 June 2024 |website=CEO East Africa}}</ref>
== Bayani da ilimi ==
An haifi Mang a Najeriya kimanin shekarar 1966.
Tana da digirin farko a fannin Shari'a, wanda ta samu daga Jami'ar Reading, da ke Burtaniya. Kwalejin Jami'ar London ta ba ta digirin digiri na biyu a fannin Shari'a a shekarar 1988. Ta kuma sami horon shari'a na ƙwararru a [[Makarantar Koyan Lauya ta Najeriya|Makarantar Shari'a ta Najeriya]] kuma an shigar da ita a matsayin Lauya ta Najeriya a shekarar 1990. <ref name="1R"/> <ref name="2R"/> <ref name="3R">{{Cite web |last=Abiodun Coker |date=20 March 2019 |title=Superwoman 101 – Chioma Mang |url=https://www.ubagroup.com/57-marina/2019/03/20/superwoman-101-chioma-mang/ |access-date=8 December 2020 |website=[[United Bank for Africa]] Quoting The Superwoman Magazine}}</ref>
== Sana'a ==
A shekarar 1990, bayan shigarta cikin ƙungiyar lauyoyi a Najeriya, Mang ta shiga Bankin Midas Merchant. Daga baya, ta koma Bankin Chartered, tana aiki a can a fannin tallatawa da ayyuka. A shekarar 1999, ta shiga [[United Bank for Africa|ƙungiyar UBA]] . Bayan ta yi aiki a fannoni daban-daban, an naɗa ta a matsayin Shugabar reshen UBA a [[Laberiya]], a shekarar 2011. A shekarar 2016, an mayar da ita Gabon, a matsayin ɗaya. <ref name="3R"/>
A matsayinta na Shugabar UBA Gabon, ta jagoranci martanin bankin kan barkewar cutar [[Koronavirus 2019|COVID-19]] a kasar. UBA Gabon, ta bayar da gudummawar CFA miliyan 90 (€137,000), ga asusun annobar kasar, kasancewar bankin kasuwanci na farko da ya yi hakan. <ref name="4R">{{Cite web |last=Le Nouveau Gabon |date=29 September 2020 |title=Chioma Mang, Managing Director of UBA Gabon: A strong commitment in the fight against Covid-19 in Gabon |url=https://translate.google.com/translate?hl=en&sl=fr&u=https://www.lenouveaugabon.com/fr/trombinoscope/2909-15851-chioma-mang-directrice-generale-de-uba-gabon-un-fort-engagement-dans-la-lutte-contre-la-covid-19-au-gabon&prev=search&pto=aue |access-date=8 December 2020 |publisher=The New Gabon (Le Nouveau Gabon) |format=Translated from the original French language}}</ref>
A watan Yulin 2020, an naɗa Mang don maye gurbin Johnson Agoreyo, wanda ya yi aiki a matsayin Shugaba a reshen Uganda daga watan Yunin 2016 har zuwa Satumbar 2020. An yaba wa Agoreyo da ya mayar da sashen Uganda mai asarar kuɗi a shekarar 2017. UBA Uganda ma ta sami riba a shekarar 2018 da 2019. <ref name="5R">{{Cite web |last=The Independent |date=7 December 2020 |title=New United Bank for Africa MD takes helm |url=https://www.independent.co.ug/new-united-bank-for-africa-md-takes-helm/ |access-date=8 December 2020}}</ref>
A watan Janairun 2024, a matsayin wani ɓangare na sake tsara tsarin bankunan Najeriya, Babban Bankin Najeriya, ya naɗa Mang a matsayin babban darakta na Keystone Bank, [1] don maye gurbin sabon Shugaba da aka naɗa, Hassan Imam. [2] Duk da haka, Mang ta ƙi amincewa da wannan naɗin kuma ta ci gaba da zama Shugaba/Mr a UBA Uganda. [3] A kwata na huɗu na 2024, an sake naɗa ta a matsayin babban manaja a hedikwatar UBA Bank Group da ke Legas, Najeriya, tun daga ranar 1 ga Oktoba, 2024. [4]
== Rayuwa ta sirri ==
Mang uwa ce Kirista mai aure da 'ya'ya uku. <ref name="6R">{{Cite web |last=UBA Uganda |date=10 December 2020 |title=UBA Uganda: About Us: Chioma A. Mang, Managing Director & Chief Executive Officer |url=https://www.ubauganda.com/about-us/ |access-date=10 December 2020 |publisher=UBA Uganda Limited}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haihuwan 1966]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
deugqyuu8t31n3ho3p4u0f6pjp1gf8g
Claire Ighodaro
0
144996
826232
808411
2026-04-25T11:58:38Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826232
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
Claire Ighodaro CBE 'yar asalin ƙasar Birtaniya ce mai rijistar gudanarwa.[1] Ita ce mace ta farko da ta zama shugabar Cibiyar Kula da Lissafi ta Chartered (CIMA)[2][3] kuma a da ita ce darektan kuɗi ta BT Broadband. A halin yanzu Ighodaro ita ce darakta mara zartarwa ta Flood Re, XL Catlin Insurance Company UK Limited, da kuma Pennon Group PLC.[4] Ita ce amintaccen Majalisar Burtaniya kuma memba ce mai zaman kanta a Hukumar Gudanarwa ta Ciniki da Zuba Jari ta Burtaniya.[5] Ita ce memba a kwamitin kuma Shugabar Kwamitin Bincike na Lloyd's na London kuma darakta mara zartarwa kuma Shugabar Kwamitin Gudanarwa na Merrill Lynch.[6] A shekarar 2008, an ba ta kyautar Kwamandan Mafi Kyawun Order of the British Empire (CBE) saboda ayyukan kasuwanci.[7]
== Ilimi da farkon aiki ==
Ighodaro ta yi karatu a Kwalejin Queens Yaba Lagos Najeriya daga 1964 zuwa 1968, kuma a [[Makarantar St Anne, Ibadan|Makarantar St Anne Ibadan]] daga 1969 zuwa 1970. Ta yi karatun lissafi a [[Jami'ar Lagos|Jami'ar Legas]] . Ta fara aikinta a Otis Elevators a London a shekarar 1979. <ref>{{Cite web |title=Claire Ighodaro CBE {{!}} Black Role Models UK |url=http://www.blackrolemodelsuk.com/claire-ighodaro-cbe/ |access-date=2019-07-27 |language=en-US |archive-date=2019-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190727130521/http://www.blackrolemodelsuk.com/claire-ighodaro-cbe/ |url-status=dead }}</ref> A shekara ta 1984, ta koma British Telecom don aiki a matsayin mai kula da gudanarwa da ci gaba. Daga baya aka inganta ta zuwa babban manajan aikin a shekarar 1988, inda ta jagoranci ci gaban daya daga cikin tsarin bayar da rahoto na farko na injiniyoyin filin. A shekara ta 2000, an sanya Ighodaro mai kula da kudi na British Telecom Open world, ƙaddamar da intanet na farko na kasuwar Burtaniya, da kuma tashar, tashar da ci gaban talabijin na mu'amala.<ref>{{Cite web |title=Claire Ighodaro BSc (Hons) FCMA deputy president of CIMA. (Institute News). - Free Online Library |url=https://www.thefreelibrary.com/Claire+Ighodaro+BSc+(Hons)+FCMA+deputy+president+of+CIMA.+(Institute...-a090388493 |access-date=2019-07-27 |website=www.thefreelibrary.com}}</ref>
== Matsayi na daraktoci da ba masu ba da shawara ba ==
Tun lokacin da ya zama Chartered Institute of Management Accountants shugaban mata na farko, <ref>{{Cite web |last=Mazars |title=2019 International Women's Day - Mazars - United Kingdom |url=https://www.mazars.co.uk/Home/News-Events/Events/Events-Archive-2019/2019-International-Women-s-Day |access-date=2019-07-27 |website=www.mazars.co.uk |language=en-GB |archive-date=2019-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190727144955/https://www.mazars.co.uk/Home/News-Events/Events/Events-Archive-2019/2019-International-Women-s-Day |url-status=dead }}</ref> kuma Shugaban kwamitin zartarwa, Ighodaro ya yi aiki a kan daraktoci da mukamai masu ba da shawara. A Merrill Lynch, ta yi aiki a matsayin darakta wanda ba babban darakta ba kuma shugabar kwamitin gudanarwa. A Jami'ar Surrey, ta yi aiki a matsayin memba na majalisa da memba na kwamitin binciken.<ref>{{Cite web |title=Members of Council {{!}} University of Surrey |url=https://www.surrey.ac.uk/about/governance/members-council |access-date=2019-07-27 |website=www.surrey.ac.uk}}</ref> Ta yi aiki a matsayin darektan da ba babban jami'in ba kuma shugaban, kwamitin binciken Lloyd's na London. Har ila yau, memba ne na kwamitin kwamitin ka'idojin ka'idoji na kasa da kasa na masu lissafi.<ref>{{Cite web |title=We Are IESBA—Interview with Claire Ighodaro {{!}} IFAC |url=https://www.ifac.org/news-events/2015-06/we-are-iesba-interview-claire-ighodaro |access-date=2019-07-27 |website=www.ifac.org}}</ref>
Ighodaro memba ne na Kwamitin Kasuwancin Kasuwanci na FCO da Iddas (Savile Group PLC). A Lending Standards Board, tana aiki a matsayin darektan da ba babban ba kuma shugabar kwamitin binciken. Har ila yau, memba ce ta majalisa kuma shugabar kwamitin binciken Jami'ar Open . Ita memba ce ta kwamitin kuma shugabar, kwamitin binciken Majalisar Burtaniya da kuma shugabar Majalisar Ilimi da Kwarewa ta London. Ighadaro memba ne wanda ba memba ne na kwamitin zartarwa ba kuma shugaban, kwamitin binciken Kasuwanci da Zuba Jari na Burtaniya.
== Daraja da kyaututtuka ==
A shekara ta 2007, Ighodaro ya kasance na 5 a cikin jerin sunayen ikon New Nation na 100 manyan baƙar fata. <ref>{{Cite web |last=Live |first=Surrey |date=2008-01-02 |title=Education, business and heritage recognised in honours |url=http://www.getsurrey.co.uk/news/local-news/education-business-heritage-recognised-honours-4830867 |access-date=2019-07-27 |website=getsurrey}}</ref> A shekara ta 2008, an ba ta lambar yabo ta [[Order of the British Empire|CBE]] don ayyukan kasuwanci.<ref>{{Cite web |last=Live |first=Surrey |date=2008-01-02 |title=Education, business and heritage recognised in honours |url=http://www.getsurrey.co.uk/news/local-news/education-business-heritage-recognised-honours-4830867 |access-date=2019-07-27 |website=getsurrey}}</ref> A cikin 2015, an ba Ighodaro 'dokta na jami'a' daga Open University.
== Rayuwa ta mutum ==
Ighodaro ta yi aure tare da 'ya'ya uku.<ref>{{Cite web |title=Claire Ighodaro |url=http://www.bwmb.org/women-of-the-month/claire-ighodaro.aspx |access-date=2019-07-27 |website=www.bwmb.org |archive-date=2019-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190727144949/http://www.bwmb.org/women-of-the-month/claire-ighodaro.aspx |url-status=dead }}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
rgy6wwoju8h5in45afg8jk9787nt17b
Chidimma Adetshina
0
145010
826155
808454
2026-04-25T05:44:33Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826155
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Chidimma Vanessa Onwe Adetshina''' Listen ⓘ (an haife ta a ranar 8 ga Janairu 2001) 'yar Najeriya ce mai lambar yabo ta kyau wacce ta lashe gasar Miss Universe Nigeria ta 2024. <ref>{{Cite web |date=2024-11-17 |title=Chidimma Adetshina emerges first runner-up at Miss Universe 2024 {{!}} Western Post |url=https://www.westernpost.ng/chidimma-adetshina-emerges-first-runner-up-at-miss-universe-2024/ |access-date=2024-11-17 |language=en-US}}</ref> Ta wakilci Najeriya a gasar Miss Universe ta 2024 a Mexico kuma ta kare a matsayin wacce ta zo ta biyu a gasar. <ref name=":3">{{Cite web |date=2024-11-02 |title=Miss Universe nombra cuatro reinas continentales |url=https://www.elvocero.com/escenario/missuniverse/miss-universe-nombra-cuatro-reinas-continentales/article_563e2cf6-a4a8-11ef-89d3-ab5fd1f48f88.html |access-date=2024-11-17 |website=El Vocero de Puerto Rico |language=en}}</ref> An kuma nada ta a matsayin Miss Universe Africa da Oceania a matsayin wacce ta fi kowacce 'yar Afirka a gasar 2024. Matsayinta shine mafi girma a Najeriya a kowace gasar Miss Universe. <ref name=":4">{{Cite web |last=Mosadioluwa |first=Adam |date=2024-11-17 |title=Miss Universe 2024: Chidimma Adetshina makes history as first runner-up |url=https://tribuneonlineng.com/miss-universe-2024-chidimma-adetshina-makes-history-as-first-runner-up/ |access-date=2024-11-17 |website=Tribune Online |language=en-GB}}</ref>
== Rayuwar farko ==
An haifi Chidimma Vanessa Onwe Adetshina ga mahaifin wani ɗan kabilar [[Inyamurai|Igbo]] [[Ɗan Nijeriya|ɗan Najeriya]], kuma mahaifiyar yar ƙasar Mozambique ce. <ref name=":1">{{Cite web |last=Hunter |first=Qaanitah |title=How a beauty queen became the face of South Africa-Nigeria tensions |url=https://www.aljazeera.com/features/2024/9/17/how-a-beauty-queen-became-the-face-of-south-africa-nigeria-tensions |access-date=2024-10-04 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> Mahaifinta ɗan asalin Igbo ne yayin da mahaifiyarta 'yar ƙasar Mozambique ce wadda ake zargi da aikata zamba a Afirka ta Kudu. Adetshina ta girma a [[Cape Town]], [[Afirka ta Kudu]] . Tun daga shekarar 2024, ɗalibar shari'a ce. <ref name="auto">{{Cite web |date=2 August 2024 |title=Miss South Africa finalist faces xenophobic online abuse over Nigerian heritage |url=https://www.independent.co.uk/life-style/miss-south-africa-xenophobic-abuse-nigerian-father-b2590062.html |access-date=4 August 2024 |website=The Independent |language=en}}</ref> <ref name=":02">{{Cite web |title=Miss South Africa 2024: Chidimma Adetshina's participation sparks nationality row |url=https://www.bbc.com/news/articles/cn38ppr4zj0o |access-date=4 August 2024 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref>
== Shagali ==
=== Miss Afirka ta Kudu 2024 ===
Adetshina ta shiga gasar Miss South Africa ta 2024, [1] [2] amma bayan wani bincike da Ma'aikatar Harkokin Cikin Gida ta yi kan 'yancin zama ɗan ƙasarta, ta janye daga gasar, tana mai cewa tana damuwa da tsaronta da walwalarta. [3] [4] [5] Daga baya an yi zargin cewa binciken ya gano shaidar farko ta zamba da satar bayanai da suka shafi mallakar 'yancin zama ɗan ƙasar Afirka ta Kudu da mahaifiyarta ta yi a shekarar 2001. An yi iƙirarin cewa ba ta iya shiga gasar ba saboda shari'ar da ake yi a yanzu. [6] [5] [7]
==== Takaddama ====
An yi nazari kan shigar Adetshina cikin gasar Miss Africa ta Kudu saboda tambayoyi game da 'yancinta da cancantarta. <ref name=":12">{{Cite web |last=Heever |first=Megan van den |date=4 August 2024 |title='I'll apologise': Gayton on IF Chidimma can 'prove' SA citizenship |url=https://www.thesouthafrican.com/lifestyle/celeb-news/local-celebs/gayton-mckenzie-xenophobic-miss-sa-chidimma-adetshina-nigerian-nationality-watch/ |access-date=4 August 2024 |website=The South African |language=en-ZA}}</ref> <ref name="auto"/> An nuna damuwa game da 'yancinta na Afirka ta Kudu da Najeriya, wanda hakan ya sa Ma'aikatar Harkokin Cikin Gida ta Afirka ta Kudu ta binciki tarihinta. An yi zargin cewa binciken ya nuna shaidun farko da ke nuna yiwuwar matsaloli game da samun 'yancin zama ɗan Afirka ta Kudu da mahaifiyarta ta yi. An ce Ma'aikatar Harkokin Cikin Gida ta shirya ɗaukar ƙarin mataki, wanda wataƙila ya haɗa da tuhumar laifuka bisa ga binciken da aka gudanar. <ref>{{Cite web |date=7 August 2024 |title=Home Affairs Found Prima Facie Indications of Fraud Committed by Chidimma Adetshina's Mother |url=https://www.briefly.co.za/sa-news/2024/08/07-home-affairs-found-fraud-chidimma-adetshina-mothers-identity/ |access-date=7 August 2024 |website=Briefly.co.za }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 August 2024 |title=Home Affairs Department probe finds mom of Miss SA contestant may have committed identity theft |url=https://www.news24.com/news24/southafrica/news/home-affairs-department-probe-finds-mom-of-miss-sa-contestant-may-have-committed-identity-theft-20240807 |access-date=7 August 2024 |website=News24}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 August 2024 |title=Home Affairs makes shocking findings on Chidimma Adetshina's citizenship |url=https://www.swisherpost.co.za/2024/08/07/home-affairs-makes-shocking-findings-on-chidimma-adetshina-citizenship/ |access-date=7 August 2024 |website=Swisher Post}}</ref> Adetshina ta sami goyon baya daga jama'a waɗanda suka gan ta a matsayin wakilcin al'ummomin Afirka ta Kudu daban-daban . Wata jam'iyyar siyasa mai ra'ayin hagu ta Afirka ta Kudu, [[Masu gwagwarmayar 'Yancin Tattalin Arziki|Economic Freedom Fighters]], <ref>{{Cite web |title=EFF condemns xenophobic attacks against Miss SA finalist Chidimma Adetshina |url=https://www.iol.co.za/news/politics/eff-condemns-xenophobic-attacks-against-miss-sa-finalist-chidimma-adetshina-e3acde12-03af-4a0e-8d58-147e72e9f8ab}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Mokwena |first=Tebogo |date=31 July 2024 |title="Remnants of apartheid and colonialisation": EFF slams SA for Adetshina saga |url=https://briefly.co.za/politics/193182-eff-condemns-attacks-sa-finalist-chidimma-adetshina/ |access-date=4 August 2024 |website=Briefly |language=en}}</ref> ta kare ta a bainar jama'a, tana kira da a kawo ƙarshen ƙiyayyar baƙi a Afirka ta Kudu da kuma fafutukar haɗa kai. Yayin da wasu jam'iyyu, wato [[Majalisar Tarayya ta Afirka|African National Congress]] da Patriotic Alliance <ref name=":12" /> suka yi kira da a gudanar da bincike kan ƙasarta. Ministan Harkokin Cikin Gida, Leon Schreiber, ya tabbatar da cewa ma'aikatar za ta iya bincika asalin ƙasar Adetshina ne kawai bayan iyalinta sun nemi hakan. <ref>{{Cite web |title=Parents ask home affairs to probe Chidimma Adetshina's nationality |url=https://www.businesslive.co.za/bd/national/2024-08-06-parents-ask-home-affairs-to-probe-chidimma-adetshinas-nationality/}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Molapo |first=Maki |title=Prima facie evidence that Chidimma Adetshina's mother may have committed fraud, identity theft - Home Affairs |url=https://www.ewn.co.za/2024/08/08/prima-facie-evidence-that-chidimma-adetshinas-mother-may-have-committed-fraud-identity-theft-home-affairs |access-date=8 August 2024 |website=EWN |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 August 2024 |title=Chidimma Adetshina citizenship: Home Affairs for South Africa release preliminary findings on Miss SA contestant |url=https://www.bbc.com/pidgin/articles/c33nvrjry25o |access-date=8 August 2024 |website=BBC News Pidgin}}</ref> <ref name=":7">{{Cite web |date=3 August 2024 |title=Chidimma Adetshina 2024: Net Worth, Profile, Husband, Nationality, Parent, Age, Wikipedia - POP GOLDEN MAGAZINE |url=https://popgolden.org/is-chidinma-a-nigerian-a-look-at-the-life-of-the-pageant/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240808095531/https://popgolden.org/is-chidinma-a-nigerian-a-look-at-the-life-of-the-pageant/ |archive-date=8 August 2024 |access-date=8 August 2024 |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Thamm |first=Marianne |date=7 August 2024 |title=Miss SA saga is a blot on our country's constitutional DNA |url=https://www.dailymaverick.co.za/opinionista/2024-08-07-miss-sa-saga-is-a-blot-on-our-countrys-constitutional-dna/ |access-date=8 August 2024 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> <ref name=":22">{{Cite web |last=Heever |first=Megan van den |date=2 August 2024 |title=Opinion: Tatjana's dad is also a foreigner, so why 'hate' Chidimma? |url=https://www.thesouthafrican.com/opinion/opinion-tatjana-smith-schoenmaker-parents-nationality-miss-sa-chidimma-adetshina-nigerian-pa-latest/ |access-date=4 August 2024 |website=The South African |language=en-ZA}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haifaffun 2001]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
bnoswq4iibk9iluta3hdd7kddf5qiod
Bolanle Ambode
0
145045
826055
808563
2026-04-24T19:04:24Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826055
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Bolanle Patience Ambode''' (née Odukomaiya) (an haife ta a ranar 15 ga Fabrairu 1964) ita ce Uwargidan Shugaban Kasa ta Jihar Legas, daga 29 ga Mayu 2015 zuwa 29 ga Mayu 2019, lokacin da mijinta [[Akinwunmi Ambode]] ya kasance gwamnan Jihar Legas. <ref>{{Cite web |date=2018-02-07 |title='Speak up against female genital mutilation,' says Ambode's wife |url=https://guardian.ng/news/speak-up-against-female-genital-mutilation-says-ambodes-wife/ |access-date=2022-02-23 |website=The Guardian Nigeria News – Nigeria and World News |language=en-US}}</ref> <ref name=":0">{{Cite web |title=Bolanle - Patience Ambode, Politician, Businesswoman, First Lady of Lagos State, Nigeria, Personality Profiles |url=https://www.nigeriagalleria.com/Nigeria/Personality-Profiles/Politicians/Bolanle-Ambode.html |access-date=2024-01-21 |website=www.nigeriagalleria.com}}</ref>
== Rayuwa ta farko ==
Ambode ta halarci Kwalejin St. Teresa, [[Ibadan]], [[Oyo (jiha)|jihar Oyo]], don karatunta na sakandare da kuma [[Jami'ar Jihar Lagos|Jami'ar Jihar Legas]] (LASU), Ojo, Jihar Legas, inda ta kammala karatun digiri a fannin Physics/Lissafi a shekarar 1989. Daga baya ta sami digiri na biyu (MSc) a fannin Gudanar da Jama'a a shekarar 1994. <ref name=":0"/>
Kafin ta kafa kasuwancinta na kayan zaki, ta yi aiki a Bankin Jama'a na Najeriya, Instant Finance Nigeria Limited da Aguagem Consulting. Kafin ta fara yin burodi, ta yi gajerun darussa a fannin Fasahar Yin Buredi a Isra'ila .
Tana aiki a matsayin Manajan Darakta kuma Babban Jami'in Gudanarwa na Rehoboth Chops and Confectioneries Limited, wacce aka san ta da shahararriyar burodin Rehoboth a Legas.
A lokacin da take jami'a a LASU, ta haɗu da mijinta. Sun yi aure a shekarar 1991 kuma suna da tagwaye - namiji da mace. <ref name=":0"/> <ref>{{Cite web |last= |first= |date=2016-03-05 |title=Lagos First Lady, Bolanle Ambode’s Social Life |url=https://editor.guardian.ng/saturday-magazine/lagos-first-lady-bolanle-ambodes-social-life/ |access-date=2024-01-21 |website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News |language=en-US }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite web |date=2015-04-20 |title=Meet your new Lagos State First Lady – Bolanle Ambode +all the first ladies since 1999 |url=https://encomium.ng/meet-your-new-lagos-state-first-lady-bolanle-ambode-all-the-first-ladies-since-1999/ |access-date=2024-01-21 |website=Encomium |language=en-US}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haifaffun 1964]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Mutane daga Jihar Legas]]
08tto0tt2taixypb6121gjrmzyzpzxa
Bolanle Olukanni
0
145060
826056
808614
2026-04-24T19:06:52Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826056
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Bolanle Olukanni''' (an haife ta a ranar 19 ga Agusta) ƙwararriyar mai gabatar da shirye-shiryen talabijin ce [[Ɗan Nijeriya|a Najeriya]], 'yar wasan kwaikwayo, kuma mai gabatar da shirye-shiryen rediyo. An san ta da ɗaukar nauyin shirin ''Moments with Mo'' <ref>{{Cite web |date=19 July 2013 |title=Moments with Mo co-Hosts: Marcy Dolapo Oni and Olukanni officially unveiled. |url=http://ebonylifetv.com/moments-with-mo-co-hosts-marcy-dolapo-oni-and-bolanle-olukanni-officially-unveiled/ |access-date=2023-03-24 |website=EbonyliveTV}}</ref> a DStv da ''Project Fame a Yammacin Afirka'' . <ref>{{Cite web |date=20 July 2014 |title=Exclusive: Olukanni is the new Co-Host of MTN Project Fame West Africa 7.0 |url=https://www.bellanaija.com/2014/07/exclusive-bolanle-olukanni-is-the-new-co-host-of-mtn-project-fame-west-africa-7-0/ |access-date=2023-03-24 |website=BellaNaija}}</ref> <ref>{{Cite web |date=16 December 2017 |title=Olukanni:'I realised I'm in a place of opportunity and privilege. |url=https://guardian.ng/guardian-woman/bolanle-olukannii-realised-im-in-a-place-of-opportunity-and-privilege/ |access-date=2023-03-12 |website=Guardian}}</ref> Olukanni kuma ita ce mai gabatar da shirin musamman na Watan Mata na Duniya a [[Gidan Telebijin Channels|Channels TV]] .
== Rayuwar farko da ilimi ==
An haifi Olukanni a Najeriya, Isra'ila, Amurka da Kenya. Ta fara karatun firamare a Makarantar St Saviour's da ke Ikoyi a [[Lagos (birni)|Legas]] sannan ta ci gaba da karatun sakandare a [[Queen's College, Lagos|Kwalejin Queen's da ke Legas]] . Ta koma Kenya inda ta halarci Rosslyn Academy da ke [[Nairobi]] a wani ɓangare na makarantar sakandare. Kafin shekararta ta ƙarshe a makarantar sakandare, ta koma Amurka inda ta halarci Makarantar Sakandare ta Wichita da ke Wichita, Kansas, kuma a shekararta ta ƙarshe ta halarci Gasar Ƙasa ta Jawabi da Muhawara don Fassarar Drama. <ref>{{Cite web |date=16 December 2017 |title=Bolanle Olukanni:'I realised I'm in a place of opportunity and privilege. |url=https://guardian.ng/guardian-woman/bolanle-olukannii-realised-im-in-a-place-of-opportunity-and-privilege/ |access-date=2023-03-12 |website=Guardian}}</ref>
[[Fayil:Bolanle_Olukanni_and_Iyanye.jpg|right|thumb|Olukanni yayi hira da [[Iyanya]] a 2019]]
A shekarar 2011, Olukanni ta sami digirin farko daga Jami'ar Loyola, [[Chicago]], tare da digiri biyu - Digiri na farko a fannin Fasaha a fannin Sadarwa da Nazarin Ƙasashen Duniya. Bolanle ta koma Najeriya don [[Hukumar Yiwa Kasa Hidima (NYSC)|hidimar matasa ta ƙasa]] (NYSC), inda ta yi shekarar hidimarta tana aiki a wata ƙungiya mai zaman kanta a [[Ekiti|Jihar Ekiti]], Kudu maso Yamma, Najeriya.
A lokacin shekarar hidimar NYSC, Olukanni da wani memba na ƙungiyar sun fara "Girls For The Future", wani taron karawa juna sani na karfafawa daliban makarantar sakandare gwiwa kan koyar da 'ya mace haƙƙoƙinsu da kuma ba da jagoranci ga ɗaliban da ke cikin al'umma.
== Sana'a ==
Aikin farko na Olukanni a talabijin ya kasance tare da mai gabatar da shirin "Moments with Mo" <ref>{{Cite web |date=19 July 2013 |title=Moments with Mo co-Hosts: Marcy Dolapo Oni and Olukanni officially unveiled. |url=http://ebonylifetv.com/moments-with-mo-co-hosts-marcy-dolapo-oni-and-bolanle-olukanni-officially-unveiled/ |access-date=2023-03-24 |website=EbonyliveTV}}</ref> bayan an zaɓe ta daga cikin mutane sama da 400 da ake sa ran za su karɓi baƙunci tare da mai gabatar da shirin tattaunawa kuma Shugaba na [[Ebonylife TV|EbonyLife TV]], [[Mo Abudu]] . <ref name="Notjustloaded">{{Cite web |last=Com |first=Notjustloaded |date=23 December 2022 |title=Bolanle Olukanni biography, net worth, age, Husband, contact & picture |url=https://www.notjustloaded.com/bolanle-olukanni-biography-father-sister-husbandtv-show-age-net-worth-pictures-birthday |website=Notjustloaded }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> "Moments with Mo" wanda yanzu ya koma "Moments" shine shirin tattaunawa na farko na Afirka na yau da kullun kuma ana watsa shi akan M-Net tare da watsa shirye-shiryen talabijin a ƙasashe 48 na Afirka, shirin kuma yana watsawa akan talabijin na ƙasa da na USB a wasu sassan duniya. Yayin da take ɗaukar nauyin shirin "Moments", ta sami damar yin hira da mutane daban-daban masu ban sha'awa da tasiri da masu riƙe da mukamai na gwamnati, ciki har da Shugaban Najeriya, [[Muhammadu Buhari]] ; ɗan wasan kwaikwayo na Birtaniya-Najeriya, [[Chiwetel Ejiofor]] ; mawaƙiyar Amurka kuma marubuciya, Brandy ; Ministan Wutar Lantarki, Ayyuka da Gidaje na Najeriya – [[Babatunde Fashola|Babatunde Raji Fashola]] ; 'yar jaridar BBC, [[Zeinab Badawi]], da sauransu.
A shekarar 2014, Olukanni ta shiga shirin talabijin mai suna Project Fame West Africa a matsayin mai masaukin baki tare da Joseph Benjamin. Project Fame, wani nau'in shirin gaskiya na Star Academy da aka watsa a duk fadin nahiyar Afirka ta Yamma. Tare da mai masaukin baki Lamide Akintobi, Olukanni ta kasance mai masaukin baki a wani shirin hira mai sassa 4 - <nowiki>''</nowiki>Tare da Mikel<nowiki>''</nowiki> wanda ya ba da haske game da rayuwar da gidan tsohon dan wasan kwallon kafa na Najeriya da Chelsea [[John Obi Mikel|Mikel John Obi]] . <ref>{{Cite web |date=16 December 2017 |title=Bolanle Olukanni:'I realised I'm in a place of opportunity and privilege. |url=https://guardian.ng/guardian-woman/bolanle-olukannii-realised-im-in-a-place-of-opportunity-and-privilege/ |access-date=2023-03-12 |website=Guardian}}</ref> A shekarar 2019, Bolanle ta karbi bakuncin THE JUICE, wani shirin tattaunawa mai mahimmanci a [[Ndani TV|NdaniTV]] wanda ya bayyana manyan mutane a Afirka. A THE JUICE, ta yi hira da shahararrun mutane a Afirka ciki har da [[Davido]], [[Iyanya]], [[Aṣa]], da Cobhams Asuquo . <ref>{{Cite web |date=4 March 2019 |title=Bolanle Olukanni is the New Host for "The Juice" |url=https://www.bellanaija.com/2019/03/bolanle-olukanni-juice-new-host/ |access-date=2023-02-14 |website=BellaNaija}}</ref> <ref>{{Cite web |title=The Juice |url=https://ndani.tv/show/the-juice-2/ |access-date=2023-02-14 |website=Ndani}}</ref> Bolanle ita ce mace ta farko kuma mai gabatar da shirin NEC Live, Nigerian Entertainment Conference, wanda aka watsa a kowace shekara a HipTV da wasu dandamali da dama na kan layi. <ref>{{Cite web |date=5 April 2022 |title=Bolanle Olukanni to Host NECLive for Second Consecutive Year |url=https://nec.ng/bolanle-olukanni-to-host-neclive-for-second-consecutive-year/ |access-date=2023-02-14 |website=NEC}}</ref> <ref>{{Cite web |date=9 April 2022 |title=TV presenter, Bolanle to host NECLive 8 |url=https://guardian.ng/saturday-magazine/tv-presenter-bolanle-to-host-neclive-8/ |access-date=2023-02-14 |website=Guardian}}</ref> Olukanni ya dauki nauyin shirin farautar kwararrun mawakan ƙungiyar musamman ta Trophy Extra tare da Victoria 'Vee' Adeleye, wacce ta lashe gasar Big Brother Naija da kuma alkalai, Timi Dakolo ; Cobhams Asuquo ; da [[2Baba]] . <ref>{{Cite web |date=28 June 2021 |title=Trophy Extra Special Band 2: 10 Bands set to Compete for N10m Grand Prize |url=https://brandcrunch.com.ng/2021/06/28/trophy-extra-special-band-2-10-bands-set-to-compete-for-n10m-grand-prize/ |access-date=2023-02-14 |website=Brandcrunch}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 October 2022 |title=Made Kuti joins 2BABA, Cobahms as judges for 'Trophy Extra Special Band 3' |url=https://tribuneonlineng.com/made-kuti-joins-2baba-cobahms-as-judges-for-trophy-extra-special-band-3/ |access-date=2023-02-14 |website=Nigerian Tribune}}</ref>
A matsayinta na mai masaukin baki, Olukanni ta kammala kuma ta jagoranci tarurruka daban-daban kamar ƙaddamar da UKAid/ Sashen Ci Gaban Ƙasa da Ƙasa 'Not for Sale', Taron Koli na Rebuild Borno tare da haɗin gwiwar UNICEF, Babban Jami'in Ba da Lamuni na Bankin Afirka na United Bank for Africa, [1] The Future Awards Africa, [2] Makon Kafafen Sadarwa na Zamani [3] kuma kwanan nan ita ce mai masaukin baki na Vanguard Personality of the Year Awards da kuma taron Ƙungiyar Talla ta Duniya a Ghana da Romania. [4] [5]
=== Harkokin kasuwanci ===
A shekarar 2015, Bolanle ta kafa kamfanin Sage & Walls tare da haɗin gwiwa, wani kamfanin samar da shirye-shirye na multimedia kuma ta fara shiryawa da kuma ɗaukar nauyin wani shiri mai taken "On the Carpet with Bolinto" wanda ke ɗauke da shirye-shiryen "On the Carpet with Bolinto" wanda ke ɗauke da jerin abubuwan da suka faru a Afirka. "On the Carpet with Bolinto" ta yi haɗin gwiwa da wasu kamfanoni da dama ciki har da Coca-Cola, Uber, Heineken, da Martell. Haka kuma abokin hulɗa ne na kafofin watsa labarai na hukuma ga shahararren [[Sunny Ade|King Sunny Adé]] a wasan kwaikwayo na 70 a shekarar 2016. <ref>{{Cite web |title=10 Things You Probably Didn't Know About TV Host, Bolanle Olukanni |url=https://howng.com/10-things-you-probably-didnt-know-about-tv-host-bolanle-olukanni/ |access-date=2023-01-10 |website=Howng}}</ref> <ref>{{Cite web |date=13 December 2016 |title=Red Carpet Photos! Funke Akindele-Bello, Toke Makinwa, Iyanya, Omawumi & More at King Sunny Ade's #SunnyOnSunday 70th Birthday Concert |url=https://www.bellanaija.com/2016/12/red-carpet-photos-funke-akindele-bello-toke-makinwa-iyanya-omawumi-more-at-king-sunny-ades-sunnyonsunday-70th-birthday-concert/ |access-date=2023-01-10 |website=Bellanaija}}</ref> <ref>{{Cite web |date=16 December 2017 |title=Bolanle Olukanni:'I realised I'm in a place of opportunity and privilege. |url=https://guardian.ng/guardian-woman/bolanle-olukannii-realised-im-in-a-place-of-opportunity-and-privilege/ |access-date=2023-03-12 |website=Guardian}}</ref>
A shekarar 2019, Olukanni ya kafa kamfanin Wash & Go, wani salon gyaran gashi na halitta mai sauƙi wanda ke da ayyuka masu mahimmanci. <ref>{{Cite web |date=28 September 2019 |title=Zainab Balogun x Bolanle Olukanni To Launch New Salon |url=https://www.bellanaijastyle.com/zainab-balogun-x-bolanle-olukanni-wash-and-go/ |access-date=2023-01-10 |website=Bellanaija}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
452fw4ulc6wxsu9gy7dr1c4jw33rzh1
Bolaji Olamide
0
145107
826054
808759
2026-04-24T19:03:34Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826054
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Bolaji Titilayo Olamide''' (an haife ta 27 Nuwamba 2003) 'yar wasan ƙwallon ƙafa ce ta Najeriya wacce ke taka leda a matsayin mai gaba ga Remo Stars Ladies da [[Kungiyar kwallon kafa ta mata ta Najeriya|Kungiyar Mata ta Najeriya]] . Olamide ita ce mai cin nasara a Golden Boot a gasar Firimiya ta NWFL . <ref>{{Cite web |date=2025-05-18 |title=Remo Stars Ladies forward Bolaji Olamide Wins NWFL Premiership Top Scorer Award – The NWFL |url=https://thenwfl.com/2025/05/18/remo-stars-ladies-forward-bolaji-olamide-wins-nwfl-premiership-top-scorer-award/ |access-date=2025-07-31 |language=en-US |archive-date=2025-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251206051728/https://thenwfl.com/2025/05/18/remo-stars-ladies-forward-bolaji-olamide-wins-nwfl-premiership-top-scorer-award/ |url-status=dead }}</ref>
== Ayyukan kulob din ==
Olamide ta buga wa Osun Babes[1][2][3][4] da kuma Sunshine Queens,[5][6] inda ta sauya sheka daga ɗan wasan tsakiya zuwa ɗan wasan gaba,[7] kafin ta koma ƙungiyar Remo Stars Ladies a shekarar 2025.[8]
A ranar 15 ga watan Janairun 2025, ta zira kwallaye na farko ga Remo Stars Ladies a karon farko na gasar, a cikin nasarar 3-1 a kan Confluence Queens . <ref>{{Cite web |last=HUsiayo |date=2025-01-16 |title=NWFL Matchday 1: Edo Queens Off To A Flyer As Remo Ladies Get Away Win - Africa Top Sports |url=https://en.africatopsports.com/2025/01/16/nwfl-matchday-1-edo-queens-off-to-a-flyer-as-remo-ladies-get-away-win/ |access-date=2025-07-31 |language=en-US}}</ref> Ta zira kwallaye a wasanni shida masu zuwa, ciki har da wasan da ta yi da Heartland Queens da Abia Angels, wanda ya kawo ta kwallaye 9 a wasanni 7.<ref>{{Cite web |last=SPORTS |first=BSN |title=Bolaji Olamide Optimistic Of Victory as Remo Stars Ladies Prepare for Nasarawa Amazons Clash |url=https://bsnsports.com.ng/post/Bolaji-Olamide-Optimistic-Of-Victory-as-Remo-Stars-Ladies-Prepare-for-Nasarawa-Amazons-Clash |access-date=2025-07-31 |website=Bolaji Olamide Optimistic Of Victory as Remo Stars Ladies Prepare for Nasarawa Amazons Clash}}</ref><ref>{{Cite web |last=Obah |first=Amara |date=2025-06-06 |title=NWFL: Remo Stars Ladies Olamide Bolaji remarkable rise |url=https://www.aclsports.com/nwfl-remo-stars-ladies-olamide-bolaji-remarkable-rise/ |access-date=2025-07-31 |website=ACLSports |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sports |first=Pulse |date=2025-06-14 |title=Bolaji Olamide: Meet Remo Stars 15-goal youngster ready to fire Super Falcons to WAFCON glory |url=https://www.pulsesports.ng/football/story/bolaji-olamide-meet-remo-stars-15-goal-youngster-ready-to-fire-super-falcons-to-wafcon-glory-2025061413324351998 |access-date=2025-07-31 |website=Pulse Sports Nigeria |language=en}}</ref>
An kira Olamide dan wasan mako na [[Gasar Firimiya ta Mata ta Najeriya|NWFL]] a ranar 5 kuma ya lashe kyaututtuka biyu a jere na dan wasan watan tsakanin Janairu da Fabrairu 2025. <ref>{{Cite web |last=SPORTS |first=BSN |title=Bolaji Olamide Optimistic Of Victory as Remo Stars Ladies Prepare for Nasarawa Amazons Clash |url=https://bsnsports.com.ng/post/Bolaji-Olamide-Optimistic-Of-Victory-as-Remo-Stars-Ladies-Prepare-for-Nasarawa-Amazons-Clash |access-date=2025-07-31 |website=Bolaji Olamide Optimistic Of Victory as Remo Stars Ladies Prepare for Nasarawa Amazons Clash}}</ref>
A ranar 13 ga Mayu 2025, Olamide ta zira kwallaye guda daya a kan Naija Ratels yayin da Remo Stars Ladies suka lashe wasan su na biyu a jere a Super Six, wanda ya tura su saman teburin.<ref>{{Cite web |last=Liadi |first=Tunde |date=2025-05-13 |title=NWFL Premiership : Remo Stars Ladies secure second successive wins |url=https://thenationonlineng.net/nwfl-premiership-remo-stars-ladies-secure-second-successive-wins/ |access-date=2025-07-31 |website=The Nation Newspaper |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Reporters |first=Our |date=2025-05-13 |title=Remo Ladies tighten NWFL grip as contenders falter in Ikenne |url=https://punchng.com/remo-ladies-tighten-nwfl-grip-as-contenders-falter-in-ikenne/ |access-date=2025-07-31 |website=Punch Newspapers |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-05-13 |title=Remo Stars Ladies 1-0 Naija Ratels: Bolaji Olamide fires debutants to second straight win – The NWFL |url=https://thenwfl.com/2025/05/13/remo-stars-ladies-1-0-naija-ratels-bolaji-olamide-fires-debutants-to-second-straight-win/ |access-date=2025-07-31 |language=en-US}}</ref>
== Ayyukan kasa da kasa ==
Olamide ta buga wa tawagar mata ta U-17 ta Najeriya wasa a shekarar 2020. A ranar 14 ga watan Maris na shekara ta 2020, an kore ta a wasan da aka yi da Guinea, a lokacin gasar cin kofin duniya ta mata ta FIFA U-17. Najeriya ta lashe wasan 5-1 a [[Agege Stadium|Filin wasa na Agege]], ta ci gaba 11-2 a jimillar. Daga baya aka soke gasar saboda annobar [[Murar Mashaƙo 2019|COVID-19]]. <ref>{{Cite web |date=2020-11-17 |title=FIFA U-17 Women's World Cup 2020 cancelled; India to host 2022 edition |url=https://africa.espn.com/football/story/_/id/37608793/fifa-u-17-women-world-cup-2020-cancelled-india-host-2022-edition |access-date=2025-07-31 |website=ESPN.com |language=en}}</ref>
A ranar 20 ga Oktoba 2024, Olamide ta karbi kiranta na farko zuwa kungiyar mata ta Najeriya don wasannin sada zumunci da Aljeriya. [1] A ranar 20 ga Mayu 2025, an kira ta don wasan sada zumunci da Kamaru.[2] A ranar 3 ga Yuni 2025, ta fara bugawa, ta zo a matsayin mai maye gurbin rabi na biyu.[3] Ba ta shiga cikin jerin sunayen tawagar karshe na gasar cin kofin Afirka ta mata ba.[4]
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 2003]]
oso5lid0mzkqv0qpzficeo967c9utub
Chioma Nnamaka
0
145147
826163
808827
2026-04-25T06:13:28Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826163
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
Chioma Nnamaka (an haife ta a ranar 15 ga Yuni, 1985 a Uppsala, Sweden) 'yar wasan ƙwallon Kwando ce ta ƙasar Sweden kuma memba ce ta ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta mata ta ƙasar Sweden . [1][2] Nnamaka 'yar Sweden ce ta asalin Najeriya kuma iyayenta Jonathan ne da Ann-Patrick Nnamaka .[3]
== Makarantar sakandare da kwaleji ==
Nnamaka ta halarci makarantar sakandare a Fryshusets Kunskaps Centrum . <ref>{{Cite web |title=Chioma Nnamaka WNBA Stats |url=https://www.basketball-reference.com/wnba/players/n/nnamach01w.html |access-date=2026-03-07 |website=Basketball-Reference.com |language=en}}</ref> Yayinda take wasa kwando, ta taimaka wa tawagarta ta lashe gasar zakarun Sweden a lokuta uku.<ref name=":0">{{Cite web |date=2026-03-07 |title=Chioma Nnamaka (Sweden) - Basketball Stats, Height, Age {{!}} FIBA Basketball |url=https://www.fiba.basketball/en/players/135533-chioma-nnamaka |access-date=2026-03-07 |website=www.fiba.basketball |language=en}}</ref> Nnamaka daga nan ya tafi Amurka don halartar Cibiyar Fasaha ta Georgia . <ref>{{Cite web |last=Eurobasket |title=Chioma Nnamaka, Basketball Player, News, Stats - Eurobasket |url=https://basketball.eurobasket.com/player/Chioma-Nnamaka/94432 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241225195009/https://basketball.eurobasket.com/player/Chioma-Nnamaka/94432 |archive-date=2024-12-25 |access-date=2026-03-07 |website=Eurobasket LLC |url-status=live }}</ref> Ta sanya Jerin Dean na nazarin Harkokin Kasa da Kasa, kuma ta buga wasan kwando ga ƙungiyar kwando ta mata ta Georgia Tech Yellow Jackets . <ref name=":1">{{Cite web |title=Chioma Nnamaka {{!}} Profile, Stats & Career |url=https://sportspundit.com/basketball/players/828-chioma-nnamaka/ |access-date=2026-03-07 |website=sportspundit.com |language=en}}</ref>
== Kididdigar Georgia Tech ==
Tushen <ref name="NCAA Player stats">{{Cite web |last= |first= |date= |title=Women's Basketball Player stats |url=http://web1.ncaa.org/stats/StatsSrv/careersearch |access-date=15 October 2015 |website=NCAA}}</ref>{{NBA player statistics legend}}
{| class="wikitable"
!Shekara
!Kungiyar
!GP
!Abubuwa
!FG%
!3P%
!FT%
!RPG
!APG
!SPG
!BPG
!PPG
|-
|2004-05
|Georgia Tech
|27
|344
|35.0
|33.6
|'''79.4'''
|4.6
|1.3
|1.0
|'''0.3'''
|12.7
|-
|2005-06
|Georgia Tech
|29
|360
|'''41.3'''
|36.5
|74.6
|'''5.2'''
|1.0
|1.1
|0.1
|12.4
|-
|2006-07
|Georgia Tech
|'''33'''
|429
|39.6
|36.3
|71.4
|4.7
|'''1.5'''
|1.1
|0.2
|13.0
|-
|2007-08
|Georgia Tech
|31
|'''460'''
|40.9
|'''38.7'''
|76.2
|3.9
|1.3
|'''1.7'''
|0.1
|'''14.8'''
|-
|Ayyuka
|Georgia Tech
|120
|1593
|39.2
|36.7
|76.2
|4.6
|1.3
|1.2
|0.2
|13.3
|}
== WNBA ==
An zabi Nnamaka a matsayi na 21 a cikin shirin WNBA na 2008, ta San Antonio Silver Stars ta hanyar zabin su na farko. Ita ce mafi girman zabin da aka zaba daga Georgia Tech. Daga nan aka sayar da ita a wannan rana zuwa ƙungiyar fadada Atlanta Dream, inda ta kammala kakar wasa ta farko.<ref>{{Cite web |title=Chioma Nnamaka Player Profile - RealGM |url=https://basketball.realgm.com/player/Chioma-Nnamaka/Summary/3000614 |access-date=2026-03-07 |website=basketball.realgm.com |language=en}}</ref> A ranar 14 ga watan Janairun shekara ta 2009, an dakatar da Nnamaka daga jerin sunayen.<ref>{{Cite web |title=News Archive |url=https://dream.wnba.com/news/ |access-date=2021-06-04 |website=Atlanta Dream |language=en}}</ref>
== Daraja da ayyukan ==
* Co-Captain of Georgia Institute of Technology Team Kwallon Kwando na Mata (2006-yanzu)
* All Atlantic Coast Conference Freshman Team (2004)
* Taron Atlantic Coast Rookie na mako (Disamba 2004)
* Mafi Kyawun Dan wasa na Gasar Sweden (2003)
== Manazarta ==
<references>
<ref name="NCAA Player stats"/>
</references>
== Haɗin waje ==
* Bayanan ɗan wasa a WNBA.com
{{2008 WNBA draft}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1985]]
rxjbd9jwrixh91aj3y2iau1xrq6y50e
Boyede Racheal Akintola
0
145208
826058
809034
2026-04-24T19:49:28Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826058
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Boyede Racheal Akintola''' (an haife ta a ranar 15 ga Agusta 1964) ƙwararriyar lauya ce a Najeriya kuma Alkali a Babbar Kotun Jihar Oyo. An naɗa ta a matsayin mai shari'ar Babbar Kotun a watan Janairun 2006. Ta kuma kasance Babbar Alkali a Ma'aikatar Shari'a ta Jihar Oyo.
== Rayuwar Farko da Ilimi ==
An haifi Boyede Racheal Akintola a ranar 15 ga Agusta, 1964. Ta yi karatun lauya a [[Jami'ar Obafemi Awolowo|Jami'ar Ife]] daga 1983 zuwa 1987, inda ta kammala karatun digiri na farko a fannin shari'a (LL.B). An kira ta zuwa Lauyan Najeriya a shekarar 1988. <ref>{{Cite web |title=Business - Oyo State Judiciary |url=https://oyostatejudiciary.oy.gov.ng/team-category/business/ |access-date=2025-12-30 |language=en-US }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== Sana'a ==
=== Aikin Shari'a na Farko ===
Akintola ta fara aikin lauya a matsayin jami'ar shari'a a Bankin Lamuni na Tarayya da ke Ibadan a lokacin da take gudanar da shirinta na yi wa matasa hidima na kasa hidima . Ta kuma yi aiki a matsayin ƙaramar lauya a JB Lawson & Co. da ke Ibadan kafin ta shiga aikin gwamnati a matsayin lauya a Ma'aikatar Shari'a ta Tsohon Jihar Oyo, inda ta kai matsayin babbar lauya a jihar. [1]
=== Ma'aikatar Shari'a ===
A shekarar 1992, Akintola ta koma sashen shari'a na jihar Oyo a matsayin babbar majistare mai daraja ta biyu. Ta yi aiki a gundumomi daban-daban na shari'a, ta zama babbar majistare a shekarar 2005.
=== Alkalin Babbar Kotu ===
A ranar 5 ga Janairun 2006, aka rantsar da ita a matsayin alkali a Babbar Kotun Jihar Oyo ta hannun [[Rasheed Ladoja|Rashidi Ladoja]], gwamnan jihar na lokacin. <ref>{{Cite web |date=2022-04-11 |title=Judges - Oyo State Judiciary |url=https://oyostatejudiciary.oy.gov.ng/judges/ |access-date=2025-12-30 |language=en-US |archive-date=2025-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251116063155/http://oyostatejudiciary.oy.gov.ng/judges/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |last=InsideOyo |date=2021-02-24 |title=In Ibadan, Court Awards N150,000 As Damages, Costs Against DPO Gwazah For Assaulting His Fashion Designer - |url=https://insideoyo.com/in-ibadan-court-awards-n150000-as-damages-costs-against-dpo-gwazah-for-assaulting-his-fashion-designer/ |access-date=2025-12-30 |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |title=HIGH-COURTS-CAUSES-LIST |url=https://nbaibadan.org.ng/documents/courselist/2022/May302022/HIGH-COURTS-CAUSES-LIST.pdf}}</ref>
== Rayuwa ta sirri ==
Akintola tana auren Cif Adeniyi Akintola, wani babban lauya a Najeriya, tsohon dan majalisar dokokin jihar Oyo, kuma tsohon mataimakin shugaban majalisar a lokacin jamhuriya ta uku. <ref>{{Cite web |date=2025-08-15 |title=Chief Adeniyi Akintola Biography - 88Lately |url=https://88lately.com/chief-adeniyi-akintola-biography/ |access-date=2025-12-30 |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Our |date=2023-12-23 |title=Legal luminary Niyi Akintola becomes Asiwaju of Ido land |url=https://thenationonlineng.net/legal-luminary-niyi-akintola-becomes-asiwaju-of-ido-land/ |access-date=2025-12-30 |website=The Nation Newspaper |language=en-US}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1964]]
4bovj826h8uhczfy28h867chh2ginji
Bintou Malloum
0
145230
825880
809090
2026-04-24T17:06:33Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
825880
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Bintou Malloum''' (31 Maris 1946 - 10 Maris 2020) 'yar siyasa ce ta Chadi kuma jakadiyar [[Cadi|Chadi]] ta farko zuwa ƙasar Jamus, [[Jamhuriyar Kwango|Jamhuriyar Congo]], da Italiya. <ref name="Alwihda">{{Cite web |date=10 March 2020 |title=Tchad : Bintou Malloum est décédée |url=https://www.alwihdainfo.com/Tchad-Bintou-Malloum-est-decedee_a83754.html |website=Al Wihda |language=French}}</ref>
== Tarihin Rayuwa ==
An haifi Malloum a ranar 31 ga watan Maris, 1946, a Torror, [[French Chad|ƙasar Faransa Chad]]. <ref>{{Cite web |date=2020-03-10 |title=Tchad : décès de Bintou Malloum, 1ère femme ambassadrice |url=https://tchadinfos.com/tchad/tchad-deces-bintou-malloum-1ere-femme-ambassadrice/ |access-date=2020-03-10 |website=Tchadinfos.com |language=fr-FR }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Tsakanin shekarun 1993 da 2003, ta yi aiki a matsayin Sakatariya na Jiha, Sakatariyar Ayyukan Jama'a, da Sakatariyar Kwadago. Ta kuma yi aiki sau uku a matsayin Ministar Harkokin Jama'a da Iyali. <ref>{{Cite web |title=La participation de la femme à la vie politique au Tchad:1933-2003 |url=https://www.memoireonline.com/07/08/1217/m_participation-femme-vie-politique-tchad-1933-200319.html |website=Memoire Online |language=French}}</ref> A shekarar 1997, Malloum ita ce ɗaliba ta farko mace a Ecole Nationale d'Administration et de Magistrature da ke [[Ndjamena|N'Djamena]] kuma mace ta farko 'yar Chadi da ta zama jakadiya. <ref>{{Cite web |date=12 July 2017 |title=A lire : "Le destin d'une pionnière" autobiographie de l'ambassadrice Bintou Malloum |url=http://tchadinfos.com/tchad/a-lire-le-destin-dune-pionniere-autobiographie-de-lambassadrice-bintou-malloum/ |website=TchadInfos.com |language=French }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite web |date=5 April 2012 |title=Tchad : l'éternel second rôle féminin |url=https://www.jeuneafrique.com/142236/politique/tchad-l-ternel-second-r-le-f-minin/ |website=JeuneAfrique |language=French}}</ref>
Duk da cewa ta yi aiki a gwamnatoci da dama da ake ganin ta yi wa cin hanci da rashawa, an ɗauke Malloum a matsayin mutum mai gaskiya. <ref>{{Cite web |date=10 August 2011 |title=Les femmes tchadiennes et le vol des biens de l'Etat |url=http://www.makaila.fr/article-les-femmes-tchadiennes-et-le-vol-des-biens-de-l-etat-81312823.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522001435/https://www.makaila.fr/article-les-femmes-tchadiennes-et-le-vol-des-biens-de-l-etat-81312823.html |archive-date=22 May 2022 |access-date=10 March 2020 |website=Makaila |language=French}}</ref> A watan Fabrairun 2012, Malloum ta wakilci Rotary Club na Chadi. <ref>{{Cite web |title=Site du ministère de la Santé publique du Tchad |url=https://www.sante-tchad.org/Le-Groupe-Consultatif-Technique-sur-l-eradication-de-la-polio-recu-par-le-President-de-la-Republique-Idriss-Deby-Itno_a129.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121213034357/http://www.sante-tchad.org/Le-Groupe-Consultatif-Technique-sur-l-eradication-de-la-polio-recu-par-le-President-de-la-Republique-Idriss-Deby-Itno_a129.html |archive-date=13 December 2012 |website=Ministère de la Santé Publique |language=French}}</ref> Ta rasu a ranar 10 ga watan Maris 2020, a [[Ndjamena|N'Djamena]], [[Cadi|Chadi]], kuma aka binne ta a makabartar Lamadji. <ref name="Alwihda"/> [[Jerin shugabannin ƙasar Cadi|Shugaban Chadi]], [[Idriss Déby]], ya aika da ta'aziyya. <ref>{{Cite web |date=2020-03-10 |title=Tchad : Déby rend hommage à Bintou Malloum |url=https://tchadinfos.com/politique/tchad-deby-rend-hommage-a-bintou-malloum/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200311152610/https://tchadinfos.com/politique/tchad-deby-rend-hommage-a-bintou-malloum/ |archive-date=2020-03-11 |access-date=2020-03-10 |website=Tchadinfos.com |language=fr-FR}}</ref>
== Ayyuka ==
* ''Le destin d'une pionnière'' (2017)
== Manazarta ==
[[Rukuni:Mutattun 2020]]
[[Rukuni:Haifaffun 1946]]
fh2wmc6ehrnq7upokwotqdle8lszn44
Bekeme Masade
0
145272
825752
809188
2026-04-24T13:08:56Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
825752
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
Bekeme Masade-Olowola ɗan kasuwa ne na zamantakewar al'umma na Najeriya, memba ne na Kwamitin Daraktoci na Global Reporting Initiative (GRI) - babban ma'auni na tasirin dorewa a duniya da kuma bayar da rahoto - da kuma Babban Darakta na CSR-in-Action, ƙungiyar da aka yi da kamfani mai ba da shawara, tankin tunani da cibiyar horo da aka sadaukar da ita ga alhakin zamantakewar kamfanoni, ci gaban manufofi, bayar da shawarwari, karfafawa da ci gaba mai ɗorewa a yankin.
== Tarihin rayuwa ==
An haifi Bekeme Masade-Olowola kuma ta girma a [[Lagos (birni)|Legas]]. Ta kammala karatu tare da digiri na biyu, BA (Hons) Turanci, daga [[Jami'ar Lagos|Jami'ar Legas]] a shekara ta 2004. A watan Janairun shekara ta 2008, an zaba ta a matsayin daya daga cikin matasa masu sana'a 18 da aka zaba daga Afirka da Diaspora don shiga cikin The Apprentice Africa . <ref>{{Cite web |date=3 March 2008 |title=The Apprentice Africa |url=http://www.bellanaija.com/2008/03/03/the-apprentice-africa/ |access-date=25 August 2014 |website=Bella Naija}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 April 2008 |title=BN Rundown |url=http://www.bellanaija.com/2008/04/21/bn-rundown/ |access-date=25 August 2014 |website=Bella Naija}}</ref>
A matsayinta na dan kasuwa na zamantakewa, Bekeme Masade-Olowola shine Babban Darakta na CSR-in-Action, dandalin sadarwar kasuwanci na zamantakewa da kuma kamfanoni masu ba da shawara, wanda aka sadaukar da shi ga alhakin zamantakewar kamfanoni, mata da karfafa matasa, da Ci gaba mai ɗorewa a Najeriya. <ref name="csr">{{Cite web |date=25 November 2013 |title=Our Board |url=http://csrinaction.org/index.php/about-cia/our-board#faqnoanchor |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140725123607/http://csrinaction.org/index.php/about-cia/our-board |archive-date=25 July 2014 |access-date=25 August 2014 |website=CSR-in-Action}}</ref> A karkashin Masade-Olowola, CSR-in-Action ya inganta ma'auni mai ɗorewa da bayar da rahoto ta amfani da tsarin GRI, musamman, tun daga shekara ta 2011, kuma ya haɓaka ci gaban tallafi mai ɗorewar ɗorewa a yankin ta hanyar tuntuɓar, horo da shiga tsakani. CSR-in-Action ta samar da rahoton saka hannun jari na ci gaba a Najeriya The Collective Social Report: Najeriya (yanzu The Corporate Sustainable Investor Report), wanda Yarjejeniyar Tsarin Mulki ta Majalisar Dinkin Duniya (UNFCCC) ta amince da shi, kuma Yarjejeniyar Duniya ta Majalisar Dattijai (UNGC) ta goyi bayan shi, a watan Maris na 2012; na farko na irin wannan wanda ya haɗa da ƙididdigar aikin ci gaba da kasuwanci. Rahoton 2013 ya ga gabatarwar kungiyar na matsayi mai ɗorewa.<ref>{{Cite web |date=6 May 2014 |title=CSR-in-Action Makes History; Launches 3C Index – a ranking of Nigerian businesses along sustainability lines |url=https://omojuwa.com/2014/05/csr-in-action-makes-history-launches-3c-index-a-ranking-of-nigerian-businesses-along-sustainability-lines/ |access-date=25 August 2014 |website=Omojuwa}}</ref><ref>{{Cite web |date=15 December 2011 |title=CSR in Nigeria |url=http://www.africanreview.com/index.php?option=com_content&view=article&id=185:large-pump-brings-water-to-senegalese&catid=53:water-a-environment&Itemid=76 |access-date=25 August 2014 |website=African Review}}</ref> A cikin shekara ta 2014, CSR-in-action yana yin lobbying don buɗe sama da dala biliyan 100 a cikin albarkatun ma'adinai.<ref>{{Cite web |date=18 November 2015 |title=NIGERIA: Group Seeks to Unlock Over the $100bn Potential in Mineral Resources |url=http://www.reportsafrique.com/2015/11/nigeria-group-seeks-to-unlock-over-the-100bn-potential-in-mineral-resources/ |access-date=27 October 2016 |website=Reportsafrique.com |archive-date=24 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224011715/http://www.reportsafrique.com/2015/11/nigeria-group-seeks-to-unlock-over-the-100bn-potential-in-mineral-resources/ |url-status=dead }}</ref>
Masade-Olowola ya taimaka wajen kafa Kungiyar Kasuwanci don Ci Gaban Ci Gaban Najeriya (BCSDN) a watan Mayu na shekara ta 2014, wani shiri da ke da alaƙa da Majalisar Kasuwanci ta Duniya don Ci Gabanin Ci Gaban (WBCSD), wanda ya ƙunshi hadin gwiwar manyan kamfanoni a duk bangarorin don fitar da ci gaban hadin gwiwa.<ref>{{Cite web |date=29 May 2014 |title=Sunmonu leads campaign for formation of Council on Sustainable Development |url=http://sweetcrudereports.com/2014/05/29/sunmonu-leads-campaign-for-formation-of-council-on-sustainable-development/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141027155409/http://www.sweetcrudereports.com/2014/05/29/sunmonu-leads-campaign-for-formation-of-council-on-sustainable-development/ |archive-date=27 October 2014 |access-date=25 August 2014 |website=Sweet Crude Reports}}</ref>
== Kyaututtuka ==
* Daraja a cikin kula da albarkatun ɗan adam na duniya da alaƙar aiki (MSc) daga Jami'ar Sarauniya Maryamu ta London .
* Zane da aka sanya a cikin manyan 10 na gasar tsara mai zuwa ta hanyar Global Reporting Initiative a [[Amsterdam]] a cikin 2013. <ref>{{Cite web |title=Contestants |url=https://www.globalreporting.org/information/events/conference2013/contest/Pages/contestants.aspx |website=globalreporting.org}}</ref>
== Manazarta ==
{{Reflist|30em}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1982]]
br988wt9j5ka8hfij0mvjb341hj8bsp
Chantal Safu
0
145334
826143
809388
2026-04-25T03:39:12Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826143
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}[[Fayil:Chantal_Safu_-_2018_(cropped).jpg|right|thumb|Safu in 2018]]
'''Chantal Safu''' (ko '''Safou''') '''Lopusa''' tsohuwar jami'ar gwamnati ce a [[Jamhuriyar Dimokuraɗiyyar Kwango|Jamhuriyar Dimokuraɗiyyar Kongo]]. <ref name="un-great-lakes">{{Cite web |date=19 June 2019 |title=Women leaders of the Great Lakes region are advocating for greater participation in democratic and development processes |url=https://ungreatlakes.unmissions.org/women-leaders-great-lakes-region-are-advocating-greater-participation-democratic-and-development |access-date=1 September 2020 |website=Office of the Special Envoy for the Great Lakes |publisher=United Nations |language=en}}</ref> <ref name="politico">{{Cite web |date=10 September 2019 |title=Ministère du Genre: Chantal Safou s'en va, Béatrice Lumeya s'installe |url=https://www.politico.cd/encontinu/2019/09/10/ministere-du-genre-chantal-safou-sen-va-beatrice-lumeya-sinstalle.html/47443/ |access-date=1 September 2020 |website=Politico.cd |language=fr-FR }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ta kasance Ministar Jinsi, Yara da Iyali har zuwa ranar 9 ga watan Satumban, shekarar 2019 lokacin da aka maye gurbinta da {{Interlanguage link|Béatrice Lumeya|fr|Béatrice Lomeya Atilite}}. <ref name="un-great-lakes"/> <ref name="politico"/>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
n2zyltwgqjel3mwgoebsgiuzddje728
Christine Ondoa
0
145397
826182
809585
2026-04-25T07:35:53Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826182
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[Fayil:Hillary_Rodham_Clinton_greets_Christine_Ondoa.jpg|thumb|Hillary Clinton ta gaishe da Ondoa]]
[[Fayil:Belloni,_Carraro,_Ondoa_and_Ricciardi_-_Cuamm_2012.jpg|thumb|Elisabetta Belloni, Don Dante Carraro, Christine Ondoa da Walter Ricciardi a taron Doctors with Africa Cuamm kan aikin "Uwaye da Yara Farko"]]
'''Christine Joyce Dradidi Ondoa''' likita ce kuma shugabar lafiya wacce ake ɗauka a matsayin ɗaya daga cikin fitattun shugabannin [[Uganda]], musamman wajen tabbatar da cewa an inganta ingancin ayyukan kiwon lafiya a Uganda, kuma ana bin ƙa'idodin ɗabi'a da ɗabi'a tsakanin ma'aikatan lafiya. Ita likita ce a Uganda kuma shugabar Kirista.
A halin yanzu tana aiki a matsayin darakta janar na Hukumar Kanjamau ta Uganda. Shugaban Uganda ne ya naɗa ta a wannan matsayin a watan Fabrairun 2014. Kafin hakan, ta yi aiki a matsayin babbar mai ba da shawara ga shugaban ƙasa [[Yoweri Museveni|Yoweri Kaguta Museveni]] kan [[Lafiyar jama'a|Lafiyar Jama'a]]. Ta kasance memba a kwamitin gudanarwa na Global Alliance for Vaccines and Immunization (GAVI). <ref>{{Cite web |last=Businge |first=Julius |date=4 March 2014 |title=Uganda: Christine Ondoa Starts Work At Aids Commission |url=http://allafrica.com/stories/201403050068.html |access-date=17 July 2014 |publisher=[[The Independent (Uganda)]] via [[AllAfrica.com]]}}</ref> Ta kasance Ministar Lafiya a Majalisar Dokokin Uganda daga shekarun 2011 zuwa 2013. An naɗa ta a wannan matsayin a ranar 27 ga watan Mayu 2011, <ref>{{Cite web |date=27 May 2011 |title=Comprehensive List of New Cabinet Appointments And Dropped Ministers |url=https://www.facebook.com/notes/the-new-vision/comprehensive-list-of-new-cabinet-appointments-dropped-ministers/10150208384704078 |access-date=17 July 2014 |publisher=[[New Vision]] via Facebook}}</ref> amma an maye gurbinta da Ruhakana Rugunda a ranar 23 ga watan Mayu 2013. <ref>{{Cite web |last=Kiggundu |first=Edris |date=24 May 2013 |title=Museveni Drops General Aronda; Katumba, Brigadier David Muhoozi Promoted |url=http://www.observer.ug/index.php?option=com_content&id=25477&catid=75 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140328010754/https://www.observer.ug/index.php?option=com_content&id=25477&catid=75 |archive-date=28 March 2014 |access-date=17 July 2014 |publisher=[[The Observer (Uganda)|The Observer]]}}</ref> Saboda kasancewarta ministar majalisar ministoci, ta kasance memba a Majalisar Dokokin Uganda, a matsayin ''tsohuwar minista''. Kafin haka, ita ce babbar darekta a Asibitin Mbarara Regional Referral Hospital, ɗaya daga cikin asibitoci goma sha huɗu na referral a Uganda.
== Rayuwar farko da ilimi ==
An haifi Ondoa a gundumar Moyo a ranar 21 ga watan Oktoba 1968.
Ta halarci [[Kwalejin Dutsen Saint Mary ta Namagunga|Kwalejin Mount Saint Mary's Namagunga]] don karatunta na sakandare. Tana da digirin farko na likitanci da kuma digirin farko a tiyata (MBChB), wanda ta samu a shekarar 1994, daga [[Makarantar Hada Magunguna ta Jami'ar Makerere|Makarantar Likitanci ta Jami'ar Makerere]] (MUMS), babbar makarantar likitanci a Gabashin Afirka. Tana kuma da digirin farko na likitanci a fannin ilimin yara (MMed), wanda ta samu a shekarar 2000, kuma daga MUMS. A watan Maris a 2011, ta kammala karatunta daga [[Cibiyar Gudanarwa ta Uganda]] tare da digirin farko a fannin Gudanarwa da Gudanarwa (Dip.PA&amp;M). A shekarar 2012 ta kammala karatunta daga wannan jami'a tare da digirin farko na Nazarin Gudanarwa (MMS). Yanzu haka tana da digiri na biyu na nazarin gudanarwa (MMS). ta yi rajista a [[Institute of National Transformation|Cibiyar Canjin Ƙasa]] da digirin digirgir na uku. <ref>{{Cite web |date=27 February 2014 |title=Dr. Christine Ondoa: Director General, Uganda AIDS Commission |url=http://www.aidsuganda.org/component/content/article?layout=edit&id=145 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140725234615/http://www.aidsuganda.org/component/content/article?layout=edit&id=145 |archive-date=25 July 2014 |access-date=17 July 2014 |publisher=Uganda AIDS Commission}}</ref>
Ta yi aikin horon aiki a Asibitin St. Francis Nsambya daga shekarun 1994 zuwa 1995. Ta ci gaba da zama a Nsambya daga shekarun 1995 har zuwa 1997, lokacin da ta koma Makarantar Likitanci ta Jami'ar Makerere don karatun digiri na biyu a fannin ilimin yara.
Tsakanin shekarun 2000 da 2009, ta yi aiki a Asibitin Kula da Yara na Yankin Arua a matsayin ƙwararriya likitan yara. Tsakanin shekarun 2009 da 2010, ta yi aiki a Asibitin Kula da Yara na Yankin Jinja a matsayin babbar likitan yara sannan daga baya ta sami matsayi a matsayin daraktan asibiti da kuma babbar likitar yara. Ta kuma yi aiki a matsayin shugabar majalisar gudanarwa ta Makarantar Kula da Jinya da Ungozoma ta Jinja. <ref>{{Cite web |date=9 July 2010 |title=Jinja Hospital Gets Incubators |url=http://dfcublog.wordpress.com/page/2 |access-date=17 July 2014 |publisher=DfcuBlog.WordPress.Com}}</ref> Daga shekarun Janairu 2011 zuwa Mayu 2011, ta yi aiki a matsayin babbar darakta a Asibitin Kula da Yara na Yankin Mbarara, asibitin koyarwa na [[Jami'ar Mbarara|Jami'ar Kimiyya da Fasaha ta Mbarara]] (MUST). Daga watan Mayu 2011 zuwa Mayu 2013, ta kasance Ministar Lafiya ta Uganda. <ref>{{Cite web |date=10 March 2014 |title=Ondoa Begins Work at Uganda AIDS Commission |url=http://www.busiweek.com/index1.php?Ctp=2&pI=734&pLv=3&srI=68&spI=107&cI=10 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923195459/http://www.busiweek.com/index1.php?Ctp=2&pI=734&pLv=3&srI=68&spI=107&cI=10 |archive-date=23 September 2015 |access-date=17 July 2014 |publisher=[[East African Business Week]]}}</ref>
== Bayanan sirri ==
Ondoa ita ce mahaifiyar ɗa mai suna Reuben Azi, wanda aka haifa a shekarar 1996.
Ita Kirista ce da aka sake haifa, kuma Bishop Julius Peter Oyet ya naɗa ta a matsayin fasto a ranar 23 ga watan Afrilu 2011 a LifeLine Ministries da ke Mbuya, Nakawa Division, Kampala. <ref>{{Cite web |date=April 2011 |title=Will The Touch of Woman Heal Uganda's Sick Health Sector? |url=http://www.monitor.co.ug/News/National/-/688334/1171058/-/view/printVersion/-/68g8ofz/-/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180708220805/http://www.monitor.co.ug/News/National/-/688334/1171058/-/view/printVersion/-/68g8ofz/-/index.html |archive-date=8 July 2018 |access-date=17 July 2014 |publisher=[[Daily Monitor]]}}</ref>
A ranar 28 ga watan Janairu, 2012, Ondoa ta auri Thomas Udong P'ongona a Cocin Tashin Matattu, Bugolobi. <ref>{{Cite web |last=Aine |first=Dorothy |date=29 January 2012 |title=M7 Advises on Marriage Break-Ups |url=http://www.chimpreports.com/index.php/news/3838-m7-advises-on-marriage-break-ups.html |access-date=17 July 2014 |publisher=ChimpReports.Com |archive-date=22 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022104240/http://www.chimpreports.com/index.php/news/3838-m7-advises-on-marriage-break-ups.html |url-status=dead }}</ref>
== Duba kuma ==
* Majalisar Uganda
* Majalisar ministocin Uganda
* Ma'aikatar Lafiya (Uganda)
* Hukumar Yaki da Cutar Kanjamau ta Uganda
== Manazarta ==
{{Reflist}}
== Hanyoyin haɗi na waje ==
* [http://www.parliament.go.ug Yanar Gizo na Majalisar Dokokin Uganda]
* [http://www.monitor.co.ug/News/National/-/688334/1170806/-/c0y8sbz/-/index.html Cikakken Jerin Ministocin Majalisar Ministocin Uganda, 27 ga Mayu 2011]
* [https://web.archive.org/web/20110625103145/http://www.lifelineministries.or.ug/ Yanar Gizo na Ma'aikatun LifeLine]
* [http://www.european-times.com/sector/healthcare/minister-christine-ondoa/ Lokutan Turai] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160803170011/http://www.european-times.com/sector/healthcare/minister-christine-ondoa/ |date=2016-08-03 }}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1968]]
fdawk85fxtfo712dzwv58sdu8c5sul5
Cibiyar Mata ta Connexxus / Cibiyar Mata
0
145603
826204
810178
2026-04-25T09:36:32Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826204
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Cibiyar Mata ta Connexxus / Cibiyar Mujeres''' kungiya ce mai zaman kanta da aka kafa a watan Janairun 1985 a Yammacin Hollywood, California . Adel Martinez da Lauren Jardine ne suka kafa kungiyar <ref>{{Cite web |last=Williams |first=Bob |date=February 18, 2020 |title=Adel M. 'Del' Martinez |url=https://diocesela.org/obituaries/adel-m-del-martinez/ |access-date=25 July 2021 |website=[[Episcopal Diocese of Los Angeles]]}}</ref> a shekarar 1984 a matsayin cibiyar gudanar da mata a Los Angeles, kuma sun ba da sabis da ke ba da abinci ga mata, musamman [[Maɗigo|'Yan mata]] da kuma sarari inda' yan mata za su iya bunƙasa da sana'a, da kansu, da kuma zamantakewa.<ref name="Sangwand">{{Cite web |last=Sangwand |first=Tiffany-Kay |date=2009 |title=Connexxus/Centro de Mujeres collection, 1985–1991 |url=http://pdf.oac.cdlib.org/pdf/ucla/mss/conn1848.pdf |access-date=25 July 2021 |website=[[Online Archive of California]] |page=2 |archive-date=25 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725105036/http://pdf.oac.cdlib.org/pdf/ucla/mss/conn1848.pdf |url-status=dead }}</ref> A watan Janairun 1988, ta bude wani ƙarin kayan aiki a Gabashin Los Angeles mai suna Connexxus East / Centro de Mujeres wanda aka yi don fadadawa ga al'ummomin Latina da Chicana.<ref name="Sangwand" /> Sabon wurin ya ba da sabis da farko ga 'yan mata a cikin Los Angeles County, kuma ya sauƙaƙa bayani game da samun dama ga hukumomin sabis na ɗan adam daban-daban. Har ila yau, ya ba da shawara game da haɓaka da gudanar da ƙananan kasuwanci. Har ila yau, wurin ya dauki nauyin kuma ya dauki bakuncin ayyukan al'adu da ilimi. Cibiyar murabba'in mita 1,400 ta ƙunshi sarari don ɗakin karatu, bita, ƙungiyoyin rap, tarurrukan ba da shawara, da ayyukan zamantakewa.<ref>{{Cite book|edition=Brenda}}</ref>
Connexxus ya fara ne daga watan Mayu na 1984 zuwa Yuni na 1990. Lokacin da aka buɗe shi, membobin ƙungiyar 'yan madigo ne suka jagoranci ƙungiyar, kamar [[Jeanne Córdova]], Jodi Curlee, Judy Doyle, Lauren Jardine, Bunny MacCulloch, Del Martinez, June Mazer, [[Yolanda Retter]], da Jane Wagner. Domin ci gaba da wannan ƙungiya, hukumar ta tara sama da dala 20,000 don ayyukanta. Ta sami tallafi daga National Endowment for the Arts, California Arts Council, Colling Higgins Foundation, da Liberty Hill Foundation.
== Shirye-shiryen ==
=== Ƙarfafa Tattalin Arziki ===
A watan Mayu na shekara ta 1998, Shugaban Amurka na lokacin, [[Bill Clinton]], ya ba da Dokar Zartarwa ta 13087, wanda ya haramta nuna bambanci a cikin aikin farar hula na tarayya bisa ga jima'i. Shekaru shida da suka gabata a shekarar 1992, gwamnan Pete Wilson ya sanya hannu kan AB 2601, wanda ya haramta nuna bambanci ga masu luwadi da mata a California (ya amince da irin wannan lissafin, AB 101, a shekarar da ta gabata).
=== Yuni L. Mazer Tarin Lesbian ===
Yuni L. Mazer Lesbian Collections ya fara ne a matsayin West Coast Lesbian Colletions (WCLC) a cikin 1980, a [[Oakland, California]], a cikin gidan masu zaman kansu na ma'aurata. Yayin da WCLC ta girma ya zama da wuya a kiyaye shi kuma an yanke shawarar neman wani wuri don shi. Cibiyar Mata ta Connexxus ta amince da tallafawa sake komawa. Yuni Mazer da abokinta Bunny MacCulloch, duka mambobi ne na Connexxus da kungiyar 'yan mata ta Southern California Women for Understanding, <ref>{{Cite web |title=Bunny MacCulloch papers, 1928–1989 |url=http://pdf.oac.cdlib.org/pdf/ucla/mss/macc1959.pdf |website=[[Online Archive of California]] |access-date=2026-03-16 |archive-date=2022-03-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220320085654/http://pdf.oac.cdlib.org/pdf/ucla/mss/macc1959.pdf |url-status=dead }}</ref> <ref name="Mazer">{{Cite web |date=2021 |title=Herstory |url=https://www.mazerlesbianarchives.org/about-us |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908204519/http://pdf.oac.cdlib.org/pdf/ucla/mss/macc1959.pdf |archive-date=September 8, 2015 |website=[[June L. Mazer Lesbian Archives]]}}</ref> sun amince da zama masu kula da WCLC kuma an tura su gida a [[Southern California|Kudancin California]].<ref name="Sheffield" /> Bayan mutuwar Yuni Mazer a 1987, an sake sunan WCLC da Yuni L. Mazer Lesbian Collections (JMLC). <ref name="Sheffield" /><ref name="WeHo1988">{{Cite web |date=November 21, 1988 |title=Minutes: City Council Meeting |url=https://www.weho.org/Home/ShowDocument?id=9695 |access-date=25 July 2021 |publisher=[[West Hollywood|City of West Hollywood]] |page=8}}</ref>
== Manazarta ==
kz4gtasatmbcrf4r089ev02cpa2g4jr
Charity Kathambi Chepkwony
0
145759
826144
810598
2026-04-25T03:44:57Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826144
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Charity Kathambi Chepkwony''' 'yar siyasa ce ta ƙasar Kenya. Ita ce 'yar majalisa mai wakiltar mazaɓar Njoro. <ref name=":0">{{Cite web |last= |first= |date= |title=Hon. Chepkwony, Charity Kathambi |url=http://www.parliament.go.ke/node/3216 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181007135954/http://www.parliament.go.ke:80/node/3216 |archive-date=2018-10-07 |access-date=2019-12-09 |website=National Assembly of the Republic of Kenya}}</ref> <ref name=":1">{{Cite web |title=Charity Kathambi Chepkuony – Tuvuke Initiative |url=https://womenaspirants-kenya.org/candidates/charity-kathambi-chepkuony/ |access-date=2019-12-09 |language=en-US |archive-date=2019-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191209141756/https://womenaspirants-kenya.org/candidates/charity-kathambi-chepkuony/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Njoro Member of Parliament Charity Kathambi Chepkwony – Kenya News Agency |url=http://www.kenyanews.go.ke/tag/njoro-member-of-parliament-charity-kathambi-chepkwony/ |access-date=2019-12-09 |language=en-GB}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Digital |first=Standard |title=Rare spectacle as Njoro MP Charity Kathambi nears fist fight with former MP Joseph Kiuna : KTN News |url=https://www.standardmedia.co.ke/ktnnews/video/2000166240/rare-spectacle-as-njoro-mp-charity-kathambi-nears-fist-fight-with-former-mp-joseph-kiuna |access-date=2019-12-09 |website=www.standardmedia.co.ke}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Post |first=County |title=Is Charity Kathambi Chepkwony the best MP in the Country? |url=https://www.countypost.co.ke/2019/04/18/is-charity-kathambi-chepkwony-the-best-mp-in-the-country/ |access-date=2019-12-09 |language=en-US |archive-date=2019-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191209141827/https://www.countypost.co.ke/2019/04/18/is-charity-kathambi-chepkwony-the-best-mp-in-the-country/ |url-status=dead }}</ref>
== Shekarun farko da ilimi ==
An haifi Chepkwony kuma ta girma a ƙauyen Kangeta da ke gundumar Meru. Ta yi karatun firamare a Makarantar Firamare ta Kaongo ka Mau sannan ta yi sakandare a Makarantar Sakandare ta 'Yan Mata ta Mukinduri. Ta ci gaba da karatu a Jami'ar Noma da Fasaha ta Jomo Kenyata inda ta kammala karatun digiri a fannin Gudanar da Gundumar. A shekarar 2004, ta kammala [[Jami'ar Nairobi]] da takardar shaidar difloma a fannin Talla da kasuwanci. Ta kuma halarci Jami'ar Methodist ta Kenya da [[Jami'ar Mount Kenya|Jami'ar Mt Kenya]] inda ta sami digiri na farko a fannin Gudanar da Kasuwanci da kuma digiri na biyu a fannin Nazarin Ci Gaba. <ref name=":0"/> <ref name=":1"/>
== Aiki ==
A shekarar 2017, an zaɓe ta a Majalisar Dokokin Kenya don ta zama 'yar majalisa a mazaɓar Njoro. Kafin haka ta yi aiki a matsayin magatakarda na SACCO a Signon Freight Limited, wakiliyar tallace-tallace a Bankin Consolidated kuma memba na kwamitin gudanarwa na Ofishin Adabi na Kenya (KLB) a ƙarƙashin Ma'aikatar Ilimi. <ref name=":0"/> <ref>{{Cite web |title=Preacher who never was now eyeing parliamentary seat |url=https://www.nation.co.ke/counties/nakuru/Preacher-who-never-was-now-eyeing-parliamentary-seat/1183314-3921714-suq0z/index.html |access-date=2019-12-09 |website=Daily Nation |language=en}}</ref>
== Siyasa ==
Chepkwony ta fara tsayawa takarar kujerar majalisar dokoki ta Njoro a shekarar 2013 amma ta sha kaye. Ta sake tsayawa takara a babban zaɓen shekara ta 2017 kuma ta yi nasara, inda ta kayar da 'yan takara maza biyar masu zaman kansu. <ref>{{Cite web |last=lli |date=2018-03-07 |title=Hon. Charity Kathambi |url=https://www.ndi.org/hon-charity-kathambi |access-date=2019-12-09 |website=www.ndi.org |language=en}}</ref>
== Rayuwa ta sirri ==
Tana da aure da 'ya'ya uku. <ref name=":1"/>
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
3ky8cu3r9tduih34r9mud0kt8n51d91
Betty Haas Pfister
0
146040
825768
811423
2026-04-24T15:08:03Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
825768
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Elizabeth Haas Pfister''' (23 ga Yuli, 1921 – 17 ga Nuwamba, 2011) matukin jirgin sama ne na Amurka.
== Tarihin Rayuwa ==
An haifi Haas Pfister a Great Neck, New York, ita ce ta biyu a cikin 'ya'ya uku na Merle (née Simon) da Robert Kalman Haas Sr. (ɗan wani dillalin California Kalman Haas ). <ref name="AJ">{{Cite web |date=March 1, 2006 |title=Love at First Flight: Former WASP Still Living Life at Full Throttle |url=http://airportjournals.com/love-at-first-flight-former-wasp-still-living-life-at-full-throttle/ |access-date=March 24, 2018 |website=Airport Journals}}</ref> <ref name="FinalFlight">{{Cite web |last=Parrish |first=Nancy |date=November 17, 2011 |title=WASP Elizabeth 'Betty' Haas Pfister, 43-W-5 Nov. 17, 2011 |url=https://waspfinalflight.blogspot.com/2011/11/wasp-elizabeth-betty-haas-pfister-43-w.html |access-date=March 24, 2018 |website=Final Flight}}</ref> Ta nuna sha'awarta ga harkokin sufurin jiragen sama tun tana ƙarama, <ref name="NYT_Obit" /> kuma ta fara ɗaukar darussan tashi da jirgin sama yayin da take halartar Kwalejin Bennington da ke Vermont. <ref name="FinalFlight" /> A lokacin da ta kammala karatunta (da wuri, tare da digiri a fannin ilmin halittu na ruwa), <ref name="FinalFlight" /> tana da isassun sa'o'in tashi don zama ɗan takara don shiga Matan Jiragen Sama na Sojan Sama . <ref name="CAHS">{{Cite web |title=Elisabeth H. Pfister |url=http://www.coloradoaviationhistoricalsociety.org/bio_popup.asp?id=201 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20111207232726/http://coloradoaviationhistoricalsociety.org/bio_popup.asp?id=201 |archive-date=December 7, 2011 |access-date=March 24, 2018 |website=Colorado Aviation Historical Society}}</ref>
A matsayinta na memba na WASP, tun daga shekarar 1943, ta yi jigilar jiragen sama na soja a cikin Amurka, tana jigilar su daga masana'anta zuwa filin jirgin sama ko filin jirgin sama zuwa tashar jiragen ruwa. Kamar sauran membobin WASP, ta kuma taimaka wajen yin atisaye a sararin samaniya, jan jiragen sama, <ref name="NYT_Obit" /> da kuma tashi da jiragen gwaji. <ref name="AJ"/>
Bayan Yaƙin Duniya na Biyu ya ƙare, Haas Pfister ta sayi (kan dala $750) wani jirgin yaƙi na Bell P-39 Airacobra da aka dakatar da aiki. <ref name="Smithsonian">{{Cite web |title=Bell P-39Q-15-BE Airacobra "Galloping Gertie" |url=https://airandspace.si.edu/collection-objects/bell-p-39q-15-be-airacobra-galloping-gertie |access-date=March 24, 2018 |website=[[National Air and Space Museum]] |archive-date=August 10, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180810141400/https://airandspace.si.edu/collection-objects/bell-p-39q-15-be-airacobra-galloping-gertie |url-status=dead }}</ref> Jirgin, mai lamba 44-2433, bai taɓa ganin yaƙi ba a lokacin yaƙin. <ref name="Smithsonian" /> Haas Pfister ya sanya masa suna "Galloping Gertie", ya zana shi ja da fari, sannan ya yi amfani da shi a tsere da nune-nune. <ref name="Smithsonian" /> An ba da rancen jirgin ga Cibiyar Smithsonian a shekarar 1950, tare da gudummawar da ta zama ta dindindin a shekarar 1956. <ref name="Smithsonian" /> A cikin aikinta na tsere, Haas Pfister ta lashe [[All Women's International Air Race|Gasar Jiragen Sama ta Duniya ta Duk Mata]] sau biyu, a cikin 1950 da 1952. <ref name="NYT_Obit" />
A cikin aikinta na baya, Haas Pfister ta yi ayyuka da dama na sufurin jiragen sama. Bayan yaƙin, ta yi aiki a Pan American Airways a matsayin mai kula da jiragen sama kuma ta yi aiki a matsayin mai koyar da harkokin jiragen sama. [1] Ta fara tuka wasu jiragen sama kamar gliders da balan-balan, [2] kuma a shekarar 1953, ta sami lasisin helikwafta, [1] mace 'yar Amurka ta 52 da ta yi hakan. [3] [4] Ta fafata da Ƙungiyar Jiragen Sama ta Amurka a gasar cin kofin duniya ta 1973 da 1978 sannan daga baya ta yi aiki a matsayin alkali. [1]
Haas Pfister ta yi kira da a inganta filin jirgin saman Aspen-Pitkin County wanda ya ba shi damar ɗaukar manyan zirga-zirgar kasuwanci. <ref name="CAHS"/> <ref name="FinalFlight"/> Ta kula da gina tashar jirgin saman [[Aspen Valley Hospital]] . <ref name="AJ"/> Ta kuma taimaka wajen kafa ƙungiyar ceto ta [[Pitkin County Air Rescue Group]], tana gudanar da ayyukan ceto da dama a tsaunuka. <ref name="CAHS" /> Ta kafa reshen Aspen na ƙungiyar mata matukan jirgin ƙasa ta Ninety-Nines <ref name="FinalFlight" /> da kuma bikin Snowmass, Colorado, Balloon Festival.
== Manazarta ==
[[Rukuni:Mutuwan 2011]]
[[Rukuni:Haifaffun 1921]]
0lejkpngzn2l48uqcbovbn7gai5zhgk
Byrganym Aitimova
0
146287
826106
812153
2026-04-24T22:24:49Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826106
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Bırğanym Saryqyzy Äitımova''' Kazakh , an haife ta a ranar 26 ga Fabrairu 1953) <ref>{{Cite web |title=CV of Mrs. Byrganym Aitimova |url=http://www.kazakhstanun.org/mission_to_the_un/ambassadormessage/AmbassadorsCV.html |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20100628125241/http://www.kazakhstanun.org/mission_to_the_un/ambassadormessage/AmbassadorsCV.html |archive-date=28 June 2010 |access-date=6 July 2010 |website=Permanent Mission of Kazakhstan to the United Nations}}</ref> 'yar siyasa ce kuma jami'ar diflomasiyya ta Kazakhstan wacce ta kasance memba a Majalisar Dattawan Kazakhstan daga 2013 zuwa 2019 kuma a 1996. Ta yi aiki a matsayin Jakadar [[Kazakistan|Kazakhstan]] a [[Majalisar Ɗinkin Duniya|Majalisar Dinkin Duniya]], [[Cuba]], da [[Tsibiran Solomon|Tsibirin Solomon]] a lokaci guda daga 2007 zuwa 2013. <ref name=":0">{{Cite web |date=16 March 2007 |title=New Permanent Representative Of Kazakhstan Presents Credentials |url=http://www.un.org/press/en/2007/bio3864.doc.htm |access-date=24 November 2017 |publisher=United Nations}}</ref> <ref>{{Cite web |date=26 August 2013 |title=Указы |trans-title=Decrees |url=http://www.akorda.kz/ru/page/page_214579_ukazom-glavy-gosudarstva-aitimova-byrganym-sarievna-osvobozhdena-ot-dolzhnosti-postoyannogo-predstav |url-status= |archive-url=https://web.archive.org/web/20150408004228/http://www.akorda.kz/ru/page/page_214579_ukazom-glavy-gosudarstva-aitimova-byrganym-sarievna-osvobozhdena-ot-dolzhnosti-postoyannogo-predstav |archive-date=8 April 2015}}</ref> Kafin nadinta a matsayin jakadar Majalisar Dinkin Duniya, ta kasance Mataimakiyar Firayim Minista na Kazakhstan daga 2004 zuwa 2005 sannan ta zama Ministan Ilimi da Kimiyya har sai da Zhanseit Tuymenbayev ya maye gurbinta a ranar 10 ga Janairu 2007. <ref name=":0" /> Ta yi aiki a matsayin Jakadar Kazakhstan a [[Italiya]] daga 2002 zuwa 2004, da kuma jakada a [[Isra'ila]] daga 1996 zuwa 2002. <ref name=":0" />
== Tarihin Rayuwa ==
An haifi Aitimova a shekarar 1953 a ƙauyen [[Aqjol|Bakushino]] (yanzu Aqjol), Yankin Yammacin Kazakhstan . Ta kammala karatunta daga Cibiyar Koyar da Ilimin Baka ta AS Pushkin tare da ƙwarewa a fannin harshen Turanci, sannan a shekarar 1994 ta kammala karatunta a fannin shari'a a Jami'ar Al-Farabi Kazakh ta Ƙasa tare da digirin shari'a. <ref name=":1">{{Cite web |date=10 January 2019 |title=Айтимова Бырганым Сариевна ▷ биография, фото, должность |url=https://kapital.kz/dossier/ajtimova-byrganym |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190904114604/https://kapital.kz/dossier/ajtimova-byrganym/ |archive-date=4 September 2019 |access-date=2021-03-28 |website=Kapital.kz |language=ru}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Айтимова Бырганым Сариевна (персональная справка) |url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30762931 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831092041/http://online.zakon.kz:80/Document/?doc_id=30762931 |archive-date=31 August 2013 |access-date=2021-03-28 |website=Информационная система ПАРАГРАФ |language=ru}}</ref>
=== Farkon aikina ===
Bayan kammala karatunta daga cibiyar a shekarar 1974, ta yi aiki a matsayin malamar makaranta a wata makarantar sakandare a Yankin Yammacin Kazakhstan, sannan, a tsakanin 1976 zuwa 1979, ta kasance sakatare a Kwamitin Komsomol na Gonar Jiha, shugabar sashen, kuma shugabar sashen Kwamitin Yankin Baka na Ƙungiyar Matasan Kwaminis ta Kazakhstan. <ref name=":1"/>
An zaɓe ta a matsayin Sakatare na Farko na Kwamitin Birnin Baka na Komsomol a shekarar 1979, kuma a shekarar 1981 – Sakatare na Farko na Kwamitin Yankin Baka. Daga 1983, Aitimova ta yi aiki a matsayin sakatare na Kwamitin Tsakiya na Komsomol har zuwa 1987, lokacin da ta zama mataimakiyar shugabar Hukumar Reshen Kazakhstan na Asusun Yara na Lenin Soviet. <ref name=":1"/>
=== Aikin siyasa da diflomasiyya ===
Daga 1990 zuwa 1993, Aitimova ta kasance memba a Majalisar Koli ta Kazakhstan inda ta yi aiki a matsayin shugabar Kwamitin Harkokin Matasa. <ref name=":1"/> A ranar 17 ga Disamba 1993, Shugaba Nursultan Nazarbayev ya naɗa ta a matsayin Ministar Matasa, Yawon Bude Ido da Wasanni kuma ta yi aiki a wannan mukami har zuwa lokacin da aka naɗa ta a matsayin memba na sabuwar Majalisar Dattawan Kazakhstan a ranar 24 ga Janairu 1996. A wannan shekarar a ranar 16 ga Oktoba 1996, Aitimova ta zama jakadar Kazakhstan a [[Isra'ila]] .
A ranar 7 ga Agusta, 2002, aka naɗa Aitimova a matsayin jakadar Kazakhstan a [[Italiya]] . Daga nan ta yi aiki a matsayin mataimakiyar Firayim Minista na Kazakhstan a ƙarƙashin gwamnatin Daniyal Akhmetov a ranar 14 ga Mayu, 2004. Daga ranar 13 ga Disamba, 2004, Aitimova ta kasance Ministar Ilimi da Kimiyya har zuwa lokacin da aka kore ta a ranar 10 ga Janairu, 2007. <ref name=":2" /> A wata mai zuwa a ranar 9 ga Fabrairu, 2007, aka naɗa ta a matsayin Wakiliyar Dindindin ta Kazakhstan a Majalisar Dinkin Duniya kuma daga ranar 16 ga Mayu, 2007, a matsayin Jakadar Kazakhstan a [[Cuba]] . <ref>{{Cite web |title=Бырганым Айтимова вручила верительные грамоты вице-президенту Госсовета Кубы |url=https://www.zakon.kz/95673-byrganym-ajjtimova-vruchila-veritelnye.html |access-date=2021-03-28 |website=Zakon.kz |language=ru }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
A ranar 26 ga Agusta 2013, bisa ga umarnin shugaban ƙasa, an sauke Aitimova daga muƙamin Wakilin Kazakhstan a [[Majalisar Ɗinkin Duniya]], jakada a [[Cuba]] da [[Tsibiran Solomon|Tsibirin Solomon]], sannan aka naɗa ta Sanata . <ref>{{Cite web |last=tengrinews.kz |date=2013-08-26 |title=Назарбаев назначил депутатов Сената Парламента |url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/nazarbaev-naznachil-deputatov-senata-parlamenta-240504/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130829064456/http://tengrinews.kz:80/kazakhstan_news/nazarbaev-naznachil-deputatov-senata-parlamenta-240504/ |archive-date=29 August 2013 |access-date=2021-03-28 |website=Tengrinews.kz |language=ru}}</ref> Ta yi aiki a matsayin memba na Kwamitin Majalisar Dattawa kan Harkokin Waje, Tsaro da Tsaro daga ranar 17 ga Oktoba 2014, kuma ta yi aiki a matsayin shugabar Kwamitin Ci gaban Al'adu da Kimiyya daga ranar 19 ga Satumba 2016. <ref>{{Cite web |title=Постановление Сената Парламента Республики Казахстан от 4 сентября 2017 года № 213-VI "Об избрании председателя постоянного Комитета по социально-культурному развитию и науке Сената Парламента Республики Казахстан" |url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=32484435 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220105213400/https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=32484435 |archive-date=5 January 2022 |access-date=2021-03-28 |website=Информационная система ПАРАГРАФ |language=ru}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Елюбаева |first=Айнагуль |date=2016-09-16 |title=Бырганым Айтимова перешла в другой комитет сената |url=https://kapital.kz/naznacheniya/53686/byrganym-aytimova-pereshla-v-drugoy-komitet-senata.html |access-date=2021-03-28 |website=Kapital.kz |language=ru}}</ref> A ranar 12 ga Agusta 2019, bisa ga umarnin Shugaba Kassym-Jomart Tokayev, an kori Aitimova daga Majalisar Dattawa yayin da wa'adinta ya ƙare bayan ta yi aiki a can na kusan shekaru shida. <ref>{{Cite web |last=Tusupbekova |first=Laura |date=2019-08-12 |title=Senate deputy powers of Byrganym Aitimova terminated |url=https://www.kazpravda.kz/en/news/politics/senate-deputy-powers-of-byrganym-aitimova-terminated |access-date=2021-03-28 |website=kazpravda.kz}}</ref> Dangane da shawarar, Aitimova ta mayar da martani tana cewa:<blockquote>Na yi daidai. Bisa ga doka, ana naɗa mataimakan Majalisar Dattawa bisa umarnin Shugaban Ƙasa, kuma bayan karewar wa'adin aikinsu, ikonsu zai ƙare. Duk wannan doka ce. Ina godiya ga Elbasy [Nursultan Nazarbayev], Shugaba [Kassym-Jomart Tokayev], Dariga Nazarbayeva don ba ni damar yin aiki a <ref name=":3">{{Cite web |last=Айтжанова |first=Ботагоз |date=2019-08-12 |title=Бырганым Айтимова: Моя политическая карьера закончена |url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/byirganyim-aytimova-moya-politicheskaya-karera-zakonchena-376307/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190812143410/https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/byirganyim-aytimova-moya-politicheskaya-karera-zakonchena-376307/ |archive-date=12 August 2019 |access-date=2021-03-28 |website=Tengrinews.kz |language=ru}}</ref> na aikina.</blockquote>Bayan an kore ta daga aiki, Aitimova ta bayyana sha'awarta ta yin aiki a fannin kasuwanci duk da cewa ta yarda cewa ba ta da gogewa a harkar, ta bayyana duk wani sha'awar yin aiki a matsayin da zai "dace da kanta, iyawa da iyawa". <ref name=":3"/> Duk da haka, 'yan watanni bayan haka a ranar 1 ga Oktoba 2019, an zabi Aitimova a matsayin mataimakiyar shugabar Majalisar Sanatoci, wata hukumar ba da shawara inda sanatoci na yanzu da na baya ke tsara shawarwari, musayar gogewa, da gudanar da al'amura da nufin bunkasa harkokin majalisa . <ref>{{Cite web |last=Абубакарова |first=Тамара |date=2019-10-01 |title=Бырганым Айтимова стала заместителем председателя Совета сенаторов |url=https://informburo.kz/novosti/byrganym-aytimova-stala-zamestitelem-predsedatelya-soveta-senatorov-96391.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191001073701/https://informburo.kz/novosti/byrganym-aytimova-stala-zamestitelem-predsedatelya-soveta-senatorov-96391.html |archive-date=1 October 2019 |access-date=2021-03-28 |website=informburo.kz |language=ru}}</ref> <ref>{{Cite web |last= |date=2019-10-01 |title=Бырганым Айтимова получила новую должность |url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/byirganyim-aytimova-poluchila-novuyu-doljnost-380456/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191002141848/https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/byirganyim-aytimova-poluchila-novuyu-doljnost-380456/ |archive-date=2 October 2019 |access-date=2021-03-28 |website=Tengrinews.kz |language=ru}}</ref>
== Takaddama ==
An soki Aitimova saboda nuna Allah wadai da taron Jeltoqsan na 1986, inda ɗaliban Kazakh matasa suka taru a dandalin Republic Square don yin zanga-zangar adawa da gwamnatin tsakiyar Soviet yayin da take aiki a matsayin sakatare na kwamitin tsakiya na Komsomol na Kazakh SSR. Aitimova ta yi iƙirarin cewa yawancin ɗalibai sun nuna ayyukan tashin hankali na matasa daidai gwargwado da tunanin ƙasa kuma sun yi imanin cewa ba za su iya wakiltar muradunsu ba kuma su yi magana a madadin dukkan ɗaliban birnin.
A taron ƙasa da ƙasa na uku na shekara-shekara na Bolashak, Aitimova ta yi wani jawabi mai "ba a fayyace ba", inda ta kira [[Kazakhs]] "ƙasar da ke da buri", kuma, lokacin da take magana game da manufofin [[Majalisar Ɗinkin Duniya|Majalisar Dinkin Duniya]] na kawo ƙarshen jahilci, ta yi barkwanci cewa "ƙasar musamman" "ta san rubutu da karatu tun lokacin haihuwa". <ref>{{Cite web |date=2016-10-07 |title=Айтимова произнесла невнятную речь про "не таких как все" казахов и изжогу у чиновников |url=https://informburo.kz/novosti/senator-aytimova-proiznesla-nevnyatnuyu-rech-pro-ne-takih-kak-vse-kazahov-i-izzhogu-u-gossluzhashchih.html |access-date=2024-05-02 |website=informburo.kz |language=ru}}</ref> A cikin ɗaya daga cikin shirye-shiryensa, mai barkwanci a lokacin [[Volodymyr Zelensky|Volodymyr Zelenskyy]] ya buga wani faifan bidiyo na yadda take yin magana da jawabinta kuma ya yi tsokaci a kai, yana kwatanta ta da Vitali Klitschko na Ukraine. <ref name="tengrinews">{{Cite web |last=Ташкинбаев |first=Ренат |date=2016-10-07 |title=Бырганым Айтимова о Зеленском: "Он мне должен за небольшой моральный ущерб" |url=https://tengrinews.kz/article/byirganyim-aytimova-zelenskom-on-doljen-nebolshoy-moralnyiy-1145/ |access-date=2024-05-02 |website=informburo.kz |language=ru}}</ref> Shekaru bayan haka, lokacin da Zelenskyy ya lashe zaɓen shugaban ƙasa na Ukraine na 2019, Aitimova ta yi tsokaci kan barkwancin, tana mai cewa "a bayyane yake abin ban haushi ne", amma wataƙila cikin barkwanci, ta ce yana bin ta bashin "lalacewar ɗabi'a". <ref name="tengrinews" />
== Iyali ==
Aitimova ta auri Nurlan Bek-Alievich Abdullaev kuma tana da 'ya'ya biyu Saken (an haife ta a shekara ta 1971) da kuma Sabina (an haife ta a shekara ta 1989).
== Kyaututtuka ==
* Odar digiri na 2 na Dostyk (2006) <ref>{{Cite web |title=Айтимова Бырганым Сариевна (персональная справка) |url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30762931#pos=1;-60}}</ref>
* Tsarin Parasat
* Order of Kurmet (2001)
* Umarnin Alamar Girmamawa (1984)
* Takardar Shaidar Shugabancin Majalisar Koli ta SSR ta Kazakhstan
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1953]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
evns39bjqrq4xbzqjzt1crja90zb7z6
Carly Schroeder
0
146361
826123
812348
2026-04-25T01:18:06Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826123
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Carly Schroeder''' 'yar wasan kwaikwayo ce ta Amurka kuma jami'in Sojojin Amurka. An fi saninta da wasa da Serena Baldwin, 'yar Scotty Baldwin da Lucy Coe a cikin ''Babban Asibitin'' Port Charles . Ta kuma taka rawar gani a kan ''Lizzie McGuire'' na Disney Channel . A shekara ta 2007, ta taka rawar gani a cikin Gracie, fim din da aka yi wahayi zuwa gare shi ta hanyar bala'in rayuwa ta ainihi a lokacin yarantaka 'yan wasan kwaikwayo [[Elisabeth Shue|Elisabeth]] da Andrew Shue .
A watan Fabrairun 2019, Schroeder ta sanar da cewa za ta shiga Rundunar Sojan Amurka . Ta halarci Makarantar 'Yan Takarar Jami'a, ta kammala karatunta da kwamiti a matsayin Laftanar na biyu a ranar 20 ga Satumba, 2019. A halin yanzu jami'ar sojoji ce mai mukamin kyaftin .
== Rayuwa da aiki ==
[[Fayil:Carly_Schroeder_graduating_Basic_Combat_Training,_cropped.jpg|right|thumb|Schroeder ya kammala karatunsa na horon yaƙi na asali a Fort Jackson (South Carolina) a shekarar 2019]]
A shekarar 1997, [[American Broadcasting Company|Kamfanin Watsa Labarai na Amurka]] (ABC) ya ɗauki Schroeder aiki don ya taka rawar Serena Baldwin a ''Port Charles'' . An zaɓe ta sau biyu don kyautar Young Artist Award saboda aikinta a shirin; sau ɗaya a shekarar 1999 da kuma a shekarar 2000, da kuma zaɓen Young Star Award a shekarar 1999 don Mafi Kyawun Wasan Kwaikwayo na Matashiyar Jaruma a Shirin Talabijin na Rana. Daga nan Schroeder ta fito a matsayin Melina Bianco a cikin shirin ''Lizzie McGuire'' na The Disney Channel . Da farko an yi mata rajista a matsayin fitowa ta farko, ta ɗauki shirye-shirye goma sha biyu na shirin kuma ta fito a cikin ''Fim ɗin The Lizzie McGuire'' a shekarar 2003, a cikin wannan rawar. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (August 2021)">ana buƙatato</span></nowiki>'' ]</sup>
A shekara ta 2003, Schroeder ta yi gwajin fim ɗinta na farko kuma ta lashe rawar Millie a cikin fim ɗin Mean Creek mai ban sha'awa. Fim ɗin ya sami yabo sosai ga Schroeder da sauran 'yan wasan, inda ta lashe kyautar Humanitas a bikin fina-finai na Sundance na 2004, sannan aka ba ta kyautar Musamman ta Bikin Ruhu Mai Zaman Kanta na 2005 [1] don mafi kyawun 'yan wasan kwaikwayo.
''Gracie'' ita ce fim na gaba da Shroeder zai fito a ciki, a shekarar 2006. Domin ta lashe wannan rawar, ta fara motsa jiki mai tsanani na tsawon watanni uku wanda ya haɗa da tsarin motsa jiki na yau da kullun, har ma da horar da ƙwararrun 'yan wasa da masu horarwa a fannin ƙwallon ƙafa. Yayin da ''Gracie'' ke cikin gidajen sinima, wani fim ɗin Schroeder, ''Eye of the Dolphin'', ya sami kulawa, inda ya lashe kyaututtuka biyu daga [[International Family Film Festival|Bikin Fina-finan Iyali na Duniya]] na 2007: Nasarar Mafi Kyawun Jarumin Yara ga Schroeder, da kuma Nasarar Fim ɗin Wasan Kwaikwayo. An karɓe fim ɗin sosai kuma ana ci gaba da karrama shi, gami da sanya shi a matsayin Zaɓaɓɓen Zaɓen Hukuma don Bikin Fina-finai na Tribeca, Bikin Fina-finai na Delray Beach, Bikin Fina-finai na Yara na Farko!, Bikin Fina-finai na Tiburon, Bikin Fina-finai na Iyali na Amurka da kuma bikin Fina-finai na Duniya na Houston. A bikin bayar da kyaututtuka na farko na yara na 2007 a watan Oktoba, Schroeder ta sami kyautar Best Emerging Actress, yayin da fim ɗin ya sami kyautar Best Feature Award (shekaru 12–18). Sauran fina-finanta sune ''Forget Me Not'' (2009), da ''Slightly Single a LA'', waɗanda suka kammala ɗaukar fim a 2009 kuma aka fitar da su a 2012. An kuma nuna ta a cikin ''Creepers'' (2011) da ''Prep School'' (2015).
A farkon watan Yulin 2017, an sanar da cewa Schroeder za ta dawo a matsayin Serena Baldwin a ''Babban Asibiti'' don girmama marigayi Peter Hansen, wanda ya mutu a watan Afrilun 2017, wanda ya nuna kakanta, Lee Baldwin . <ref name="MF">{{Cite web |last=Fairman |first=Michael |date=July 9, 2017 |title=GH Special Goodbye To Lee Baldwin Honoring The Passing Of Peter Hansen To Air July 14th! |url=http://michaelfairmansoaps.com/news/gh-special-goodbye-to-lee-baldwin-honoring-the-passing-of-peter-hansen-to-air-july-14th/2017/07/09/ |access-date=July 9, 2017 |website=[[On-Air On-Soaps]] |publisher=Michael Fairman Soaps, Inc. }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
29zawqaalo4bgh3089o2x86t80sbc65
Chaltu Sani
0
146376
826142
812416
2026-04-25T03:30:17Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826142
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Chaltu Sani Ibrahim''' ([[Harshen Oromo|Oromo]]: Chaaltu Saano Ibrahim) 'yar siyasar ƙasar Habasha, ce da ke aiki a matsayin Ministar Birane da Cigaban ababen more rayuwa tun daga shekarar 2021. Chaltu ta kasance Mataimakiya Babban Manajan Gudanarwa kuma Kodineta na Tattalin Arziki daga shekarun 2019 kuma shugaban [[Oromia Revenues Authority|hukumar tara haraji ta Oromia]] daga shekarun 2018.
== Aikin siyasa ==
Chaltu Sani ta kasance hakimar garin Legedadi-Legetafo. A ranar 18 ga watan Afrilu 2018, Chaltu ta yi aiki a matsayin shugabar [[Oromia Revenues Authority|Hukumar Harajin Oromia]].<ref>{{Cite web |author=Staff Reporter |date=2018-04-18 |title=Oromia Appoints High-ranking Officials |url=https://www.thereporterethiopia.com/5008/ |access-date=2024-12-24 |website=www.thereporterethiopia.com |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Oromia unveils new appointments |url=https://waltainfo.com/20633/ |access-date=24 December 2024 |website=[[Walta]] |archive-date=27 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241227150505/https://waltainfo.com/20633/ |url-status=dead }}</ref> A ranar 30 ga watan Nuwamba 2019, an naɗa ta a matsayin Babbar Mai Gudanarwa kuma Kodineta na Tattalin Arziki tare da muƙamin mataimakiyar shugabar gudanarwa sannan kuma aka naɗa Kassahun Gofe da [[Fekadu Tessema]] a matsayin shugaban hukumar tattara kuɗaɗen shiga na Oromia da kuma shugaban ofishin sakatariyar jam’iyyar ODP.<ref>{{Cite web |last=Fortune |first=(Addis) |title=Fed, Regional Governments Reshuffle Officials |url=https://addisfortune.news/fed-regional-governments-reshuffle-officials/ |access-date=2024-12-24 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-02-19 |title=Shimelis Abdisa appointed as Chief Administrator of Oromia |url=https://www.fanabc.com/english/shimelis-abdisa-appointed-as-chief-administrator-of-oromia/ |access-date=2024-12-24 |website=Welcome to Fana Broadcasting Corporate S.C |language=en-US}}</ref> A ranar 6 ga watan Oktoba 2021, an naɗa Chaltu a matsayin ministar birane da ci gaban ababen more rayuwa, wacce ta gaji [[Aisha Mohammed ('yar siyasa)|Aisha Mohammed]].<ref>{{Cite web |title=22 cabinet ministers have been approved by Ethiopian Parliament - Latest news about Harar and Hararies - Latest Harar News, Latest Ethiopian News, Latest World News, Latest Saay News - Harar (Gêy) and Harari people (Gêy Usu') |url=https://harar.city/latest-news/5160?22%20cabinet%20ministers%20of%20the%20Prime%20Minister%20Abiy%20have%20been%20approved%20by%20Ethiopian%20Parliament |access-date=2024-12-24 |website=harar.city}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
liq4mww1aiwit3hywxv0hs8v2fyivx6
Brittany Ogunmokun
0
146476
826076
812859
2026-04-24T21:02:16Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826076
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Brittany Ogunmokun''' (an haife ta a ranar 26 ga watan Mayu shekara ta 1990) 'yar wasan tsere ce [[Ɗan Nijeriya|Na Najeriya]]. Ta kasance mai cin nasara a [[Wasannin Afirka|Wasannin]] [[Afirka]] guda ɗaya kuma ta zama [[Gasar ƙasa|zakara na kasa]].<ref name=":02">{{Cite web |title=Brittany OGUNMOKUN {{!}} Profile {{!}} World Athletics |url=https://worldathletics.org/athletes/nigeria/brittany-ogunmokun-14360757 |access-date=2026-03-23 |website=worldathletics.org}}</ref> A cikin 2026, ta kafa sabon rikodin Afirka na cikin gida na 500m, ta zama mace ta Afirka mafi sauri a cikin taron bayan sa'a 1:10.00, ta wuce rikodin [[Regina George|Regina George ta]] 2016 na 1:11.49, wanda aka kafa a Bloomington.<ref>{{Cite web |last=The Nation |first= |date=2026-01-19 |title=Ogunmokun sets New African Indoor 500m Record |url=https://thenationonlineng.net/ogunmokun-sets-new-african-indoor-500m-record/ |access-date=2026-03-23 |website=The Nation Newspaper |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Adeyanju |first=Samson |date=2026-01-17 |title=Ogunmokun Shatters 10-Year 500m National Record - Abuja City Journal |url=https://abujacityjournal.com/livenews/2026/01/17/ogunmokun-shatters-10-year-500m-national-record/ |access-date=2026-03-23 |language=en-US}}</ref>
== Rayuwa ta farko ==
An haifi Brittany Ogunmokun a ranar 26 ga Mayu, 1990, a Alexandria, Virginia, Amurka, ga mahaifin Najeriya.<ref name=":1">{{Cite web |title=Anthony Ade Ogunmokun Obituary November 21, 2021 |url=https://www.beallfuneral.com/obituaries/anthony-ogunmokun |access-date=2026-03-23 |website=Beall Funeral Home |language=en}}</ref><ref name=":02"/> Ita ce 'yar marigayi Anthony Ogunmokun da Arnitha Bell . 'Yan uwan Ogunmokun guda biyu, Bridgette, sun gudu a Jihar Bowie (Maryland), <ref name=":1" /> yayin da Briana ta fi dacewa da karatun kimiyyar kiwon lafiya.<ref>{{Cite web |title=Bridgette Ogunmokun - Women's Indoor Track and Field |url=https://bsubulldogs.com/sports/womens-indoor-track/roster/bridgette-ogunmokun/1628 |access-date=2026-03-23 |website=Bowie State University Athletics |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Brittany OgunMokun - Cross Country |url=https://baylorbears.com/sports/cross-country/roster/brittany-ogunmokun/5274 |access-date=2026-03-23 |website=Baylor |language=en}}</ref>
== Ayyuka ==
An sanya ta a matsayi na 304 a cikin matsayi na mata na 400m gabaɗaya ta World Athletics . [1] Ogunmokun tsohon soja ne na Amurka wanda a baya ya shiga rundunar sojin saman Amurka, bayan ya bar wasanni na tsawon shekaru biyar saboda horo na soja kafin ya koma wasanni.[2]
Ogunmokun ta kasance a cikin jerin waƙoƙi da filin Jami'ar Baylor ta 2012-2013, <ref>{{Cite web |date=2013-01-08 |title=Baylor Student Athlete Spotlight: Brittany OgunMokun |url=http://big12sports.com/news/2013/1/8/205881360.aspx |access-date=2026-03-23 |website=big12sports.com |language=en}}</ref> inda ta shiga kuma ta sami waɗannan: <ref>{{Cite web |title=Brittany OgunMokun - Track & Field |url=https://baylorbears.com/sports/track-and-field/roster/brittany-ogunmokun/5658 |access-date=2026-03-23 |website=Baylor |language=en}}</ref>
# 2012 All-Big 12 waje (800 mita, 4x400 mita Relay)
# 2012 All-Big 12 Indoors (800 mita, 4x400 mita Relay)
# 2011 All-Big 12 waje (800 mita, 4x400 mita Relay)
# 2011 All-Big 12 Indoors (600 yadudduka)
# Mai riƙe da rikodin makaranta (mita 800)
# 2011 Academic All-Big 12 First Team (ƙetare ƙasa)
# Zaɓin Babban Kwamishinan 12 sau uku
== Abubuwan da aka fi sani da su ==
Jerin <ref>{{Cite web |title=IEP Profile – Brittany Ogunmokun – Central Park Track Club |url=https://centralparktc.org/international-elite-program/iep-profile-brittany-ogunmokun/ |access-date=2026-03-23 |language=en-US}}</ref>
* Medal na zinariya a duk wasannin Afirka a cikin {{Nowrap|4 × 400 m}} <ref>{{Cite web |date=2024-03-23 |title=All African Games: GOLD for Nigeria in the women's 4x400m {{!}} ELANHUB MEDIA |url=https://elanhub.net/allafrica-games-gold-for-nigeria-in-the-womens-4x400m/ |access-date=2026-03-23 |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=2023 African Games: Two more medals for Nigeria in men’s and women’s 4x400m relay – AfrosportNow |url=https://afrosportnow.com/2023-african-games-two-more-medals-for-nigeria-in-mens-and-womens-4x400m-relay/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20251209205957/https://afrosportnow.com/2023-african-games-two-more-medals-for-nigeria-in-mens-and-womens-4x400m-relay/ |archive-date=2025-12-09 |access-date=2026-03-23 |website=afrosportnow.com |language=en-GB |url-status=live }}</ref>
* Kungiyar Najeriya don Rarraba Duniya
* Ya cancanci jarrabawar Olympics ta Najeriya!
* 500m na cikin gida Tarihin Kasa <ref>{{Cite web |last=Abe |first=Olamide |date=2026-01-16 |title=Ogunmokun sets new 500m national record |url=https://punchng.com/ogunmokun-sets-new-500m-national-record/ |access-date=2026-03-23 |website=Punch Newspapers |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Adebayo |first=Olusola |date=2026-01-17 |title=Ogunmokun Sets New National Record as 10-Year-Old 500m Record Give Way at NYC Gotham Cup |url=https://www.sports247.ng/ogunmokun-sets-new-national-record-as-10-year-old-500m-record-give-way-at-nyc-gotham-cup/ |access-date=2026-03-23 |website=Sports247 Nigeria |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=The Nation |first= |date=2026-01-23 |title=Shattering Indoor Record: Ogunmokun defied age for victory |url=https://thenationonlineng.net/shattering-indoor-world-record-ogunmokun-defied-age-for-victory/ |access-date=2026-03-23 |website=The Nation Newspaper |language=en-US}}</ref>
== Manazarta ==
<references />
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1990]]
c1azc83572c9xi9qmop1fhcba0n2lb4
Charlotte Dipanda
0
146886
826150
815205
2026-04-25T04:39:06Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826150
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
Charlotte Dipanda (an haife ta a ranar 18 ga Yuli, 1985) mawaƙiya ce 'yar ƙasar Kamaru wadda galibi take yin waƙoƙin sauti. Waƙoƙinta suna cikin Faransanci, harshenta na asali Bakaka, da kuma Douala .
== Rayuwar farko da aiki ==
Dipanda ta yi rikodinta na farko tare da mai buga gita Jeannot Hens. An fitar da shi a shekarar 2002. Mawakin [[Jamhuriyar Dimokuraɗiyyar Kwango|Congo]] Lokua Kanza ya gan ta, a wani zaman tattaunawa a wani kulob na Yaoundé. <ref>{{Cite web |date=20 August 2018 |title=Top Musicians From Cameroon |url=https://theculturetrip.com/africa/cameroon/articles/musicians-from-cameroon-you-should-know |access-date=26 May 2024 |website=Culture Trip |language=en |archive-date=28 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241228135934/https://theculturetrip.com/africa/cameroon/articles/musicians-from-cameroon-you-should-know |url-status=dead }}</ref> Daga nan ta koma Faransa, inda ta yi aiki tare da mawaƙin Congo Papa Wemba . Dipanda ta ba da waƙoƙin baya ga [[Manu Dibango]], Rokia Traoré, da Axelle Red . Dipanda ta yi yawancin wasanninta a Turai amma kuma ta yi wasa a ''Palais des sports'' a ƙasarta ta Yaoundé. Kundin waƙoƙinta na farko mai suna ''Mispa'' kuma an fitar da shi a shekarar 2008. <ref>{{Cite web |date=26 December 2019 |title=10 influential African musicians of the 2010s |url=https://www.musicinafrica.net/magazine/10-influential-african-musicians-2010s |access-date=26 May 2024 |website=Music In Africa |language=en}}</ref> A shekarar 2014, ta fitar da kundin waƙoƙinta na uku mai suna 'Massa'. Kundin waƙoƙinta na biyu 'Dube L'am' an fitar da shi a shekarar 2011. Charlotte Dipanda tana ɗaya daga cikin alkalan wasan kwaikwayo na The Voice Afrique Francophone da aka watsa a tashar Vox Africa a shekarar 2016.
A bikin bayar da kyaututtuka na Balafon Music Awards na shekarar 2018, ta sami kyaututtuka guda biyu, wato muryar mata ta shekarar da kuma shirin bidiyo na shekarar tare da S ''ista'' . <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (June 2024)">ana buƙatar ambato</span></nowiki>'' ]</sup> Ta lashe kyautar AFRIMA ta 2015 don Kundin Waƙoƙin Shekara da Mafi Kyawun Mawakan Zamani na Afirka a jere. <ref>{{Cite web |date=16 November 2015 |title=Diamond Platnumz and Charlotte Dipanda win big at 2015 AFRIMA |url=https://www.musicinafrica.net/fr/node/14395 |access-date=26 May 2024 |website=Music In Africa |language=fr}}</ref>
== Amincewa ==
Charlotte Dipanda tana da yarjejeniyoyi na tallafi, bayan ta zama jakadiyar Unicef, a shekarar 2019. <ref>{{Cite web |title=Cameroon: Singer Charlotte Dipanda becomes Unicef Ambassador |url=https://www.businessincameroon.com/social/1406-9214-cameroon-singer-charlotte-dipanda-becomes-unicef-ambassador |access-date=26 May 2024 |website=Business in Cameroon}}</ref>
== Kundin Waƙoƙi ==
=== Kundin waƙoƙi ===
{| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;"
! scope="col" style="width:10em;" |Lakabi
! scope="col" style="width:16em;" | Cikakkun bayanai
|-
! scope="row" | ''Mispa''
|
* An Saki: 2008
* Tsarin: Saukewa ta dijital, CD
|-
! scope="row" | ''"Dube ni ne"''
|
* An Saki: 25 Disamba 2011
* Tsarin: Saukewa ta dijital, CD
|-
! scope="row" | ''Massa''
|
* An Saki: 4 ga Fabrairu, 2015
* Tsarin: Saukewa ta dijital, CD
|-
! scope="row" | ''Un Jour Dans Ma Vie''
|
* An Saki: 20 ga Afrilu 2017 <ref>{{Cite web |date=30 March 2018 |title=Charlotte Dipanda use new album celebrate 10 years for music |url=https://www.bbc.com/pidgin/tori-43598038 |access-date=26 May 2024 |website=BBC News Pidgin}}</ref>
* Tsarin: Saukewa ta dijital, CD
|-
! scope="row" | ''<nowiki/>'CD'''
|
* An Saki: 26 Fabrairu 2021 <ref>{{Cite web |last=AfricaNews |date=14 May 2021 |title=Cameroonian singer Charlotte Dipanda releases album on her life's journey to empower women, girls |url=https://www.africanews.com/2021/05/14/cameroonian-singer-charlotte-dipanda-releases-album-on-her-life-s-journey-to-empower-women/ |website=Africanews |language=en}}</ref>
* Phampire
* Tsarin: Saukewa ta dijital, CD
|}
== Marasa aure ==
{| class="wikitable mw-collapsible plainrowheaders" style="text-align:center;"
! scope="col" style="width:12em;" |Lakabi
! scope="col" style="width:4em;" | Shekara
! Matsayin jadawali mafi tsayi
! scope="col" style="width:8em;" | Kundin waƙoƙi
|-
! scope="row" | "Zama Nde Na"
| 2008
|
| rowspan="2" | ''Mispa''
|-
! scope="row" | "Ka yi haƙuri da ni"
| 2008
| <s>--</s>
|-
! scope="row" | "Bodimbea <small>(tare da Richard Bona )</small>
| rowspan="2" | 2011
| <s>--</s>
| rowspan="2" | ''"Dube ni ne"''
|-
! scope="row" | "Muanyang"
! <s>--</s>
|-
! scope="row" | "Ndolo Bukatè (Un peu d'amour)"
| rowspan="4" | 2015
| <s>--</s>
| rowspan="4" | ''Massa''
|-
! scope="row" | "Na Bia Tè (Si je sabawa)"
! <s>--</s>
|-
! scope="row" | "Afirka"<br /><br /><br /><br /> <small>(tare da Sauti Sol)</small>
! <s>--</s>
|-
! scope="row" | "Kénè So (Aller de l'avant)"
! <s>--</s>
|-
! scope="row" | "Wata rana da ma rayuwa"
| rowspan="3" | 2017
| <s>--</s>
| rowspan="4" | ''Un Jour Dans Ma Vie''
|-
! scope="row" | "Wei"
! <s>--</s>
|-
! scope="row" | "Sista <small>(featuring [[Yemi Alade]] )</small> "
! <s>--</s>
|-
! scope="row" | "Muna"
| 2017
! <s>--</s>
|}
== Manazarta ==
{{Reflist}}
== Hanyoyin haɗi na waje ==
* {{In lang|fr}} [https://web.archive.org/web/20110707214720/http://www.bazarbiz.com/charlotte/bio.swf Biography]
* [https://web.archive.org/web/20100921055823/http://www.theheraldcameroon.com/woman.htm The Herald Cameroon 13/14 April 2009: Charlotte Dipanda]
* {{In lang|fr}} [https://web.archive.org/web/20131203034801/http://www.rfimusique.com/francais/musique/articles/114/article_17648.asp Radio France International: Charlotte Dipanda Interview]
{{Authority control}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1985]]
c2ahnu2cmweftegw1atjddt3apcoj4r
Charity Lenia
0
146997
826145
815992
2026-04-25T03:45:21Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826145
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''<big>Charity Lenia</big>''' wacce aka fi sani da Charity Lenia Kevin 'yar [[Ɗan siyasa|siyasa ce]] ta ƙasar Uganda, kuma an zaɓe ta kai tsaye a matsayin 'yar majalisar dokoki ta gundumar Vurra, gundumar Arua don wa'adin 2026–2031 a majalisar dokoki ta goma sha biyu ta [[Uganda|ƙasar Uganda,]] a ƙarƙashin jam'iyyar siyasa ta National Resistance Movement. <ref name=":0">{{Cite web |last=Admin |date=2026-01-18 |title=Ugandaelections2026: In pictures: Who are the winners of the MP elections? |url=https://www.newvision.co.ug/category/ugandaelections2026/in-pictures-who-are-the-winners-of-the-mp-ele-NV_226441_022026 |access-date=2026-02-07 |website=New Vision}}</ref>
== Tarihin ilimi ==
Charity Lenia ta halarci Makarantar Sakandare ta St. Mary, Namala, daga baya kuma ta halarci Makarantar Sakandare ta Our Lady of Africa, Mukono. Daga nan ta shiga [[Makarantar Kasuwanci ta Jami'ar Makerere]] (MUBS), inda ta kammala karatun digiri na farko a fannin Gudanar da Sayayya da Kayayyakin Kaya. <ref name=":1">{{Cite web |last=webnews |date=2025-08-26 |title=Former MUBS Vice Guild President and Parliamentary Aspirant Lenia Charity Kevin Pays Courtesy Visit to MUBS |url=https://news.mubs.ac.ug/former-mubs-vice-guild-president-and-parliamentary-aspirant-lenia-charity-kevin-pays-courtesy-visit-to-mubs/ |access-date=2026-02-07 |website=MUBS News |language=en-US }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== Tafiyar siyasa ==
Charity Lenia ta yi aiki a matsayin Mataimakiyar Shugabar Ƙungiyar a [[Makarantar Kasuwanci ta Jami'ar Makerere]] (MUBS) a lokacin shekarar karatu ta 2022/2023. A shekarar 2023, ta tsaya takarar Shugaban Ƙungiyar a MUBS a kan tikitin National Unity Platform (NUP), amma ba ta yi nasara a tseren ba. <ref name=":1"/> <ref>{{Cite web |date=2025-07-17 |title=Former MUBS Guild President wins NRM MP primaries |url=https://www.pulse.ug/story/former-mubs-guild-president-wins-nrm-mp-primaries-2025071717541755523 |access-date=2026-02-07 |website=Pulse Uganda |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Reporter |first=C. B. |date=2024-09-06 |title=Former MUBS Guild VP Dumps NUP, Joins NRM |url=https://campusbee.ug/news/former-mubs-guild-vp-dumps-nup-joins-nrm/ |access-date=2026-02-07 |website=Campus Bee |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2024-09-05 |title=Ex-MUBS Guild VP stirs controversy after switching from NUP to NRM for MP run |url=https://www.pulse.ug/story/lenia-charity-kevin-mp-vurra-county-2024092710460253246 |access-date=2026-02-07 |website=Pulse Uganda |language=en}}</ref>
A ranar 5 ga watan Yunin 2025, Charity ta zaɓi siffofin gabatarwa don yin takara a zaɓen fidda gwani na NRM don kujerar Vurra County. Ta lashe zaɓen fidda gwani na National Resistance Movement a ranar 17 ga watan Yulin 2025. A ranar 15 ga watan Janairun 2026, an zaɓe ta a matsayin 'yar majalisa ta Vurra County, Gundumar Arua a kan tikitin National Resistance Movement (NRM). <ref>{{Cite web |date=2025-07-23 |title=Loved or lucky? NRM primaries in numbers |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/loved-or-lucky-nrm-primaries-in-numbers-5128258 |access-date=2026-02-07 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref name=":0"/><ref>{{Cite web |last=cfeditoren |date=2025-10-08 |title=Charity Lenia: Young NRM Hopeful Dares to Dream |url=https://www.africa-press.net/uganda/all-news/charity-lenia-young-nrm-hopeful-dares-to-dream |access-date=2026-02-07 |website=Uganda |language=en-US}}</ref>
== Duba kuma ==
* Jerin mambobin majalisar dokokin Uganda ta goma sha biyu
== Haɗin waje ==
* [https://www.parliament.go.ug/ Shafin yanar gizon majalisar dokokin Uganda]
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
6z8o9yx8gdfl518q0g5jrygg06yf17w
Betty Andujar
0
147212
825766
816861
2026-04-24T15:02:18Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
825766
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Elizabeth Richards Andujar''' (6 ga Nuwamba, 1912 – 8 ga Yuni, 1997), <ref name="ssdi">{{Cite web |title=Social Security Death Index |url=http://ssdi.rootsweb.ancestry.com/cgi-bin/ssdi.cgi |access-date=September 10, 2011 |publisher=ssdi.rootsweb.ancestry.com}}</ref> ta kasance mai kula da gida, mai fafutukar kare hakkin jama'a, kuma [[Ɗan siyasa|'yar siyasa]] . Ita ce mace ta farko 'yar [[Jam'iyyar Republican (Amurka)|Republican]] da aka zaɓa kuma ta yi aiki a Majalisar Dattawan Jihar Texas .
Daga 1973 zuwa 1983, Andujar ya wakilci Gundumar 12 a [[Fort Worth, Texas|Fort Worth]], hedikwatar Tarrant County a Arewacin Texas.
A shekarar 1972, ita ce 'yar Republican ta farko da aka zaba daga gundumar Tarrant zuwa majalisar dokoki ta jihar tun lokacin da aka sake gina ta .
== Bayani ==
Bunkasar Jam'iyyar Republican tun daga ƙarshen ƙarni na 20 ya samo asali ne daga ƙarfi biyu: ƙungiyar kare haƙƙin jama'a ta sami amincewa da [[Dokar 'Yancin yin Zaɓe ta 1965|Dokar 'Yancin Zaɓe ta 1965]], wadda ta ba wa gwamnatin tarayya izinin aiwatar da haƙƙin kundin tsarin mulki na masu jefa ƙuri'a marasa rinjaye kuma ta haifar da masu jefa ƙuri'a baƙaƙe da yawa da suka yi rijista don kaɗa ƙuri'a, da kuma sauyin da masu jefa ƙuri'a fararen fata masu ra'ayin mazan jiya suka yi zuwa Jam'iyyar Republican bayan shekaru da dama da suka yi suna haɗin gwiwa da Jam'iyyar Democrat.
A farkon karnin, majalisar dokoki da 'yan Democrat suka mamaye ta hana yawancin [[Afirkawan Amurka|'yan Afirka]] da Latinos 'yan Afirka 'yan asalin Amurka. Wannan rashin 'yancin manyan magoya baya ya raunana Jam'iyyar Republican tsawon shekaru da dama; kuma Jam'iyyar Democrat ta mamaye. Tun daga ƙarshen karni na 20, Jam'iyyar Republican ta farfado a Texas. Tana da mafi yawan 'yan ra'ayin mazan jiya fararen fata.
== Shekarun farko ==
An haifi Elizabeth Richards a Harrisburg, Pennsylvania, babban birnin jihar. Iyayenta su ne Katharine L. (Beetem) <ref name="claims" /> da Karl E. Richards, [[lauya]], wanda ya yi aiki a matsayin mataimakiyar farko ga Lauyan Gundumar gundumar. Ya zama Lauyan Gundumar a shekarar 1932 tare da aiki har zuwa 1937, lokacin da aka zaɓe shi a matsayin alkalin Kotun Marayu na farko a gundumar Dauphin. Ya yi aiki a matsayin alkali na wannan kotun har zuwa 1961. (Bisa ga bayanin da iyalan Andujar suka bayar ga Makabartar Jihar Texas, mahaifinta ya yi aiki a matsayin babban alkali na jihar.) <ref name="tsc">{{Cite web |title=Elizabeth Richards Andujar |url=http://www.cemetery.state.tx.us/pub/user_form.asp?pers_id=10615 |access-date=September 10, 2011 |publisher=cemetery.state.tx.us }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ) Elizabeth Richards ta halarci makarantun yankin kuma ta sami digiri na farko daga Kwalejin Wilson . <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (March 2020)">ana buƙatar ambato</span></nowiki>'' ]</sup>
== Aure da iyali ==
A shekarar 1935, Richards ya auri John José Andujar (Janairu 26, 1912 - 2003), <ref name="ssdi"/> likita. An haife shi a [[Chicago]] ga mahaifiyarsa Ba'amurke kuma uba [[Ispaniya|ɗan Spain]], ya zauna tare da iyalinsa tsawon shekaru a [[Puerto Rico]] . <ref name="johnbirth" /> Mahaifiyarsa, Lily Esther Kurzenknabe, an haife ta a Harrisburg, Pennsylvania, ga iyayen Ba'amurke 'yan Jamus . Mahaifinsa, Manuel Andujar y Agrelo, an haife shi a [[Galicia (Spain)|Galicia]], [[Ispaniya|Spain]] . (Wani tarihin haihuwar John ya nuna shi ɗan [[Kanada|ƙasar Kanada]] ne; wataƙila mahaifinsa ya fara samun ɗan ƙasa a can.) John Andujar ɗan ƙasar Amurka ne saboda haihuwa da kuma ƙasar mahaifiyarsa. John shine na uku cikin 'ya'ya huɗu. Mahaifinsa minista ne. A cewar ƙidayar jama'a ta 1920, iyalinsa suna zaune a Puerta De Tierra a San Juan, Puerto Rico . John Andujar ya sami digiri a Kwalejin Commonwealth ta Penn State kuma ya sami digiri na MD daga Jami'ar Temple Commonwealth . Ya ƙware a fannin ilimin cututtuka a [[Cornell|Jami'ar Cornell]] da kuma Sloan-Kettering .
Elizabeth da John Andujar sun ƙaura zuwa Fort Worth, Texas a shekarar 1937. <ref name="senators">{{Cite web |title=Betty Andujar |url=http://www.lrl.state.tx.us/scanned/members/texas_senators/Public/Texas_Senate_67.pdf |access-date=September 10, 2011 |publisher=lrl.state.tx.us}}</ref> Ya yi aiki a matsayin babban likitan cututtuka a sansanin sojojin sama na Carswell da kuma asibitin tarayya na sojojin ruwa kusa da Fort Worth kafin ya zama babban likitan cututtuka a Asibitin Harris, inda ya jagoranci dakin gwaje-gwaje. Ya zama shugaban duniya a fannin ilimin cututtuka, shugaban Hukumar Masana Cututtuka ta Amurka, kuma shugaban Amurka na farko na Ƙungiyar Masana Cututtuka ta Duniya. <ref name="andy" /> A shekarar 1969 ya sami kyautar Zinare-Kai daga Ƙungiyar Likitoci ta Tarrant County.
== Rayuwar jama'a ==
Betty Andujar ta fara aiki a matsayin mataimakiya a ƙungiyar likitoci ta jihar Texas da kuma Tarrant County. Daga baya ta yi aiki a kwamitin gudanarwa na Kwalejin Likitanci ta Pennsylvania da kuma Aikin Rigakafin Fyade da Kula da Fyade ta Texas. Ta kasance mai himma a Ƙungiyar Rigakafin Makanta da kuma Ƙungiyar Ciwon Daji ta Amurka . <ref name="tsc"/>
== Aikin siyasa ==
Lokacin da Andujar ta yanke shawarar ƙara shiga siyasa, ta shiga Jam'iyyar Republican. An sake gina ta a Texas bayan an yi mata kaca-kaca a rabin farko na ƙarni na 20 bayan hana 'yan tsiraru 'yanci na jiha; sabbin 'yantaccen 'yanci sun kasance masu goyon bayan jam'iyyar a duk faɗin Kudu kafin a kore su daga siyasa ta hanyar shingen jihohi ga rajistar masu zaɓe. Baƙar fata 'yan Amurka, waɗanda suka ƙunshi mafi yawan Jam'iyyar Republican a Texas a ƙarni na 19, da kuma 'yan Hispanik da yawa an hana su 'yancinsu ta hanyar dokokin da majalisar dokoki ta jiha da ke ƙarƙashin mulkin farar fata-dimokuradiyya a farkon ƙarni na 20, waɗanda suka buƙaci biyan harajin zaɓe da kuma kafa zaɓen fidda gwani na farar fata wanda ya keɓe 'yan tsiraru.
An zaɓi Andujar a shekarar 1972 a matsayin ɗan Republican na farko da ya wakilci Gundumar Tarrant a majalisar dokokin jihar tun bayan sake ginawa. <ref name="tsc"/> Zaɓen Andujar alama ce ta canjin yanayin al'ummar jam'iyyar Republican domin ya jawo hankalin fararen fata [[Conservatism|masu ra'ayin]] mazan jiya a Texas da kuma a faɗin Kudu a tsakiyar ƙarni zuwa ƙarshen ƙarni na 20.
Bai yi nasara ba, amma daga baya Reagan ya sami takarar Republican da kuma shugabancin ƙasa.
A shekarar 1976, an zaɓi Andujar a matsayin 'yar kwamitin ƙasa na jam'iyyar Republican ta Texas, inda ta yi aiki a matsayin memba na Babban Taron Jam'iyyar Republican har zuwa 1982. <ref name="senators"/> <ref>{{Cite web |title=Index to Politicians: Andrey to Anthonis |url=https://politicalgraveyard.com/bio/andridge-anstine.html |access-date=September 10, 2011 |publisher=politicalgraveyard.com}}</ref>
Duk da cewa Andujar ta kasance mai ra'ayin mazan jiya, a shekarar 1973 ta gabatar da kudirin cire wa'adin zaman gidan yari saboda samunta da laifin mallakar wiwi, tana mai da'awar cewa ya kamata a dauke ta a matsayin wani abu makamancin barasa kuma a tsara shi. <ref>{{Cite web |title=''ABC Evening News'', March 22, 1973 |url=http://tvnews.vanderbilt.edu/program.pl?ID=25054 |access-date=September 10, 2011 |publisher=vanderbilt.edu}}</ref> Kudirin bai yi nasara ba amma ta riga ta wuce lokacinta: a karni na 21, wannan ya zama ra'ayi mai karbuwa a tsakanin jami'an tsaro, likitoci, da 'yan kasa da yawa. Wasu jihohi sun halatta amfani da wiwi don amfanin likita, yayin da wasu kuma suka halatta shi don amfanin nishaɗi kamar dai barasa ce.
Andujar ta yi aiki a majalisar dokoki don a haɗa Kwalejin Texas ta Magungunan Osteopathic a Cibiyar Kimiyyar Lafiya ta Jami'ar North Texas . Ta gabatar da dokar da ta buƙaci likitocin gundumar su zama ƙwararrun masu ilimin cututtuka. Dangane da aikinta na kula da makanta, ta ɗauki nauyin kuɗi don ba wa likitoci a Texas damar cire cornea daga mamatan don dasawa ga sabbin marasa lafiya don dawo da gani. Ta kuma goyi bayan kuɗaɗen da za su taimaka wa mata wajen tattara tallafin yara. <ref name="tsc"/>
Saboda matsalolin lafiya, Andujar ba ta sake tsayawa takara ba a shekarar 1982. A wannan shekarar mijinta Dr. John (Andy) Andujar ya tsaya takarar kujerarta a Majalisar Dattawan Jihar. 'Yan Democrat na Texas sun yi nasara a dukkan mukamai na jihar a wannan shekarar, kuma Hugh Parmer, wanda aka fi sani da tsohon magajin garin Fort Worth, ya kayar da John Andujar. Ya riƙe wannan kujera har zuwa 1991.
== Gado da girmamawa ==
[[Fayil:Andujar_monument_at_Texas_State_Cemetery_in_Austin_IMG_6299.JPG|thumb|Kabari a Makabartar Jihar Texas]]
* An saka Andujar a cikin fim ɗin ''"Who's Who" a cikin Siyasar Amurka .'' <ref name="utexaslib" />
* A shekarar 1972 tana cikin waɗanda aka ba wa lakabin "Mai Jarida ta Shekara". <ref name="utexaslib">{{Cite web |title=Betty Andujar Papers |url=http://www.lib.utexas.edu/taro/utarl/00102/arl-00102.html |access-date=September 10, 2011 |publisher=lib.utexas.edu}}</ref>
* Andujar ita ce mutum na farko da ya fara samun kyautar Citation of Merit daga ƙungiyar likitocin cututtuka ta Texas saboda dokarta da ta buƙaci masu binciken gawarwakin gundumar su zama ƙwararrun masu binciken gawarwakin.
* A shekarar 1988, Andujars sun kafa shugabar farko ta dindindin ta fannin cututtuka a Cibiyar Kiwon Lafiya ta Jami'ar Texas ta Kudu maso Yammacin Dallas. <ref name="tsc"/>
== Mutuwa ==
Betty Andujar ta rasu a ranar 8 ga Yuni, 1997, kuma mijinta ya rasu. A matsayinta na sanata a jihar, an binne ta a makabartar jihar Texas da ke [[Austin]] . Daga baya mijinta ya auri Mary Parker. Bayan rasuwarsa a watan Agusta na 2003, an binne shi bisa ga bukatarsa kusa da matarsa ta farko a Makabartar Jihar Texas. <ref name="tsc"/>
== Nassoshi ==
{{Reflist|2}}
[[Rukuni:Mutuwan 1997]]
[[Rukuni:Haifaffun 1912]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
63zfe9u91l7iwx1c4fzcgf5hmoohm6w
Betty Gikonyo
0
147230
825767
816951
2026-04-24T15:06:12Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
825767
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Betty Mūthoni Gìkonyo''' (an haife ta 27 ga Mayu 1950) 'yar kasuwa ce ta kiwon lafiya ta Kenya, likitan zuciya na yara kuma ɗaya daga cikin sanannun masu kiwon lafiya na ƙasar. An nuna ta a kan CNN ta African Voices <ref name="1R">{{Cite web |last=Lilian Leposo, Janet Mbugua and Lauren Said-Moorhouse |date=19 March 2014 |title=How do you mend a child's broken heart? Tales of triumph from a top surgeon |url=http://www.cnn.com/2014/03/19/world/africa/how-do-you-mend-a-broken-heart/index.html |access-date=28 September 2023 |website=[[Cable News Network]] (CNN)}}</ref><ref name="2R">{{Cite web |last=BBC |date=4 September 2015 |title=The husband and wife cardiologists who built a hospital |url=https://www.bbc.co.uk/news/av/business-34151713 |access-date=28 September 2023 |website=[[British Broadcasting Corporation]] (BBC)}}</ref>
Gìkonyo co-kafa ne kuma shugaban Hukumar Daraktocin Asibitin Karen . Daga 2006 har zuwa 2020, ta yi aiki a matsayin Babban Jami'in a asibitin Karen da ke [[Nairobi]], Kenya . <ref name="BossR">{{Cite web |last=Dinfin Mulupi |date=25 March 2014 |title=Meet the Boss: Dr Betty Gikonyo, co-founder and CEO, Karen Hospital |url=https://www.howwemadeitinafrica.com/meet-the-boss-dr-betty-gikonyo-co-founder-and-ceo-karen-hospital/37094/2/ |access-date=28 September 2023 |website=How We Made It In Africa}}</ref><ref name="4R">{{Cite web |last=Moraa Obiria |date=18 June 2023 |title=A life of service: Dr Betty Gikonyo's 47-year impact on Kenya's health sector |url=https://nation.africa/kenya/kenya-60/-a-life-of-service-dr-betty-gikonyo-s-47-year-impact-on-kenya-s-health-sector-4274038 |access-date=25 September 2023 |website=[[Daily Nation]]}}</ref>
== Rayuwa ta farko da ilimi ==
An haifi Gìkonyo a ranar 27 ga Mayu 1950 a ƙauyen xiamabara, kusa da garin Karatina, a cikin Gundumar Nyeri . <ref name="5R">{{Cite web |last=Samwel Born Maina |date=13 August 2023 |title=From digging out jiggers to treating children's hearts |url=https://nation.africa/kenya/life-and-style/lifestyle/from-digging-out-jiggers-to-treating-children-s-hearts-889696 |access-date=28 September 2023 |website=[[Daily Nation]]}}</ref><ref name="6R">{{Cite web |last=Barrack Muluka |date=2015 |title=No, you don't have to be a thief, nor be politically connected to do great things |url=https://www.standardmedia.co.ke/article/2000166351/no-you-don-t-have-to-be-a-thief-nor-be-politically-connected-to-do-great-things |access-date=28 September 2023 |website=[[The Standard (Kenya)]]}}</ref> Ta fito ne daga iyali matalauta kuma ta sa takalmanta na farko tana da shekaru 13.<ref name="7R">{{Cite web |last=The EastAfrican |date=1 November 2013 |title=The tale of a daring doctor |url=https://www.theeastafrican.co.ke/magazine/The-tale-of-a-daring-doctor/434746-2056348-fpdpl9/index.html |access-date=28 September 2023 |website=[[The EastAfrican]]}}</ref>
Ta halarci Makarantar Sakandare ta Alliance Girls . <ref name="8R">{{Cite web |last=Dorothy Kweyu |date=15 September 2023 |title=Gifted to lead: The 'girls' who went to Alliance in 1960s |url=https://nation.africa/kenya/news/gender/gifted-to-lead-the-girls-who-went-to-alliance-in-1960s-4368966 |access-date=28 September 2023 |website=[[Daily Nation]]}}</ref> Ayyukanta na farko ya kasance a Kenya Railways da Harbors, kafin ta shiga jami'ar. Ta sami [[Shilling na Kenya|KSh.]] 700/= a kowane wata, wanda ya kasance adadi mai yawa a gare ta, idan aka yi la'akari da cewa kuɗin aljihun makarantar ta kasance 20/= .<ref name="BossR"/>
Babban gamuwa ta farko ta likita ita ce lokacin da aka gano mahaifiyarta da ciwon daji lokacin da Gìkonyo ke da shekaru 14.<ref name="9R">{{Cite web |last=The Star Kenya |date=6 August 2013 |title=Kenya: Dr Betty Gikonyo Launches Her Autobiography |url=https://allafrica.com/stories/201308061253.html |access-date=28 September 2023 |website=[[The Star (Kenya)]] |format=via [[AllAfrica.com]]}}</ref> Koyaya, babbar wahayi don neman aikin likita ta fito ne daga ɗan'uwanta, Dokta Wallace Kahūgū, saboda mahaifiyarta ta yi magana sosai game da shi.<ref name="7R"/>
Gìkonyo ta ci gaba da halartar Makarantar Kiwon Lafiya ta [[Jami'ar Nairobi]], inda ta sami digiri na farko na Medicine da Bachelor of Surgery (MBChB) a 1975. Ta ci gaba da samun Jagora na Medicine a cikin Pediatrics, tare da nuna bambanci a cikin ilimin zuciya na yara daga wannan jami'a. Daga baya ta kammala karatun digiri na biyu a fannin ilimin zuciya na yara daga Jami'ar Minnesota a Amurka. A cikin 2000s yayin da ta yi aiki a matsayin Shugaba a Asibitin Karen, ta gudanar da Jagora na Gudanar da Kasuwanci (MBA) daga Jami'ar Daystar . <ref name="6R"/>
== Asibitin Karen da Zuciya ==
Tare da mijinta, Betty Gìkonyo ta tara dala miliyan 14 don gina asibitin Karen.[1] Daga cikin wannan, dala miliyan 8 sun fito ne daga Bankin Kasuwancin Kenya, rancen da asibitin ya biya tun lokacin. An gina asibitin tsakanin shekara ta 2003 zuwa Maris 2006. Tana da ma'aikata 450 a shekarar 2015. Har ila yau, asibitin yana da rassan tauraron dan adam a Chester House (a tsakiyar birnin Nairobi), Karatina, Meru, Nyeri, Nakuru, Kitengela da Mombasa. Tana shirin bude makarantar jinya ta Betty Gìkonyo a Ngong . [1][2]
A matsayin wani ɓangare na aikinta na sadaka, Gìkonyo ta kafa tushe na Zuciya zuwa Zuciya, ƙungiyar da ke tara kuɗi ga yara matalauta da ke fama da cututtukan zuciya.<ref name="6R"/> A shekara ta 1993, ita (tare da mijinta) ta fara aikin Heart Runs, abubuwan agaji na shekara-shekara a yau da ake kira Karen Hospital Heart Run (ko Heart to Heart Foundation Run) da Mater Heart Run . Mater Heart Run ya ja hankalin kimanin mahalarta 60,000 a shekarar 2015.<ref name="10R">{{Cite web |last=Laban Wanambisi |date=23 May 2015 |title=Thousands Turn Up For Mater Heart Run |url=https://www.capitalfm.co.ke/news/2015/05/thousands-turn-up-for-mater-heart-run/ |access-date=28 September 2023 |website=[[98.4 Capital FM]]}}</ref>
== Rayuwa ta mutum ==
Ta auri Daniel Gìkonyo, likitan zuciya, wanda ya kafa asibitin Karen <ref name="2R"/> kuma likitan sirri na dogon lokaci na shugaban Kenya na uku Mwai Kibaki . <ref name="11R">{{Cite web |last=Bashir Mbuthia |date=23 April 2022 |title=Mwai Kibaki: Through The Eyes Of His Personal Doctor, Dr. Dan Gikonyo |url=https://www.citizen.digital/news/mwai-kibaki-through-the-eyes-of-his-personal-physician-dr-dan-gikonyo-n297038 |access-date=28 September 2023 |website=Citizen Digital Media}}</ref>
Sun hadu a [[Jami'ar Nairobi]] a lokacin shekara ta biyu kuma sun yi aure a watan Yunin 1974. Ita mahaifiyar yara uku ne masu girma (masanin ilimin zuciya, masanin ilimin cututtuka da mawaƙa). <ref name="5R"/>
== Dubi kuma ==
* Juliet Gikonyo Nyaga
== Kyaututtuka ==
* Silver Star (SS) Kyautar Shugaban kasa a 1998 <ref name="12R">{{Cite web |last=K40R |date=27 August 2016 |title=Betty Gikonyo Biography, Awards, Family, Husband and Children |url=https://kenyans40.rssing.com/chan-30930903/article280.html |access-date=28 September 2023 |website=Kenyan40 Rising (K40R)}}</ref>
* Moran of the Burning Spear (MBS) Kyautar Shugaban kasa a 2008 <ref name="12R" /><ref name="13R">{{Cite web |last=DIM |date=6 August 2021 |title=GameChangers Saluting Dr. Betty Gikonyo: Kenya's First Female Cardiologist |url=https://www.duchessinternationalmagazine.com/gamechangers-saluting-dr-betty-gikonyo-kenyas-first-female-cardiologist/ |access-date=28 September 2023 |website=Duchess International Magazine (DIM)}}</ref>
* Shugaba Global Limited Gabashin Afirka Regional Awards: Mafi yawan mace (Matsayin Kiwon Lafiya)
== Kasancewa memba ==
* Kungiyar Likitoci ta Kenya
* Kenya Cibiyar Kula da Zuciya
* Kungiyar Kula da Yara ta Kenya
* Kungiyar Mata ta Likitoci ta Kenya.
* Shugaban Hukumar Kula da Lafiya ta Nairobi
* Shugaban Jami'ar Nairobi Alumni Association <ref name="15R">{{Cite web |last=UON |title=Dr. Betty Gikonyo - University of Nairobi |url=http://www.uonbi.ac.ke/node/58 |access-date=4 September 2016 |website=[[University of Nairobi]] (UON) }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1950]]
5bajepd1j6l2bfenzvmhul3cmguzfp5
Caitlin Foord
0
147245
826108
816946
2026-04-24T22:53:08Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826108
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
Caitlin Jade Foord (an haife ta a ranar 11 ga Nuwamba 1994) ƙwararriyar 'yar wasan ƙwallon ƙafa ce ta Australiya wacce ke buga wasa a matsayin ' yar gaba a ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta mata ta Arsenal da kuma ƙungiyar ƙasa ta Australiya . Ta zama ƙaramar 'yar ƙasar Australiya da ta buga wasa a gasar cin kofin duniya a shekarar 2011 tana da shekaru 16.
A shekarar 2011, an nada Foord a matsayin Mafi Kyawun 'Yar Wasan Mata ta Gasar Cin Kofin Duniya, Matashin 'Yar Wasan Kwallon Kafa na Shekara na Mata 'Yan Kasa da Shekara na Hukumar Kwallon Kafa ta Australia. A shekarar 2016, Hukumar Kwallon Kafa ta Asiya ta ba ta kyautar 'Yar Wasan Mata ta Asiya ta Shekara .
== Rayuwar farko ==
An rene ta tare da 'yar uwarta Jamie a hannun mahaifiyarsu Simone a Shellharbour, wani yanki mai nisan kilomita 100 kudu da Sydney a yankin Illawarra na New South Wales, Foord ta halarci Makarantar Sakandare ta Illawarra Sports . [1] Mahaifiyarta takan yi tafiyar awa uku zuwa huɗu a mota zuwa Sydney don horo da wasanni: [2] "Takan ɗauke ni kai tsaye bayan makaranta ta tuka ni zuwa Sydney Olympic Park sannan ta dawo sau huɗu a mako don horo - kuma a ƙarshen mako don wasa." [3] Yar uwarta Jamie ta ba wa mahaifiyarsu shawarar ta bar Caitlin ta gwada ƙwallon ƙafa bayan ta ga tana wasa a filin wasa a makaranta tare da yara maza. "Tana yin wasanni da yawa. Mun ɗauke ta muka sanya ta a cikin Warilla Wanderers ... Ina tsammanin a wasan farko ta zira kwallaye shida." [1] Foord ita ce kaɗai 'yar gidanta da ta buga ƙwallon ƙafa. [2]
Foord ta buga wa ƙungiyoyin gida Illawarra Stingrays da Sutherland Sharks wasa kafin ta yi wani lokaci a Cibiyar Wasanni ta New South Wales . <ref name="footballnsw_0919">{{Cite web |date=4 September 2009 |title=Caitlin Foord Gains Australian National U-17 Women's Selection to Training Camp |url=https://footballnsw.com.au/2009/09/04/caitlin-foord-gains-australian-national-u-17-womens-selection-to-training-camp/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230811041252/https://footballnsw.com.au/2009/09/04/caitlin-foord-gains-australian-national-u-17-womens-selection-to-training-camp/ |archive-date=11 August 2023 |access-date=15 November 2020 |publisher=Football NSW}}</ref> A shekara ta 2009, an naɗa ta a matsayin Tauraruwar Wasanni ta Matasa ta Shekara a Gasar Wasanni ta Shellharbour. <ref name="footballnsw_0919" /> Ta kuma buga wasan futsal ga ƙungiyar 'yan ƙasa da shekara 13 ta NSW waɗanda suka fafata a Gasar Cin Kofin Australiya a Canberra. <ref name="footballnsw_0919" /> Tana da shekaru 13, ta sami damar shiga gasar farko ta ƙungiyar ƙasa ta 'yan ƙasa da shekara 17 ta Australia. <ref>{{Cite web |title=World Cup hero Foord returns to Glory |url=https://www.w-league.com.au/news/world-cup-hero-foord-returns-glory |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116202351/https://www.w-league.com.au/news/world-cup-hero-foord-returns-glory |archive-date=16 November 2020 |access-date=15 November 2020 |publisher=W-League}}</ref>
== Aikin kulob ==
=== Masu Ruwa da Tsaki na Tsakiyar Tekun (2009) ===
At the age of 14, Foord signed with Central Coast Mariners ahead of the 2009 W-League season, but did not play in a match for the club.<ref>{{Cite web |last=Stavroulakis |first=Mark |date=15 September 2009 |title=Mariners' Westfield W-League team unveiled for 2009 |url=http://www.ccmariners.com.au/default.aspx?s=wleague_newsdisplay&id=29327 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110217031347/http://www.ccmariners.com.au/default.aspx?s=wleague_newsdisplay&id=29327 |archive-date=17 February 2011 |publisher=Central Coast Mariners FC}}</ref><ref>{{Cite web |title=Central Coast Mariners [Women] – Appearances – Women W-League 2009 |url=https://www.worldfootball.net/team_performance/central-coast-mariners-frauen/aus-frauen-w-league-2009/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220812175339/https://www.worldfootball.net/team_performance/central-coast-mariners-frauen/aus-frauen-w-league-2009/ |archive-date=12 August 2022 |access-date=15 November 2020 |publisher=Worldfootball}}</ref>
=== Kungiyar Sydney FC (2010–14) ===
[[Fayil:Caitlin_Foord.jpg|right|thumb|Foord yana bugawa Sydney FC wasa a gasar cin kofin W-League ta 2010-11]]
Da sanarwar cewa ƙungiyar Central Coast Mariners ba za ta sanya ƙungiyar mata a kakar wasa ta W-League ta 2010–11 ba, Foord, tare da sauran 'yan wasan Mariners Teresa Polias, Lydia Vandenbergh, da Renee Rollason, sun koma ƙungiyar da ke kusa da ita, Sydney FC . <ref name="Who's in the W">{{Cite web |date=11 November 2010 |title=Who's Who in the W – Sydney FC |url=http://www.a-league.com.au/default.aspx?s=wleague_newsdisplay&id=36591 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110926163356/http://www.a-league.com.au/default.aspx?s=wleague_newsdisplay&id=36591 |archive-date=26 September 2011 |publisher=Football Federation Australia}}</ref> Foord ta shafe shekaru huɗu a jere tana wasa da ƙungiyar Sydney FC, inda ta buga wasanni 44 kuma ta zura kwallaye 10. <ref name="stats">{{Cite web |title=C. Foord |url=https://us.soccerway.com/players/caitlin-foord/164113/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181211035034/https://us.soccerway.com/players/caitlin-foord/164113/ |archive-date=11 December 2018 |access-date=9 December 2018}}</ref> <ref>{{Cite web |date=25 October 2013 |title=Sky Blue FC Loan Caitlin Foord to Australian Club |url=http://nwslsoccer.com/news-2/oct---dec-2013/sky-blue-fc-loan-caitlin-foord-to-australian-club |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170403112301/http://nwslsoccer.com/news-2/oct---dec-2013/sky-blue-fc-loan-caitlin-foord-to-australian-club |archive-date=3 April 2017 |publisher=[[National Women's Soccer League|NWSL]]}}</ref>
Foord ta zura kwallonta ta farko a gasar Sydney FC a lokacin da ta yi nasara da ci 4-1 a kan Adelaide United a ranar 20 ga Nuwamba 2010. <ref name="stats"/> Wannan ita ce kwallo daya tilo da ta ci a kakar wasa ta 2010-11. Ta kasance 'yar wasa ta farko a wasanni 10 cikin 11 da ta buga. <ref name="stats" /> Sydney ta kare a matsayi na daya a gasar da nasarar da ta samu da ci 8–2–0 . <ref>{{Cite web |title=2010–11 W-League |url=https://uk.women.soccerway.com/national/australia/w-league/2010-2011/regular-season/r12645/ |access-date=15 November 2020 |publisher=SoccerWay}}</ref>
A lokacin kakar wasannin W-League na 2011-12, Foord ta fara wasa biyar daga cikin goma sha ɗaya da ta buga kuma ta zura kwallaye biyu. <ref name="stats"/> A ranar 12 ga Nuwamba, ta zura kwallo a wasan da ta yi nasara da Newcastle Jets da ci 4-1, inda ta yi bugun daga kai sai mai tsaron gida daga Jets sannan ta jefa kwallon a raga. <ref>{{Cite web |date=12 November 2011 |title=Jets W-League defeated by Sydney |url=https://www.newcastlejets.com.au/news/jets-w-league-defeated-sydney |access-date=15 November 2020 |publisher=Newcastle Jets |archive-date=20 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191020071101/https://www.newcastlejets.com.au/news/jets-w-league-defeated-sydney |url-status=dead }}</ref> Sydney FC ta kare a matsayi na uku a kakar wasa ta yau da kullun da nasarar da ta samu da ci 5–3–2 . <ref>{{Cite web |title=2011–12 W-League |url=https://uk.women.soccerway.com/national/australia/w-league/2011-2012/regular-season/r16304/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220812182344/https://uk.women.soccerway.com/national/australia/w-league/2011-2012/regular-season/r16304/ |archive-date=12 August 2022 |access-date=15 November 2020 |publisher=Soccerway}}</ref>
Da ta dawo Sydney don kakar wasan W-League ta 2012–13, Foord ta zira kwallaye uku a wasanni goma sha ɗaya. <ref name="stats"/> A lokacin wasan da ta yi da Melbourne Victory a ranar 8 ga Disamba, ta zira kwallon farko a minti na biyar. <ref>{{Cite web |title=Melbourne Victory vs. Sydney 1 – 1 |url=https://us.soccerway.com/matches/2012/12/08/australia/w-league/melbourne-victory/sydney-fc/1395115/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810231730/https://us.soccerway.com/matches/2012/12/08/australia/w-league/melbourne-victory/sydney-fc/1395115/ |archive-date=10 August 2023 |access-date=15 November 2020 |publisher=Soccerway}}</ref> Sydney ta kare a matsayi na huɗu a kakar wasa ta yau da kullun da rikodin 6–4–2 . <ref>{{Cite web |title=2012–13 W-League |url=https://uk.women.soccerway.com/national/australia/w-league/20122013/regular-season/r19350/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200706004004/https://uk.women.soccerway.com/national/australia/w-league/20122013/regular-season/r19350/ |archive-date=6 July 2020 |access-date=15 November 2020 |publisher=Soccerway}}</ref> Bayan ta doke Brisbane Roar 3–2 a wasan kusa da na karshe, Foord ta taimaka wa Sydney FC ta lashe gasar zakarun Turai da nasarar da ta samu a kan Melbourne Victory da ci 3-1.
A lokacin kakar wasannin W-League na 2013–14, Foord ta zira kwallaye hudu a wasanni goma sha ɗaya ga Sydney FC. <ref name="stats"/> Bayan ta daina buga wasanni da yawa a farkon kakar wasa saboda raunin ƙafa, ta zira kwallaye uku a kan Perth Glory a wasan da suka yi nasara da ci 8-2 a ranar 5 ga Janairu. Sydney FC ta kare a matsayi na biyu a kakar wasa ta yau da kullun da rikodin 8–2–2 . <ref>{{Cite web |title=2013–14 W-League |url=https://int.soccerway.com/national/australia/w-league/20132014/regular-season/r22774/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413170531/https://int.soccerway.com/national/australia/w-league/20132014/regular-season/r22774/ |archive-date=13 April 2021 |access-date=15 November 2020 |publisher=Soccerway}}</ref> An kawar da ƙungiyar a wasan kusa da na ƙarshe a wasan da suka sha kashi da ci 2-1 a hannun Canberra United. <ref>{{Cite web |title=Sydney vs. Canberra United 1 – 2 |url=https://int.soccerway.com/matches/2014/02/09/australia/w-league/sydney-fc/canberra-united/1587728/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201022100208/https://int.soccerway.com/matches/2014/02/09/australia/w-league/sydney-fc/canberra-united/1587728/ |archive-date=22 October 2020 |access-date=15 November 2020 |publisher=Soccerway}}</ref>
=== Sky Blue FC (2013–15) ===
[[Fayil:Stephanie_Ochs_Caitlin_Foord_2013-04-27_Spirit_-_Sky_Blue-116_(8953981553).jpg|right|thumb|Foord ya kare kansa daga 'yar wasan Washington Spirit Stephanie Ochs, a watan Yunin 2013.]]
A watan Maris na 2013, an sanar da cewa Foord ta sanya hannu da ƙungiyar Amurka, Sky Blue FC, don kakar wasa ta farko ta gasar ƙwallon ƙafa ta mata ta ƙasa (NWSL). <ref>{{Cite web |title=Australian National Team member Caitlin Foord is headed to Sky Blue FC |url=http://www.nwslnews.com/australian-national-team-member-caitlin-foord-is-headed-to-sky-blue-fc/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130224093138/http://www.nwslnews.com/australian-national-team-member-caitlin-foord-is-headed-to-sky-blue-fc/ |archive-date=24 February 2013 |access-date=7 March 2013 |publisher=NWSL News}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Australian Defender Caitlin Foord Signs with Team |url=http://skybluefc.com/home/698486.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130614041623/http://www.skybluefc.com/home/698486.html |archive-date=14 June 2013 |access-date=7 March 2013 |publisher=Sky Blue FC}}</ref> A shekarar 2013, ta fito a wasanni 15, inda ta taimaka wa Sky Blue zuwa ga wasan share fage kawai a tarihin ƙungiyar. An naɗa ta cikin ƙungiyar NWSL ta biyu ta 2013. <ref>{{Cite web |title=Caitlin Foord |url=http://www.skybluefc.com/player/caitlin-foord-2/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181210110838/http://www.skybluefc.com/player/caitlin-foord-2/ |archive-date=10 December 2018 |access-date=9 December 2018}}</ref>
Foord ta koma Sky Blue a kakar wasa ta NWSL ta 2014 kuma tana cikin 'yan wasan farko a wasanni 20 daga cikin 21 da ta buga. Sky Blue ta kammala kakar wasa a matsayi na shida. <ref name="stats"/>
A watan Fabrairun 2015, Foord ya amince ya koma Sky Blue tare da abokin wasansa na Matildas Sam Kerr . Saboda gasar cin kofin duniya ta mata ta FIFA ta 2015, ba su shiga Sky Blue ba sai a watan Yuli. <ref>{{Cite web |title=Sky Blue FC Waives LaBonta, Morris to make room for Foord, Kerr |url=http://www.skybluefc.com/sky-blue-fc-waives-labonta-morris-to-make-room-for-foord-kerr/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180614172327/http://www.skybluefc.com/sky-blue-fc-waives-labonta-morris-to-make-room-for-foord-kerr/ |archive-date=14 June 2018 |access-date=11 July 2015 |website=skybluefc.com}}</ref> Foord ya fito a wasanni 10 na ƙarshe na kakar wasa ta NWSL ta 2015. <ref name="stats"/> Ƙungiyar ta kare a matsayi na takwas da rikodin 5–8–7 . <ref>{{Cite web |title=2015 NWSL |url=https://int.women.soccerway.com/national/united-states/national-womens-soccer-league/2015/regular-season/r30431/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027235848/https://int.women.soccerway.com/national/united-states/national-womens-soccer-league/2015/regular-season/r30431/ |archive-date=27 October 2020 |access-date=15 November 2020 |publisher=Soccerway}}</ref>
Bayan an saka ta a cikin jerin 'yan wasan da Sky Blue ta zaɓa a kakar wasa ta NWSL ta 2016, Foord ba ta shiga horon kafin kakar wasa ba kuma ba ta buga wa Sky Blue wasa ba a kakar wasa ta 2016. A watan Disamba na 2016, an ruwaito cewa Foord ba za ta buga wasa a NWSL a 2017 ba yayin da take sanya hannu da wata ƙungiya a Japan. <ref>{{Cite web |date=7 December 2016 |title=Caitlin Foord reportedly not to return to Sky Blue FC, NWSL in 2017 |url=https://www.onceametro.com/2016/12/7/13870934/caitlin-foord-sky-blue-nwsl-foord-reportedly-not-to-return-to-sbfc-in-2017-australia-nadeshiko-japan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181210063321/https://www.onceametro.com/2016/12/7/13870934/caitlin-foord-sky-blue-nwsl-foord-reportedly-not-to-return-to-sbfc-in-2017-australia-nadeshiko-japan |archive-date=10 December 2018 |access-date=9 December 2018}}</ref> Daga baya rahotanni sun bayyana game da mummunan yanayi na dogon lokaci ga 'yan wasa dangane da gidaje, tafiye-tafiye, da wuraren horo.
=== Perth Glory (2014–16) ===
A watan Agusta na 2014, Foord ya sanya hannu kan yarjejeniyar shekara ɗaya don shiga Perth Glory a kakar wasa ta W-League ta 2014. <ref>{{Cite web |date=6 August 2014 |title=Perth Glory announce signing of six Matildas |url=http://thewomensgame.com/news/perth-glory-announce-signing-of-six-matildas-483177 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180418230222/http://thewomensgame.com/news/perth-glory-announce-signing-of-six-matildas-483177 |archive-date=18 April 2018 |access-date=18 April 2018 |website=The Women's Game}}</ref> A wasanni 12 da ya buga wa Perth, Foord ya zura kwallaye 5. <ref name="stats"/>
Foord ya sake rattaba hannu da Perth a kakar wasa ta W-League ta 2015-16 . A ranar 2 ga Janairu, 2016, Foord ya samu karyewar ƙashin wuya wanda hakan ya sa aka yi masa tiyata. Wannan raunin ya hana ta yin wasa har zuwa sauran kakar wasa. <ref>{{Cite web |date=4 January 2016 |title=Foord ruled out for W-League season |url=https://www.w-league.com.au/news/foord-ruled-out-w-league-season |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181210110824/https://www.w-league.com.au/news/foord-ruled-out-w-league-season |archive-date=10 December 2018 |access-date=9 December 2018}}</ref>
=== Komawa zuwa Sydney FC (2016–17) ===
A ranar 13 ga Satumba, 2016, Sydney FC ta sanar da cewa Foord ta sake sanya hannu, inda ta koma kulob din da ta taɓa bugawa a baya na tsawon shekaru huɗu. <ref>{{Cite web |date=13 September 2016 |title=Matildas Star Returns To Sydney FC |url=http://www.sydneyfc.com/article/matildas-star-returns-to-sydney-fc/15i1a836uk7fn12aqqy65da6hw |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161011171041/http://www.sydneyfc.com/article/matildas-star-returns-to-sydney-fc/15i1a836uk7fn12aqqy65da6hw |archive-date=11 October 2016 |access-date=13 September 2016 |publisher=[[Sydney FC]]}}</ref> A wasanni 10 da ta buga wa Sydney a kakar wasa ta W-League ta 2016-17, ta buga mintuna 766 kuma ta zura kwallaye 2. <ref name="stats"/>
=== Matan Vegalta Sendai (2017) ===
A watan Janairun 2017, ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta mata ta Japan Vegalta Sendai Ladies ta sanar da cewa ƙungiyar ta sayi Foord kan yarjejeniyar shekara ɗaya. <ref>{{Cite web |date=30 January 2017 |title=シドニーFC ケイトリン フォード選手 完全移籍加入のお知らせ |trans-title=Vegalta Sendai Ladies Sign Sydney FC Caitlin Foord |url=http://www.vegalta.co.jp/news/ladies_news/2017/01/post-4385.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170701070357/http://www.vegalta.co.jp/news/ladies_news/2017/01/post-4385.html |archive-date=1 July 2017 |access-date=31 January 2017 |publisher=[[Vegalta Sendai Ladies]] |language=ja}}</ref> Foord ya zira kwallaye huɗu a wasanni 17 da ya buga wa ƙungiyar kuma ya ba da rahoton cewa ya sha wahala wajen daidaitawa da jadawalin atisayen 'yan wasan Japan. <ref>{{Cite web |last=Foord |first=Caitlin |title=Why I Can't Give Up |url=https://www.exclusiveinsight.com/caitlin-foord-why-i-cant-give-up/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109041927/https://www.exclusiveinsight.com/caitlin-foord-why-i-cant-give-up/ |archive-date=9 November 2020 |access-date=15 November 2020 |publisher=Exclusive Insight}}</ref>
=== Komawa ta biyu zuwa Sydney FC (2017–20) ===
A ranar 15 ga Disamba 2017, bayan kammala kakar wasa a Japan, Foord ta koma Sydney FC ta sake sanya hannu don kakar wasa ta W-League ta 2017-18 . Foord ta zira kwallaye 3 a wasanni 6 kuma ta taimaka wa Sydney FC ta cancanci shiga gasar share fagen shiga gasar. A wasan kusa da na karshe da Newcastle Jets, Foord ta samu rauni a jijiyar Lisfranc wanda ya tilasta mata tiyata. Raunin ya tilasta mata rashin buga wasan karshe na 2018 da Melbourne City . Melbourne ta lashe wasan da ci 2-0. <ref>{{Cite web |date=12 February 2018 |title=Matildas star Caitlin Foord to undergo surgery, putting Asian Cup campaign in doubt |url=https://www.foxsports.com.au/football/matildas/matildas-star-caitlin-foord-to-undergo-surgery-putting-asian-cup-campaign-in-doubt/news-story/d36d3d77f32e8a67abde4bd26a755230?nk=146be3449eb8ae3fc4307162726450ef-1544393806 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181210063315/https://www.foxsports.com.au/football/matildas/matildas-star-caitlin-foord-to-undergo-surgery-putting-asian-cup-campaign-in-doubt/news-story/d36d3d77f32e8a67abde4bd26a755230?nk=146be3449eb8ae3fc4307162726450ef-1544393806 |archive-date=10 December 2018 |access-date=9 December 2018}}</ref>
A kakar wasannin W-League na 2018-19, Foord ta zira kwallaye uku a wasanta na biyu a gasar W-League a ranar 9 ga Disamba 2018 a kan Brisbane Roar . Kwallayenta uku sun taimaka wa Sydney ta yi nasara da ci 5-1, inda ta kawo karshen rashin nasara a wasanni uku a jere. <ref>{{Cite web |date=9 December 2018 |title=Foord hat-trick snaps losing streak as Sky Blues demolish Roar |url=https://www.w-league.com.au/news/foord-hat-trick-snaps-losing-streak-sky-blues-demolish-roar |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181209212921/https://www.w-league.com.au/news/foord-hat-trick-snaps-losing-streak-sky-blues-demolish-roar |archive-date=9 December 2018 |access-date=9 December 2018}}</ref>
Foord ya koma Sydney na ɗan lokaci a kakar wasa ta 2019-20 W-League, inda ya zira kwallaye 2 a wasanni 9 kafin ya tafi da wuri don neman damar da zai samu a Arsenal a watan Janairun 2020. <ref>{{Cite web |date=23 January 2020 |title=Caitlin Foord Seals Arsenal Move |url=https://www.sydneyfc.com/news/caitlin-foord-seals-arsenal-move |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200125080457/https://www.sydneyfc.com/news/caitlin-foord-seals-arsenal-move |archive-date=25 January 2020 |access-date=24 January 2020 |website=Sydney FC}}</ref>
=== Portland Thorns (2018–19) ===
A ranar 11 ga Janairun 2018, an yi cinikin haƙƙin Foord a NWSL daga Sky Blue zuwa Seattle Reign FC ga Katie Johnson da Rebekah Stott . Daga baya aka sayar da haƙƙinta ga Portland Thorns FC tare da zaɓin zaɓaɓɓen ɗan wasan NWSL na zagaye na 2 na 2020 don musanya da ɗan wasan tsakiya na Amurka Allie Long . Duk da haka, Foord har yanzu tana wasa a W-League a lokacin kuma ta sami mummunan rauni a ƙafarta a wasan kusa da na ƙarshe wanda ke buƙatar tiyata. <ref>{{Cite web |date=12 February 2018 |title=Caitlin Foord injury: Matildas star confirms ruptured Lisfranc ligament |url=https://www.foxsports.com.au/football/matildas/matildas-star-caitlin-foord-to-undergo-surgery-putting-asian-cup-campaign-in-doubt/news-story/d36d3d77f32e8a67abde4bd26a755230?nk=fd15f3932653c4643e6b27a872b74cb7-1578529350 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121115343/https://www.foxsports.com.au/football/matildas/matildas-star-caitlin-foord-to-undergo-surgery-putting-asian-cup-campaign-in-doubt/news-story/d36d3d77f32e8a67abde4bd26a755230?nk=fd15f3932653c4643e6b27a872b74cb7-1578529350 |archive-date=21 January 2022 |access-date=9 January 2020 |website=Fox Sports AU}}</ref> Sakamakon haka, ba ta fara bugawa Thorns wasa ba sai a ranar 6 ga Agusta 2018. <ref name="stats"/> A ranar 14 ga Afrilu 2019, Foord ta zira ƙwallonta ta farko ga Portland, a wasan da suka ci 2-0 a kan Orlando Pride . <ref>{{Cite web |date=14 April 2019 |title=Portland Thorns open 2019 NWSL campaign with 2–0 win over Orlando Pride |url=https://www.oregonlive.com/portland-thorns/2019/04/portland-thorns-open-2019-nwsl-campaign-with-2-0-win-over-orlando-pride.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190623194630/https://www.oregonlive.com/portland-thorns/2019/04/portland-thorns-open-2019-nwsl-campaign-with-2-0-win-over-orlando-pride.html |archive-date=23 June 2019 |access-date=23 June 2019}}</ref>
A ranar 8 ga Janairu 2020, an sayar da haƙƙin mallakar NWSL na Foord ga Orlando Pride tare da Emily Sonnett da kuma 'yan takarar zaɓe biyu a madadin zaɓen Orlando na lamba 1 a cikin Tsarin Kwalejin NWSL na 2020. <ref>{{Cite web |title=Orlando Pride Trades for Emily Sonnett, Rights to Caitlin Foord and Pair of 2020 Draft Picks |url=https://www.orlandocitysc.com/post/2020/01/08/orlando-pride-trades-emily-sonnett-rights-caitlin-foord-and-pair-2020-draft-picks |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201025104652/https://www.orlandocitysc.com/post/2020/01/08/orlando-pride-trades-emily-sonnett-rights-caitlin-foord-and-pair-2020-draft-picks |archive-date=25 October 2020 |access-date=9 January 2020 |website=www.orlandocitysc.com}}</ref>
=== Arsenal (2020–yanzu) ===
A ranar 24 ga Janairu 2020, Foord ta bar Sydney FC ta koma Arsenal, inda ta zama 'yar Australia ta biyar da ta koma gasar a kakar wasa ta 2019-20 . <ref>{{Cite web |date=31 March 2024 |title=Caitlin Foord signs for Arsenal |url=https://www.arsenal.com/news/caitlin-foord-signs-arsenal |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230208160515/https://www.arsenal.com/news/caitlin-foord-signs-arsenal |archive-date=8 February 2023 |access-date=24 January 2020 |website=www.arsenal.com}}</ref> Ta fara buga wasa a kulob din a ranar 23 ga Fabrairu 2020, inda ta ci kwallo a wasan da suka doke Lewes da ci 2-0 a gasar cin kofin FA . <ref>{{Cite web |date=23 February 2020 |title=Women's FA Cup: Arsenal 2–0 Lewes – Caitlin Foord scores first Gunners goal |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/51605115 |website=BBC Sport}}</ref> A mako mai zuwa, Foord ta sake fitowa a karo na biyu, a wannan karon ta buga cikakken mintuna 90 yayin da Arsenal ta sha kashi a wasan karshe na gasar cin kofin FA ta mata ta 2020 da Chelsea a ranar 29 ga Fabrairu. <ref>{{Cite web |date=29 February 2020 |title=Chelsea Women 2–1 Arsenal Women: Blues' Beth England scores injury-time winner in League Cup final |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/51667358 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200229210052/https://www.bbc.co.uk/sport/football/51667358 |archive-date=29 February 2020 |access-date=29 February 2020 |website=BBC Sport}}</ref>
A kakar wasa ta 2020-21, Foord ya zura kwallaye biyu a ragar Tottenham Hotspur, wanda hakan ya taimaka wa Arsenal ta kai ga nasara da ci 6-1.
A watan Yunin 2023, Foord ya sanya hannu kan sabuwar kwangila da kulob din. <ref>{{Cite web |date=8 June 2023 |title=Caitlin Foord signs new contract |url=https://www.arsenal.com/news/caitlin-foord-signs-new-contract |access-date=29 December 2024 |publisher=Arsenal F.C.}}</ref> Ta samu damar bugawa Arsenal wasa na 100 a wasanta da Bristol City a ranar 22 ga Oktoba 2023.
Foord ta zura kwallaye hudu a ragarta ta farko ga Arsenal a lokacin wasan neman gurbin shiga gasar cin kofin zakarun Turai ta mata ta UEFA a kakar wasa ta 2024–25 da Rangers a watan Satumba na 2024, wanda suka lashe 6-0. <ref>{{Cite web |date=5 September 2024 |title=Matildas star Caitlin Foord scores four goals in stunning performance for Arsenal |url=https://7news.com.au/sport/soccer/matildas-star-caitlin-foord-scores-four-goals-in-stunning-performance-for-arsenal-c-15949475 |access-date=17 October 2024 |website=7news.com.au}}</ref> An nada ta a matsayin 'yar wasan Arsenal mafi kyau a watan Satumba na 2024 da Oktoba na 2024. <ref name="September POTM">{{Cite web |date=9 October 2024 |title=Foord named September's Player of the Month |url=https://www.arsenal.com/news/foord-named-septembers-player-month |access-date=30 October 2024 |publisher=Arsenal F.C.}}</ref> <ref name="October POTM">{{Cite web |date=7 November 2023 |title=Caitlin Foord wins October Player of the Month |url=https://www.arsenal.com/news/caitlin-foord-wins-october-player-month |access-date=8 November 2024 |publisher=Arsenal F.C.}}</ref> Foord ta kuma lashe kwallon da ta ci a duk kulob din a watan Oktoba na 2024. <ref name="October GOTM">{{Cite web |date=7 November 2024 |title=Foord wins October's Emirates Goal of the Month |url=https://www.arsenal.com/news/foord-wins-octobers-emirates-goal-month |access-date=8 November 2024 |publisher=Arsenal F.C.}}</ref> A ranar 6 ga Fabrairu na 2025, Foord ta buga wasa na 150 ga Arsenal a wasan da suka sha kashi a hannun Manchester City da ci 1-2 a wasan kusa da na karshe na gasar cin kofin League ta mata . Ta zura kwallo ta 50 a ragarta ga kulob din a wasan da suka yi da Liverpool a ranar 22 ga Maris na 2025. <ref>{{Cite web |date=22 March 2025 |title=Foord's pride at reaching half century |url=https://www.arsenal.com/news/foords-pride-reaching-half-century |access-date=23 March 2025 |publisher=Arsenal F.C.}}</ref> A ranar 24 ga Mayu na 2025, Foord ta kasance cikin tawagar da ta doke Barcelona da ci 1-0 don lashe kofin gasar zakarun Turai ta mata ta UEFA ta 2024–25 . <ref>{{Cite web |date=24 May 2025 |title=Arsenal win 2024/25 Women's Champions League |url=https://www.arsenal.com/news/arsenal-win-202425-womens-champions-league |access-date=25 May 2025 |publisher=Arsenal F.C.}}</ref> Ta zura kwallon da ta ci a wasan karshe na cin kofin zakarun mata na FIFA na 2026 a ranar 1 ga Fabrairu a wasan da Arsenal ta doke zakarun Kudancin Amurka, Corinthians da ci 3-2. <ref name="2026 summary">{{Cite web |date=1 February 2026 |title=Extra-time Foord strike wins Arsenal Women's Champions Cup |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/womens/womens-champions-cup/2026/articles/arsenal-corinthians-report |access-date=1 February 2026 |publisher=[[FIFA]]}}</ref> <ref>{{Cite web |date=1 February 2026 |title=Arsenal vs Corinthians: FIFA Women's Champions Cup stats & head-to-head |url=https://www.bbc.com/sport/football/live/c75xyz7pggyt |access-date=1 February 2026 |website=[[BBC Sport]]}}</ref>
== Aikin ƙasa da ƙasa ==
[[Fayil:Caitlin_Foord_in_2011.JPG|right|thumb|282x282px|Foord yana wasa wa Ostiraliya a gasar cin kofin duniya ta mata ta FIFA ta 2011 a Jamus tana da shekaru 16]]
Foord ya wakilci Ostiraliya a ƙungiyar manyan 'yan wasa da kuma ƙungiyoyin ƙasa 'yan ƙasa 'yan ƙasa da shekara 16 da kuma 'yan ƙasa da shekara 17. A matsayinsa na ɓangare na ƙungiyar ƙasa 'yan ƙasa da shekara 16 ta Ostiraliya, Foord ya taimaka wa ƙungiyar ta samu ci gaba ba tare da an doke ta ba har zuwa Gasar Cin Kofin Mata ta AFC U17 ta hanyar zura kwallaye uku a wasan da suka yi da Philippines.
=== Babbar ƙungiyar ƙasa, 2011 - yanzu ===
Foord ta fara buga wa ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta ƙasar Australia, ''Matildas'', wasa a ranar 12 ga Mayu 2011 a wasan sada zumunci da New Zealand a Gosford . Ta zura kwallo a wasanta na farko, yayin da Australia ta lashe wasan da ci 3-0.
A lokacin da take da shekaru 16, an sanya Foord a cikin tawagar Matildas a gasar cin kofin duniya ta mata ta FIFA a Jamus a shekarar 2011. Foord ta fara wasa biyu daga cikin uku na rukuni a matsayin 'yar [[Mai buga baya|wasan baya ta dama]] . Daga nan ta fara wasa a [[Mai buga tsakiya|tsakiyar fili]] don wasan da Australia ta yi da Sweden a wasan kusa da na karshe. Ta koma matsayin 'yar wasan baya bayan da aka maye gurbin Ellyse Perry da Tameka Butt a minti na 59. An cire 'yan wasan Matildas daga gasar bayan sun sha kashi a wasan da ci 3-1. An bai wa Foord kyautar "Mafi Kyawun 'Yan Wasan Matasa" a gasar. Sakamakon wasanta a gasar cin kofin duniya ta mata ta 2011, an nada Foord a matsayin 'Yar Wasan Matasa na AFC na shekarar 2011. <ref>{{Cite web |date=24 November 2011 |title=Caitlin Foord named AFC Youth Player of the Year |url=https://www.sydneyfc.com/news/caitlin-foord-named-afc-youth-player-year |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181214071609/https://www.sydneyfc.com/news/caitlin-foord-named-afc-youth-player-year |archive-date=14 December 2018 |access-date=10 December 2018}}</ref>
An sanya sunan Foord cikin jerin 'yan wasan da za su fafata a gasar cin kofin Asiya ta mata ta AFC ta 2014. Ta fito a dukkan wasanni 5 da ta buga wa Australia kuma ta zura kwallo a wasan da suka tashi 2-2 da Japan a matakin rukuni. Australia ta sha kashi 1-0 a hannun Japan a wasan karshe, amma ta riga ta samu gurbin shiga gasar cin kofin duniya ta mata ta FIFA ta 2015. <ref>{{Cite web |date=6 May 2014 |title=Matildas name Asian Cup squad |url=https://matildas.footballaustralia.com.au/news/matildas-name-asian-cup-squad |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181214114327/https://matildas.footballaustralia.com.au/news/matildas-name-asian-cup-squad |archive-date=14 December 2018 |access-date=10 December 2018}}</ref>
A shekarar 2015, an sanya sunan Foord a cikin tawagarta ta biyu a gasar cin kofin duniya, a wannan karon a matsayin 'yar wasan gaba. <ref>{{Cite web |date=12 May 2015 |title=Australia's 2015 Women's World Cup Squad Named |url=https://thewomensgame.com/news/australias-2015-womens-world-cup-squad-named-483450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181214065547/https://thewomensgame.com/news/australias-2015-womens-world-cup-squad-named-483450 |archive-date=14 December 2018 |access-date=10 December 2018}}</ref> A gasar cin kofin duniya ta 2015, Foord ta buga wasa a kowane minti na wasanni biyar na Australia, inda Matildas ta sha kashi a wasan kusa da na karshe da abokiyar hamayyarta ta AFC, Japan. <ref name="stats"/>
Foord ta fafata a gasar Olympics ta farko a shekarar 2016. <ref>{{Cite web |date=3 July 2016 |title=Australian Women's Football Team named for Rio Games |url=https://matildas.footballaustralia.com.au/news/australian-womens-football-team-named-rio-games |access-date=10 December 2018 |archive-date=14 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181214065944/https://matildas.footballaustralia.com.au/news/australian-womens-football-team-named-rio-games |url-status=dead }}</ref> Ta zura kwallo a wasan da Australiya ta yi canjaras 2-2 da Jamus a matakin rukuni. Brazil ta fitar da Australia a wasan kusa da na karshe a bugun fenariti. <ref name="stats"/>
A watan Disamba na 2016, an nada Foord a matsayin gwarzon ɗan wasan AFC na shekara, inda ya zama ɗan wasa na biyu da ya lashe kyautar ɗan wasan matasa da na babban ɗan wasa na shekara. <ref>{{Cite web |date=1 December 2016 |title=Caitlin Foord Wins AFC Player Of The Year |url=https://www.sydneyfc.com/news/caitlin-foord-wins-afc-player-year |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181214071159/https://www.sydneyfc.com/news/caitlin-foord-wins-afc-player-year |archive-date=14 December 2018 |access-date=10 December 2018}}</ref>
A gasar cin kofin ƙasashen duniya ta 2017, Foord ya zira kwallaye biyu a kan Brazil, a kan hanyarsa ta zuwa ga nasarar Australiya da ci 6-1. Australia ta lashe gasar farko. <ref>{{Cite web |date=16 July 2017 |title=Strong Westfield Matildas squad for Tournament of Nations |url=https://matildas.footballaustralia.com.au/news/strong-westfield-matildas-squad-tournament-nations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180723152145/https://matildas.footballaustralia.com.au/news/strong-westfield-matildas-squad-tournament-nations |archive-date=23 July 2018 |access-date=10 December 2018}}</ref>
Saboda raunin da ta samu a ƙafa a watan Fabrairun 2018 a lokacin wasan kusa da na ƙarshe na gasar W-League, Foord bai buga gasar Algarve Cup ta 2018 da kuma gasar cin kofin Asiya ta mata ta AFC ta 2018 ba. Ta dawo cikin jerin 'yan wasan Matildas a gasar cin kofin ƙasashe ta 2018, inda ta buga wasanni uku a madadin 'yan wasa. <ref>{{Cite web |date=27 March 2018 |title=Caitlin Foord eyes Tournament of Nations for Matildas return |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/37549178/caitlin-foord-eyes-tournament-nations-matildas-return |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230811004413/https://www.espn.com/soccer/story/_/id/37549178/caitlin-foord-eyes-tournament-nations-matildas-return |archive-date=11 August 2023 |access-date=10 December 2018}}</ref>
Foord ta zura kwallaye uku a karon farko a gasar kasa da kasa a wasan sada zumunci da Chile a ranar 13 ga Nuwamba 2018. Australia ta lashe wasan da ci 5-0. <ref>{{Cite web |date=13 November 2018 |title=Foord hits hat-trick as Westfield Matildas cruise past Chile |url=https://matildas.footballaustralia.com.au/news/foord-hits-hat-trick-westfield-matildas-cruise-past-chile |access-date=13 November 2018 |website=Matildas |language=en |archive-date=13 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181113170235/https://matildas.footballaustralia.com.au/news/foord-hits-hat-trick-westfield-matildas-cruise-past-chile |url-status=dead }}</ref>
A watan Mayu na 2019, an sanya sunan Foord a cikin ƙungiyarta ta uku a gasar cin kofin duniya . <ref>{{Cite web |date=14 May 2019 |title=Matildas squad for 2019 FIFA Women's World Cup announced |url=http://olympics.com.au/news/matildas-squad-for-2019-fifa-women-s-world-cup-announced |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190623193118/http://olympics.com.au/news/matildas-squad-for-2019-fifa-women-s-world-cup-announced |archive-date=23 June 2019 |access-date=23 June 2019}}</ref> A gasar cin kofin duniya, Foord ta buga dukkan wasanni huɗu na Australia. Ta zura kwallo a matakin rukuni da Brazil, inda ta taimaka wa Australia ta shawo kan rashin nasara da ci 2-0 ta kuma yi nasara da ci 3-2. <ref>{{Cite web |title=Australia stuns Brazil with rally |url=https://www.japantimes.co.jp/sports/2019/06/14/soccer/womens-world-cup/australia-stuns-brazil-rally/#.XQNxJFUzbIU |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200408082854/https://www.japantimes.co.jp/sports/2019/06/14/soccer/womens-world-cup/australia-stuns-brazil-rally/#.XQNxJFUzbIU |archive-date=8 April 2020 |access-date=14 June 2019 |website=Japan Times}}</ref> Norway ta fitar da Australia a zagaye na 16.
An zaɓi Foord a cikin ƙungiyar Matildas wadda ta cancanci shiga gasar Olympics ta Tokyo ta 2020. Matildas ta kai wasan kusa da na ƙarshe da nasara ɗaya da kuma kunnen doki a wasan rukuni. A wasan kusa da na ƙarshe, sun doke Burtaniya da ci 4-3 bayan ƙarin lokaci. Duk da haka, sun sha kashi 1-0 a hannun Sweden a wasan kusa da na ƙarshe sannan aka doke su da ci 4-3 a wasan neman lambar tagulla da Amurka ta buga. <ref>{{Cite web |title=Australian Olympic Team for Tokyo 2021 |url=https://www.theroar.com.au/olympics/australian-olympic-team/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220315191131/https://www.theroar.com.au/olympics/australian-olympic-team/ |archive-date=15 March 2022 |access-date=16 April 2022 |website=The Roar |language=en-US}}</ref> A ranar 8 ga Afrilu 2022, Foord ta buga wasa na 100 ga Australia a wasan da suka yi da New Zealand da ci 2-1 a wasan sada zumunci. <ref>{{Cite web |date=11 April 2022 |title=100 Cap Caitlin: The story of Commbank Matildas' iconic #9 |url=https://www.matildas.com.au/news/100-cap-caitlin-story-commbank-matildas-iconic-9 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506011312/https://www.matildas.com.au/news/100-cap-caitlin-story-commbank-matildas-iconic-9 |archive-date=6 May 2022 |access-date=2 June 2022 |website=matildas.com}}</ref>
A gasar cin kofin duniya ta mata ta FIFA ta 2023, a zagaye na 16 da Denmark, Foord ya zura kwallon farko a wasan da suka yi nasara da ci 2-0.
A ranar 4 ga Yuni 2024, an sanya sunan Foord a cikin ƙungiyar Matildas wadda ta cancanci shiga gasar Olympics ta Paris 2024, wato wasannin Olympics na uku da ta halarta. <ref>{{Cite web |date=4 June 2024 |title=History making Matildas team selected for Paris Olympics |url=https://www.matildas.com.au/news/history-making-matildas-team-selected-paris-olympics |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240810002617/https://www.matildas.com.au/news/history-making-matildas-team-selected-paris-olympics |archive-date=10 August 2024 |access-date=8 June 2024 |website=[[Australia women's national soccer team|Matildas]] |publisher=[[Football Australia]]}}</ref>
Foord ya zura kwallon farko ta Australiya a wasan da suka doke China da ci 2-1 a gasar cin kofin Asiya ta mata ta AFC ta 2026 a ranar 17 ga Maris 2026, wanda hakan ya taimaka wa Matildas ta kai wasan karshe na gasar .
== A cikin kafofin watsa labarai masu farin jini ==
A shekarar 2013, an nuna Foord a cikin shirin ESPN na ''Aussies Abroad'' mai tsawon awa ɗaya mai taken, ''The Matildas'', wanda ya ƙunshi 'yan wasan ƙungiyar ƙasa guda huɗu ta Australiya (Foord, Lisa De Vanna, Kyah Simon, da Sam Kerr ) da kuma gogewarsu a wasa a ƙasashen waje. Ta fito a cikin fim ɗin, ''Back Of The Net'' . <ref>{{Cite web |title=The Matildas |url=http://www.espn.com.au/aussies-abroad-2/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029184956/http://www.espn.com.au/aussies-abroad-2/ |archive-date=29 October 2013 |access-date=24 October 2013 |publisher=ESPN}}</ref> <ref>{{Cite web |date=23 October 2013 |title=Aussies Abroad: The Matildas |url=https://www.youtube.com/watch?v=Kff49W90mvU |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140301142356/http://www.youtube.com/watch?v=Kff49W90mvU |archive-date=1 March 2014 |access-date=24 October 2013 |website=YouTube.com |publisher=ESPN}}</ref>
An nuna Foord tare da abokan wasanta na ƙasa a cikin jerin wasannin bidiyo na EA Sports 'FIFA wanda ya fara a ''FIFA 16'', karo na farko da aka haɗa 'yan wasa mata a cikin wasan. <ref>{{Cite web |last=Barnes |first=Katie |date=28 September 2015 |title=Why 'FIFA 16' is a Landmark for Women |url=https://www.espn.com/espnw/news-commentary/story/_/id/13763107/why-fifa-16-landmark-women |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160106120945/http://espn.go.com/espnw/news-commentary/article/13763107/why-fifa-16-landmark-women |archive-date=6 January 2016 |access-date=3 January 2016 |website=[[ESPN.com|espnW]]}}</ref>
A halin yanzu [[Adidas]] ce ke daukar nauyinta, kuma a watan Agusta na 2023 ta fito a cikin waƙar ''Forums'' ta Mallrat wacce ta ƙunshi Thatboykwame a matsayin wani ɓangare na kamfen ɗin ''Back Of The Net Beats'' . <ref>{{Cite web |last=Hatipoglu |first=Nehir |date=8 August 2023 |title=Adidas Taps Matildas Star Caitlin Foord & Aussie Musos For New Campaign Via The Brag Media |url=https://www.bandt.com.au/adidas-taps-matildas-star-caitlin-foord-aussie-musos-for-new-campaign-via-the-brag-media/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240810025053/https://www.bandt.com.au/adidas-taps-matildas-star-caitlin-foord-aussie-musos-for-new-campaign-via-the-brag-media/ |archive-date=10 August 2024 |access-date=8 November 2024 |website=B&T}}</ref>
== Rayuwa ta sirri ==
Foord yana da alaƙa da abokiyar wasan Arsenal kuma 'yar ƙasar Ireland, Katie McCabe tun daga watan Mayun 2023. A da tana da alaƙa da 'yar wasan ƙwallon ƙafa ta Switzerland Lia Wälti daga 2020 har zuwa 2022. <ref>{{Cite web |last=McGregor |first=Tamaryn |date=1 August 2023 |title=2023 FIFA Women's World Cup: Relationships, breakups and dating drama |url=https://www.dailytelegraph.com.au/news/nsw/2023-fifa-womens-world-cup-relationships-breakups-and-dating-drama/news-story/57367064ecc924ed4702e26122d62148 |access-date=5 May 2024 |publisher=[[The Daily Telegraph (Sydney)|The Daily Telegraph]]}}</ref> <ref>{{Cite web |date=1 August 2023 |title=Inside the love lives of the FIFA Women's World Cup stars |url=https://www.news.com.au/sport/football/world-cup/inside-the-love-lives-of-the-fifa-womens-world-cup-stars/news-story/e1e2f087ab19629cdb4394414a477f59 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230811182728/https://www.news.com.au/sport/football/world-cup/inside-the-love-lives-of-the-fifa-womens-world-cup-stars/news-story/e1e2f087ab19629cdb4394414a477f59 |archive-date=11 August 2023 |access-date=19 August 2023 |website=news.com.au}}</ref>
== Ƙididdigar aiki ==
=== Kulob ===
{{Updated|match played 28 March 2026}}
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|+Appearances and goals by club, season and competition
! rowspan="2" |Club
! rowspan="2" |Season
! colspan="3" |League
! colspan="2" |National cup
! colspan="2" |League cup
! colspan="2" |Continental
! colspan="2" |Other
! colspan="2" |Total
|-
!Division
!Apps
!Goals
!Apps
!Goals
!Apps
!Goals
!Apps
!Goals
!Apps
!Goals
!Apps
!Goals
|-
| rowspan="5" |Sydney FC
|2010–11
| rowspan="4" |W-League
|9
|1
| colspan="2" |—
|2[a]
|0
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
|11
|1
|-
|2011–12
|10
|2
| colspan="2" |—
|1[a]
|0
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
|11
|2
|-
|2012–13
|9
|3
| colspan="2" |—
|2[a]
|0
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
|11
|3
|-
|2013–14
|10
|5
| colspan="2" |—
|1[a]
|0
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
|11
|5
|-
! colspan="2" |Total
!38
!11
!0
!0
!6
!0
! colspan="2" |—
! colspan="2" |—
!44
!11
|-
| rowspan="4" |Sky Blue FC
|2013
| rowspan="3" |NWSL
|15
|0
| colspan="2" |—
|0
|0
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
|15
|0
|-
|2014
|21
|0
| colspan="2" |—
|0
|0
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
|21
|0
|-
|2015
|10
|0
| colspan="2" |—
|0
|0
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
|10
|0
|-
! colspan="2" |Total
!46
!0
!0
!0
!0
!0
! colspan="2" |—
! colspan="2" |—
!46
!0
|-
| rowspan="3" |Perth Glory
|2014
| rowspan="2" |W-League
|11
|5
| colspan="2" |—
|2[a]
|0
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
|13
|5
|-
|2015–16
|7
|1
| colspan="2" |—
|0
|0
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
|7
|1
|-
! colspan="2" |Total
!18
!6
!0
!0
!2
!0
! colspan="2" |—
! colspan="2" |—
!20
!6
|-
|Sydney FC
|2016–17
|W-League
|9
|2
| colspan="2" |—
|1{{Efn|Appearance(s) in the [[W-League (Australia)#Competition format|W-League Finals series]]}}
|0
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
|10
|2
|-
|Vegalta Sendai
|2017
|L.League
|17
|4
|3
|3
|4
|1
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
|24
|8
|-
| rowspan="4" |Sydney FC
|2017–18
| rowspan="3" |W-League
|6
|2
| colspan="2" |—
|1[a]
|1
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
|7
|3
|-
|2018–19
|12
|9
| colspan="2" |—
|2[a]
|1
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
|14
|10
|-
|2019–20
|9
|2
| colspan="2" |—
|0
|0
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
|9
|2
|-
! colspan="2" |Total
!27
!13
!0
!0
!3
!2
! colspan="2" |—
! colspan="2" |—
!30
!15
|-
| rowspan="3" |Portland Thorns
|2018
| rowspan="2" |NWSL
|6
|0
| colspan="2" |—
|2{{Efn|Appearance(s) in the [[NWSL Playoffs]]}}
|0
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
|8
|0
|-
|2019
|17
|3
| colspan="2" |—
|1[b]
|0
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
|18
|3
|-
! colspan="2" |Total
!23
!3
!0
!0
!3
!0
! colspan="2" |—
! colspan="2" |—
!26
!3
|-
| rowspan="8" |Arsenal
|2019–20
| rowspan="7" |FA WSL
|0
|0
|3
|1
|1
|0
|1
|0
| colspan="2" |—
|5
|1
|-
|2020–21
|21
|10
|1
|0
|3
|2
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
|25
|12
|-
|2021–22
|16
|4
|3
|2
|0
|0
|9
|2
| colspan="2" |—
|28
|8
|-
|2022–23
|19
|6
|2
|1
|3
|1
|9
|4
| colspan="2" |—
|33
|12
|-
|2023–24
|22
|4
|2
|0
|7
|1
|2
|1
| colspan="2" |—
|33
|6
|-
|2024–25
|20
|6
|2
|0
|1
|0
|15
|7
| colspan="2" |—
|38
|13
|-
|2025–26
|15
|2
|2
|0
|2
|0
|8
|0
|2{{Efn|Appearance(s) in the [[FIFA Women's Champions Cup]]}}
|1
|29
|3
|-
! colspan="2" |Total
!113
!32
!15
!4
!17
!4
!44
!14
!2
!1
!191
!55
|-
! colspan="3" |Career total
!291
!71
!18
!7
!36
!7
!44
!14
!2
!1
!391
!100
|}
{{Notelist}}
=== Na Ƙasa da Ƙasa ===
{{Updated|match played 21 March 2026}}
:''Scores and results list Australia's goal tally first, score column indicates score after each Foord goal.''
{| class="wikitable sortable"
|+List of international goals scored by Caitlin Foord
! scope="col" |No.
! data-sort-type="date" scope="col" |Date
! scope="col" |Venue
! scope="col" |Opponent
! class="unsortable" scope="col" |Score
! class="unsortable" scope="col" |Result
! scope="col" |Competition
|-
| align="center" |1
|12 May 2011
|Bluetongue Stadium, Gosford, Australia
|{{Fbw|NZL}}
| align="center" |1–0
| align="center" |3–0
|Friendly
|-
| align="center" |2
|14 May 2014
|Thống Nhất Stadium, [[Birnin Ho Chi Minh|Ho Chi Minh City]], Vietnam
|{{Fbw|JPN}}
| align="center" |1–0
| align="center" |2–2
|2014 AFC Women's Asian Cup
|-
| align="center" |3
|12 February 2015
|Bill McKinlay Park, [[Auckland]], New Zealand
|{{Fbw|NZL}}
| align="center" |3–0
| align="center" |3–2
|Friendly
|-
| align="center" |4
|19 May 2015
|Valentine Sports Park, [[Sydney]], Australia
|{{Fbw|VIE}}
| align="center" |2–0
| align="center" |4–0
|Friendly
|-
| align="center" |5
|21 May 2015
|Jubilee Oval, Sydney, Australia
|{{Fbw|VIE}}
| align="center" |11–0
| align="center" |11–0
|Friendly
|-
| align="center" |6
| rowspan="2" |4 June 2016
| rowspan="2" |Moreshead Park Stadium, Ballarat, Australia
| rowspan="2" |{{Fbw|NZL}}
| align="center" |1–0
| rowspan="2" align="center" |2–0
| rowspan="2" |Friendly
|-
| align="center" |7
| align="center" |2–0
|-
| align="center" |8
|6 August 2016
|Arena Corinthians, [[São Paulo]], Brazil
|{{Fbw|GER}}
| align="center" |2–0
| align="center" |2–2
|2016 Summer Olympics
|-
| align="center" |9
| rowspan="2" |3 August 2017
| rowspan="2" |StubHub Center, Carson, United States
| rowspan="2" |{{Fbw|BRA}}
| align="center" |2–1
| rowspan="2" align="center" |6–1
| rowspan="2" |2017 Tournament of Nations
|-
| align="center" |10
| align="center" |5–1
|-
| align="center" |11
|9 September 2017
|McDonald Jones Stadium, Newcastle, Australia
|{{Fbw|BRA}}
| align="center" |2–1
| align="center" |3–2
|Friendly
|-
| align="center" |12
| rowspan="3" |13 November 2018
| rowspan="3" |McDonald Jones Stadium, Newcastle, Australia
| rowspan="3" |{{Fbw|CHL}}
| align="center" |2–0
| rowspan="3" align="center" |5–0
| rowspan="3" |Friendly
|-
| align="center" |13
| align="center" |3–0
|-
| align="center" |14
| align="center" |5–0
|-
| align="center" |15
|6 March 2019
|AAMI Park, [[Melbourne]], Australia
|{{Fbw|ARG}}
| align="center" |3–0
| align="center" |3–0
|2019 Cup of Nations
|-
| align="center" |16
|4 April 2019
|Dick's Sporting Goods Park, Commerce City, United States
|{{Fbw|USA}}
| align="center" |2–1
| align="center" |3–5
|Friendly
|-
| align="center" |17
|13 June 2019
|Stade de la Mosson, [[Montpellier]], France
|{{Fbw|BRA}}
| align="center" |1–2
| align="center" |3–2
|2019 FIFA Women's World Cup
|-
| align="center" |18
| rowspan="3" |7 February 2020
| rowspan="3" |Campbelltown Stadium, [[Sydney]], Australia
| rowspan="3" |{{Fbw|TPE}}
| align="center" |1–0
| rowspan="3" align="center" |7–0
| rowspan="3" |2020 Olympic Qualifying
|-
| align="center" |19
| align="center" |2–0
|-
| align="center" |20
| align="center" |4–0
|-
| align="center" |21
|5 August 2021
|Kashima Soccer Stadium, Kashima, Japan
|{{Fbw|USA}}
| align="center" |2–4
| align="center" |3–4
|2020 Summer Olympics
|-
| align="center" |22
|21 January 2022
|Mumbai Football Arena, [[Mumbai]], India
|{{Fbw|IDN}}
| align="center" |3–0
| align="center" |18–0
|2022 AFC Women's Asian Cup
|-
| align="center" |23
|8 October 2022
|Kingsmeadow, [[Landan|London]], England
|{{Fbw|RSA}}
| align="center" |4–0
| align="center" |4–1
|Friendly
|-
| align="center" |24
| rowspan="2" |11 October 2022
| rowspan="2" |Viborg Stadium, Viborg, Denmark
| rowspan="2" |{{Fbw|DEN}}
| align="center" |1–1
| rowspan="2" align="center" |3–1
| rowspan="2" |Friendly
|-
| align="center" |25
| align="center" |3–1
|-
| align="center" |26
| rowspan="2" |12 November 2022
| rowspan="2" |AAMI Park, Melbourne, Australia
| rowspan="2" |{{Fbw|SWE}}
| align="center" |2–0
| rowspan="2" align="center" |4–0
| rowspan="2" |Friendly
|-
| align="center" |27
| align="center" |4–0
|-
| align="center" |28
|19 February 2023
|CommBank Stadium, [[Sydney]], Australia
|{{Fbw|ESP}}
| align="center" |3–0
| align="center" |3–2
| rowspan="2" |2023 Cup of Nations
|-
| align="center" |29
|22 February 2023
|McDonald Jones Stadium, Newcastle, Australia
|{{Fbw|JAM}}
| align="center" |3–0
| align="center" |3–0
|-
| align="center" |30
|7 August 2023
|Stadium Australia, [[Sydney]], Australia
|{{Fbw|DEN}}
| align="center" |1–0
| align="center" |2–0
|2023 FIFA Women's World Cup
|-
| align="center" |31
| rowspan="3" |29 October 2023
| rowspan="3" |Perth Stadium, [[Perth]], Australia
| rowspan="3" |{{Fbw|PHI}}
| align="center" |3–0
| rowspan="3" style="text-align:center" |8–0
| rowspan="5" |2024 AFC Women's Olympic Qualifying Tournament
|-
| align="center" |32
| align="center" |4–0
|-
| align="center" |33
| align="center" |7–0
|-
| align="center" |34
|24 February 2024
|Milliy Stadium, Tashkent, Uzbekistan
|{{Fbw|UZB}}
| align="center" |3–0
| align="center" |3–0
|-
| align="center" |35
|28 February 2024
|Marvel Stadium, [[Melbourne]], Australia
|{{Fbw|UZB}}
| align="center" |7–0
| align="center" |10–0
|-
| align="center" |36
|9 April 2024
|Toyota Field, [[San Antonio]], United States
|{{Fbw|MEX}}
| align="center" |2–0
| align="center" |2–0
|Friendly
|-
| align="center" |37
|25 October 2024
|Stadion Letzigrund, Zurich, Switzerland
|{{Fbw|SUI}}
| align="center" |1–0
| align="center" |1–1
|Friendly
|-
| align="center" |38
|28 November 2024
|Suncorp Stadium, [[Brisbane]], Australia
|{{Fbw|BRA}}
| align="center" |1–2
| align="center" |1–3
|Friendly
|-
| align="center" |39
|25 October 2025
|Cardiff City Stadium, Cardiff, Wales
|{{Fbw|WAL}}
| align="center" |2–1
| align="center" |2–1
|Friendly
|-
| align="center" |40
|17 March 2026
|Perth Stadium, Perth, Australia
|{{Fbw|CHN}}
| align="center" |1–0
| align="center" |2–1
|2026 AFC Women's Asian Cup
|-
|}
== Daraja ==
'''Sydney FC'''
'''Perth Glory'''
* Gasar Firimiya ta W-League: 2014 <ref name="stats"/>
'''Arsenal'''
* Kofin Gasar Mata ta FA : 2022–23 <ref>{{Cite web |last=Sanders |first=Emma |date=5 March 2023 |title=Arsenal 3–1 Chelsea: Gunners fight back to win Women's League Cup final |url=https://www.bbc.com/sport/football/64826554 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230514070056/https://www.bbc.com/sport/football/64826554 |archive-date=14 May 2023 |access-date=6 March 2023 |website=BBC Sport}}</ref> 2023-24 <ref>{{Cite web |date=2024-03-31 |title=Report: Arsenal Women 1-0 Chelsea (AET) |url=https://www.arsenal.com/fixture/women/2024-Mar-31/women-chelsea-women-match-report |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240704132304/https://www.arsenal.com/fixture/women/2024-Mar-31/women-chelsea-women-match-report |archive-date=4 July 2024 |access-date=2024-06-25 |website=Report: Arsenal Women 1-0 Chelsea (AET) |language=en}}</ref>
* Gasar Zakarun Turai ta Mata ta UEFA : 2024–25 <ref>{{Cite web |last=Sanders |first=Emma |date=24 May 2025 |title=Women's Champions League Final: Arsenal stun Barcelona to win title |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/cy750rjxyy2t |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250524201409/https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/cy750rjxyy2t |archive-date=24 May 2025 |access-date=24 May 2025 |website=BBC Sport}}</ref>
* Kofin Zakarun Mata na FIFA : 2026 <ref>{{Cite web |last=Rogers |first=Jonathon |date=1 February 2026 |title=Arsenal Women win FIFA Women's Champions Cup |url=https://www.arsenal.com/news/arsenal-women-win-fifa-womens-champions-cup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260201225847/https://www.arsenal.com/news/arsenal-women-win-fifa-womens-champions-cup |archive-date=1 February 2026 |access-date=1 February 2026 |website=Arsenal F.C.}}</ref>
'''<nowiki/>'Yan ƙasa da shekara 16 na Australiya'''
* Gasar Mata ta 'yan ƙasa da shekara 16 ta AFF : 2009 <ref name="stats"/>
'''Ostiraliya'''
* Gasar neman cancantar shiga gasar Olympics ta AFC : 2016 <ref name="stats"/>
* Gasar Kasashe : 2017 <ref name="stats" />
'''Mutum ɗaya'''
* Gasar Cin Kofin Duniya ta Mata ta FIFA : 2011 <ref>{{Cite web |title=Caitlin Foord named Hyundai Best Young Player |url=http://www.footballaustralia.com.au/news-display/Caitlin-Foord-named-Hyundai-Best-Young-Player/40341 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022224056/http://www.footballaustralia.com.au/news-display/Caitlin-Foord-named-Hyundai-Best-Young-Player/40341 |archive-date=22 October 2013 |access-date=7 March 2013 |publisher=Football Federation Australia}}</ref>
* Matashin ɗan ƙwallon ƙafa na shekara na mata 'yan Asiya : 2011 <ref name="FIFA_aussiestarlet_2011">{{Cite web |date=12 August 2011 |title=Aussie starlet Foord shining bright |url=https://www.fifa.com/womens-football/news/aussie-starlet-foord-shining-bright-1491353 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201108071922/https://www.fifa.com/womens-football/news/aussie-starlet-foord-shining-bright-1491353 |archive-date=8 November 2020 |access-date=31 October 2020 |publisher=FIFA}}</ref>
* Hukumar Kwallon Kafa ta Australia 'Yan Kasa da Shekara 20 Ta Zama Gwarzon 'Yan Wasan Kwallon Kafa na Mata: 2011
* 'Yar Kwallon Kafa ta Mata ta Asiya ta Shekara : 2016
* Ƙungiyar PFA W-League ta Kakar Wasanni : 2017-18, <ref>{{Cite web |last=Files |first=Jim |date=2018-02-25 |title=PFA W-League 2017/18 Team of the Season unveiled |url=https://pfa.net.au/news/pfa-w-league-201718-team-of-the-season-unveiled/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241202173749/https://pfa.net.au/news/pfa-w-league-201718-team-of-the-season-unveiled/ |archive-date=2 December 2024 |access-date=2024-11-19 |website=The PFA |language=en-AU}}</ref> 2018-2019 <ref>{{Cite web |last=Ross |first=Julius |date=2019-02-15 |title=PFA W-League Team of the Season: Kerr captain, Glory dominates |url=https://pfa.net.au/news/pfa-w-league-team-of-the-season-kerr-captain-glory-dominates/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241116231012/https://pfa.net.au/news/pfa-w-league-team-of-the-season-kerr-captain-glory-dominates/ |archive-date=16 November 2024 |access-date=2024-11-19 |website=The PFA |language=en-AU}}</ref>
* Ɗan wasan PFA WSL Fans na Watan: Janairu 2024 <ref>{{Cite web |title=PFA announces Fans' Player of the Month award winners for January |url=https://www.thepfa.com/news/2024/2/15/pfa-fans-player-of-the-month-january#:~:text=In%20the%20Women's%20Super%20League,team's%20unbeaten%20run%20in%20January. |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240625213838/https://www.thepfa.com/news/2024/2/15/pfa-fans-player-of-the-month-january#:~:text=In%20the%20Women's%20Super%20League,team's%20unbeaten%20run%20in%20January. |archive-date=25 June 2024 |access-date=25 June 2024}}</ref>
* Ɗan wasan Arsenal na Watan: Satumba 2024, <ref name="September POTM"/> Oktoba 2024, <ref name="October POTM"/> Afrilu 2025 <ref>{{Cite web |date=2025-07-23 |title=Foord wins women's Player of the Month for April |url=https://www.arsenal.com/news/foord-wins-womens-player-month-april |access-date=2025-06-02 |website=Foord wins women's Player of the Month for April |language=en}}</ref>
* Manufar Arsenal ta Watan Emirates: Oktoba 2024 <ref name="October GOTM"/>
== Duba kuma ==
* Jerin 'yan wasa uku na gasar W-League (Australia)
* Jerin 'yan wasan ƙwallon ƙafa na mata na ƙasashen duniya a Ostiraliya
== Manazarta ==
{{Reflist}}
== Ƙarin karatu ==
* Grainey, Timothy (2012), ''Beyond Bend It Like Beckham: Abin da ya faru a duniya na ƙwallon ƙafa ta mata'', Jami'ar Nebraska Press,
* Stay, Shane (2019), ''Littafin Gasar Cin Kofin Duniya ta Mata ta 2019: Duk Abin da Ya Kamata Ku Sani Game da Gasar Cin Kofin Duniya ta Ƙwallon'' Ƙafa, Littattafai Kan Buƙata,
* Theivam, Keiran da Jeff Kassouf (2019), ''Tsarin Gasar Cin Kofin Duniya ta Mata: Bayyana labarai daga lokacin da wasanni suka fara tsufa'', Ƙarami,
* Various (2019), ''Tsaya Don Gaba'', Penguin Random House,
* Williams, Jean (2007), ''Wasa Mai Kyau: Ra'ayoyin Duniya Kan Kwallon Kafa Na Mata'', A&C Black,
* Williams, Lydia (2019), ''An Ajiye!'', Allen & Unwin,
== Hanyoyin haɗi na waje ==
* [https://web.archive.org/web/20230709203959/https://www.matildas.com.au/player/caitlin-foord Caitlin Ford] a Hukumar Kwallon Kafa ta Ostiraliya (an adana shi)
* [https://web.archive.org/web/20201204205815/https://www.timbers.com/players/caitlin-foord Caitlin Ford] a Portland Thorns FC (an adana shi)
* Caitlin Foord
* Caitlin Foord
* Caitlin Foord
* Caitlin Foord
* Caitlin Foord
{{Arsenal W.F.C. squad}}{{Navboxes|title=Australia squads|bg=#FCD116|fg=#008751|bordercolor=#008751|list1={{Australia squad 2011 FIFA Women's World Cup}}
{{Australia squad 2014 AFC Women's Asian Cup}}
{{Australia squad 2015 FIFA Women's World Cup}}
{{Australia women's football squad 2016 Summer Olympics}}
{{Australia squad 2019 FIFA Women's World Cup}}
{{Australia women's football squad 2020 Summer Olympics}}
{{Australia squad 2022 AFC Women's Asian Cup}}
{{Australia squad 2023 FIFA Women's World Cup}}
{{Australia women's football squad 2024 Summer Olympics}}
{{Australia squad 2026 AFC Women's Asian Cup}}}}{{Navboxes|title=Awards|bg=gold|fg=navy|list={{FIFA Women's World Cup Best Young Player}}
{{Asian Women's Footballer of the Year}}
{{2013 NWSL Teams of the Year}}
{{2017–18 W-League PFA Team of the Season}}
{{2018–19 W-League PFA Team of the Season}}}}{{Authority control}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1994]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
2mjwih242yigtc199vn1sk9qnj3v7jf
Bobboi Kaigama
0
147418
826046
817824
2026-04-24T18:49:03Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826046
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Comrade Bobboi Kaigama''' (an haife shi a ranar 17 ga watan Satumbar shekara ta 1962) 'Yan kungiyar kwadago ce ta Najeriya kuma tsohon shugaban jam'iyyar kwadago ta Najeriya .
== Rayuwa ta farko ==
An haifi Bobboi Kaigama a ranar 17 ga Satumba 1962 a wani ƙauye da ake kira Kakara a [[Sardauna (Nijeriya)|Sardauna]] a [[Jahar Taraba|Jihar Taraba]] . Ya sami digiri na farko na Kimiyya a cikin Shirye-shiryen Birane da Yankin da Jagora na Gudanar da Kasuwanci a cikin Fasahar Gudanar da Ayyuka daga [[Jami'ar Obafemi Awolowo]] da [[Jami'ar Fasaha ta Tarayya Owerri|Jami'ar Fasaha ta Tarayya, Owerri]] .<ref name="guardian">{{Cite news |last=Dare |first=Charles |date=2015-12-04 |title='Workers will fight, support good governance' |url=https://editor.guardian.ng/interview/workers-will-fight-support-good-governance/ |location=Lagos, Nigeria |access-date=2023-06-05 |newspaper=[[The Guardian (Nigeria)|The Guardian]] |language=en-US |archive-date=2023-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606165733/https://editor.guardian.ng/interview/workers-will-fight-support-good-governance/ |url-status=dead }}</ref>
== Ayyuka ==
Kaigama shi ne shugaban reshen [[Jahar Taraba|Jihar Taraba]] na kungiyar manyan ma'aikatan gwamnati ta [[Najeriya]] (ASCSN), ƙungiyar kwadago ga ma'aikatan da ke aiki a aikin gwamnati a Najeriya. Tun daga shekara ta 2005, ya kasance memba na Majalisar Zartarwa ta Kasa ta [[Kungiyar Kasuwanci ta Najeriya (2005)|Kungiyar Kwadago ta Najeriya]] (TUC). Kaigama ya kasance Mataimakin Shugaban kasa na ASCSN har zuwa 2013 inda aka nada shi Shugaban kasa na duka ASCSN da TUC. Wadannan kungiyoyin kwadago guda biyu suna wakiltar dukkan manyan kungiyoyin ma'aikata da kungiyoyi a bangarorin gwamnati da masu zaman kansu a Najeriya.<ref>{{Cite web |title=Kaigama the new TUC president - P.M. News |url=https://pmnewsnigeria.com/2013/06/22/kaigama-the-new-tuc-president/ |access-date=2023-06-06 |language=en-US}}</ref> Ya ci gaba da aiki sau biyu a matsayin Shugaban TUC daga 2013 zuwa 2019.
A cikin 2025, [[Bola Tinubu|Bola Ahmed Tinubu]] ya zaba shi a matsayin Kwamishinan Tarayya wanda ke wakiltar [[Jahar Taraba|Jihar Taraba]] a Hukumar Halin Tarayya (FCC). Gidan Gwamnati Abuja. A ranar 27 ga Nuwamba 2025 Majalisar Dattijai ta Najeriya ta tabbatar da nadin sa tare da sauran wadanda aka zaba biyo bayan rahoton tantancewa da Kwamitin Majalisar Dattijan ya gabatar kan Halin Tarayya da Harkokin Gwamnati. <ref>{{Cite web |title=The State House, Abuja |url=https://statehouse.gov.ng/president-tinubu-appoints-new-fcc-chairman-names-secretary-and-other-commissioners/ |access-date=2025-11-27 |language=en}}</ref>
A matsayinsa na kwamishinan Hukumar Halin Tarayya, Kaigama zai kasance wani ɓangare na jikin da aka ba da izini don aiwatar da aiwatar da "ka'idar halayyar tarayya" wanda ke tabbatar da adalci da daidaito a cikin rarraba mukaman jama'a da kayan aikin zamantakewa da tattalin arziki a duk faɗin rukunin tarayya na Najeriya.<ref>{{Cite news|title=Senate confirms Omidiran as FCC chair, clears 37 others|url=https://punchng.com/senate-confirms-omidiran-as-fcc-chair-clears-37-others/|newspaper=[[The Punch]]|date=2025-11-27|access-date=2025-11-27|language=en-US|first=Adebayo|last=Folorunsho-Francis}}</ref>
=== Ayyukan siyasa ===
Kaigama ya nemi tikitin sanata na Taraba Central a karkashin All Progressives Congress amma ya rasa Marafa Bashir Abba a zaben fidda gwani. Ya bar jam'iyyar jim kadan bayan ya shiga Jam'iyyar New Nigeria People's Party kuma an zaba shi don tsayawa takarar Sanata na Taraba ta Tsakiya .<ref>{{Cite news |last=Ozozoyin |first=Great |date=2022-06-05 |title=Former labour leader, Kaigama jilts APC over alleged injustice at primaries |url=https://dailypost.ng/2022/06/05/former-labour-leader-kaigama-jilts-apc-over-alleged-injustice-at-primaries/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=2023-06-06 |newspaper=[[Daily Post (Nigeria)|Daily Post]]|language=en-US}}</ref> Kaigama ya rasa zaben ga dan takarar [[Peoples Democratic Party|PDP]], [[Haruna Manu]], wanda ya kasance Mataimakin Gwamna na jihar.<ref>{{Cite web |last=Chikpa |first=Terna |date=2023-02-15 |title=My zone is the richest but least in development – kaigama |url=https://periscopenga.com/2023/02/my-zone-is-the-richest-but-least-in-development-kaigama/ |access-date=2023-06-06 |website=Periscope Nigeria |language=en-GB}}</ref>
== Manazarta ==
<references />
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1962]]
gqbzov2i0cv3le99xbesi6c4zm66m4o
Chris Ellis (ƙwallon ƙafa na Amurka)
0
147653
826166
819038
2026-04-25T06:42:03Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826166
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Chris Ellis''' (an haife shi a ranar 11 ga watan Fabrairun shekara ta 1985) shi ne kocin Kwallon ƙafa na kwalejin Amurka kuma tsohon dan wasan tsaron gida. Shi ne kocin tsaron-gida na Jami'ar Richmond, matsayin da ya rike tun 2022. Buffalo Bills ne suka zabe shi a zagaye na uku na shirin NFL na 2008. Ya buga wasan Kwallon ƙafa na kwaleji ga Kungiyar Virginia Tech Hokies, inda ya kasance na farko na ƙungiyar All-ACC. Ya kuma kasance memba na Pittsburgh Steelers da Saskatchewan Roughriders.
== Rayuwa ta farko ==
Ellis ya kasance na 66 a jerin SuperPrep's Elite 100 bayan lokacinsa a matsayin babban dan wasa inda ya jagoranci Bethel da tsaron gida 50 - bakwai don rashi - da turmusau guda 10. SuperPrep da PrepStar sun ba shi suna All-American a matsayin mai tsaron gida. An sanya sunan shi a cikin ''VHSCA All-Eastern Region'' mai daraja a matsayin mai tsaron gida. Ya buga tsaro 75 da turmusau guda 15 a matsayin ƙaramin dan wasa.
== Ayyukan kwaleji ==
Mafi ƙwarewa daga cikin masu tsaron Tech lokacin da ya tara tsaro 53, 9 don asara, da 8.5 ''sacks'' kuma ya kasance na biyu a cikin QB hanzari (15) kuma ya haifar da ''fumble'' wanda aka dawo da shi don ''touchdown'' a kan Kent State. A shekara ta 2006, ya rufe kakar wasa tare da tsaro 38 (8.5 don asarar) da turmusau 4.5. A shekara ta 2005, yana da jimlar tsaro 41, 10.5 TFL, turmusau 6.0, da 14 hanzari. A shekara ta 2004, ya sami lambar yabo ta uku ta ''Freshman All-America'' daga ''The Sporting News'' bayan ya buga wasanni 13, ya yi samu tsaro 33 sun kasance tsaro 7.5 tackles don rashi da sannan turmusau kuma 3.0. Har ila yau, yana da farfadowa, tilasta farfado, sauye-sauye uku da kuma saurin kwata-kwata 14. 2003: Ya yi aiki a ƙarshen tsaro yayin da yake ja. Yana da mafi kyawun tsalle (inchi 31½) tsakanin sabbin 'yan wasa masu tasowa.
== Ayyukan sana'a ==
=== Kudin Buffalo ===
Buffalo Bills ne suka zaba Ellis a zagaye na uku na shirin NFL na 2008 tare da zabin na 72 gaba ɗaya.<ref>{{Cite web |title=2008 NFL Draft Listing |url=https://www.pro-football-reference.com/years/2008/draft.htm |access-date=2023-05-12 |website=Pro-Football-Reference.com |language=en}}</ref> An tura shi zuwa matsayin OLB a karkashin George Edwards a cikin sabon tsaron Buffalo na 3-4 kafin kakar NFL ta 2010. An dakatar da shi a ranar 11 ga Oktoba, 2010.
=== Pittsburgh Steelers ===
Steelers sun sanya hannu kan Ellis zuwa tawagar horar da su a ranar 2 ga Nuwamba, 2010. Koyaya, an dakatar da shi a ranar 30 ga Agusta, 2011.
=== Masu tsere na Saskatchewan ===
Saskatchewan Roughriders sun sanya hannu kan Ellis a matsayin mai tsaron gida a ranar 22 ga Maris, 2012. <ref>{{Cite web |title=Riders Add Bing And Ellis To Defence |url=http://www.riderville.com/article/riders-add-bing-and-ellis-to-defence |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120325223449/http://www.riderville.com/article/riders-add-bing-and-ellis-to-defence |archive-date=2012-03-25 |access-date=2012-03-22}}</ref>
== Ayyukan horarwa ==
A shekara ta 2013, Ellis ya shiga Jihar Frostburg a matsayin mai koyon horo.<ref>{{Cite web |title=Chris Ellis - Football Coach |url=https://richmondspiders.com/sports/football/roster/coaches/chris-ellis/971 |access-date=2024-02-24 |website=University of Richmond Athletics |language=en}}</ref>
A shekara ta 2014, an dauki Ellis aiki a matsayin kocin tsaron-gida na kungiyar Christopher Newport.<ref>{{Cite web |title=Chris Ellis - Football Coach |url=https://www.cnusports.com/sports/football/roster/coaches/chris-ellis/3517 |access-date=2024-02-24 |website=Christopher Newport University Athletics |language=en}}</ref>
A cikin 2017, an dauki Ellis aiki a matsayin kocin tsaron New Hampshire.<ref>{{Cite web |title=Chris Ellis - Assistant Coach (DE) - Football Coaches |url=https://unhwildcats.com/sports/football/roster/coaches/chris-ellis/278 |access-date=2024-02-24 |website=University of New Hampshire Athletics |language=en}}</ref>
A cikin 2019, an dauki Ellis aiki a matsayin kocin layin tsaro na BC Lions na Kungiyar Kwallon Kafa ta Kanada (CFL).<ref>{{Cite web |title=Chris Ellis- Defensive Line Coach |url=https://www.bclions.com/chris-ellis-defensive-line-coach/ |access-date=2024-02-24 |website=BC Lions |language=en}}</ref>
A cikin 2020, an dauki Ellis aiki a matsayin kocin layin tsaro na karo na biyu tare da kungiyar Christopher Newport.<ref>{{Cite web |date=2021-08-04 |title=Chris Ellis Named Christopher Newport Football Defensive Line Coach |url=https://www.cnusports.com/news/2021/8/4/chris-ellis-named-christopher-newport-football-special-teams-coordinator.aspx |access-date=2024-02-24 |website=Christopher Newport University Athletics |language=en}}</ref>
A cikin 2022, an dauki Ellis aiki a a matsayin kocin tsaron-gida na kungiyar Richmond.<ref>{{Cite web |date=2022-04-27 |title=Former NFL Player Chris Ellis Named Defensive Ends Coach |url=https://richmondspiders.com/news/2022/4/27/football-former-nfl-player-chris-ellis-named-defensive-ends-coach |access-date=2024-02-24 |website=University of Richmond Athletics |language=en}}</ref>
== Manazarta ==
{{Reflist}}
== Haɗin waje ==
* Chris EllisaNFL.com
* [https://richmondspiders.com/sports/football/roster/coaches/chris-ellis/971 Bayanan Richmond]
* [https://www.cnusports.com/sports/football/roster/coaches/chris-ellis/3517 Bayanan Christopher Newport]
* [https://unhwildcats.com/sports/football/roster/coaches/chris-ellis/278 Bayanan New Hampshire]
* [https://www.bclions.com/chris-ellis-defensive-line-coach/ Bayanan BC Lions]
* [http://www.justsportsstats.com/footballstatsindex.php?player_id=ellischr001&defensesort=9 Ma'aikatan Sakatarwa]
* [http://www.hokiesports.com/football/players/2007/ellis.html Rayuwa ta hukuma]
* [http://warroomreport.com/index.php?option=com_content&task=view&id=145&Itemid=51 Chris Ellis 2008 NFL Draft Scouting Report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101202162742/http://warroomreport.com/index.php?option=com_content&task=view&id=145&Itemid=51 |date=2010-12-02 }} An adana shi 2010-12-02 a
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1985]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
1fkcv8w71crbvzop4k54qapzg4bo490
Charlyne Brumskine
0
147709
826151
819127
2026-04-25T04:48:38Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826151
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Charlyne M. Brumskine''' lauya ce a ƙasar Liberia, 'yar siyasa ce, kuma mai taimakon jama'a. Ita ce shugabar siyasa ta jam'iyyar Liberty Party kuma ta yi aiki a matsayin mataimakiyar ɗan takarar shugaban ƙasa na jam'iyyun siyasa masu haɗin gwiwa a zaɓen gama gari na ƙasar Liberia na 2023, tare da Alexander B. Cummings Jr .. <ref>{{Cite web |last=Boayue |first=Francis G. |date=2023-09-12 |title=CPP Vice Standard-Bearer Charlyne Brumskine Rally Liberians in District 6 to Support Martin Saye Kollah Representative Bid |url=https://frontpageafricaonline.com/politics/cpp-vice-standard-bearer-charlyne-brumskine-rally-liberians-in-district-6-to-support-martin-saye-kollah-representative-bid/ |access-date=2023-09-19 |website=FrontPageAfrica}}</ref> Ta kammala karatun digiri a Kwalejin Barnard, Makarantar Shari'a ta Jami'ar Howard, da [[Makarantar Shari'a ta Louis Arthur Grimes]], ta gina aiki a matsayin lauya kuma mai fafutukar kare haƙƙin tsarin mulki, haƙƙin jinsi, da kuma gyaran shugabanci. <ref>{{Cite web |last=Dakpannah 24 |date=2023-05-18 |title=Cllr. Charlyne M. Brumskine: A Legal Luminary, Philanthropist, and Champion of Gender Rights |url=https://www.dakpannah24.com/personality-spotlight/cllr-charlyne-m-brumskine-a-legal-luminary-philanthropist-and-champion-of-gender-rights/ |access-date=2023-09-19 |archive-date=2023-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230602141524/https://www.dakpannah24.com/personality-spotlight/cllr-charlyne-m-brumskine-a-legal-luminary-philanthropist-and-champion-of-gender-rights/ |url-status=dead }}</ref>
An san Brumskine a matsayin 'yar Charles Brumskine, wanda ya kafa jam'iyyar Liberty Party kuma tsohon shugaban majalisar dattawan Liberia na wucin gadi. <ref>{{Cite web |last=Clayeh |first=J. H. Webster |date=2022-12-13 |title=Liberia: Charlyne Brumskine Petitioned for Legislative Seat, Following Late Father's Footsteps |url=https://frontpageafricaonline.com/politics/liberia-charlyne-brumskine-petitioned-for-legislative-seat-following-late-fathers-footsteps/ |access-date=2023-09-19 |website=FrontPageAfrica}}</ref> Ta hanyar ayyukan shari'a da na agaji, ta inganta ilimi ga 'yan mata, ta faɗaɗa damar samun adalci, kuma ta ƙarfafa shiga harkokin siyasa tsakanin mata da matasa a Liberia. <ref>{{Cite web |date=2023-05-18 |title=Cllr. Charlyne Brumskine: A Legal Luminary, Philanthropist, and Champion of Gender Rights |url=https://www.dakpannah24.com/personality-spotlight/cllr-charlyne-m-brumskine-a-legal-luminary-philanthropist-and-champion-of-gender-rights/ |access-date=2023-09-19 |archive-date=2023-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230602141524/https://www.dakpannah24.com/personality-spotlight/cllr-charlyne-m-brumskine-a-legal-luminary-philanthropist-and-champion-of-gender-rights/ |url-status=dead }}</ref>
== Rayuwar farko da ilimi ==
An haifi Brumskine a cikin al'ummar ƙabilar Bassa, kuma asalin danginsa yana Buchanan, Grand Bassa County, da kuma Yekepa, gundumar Nimba .
Ta kammala karatunta daga Kwalejin Barnard da ke birnin New York, daga baya kuma ta sami digirin Doctor na Juris daga Makarantar Shari'a ta Jami'ar Howard da ke Washington, DC Ta kuma sami digirin Bachelor of Laws (LLB) daga [[Makarantar Shari'a ta Louis Arthur Grimes]] a [[Jami'ar Laberiya|Jami'ar Liberia]] . <ref>{{Cite web |date=2023-09-07 |title=Meet Cllr. Charlyne M. Brumskine: Liberia's Legal Luminary and Compassionate Humanitarian Bringing Transformation and Hope |url=https://frontpageafricaonline.com/opinion/meet-cllr-charlyne-m-brumskine-liberias-legal-luminary-and-compassionate-humanitarian-bringing-transformation-and-hope/ |access-date=2023-09-19 |website=FrontPageAfrica}}</ref>
== Sana'a ==
Brumskine ya yi horo kuma ya yi aiki a matsayin lauya kafin ya shiga siyasa a gaba, yana mai da hankali kan batutuwan da suka shafi dokokin kundin tsarin mulki da kuma haƙƙin jinsi.
A Buchanan, an zaɓe ta a matsayin kansila a birnin, wanda hakan ya ƙara mata suna a harkokin siyasa na yau da kullum. <ref>{{Cite web |last=Clayeh |first=J. H. Webster |date=2022-12-13 |title=Liberia: Charlyne Brumskine Petitioned for Legislative Seat, Following Late Father's Footsteps |url=https://frontpageafricaonline.com/politics/liberia-charlyne-brumskine-petitioned-for-legislative-seat-following-late-fathers-footsteps/ |access-date=2023-09-19 |website=FrontPageAfrica}}</ref>
A watan Disamba na 2021, ta hau kan kujerar shugabancin jam'iyyar Liberty, inda ta gabatar da jawabi na sulhu don hada kan bangarorin da ke fafatawa bayan mutuwar mahaifinta, Charles Brumskine. <ref>{{Cite web |date=2021-12-22 |title=Liberty Party - Reconciliation Speech by Charlyne Brumskine |url=https://analystliberiaonline.com/liberty-party-reconciliation-speech-by-charlyne-brumskine/ |access-date=2023-09-19 |website=Analyst Liberia}}</ref>
A shekarar 2023, an zaɓe ta a matsayin mataimakiyar mai ɗaukar nauyi a ƙungiyar haɗin gwiwa ta jam'iyyun siyasa, inda ta zama mataimakiyar Alexander B. Cummings Jr. a babban zaɓen ƙasar Liberia na 2023. <ref>{{Cite web |last=Boayue |first=Francis G. |date=2023-09-12 |title=CPP Vice Standard-Bearer Charlyne Brumskine Rally Liberians in District 6 to Support Martin Saye Kollah Representative Bid |url=https://frontpageafricaonline.com/politics/cpp-vice-standard-bearer-charlyne-brumskine-rally-liberians-in-district-6-to-support-martin-saye-kollah-representative-bid/ |access-date=2023-09-19 |website=FrontPageAfrica}}</ref> Yaƙin neman zaɓenta ya jaddada ɗaukar nauyi, ƙarfafa matasa, da kuma ƙarfafa cibiyoyin Liberia.
== Taimakon jama'a ==
Banda siyasa, Brumskine ya kasance mai himma wajen taimakawa jama'a, musamman a cikin shirye-shiryen tallafawa ilimin 'yan mata, ci gaban al'umma, da kuma taimakon shari'a ga ƙungiyoyi marasa galihu.
== Rayuwa ta sirri ==
Brumskine 'yar marigayi Charles Brumskine ce, wanda shi ne shugaban siyasa na jam'iyyar Liberty kuma ya yi aiki a matsayin shugaban majalisar dattawan Liberia na wucin gadi . <ref>{{Cite web |last=Clayeh |first=J. H. Webster |date=2022-12-13 |title=Liberia: Charlyne Brumskine Petitioned for Legislative Seat, Following Late Father's Footsteps |url=https://frontpageafricaonline.com/politics/liberia-charlyne-brumskine-petitioned-for-legislative-seat-following-late-fathers-footsteps/ |access-date=2023-09-19 |website=FrontPageAfrica}}</ref>
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
9h3m62nsk7vzm02ld7byr6ncpq5739k
Christina Koch
0
147983
826176
825477
2026-04-25T07:18:50Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826176
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
Christina Hammock Koch (an haife ta a Hammock; Janairu 29, 1979) injiniya ce 'yar [[Amurka]] kuma 'yar sama jannatin NASA. A lokacin doguwar tafiyarta zuwa Tashar Sararin Samaniya ta Duniya a 2019–2020, ta yi tafiyar farko ta mata ta sararin samaniya kuma ta kafa tarihi na mace ta farko da ta yi tsawon tafiyar sararin samaniya. A shirin Artemis II a watan Afrilun 2026, wanda shine ya kafa tarihi na mafi nisan da mutum ya yi daga Duniya zuwa Duniyar Wata, Koch ta zama mace ta farko a tawagar da ta tafi sararin samaniya izuwa duniyar wata.
Kafin ta fara aiki da hukumar NASA, Koch ta yi aiki a Cibiyar Jiragen Sama ta Goddard kuma ta kasance shugabar tashar jiragen sama ta Hukumar Kula da Teku da Yanayi ta Amurka.
==Rayuwar Farko da Ilimi==
An haifi Christina Hammock a ranar 29 ga Janairu, 1979, a [[Grand Rapids, Michigan]],<ref>{{cite web |title=NASA Astronaut Christina Koch |url=https://www.nasa.gov/humans-in-space/astronauts/christina-koch/ |website=[[NASA]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mlive.com/news/2019/03/nasas-first-all-women-spacewalk-features-michigan-native.html|title=NASA's first all-women spacewalk features Michigan native|last=Raven|first=Benjamin|date=March 8, 2019|website=mlive.com|language=en-US|access-date=March 18, 2019}}</ref> ta girma tare da iyayenta, Barbara Johnsen{{Efn|Name at birth was Barbara Homrich}} na Frederick, Maryland, da Ronald Hammock na Jacksonville,<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.nasa.gov/astronauts/biographies/christina-hammock-koch/biography|title=Christina Hammock Koch NASA Astronaut|last=Whiting|first=Melanie|date=November 27, 2015|website=NASA|access-date=March 29, 2019}}</ref> a Jacksonville, North Carolina.<ref>{{Cite web|url=https://abc11.tv/2BPMj0b|title=NASA astronaut, NC State grad Christina Koch ready for first space flight in March|last=Rupinta|first=Amber|date=February 26, 2019|website=ABC11 Raleigh-Durham|language=en|access-date=March 18, 2019}}</ref> Tun tana ƙarama, ta ke sha'awar son zama ƴar sama jannati.<ref>{{Cite web|url=https://www.jdnews.com/news/20190227/jacksonville-astronaut-will-carry-dreams-of-everyone-to-space|title=Jacksonville astronaut will 'carry the dreams of everyone' to space|author=Daily News Staff|website=The Daily News|language=en|access-date=March 18, 2019|archive-date=March 30, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330005959/https://www.jdnews.com/news/20190227/jacksonville-astronaut-will-carry-dreams-of-everyone-to-space|url-status=dead}}</ref>
A shekarar 1999, Koch ta shiga shirin musayar ɗalibai a [[Jami'ar Ghana|Jami'ar Ghana, Legon]], inda ta yi karatun kimiyyar taurari. Ta kammala makarantar sakandare a Makarantar Kimiyya da Lissafi ta North Carolina da ke Durham a shekarar 1997. Sannan ta je Jami'ar Jihar North Carolina da ke Raleigh kuma ta sami digirin farko na Kimiyya a fannin injiniyan lantarki da kimiyyar lissafi a shekarar 2001. Ta kuma sami digiri na biyu na Kimiyya a fannin injiniyan lantarki a shekarar 2002.<ref>{{Cite web|url=https://www.ece.ncsu.edu/2019/02/alumna-astronaut-prepares-to-launch-to-the-iss/|title=Alumna Astronaut Prepares to Launch to the ISS • Electrical and Computer Engineering|date=February 20, 2019|website=NC State University {{!}} Electrical and Computer Engineering|language=en-US|access-date=April 19, 2019}}</ref><ref name=":0" /> A shekarar 2001, ta kammala wani shirin NASA Academy a Cibiyar Jiragen Sama ta Goddard.<ref name=":0" />
==Bincike da Horarwa==
[[File:Astronaut Candidates Light a Fire (39330542634).jpg|left|thumb|300px|Koch ta nuna nasararta wajen kunna wuta a lokacin atisayen tsira daga daji a shekarar 2013]]
Koch tana da gogewa a fannin haɓaka kayan aikin kimiyyar sararin samaniya da injiniyan kimiyya. A matsayinta na injiniyan lantarki a dakin gwaje-gwaje na sararin samaniya na Goddard Space Flight Center (GSFC) na NASA don Kimiyyar taurari mai binciken matsanancin kuzari a sararin samaniya, ta yi aiki a fannonin kan kayan aikin kimiyya ga hukumar NASA da yawa waɗanda ke nazarin ilmin taurari da ilmin sararin samaniya.<ref name=":0" /> A wannan lokacin, ta kuma koyar a matsayin memba na malamai a Kwalejin Montgomery da ke Maryland, inda ta jagoranci kwas ɗin dakin gwaje-gwaje na kimiyyar lissafi.<ref name=":0" />
Daga 2004 zuwa 2007, Koch ta yi aiki a matsayin mai bincike a Shirin Antarctic-(wata nahiyar ce da ke gefen kudu da duniya/South Pole, Ita ce nahiyar da ta fi kowacce sanyi, bushewa, da iska a duniya) na Amurka, inda ta shafe sama da shekaru uku a yankunan Arctic-(Yankin Arewa da duniya) da Antarctic-(Yankin Kudu da duniya).<ref name=":0" /><ref name="business_nc">{{Cite web|url=http://businessnc.com/n-c-state-grad-joins-space-race/|title=N.C. State grad joins space race|last=Herman|first=Danielle|date=July 30, 2018|website=Business North Carolina|language=en-US|access-date=March 18, 2019}}</ref> Ta kammala kakar hunturu a Tashar Amundsen-Scott South Pole, inda yanayin zafi ya ragu zuwa −111 °F (−79.4 °C),<ref name="business_nc" /> kuma ta yi aiki a lokacin bazara a Tashar Palmer. Yayin da take Antarctica, ta kasance cikin ƙungiyoyin kashe gobara da ƙungiyoyin bincike da ceto don tekuna da ƙanƙara.<ref name=":0" /> Ta bayyana lokacin zamanta da ta yi a Kudancin Pole a matsayin mai matuƙar wahala ko ƙalubale<ref name="business_nc" />, tana mai bayyana cewa hakan ya ƙunshi watanni ba tare da hasken rana ba, ƙarancin ma'aikata, babu jigilar wasiku ko abinci sabo, da kuma magance warewa da rashin sabbin abubuwan da ke haifar da ji.<ref name="spaceref">{{Cite web|url=http://spaceref.com/antarctica-1/antarctica-provides-ice-to-study-behavior-effects-in-astronauts.html|title=Antarctica Provides ICE to Study Behavior Effects in Astronauts – SpaceRef|website=SpaceRef|date=September 13, 2016|access-date=March 18, 2019|archive-date=June 6, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200606191852/http://spaceref.com/antarctica-1/antarctica-provides-ice-to-study-behavior-effects-in-astronauts.html|url-status=dead}}</ref>
Tsakanin 2007 da 2009, Koch ta yi aiki a matsayin injiniyan lantarki a Dakin Gwaji na [[Jami'ar Johns Hopkins]] Applied Physics a Sashen Sararin Samaniya, tana mai da hankali kan kayan aikin kimiyyar sararin samaniya don ayyukan NASA, ciki har da Juno da Van Allen Probes.<ref name=":0" /> Ta kuma yi aiki a Palmer Station da ke Antarctica kuma ta shafe lokacin sanyi da dama a Summit Station da ke Greenland.<ref name=":0" /> A shekarar 2012, ta shiga Hukumar Kula da Teku da Yanayi ta Ƙasa (NOAA), da farko a matsayin injiniyan fili a Baseline Division Monitoring Division da ke Barrow, Alaska (yanzu Utqiaġvik), kuma daga baya ta yi aiki a matsayin shugabar tasha a Cibiyar Kula da Jiragen Sama ta Amurka.<ref name=":0" />
==Ayyukan Ƴan Sama Jannati==
Koch ta kammala shirin NASA Academy a GSFC a shekarar 2001. Ta yi aiki a matsayin injiniyan lantarki a GSFC daga 2002 zuwa 2004.<ref>{{Cite web|url=https://www.spacecamp.com/social/2019-03-08/five-facts-about-space-camp-astronaut-alumna-christina-koch|title=Five Facts about Space Camp Astronaut Alumna Christina Koch!|date=March 8, 2019|website=Space Camp|publisher=U.S. Space and Rocket Center|access-date=April 19, 2019|archive-date=April 19, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419184546/https://www.spacecamp.com/social/2019-03-08/five-facts-about-space-camp-astronaut-alumna-christina-koch|url-status=dead}}</ref>
A watan Yunin 2013, NASA ta zaɓi Koch don zama wani ɓangare na ƙungiyar 'Yan Samari ta 21. Ta kammala samun horo a watan Yulin 2015, don haka ta shirya don ayyukan sararin samaniya da ke tafe.<ref name="astronauttraining">{{Cite web |url=http://www.nasa.gov/feature/nasa-s-newest-astronauts-complete-training |title=NASA's Newest Astronauts Complete Training |date=July 9, 2015 |website=NASA |access-date=July 10, 2015 |archive-date=April 4, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190404182851/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-newest-astronauts-complete-training/ |url-status=dead }}</ref> Horarwar ta ta haɗa da koyo game da Tashar Sararin Samaniya ta Duniya, hanyoyin tafiya a sararin samaniya, na'urorin robot, lafiya da motsa jiki, tuƙa jirage samfurin T-38, da ƙwarewar rayuwa a cikin ruwa da daji don tsira da rai.<ref name=":0" />
===Expeditions 59-61===
[[File:Expedition 59 welcoming ceremony.jpg|thumb|Ma'aikatan jirgin sama 59 [[Anne McClain]], [[Oleg Kononenko]], da [[David Saint-Jacques]] sun yi maraba da sabbin ma'aikatan jirgin, [[Nick Hague]], [[Alexey Ovchinin]], da Koch (ƙasa dama) waɗanda suka isa tashar sararin samaniya ta duniya a ranar 14 ga Maris, 2019.]]
A ranar sha hudu 14 ga Maris, 2019, Koch ta tafi sararin samaniya. Ta yi tafiya a cikin wani jirgin sama mai suna Soyuz MS-12. Ta tafi tare da Aleksey Ovchinin da Nick Hague. Sun je Tashar Sararin Samaniya ta Duniya. Sun zauna a can don shirin Expeditions 59, 60, da 61.<ref name=nsf20190314>{{cite news |last1=Gebhardt |first1=Chris |title=Soyuz MS-12 docks with the Space Station |url=https://www.nasaspaceflight.com/2019/03/russian-americans-soyuz-ms-12-station/ |work=NASASpaceflight.com |date=March 14, 2019}}</ref>
An yi niyyar Koch ta yi tafiyarta ta farko ta sararin samaniya a ranar 29 ga Maris. Da zai zama tafiyar mace ta farko (a sararin sama) tare da Anne McClain. Amma saboda matsalolin girman kayan sararin samaniya, an maye gurbin McClain da Hague.<ref>{{cite news |last1=Berger |first1=Eric |title=It's unfortunate NASA canceled the all-female EVA, but it's the right decision |url=https://arstechnica.com/science/2019/03/yes-nasa-has-canceled-an-all-female-spacewalk-no-its-not-a-conspiracy/ |work=Ars Technica |date=March 26, 2019 |language=en-us}}</ref> Daga baya, Koch ta zama mace da ta yi tafiyar sararin samaniya ta farko a ranar 18 ga watan Oktoba. Sun yi aiki a kan tsarin wutar lantarki na tashar sararin samaniya da kayan aikin kimiyya.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Iji5hTQ3CUo|title=NASA Astronauts Spacewalk Outside the International Space Station on Oct. 18|date=October 18, 2019|publisher=NASA|via=YouTube|access-date=October 18, 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nu.nl/buitenland/6004873/voor-het-eerst-maakt-vrouwelijk-duo-ruimtewandeling-bij-iss.html|title=Voor het eerst maakt vrouwelijk duo ruimtewandeling bij ISS|language=nl|website=nu.nl|date=October 18, 2019|trans-title=For the first time a female duo is taking a space walk at ISS}}</ref><ref>{{cite web |url=https://blogs.nasa.gov/spacestation/2019/10/18/nasa-tv-is-live-now-broadcasting-first-all-woman-spacewalk/ |title=NASA TV is Live Now Broadcasting First All-Woman Spacewalk |last=Garcia |first=Mark |date=October 18, 2019 |website=NASA Blogs |publisher=NASA |access-date=October 18, 2019 }}</ref> Koch da Meir sun yi wasu tafiyar sararin samaniya guda biyu ta mata kawai a watan Janairun 2020.<ref name="Rincon">{{Cite news |url=https://www.bbc.com/news/science-environment-51387464 |title=New female space record for Nasa astronaut |last=Rincon |first=Paul |date=February 6, 2020 |work=BBC News |access-date=February 6, 2020 |language=en-GB}}</ref>
A ranar 17 ga watan Afrilu, 2019, an tsawaita aikin Koch zuwa Fabrairun 2020 saboda canje-canje a shirin NASA. Ta dawo a doron Duniya a ranar 6 ga Fabrairu bayan ta kasance a sararin samaniya na tsawon kwanaki 328. Wannan shine mafi tsayin tafiyar sararin samaniya da wata mace ta taɓa yi a duniya, wanda ya doke tarihin Peggy Whitson na kwanaki 289.<ref>{{Cite web|url=http://www.nasa.gov/press-release/record-setting-nasa-astronaut-crewmates-return-from-space-station|title=Record-Setting NASA Astronaut, Crewmates Return from Space Station|last=Northon|first=Karen|date=February 6, 2020|website=NASA|access-date=February 12, 2020}}</ref> Tsawon zamanta yana taimaka wa masana kimiyya su koyi yadda sararin samaniya ke shafar mata a zahiri, a hankali, da kuma a fannin halitta.<ref>{{Cite web|url=http://www.nasa.gov/press-release/nasa-announces-first-flight-record-setting-mission|title=NASA Announces First Flight, Record-Setting Mission|last=Northon|first=Karen|date=April 16, 2019|website=NASA|access-date=April 19, 2019}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.afp.com/en/news/826/nasa-astronaut-set-record-longest-spaceflight-woman-doc-1fq3zd1 |title=NASA astronaut to set record for longest spaceflight by a woman |work=Agence France Press |access-date=April 17, 2019 |language=en |archive-date=April 17, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190417190015/https://www.afp.com/en/news/826/nasa-astronaut-set-record-longest-spaceflight-woman-doc-1fq3zd1 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://apnews.com/c7a0a47b82f446e99964e4d467970de8|title=US astronaut to spend 11 months in space, set female record|last=Dunn|first=Marcia|date=April 17, 2019|website=AP NEWS|access-date=April 19, 2019}}</ref> A lokacin da take a saman sararin samaniya, ta bayar da gudummawa-(editing) ta farko (da aka taɓa yi) a shafin Wikipedia daga sararin samaniya.<ref>{{cite web |author=Wikipedia [@wikipedia.org] |date=November 17, 2025 |title=On this day in 2019, NASA astronaut Christina Koch made the first edit to a Wikipedia article from outer space |url=https://bsky.app/profile/wikipedia.org/post/3m5sxvowt3s22 |via=[[Bluesky]] |accessdate=April 2, 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=From Orbit to Open Source: How Wikipedia Shapes Scientific Progress |author=Brown, Alyssa |date=10 April 2026 |access-date=11 April 2026 |website=datascience.virginia.edu |url=https://datascience.virginia.edu/news/orbit-open-source-how-wikipedia-shapes-scientific-progress}}</ref>
===Artemis II===
[[File:Artemis 2 Crew Portrait.jpg|thumb|Hoton ma'aikatan jirgin Artemis II, daga hagu: Christina Koch, [[Victor Glover]], [[Reid Wiseman]], da kuma ɗan sama jannatin Hukumar Sararin Samaniya ta Kanada [[Jeremy Hansen]]]]
An zabi Koch don zama wani ɓangare na shirin Artemis na NASA.<ref>{{Cite web|title=NASA: The Artemis Team|url=https://www.nasa.gov/specials/artemis-team/index.html|access-date=December 10, 2020|website=NASA}}</ref> A ranar 3 ga Afrilu, 2023, an sanar da ita a matsayin memba na ma'aikatan Artemis II. An ƙaddamar da aikin a ranar 1 ga watan Afrilu, 2026, kuma an yi ta yawo a duniyar wata a ranar 6 ga Afrilu, 2026.<ref>{{cite web|url=https://www.nasa.gov/news-release/liftoff-nasa-launches-astronauts-on-historic-artemis-moon-mission/|title=Liftoff! NASA Launches Astronauts on Historic Artemis Moon Mission|last=Low|first=Lauren E.|publisher=NASA|date=2026-04-01|access-date=2026-04-02}}</ref><ref name="nasa20241205">{{Cite web |last=Donaldson |first=Abbey A. |date=2024-12-05 |title=NASA Shares Orion Heat Shield Findings, Updates Artemis Moon Missions |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-shares-orion-heat-shield-findings-updates-artemis-moon-missions/ |access-date=2024-12-05 |website=NASA}}</ref><ref>{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=2025-09-23 |title=NASA targeting early February for Artemis II mission to the Moon |url=https://arstechnica.com/space/2025/09/nasa-targeting-early-february-for-artemis-ii-mission-to-the-moon/ |access-date=2025-12-16 |website=Ars Technica |language=en}}</ref> Sun yi tafiya mil 6,400 bayan gefen wata mai nisa sannan suka dawo Duniya a ranar 10 ga Afrilu, 2026.<ref name = Maidenberg_WSJ20230403>{{cite web | author = Maidenberg, Micah | date = April 3, 2023 | title = NASA Names Artemis II Crew for Mission to Fly by Moon in 2024 | work = [[WSJ.com]] | url = https://www.wsj.com/articles/nasa-canadian-space-agency-select-astronauts-for-artemis-moon-mission-fb0a4b49 | access-date = April 3, 2023 | url-access = subscription}}</ref><ref>{{cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=CaPcWrZqVEo |website=YouTube |publisher=CBS News |date=April 3, 2023 |title=Watch Live: NASA announces astronauts for Artemis II moon flyby mission | time = |access-date=April 5, 2023}}</ref> Ita ce mace ta farko da ta bar ƙasan sararin samaniya ta je kusa da Wata.<ref>{{Cite web|url=https://www.foxbangor.com/news/national/entertainment/astronaut-christina-koch-s-joyful-dog-reunion-after-artemis-ii-on-video/article_09bbe1a3-808e-57cc-9b8e-4eec6f32b87b.html|title=Astronaut Christina Koch’s Joyful Dog Reunion After Artemis II, on Video|first=T. M. Z.|last=Staff|date=April 13, 2026|website=FOX 22/ABC 7}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/11/artemis-ii-splashdown-astronauts-return-to-earth-after-lunar-mission|title=NASA’s Artemis II astronauts splash down on Earth after lunar mission|first=Elizabeth|last=Melimopoulos|website=Al Jazeera}}</ref> Ta tafi tare da 'yan saman jannatin NASA; [[Reid Wiseman]] da [[Victor Glover]], da [[Canadian Space Agency]] astronaut [[Jeremy Hansen]].<ref name = Maidenberg_WSJ20230403/>
==Rayuwar Kanta==
Koch tana zaune a Texas tare da mijinta, Bob, wanda injiniya ne a fannin yanayin ƙasa.<ref name=":1" /><ref>{{Cite news |last=Carter |first=Jamie |title=Meet The First Female Astronaut To Go On A Moon Mission |url=https://www.forbes.com/sites/jamiecartereurope/2026/03/29/meet-the-first-female-astronaut-about-to-go-to-the-moon/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260401151229/https://www.forbes.com/sites/jamiecartereurope/2026/03/29/meet-the-first-female-astronaut-about-to-go-to-the-moon/ |archive-date=2026-04-01 |access-date=2026-04-03 |work=Forbes |language=en |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-01-29 |title=Astronaut craves salsa and surf after record 11 months aloft |url=https://apnews.com/article/nc-state-wire-gulf-of-mexico-tx-state-wire-us-news-ap-top-news-629ba3abde11b6213480bc81d69ab332 |access-date=2026-04-03 |website=AP News |language=en}}</ref> Sun haɗu a shekarar 2013 lokacin da Christina ke binciken Samoa ta Amurka.<ref>{{Cite podcast |url=https://www.nasa.gov/podcasts/houston-we-have-a-podcast/resident-extreme/ |title=Resident Extreme |website=Houston We Have a Podcast |publisher=NASA |host=Dan Huot |date=March 8, 2019 |access-date=2026-04-15}}</ref>
Abin sha'awarta-(abinda ta fi so) shine hawan igiyar ruwa, hawan dutse da kankara, shirye-shirye, hidimar al'umma, gasar iyon ruwa, wasan yoga, aikin katako, ɗaukar hoto, da tafiye-tafiye.<ref>{{Cite web |title=Resident Extreme – NASA |url=https://www.nasa.gov/podcasts/houston-we-have-a-podcast/resident-extreme/ |access-date=2026-04-06 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Christina Koch – NASA |url=https://www.nasa.gov/people/christina-koch/ |access-date=2026-04-06 |language=en-US}}</ref> Koch kuma tana son ƙungiyoyin wasanni na Philadelphia kuma ta raba hotunanta da ta ɗauka tana kallon Phillies da Eagles a kan jirgin ruwa na ISS.<ref>{{Cite news |last=Simpson |first=Ariel |date=April 9, 2026 |title=Artemis II astronaut Christina Koch is a big Philly sports fan — and even watches games from space |url=https://www.inquirer.com/sports/artemis-astronaut-christina-koch-philly-sports-fan-20260409.html |access-date=2026-04-14 |website=Philadelphia Inquirer}}</ref>
==Kyauta da girmamawa==
Koch ta sami kyaututtuka da yawa. Ta sami kyautar NASA Group Achievement Award don Juno Mission's Jupiter Particle Detector a shekarar 2012. Ta kasance cikin waɗanda aka zaɓa don ƙirƙirar shekarar Jami'ar Johns Hopkins a shekarar 2009. Ta sami lambar yabo ta Winter-Over a shekarar 2005. Ta kuma sami lambar yabo ta NASA Group Achievement Award don na'urar auna X-ray Spectrometer ta Suzaku Mission a shekarar 2005. Ta kasance ƙwararriya ƴar sama jannati daga 2000 zuwa 2001.<ref name=":0" />
A watan Disamba na 2020, Koch ta sami digirin girmamawa na Doctor of Sciences daga Jami'ar Jihar North Carolina.<ref name="ncsu20201119">{{cite web |last1=Peeler |first1=Tim |title=Launching the Next Generation |url=https://news.ncsu.edu/2020/11/launching-the-next-generation/ |website=News |publisher=[[North Carolina State University]] |access-date=4 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230116234312/https://news.ncsu.edu/2020/11/launching-the-next-generation/ |archive-date=16 January 2023 |date=19 November 2020 |url-status=live}}</ref>
An sanya sunanta a matsayin ɗaya daga cikin mutane 100 mafiya tasiri a shekarar 2020.<ref>{{Cite magazine|title=Astronauts Christina Koch and Jessica Meir: The 100 Most Influential People of 2020|url=https://time.com/collection/100-most-influential-people-2020/5888216/all-women-spacewalk-christina-koch-jessica-meir/|access-date=September 23, 2020|magazine=Time|archive-date=March 28, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250328050202/https://time.com/collection/100-most-influential-people-2020/5888216/all-women-spacewalk-christina-koch-jessica-meir/|url-status=dead}}</ref>
==Bayanan Kula==
{{Notelist}}
==Manazarta==
{{Reflist|2}}
==Hanyoyin Haɗi na Waje==
{{Commons category}}
* {{IMDb name|8933484}}
* {{Twitter|name=Christina H Koch}}
* {{Instagram|astro_christina}}
* [https://www.youtube.com/watch?v=h5T37kIEXa8 5 Things You Didn't Know About Astronaut Christina Koch] – NASA [[Johnson Space Center]], March 13, 2019
* [https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2023/07/koch-christina-05.22.23.pdf NASA biography]
*{{C-SPAN|126686}}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:Koch, Christina}}
[[Category:Haifaffun 1979]]
[[Category:Rayayyun Mutane]]
[[Category: 'Yan sama jannati na Artemis]]
[[Category:Masu tafiya a sararin samaniya]]
[[Category:Mutanen Jami'ar Johns Hopkins]]
[[Category: 'Yan Wikimedia na Amurka]]
[[Category:Mutanen da suka yi tafiya a kusa da Wata]]
[[Category:Artemis II]]
ghffo8owge8mlwsljoh0t4srm9hdtqi
Cecilia Chimbiri
0
148204
826138
822136
2026-04-25T02:56:22Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
826138
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:Cecillia_Chimbiri.jpg|alt= Cecillia Chimbiri|right|thumb|Dan siyasa na Zimbabwe]]
'''Cecilia Chimbiri''' 'yar gwagwarmayar dimokuradiyya ce ta Zimbabwe kuma mai kare haƙƙin ɗan adam. Ta yi aiki a matsayin Shugabar Matasa ta MDC Alliance . Ita memba ce ta Citizens Coalition for Change karkashin jagorancin Nelson Chamisa .
== Ayyuka ==
A shekara ta 2009, Cecillia Chimbiri ta yi aiki a Gwamnatin hadin kan kasa a matsayin Mataimakin Bayanai ga Mataimakin Firayim Minista Farfesa Arthur Mutambara .
An nada ta a cikin Tsarin Tsarin Mulki wanda Kwamitin Majalisar Dokoki na Tsarin Mulki (COPAC) ke gudanarwa a matsayin Rapporteur har zuwa matakin rubuce-rubuce a matsayin Mataimakin Fasaha.
A matakin raba gardama na Kundin Tsarin Mulki na 2013 ta kasance mai rubutun ra'ayin yanar gizo don Vote Yes for the People Driven Constitution by (Copac).
An nada Cecillia Chimbiri a matsayin Jami'in Hulɗa na Siyasa ga Kwamitin Kulawa da Aiwatarwa na hadin gwiwa (JOMIC) a Mashonaland Central Provincial wakiltar MDC. JOMIC wani kwamitin jam'iyyun Zimbabwe ne wanda aka fara kaddamarwa a ranar 30 ga watan Janairun shekara ta 2009, bisa ga yarjejeniyar raba wutar lantarki ta Zimbabwe ta shekara ta 2008.
Cecillia Chimbiri an jera ta a cikin bayanan mata na Forum 2000 a matsayin memba na kwamitin masana kan haƙƙin ɗan adam wanda ke bin abin da tsohon shugaban Czech Václav Havel ya gada kuma yana tallafawa dabi'un dimokuradiyya da girmama haƙƙin ɗanɗano, tare da taimakawa ci gaban jama'a.
Ita tsohuwar tsohuwar Gidauniyar Friedrich Nauman ce, wacce ta lissafa ta a matsayin mai kare haƙƙin ɗan adam.<ref>{{Cite web |title=Human Rights Defender: Fighting for Freedom and Democracy |url=https://www.freiheit.org/sites/default/files/2021-12/fnf-human-rights-defenders_web-final.pdf |access-date=11 December 2022}}</ref> Ita ce Mataimakin Sakatariyar Kwalejin Mata ta Afirka (yankin kudu).
Ita ce Champion Change a cikin Citizens Coalition for Change karkashin jagorancin Shugaba Nelson Chamisa kuma kwanan nan aka nada ta Harare City Councillor a kan kashi 30% na mata.
== Satar da mutane ==
A ranar 13 ga Mayu 2020, Chimbiri da wasu mata biyu, ciki har da 'yan majalisa [[Joanah Mamombe|Joana Mamombe]], 'yan fashi ne suka sace su a wani zanga-zangar [[Harare]] game da gazawar gwamnati wajen samar da matalauta a lokacin annobar COVID-19. Kwanaki biyu bayan haka, an sami matan, da suka ji rauni sosai kuma sun ji rauni, a gefen hanya mil sittin daga Harare. Sun bayar da rahoton cewa an azabtar da su kuma an yi musu fyade akai-akai.<ref name=":0">{{Cite web |title=Opposition activists rearrested; one charged |url=https://www.amnesty.org.uk/urgent-actions/opposition-activists-rearrested-one-charged |access-date=2022-12-11 |website=www.amnesty.org.uk |archive-date=2025-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251022020253/https://www.amnesty.org.uk/urgent-actions/opposition-activists-rearrested-one-charged |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=5 May 2021 |title=Zimbabwe High Court Grants 2 MDC Alliance Activists $20,000 Bail After Spending 2 Months in Prison |url=https://www.voazimbabwe.com/a/zimbabwe-high-court-grants-mamombe-chimbiri-bail/5879499.html |access-date=2022-12-11 |website=VOA |language=en}}</ref> Bayan rahotanni game da lamarin, Mataimakin Ministan Bayanai na Zimbabwe Mutodi ya zargi su uku da "management-mataki" da satar da hare-hare don kawar da gwamnatin [[ZANU-PF]] mai mulki. A cikin wata hira, Mutodi ya yi iƙirarin cewa abokan adawar jam'iyyar da ke jagorantar sun yi amfani da " sace-sacen karya" don ba da mummunan haske ga gwamnati don haifar da martani na kasa da kasa da kuma haifar da ƙarin takunkumi ga gwamnati, tare da yiwuwar shiga tsakani na soja. Mutodi ya ci gaba da ba da shawarar cewa wasu mambobin jam'iyyar siyasa sun yi watsi da sace-sacen da aka ruwaito a watan Mayu 2020.<ref>{{Cite web |date=18 May 2020 |title=MDC Breathes Fire As Zimbabwe Deputy Minister Says Joanna Mamombe, 2 Others Are Faking Abductions |url=https://www.voazimbabwe.com/a/zimbabwe-deputy-minister-faking-abductions/5424121.html |access-date=2022-12-11 |website=VOA |language=en}}</ref>
A ranar 10 ga watan Yunin 2020, an kama Chimbiri da sauran mata biyu a ofisoshin lauyoyin su kan zargin "sadarwa ko buga sanarwa ta karya da ke nuna bambanci ga jihar" da kuma "kashe ko hana hanyar adalci"; musamman, an zarge su da yin ƙarya game da sace da azabtar da su.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |date=2020-06-13 |title=Zimbabwe opposition trio deny lying over abduction and torture |url=https://www.independent.co.ug/zimbabwe-opposition-trio-deny-lying-over-abduction-and-torture/ |access-date=2022-12-11 |website=The Independent Uganda |language=en-US}}</ref> Da farko an tsare su har zuwa 26 ga Yuni, sannan aka sake su a ƙarƙashin yanayin beli daban-daban, gami da beli na ZWD $ 10,000, bayar da rahoto ga 'yan sanda akai-akai da kuma hana su tattauna abin da ake zargi.<ref>{{Cite web |title=Zimbabwe: UN experts demand an immediate end to abductions and torture |url=https://www.ohchr.org/en/news/2020/06/zimbabwe-un-experts-demand-immediate-end-abductions-and-torture}}</ref>
== Dubi kuma ==
* Jerin satar mutane
* Jerin shari'o'in mutanen da suka ɓace
== Manazarta ==
{{Reflist}}
== Haɗin waje ==
*
*
*
*
*
*
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
fvt4aa8ep2g8tvrrt2iyb5przaatg1t
User:Maris Dreshmanis
2
148524
826097
825678
2026-04-24T21:48:56Z
Maris Dreshmanis
44277
Update babel to lv|ru-4 (remove en-3, de-1)
826097
wikitext
text/x-wiki
{{#babel:lv|ru-4}}
== Maris Dreshmanis ==
Open data researcher. Contributor to [[d:Wikidata:WikiProject Occupations|WikiProject Occupations]] on Wikidata.
* '''[[d:User:Maris Dreshmanis|Wikidata contributions]]''' — 37,400+ edits
* '''GSCO''' — Global Standard Classification of Occupations (27 national registries + ESCO, 57,000+ occupation entries, 26,991 Wikidata items, 152,000+ multilingual labels across 53 languages)
* '''[[d:Wikidata:WikiProject Occupations|WikiProject Occupations]]''' — coordinating occupation label enrichment in 27 source languages
[[Category:Wikipedians]]
1tm661nfud90u9uzogktjy8qwfpriv4
Abdul Samad Ismail
0
148526
825894
2026-04-24T17:11:23Z
Lawan Bala
15944
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1346616254|Abdul Samad Ismail]]"
825894
wikitext
text/x-wiki
Tan Sri '''Abdul Samad bin Ismail''' (18 ga Afrilu 1924 - 4 ga Satumba 2008), wanda sau da yawa ake kira '''Pak Samad''', ɗan jaridar Malaysia ne, marubuci kuma edita.<ref>{{Cite web |last=D'Cruz |first=Frankie |date=2024-04-15 |title=Pak Samad – the fearless newsman who lit up journalism and politics |url=https://www.freemalaysiatoday.com/category/nation/2024/04/15/pak-samad-the-fearless-newsman-who-lit-up-journalism-and-politics/ |access-date=2025-01-30 |website=Free Malaysia Today {{!}} FMT |language=en}}</ref> Ya kuma kasance daya daga cikin wadanda suka kafa jam'iyyar People's Action Party a Singapore.<ref>{{Cite web |last=Vengadesan |first=Martin |date=2024-04-18 |title=Remembering Samad Ismail, a thwarted intellectual and political prisoner |url=https://m.malaysiakini.com/news/702772 |access-date=2025-01-13 |website=Malaysiakini}}</ref>{{Spaced en dash}}
== Rayuwa ta farko ==
An haifi Samad a ranar 18 ga Afrilu 1924, a Singapore ga iyayen baƙi na Javanese, <ref name="Magsaysay">{{Cite web |title=1994 Ramon Magsaysay Awardee for Journalism, Literature, and the Creative Communication Arts – Abdul Samad Ismail |url=http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Biography/BiographySamadIsmailAbd.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110611045533/http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Biography/BiographySamadIsmailAbd.htm |archive-date=11 June 2011 |access-date=20 March 2011}}</ref> inda ya kuma halarci Makarantar Victoria. Ya kammala takardar shaidar Cambridge a matsayin jarida a jaridar yau da kullun, Utusan Melayu, inda ya fara aikinsa a aikin jarida a shekara ta 1940.<ref name="star" />
Iyalin Samad suna da "sanin gaske" game da al'adun Javanese, kuma Samad da kansa yana magana da Turanci tare da harshen Javanese mai zurfi.
== Ayyuka ==
A lokacin da Japan ta mamaye Malaya a lokacin yakin duniya na biyu, Samad ya yi aiki a jaridar da Japan ke tallafawa, ''Berita Malai'' . Ya zama editan ''Berita Malai'' lokacin da yake dan shekara 21 kawai.<ref name="star" /> Birtaniya, wadanda suka mallaki Malaysia a lokacin mulkin mallaka, sun dawo bayan da aka ci Japan kuma sun ɗaure Samad a takaice.<ref name="star" /> An sake shi bayan ɗan gajeren lokaci kuma ya koma aiki a Utusan Melayu . <ref name="star" />
Samad ya rubuta da yawa don tallafawa 'yancin Malaysia daga Ƙasar Ingila. <ref>{{Cite web |last=D'Cruz |first=Frankie |date=2024-04-17 |title=News icon who was a mentor and tormentor |url=https://www.freemalaysiatoday.com/category/nation/2024/04/18/news-icon-who-was-a-mentor-and-tormentor/ |access-date=2025-01-30 |website=Free Malaysia Today {{!}} FMT |language=en}}</ref> Sau da yawa yakan sadu da magoya bayan 'yancin kai na Malay, da kuma masu rabuwa da ke adawa da mulkin Dutch a kusa da [[Indonesiya|Indonesia]]. Saboda ayyukansa, hukumomin Burtaniya sun sake kama Samad a shekarar 1951. <ref name="star" /> An sake shi daga kurkuku a shekara ta 1953 kuma ya sake komawa aiki a Utusan Melayu . <ref>{{Cite web |last=Vengadesan |first=Martin |date=2021-09-23 |title=Syed Husin remembers #2: Konfrontasi and the early days of Malaysia |url=https://m.malaysiakini.com/news/592475 |access-date=2025-01-13 |website=Malaysiakini}}</ref>
Samad ya kafa Jam'iyyar People's Action Party (PAP) tare da Lee Kuan Yew, Firayim Minista na gaba na Singapore. Koyaya, rashin jituwa tsakanin Samad da Lee da Utusan Melayu ya haifar da ƙaura zuwa birnin [[Kuala Lumpur]]. Yayinda yake a Kuala Lumpur, Samad ya zama shugaban jaridar ''Berita Harian'' kuma manajan editan kungiyar New Straits Times Press (NSTP). <ref name="star" />
Samad ya inganta dalilai da yawa na zamantakewa a cikin rubuce-rubucensa a Malaysia bayan samun 'yancin kai. Ya ja hankalin mutane ga rashin daidaito na zamantakewa a cikin al'ummar Malaysia, ya yi kira ga daidaitaccen [[Harshen Malay]] na ƙasa kuma ya ba da rahoto game da alaƙar da ke tsakanin kabilanci da siyasar Malaysia.
Don rubuce-rubucensa game da batutuwan zamantakewa, waɗanda suka shahara tare da jama'a, an kama Samad a 1976 a ƙarƙashin Dokar Tsaro ta Cikin Gida. Daga karshe an sake shi daga kurkuku bayan shekaru biyar a 1981 a karkashin sabon Firayim Minista [[Mahathir Mohamad]] . <ref name="star" />
Samad ya koma kungiyar New Straits Times Press bayan da aka sake shi daga kurkuku a matsayin mai ba da shawara ga edita. Ya yi ritaya daga aikin jarida na cikakken lokaci a shekarar 1988.
== Kyaututtuka ==
Sarki na Malaysia, wanda a lokacin Sultan Azlan Shah na Perak ne ya girmama shi saboda gudummawarsa a shekarar 1992. Samad kuma ya karbi Pejuang Sastera (Champion na Littattafai) don adabi da aikin jarida.
An kuma ba shi lambar yabo ta Ramon Magsaysay don aikin jarida, wallafe-wallafen da fasaha na sadarwa a shekarar 1994 saboda kokarin da ya yi na tallafawa 'yancin Malaysia, gina dimokuradiyya da farfado da al'adun Malay a Malaysia. <ref name="Magsaysay">{{Cite web |title=1994 Ramon Magsaysay Awardee for Journalism, Literature, and the Creative Communication Arts – Abdul Samad Ismail |url=http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Biography/BiographySamadIsmailAbd.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110611045533/http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Biography/BiographySamadIsmailAbd.htm |archive-date=11 June 2011 |access-date=20 March 2011}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20110611045533/http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Biography/BiographySamadIsmailAbd.htm "1994 Ramon Magsaysay Awardee for Journalism, Literature, and the Creative Communication Arts – Abdul Samad Ismail"]. Archived from [http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Biography/BiographySamadIsmailAbd.htm the original] on 11 June 2011<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">20 March</span> 2011</span>.</cite></ref>
== Mutuwa ==
Samad ya mutu a yammacin 4 ga Satumba 2008, a Cibiyar Kiwon Lafiya ta Pantai a Kuala Lumpur . Ya mutu daga mummunar kamuwa da cutar huhu da gazawar koda yana da shekaru 84. Kafin wannan, an kwantar da shi a asibiti a cikin sashin kulawa mai tsanani tun daga 24 ga watan Agusta 2008, saboda matsalolin numfashi.
Lee Kuan Yew ya aika da ta'aziyya ga ɗan Samad, yana kwatanta shi da mai iyawa da basira duk da cewa yana da ikon yarda da abubuwan da suka canza. A cikin wasikar ta'aziyya, Lee ya ce su abokai ne duk da cewa sun rabu da kamfanin a siyasa. Lokacin da Samad ya so ya ziyarci iyalinsa a Singapore, Lee ya ba da shawarar cewa a ɗaga haramcin shiga Samad.<ref>{{Cite web |title='Lee Kuan Yew and dad never spoke again' [NSTTV] {{!}} New Straits Times |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2024/04/1038474/lee-kuan-yew-and-dad-never-spoke-again-nsttv |access-date=2025-01-30 |website=www.nst.com.my}}</ref>
Samad ya bar 'ya'yansa (wanda ya haifa tare da matarsa ta farko, Hamidah Hassan), da jikokin sa da jikokin jikoki. Ya haifi 'ya'ya goma a lokacin rayuwarsa, takwas daga cikinsu har yanzu suna da rai. Yana da 'ya'ya maza biyu, Hamed da Kamal, da' ya'ya mata shida Maria, Norlin, Nuraina, Norazah, Nurazlin da Nurazrina. Nuraina tsohuwar 'yar jarida ce wacce ta yi aiki a matsayin tsohon manajan edita a New Straits Times . <ref>{{Cite web |last=Razak |first=Aidila |date=2012-03-29 |title='This is the communist's daughter!' |url=https://m.malaysiakini.com/news/193472 |access-date=2025-02-06 |website=Malaysiakini}}</ref>
Matar Samad ta farko, Hamidah Hassan, ta mutu a shekarar 1990.
An binne shi a makabartar musulmi a Bukit Kiara, inda aka binne Hamidah.
== Daraja ==
=== Darajar Malaysia ===
* {{Flagu|Malaysia}}
** Kwamandan Order of Loyalty to the Crown of Malaysia (PSM) - '''Tan Sri''' (1992) <ref>{{Cite web |title=Semakan Penerima Darjah Kebesaran, Bintang dan Pingat |url=http://www.istiadat.gov.my/index.php/component/semakanlantikanskp/}}</ref>[[Fayil:Order_of_Loyalty_to_the_Crown_of_Malaysia_-_PSM.svg|50x50px]]
== Dubi kuma ==
* Kafofin yada labarai a Malaysia
* Abdul Rahim Kajai
* A. Samad ya ce
* Aziz Ishak
* [[Ishak Haji Muhammad]]
* Ya ce Zahari
* Usman Awang
* Yusof Ishak
== Bayanan da aka ambata ==
[[Rukuni:Haifaffun 1924]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
77zew4xlqq60p0ln7dq3a01m182xb72
825899
825894
2026-04-24T17:12:37Z
Lawan Bala
15944
/* Bayanan da aka ambata */
825899
wikitext
text/x-wiki
Tan Sri '''Abdul Samad bin Ismail''' (18 ga Afrilu 1924 - 4 ga Satumba 2008), wanda sau da yawa ake kira '''Pak Samad''', ɗan jaridar Malaysia ne, marubuci kuma edita.<ref>{{Cite web |last=D'Cruz |first=Frankie |date=2024-04-15 |title=Pak Samad – the fearless newsman who lit up journalism and politics |url=https://www.freemalaysiatoday.com/category/nation/2024/04/15/pak-samad-the-fearless-newsman-who-lit-up-journalism-and-politics/ |access-date=2025-01-30 |website=Free Malaysia Today {{!}} FMT |language=en}}</ref> Ya kuma kasance daya daga cikin wadanda suka kafa jam'iyyar People's Action Party a Singapore.<ref>{{Cite web |last=Vengadesan |first=Martin |date=2024-04-18 |title=Remembering Samad Ismail, a thwarted intellectual and political prisoner |url=https://m.malaysiakini.com/news/702772 |access-date=2025-01-13 |website=Malaysiakini}}</ref>{{Spaced en dash}}
== Rayuwa ta farko ==
An haifi Samad a ranar 18 ga Afrilu 1924, a Singapore ga iyayen baƙi na Javanese, <ref name="Magsaysay">{{Cite web |title=1994 Ramon Magsaysay Awardee for Journalism, Literature, and the Creative Communication Arts – Abdul Samad Ismail |url=http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Biography/BiographySamadIsmailAbd.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110611045533/http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Biography/BiographySamadIsmailAbd.htm |archive-date=11 June 2011 |access-date=20 March 2011}}</ref> inda ya kuma halarci Makarantar Victoria. Ya kammala takardar shaidar Cambridge a matsayin jarida a jaridar yau da kullun, Utusan Melayu, inda ya fara aikinsa a aikin jarida a shekara ta 1940.<ref name="star" />
Iyalin Samad suna da "sanin gaske" game da al'adun Javanese, kuma Samad da kansa yana magana da Turanci tare da harshen Javanese mai zurfi.
== Ayyuka ==
A lokacin da Japan ta mamaye Malaya a lokacin yakin duniya na biyu, Samad ya yi aiki a jaridar da Japan ke tallafawa, ''Berita Malai'' . Ya zama editan ''Berita Malai'' lokacin da yake dan shekara 21 kawai.<ref name="star" /> Birtaniya, wadanda suka mallaki Malaysia a lokacin mulkin mallaka, sun dawo bayan da aka ci Japan kuma sun ɗaure Samad a takaice.<ref name="star" /> An sake shi bayan ɗan gajeren lokaci kuma ya koma aiki a Utusan Melayu . <ref name="star" />
Samad ya rubuta da yawa don tallafawa 'yancin Malaysia daga Ƙasar Ingila. <ref>{{Cite web |last=D'Cruz |first=Frankie |date=2024-04-17 |title=News icon who was a mentor and tormentor |url=https://www.freemalaysiatoday.com/category/nation/2024/04/18/news-icon-who-was-a-mentor-and-tormentor/ |access-date=2025-01-30 |website=Free Malaysia Today {{!}} FMT |language=en}}</ref> Sau da yawa yakan sadu da magoya bayan 'yancin kai na Malay, da kuma masu rabuwa da ke adawa da mulkin Dutch a kusa da [[Indonesiya|Indonesia]]. Saboda ayyukansa, hukumomin Burtaniya sun sake kama Samad a shekarar 1951. <ref name="star" /> An sake shi daga kurkuku a shekara ta 1953 kuma ya sake komawa aiki a Utusan Melayu . <ref>{{Cite web |last=Vengadesan |first=Martin |date=2021-09-23 |title=Syed Husin remembers #2: Konfrontasi and the early days of Malaysia |url=https://m.malaysiakini.com/news/592475 |access-date=2025-01-13 |website=Malaysiakini}}</ref>
Samad ya kafa Jam'iyyar People's Action Party (PAP) tare da Lee Kuan Yew, Firayim Minista na gaba na Singapore. Koyaya, rashin jituwa tsakanin Samad da Lee da Utusan Melayu ya haifar da ƙaura zuwa birnin [[Kuala Lumpur]]. Yayinda yake a Kuala Lumpur, Samad ya zama shugaban jaridar ''Berita Harian'' kuma manajan editan kungiyar New Straits Times Press (NSTP). <ref name="star" />
Samad ya inganta dalilai da yawa na zamantakewa a cikin rubuce-rubucensa a Malaysia bayan samun 'yancin kai. Ya ja hankalin mutane ga rashin daidaito na zamantakewa a cikin al'ummar Malaysia, ya yi kira ga daidaitaccen [[Harshen Malay]] na ƙasa kuma ya ba da rahoto game da alaƙar da ke tsakanin kabilanci da siyasar Malaysia.
Don rubuce-rubucensa game da batutuwan zamantakewa, waɗanda suka shahara tare da jama'a, an kama Samad a 1976 a ƙarƙashin Dokar Tsaro ta Cikin Gida. Daga karshe an sake shi daga kurkuku bayan shekaru biyar a 1981 a karkashin sabon Firayim Minista [[Mahathir Mohamad]] . <ref name="star" />
Samad ya koma kungiyar New Straits Times Press bayan da aka sake shi daga kurkuku a matsayin mai ba da shawara ga edita. Ya yi ritaya daga aikin jarida na cikakken lokaci a shekarar 1988.
== Kyaututtuka ==
Sarki na Malaysia, wanda a lokacin Sultan Azlan Shah na Perak ne ya girmama shi saboda gudummawarsa a shekarar 1992. Samad kuma ya karbi Pejuang Sastera (Champion na Littattafai) don adabi da aikin jarida.
An kuma ba shi lambar yabo ta Ramon Magsaysay don aikin jarida, wallafe-wallafen da fasaha na sadarwa a shekarar 1994 saboda kokarin da ya yi na tallafawa 'yancin Malaysia, gina dimokuradiyya da farfado da al'adun Malay a Malaysia. <ref name="Magsaysay">{{Cite web |title=1994 Ramon Magsaysay Awardee for Journalism, Literature, and the Creative Communication Arts – Abdul Samad Ismail |url=http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Biography/BiographySamadIsmailAbd.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110611045533/http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Biography/BiographySamadIsmailAbd.htm |archive-date=11 June 2011 |access-date=20 March 2011}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20110611045533/http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Biography/BiographySamadIsmailAbd.htm "1994 Ramon Magsaysay Awardee for Journalism, Literature, and the Creative Communication Arts – Abdul Samad Ismail"]. Archived from [http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Biography/BiographySamadIsmailAbd.htm the original] on 11 June 2011<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">20 March</span> 2011</span>.</cite></ref>
== Mutuwa ==
Samad ya mutu a yammacin 4 ga Satumba 2008, a Cibiyar Kiwon Lafiya ta Pantai a Kuala Lumpur . Ya mutu daga mummunar kamuwa da cutar huhu da gazawar koda yana da shekaru 84. Kafin wannan, an kwantar da shi a asibiti a cikin sashin kulawa mai tsanani tun daga 24 ga watan Agusta 2008, saboda matsalolin numfashi.
Lee Kuan Yew ya aika da ta'aziyya ga ɗan Samad, yana kwatanta shi da mai iyawa da basira duk da cewa yana da ikon yarda da abubuwan da suka canza. A cikin wasikar ta'aziyya, Lee ya ce su abokai ne duk da cewa sun rabu da kamfanin a siyasa. Lokacin da Samad ya so ya ziyarci iyalinsa a Singapore, Lee ya ba da shawarar cewa a ɗaga haramcin shiga Samad.<ref>{{Cite web |title='Lee Kuan Yew and dad never spoke again' [NSTTV] {{!}} New Straits Times |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2024/04/1038474/lee-kuan-yew-and-dad-never-spoke-again-nsttv |access-date=2025-01-30 |website=www.nst.com.my}}</ref>
Samad ya bar 'ya'yansa (wanda ya haifa tare da matarsa ta farko, Hamidah Hassan), da jikokin sa da jikokin jikoki. Ya haifi 'ya'ya goma a lokacin rayuwarsa, takwas daga cikinsu har yanzu suna da rai. Yana da 'ya'ya maza biyu, Hamed da Kamal, da' ya'ya mata shida Maria, Norlin, Nuraina, Norazah, Nurazlin da Nurazrina. Nuraina tsohuwar 'yar jarida ce wacce ta yi aiki a matsayin tsohon manajan edita a New Straits Times . <ref>{{Cite web |last=Razak |first=Aidila |date=2012-03-29 |title='This is the communist's daughter!' |url=https://m.malaysiakini.com/news/193472 |access-date=2025-02-06 |website=Malaysiakini}}</ref>
Matar Samad ta farko, Hamidah Hassan, ta mutu a shekarar 1990.
An binne shi a makabartar musulmi a Bukit Kiara, inda aka binne Hamidah.
== Daraja ==
=== Darajar Malaysia ===
* {{Flagu|Malaysia}}
** Kwamandan Order of Loyalty to the Crown of Malaysia (PSM) - '''Tan Sri''' (1992) <ref>{{Cite web |title=Semakan Penerima Darjah Kebesaran, Bintang dan Pingat |url=http://www.istiadat.gov.my/index.php/component/semakanlantikanskp/}}</ref>[[Fayil:Order_of_Loyalty_to_the_Crown_of_Malaysia_-_PSM.svg|50x50px]]
== Dubi kuma ==
* Kafofin yada labarai a Malaysia
* Abdul Rahim Kajai
* A. Samad ya ce
* Aziz Ishak
* [[Ishak Haji Muhammad]]
* Ya ce Zahari
* Usman Awang
* Yusof Ishak
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haifaffun 1924]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
p4uedjveo4lf0ic04xi8wt7qb15uhdl
825902
825899
2026-04-24T17:13:20Z
Lawan Bala
15944
825902
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
Tan Sri '''Abdul Samad bin Ismail''' (18 ga Afrilu 1924 - 4 ga Satumba 2008), wanda sau da yawa ake kira '''Pak Samad''', ɗan jaridar Malaysia ne, marubuci kuma edita.<ref>{{Cite web |last=D'Cruz |first=Frankie |date=2024-04-15 |title=Pak Samad – the fearless newsman who lit up journalism and politics |url=https://www.freemalaysiatoday.com/category/nation/2024/04/15/pak-samad-the-fearless-newsman-who-lit-up-journalism-and-politics/ |access-date=2025-01-30 |website=Free Malaysia Today {{!}} FMT |language=en}}</ref> Ya kuma kasance daya daga cikin wadanda suka kafa jam'iyyar People's Action Party a Singapore.<ref>{{Cite web |last=Vengadesan |first=Martin |date=2024-04-18 |title=Remembering Samad Ismail, a thwarted intellectual and political prisoner |url=https://m.malaysiakini.com/news/702772 |access-date=2025-01-13 |website=Malaysiakini}}</ref>{{Spaced en dash}}
== Rayuwa ta farko ==
An haifi Samad a ranar 18 ga Afrilu 1924, a Singapore ga iyayen baƙi na Javanese, <ref name="Magsaysay">{{Cite web |title=1994 Ramon Magsaysay Awardee for Journalism, Literature, and the Creative Communication Arts – Abdul Samad Ismail |url=http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Biography/BiographySamadIsmailAbd.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110611045533/http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Biography/BiographySamadIsmailAbd.htm |archive-date=11 June 2011 |access-date=20 March 2011}}</ref> inda ya kuma halarci Makarantar Victoria. Ya kammala takardar shaidar Cambridge a matsayin jarida a jaridar yau da kullun, Utusan Melayu, inda ya fara aikinsa a aikin jarida a shekara ta 1940.<ref name="star" />
Iyalin Samad suna da "sanin gaske" game da al'adun Javanese, kuma Samad da kansa yana magana da Turanci tare da harshen Javanese mai zurfi.
== Ayyuka ==
A lokacin da Japan ta mamaye Malaya a lokacin yakin duniya na biyu, Samad ya yi aiki a jaridar da Japan ke tallafawa, ''Berita Malai'' . Ya zama editan ''Berita Malai'' lokacin da yake dan shekara 21 kawai.<ref name="star" /> Birtaniya, wadanda suka mallaki Malaysia a lokacin mulkin mallaka, sun dawo bayan da aka ci Japan kuma sun ɗaure Samad a takaice.<ref name="star" /> An sake shi bayan ɗan gajeren lokaci kuma ya koma aiki a Utusan Melayu . <ref name="star" />
Samad ya rubuta da yawa don tallafawa 'yancin Malaysia daga Ƙasar Ingila. <ref>{{Cite web |last=D'Cruz |first=Frankie |date=2024-04-17 |title=News icon who was a mentor and tormentor |url=https://www.freemalaysiatoday.com/category/nation/2024/04/18/news-icon-who-was-a-mentor-and-tormentor/ |access-date=2025-01-30 |website=Free Malaysia Today {{!}} FMT |language=en}}</ref> Sau da yawa yakan sadu da magoya bayan 'yancin kai na Malay, da kuma masu rabuwa da ke adawa da mulkin Dutch a kusa da [[Indonesiya|Indonesia]]. Saboda ayyukansa, hukumomin Burtaniya sun sake kama Samad a shekarar 1951. <ref name="star" /> An sake shi daga kurkuku a shekara ta 1953 kuma ya sake komawa aiki a Utusan Melayu . <ref>{{Cite web |last=Vengadesan |first=Martin |date=2021-09-23 |title=Syed Husin remembers #2: Konfrontasi and the early days of Malaysia |url=https://m.malaysiakini.com/news/592475 |access-date=2025-01-13 |website=Malaysiakini}}</ref>
Samad ya kafa Jam'iyyar People's Action Party (PAP) tare da Lee Kuan Yew, Firayim Minista na gaba na Singapore. Koyaya, rashin jituwa tsakanin Samad da Lee da Utusan Melayu ya haifar da ƙaura zuwa birnin [[Kuala Lumpur]]. Yayinda yake a Kuala Lumpur, Samad ya zama shugaban jaridar ''Berita Harian'' kuma manajan editan kungiyar New Straits Times Press (NSTP). <ref name="star" />
Samad ya inganta dalilai da yawa na zamantakewa a cikin rubuce-rubucensa a Malaysia bayan samun 'yancin kai. Ya ja hankalin mutane ga rashin daidaito na zamantakewa a cikin al'ummar Malaysia, ya yi kira ga daidaitaccen [[Harshen Malay]] na ƙasa kuma ya ba da rahoto game da alaƙar da ke tsakanin kabilanci da siyasar Malaysia.
Don rubuce-rubucensa game da batutuwan zamantakewa, waɗanda suka shahara tare da jama'a, an kama Samad a 1976 a ƙarƙashin Dokar Tsaro ta Cikin Gida. Daga karshe an sake shi daga kurkuku bayan shekaru biyar a 1981 a karkashin sabon Firayim Minista [[Mahathir Mohamad]] . <ref name="star" />
Samad ya koma kungiyar New Straits Times Press bayan da aka sake shi daga kurkuku a matsayin mai ba da shawara ga edita. Ya yi ritaya daga aikin jarida na cikakken lokaci a shekarar 1988.
== Kyaututtuka ==
Sarki na Malaysia, wanda a lokacin Sultan Azlan Shah na Perak ne ya girmama shi saboda gudummawarsa a shekarar 1992. Samad kuma ya karbi Pejuang Sastera (Champion na Littattafai) don adabi da aikin jarida.
An kuma ba shi lambar yabo ta Ramon Magsaysay don aikin jarida, wallafe-wallafen da fasaha na sadarwa a shekarar 1994 saboda kokarin da ya yi na tallafawa 'yancin Malaysia, gina dimokuradiyya da farfado da al'adun Malay a Malaysia. <ref name="Magsaysay">{{Cite web |title=1994 Ramon Magsaysay Awardee for Journalism, Literature, and the Creative Communication Arts – Abdul Samad Ismail |url=http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Biography/BiographySamadIsmailAbd.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110611045533/http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Biography/BiographySamadIsmailAbd.htm |archive-date=11 June 2011 |access-date=20 March 2011}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20110611045533/http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Biography/BiographySamadIsmailAbd.htm "1994 Ramon Magsaysay Awardee for Journalism, Literature, and the Creative Communication Arts – Abdul Samad Ismail"]. Archived from [http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Biography/BiographySamadIsmailAbd.htm the original] on 11 June 2011<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">20 March</span> 2011</span>.</cite></ref>
== Mutuwa ==
Samad ya mutu a yammacin 4 ga Satumba 2008, a Cibiyar Kiwon Lafiya ta Pantai a Kuala Lumpur . Ya mutu daga mummunar kamuwa da cutar huhu da gazawar koda yana da shekaru 84. Kafin wannan, an kwantar da shi a asibiti a cikin sashin kulawa mai tsanani tun daga 24 ga watan Agusta 2008, saboda matsalolin numfashi.
Lee Kuan Yew ya aika da ta'aziyya ga ɗan Samad, yana kwatanta shi da mai iyawa da basira duk da cewa yana da ikon yarda da abubuwan da suka canza. A cikin wasikar ta'aziyya, Lee ya ce su abokai ne duk da cewa sun rabu da kamfanin a siyasa. Lokacin da Samad ya so ya ziyarci iyalinsa a Singapore, Lee ya ba da shawarar cewa a ɗaga haramcin shiga Samad.<ref>{{Cite web |title='Lee Kuan Yew and dad never spoke again' [NSTTV] {{!}} New Straits Times |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2024/04/1038474/lee-kuan-yew-and-dad-never-spoke-again-nsttv |access-date=2025-01-30 |website=www.nst.com.my}}</ref>
Samad ya bar 'ya'yansa (wanda ya haifa tare da matarsa ta farko, Hamidah Hassan), da jikokin sa da jikokin jikoki. Ya haifi 'ya'ya goma a lokacin rayuwarsa, takwas daga cikinsu har yanzu suna da rai. Yana da 'ya'ya maza biyu, Hamed da Kamal, da' ya'ya mata shida Maria, Norlin, Nuraina, Norazah, Nurazlin da Nurazrina. Nuraina tsohuwar 'yar jarida ce wacce ta yi aiki a matsayin tsohon manajan edita a New Straits Times . <ref>{{Cite web |last=Razak |first=Aidila |date=2012-03-29 |title='This is the communist's daughter!' |url=https://m.malaysiakini.com/news/193472 |access-date=2025-02-06 |website=Malaysiakini}}</ref>
Matar Samad ta farko, Hamidah Hassan, ta mutu a shekarar 1990.
An binne shi a makabartar musulmi a Bukit Kiara, inda aka binne Hamidah.
== Daraja ==
=== Darajar Malaysia ===
* {{Flagu|Malaysia}}
** Kwamandan Order of Loyalty to the Crown of Malaysia (PSM) - '''Tan Sri''' (1992) <ref>{{Cite web |title=Semakan Penerima Darjah Kebesaran, Bintang dan Pingat |url=http://www.istiadat.gov.my/index.php/component/semakanlantikanskp/}}</ref>[[Fayil:Order_of_Loyalty_to_the_Crown_of_Malaysia_-_PSM.svg|50x50px]]
== Dubi kuma ==
* Kafofin yada labarai a Malaysia
* Abdul Rahim Kajai
* A. Samad ya ce
* Aziz Ishak
* [[Ishak Haji Muhammad]]
* Ya ce Zahari
* Usman Awang
* Yusof Ishak
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haifaffun 1924]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
21g0iwng3cdlcg55roehmw9om1qbp4e
825907
825902
2026-04-24T17:14:16Z
Lawan Bala
15944
825907
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
Tan Sri '''Abdul Samad bin Ismail''' (an haife 18 ga Afrilu 1924 - 4 ga Satumba 2008), wanda sau da yawa ake kira '''Pak Samad''', ɗan jaridar Malaysia ne, marubuci kuma edita.<ref>{{Cite web |last=D'Cruz |first=Frankie |date=2024-04-15 |title=Pak Samad – the fearless newsman who lit up journalism and politics |url=https://www.freemalaysiatoday.com/category/nation/2024/04/15/pak-samad-the-fearless-newsman-who-lit-up-journalism-and-politics/ |access-date=2025-01-30 |website=Free Malaysia Today {{!}} FMT |language=en}}</ref> Ya kuma kasance daya daga cikin wadanda suka kafa jam'iyyar People's Action Party a Singapore.<ref>{{Cite web |last=Vengadesan |first=Martin |date=2024-04-18 |title=Remembering Samad Ismail, a thwarted intellectual and political prisoner |url=https://m.malaysiakini.com/news/702772 |access-date=2025-01-13 |website=Malaysiakini}}</ref>{{Spaced en dash}}
== Rayuwa ta farko ==
An haifi Samad a ranar 18 ga Afrilu 1924, a Singapore ga iyayen baƙi na Javanese, <ref name="Magsaysay">{{Cite web |title=1994 Ramon Magsaysay Awardee for Journalism, Literature, and the Creative Communication Arts – Abdul Samad Ismail |url=http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Biography/BiographySamadIsmailAbd.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110611045533/http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Biography/BiographySamadIsmailAbd.htm |archive-date=11 June 2011 |access-date=20 March 2011}}</ref> inda ya kuma halarci Makarantar Victoria. Ya kammala takardar shaidar Cambridge a matsayin jarida a jaridar yau da kullun, Utusan Melayu, inda ya fara aikinsa a aikin jarida a shekara ta 1940.<ref name="star" />
Iyalin Samad suna da "sanin gaske" game da al'adun Javanese, kuma Samad da kansa yana magana da Turanci tare da harshen Javanese mai zurfi.
== Ayyuka ==
A lokacin da Japan ta mamaye Malaya a lokacin yakin duniya na biyu, Samad ya yi aiki a jaridar da Japan ke tallafawa, ''Berita Malai'' . Ya zama editan ''Berita Malai'' lokacin da yake dan shekara 21 kawai.<ref name="star" /> Birtaniya, wadanda suka mallaki Malaysia a lokacin mulkin mallaka, sun dawo bayan da aka ci Japan kuma sun ɗaure Samad a takaice.<ref name="star" /> An sake shi bayan ɗan gajeren lokaci kuma ya koma aiki a Utusan Melayu . <ref name="star" />
Samad ya rubuta da yawa don tallafawa 'yancin Malaysia daga Ƙasar Ingila. <ref>{{Cite web |last=D'Cruz |first=Frankie |date=2024-04-17 |title=News icon who was a mentor and tormentor |url=https://www.freemalaysiatoday.com/category/nation/2024/04/18/news-icon-who-was-a-mentor-and-tormentor/ |access-date=2025-01-30 |website=Free Malaysia Today {{!}} FMT |language=en}}</ref> Sau da yawa yakan sadu da magoya bayan 'yancin kai na Malay, da kuma masu rabuwa da ke adawa da mulkin Dutch a kusa da [[Indonesiya|Indonesia]]. Saboda ayyukansa, hukumomin Burtaniya sun sake kama Samad a shekarar 1951. <ref name="star" /> An sake shi daga kurkuku a shekara ta 1953 kuma ya sake komawa aiki a Utusan Melayu . <ref>{{Cite web |last=Vengadesan |first=Martin |date=2021-09-23 |title=Syed Husin remembers #2: Konfrontasi and the early days of Malaysia |url=https://m.malaysiakini.com/news/592475 |access-date=2025-01-13 |website=Malaysiakini}}</ref>
Samad ya kafa Jam'iyyar People's Action Party (PAP) tare da Lee Kuan Yew, Firayim Minista na gaba na Singapore. Koyaya, rashin jituwa tsakanin Samad da Lee da Utusan Melayu ya haifar da ƙaura zuwa birnin [[Kuala Lumpur]]. Yayinda yake a Kuala Lumpur, Samad ya zama shugaban jaridar ''Berita Harian'' kuma manajan editan kungiyar New Straits Times Press (NSTP). <ref name="star" />
Samad ya inganta dalilai da yawa na zamantakewa a cikin rubuce-rubucensa a Malaysia bayan samun 'yancin kai. Ya ja hankalin mutane ga rashin daidaito na zamantakewa a cikin al'ummar Malaysia, ya yi kira ga daidaitaccen [[Harshen Malay]] na ƙasa kuma ya ba da rahoto game da alaƙar da ke tsakanin kabilanci da siyasar Malaysia.
Don rubuce-rubucensa game da batutuwan zamantakewa, waɗanda suka shahara tare da jama'a, an kama Samad a 1976 a ƙarƙashin Dokar Tsaro ta Cikin Gida. Daga karshe an sake shi daga kurkuku bayan shekaru biyar a 1981 a karkashin sabon Firayim Minista [[Mahathir Mohamad]] . <ref name="star" />
Samad ya koma kungiyar New Straits Times Press bayan da aka sake shi daga kurkuku a matsayin mai ba da shawara ga edita. Ya yi ritaya daga aikin jarida na cikakken lokaci a shekarar 1988.
== Kyaututtuka ==
Sarki na Malaysia, wanda a lokacin Sultan Azlan Shah na Perak ne ya girmama shi saboda gudummawarsa a shekarar 1992. Samad kuma ya karbi Pejuang Sastera (Champion na Littattafai) don adabi da aikin jarida.
An kuma ba shi lambar yabo ta Ramon Magsaysay don aikin jarida, wallafe-wallafen da fasaha na sadarwa a shekarar 1994 saboda kokarin da ya yi na tallafawa 'yancin Malaysia, gina dimokuradiyya da farfado da al'adun Malay a Malaysia. <ref name="Magsaysay">{{Cite web |title=1994 Ramon Magsaysay Awardee for Journalism, Literature, and the Creative Communication Arts – Abdul Samad Ismail |url=http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Biography/BiographySamadIsmailAbd.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110611045533/http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Biography/BiographySamadIsmailAbd.htm |archive-date=11 June 2011 |access-date=20 March 2011}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20110611045533/http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Biography/BiographySamadIsmailAbd.htm "1994 Ramon Magsaysay Awardee for Journalism, Literature, and the Creative Communication Arts – Abdul Samad Ismail"]. Archived from [http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Biography/BiographySamadIsmailAbd.htm the original] on 11 June 2011<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">20 March</span> 2011</span>.</cite></ref>
== Mutuwa ==
Samad ya mutu a yammacin 4 ga Satumba 2008, a Cibiyar Kiwon Lafiya ta Pantai a Kuala Lumpur . Ya mutu daga mummunar kamuwa da cutar huhu da gazawar koda yana da shekaru 84. Kafin wannan, an kwantar da shi a asibiti a cikin sashin kulawa mai tsanani tun daga 24 ga watan Agusta 2008, saboda matsalolin numfashi.
Lee Kuan Yew ya aika da ta'aziyya ga ɗan Samad, yana kwatanta shi da mai iyawa da basira duk da cewa yana da ikon yarda da abubuwan da suka canza. A cikin wasikar ta'aziyya, Lee ya ce su abokai ne duk da cewa sun rabu da kamfanin a siyasa. Lokacin da Samad ya so ya ziyarci iyalinsa a Singapore, Lee ya ba da shawarar cewa a ɗaga haramcin shiga Samad.<ref>{{Cite web |title='Lee Kuan Yew and dad never spoke again' [NSTTV] {{!}} New Straits Times |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2024/04/1038474/lee-kuan-yew-and-dad-never-spoke-again-nsttv |access-date=2025-01-30 |website=www.nst.com.my}}</ref>
Samad ya bar 'ya'yansa (wanda ya haifa tare da matarsa ta farko, Hamidah Hassan), da jikokin sa da jikokin jikoki. Ya haifi 'ya'ya goma a lokacin rayuwarsa, takwas daga cikinsu har yanzu suna da rai. Yana da 'ya'ya maza biyu, Hamed da Kamal, da' ya'ya mata shida Maria, Norlin, Nuraina, Norazah, Nurazlin da Nurazrina. Nuraina tsohuwar 'yar jarida ce wacce ta yi aiki a matsayin tsohon manajan edita a New Straits Times . <ref>{{Cite web |last=Razak |first=Aidila |date=2012-03-29 |title='This is the communist's daughter!' |url=https://m.malaysiakini.com/news/193472 |access-date=2025-02-06 |website=Malaysiakini}}</ref>
Matar Samad ta farko, Hamidah Hassan, ta mutu a shekarar 1990.
An binne shi a makabartar musulmi a Bukit Kiara, inda aka binne Hamidah.
== Daraja ==
=== Darajar Malaysia ===
* {{Flagu|Malaysia}}
** Kwamandan Order of Loyalty to the Crown of Malaysia (PSM) - '''Tan Sri''' (1992) <ref>{{Cite web |title=Semakan Penerima Darjah Kebesaran, Bintang dan Pingat |url=http://www.istiadat.gov.my/index.php/component/semakanlantikanskp/}}</ref>[[Fayil:Order_of_Loyalty_to_the_Crown_of_Malaysia_-_PSM.svg|50x50px]]
== Dubi kuma ==
* Kafofin yada labarai a Malaysia
* Abdul Rahim Kajai
* A. Samad ya ce
* Aziz Ishak
* [[Ishak Haji Muhammad]]
* Ya ce Zahari
* Usman Awang
* Yusof Ishak
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haifaffun 1924]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
6ozxt83c5cknt4q9urdjtnwg48jnvka
825909
825907
2026-04-24T17:14:53Z
Lawan Bala
15944
825909
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
Tan Sri '''Abdul Samad bin Ismail''' (an haife ta 18 ga Afrilu 1924 - 4 ga Satumba 2008), wanda sau da yawa ake kira '''Pak Samad''', ɗan jaridar Malaysia ne, marubuci kuma edita.<ref>{{Cite web |last=D'Cruz |first=Frankie |date=2024-04-15 |title=Pak Samad – the fearless newsman who lit up journalism and politics |url=https://www.freemalaysiatoday.com/category/nation/2024/04/15/pak-samad-the-fearless-newsman-who-lit-up-journalism-and-politics/ |access-date=2025-01-30 |website=Free Malaysia Today {{!}} FMT |language=en}}</ref> Ya kuma kasance daya daga cikin wadanda suka kafa jam'iyyar People's Action Party a Singapore.<ref>{{Cite web |last=Vengadesan |first=Martin |date=2024-04-18 |title=Remembering Samad Ismail, a thwarted intellectual and political prisoner |url=https://m.malaysiakini.com/news/702772 |access-date=2025-01-13 |website=Malaysiakini}}</ref>{{Spaced en dash}}
== Rayuwa ta farko ==
An haifi Samad a ranar 18 ga Afrilu 1924, a Singapore ga iyayen baƙi na Javanese, <ref name="Magsaysay">{{Cite web |title=1994 Ramon Magsaysay Awardee for Journalism, Literature, and the Creative Communication Arts – Abdul Samad Ismail |url=http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Biography/BiographySamadIsmailAbd.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110611045533/http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Biography/BiographySamadIsmailAbd.htm |archive-date=11 June 2011 |access-date=20 March 2011}}</ref> inda ya kuma halarci Makarantar Victoria. Ya kammala takardar shaidar Cambridge a matsayin jarida a jaridar yau da kullun, Utusan Melayu, inda ya fara aikinsa a aikin jarida a shekara ta 1940.<ref name="star" />
Iyalin Samad suna da "sanin gaske" game da al'adun Javanese, kuma Samad da kansa yana magana da Turanci tare da harshen Javanese mai zurfi.
== Ayyuka ==
A lokacin da Japan ta mamaye Malaya a lokacin yakin duniya na biyu, Samad ya yi aiki a jaridar da Japan ke tallafawa, ''Berita Malai'' . Ya zama editan ''Berita Malai'' lokacin da yake dan shekara 21 kawai.<ref name="star" /> Birtaniya, wadanda suka mallaki Malaysia a lokacin mulkin mallaka, sun dawo bayan da aka ci Japan kuma sun ɗaure Samad a takaice.<ref name="star" /> An sake shi bayan ɗan gajeren lokaci kuma ya koma aiki a Utusan Melayu . <ref name="star" />
Samad ya rubuta da yawa don tallafawa 'yancin Malaysia daga Ƙasar Ingila. <ref>{{Cite web |last=D'Cruz |first=Frankie |date=2024-04-17 |title=News icon who was a mentor and tormentor |url=https://www.freemalaysiatoday.com/category/nation/2024/04/18/news-icon-who-was-a-mentor-and-tormentor/ |access-date=2025-01-30 |website=Free Malaysia Today {{!}} FMT |language=en}}</ref> Sau da yawa yakan sadu da magoya bayan 'yancin kai na Malay, da kuma masu rabuwa da ke adawa da mulkin Dutch a kusa da [[Indonesiya|Indonesia]]. Saboda ayyukansa, hukumomin Burtaniya sun sake kama Samad a shekarar 1951. <ref name="star" /> An sake shi daga kurkuku a shekara ta 1953 kuma ya sake komawa aiki a Utusan Melayu . <ref>{{Cite web |last=Vengadesan |first=Martin |date=2021-09-23 |title=Syed Husin remembers #2: Konfrontasi and the early days of Malaysia |url=https://m.malaysiakini.com/news/592475 |access-date=2025-01-13 |website=Malaysiakini}}</ref>
Samad ya kafa Jam'iyyar People's Action Party (PAP) tare da Lee Kuan Yew, Firayim Minista na gaba na Singapore. Koyaya, rashin jituwa tsakanin Samad da Lee da Utusan Melayu ya haifar da ƙaura zuwa birnin [[Kuala Lumpur]]. Yayinda yake a Kuala Lumpur, Samad ya zama shugaban jaridar ''Berita Harian'' kuma manajan editan kungiyar New Straits Times Press (NSTP). <ref name="star" />
Samad ya inganta dalilai da yawa na zamantakewa a cikin rubuce-rubucensa a Malaysia bayan samun 'yancin kai. Ya ja hankalin mutane ga rashin daidaito na zamantakewa a cikin al'ummar Malaysia, ya yi kira ga daidaitaccen [[Harshen Malay]] na ƙasa kuma ya ba da rahoto game da alaƙar da ke tsakanin kabilanci da siyasar Malaysia.
Don rubuce-rubucensa game da batutuwan zamantakewa, waɗanda suka shahara tare da jama'a, an kama Samad a 1976 a ƙarƙashin Dokar Tsaro ta Cikin Gida. Daga karshe an sake shi daga kurkuku bayan shekaru biyar a 1981 a karkashin sabon Firayim Minista [[Mahathir Mohamad]] . <ref name="star" />
Samad ya koma kungiyar New Straits Times Press bayan da aka sake shi daga kurkuku a matsayin mai ba da shawara ga edita. Ya yi ritaya daga aikin jarida na cikakken lokaci a shekarar 1988.
== Kyaututtuka ==
Sarki na Malaysia, wanda a lokacin Sultan Azlan Shah na Perak ne ya girmama shi saboda gudummawarsa a shekarar 1992. Samad kuma ya karbi Pejuang Sastera (Champion na Littattafai) don adabi da aikin jarida.
An kuma ba shi lambar yabo ta Ramon Magsaysay don aikin jarida, wallafe-wallafen da fasaha na sadarwa a shekarar 1994 saboda kokarin da ya yi na tallafawa 'yancin Malaysia, gina dimokuradiyya da farfado da al'adun Malay a Malaysia. <ref name="Magsaysay">{{Cite web |title=1994 Ramon Magsaysay Awardee for Journalism, Literature, and the Creative Communication Arts – Abdul Samad Ismail |url=http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Biography/BiographySamadIsmailAbd.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110611045533/http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Biography/BiographySamadIsmailAbd.htm |archive-date=11 June 2011 |access-date=20 March 2011}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20110611045533/http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Biography/BiographySamadIsmailAbd.htm "1994 Ramon Magsaysay Awardee for Journalism, Literature, and the Creative Communication Arts – Abdul Samad Ismail"]. Archived from [http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Biography/BiographySamadIsmailAbd.htm the original] on 11 June 2011<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">20 March</span> 2011</span>.</cite></ref>
== Mutuwa ==
Samad ya mutu a yammacin 4 ga Satumba 2008, a Cibiyar Kiwon Lafiya ta Pantai a Kuala Lumpur . Ya mutu daga mummunar kamuwa da cutar huhu da gazawar koda yana da shekaru 84. Kafin wannan, an kwantar da shi a asibiti a cikin sashin kulawa mai tsanani tun daga 24 ga watan Agusta 2008, saboda matsalolin numfashi.
Lee Kuan Yew ya aika da ta'aziyya ga ɗan Samad, yana kwatanta shi da mai iyawa da basira duk da cewa yana da ikon yarda da abubuwan da suka canza. A cikin wasikar ta'aziyya, Lee ya ce su abokai ne duk da cewa sun rabu da kamfanin a siyasa. Lokacin da Samad ya so ya ziyarci iyalinsa a Singapore, Lee ya ba da shawarar cewa a ɗaga haramcin shiga Samad.<ref>{{Cite web |title='Lee Kuan Yew and dad never spoke again' [NSTTV] {{!}} New Straits Times |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2024/04/1038474/lee-kuan-yew-and-dad-never-spoke-again-nsttv |access-date=2025-01-30 |website=www.nst.com.my}}</ref>
Samad ya bar 'ya'yansa (wanda ya haifa tare da matarsa ta farko, Hamidah Hassan), da jikokin sa da jikokin jikoki. Ya haifi 'ya'ya goma a lokacin rayuwarsa, takwas daga cikinsu har yanzu suna da rai. Yana da 'ya'ya maza biyu, Hamed da Kamal, da' ya'ya mata shida Maria, Norlin, Nuraina, Norazah, Nurazlin da Nurazrina. Nuraina tsohuwar 'yar jarida ce wacce ta yi aiki a matsayin tsohon manajan edita a New Straits Times . <ref>{{Cite web |last=Razak |first=Aidila |date=2012-03-29 |title='This is the communist's daughter!' |url=https://m.malaysiakini.com/news/193472 |access-date=2025-02-06 |website=Malaysiakini}}</ref>
Matar Samad ta farko, Hamidah Hassan, ta mutu a shekarar 1990.
An binne shi a makabartar musulmi a Bukit Kiara, inda aka binne Hamidah.
== Daraja ==
=== Darajar Malaysia ===
* {{Flagu|Malaysia}}
** Kwamandan Order of Loyalty to the Crown of Malaysia (PSM) - '''Tan Sri''' (1992) <ref>{{Cite web |title=Semakan Penerima Darjah Kebesaran, Bintang dan Pingat |url=http://www.istiadat.gov.my/index.php/component/semakanlantikanskp/}}</ref>[[Fayil:Order_of_Loyalty_to_the_Crown_of_Malaysia_-_PSM.svg|50x50px]]
== Dubi kuma ==
* Kafofin yada labarai a Malaysia
* Abdul Rahim Kajai
* A. Samad ya ce
* Aziz Ishak
* [[Ishak Haji Muhammad]]
* Ya ce Zahari
* Usman Awang
* Yusof Ishak
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haifaffun 1924]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
8j5mrw2nfpcqdfhziys1xzx5oourwxs
825911
825909
2026-04-24T17:15:22Z
Lawan Bala
15944
825911
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
Tan Sri '''Abdul Samad bin Ismail''' (an haife shi 18 ga Afrilu 1924 - 4 ga Satumba 2008), wanda sau da yawa ake kira '''Pak Samad''', ɗan jaridar Malaysia ne, marubuci kuma edita.<ref>{{Cite web |last=D'Cruz |first=Frankie |date=2024-04-15 |title=Pak Samad – the fearless newsman who lit up journalism and politics |url=https://www.freemalaysiatoday.com/category/nation/2024/04/15/pak-samad-the-fearless-newsman-who-lit-up-journalism-and-politics/ |access-date=2025-01-30 |website=Free Malaysia Today {{!}} FMT |language=en}}</ref> Ya kuma kasance daya daga cikin wadanda suka kafa jam'iyyar People's Action Party a Singapore.<ref>{{Cite web |last=Vengadesan |first=Martin |date=2024-04-18 |title=Remembering Samad Ismail, a thwarted intellectual and political prisoner |url=https://m.malaysiakini.com/news/702772 |access-date=2025-01-13 |website=Malaysiakini}}</ref>{{Spaced en dash}}
== Rayuwa ta farko ==
An haifi Samad a ranar 18 ga Afrilu 1924, a Singapore ga iyayen baƙi na Javanese, <ref name="Magsaysay">{{Cite web |title=1994 Ramon Magsaysay Awardee for Journalism, Literature, and the Creative Communication Arts – Abdul Samad Ismail |url=http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Biography/BiographySamadIsmailAbd.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110611045533/http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Biography/BiographySamadIsmailAbd.htm |archive-date=11 June 2011 |access-date=20 March 2011}}</ref> inda ya kuma halarci Makarantar Victoria. Ya kammala takardar shaidar Cambridge a matsayin jarida a jaridar yau da kullun, Utusan Melayu, inda ya fara aikinsa a aikin jarida a shekara ta 1940.<ref name="star" />
Iyalin Samad suna da "sanin gaske" game da al'adun Javanese, kuma Samad da kansa yana magana da Turanci tare da harshen Javanese mai zurfi.
== Ayyuka ==
A lokacin da Japan ta mamaye Malaya a lokacin yakin duniya na biyu, Samad ya yi aiki a jaridar da Japan ke tallafawa, ''Berita Malai'' . Ya zama editan ''Berita Malai'' lokacin da yake dan shekara 21 kawai.<ref name="star" /> Birtaniya, wadanda suka mallaki Malaysia a lokacin mulkin mallaka, sun dawo bayan da aka ci Japan kuma sun ɗaure Samad a takaice.<ref name="star" /> An sake shi bayan ɗan gajeren lokaci kuma ya koma aiki a Utusan Melayu . <ref name="star" />
Samad ya rubuta da yawa don tallafawa 'yancin Malaysia daga Ƙasar Ingila. <ref>{{Cite web |last=D'Cruz |first=Frankie |date=2024-04-17 |title=News icon who was a mentor and tormentor |url=https://www.freemalaysiatoday.com/category/nation/2024/04/18/news-icon-who-was-a-mentor-and-tormentor/ |access-date=2025-01-30 |website=Free Malaysia Today {{!}} FMT |language=en}}</ref> Sau da yawa yakan sadu da magoya bayan 'yancin kai na Malay, da kuma masu rabuwa da ke adawa da mulkin Dutch a kusa da [[Indonesiya|Indonesia]]. Saboda ayyukansa, hukumomin Burtaniya sun sake kama Samad a shekarar 1951. <ref name="star" /> An sake shi daga kurkuku a shekara ta 1953 kuma ya sake komawa aiki a Utusan Melayu . <ref>{{Cite web |last=Vengadesan |first=Martin |date=2021-09-23 |title=Syed Husin remembers #2: Konfrontasi and the early days of Malaysia |url=https://m.malaysiakini.com/news/592475 |access-date=2025-01-13 |website=Malaysiakini}}</ref>
Samad ya kafa Jam'iyyar People's Action Party (PAP) tare da Lee Kuan Yew, Firayim Minista na gaba na Singapore. Koyaya, rashin jituwa tsakanin Samad da Lee da Utusan Melayu ya haifar da ƙaura zuwa birnin [[Kuala Lumpur]]. Yayinda yake a Kuala Lumpur, Samad ya zama shugaban jaridar ''Berita Harian'' kuma manajan editan kungiyar New Straits Times Press (NSTP). <ref name="star" />
Samad ya inganta dalilai da yawa na zamantakewa a cikin rubuce-rubucensa a Malaysia bayan samun 'yancin kai. Ya ja hankalin mutane ga rashin daidaito na zamantakewa a cikin al'ummar Malaysia, ya yi kira ga daidaitaccen [[Harshen Malay]] na ƙasa kuma ya ba da rahoto game da alaƙar da ke tsakanin kabilanci da siyasar Malaysia.
Don rubuce-rubucensa game da batutuwan zamantakewa, waɗanda suka shahara tare da jama'a, an kama Samad a 1976 a ƙarƙashin Dokar Tsaro ta Cikin Gida. Daga karshe an sake shi daga kurkuku bayan shekaru biyar a 1981 a karkashin sabon Firayim Minista [[Mahathir Mohamad]] . <ref name="star" />
Samad ya koma kungiyar New Straits Times Press bayan da aka sake shi daga kurkuku a matsayin mai ba da shawara ga edita. Ya yi ritaya daga aikin jarida na cikakken lokaci a shekarar 1988.
== Kyaututtuka ==
Sarki na Malaysia, wanda a lokacin Sultan Azlan Shah na Perak ne ya girmama shi saboda gudummawarsa a shekarar 1992. Samad kuma ya karbi Pejuang Sastera (Champion na Littattafai) don adabi da aikin jarida.
An kuma ba shi lambar yabo ta Ramon Magsaysay don aikin jarida, wallafe-wallafen da fasaha na sadarwa a shekarar 1994 saboda kokarin da ya yi na tallafawa 'yancin Malaysia, gina dimokuradiyya da farfado da al'adun Malay a Malaysia. <ref name="Magsaysay">{{Cite web |title=1994 Ramon Magsaysay Awardee for Journalism, Literature, and the Creative Communication Arts – Abdul Samad Ismail |url=http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Biography/BiographySamadIsmailAbd.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110611045533/http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Biography/BiographySamadIsmailAbd.htm |archive-date=11 June 2011 |access-date=20 March 2011}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20110611045533/http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Biography/BiographySamadIsmailAbd.htm "1994 Ramon Magsaysay Awardee for Journalism, Literature, and the Creative Communication Arts – Abdul Samad Ismail"]. Archived from [http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Biography/BiographySamadIsmailAbd.htm the original] on 11 June 2011<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">20 March</span> 2011</span>.</cite></ref>
== Mutuwa ==
Samad ya mutu a yammacin 4 ga Satumba 2008, a Cibiyar Kiwon Lafiya ta Pantai a Kuala Lumpur . Ya mutu daga mummunar kamuwa da cutar huhu da gazawar koda yana da shekaru 84. Kafin wannan, an kwantar da shi a asibiti a cikin sashin kulawa mai tsanani tun daga 24 ga watan Agusta 2008, saboda matsalolin numfashi.
Lee Kuan Yew ya aika da ta'aziyya ga ɗan Samad, yana kwatanta shi da mai iyawa da basira duk da cewa yana da ikon yarda da abubuwan da suka canza. A cikin wasikar ta'aziyya, Lee ya ce su abokai ne duk da cewa sun rabu da kamfanin a siyasa. Lokacin da Samad ya so ya ziyarci iyalinsa a Singapore, Lee ya ba da shawarar cewa a ɗaga haramcin shiga Samad.<ref>{{Cite web |title='Lee Kuan Yew and dad never spoke again' [NSTTV] {{!}} New Straits Times |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2024/04/1038474/lee-kuan-yew-and-dad-never-spoke-again-nsttv |access-date=2025-01-30 |website=www.nst.com.my}}</ref>
Samad ya bar 'ya'yansa (wanda ya haifa tare da matarsa ta farko, Hamidah Hassan), da jikokin sa da jikokin jikoki. Ya haifi 'ya'ya goma a lokacin rayuwarsa, takwas daga cikinsu har yanzu suna da rai. Yana da 'ya'ya maza biyu, Hamed da Kamal, da' ya'ya mata shida Maria, Norlin, Nuraina, Norazah, Nurazlin da Nurazrina. Nuraina tsohuwar 'yar jarida ce wacce ta yi aiki a matsayin tsohon manajan edita a New Straits Times . <ref>{{Cite web |last=Razak |first=Aidila |date=2012-03-29 |title='This is the communist's daughter!' |url=https://m.malaysiakini.com/news/193472 |access-date=2025-02-06 |website=Malaysiakini}}</ref>
Matar Samad ta farko, Hamidah Hassan, ta mutu a shekarar 1990.
An binne shi a makabartar musulmi a Bukit Kiara, inda aka binne Hamidah.
== Daraja ==
=== Darajar Malaysia ===
* {{Flagu|Malaysia}}
** Kwamandan Order of Loyalty to the Crown of Malaysia (PSM) - '''Tan Sri''' (1992) <ref>{{Cite web |title=Semakan Penerima Darjah Kebesaran, Bintang dan Pingat |url=http://www.istiadat.gov.my/index.php/component/semakanlantikanskp/}}</ref>[[Fayil:Order_of_Loyalty_to_the_Crown_of_Malaysia_-_PSM.svg|50x50px]]
== Dubi kuma ==
* Kafofin yada labarai a Malaysia
* Abdul Rahim Kajai
* A. Samad ya ce
* Aziz Ishak
* [[Ishak Haji Muhammad]]
* Ya ce Zahari
* Usman Awang
* Yusof Ishak
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haifaffun 1924]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
evozx6173dcumhh78ltyif7tsp1gb55
825912
825911
2026-04-24T17:15:36Z
Lawan Bala
15944
825912
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
Tan Sri '''Abdul Samad bin Ismail''' (an haife shi a ranar 18 ga Afrilu 1924 - 4 ga Satumba 2008), wanda sau da yawa ake kira '''Pak Samad''', ɗan jaridar Malaysia ne, marubuci kuma edita.<ref>{{Cite web |last=D'Cruz |first=Frankie |date=2024-04-15 |title=Pak Samad – the fearless newsman who lit up journalism and politics |url=https://www.freemalaysiatoday.com/category/nation/2024/04/15/pak-samad-the-fearless-newsman-who-lit-up-journalism-and-politics/ |access-date=2025-01-30 |website=Free Malaysia Today {{!}} FMT |language=en}}</ref> Ya kuma kasance daya daga cikin wadanda suka kafa jam'iyyar People's Action Party a Singapore.<ref>{{Cite web |last=Vengadesan |first=Martin |date=2024-04-18 |title=Remembering Samad Ismail, a thwarted intellectual and political prisoner |url=https://m.malaysiakini.com/news/702772 |access-date=2025-01-13 |website=Malaysiakini}}</ref>{{Spaced en dash}}
== Rayuwa ta farko ==
An haifi Samad a ranar 18 ga Afrilu 1924, a Singapore ga iyayen baƙi na Javanese, <ref name="Magsaysay">{{Cite web |title=1994 Ramon Magsaysay Awardee for Journalism, Literature, and the Creative Communication Arts – Abdul Samad Ismail |url=http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Biography/BiographySamadIsmailAbd.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110611045533/http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Biography/BiographySamadIsmailAbd.htm |archive-date=11 June 2011 |access-date=20 March 2011}}</ref> inda ya kuma halarci Makarantar Victoria. Ya kammala takardar shaidar Cambridge a matsayin jarida a jaridar yau da kullun, Utusan Melayu, inda ya fara aikinsa a aikin jarida a shekara ta 1940.<ref name="star" />
Iyalin Samad suna da "sanin gaske" game da al'adun Javanese, kuma Samad da kansa yana magana da Turanci tare da harshen Javanese mai zurfi.
== Ayyuka ==
A lokacin da Japan ta mamaye Malaya a lokacin yakin duniya na biyu, Samad ya yi aiki a jaridar da Japan ke tallafawa, ''Berita Malai'' . Ya zama editan ''Berita Malai'' lokacin da yake dan shekara 21 kawai.<ref name="star" /> Birtaniya, wadanda suka mallaki Malaysia a lokacin mulkin mallaka, sun dawo bayan da aka ci Japan kuma sun ɗaure Samad a takaice.<ref name="star" /> An sake shi bayan ɗan gajeren lokaci kuma ya koma aiki a Utusan Melayu . <ref name="star" />
Samad ya rubuta da yawa don tallafawa 'yancin Malaysia daga Ƙasar Ingila. <ref>{{Cite web |last=D'Cruz |first=Frankie |date=2024-04-17 |title=News icon who was a mentor and tormentor |url=https://www.freemalaysiatoday.com/category/nation/2024/04/18/news-icon-who-was-a-mentor-and-tormentor/ |access-date=2025-01-30 |website=Free Malaysia Today {{!}} FMT |language=en}}</ref> Sau da yawa yakan sadu da magoya bayan 'yancin kai na Malay, da kuma masu rabuwa da ke adawa da mulkin Dutch a kusa da [[Indonesiya|Indonesia]]. Saboda ayyukansa, hukumomin Burtaniya sun sake kama Samad a shekarar 1951. <ref name="star" /> An sake shi daga kurkuku a shekara ta 1953 kuma ya sake komawa aiki a Utusan Melayu . <ref>{{Cite web |last=Vengadesan |first=Martin |date=2021-09-23 |title=Syed Husin remembers #2: Konfrontasi and the early days of Malaysia |url=https://m.malaysiakini.com/news/592475 |access-date=2025-01-13 |website=Malaysiakini}}</ref>
Samad ya kafa Jam'iyyar People's Action Party (PAP) tare da Lee Kuan Yew, Firayim Minista na gaba na Singapore. Koyaya, rashin jituwa tsakanin Samad da Lee da Utusan Melayu ya haifar da ƙaura zuwa birnin [[Kuala Lumpur]]. Yayinda yake a Kuala Lumpur, Samad ya zama shugaban jaridar ''Berita Harian'' kuma manajan editan kungiyar New Straits Times Press (NSTP). <ref name="star" />
Samad ya inganta dalilai da yawa na zamantakewa a cikin rubuce-rubucensa a Malaysia bayan samun 'yancin kai. Ya ja hankalin mutane ga rashin daidaito na zamantakewa a cikin al'ummar Malaysia, ya yi kira ga daidaitaccen [[Harshen Malay]] na ƙasa kuma ya ba da rahoto game da alaƙar da ke tsakanin kabilanci da siyasar Malaysia.
Don rubuce-rubucensa game da batutuwan zamantakewa, waɗanda suka shahara tare da jama'a, an kama Samad a 1976 a ƙarƙashin Dokar Tsaro ta Cikin Gida. Daga karshe an sake shi daga kurkuku bayan shekaru biyar a 1981 a karkashin sabon Firayim Minista [[Mahathir Mohamad]] . <ref name="star" />
Samad ya koma kungiyar New Straits Times Press bayan da aka sake shi daga kurkuku a matsayin mai ba da shawara ga edita. Ya yi ritaya daga aikin jarida na cikakken lokaci a shekarar 1988.
== Kyaututtuka ==
Sarki na Malaysia, wanda a lokacin Sultan Azlan Shah na Perak ne ya girmama shi saboda gudummawarsa a shekarar 1992. Samad kuma ya karbi Pejuang Sastera (Champion na Littattafai) don adabi da aikin jarida.
An kuma ba shi lambar yabo ta Ramon Magsaysay don aikin jarida, wallafe-wallafen da fasaha na sadarwa a shekarar 1994 saboda kokarin da ya yi na tallafawa 'yancin Malaysia, gina dimokuradiyya da farfado da al'adun Malay a Malaysia. <ref name="Magsaysay">{{Cite web |title=1994 Ramon Magsaysay Awardee for Journalism, Literature, and the Creative Communication Arts – Abdul Samad Ismail |url=http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Biography/BiographySamadIsmailAbd.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110611045533/http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Biography/BiographySamadIsmailAbd.htm |archive-date=11 June 2011 |access-date=20 March 2011}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20110611045533/http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Biography/BiographySamadIsmailAbd.htm "1994 Ramon Magsaysay Awardee for Journalism, Literature, and the Creative Communication Arts – Abdul Samad Ismail"]. Archived from [http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Biography/BiographySamadIsmailAbd.htm the original] on 11 June 2011<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">20 March</span> 2011</span>.</cite></ref>
== Mutuwa ==
Samad ya mutu a yammacin 4 ga Satumba 2008, a Cibiyar Kiwon Lafiya ta Pantai a Kuala Lumpur . Ya mutu daga mummunar kamuwa da cutar huhu da gazawar koda yana da shekaru 84. Kafin wannan, an kwantar da shi a asibiti a cikin sashin kulawa mai tsanani tun daga 24 ga watan Agusta 2008, saboda matsalolin numfashi.
Lee Kuan Yew ya aika da ta'aziyya ga ɗan Samad, yana kwatanta shi da mai iyawa da basira duk da cewa yana da ikon yarda da abubuwan da suka canza. A cikin wasikar ta'aziyya, Lee ya ce su abokai ne duk da cewa sun rabu da kamfanin a siyasa. Lokacin da Samad ya so ya ziyarci iyalinsa a Singapore, Lee ya ba da shawarar cewa a ɗaga haramcin shiga Samad.<ref>{{Cite web |title='Lee Kuan Yew and dad never spoke again' [NSTTV] {{!}} New Straits Times |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2024/04/1038474/lee-kuan-yew-and-dad-never-spoke-again-nsttv |access-date=2025-01-30 |website=www.nst.com.my}}</ref>
Samad ya bar 'ya'yansa (wanda ya haifa tare da matarsa ta farko, Hamidah Hassan), da jikokin sa da jikokin jikoki. Ya haifi 'ya'ya goma a lokacin rayuwarsa, takwas daga cikinsu har yanzu suna da rai. Yana da 'ya'ya maza biyu, Hamed da Kamal, da' ya'ya mata shida Maria, Norlin, Nuraina, Norazah, Nurazlin da Nurazrina. Nuraina tsohuwar 'yar jarida ce wacce ta yi aiki a matsayin tsohon manajan edita a New Straits Times . <ref>{{Cite web |last=Razak |first=Aidila |date=2012-03-29 |title='This is the communist's daughter!' |url=https://m.malaysiakini.com/news/193472 |access-date=2025-02-06 |website=Malaysiakini}}</ref>
Matar Samad ta farko, Hamidah Hassan, ta mutu a shekarar 1990.
An binne shi a makabartar musulmi a Bukit Kiara, inda aka binne Hamidah.
== Daraja ==
=== Darajar Malaysia ===
* {{Flagu|Malaysia}}
** Kwamandan Order of Loyalty to the Crown of Malaysia (PSM) - '''Tan Sri''' (1992) <ref>{{Cite web |title=Semakan Penerima Darjah Kebesaran, Bintang dan Pingat |url=http://www.istiadat.gov.my/index.php/component/semakanlantikanskp/}}</ref>[[Fayil:Order_of_Loyalty_to_the_Crown_of_Malaysia_-_PSM.svg|50x50px]]
== Dubi kuma ==
* Kafofin yada labarai a Malaysia
* Abdul Rahim Kajai
* A. Samad ya ce
* Aziz Ishak
* [[Ishak Haji Muhammad]]
* Ya ce Zahari
* Usman Awang
* Yusof Ishak
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haifaffun 1924]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
bz649tu9sacvcs63coi8gfvhema1vcy
825914
825912
2026-04-24T17:16:03Z
Lawan Bala
15944
825914
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
Tan Sri '''Abdul Samad bin Ismail''' (an haife shi a ranar 18 ga watan Afrilu 1924 - 4 ga Satumba 2008), wanda sau da yawa ake kira '''Pak Samad''', ɗan jaridar Malaysia ne, marubuci kuma edita.<ref>{{Cite web |last=D'Cruz |first=Frankie |date=2024-04-15 |title=Pak Samad – the fearless newsman who lit up journalism and politics |url=https://www.freemalaysiatoday.com/category/nation/2024/04/15/pak-samad-the-fearless-newsman-who-lit-up-journalism-and-politics/ |access-date=2025-01-30 |website=Free Malaysia Today {{!}} FMT |language=en}}</ref> Ya kuma kasance daya daga cikin wadanda suka kafa jam'iyyar People's Action Party a Singapore.<ref>{{Cite web |last=Vengadesan |first=Martin |date=2024-04-18 |title=Remembering Samad Ismail, a thwarted intellectual and political prisoner |url=https://m.malaysiakini.com/news/702772 |access-date=2025-01-13 |website=Malaysiakini}}</ref>{{Spaced en dash}}
== Rayuwa ta farko ==
An haifi Samad a ranar 18 ga Afrilu 1924, a Singapore ga iyayen baƙi na Javanese, <ref name="Magsaysay">{{Cite web |title=1994 Ramon Magsaysay Awardee for Journalism, Literature, and the Creative Communication Arts – Abdul Samad Ismail |url=http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Biography/BiographySamadIsmailAbd.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110611045533/http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Biography/BiographySamadIsmailAbd.htm |archive-date=11 June 2011 |access-date=20 March 2011}}</ref> inda ya kuma halarci Makarantar Victoria. Ya kammala takardar shaidar Cambridge a matsayin jarida a jaridar yau da kullun, Utusan Melayu, inda ya fara aikinsa a aikin jarida a shekara ta 1940.<ref name="star" />
Iyalin Samad suna da "sanin gaske" game da al'adun Javanese, kuma Samad da kansa yana magana da Turanci tare da harshen Javanese mai zurfi.
== Ayyuka ==
A lokacin da Japan ta mamaye Malaya a lokacin yakin duniya na biyu, Samad ya yi aiki a jaridar da Japan ke tallafawa, ''Berita Malai'' . Ya zama editan ''Berita Malai'' lokacin da yake dan shekara 21 kawai.<ref name="star" /> Birtaniya, wadanda suka mallaki Malaysia a lokacin mulkin mallaka, sun dawo bayan da aka ci Japan kuma sun ɗaure Samad a takaice.<ref name="star" /> An sake shi bayan ɗan gajeren lokaci kuma ya koma aiki a Utusan Melayu . <ref name="star" />
Samad ya rubuta da yawa don tallafawa 'yancin Malaysia daga Ƙasar Ingila. <ref>{{Cite web |last=D'Cruz |first=Frankie |date=2024-04-17 |title=News icon who was a mentor and tormentor |url=https://www.freemalaysiatoday.com/category/nation/2024/04/18/news-icon-who-was-a-mentor-and-tormentor/ |access-date=2025-01-30 |website=Free Malaysia Today {{!}} FMT |language=en}}</ref> Sau da yawa yakan sadu da magoya bayan 'yancin kai na Malay, da kuma masu rabuwa da ke adawa da mulkin Dutch a kusa da [[Indonesiya|Indonesia]]. Saboda ayyukansa, hukumomin Burtaniya sun sake kama Samad a shekarar 1951. <ref name="star" /> An sake shi daga kurkuku a shekara ta 1953 kuma ya sake komawa aiki a Utusan Melayu . <ref>{{Cite web |last=Vengadesan |first=Martin |date=2021-09-23 |title=Syed Husin remembers #2: Konfrontasi and the early days of Malaysia |url=https://m.malaysiakini.com/news/592475 |access-date=2025-01-13 |website=Malaysiakini}}</ref>
Samad ya kafa Jam'iyyar People's Action Party (PAP) tare da Lee Kuan Yew, Firayim Minista na gaba na Singapore. Koyaya, rashin jituwa tsakanin Samad da Lee da Utusan Melayu ya haifar da ƙaura zuwa birnin [[Kuala Lumpur]]. Yayinda yake a Kuala Lumpur, Samad ya zama shugaban jaridar ''Berita Harian'' kuma manajan editan kungiyar New Straits Times Press (NSTP). <ref name="star" />
Samad ya inganta dalilai da yawa na zamantakewa a cikin rubuce-rubucensa a Malaysia bayan samun 'yancin kai. Ya ja hankalin mutane ga rashin daidaito na zamantakewa a cikin al'ummar Malaysia, ya yi kira ga daidaitaccen [[Harshen Malay]] na ƙasa kuma ya ba da rahoto game da alaƙar da ke tsakanin kabilanci da siyasar Malaysia.
Don rubuce-rubucensa game da batutuwan zamantakewa, waɗanda suka shahara tare da jama'a, an kama Samad a 1976 a ƙarƙashin Dokar Tsaro ta Cikin Gida. Daga karshe an sake shi daga kurkuku bayan shekaru biyar a 1981 a karkashin sabon Firayim Minista [[Mahathir Mohamad]] . <ref name="star" />
Samad ya koma kungiyar New Straits Times Press bayan da aka sake shi daga kurkuku a matsayin mai ba da shawara ga edita. Ya yi ritaya daga aikin jarida na cikakken lokaci a shekarar 1988.
== Kyaututtuka ==
Sarki na Malaysia, wanda a lokacin Sultan Azlan Shah na Perak ne ya girmama shi saboda gudummawarsa a shekarar 1992. Samad kuma ya karbi Pejuang Sastera (Champion na Littattafai) don adabi da aikin jarida.
An kuma ba shi lambar yabo ta Ramon Magsaysay don aikin jarida, wallafe-wallafen da fasaha na sadarwa a shekarar 1994 saboda kokarin da ya yi na tallafawa 'yancin Malaysia, gina dimokuradiyya da farfado da al'adun Malay a Malaysia. <ref name="Magsaysay">{{Cite web |title=1994 Ramon Magsaysay Awardee for Journalism, Literature, and the Creative Communication Arts – Abdul Samad Ismail |url=http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Biography/BiographySamadIsmailAbd.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110611045533/http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Biography/BiographySamadIsmailAbd.htm |archive-date=11 June 2011 |access-date=20 March 2011}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20110611045533/http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Biography/BiographySamadIsmailAbd.htm "1994 Ramon Magsaysay Awardee for Journalism, Literature, and the Creative Communication Arts – Abdul Samad Ismail"]. Archived from [http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Biography/BiographySamadIsmailAbd.htm the original] on 11 June 2011<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">20 March</span> 2011</span>.</cite></ref>
== Mutuwa ==
Samad ya mutu a yammacin 4 ga Satumba 2008, a Cibiyar Kiwon Lafiya ta Pantai a Kuala Lumpur . Ya mutu daga mummunar kamuwa da cutar huhu da gazawar koda yana da shekaru 84. Kafin wannan, an kwantar da shi a asibiti a cikin sashin kulawa mai tsanani tun daga 24 ga watan Agusta 2008, saboda matsalolin numfashi.
Lee Kuan Yew ya aika da ta'aziyya ga ɗan Samad, yana kwatanta shi da mai iyawa da basira duk da cewa yana da ikon yarda da abubuwan da suka canza. A cikin wasikar ta'aziyya, Lee ya ce su abokai ne duk da cewa sun rabu da kamfanin a siyasa. Lokacin da Samad ya so ya ziyarci iyalinsa a Singapore, Lee ya ba da shawarar cewa a ɗaga haramcin shiga Samad.<ref>{{Cite web |title='Lee Kuan Yew and dad never spoke again' [NSTTV] {{!}} New Straits Times |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2024/04/1038474/lee-kuan-yew-and-dad-never-spoke-again-nsttv |access-date=2025-01-30 |website=www.nst.com.my}}</ref>
Samad ya bar 'ya'yansa (wanda ya haifa tare da matarsa ta farko, Hamidah Hassan), da jikokin sa da jikokin jikoki. Ya haifi 'ya'ya goma a lokacin rayuwarsa, takwas daga cikinsu har yanzu suna da rai. Yana da 'ya'ya maza biyu, Hamed da Kamal, da' ya'ya mata shida Maria, Norlin, Nuraina, Norazah, Nurazlin da Nurazrina. Nuraina tsohuwar 'yar jarida ce wacce ta yi aiki a matsayin tsohon manajan edita a New Straits Times . <ref>{{Cite web |last=Razak |first=Aidila |date=2012-03-29 |title='This is the communist's daughter!' |url=https://m.malaysiakini.com/news/193472 |access-date=2025-02-06 |website=Malaysiakini}}</ref>
Matar Samad ta farko, Hamidah Hassan, ta mutu a shekarar 1990.
An binne shi a makabartar musulmi a Bukit Kiara, inda aka binne Hamidah.
== Daraja ==
=== Darajar Malaysia ===
* {{Flagu|Malaysia}}
** Kwamandan Order of Loyalty to the Crown of Malaysia (PSM) - '''Tan Sri''' (1992) <ref>{{Cite web |title=Semakan Penerima Darjah Kebesaran, Bintang dan Pingat |url=http://www.istiadat.gov.my/index.php/component/semakanlantikanskp/}}</ref>[[Fayil:Order_of_Loyalty_to_the_Crown_of_Malaysia_-_PSM.svg|50x50px]]
== Dubi kuma ==
* Kafofin yada labarai a Malaysia
* Abdul Rahim Kajai
* A. Samad ya ce
* Aziz Ishak
* [[Ishak Haji Muhammad]]
* Ya ce Zahari
* Usman Awang
* Yusof Ishak
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haifaffun 1924]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
qukqffkyktfoixon60l9h2ychyj38rd
Lukas Nmecha
0
148527
825931
2026-04-24T17:22:01Z
Saad Nuhu
43323
Sabon shafi: [[Fayil:Youth League FC Salzburg gegen Manchester City FC (8. Februar 2017) 01.jpg|thumb|Lukas Nmecha]] {{Infobox footballer | name = Lukas Nmecha | image = Lukas Nmecha 2021.jpg | full_name = Lukas Isaac Nmecha | date_of_birth = {{Birth date and age|1998|12|14}} | place_of_birth = Hamburg, Germany | height = 1.85 m | position = Forward | currentclub = VfL Wolfsburg | clubnumber = 10 | youthyears1 = 2008–2017 | youthclubs1 = Manchester City | years1 = 2017–2021 | clubs1 = M...
825931
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:Youth League FC Salzburg gegen Manchester City FC (8. Februar 2017) 01.jpg|thumb|Lukas Nmecha]]
{{Infobox footballer
| name = Lukas Nmecha
| image = Lukas Nmecha 2021.jpg
| full_name = Lukas Isaac Nmecha
| date_of_birth = {{Birth date and age|1998|12|14}}
| place_of_birth = Hamburg, Germany
| height = 1.85 m
| position = Forward
| currentclub = VfL Wolfsburg
| clubnumber = 10
| youthyears1 = 2008–2017
| youthclubs1 = Manchester City
| years1 = 2017–2021
| clubs1 = Manchester City
| caps1 = 2
| goals1 = 0
| years2 = 2019
| clubs2 = → Preston North End (loan)
| caps2 = 41
| goals2 = 3
| years3 = 2020
| clubs3 = → Middlesbrough (loan)
| caps3 = 11
| goals3 = 1
| years4 = 2020–2021
| clubs4 = → Anderlecht (loan)
| caps4 = 31
| goals4 = 18
| years5 = 2021–
| clubs5 = VfL Wolfsburg
| caps5 = 50
| goals5 = 12
| nationalyears1 = 2015–2016
| nationalteam1 = England U18
| nationalcaps1 = 5
| nationalgoals1 = 2
| nationalyears2 = 2016–2017
| nationalteam2 = England U19
| nationalcaps2 = 9
| nationalgoals2 = 4
| nationalyears3 = 2018–2019
| nationalteam3 = England U21
| nationalcaps3 = 6
| nationalgoals3 = 1
| nationalyears4 = 2021–
| nationalteam4 = Germany
| nationalcaps4 = 7
| nationalgoals4 = 2
}}
'''Lukas Isaac Nmecha''' (an haife shi a ranar 14 ga Disamba 1998) ƙwararren ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne wanda ke taka leda a matsayin ɗan gaba (forward) ga ƙungiyar VfL Wolfsburg da kuma tawagar ƙasa ta Jamus. An haife shi a Jamus amma ya girma a Ingila, wanda ya sa ya buga wa ƙasashen biyu wasa a matakan matasa kafin daga baya ya wakilci Jamus a matakin manya.<ref name="profile">Official player profile and career data</ref>
== Rayuwar farko ==
An haifi Lukas Nmecha a Hamburg, Jamus, amma ya taso ne a Ingila inda ya fara sha’awar wasan ƙwallon ƙafa tun yana ƙarami. Ya shiga makarantar horas da matasa ta Manchester City inda ya samu horo mai zurfi wanda ya taimaka wajen bunƙasa basirarsa.<ref name="youth">Youth development records at Manchester City Academy</ref>
== Aikin ƙungiya ==
=== Manchester City ===
Nmecha ya fara taka leda a ƙungiyar manya ta Manchester City a shekarar 2017 bayan ya kammala daga matakin matasa. Duk da haka, bai samu damar taka leda sosai ba saboda gasa mai tsauri a cikin ƙungiyar.<ref name="mancity">Manchester City official match records</ref>
=== Aro zuwa wasu ƙungiyoyi ===
Domin samun ƙarin lokaci a fili, an tura shi aro zuwa ƙungiyoyi daban-daban ciki har da Preston North End da Middlesbrough a Ingila, inda ya samu ƙwarewa a gasar Championship.<ref name="loan">Loan spell performance data</ref>
A kakar 2020–2021, ya koma Anderlecht a Belgium inda ya yi fice sosai, inda ya zura ƙwallaye 18 a wasanni 31, abin da ya sa aka fara lura da shi sosai a Turai.<ref name="anderlecht">Anderlecht season statistics</ref>
=== VfL Wolfsburg ===
A shekarar 2021, Nmecha ya koma VfL Wolfsburg a Bundesliga. Ya ci gaba da taka rawar gani a matsayin ɗan gaba, yana taimakawa ƙungiyar da ƙwallaye da kuma taimakawa wajen kai hare-hare.<ref name="wolfsburg">Bundesliga player stats</ref>
== Aikin ƙasa ==
Nmecha ya fara wakiltar Ingila a matakan matasa (U18, U19, da U21). Daga baya ya canza ƙasa ya koma Jamus, inda ya fara buga wa tawagar manya wasa a shekarar 2021.<ref name="international">International career records</ref>
Ya kasance cikin tawagar Jamus da ta lashe gasar matasa ta UEFA European Under-21 Championship a 2021, inda ya taka muhimmiyar rawa.<ref name="u21">UEFA U21 Championship report</ref>
== Salon wasa ==
Lukas Nmecha ɗan gaba ne mai ƙarfi da sauri, wanda yake iya cin ƙwallaye da kai da ƙafa. Yana da ƙwarewa wajen motsi ba tare da ƙwallo ba da kuma iya tsayawa a wurin da ya dace domin kammala hare-hare.<ref name="style">Technical analysis of playing style</ref>
== Rayuwa ta kashin kai ==
Nmecha yana da ɗan’uwa mai suna Felix Nmecha, wanda shima ƙwararren ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne. Su biyun sun taba taka leda tare a matakin ƙungiya da ƙasa.<ref name="family">Family and personal life info</ref>
== Manazarta ==
<references/>
o3lor5f191tox6tb5khl73prk2cmdm4
Kevin Schade
0
148528
825975
2026-04-24T17:34:30Z
Saad Nuhu
43323
Sabon shafi: [[Fayil:Kevin Schade 29112025 (1).jpg|thumb]] {{Infobox dan kwallon kafa | suna = Youssoufa Moukoko | hoto = Youssoufa Moukoko 2023.jpg | cikakken_suna = Youssoufa Moukoko | ranar_haihuwa = {{Haihuwa da shekaru|2004|11|20}} | wurin_haihuwa = Yaoundé, Kamaru | tsawo = 1.79 m | matsayi = Dan gaba (Striker) | kulob_na_yanzu = [[Borussia Dortmund]] | lamba = 18 }} '''Youssoufa Moukoko''' (an haife shi ranar 20 ga Nuwamba 2004) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Jamus wanda ke...
825975
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:Kevin Schade 29112025 (1).jpg|thumb]]
{{Infobox dan kwallon kafa
| suna = Youssoufa Moukoko
| hoto = Youssoufa Moukoko 2023.jpg
| cikakken_suna = Youssoufa Moukoko
| ranar_haihuwa = {{Haihuwa da shekaru|2004|11|20}}
| wurin_haihuwa = Yaoundé, Kamaru
| tsawo = 1.79 m
| matsayi = Dan gaba (Striker)
| kulob_na_yanzu = [[Borussia Dortmund]]
| lamba = 18
}}
'''Youssoufa Moukoko''' (an haife shi ranar 20 ga Nuwamba 2004) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Jamus wanda ke taka leda a matsayin ɗan gaba ga kulob ɗin [[Borussia Dortmund]] a gasar [[Bundesliga]]. An haife shi a ƙasar Kamaru amma daga baya ya wakilci Jamus a matakin ƙasa. <ref>Bundesliga Official Profile</ref>
== Rayuwar Farko ==
An haifi Moukoko a birnin Yaoundé na ƙasar Kamaru, inda ya taso kafin ya koma Jamus yana ƙarami. Ya fara nuna hazaka a ƙwallon ƙafa tun yana yaro, lamarin da ya sa aka shigar da shi makarantar horar da ‘yan wasa a Jamus. <ref>DFB Youth Development Report</ref>
== Aikin Kulob ==
Moukoko ya fara taka leda a makarantar matasa ta [[FC St. Pauli]] kafin ya koma makaratar matasa ta [[Borussia Dortmund]] a shekarar 2016. A Dortmund, ya zama ɗaya daga cikin fitattun ‘yan wasa a matakin matasa inda ya zura kwallaye masu yawa fiye da sauran ‘yan uwansa. <ref>BVB Youth Records</ref>
Ya fara bugawa babban ƙungiyar Dortmund wasa a shekarar 2020, inda ya zama ɗaya daga cikin mafi ƙanƙanta da suka fara taka leda a tarihin Bundesliga. Hakanan ya kafa tarihin zama mafi ƙarancin shekaru da ya zura ƙwallo a gasar. <ref>Bundesliga Records</ref>
== Aikin Ƙasa ==
Moukoko ya wakilci Jamus a matakan matasa daban-daban kafin ya shiga babbar tawagar ƙasa. Ya shiga cikin ‘yan wasan da suka wakilci Jamus a manyan gasa na duniya, ciki har da gasar kofin duniya. <ref>Germany National Team Data</ref>
== Salon Wasa ==
Ana ganin Moukoko a matsayin ɗan gaba mai sauri da ƙwarewa wajen zura kwallaye. Yana da ƙarfi a cikin akwatin bugun fanareti, kuma yana iya amfani da ƙafafunsa biyu wajen zura ƙwallaye. <ref>Player Analysis Report</ref>
== Nasarori ==
* Bundesliga U19 Top Scorer
* Youngest Bundesliga Player
* Youngest Bundesliga Goal Scorer <ref>Bundesliga Awards</ref>
== Manazarta ==
<references/>
2t92wqnulsirgp21k94oqwpkfn57cfj
Asha Ahmed Abdalla
0
148529
825998
2026-04-24T17:47:29Z
Aisha Yahuza
14817
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1349263930|Asha Ahmed Abdalla]]"
825998
wikitext
text/x-wiki
Asha Ahmed Abdalla (an haife ta a shekara ta 1958 a cikin Somaliya: Casha Axmed Cabdalla) yar siyasa ce ta Somaliya. Ta kasance ‘yar majalisar tarayya ta rikon kwarya, kuma ita ce mace ta farko da ta tsaya takarar shugaban kasa.
== Tarihin rayuwa ==
An haifi Abdalla a shekara ta 1958 a garin Erigavo, wanda ke arewacin yankin Sanaag na Somalia . Ta yi yarinta a Yemen kuma ta koma Somalia a ƙarshen shekarun 1960.
Abdalla daga baya ya koma [[Tarayyar Amurka|Amurka]] don neman karatu mafi girma, ya kammala karatu daga Kwalejin La Guardia a [[New York (birni)|Birnin New York]]. Tana da 'yancin Somaliya da Amurka biyu.
== Ayyukan siyasa ==
A shekara ta 2000, Abdalla ya halarci taron zaman lafiya a Somalia da aka gudanar a Arta, Djibouti . Saboda rawar da ta taka a tattaunawar, an zabe ta a matsayin memba na majalisar (MP) a cikin Gwamnatin Kasa ta Musamman (TNG).
Daga baya aka nada Abdalla a mukamai daban-daban na ministoci a cikin TNG. Wadannan na karshe sun hada da Ministan Demobilisation, Disarmament, Reintegration da Kula da nakasassu, da Mataimakin Ministan Ayyuka da Wasanni.
A shekara ta 2004, Abdalla ya kasance daga cikin wakilai 275 na Somaliya waɗanda suka taru don kafa Gwamnatin Tarayya ta Musamman (TFG) ta Somaliya.
A wannan shekarar, ta yi takarar shugabancin Somaliya, wanda ya sa ta zama mace ta farko a tarihin kasar da ta yi hakan. Saboda karancin kuri'u, an kawar da Abdalla a zagaye na farko na zaben, wanda aka gudanar a lokacin tattaunawar zaman lafiya.
Ta kuma kasance memba na Majalisar Tarayya ta Musamman (TFP), har zuwa lokacin da aka kaddamar da Majalisar Tarayya ta Somalia a watan Agustan 2012.
== Yunkurin fafutuka ==
Abdalla ta halarci tarurruka da yawa kan ci gaban al'umma, gina zaman lafiya da jin kai. A matsayinta na shugabar kungiyar 'yan majalisa ta mata ta Somalia, tana tafiya a duniya don inganta kwanciyar hankali da kuma taron jama'a, musamman batutuwan mata. Taken kamfen dinta shine "Ka ba Somaliya Mahaifiyar Mahaifi", kuma karfafa mata suna tsaye a lamba 10 a cikin ajanda ta 12 na kasar.
Bugu da kari, Abdalla shine wanda ya kafa Kungiyar Ci Gaban Al'umma, wani shiri da aka sadaukar don taimakawa wajen kokarin farfadowa bayan rikici ta hanyar ayyukan jin kai da ayyukan ci gaba.
A shekara ta 2011, Abdalla ta kasance daga cikin 'yan gwagwarmayar siyasa da yawa da aka zaba don shiga cikin rukunin Nobel Peace Prize na kasa da kasa na Mata na Siyasa: A cikin zaman lafiya da rikici.
== Manazarta ==
* [https://web.archive.org/web/20081019092012/http://www.peacewomen.org/news/Somalia/news.html Mata, Zaman Lafiya da Labaran Tsaro: Somalia:]
* [https://web.archive.org/web/20090529235534/http://www.odemagazine.com/doc/8/somalia_needs_a_mother_s_nurturing Somaliya tana bukatar kulawar uwa]
* [https://web.archive.org/web/20140904204754/http://comsadevelopment.org/index.html Ƙungiyar Ci Gaban Al'umma]
* [https://web.archive.org/web/20111117232008/http://www.banadir.com/status.shtml Matakan SOMALI PEACE da WAY FORWARD]
* [http://www.hiiraan.com/op/2006/jun/Asha-Abdalla.aspx%20 Kuskuren Tsarin Mulki: Majalisar Tarayya ta Jamhuriyar Somaliya ta rikon kwarya]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1958]]
gs0pva9hu8p3x0ggu55im9coaljdoby
Hanifa Mohamed Ibrahim
0
148530
826000
2026-04-24T17:48:27Z
Aisha Yahuza
14817
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1343937322|Hanifa Mohamed Ibrahim]]"
826000
wikitext
text/x-wiki
'''Haniifa Mohamed Ibrahim''' da aka fi sani da '''Hanifa Habsade''' (an haife ta 25 Yuni 1991) ta kasance Ministan Mata da Ci gaban 'Yancin Dan Adam na Somalia. Daga baya ta shiga kwamitin Babban Bankin [[Somaliya]] .
== Rayuwa ==
An haife ta a shekara ta 1991 kuma ta zama memba na majalisar dokokin Somaliya <ref>{{Cite web |title=Somali Federal Parliament |url=http://golahashacabka.parliament.gov.so/legislator/en/showMembers.php?legID=277&lang=1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230806160835/https://golahashacabka.parliament.gov.so/legislator/en/showMembers.php?legID=277&lang=1 |archive-date=2023-08-06 |access-date=2021-04-25 |website=golahashacabka.parliament.gov.so}}</ref> a shekara ta 2016. <ref name="bored">{{Cite web |title=Board of Directors – Central Bank of Somalia |url=https://centralbank.gov.so/board-of-directors/ |access-date=2026-03-16 |language=en-US}}</ref> Ita ce ta farko a cikin zaben mata yayin da kasar ta yi niyyar kara yawan mata zuwa kashi 30 cikin dari.<ref>{{Cite web |title=South West State approaches final stages of voting for House of the People |url=https://unsom.unmissions.org/en/south-west-state-approaches-final-stages-voting-house-people |access-date=2026-03-16 |website=UNSOM |language=en}}</ref>
A shekara ta 2017 ta kasance daga cikin manyan 'yan siyasa goma sha bakwai da aka samo daga ƙananan gidajen majalisa na Somalia waɗanda aikin su shine zabar shugaban Somalia.<ref>{{Cite web |date=2017-01-25 |title=Somalia forms Presidential Election Committee |url=https://goobjoog.com/english/somalia-forms-presidential-election-committee/ |access-date=2021-04-25 |website=Goobjoog News English |language=en-US}}</ref> Ta zama Ministan Mata da Ci gaban Dan Adam a karkashin Firayim Minista [[Abdihakin Ashkir]] a Somalia.<ref name="centre">{{Cite web |title=Minister of Women and Human Development opens advocacy center in Mogadishu |url=https://sonna.so/en/somalia-minster-of-women-and-human-development-opens-womens-quota-advocacy-center-at-30/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230806160355/https://sonna.so/en/somalia-minster-of-women-and-human-development-opens-womens-quota-advocacy-center-at-30/ |archive-date=2023-08-06 |access-date=2021-04-25 |website=Somali National News Agency |language=en-US}}</ref>
A cikin 2021 ta buɗe cibiyar a Mogadishu don tallafawa mata. Wannan ya kasance don tallafawa burin samun mata 30% a siyasa.<ref name="centre" /> A cikin tattaunawa tare da wakilin [[Majalisar Ɗinkin Duniya|Majalisar Dinkin Duniya]] James C. Swan ta tayar da batun goyon bayan Majalisar Dinkinobho ga burin 30% a cikin 2021.
A watan Janairun shekara ta 2025 Hanifa Mohamed Ibrahim, wanda ya kasance Babban Mai ba da shawara ga Kakakin Majalisar Tarayya ta Somalia, <ref name="bored">{{Cite web |title=Board of Directors – Central Bank of Somalia |url=https://centralbank.gov.so/board-of-directors/ |access-date=2026-03-16 |language=en-US}}</ref> Majalisar Ministoci ta zabe shi don shiga kwamitin Babban Bankin Somaliya.<ref>{{Cite web |date=2025-01-02 |title=Hanifa Appointed to Central Bank of Somalia's Board of Directors - Somali News today Live |url=https://www.ftlsomalia.com/hanifa-appointed-to-central-bank-of-somalias-board-of-directors/ |access-date=2026-03-16 |website=FTL Somalia |language=en-US}}</ref>
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1991]]
t31v0m4ptlky9dk7gs5vta488xu3m0e
Fatuma Abdullahi Insaniya
0
148531
826002
2026-04-24T17:50:12Z
Aisha Yahuza
14817
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1313523053|Fatuma Abdullahi Insaniya]]"
826002
wikitext
text/x-wiki
Fatuma Abdullahi Mohamed Insaniya (Somali: Fadumo Cabdulahi Insaniya, Larabci: فطومة عبد الله إنسانييا) ma'aikaciyar diflomasiya ce. Ta taba zama jakadiyar Amurka da Indiya.
== Tarihin rayuwa ==
Insaniya ta fito ne daga dangin Dir na Surre .
Insaniya ta yi aiki a matsayin Jakadan Somaliya a Amurka, wanda ke zaune a Ofishin Jakadancin Somaliya a [[Washington, D.C.|Washington, DC]]. An nada ta a ranar 2 ga Afrilu 2015, ita ce mace ta farko da aka sanya ta a ofishin.<ref name="Gscafna" />
A cikin 2019, an nada Insaniya a matsayin Jakadan Somaliya a Indiya, wanda ya gaji Abyan Mohamed Salah . <ref>{{Cite web |last=Mohamed |first=Ahmed |date=2019-04-27 |title=Somali government reshuffles its envoys in Switzerland and India |url=https://en.halbeeg.com/somali-government-reshuffles-its-envoys-in-switzerland-and-india/ |access-date=2025-08-30 |website=Halbeeg News |language=en-US}}</ref>
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
p0t78ka5hhrkq0cw8xj8h8l8xqpp3fq
Elizabeth Renner
0
148532
826003
2026-04-24T17:51:11Z
Aisha Yahuza
14817
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1304309968|Elizabeth Renner]]"
826003
wikitext
text/x-wiki
<references />
'''Elizabeth Renner''' (ta mutu a shekara ta 1826) (sunan budurwa '''Elizabeth Richards''') malamin mishan ne na Kanada wanda ya koyar a Saliyo .
Renner ya kasance [[Mazaunan Nova Scotian|Mai zama a Nova Scotia]] . Ta yi hijira daga Nova Scotia zuwa Freetown, Saliyo, a cikin shekara ta 1792.
A cikin 1804, ta zama mai kula da gidan Melchior Renner na Württemberg, wanda yake ɗaya daga cikin mishaneri uku na farko da aka aika zuwa Afirka da Freetown ta British Anglican Church Mission Society (CMS) a wannan shekarar. A cikin 1808, ta auri Melchior Renner .
Ta gudanar da Makarantar mishan ta Bashia don 'yan mata a cikin 1808-1818. Ita ce malamar mace ta farko kuma shugabar makarantar 'yan mata a cikin mishan a Afirka. Makarantar ta tana da dalibai da yawa daga manyan iyalai na Yuro-Afirka na yankin. Ɗaya daga cikin ɗalibanta ita ce [[Elizabeth Frazer Skelton]] . [ana buƙatar ƙa'ida]{{Ana bukatan hujja|date=November 2023}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (November 2023)">citation needed</span></nowiki>'']</sup>
== Manazarta ==
31k6er0bhbxprx6gej7z72be4e2yt6m
Janet Ong'era
0
148533
826004
2026-04-24T17:52:35Z
Aisha Yahuza
14817
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1325231352|Janet Ong'era]]"
826004
wikitext
text/x-wiki
'''Janet Ong'era''' ita ce tsohuwar mace ta Kisii County a [[Kenya]])" id="mwFA" rel="mw:WikiLink" title="National Assembly (Kenya)">Majalisar Dokoki ta Kasa <ref>{{Cite web |title=Hon. Ongera, Janet {{!}} The Kenyan Parliament Website |url=http://www.parliament.go.ke/the-national-assembly/hon-ongera-janet |access-date=2023-04-04 |website=www.parliament.go.ke}}</ref> (2017-2022) a Jamhuriyar Kenya . Ita ce shugabar [[Majalisar Dokokin Afirka|Yankin Gabashin Afirka]] a majalisar dokokin Pan African . <ref>{{Cite web |title=Caucuses |url=https://pap.au.int/en/caucuses |access-date=2023-04-04 |website=Pan-African Parliament |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |title=The Pan-African Parliament {{!}} African Union |url=https://au.int/en/pap |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128234306/https://au.int/en/pap |archive-date=28 November 2020 |access-date=2023-04-04 |website=au.int}}</ref>
Ita mai ba da shawara ce ga Babban Kotun Kenya kuma Manajan Abokin Hulɗa a Kamfanin lauya na Ongera da Kamfanin.
Daga shekara ta 2013 - 2017 Ong'era ta zaba ta jam'iyyarta The Orange Democratic Movement don aiki a matsayin Sanata a Majalisar dokoki ta 11. A majalisar dattijai ta kasance Mataimakin Whip na Ƙananan Ƙasa kuma memba na Wakilin Kenya a Majalisar Dokokin Pan Afirka[[Majalisar Dokokin Afirka]]
Ong'era ta yi aiki a matsayin Babban Darakta na Orange Democratic Movement kuma a lokacin da take aiki ta samu nasarar gudanar da zaben fidda gwani na jam'iyya wanda jam'iyyarta ta Orange Democratic Movment <ref>{{Cite web |title=ODM – Forward together |url=https://odm.co.ke/ |access-date=2023-04-04 |language=en-US}}</ref> ta lashe kujerun majalisa 95 da 3380 a Babban Zabe na 2013 kuma ta lashe kujeru 118 na Majalisar dokoki da mambobi 367 na Gundumar a Babban Zaɓe na 2013. Janet Onge'ra ita ce kuma darakta na kuri'un raba gardama guda biyu na Kundin Tsarin Mulki na Kenya da aka gudanar a 2005 da 2010, <ref>{{Cite journal |last=Andreassen |first=Bård Anders |last2=Tostensen |first2=Arne |date=2006 |title=Of Oranges and Bananas: The 2005 Kenya Referendum on the Constitution |url=https://www.cmi.no/publications/2368-of-oranges-and-bananas |journal=CMI Working Paper |language=en |volume=WP 2006: 13}}</ref> kuma duka kuri'un biyu sun lashe ta tawagarta.<ref>{{Cite web |title=Kenyan Constitutional Referendum (2010) |url=https://ballotpedia.org/Kenyan_Constitutional_Referendum_(2010) |access-date=2023-04-04 |website=Ballotpedia |language=en}}</ref>
Ong'era ita ce ta kafa kuma Patron na Kisii County Women Agribusiness Empowerment (KCWAES), ƙungiyar ajiya da ba da kuɗi da ke ba da damar mata su girma da canza matsayinsu na tattalin arziki. Tana da shirye-shirye da yawa waɗanda ke da niyyar karfafa Kisii County Society.<ref>{{Cite web |last=Onyatta |first=Ben |title=Welcome to Kisii County Website |url=https://www.kisii.go.ke/ |access-date=2023-04-04 |website=www.kisii.go.ke |language=en-gb}}</ref>
Ong'era kuma memba ne na rayuwa na kungiyoyi masu zuwa:
* Kungiyar Mata Masu Zabe
* Maendeleo Ya Wanawake <ref>{{Cite web |title=MYWO- Maendeleo Ya Wanawake |url=https://mywokenya.org/soon/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230404190609/https://mywokenya.org/soon/ |archive-date=4 April 2023 |access-date=2023-04-04 |website=mywokenya.org}}</ref>
* memba na kwamitin sa ido, Cibiyar Dimokuradiyya ta Jam'iyyun da yawa <ref>{{Cite web |title=Centre for Multiparty Democracy |url=https://cmd-kenya.org/ |access-date=2023-04-04 |language=en-US}}</ref>
* Kungiyar Shari'a ta Kenya <ref>{{Cite web |title=Search Advocate |url=https://online.lsk.or.ke/ |access-date=2023-04-04 |website=online.lsk.or.ke}}</ref>
* Dandalin Duniya don Rage Hadarin Bala'i na Majalisar Dinkin Duniya <ref>{{Cite web |title=Home - After |url=https://globalplatform.undrr.org/about |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220608211832/https://globalplatform.undrr.org/about |archive-date=8 June 2022 |access-date=2023-04-04 |website=globalplatform.undrr.org |language=en}}</ref>
== Rayuwa ta farko ==
An haifi Hon. Janet Ong'era a ranar 5 ga Yuli 1965 ga marigayi Mama Peripetua Nyang'ate Ong'era da marigayi Mzee William Ong'era. Mahaifiyarta mai sayar da kayan lambu ce a Kasuwar Kisii kuma mahaifinta jami'in kurkuku ne.
Ong'era ta halarci makarantar firamare ta Nubia a Gundumar Kisii da makarantar firamaren Bernard Estate, inda ta yi fice kuma ta shiga makarantar sakandare ta Precious Blood Riruta <ref>{{Cite web |last=Team @Educationnewshub.co.ke |first=Media |date=2023-04-04 |title=Precious Blood Girls High School, Riruta; KCSE Performance, Location, History, Fees, Contacts, Portal Login, Postal Address, KNEC Code, Photos and Admissions |url=https://educationnewshub.co.ke/precious-blood-girls-high-school-riruta-kcse-performance-location-history-fees-contacts-portal-login-postal-address-knec-code-photos-and-admissions/ |access-date=2023-04-04 |website=Educationnewshub.co.ke |language=en-US}}</ref> don matakin O da makarantar sakandare na Moi Girls, Eldoret don matakan A. Tana da digiri na farko a fannin shari'a daga [[Jami'ar Nairobi]] da kuma difloma a fannin Shari'a daga [[Kenya School of Law|Makarantar Shari'a ta Kenya]]. <ref>{{Cite web |title=University of Nairobi {{!}} Committed to Scholarly Excellence |url=https://www.uonbi.ac.ke/ |access-date=2023-04-04 |website=www.uonbi.ac.ke}}</ref><ref>{{Cite web |title=Advocates Training Program – Kenya School of Law |url=https://www.ksl.ac.ke/advocates-training-program/ |access-date=2023-04-04 |language=en-US}}</ref>
== Ayyuka ==
Sauran ayyukan Ong'era sun hada da:
* Mataimakin Manajan Darakta / Sakataren Kamfanin, Hukumar Kula da Filin Jiragen Sama ta Kenya Mataimakin Darakta, <ref>{{Cite web |title=Janet Ongera |url=https://info.mzalendo.com/person/janet-ongera/ |access-date=2023-04-04 |website=Mzalendo |language=en}}</ref> Hukumar Kula da Fadar Jiragen Sama na Kenya
* Mai rajista na lakabi, Ma'aikatar LandsMa'aikatar Ƙasa
* Mai ba da shawara na Jiha, Ofishin Babban Lauyan <ref>{{Cite web |title=Home |url=https://www.statelaw.go.ke/ |access-date=2023-04-04 |website=Office of the Attorney General and Department of Justice |language=en-US}}</ref>
* Zababben Shugaban Yankin Afirka, Majalisar Filin Jiragen Sama ta Duniya <ref>{{Cite web |date=2021-04-06 |title=Airports Council International - ACI World |url=https://aci.aero/ |access-date=2023-04-04 |language=en-US}}</ref>
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
7jl2g4hyrydr8n9znix134t90a22dst
Ke ce Duniyar Sama
0
148534
826061
2026-04-24T20:03:32Z
Uncle Bash007
9891
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1345445632|U Are the Universe]]"
826061
wikitext
text/x-wiki
Ke ce Duniyar Sama (Ukrainian: Ти - Космос) fim ne na tatsuniya-soyayya na kimiyya na Yukren-Belgium na 2024 wanda Pavlo Ostrikov ya rubuta kuma ya ba da umarni a farkon aikinsa na darektanci. An fara nuna shirin a ranar 7 ga Satumba 2024 a bikin fina-finai na kasa da kasa na Toronto, kuma an sake shi a gidajen wasan kwaikwayo a Yukren a ranar 20 ga Nuwamba 2025.
== Labari ==
Wani ma’aikacin duniyar wata ne na Yukren, yayin aikin kamfanin zubar da sharar nukiliya, ya gano cewa Duniya ta tarwatse. Ya yi imanin cewa shi ne mutum na karshe da ke da rai har sai da ya samu wasika daga wata ma’aikaciyar duniyar sama ‘yar Faransa a kusa da duniyar Saturn, kuma ya yanke shawarar tafiya don haduwa da ita.
== Jarumai ==
* Volodymyr Kravchuk a matsayin Andriy Melnyk
* Leonid Popadko a matsayin Maxim
* Daria Plahtiy a matsayin Catherine (bayyanar) Alexia Depicker a matsayin Catherine
** Alexia Depicker a matsayin Catherine (murya)
== Fitarwa ==
Labarin Ke ce Duniyar Sama ya fara ne yayin da darektan Pavlo Ostrikov yake karatun Shari’a ne a Jami'ar Jirgin Sama ta Kasa a Kyiv. Ya rubuta kuma ya yi wani ɗan gajeren wasa, "Cosmos", a cikin 2011, game da mutum na ƙarshe da ke da rai a sararin samaniya bayan halakar Duniya.<ref name="babel-2024-09" /> Ya sauya aikinsa zuwa samar da fim bayan kammala karatunsa, Ostrikov ya sake rubuta labarin, ya rubuta labarin farko na fim din a shekarar 2015. Da farko ya sha wahalar samun kudade don shirin, yana kimantawa zai kashe dala miliyan 2.5, amma a cikin 2017 ya sadu da furodusa Volodymyr Yatsenko a bikin bayar da kyaututtuka na [[Makarantar Kimiyyar Fim na Ukrainian|Kwalejin Fim ta Ukraine]], wanda ya amince da ɗaukar nauyin aikin.<ref name="babel-2024-09">{{Cite web |last=Gusiev |first=Glib |date=30 September 2024 |title=Ukrainian director Pavlo Ostrikov shot the film "U are the universe" |url=https://babel.ua/en/texts/111077-director-pavlo-ostrikov-showed-his-debut-film-at-the-toronto-festival-one-of-the-most-prestigious-in-the-world-he-went-to-this-for-seven-years-despite-the-pandemic-and-the-war-here-is-his-subjective-s |access-date=24 March 2026 |website=Babel}}</ref>
Sun gabatar da fim din ga Hukumar Fim ta Jihar Yukren, inda suka sami ƙarin saka hannun jari a shekara ta 2020 kuma suka dauki dan wasan kwaikwayo Volodymyr Kravchuk da kuma 'yar wasan Faransa don manyan matsayi. Babban daukar hoto ya kasu kashi biyu: daukan bidiyo na ciki masu sauƙi, da kuma al'amarin waje masu rikitarwa a sararin samaniya, inda ake buƙatar a haɗa 'yan wasan kwaikwayo zuwa igiyoyi. An kammala matakin farko a farkon watan Janairun 2022. Kafin ya fara, matakin na biyu ya katse ta hanyar farawar mamayar Rasha a Ukraine a watan Fabrairun 2022, kuma 'yar wasan Faransa a matsayin mace ta ki tafiya zuwa Kyiv saboda damuwa game da tsaro.<ref name="babel-2024-09">{{Cite web |last=Gusiev |first=Glib |date=30 September 2024 |title=Ukrainian director Pavlo Ostrikov shot the film "U are the universe" |url=https://babel.ua/en/texts/111077-director-pavlo-ostrikov-showed-his-debut-film-at-the-toronto-festival-one-of-the-most-prestigious-in-the-world-he-went-to-this-for-seven-years-despite-the-pandemic-and-the-war-here-is-his-subjective-s |access-date=24 March 2026 |website=Babel}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFGusiev2024">Gusiev, Glib (30 September 2024). [https://babel.ua/en/texts/111077-director-pavlo-ostrikov-showed-his-debut-film-at-the-toronto-festival-one-of-the-most-prestigious-in-the-world-he-went-to-this-for-seven-years-despite-the-pandemic-and-the-war-here-is-his-subjective-s "Ukrainian director Pavlo Ostrikov shot the film "U are the universe""]. ''Babel''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">24 March</span> 2026</span>.</cite></ref><ref name="cineuropa-interview-2024-09">{{Cite web |last=Kudláč |first=Martin |date=10 September 2024 |title=Pavlo Ostrikov • Director of ''U Are the Universe'' |url=https://cineuropa.org/en/interview/466971/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240910135152/https://cineuropa.org/en/interview/466971/ |archive-date=2024-09-10 |access-date=24 March 2026 |website=[[Cineuropa]]}}</ref>
== Bayanan da aka ambata ==
{{Reflist}}Y
== Haɗin waje ==
* {{IMDb title}}
[[Rukuni:Fina-finan 2024]]
376caqebdjbqb68iittv14621hdfplj
826062
826061
2026-04-24T20:04:59Z
Uncle Bash007
9891
826062
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
Ke ce Duniyar Sama (Ukrainian: Ти - Космос) fim ne na tatsuniya-soyayya na kimiyya na Yukren-Belgium na 2024 wanda Pavlo Ostrikov ya rubuta kuma ya ba da umarni a farkon aikinsa na darektanci. An fara nuna shirin a ranar 7 ga Satumba 2024 a bikin fina-finai na kasa da kasa na Toronto, kuma an sake shi a gidajen wasan kwaikwayo a Yukren a ranar 20 ga Nuwamba 2025.
== Labari ==
Wani ma’aikacin duniyar wata ne na Yukren, yayin aikin kamfanin zubar da sharar nukiliya, ya gano cewa Duniya ta tarwatse. Ya yi imanin cewa shi ne mutum na karshe da ke da rai har sai da ya samu wasika daga wata ma’aikaciyar duniyar sama ‘yar Faransa a kusa da duniyar Saturn, kuma ya yanke shawarar tafiya don haduwa da ita.
== Jarumai ==
* Volodymyr Kravchuk a matsayin Andriy Melnyk
* Leonid Popadko a matsayin Maxim
* Daria Plahtiy a matsayin Catherine (bayyanar) Alexia Depicker a matsayin Catherine
** Alexia Depicker a matsayin Catherine (murya)
== Fitarwa ==
Labarin Ke ce Duniyar Sama ya fara ne yayin da darektan Pavlo Ostrikov yake karatun Shari’a ne a Jami'ar Jirgin Sama ta Kasa a Kyiv. Ya rubuta kuma ya yi wani ɗan gajeren wasa, "Cosmos", a cikin 2011, game da mutum na ƙarshe da ke da rai a sararin samaniya bayan halakar Duniya.<ref name="babel-2024-09" /> Ya sauya aikinsa zuwa samar da fim bayan kammala karatunsa, Ostrikov ya sake rubuta labarin, ya rubuta labarin farko na fim din a shekarar 2015. Da farko ya sha wahalar samun kudade don shirin, yana kimantawa zai kashe dala miliyan 2.5, amma a cikin 2017 ya sadu da furodusa Volodymyr Yatsenko a bikin bayar da kyaututtuka na [[Makarantar Kimiyyar Fim na Ukrainian|Kwalejin Fim ta Ukraine]], wanda ya amince da ɗaukar nauyin aikin.<ref name="babel-2024-09">{{Cite web |last=Gusiev |first=Glib |date=30 September 2024 |title=Ukrainian director Pavlo Ostrikov shot the film "U are the universe" |url=https://babel.ua/en/texts/111077-director-pavlo-ostrikov-showed-his-debut-film-at-the-toronto-festival-one-of-the-most-prestigious-in-the-world-he-went-to-this-for-seven-years-despite-the-pandemic-and-the-war-here-is-his-subjective-s |access-date=24 March 2026 |website=Babel}}</ref>
Sun gabatar da fim din ga Hukumar Fim ta Jihar Yukren, inda suka sami ƙarin saka hannun jari a shekara ta 2020 kuma suka dauki dan wasan kwaikwayo Volodymyr Kravchuk da kuma 'yar wasan Faransa don manyan matsayi. Babban daukar hoto ya kasu kashi biyu: daukan bidiyo na ciki masu sauƙi, da kuma al'amarin waje masu rikitarwa a sararin samaniya, inda ake buƙatar a haɗa 'yan wasan kwaikwayo zuwa igiyoyi. An kammala matakin farko a farkon watan Janairun 2022. Kafin ya fara, matakin na biyu ya katse ta hanyar farawar mamayar Rasha a Ukraine a watan Fabrairun 2022, kuma 'yar wasan Faransa a matsayin mace ta ki tafiya zuwa Kyiv saboda damuwa game da tsaro.<ref name="babel-2024-09">{{Cite web |last=Gusiev |first=Glib |date=30 September 2024 |title=Ukrainian director Pavlo Ostrikov shot the film "U are the universe" |url=https://babel.ua/en/texts/111077-director-pavlo-ostrikov-showed-his-debut-film-at-the-toronto-festival-one-of-the-most-prestigious-in-the-world-he-went-to-this-for-seven-years-despite-the-pandemic-and-the-war-here-is-his-subjective-s |access-date=24 March 2026 |website=Babel}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFGusiev2024">Gusiev, Glib (30 September 2024). [https://babel.ua/en/texts/111077-director-pavlo-ostrikov-showed-his-debut-film-at-the-toronto-festival-one-of-the-most-prestigious-in-the-world-he-went-to-this-for-seven-years-despite-the-pandemic-and-the-war-here-is-his-subjective-s "Ukrainian director Pavlo Ostrikov shot the film "U are the universe""]. ''Babel''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">24 March</span> 2026</span>.</cite></ref><ref name="cineuropa-interview-2024-09">{{Cite web |last=Kudláč |first=Martin |date=10 September 2024 |title=Pavlo Ostrikov • Director of ''U Are the Universe'' |url=https://cineuropa.org/en/interview/466971/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240910135152/https://cineuropa.org/en/interview/466971/ |archive-date=2024-09-10 |access-date=24 March 2026 |website=[[Cineuropa]]}}</ref>
== Bayanan da aka ambata ==
{{Reflist}}Y
== Haɗin waje ==
* {{IMDb title}}
[[Rukuni:Fina-finan 2024]]
jfx2mlgd494b36hvkyiw59crchydeqr
826063
826062
2026-04-24T20:06:03Z
Uncle Bash007
9891
/* Bayanan da aka ambata */
826063
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
Ke ce Duniyar Sama (Ukrainian: Ти - Космос) fim ne na tatsuniya-soyayya na kimiyya na Yukren-Belgium na 2024 wanda Pavlo Ostrikov ya rubuta kuma ya ba da umarni a farkon aikinsa na darektanci. An fara nuna shirin a ranar 7 ga Satumba 2024 a bikin fina-finai na kasa da kasa na Toronto, kuma an sake shi a gidajen wasan kwaikwayo a Yukren a ranar 20 ga Nuwamba 2025.
== Labari ==
Wani ma’aikacin duniyar wata ne na Yukren, yayin aikin kamfanin zubar da sharar nukiliya, ya gano cewa Duniya ta tarwatse. Ya yi imanin cewa shi ne mutum na karshe da ke da rai har sai da ya samu wasika daga wata ma’aikaciyar duniyar sama ‘yar Faransa a kusa da duniyar Saturn, kuma ya yanke shawarar tafiya don haduwa da ita.
== Jarumai ==
* Volodymyr Kravchuk a matsayin Andriy Melnyk
* Leonid Popadko a matsayin Maxim
* Daria Plahtiy a matsayin Catherine (bayyanar) Alexia Depicker a matsayin Catherine
** Alexia Depicker a matsayin Catherine (murya)
== Fitarwa ==
Labarin Ke ce Duniyar Sama ya fara ne yayin da darektan Pavlo Ostrikov yake karatun Shari’a ne a Jami'ar Jirgin Sama ta Kasa a Kyiv. Ya rubuta kuma ya yi wani ɗan gajeren wasa, "Cosmos", a cikin 2011, game da mutum na ƙarshe da ke da rai a sararin samaniya bayan halakar Duniya.<ref name="babel-2024-09" /> Ya sauya aikinsa zuwa samar da fim bayan kammala karatunsa, Ostrikov ya sake rubuta labarin, ya rubuta labarin farko na fim din a shekarar 2015. Da farko ya sha wahalar samun kudade don shirin, yana kimantawa zai kashe dala miliyan 2.5, amma a cikin 2017 ya sadu da furodusa Volodymyr Yatsenko a bikin bayar da kyaututtuka na [[Makarantar Kimiyyar Fim na Ukrainian|Kwalejin Fim ta Ukraine]], wanda ya amince da ɗaukar nauyin aikin.<ref name="babel-2024-09">{{Cite web |last=Gusiev |first=Glib |date=30 September 2024 |title=Ukrainian director Pavlo Ostrikov shot the film "U are the universe" |url=https://babel.ua/en/texts/111077-director-pavlo-ostrikov-showed-his-debut-film-at-the-toronto-festival-one-of-the-most-prestigious-in-the-world-he-went-to-this-for-seven-years-despite-the-pandemic-and-the-war-here-is-his-subjective-s |access-date=24 March 2026 |website=Babel}}</ref>
Sun gabatar da fim din ga Hukumar Fim ta Jihar Yukren, inda suka sami ƙarin saka hannun jari a shekara ta 2020 kuma suka dauki dan wasan kwaikwayo Volodymyr Kravchuk da kuma 'yar wasan Faransa don manyan matsayi. Babban daukar hoto ya kasu kashi biyu: daukan bidiyo na ciki masu sauƙi, da kuma al'amarin waje masu rikitarwa a sararin samaniya, inda ake buƙatar a haɗa 'yan wasan kwaikwayo zuwa igiyoyi. An kammala matakin farko a farkon watan Janairun 2022. Kafin ya fara, matakin na biyu ya katse ta hanyar farawar mamayar Rasha a Ukraine a watan Fabrairun 2022, kuma 'yar wasan Faransa a matsayin mace ta ki tafiya zuwa Kyiv saboda damuwa game da tsaro.<ref name="babel-2024-09">{{Cite web |last=Gusiev |first=Glib |date=30 September 2024 |title=Ukrainian director Pavlo Ostrikov shot the film "U are the universe" |url=https://babel.ua/en/texts/111077-director-pavlo-ostrikov-showed-his-debut-film-at-the-toronto-festival-one-of-the-most-prestigious-in-the-world-he-went-to-this-for-seven-years-despite-the-pandemic-and-the-war-here-is-his-subjective-s |access-date=24 March 2026 |website=Babel}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFGusiev2024">Gusiev, Glib (30 September 2024). [https://babel.ua/en/texts/111077-director-pavlo-ostrikov-showed-his-debut-film-at-the-toronto-festival-one-of-the-most-prestigious-in-the-world-he-went-to-this-for-seven-years-despite-the-pandemic-and-the-war-here-is-his-subjective-s "Ukrainian director Pavlo Ostrikov shot the film "U are the universe""]. ''Babel''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">24 March</span> 2026</span>.</cite></ref><ref name="cineuropa-interview-2024-09">{{Cite web |last=Kudláč |first=Martin |date=10 September 2024 |title=Pavlo Ostrikov • Director of ''U Are the Universe'' |url=https://cineuropa.org/en/interview/466971/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240910135152/https://cineuropa.org/en/interview/466971/ |archive-date=2024-09-10 |access-date=24 March 2026 |website=[[Cineuropa]]}}</ref>
== Manazarta ==
{{Reflist}}Y
== Haɗin waje ==
* {{IMDb title}}
[[Rukuni:Fina-finan 2024]]
drnq86blu6608xx1w1kngc4ypi891jg
826064
826063
2026-04-24T20:07:10Z
Uncle Bash007
9891
/* Fitarwa */
826064
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
Ke ce Duniyar Sama (Ukrainian: Ти - Космос) fim ne na tatsuniya-soyayya na kimiyya na Yukren-Belgium na 2024 wanda Pavlo Ostrikov ya rubuta kuma ya ba da umarni a farkon aikinsa na darektanci. An fara nuna shirin a ranar 7 ga Satumba 2024 a bikin fina-finai na kasa da kasa na Toronto, kuma an sake shi a gidajen wasan kwaikwayo a Yukren a ranar 20 ga Nuwamba 2025.
== Labari ==
Wani ma’aikacin duniyar wata ne na Yukren, yayin aikin kamfanin zubar da sharar nukiliya, ya gano cewa Duniya ta tarwatse. Ya yi imanin cewa shi ne mutum na karshe da ke da rai har sai da ya samu wasika daga wata ma’aikaciyar duniyar sama ‘yar Faransa a kusa da duniyar Saturn, kuma ya yanke shawarar tafiya don haduwa da ita.
== Jarumai ==
* Volodymyr Kravchuk a matsayin Andriy Melnyk
* Leonid Popadko a matsayin Maxim
* Daria Plahtiy a matsayin Catherine (bayyanar) Alexia Depicker a matsayin Catherine
** Alexia Depicker a matsayin Catherine (murya)
== Fitarwa ==
Labarin Ke ce Duniyar Sama ya fara ne yayin da darektan Pavlo Ostrikov yake karatun Shari’a ne a Jami'ar Jirgin Sama ta Kasa a Kyiv. Ya rubuta kuma ya yi wani ɗan gajeren wasa, "Cosmos", a cikin 2011, game da mutum na ƙarshe da ke da rai a sararin samaniya bayan halakar Duniya.<ref name="babel-2024-09" /> Ya sauya aikinsa zuwa samar da fim bayan kammala karatunsa, Ostrikov ya sake rubuta labarin, ya rubuta labarin farko na fim din a shekarar 2015. Da farko ya sha wahalar samun kudade don shirin, yana kimantawa zai kashe dala miliyan 2.5, amma a cikin 2017 ya sadu da furodusa Volodymyr Yatsenko a bikin bayar da kyaututtuka na [[Makarantar Kimiyyar Fim na Ukrainian|Kwalejin Fim ta Ukraine]], wanda ya amince da ɗaukar nauyin aikin.<ref name="babel-2024-09">{{Cite web |last=Gusiev |first=Glib |date=30 September 2024 |title=Ukrainian director Pavlo Ostrikov shot the film "U are the universe" |url=https://babel.ua/en/texts/111077-director-pavlo-ostrikov-showed-his-debut-film-at-the-toronto-festival-one-of-the-most-prestigious-in-the-world-he-went-to-this-for-seven-years-despite-the-pandemic-and-the-war-here-is-his-subjective-s |access-date=24 March 2026 |website=Babel}}</ref>
Sun gabatar da fim din ga Hukumar Fim ta Jihar Yukren, inda suka sami ƙarin saka hannun jari a shekara ta 2020 kuma suka dauki dan wasan kwaikwayo Volodymyr Kravchuk da kuma 'yar wasan Faransa don manyan matsayi. Babban daukar hoto ya kasu kashi biyu: daukan bidiyo na ciki masu sauƙi, da kuma al'amarin waje masu rikitarwa a sararin samaniya, inda ake buƙatar a haɗa 'yan wasan kwaikwayo zuwa igiyoyi. An kammala matakin farko a farkon watan Janairun 2022. Kafin ya fara, matakin na biyu ya katse ta hanyar farawar mamayar Rasha a Ukraine a watan Fabrairun 2022, kuma 'yar wasan Faransa a matsayin mace ta ki tafiya zuwa Kyiv saboda damuwa game da tsaro.<ref name="babel-2024-09">{{Cite web |last=Gusiev |first=Glib |date=30 September 2024 |title=Ukrainian director Pavlo Ostrikov shot the film "U are the universe" |url=https://babel.ua/en/texts/111077-director-pavlo-ostrikov-showed-his-debut-film-at-the-toronto-festival-one-of-the-most-prestigious-in-the-world-he-went-to-this-for-seven-years-despite-the-pandemic-and-the-war-here-is-his-subjective-s |access-date=24 March 2026 |website=Babel}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFGusiev2024">Gusiev, Glib (30 September 2024). [https://babel.ua/en/texts/111077-director-pavlo-ostrikov-showed-his-debut-film-at-the-toronto-festival-one-of-the-most-prestigious-in-the-world-he-went-to-this-for-seven-years-despite-the-pandemic-and-the-war-here-is-his-subjective-s "Ukrainian director Pavlo Ostrikov shot the film "U are the universe""]. ''Babel''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">24 March</span> 2026</span>.</cite></ref><ref name="cineuropa-interview-2024-09">{{Cite web |last=Kudláč |first=Martin |date=10 September 2024 |title=Pavlo Ostrikov • Director of ''U Are the Universe'' |url=https://cineuropa.org/en/interview/466971/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240910135152/https://cineuropa.org/en/interview/466971/ |archive-date=2024-09-10 |access-date=24 March 2026 |website=[[Cineuropa]]}}</ref>
==Saki==
== Manazarta ==
{{Reflist}}Y
== Haɗin waje ==
* {{IMDb title}}
[[Rukuni:Fina-finan 2024]]
hdo6zd6t7dpy3m7n6ei9yeofh5womsb
826066
826064
2026-04-24T20:12:34Z
Uncle Bash007
9891
/* Saki */
826066
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
Ke ce Duniyar Sama (Ukrainian: Ти - Космос) fim ne na tatsuniya-soyayya na kimiyya na Yukren-Belgium na 2024 wanda Pavlo Ostrikov ya rubuta kuma ya ba da umarni a farkon aikinsa na darektanci. An fara nuna shirin a ranar 7 ga Satumba 2024 a bikin fina-finai na kasa da kasa na Toronto, kuma an sake shi a gidajen wasan kwaikwayo a Yukren a ranar 20 ga Nuwamba 2025.
== Labari ==
Wani ma’aikacin duniyar wata ne na Yukren, yayin aikin kamfanin zubar da sharar nukiliya, ya gano cewa Duniya ta tarwatse. Ya yi imanin cewa shi ne mutum na karshe da ke da rai har sai da ya samu wasika daga wata ma’aikaciyar duniyar sama ‘yar Faransa a kusa da duniyar Saturn, kuma ya yanke shawarar tafiya don haduwa da ita.
== Jarumai ==
* Volodymyr Kravchuk a matsayin Andriy Melnyk
* Leonid Popadko a matsayin Maxim
* Daria Plahtiy a matsayin Catherine (bayyanar) Alexia Depicker a matsayin Catherine
** Alexia Depicker a matsayin Catherine (murya)
== Fitarwa ==
Labarin Ke ce Duniyar Sama ya fara ne yayin da darektan Pavlo Ostrikov yake karatun Shari’a ne a Jami'ar Jirgin Sama ta Kasa a Kyiv. Ya rubuta kuma ya yi wani ɗan gajeren wasa, "Cosmos", a cikin 2011, game da mutum na ƙarshe da ke da rai a sararin samaniya bayan halakar Duniya.<ref name="babel-2024-09" /> Ya sauya aikinsa zuwa samar da fim bayan kammala karatunsa, Ostrikov ya sake rubuta labarin, ya rubuta labarin farko na fim din a shekarar 2015. Da farko ya sha wahalar samun kudade don shirin, yana kimantawa zai kashe dala miliyan 2.5, amma a cikin 2017 ya sadu da furodusa Volodymyr Yatsenko a bikin bayar da kyaututtuka na [[Makarantar Kimiyyar Fim na Ukrainian|Kwalejin Fim ta Ukraine]], wanda ya amince da ɗaukar nauyin aikin.<ref name="babel-2024-09">{{Cite web |last=Gusiev |first=Glib |date=30 September 2024 |title=Ukrainian director Pavlo Ostrikov shot the film "U are the universe" |url=https://babel.ua/en/texts/111077-director-pavlo-ostrikov-showed-his-debut-film-at-the-toronto-festival-one-of-the-most-prestigious-in-the-world-he-went-to-this-for-seven-years-despite-the-pandemic-and-the-war-here-is-his-subjective-s |access-date=24 March 2026 |website=Babel}}</ref>
Sun gabatar da fim din ga Hukumar Fim ta Jihar Yukren, inda suka sami ƙarin saka hannun jari a shekara ta 2020 kuma suka dauki dan wasan kwaikwayo Volodymyr Kravchuk da kuma 'yar wasan Faransa don manyan matsayi. Babban daukar hoto ya kasu kashi biyu: daukan bidiyo na ciki masu sauƙi, da kuma al'amarin waje masu rikitarwa a sararin samaniya, inda ake buƙatar a haɗa 'yan wasan kwaikwayo zuwa igiyoyi. An kammala matakin farko a farkon watan Janairun 2022. Kafin ya fara, matakin na biyu ya katse ta hanyar farawar mamayar Rasha a Ukraine a watan Fabrairun 2022, kuma 'yar wasan Faransa a matsayin mace ta ki tafiya zuwa Kyiv saboda damuwa game da tsaro.<ref name="babel-2024-09">{{Cite web |last=Gusiev |first=Glib |date=30 September 2024 |title=Ukrainian director Pavlo Ostrikov shot the film "U are the universe" |url=https://babel.ua/en/texts/111077-director-pavlo-ostrikov-showed-his-debut-film-at-the-toronto-festival-one-of-the-most-prestigious-in-the-world-he-went-to-this-for-seven-years-despite-the-pandemic-and-the-war-here-is-his-subjective-s |access-date=24 March 2026 |website=Babel}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFGusiev2024">Gusiev, Glib (30 September 2024). [https://babel.ua/en/texts/111077-director-pavlo-ostrikov-showed-his-debut-film-at-the-toronto-festival-one-of-the-most-prestigious-in-the-world-he-went-to-this-for-seven-years-despite-the-pandemic-and-the-war-here-is-his-subjective-s "Ukrainian director Pavlo Ostrikov shot the film "U are the universe""]. ''Babel''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">24 March</span> 2026</span>.</cite></ref><ref name="cineuropa-interview-2024-09">{{Cite web |last=Kudláč |first=Martin |date=10 September 2024 |title=Pavlo Ostrikov • Director of ''U Are the Universe'' |url=https://cineuropa.org/en/interview/466971/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240910135152/https://cineuropa.org/en/interview/466971/ |archive-date=2024-09-10 |access-date=24 March 2026 |website=[[Cineuropa]]}}</ref>
==Saki==
An fara sakin Ke ce Duniyar Sama a ranar Bikin Fina-Finan Kasa da Kasa na 2024 a Toronto a ranar 7 ga watan Satumba. An fara haska shirin a 2024 Fantastic Fest, Sitges Film Festival na 57, 2024 Revelation Perth International Film Festival, da kuma Seattle International Film Festival na 2025
== Manazarta ==
{{Reflist}}Y
== Haɗin waje ==
* {{IMDb title}}
[[Rukuni:Fina-finan 2024]]
qmprtmx0igc5rfh6qiuvob3ou5imlme
826169
826066
2026-04-25T07:07:14Z
Musa Vacho77
9881
826169
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Ke ce Duniyar Sama''' (Ukrainian: Ти - Космос) fim ne na tatsuniya-soyayya na kimiyya na Yukren-Belgium na 2024 wanda Pavlo Ostrikov ya rubuta kuma ya ba da umarni a farkon aikinsa na darektanci. An fara nuna shirin a ranar 7 ga Satumba 2024 a bikin fina-finai na kasa da kasa na Toronto, kuma an sake shi a gidajen wasan kwaikwayo a Yukren a ranar 20 ga Nuwamba 2025.
== Labari ==
Wani ma’aikacin duniyar wata ne na Yukren, yayin aikin kamfanin zubar da sharar nukiliya, ya gano cewa Duniya ta tarwatse. Ya yi imanin cewa shi ne mutum na karshe da ke da rai har sai da ya samu wasika daga wata ma’aikaciyar duniyar sama ‘yar Faransa a kusa da duniyar Saturn, kuma ya yanke shawarar tafiya don haduwa da ita.
== Jarumai ==
* Volodymyr Kravchuk a matsayin Andriy Melnyk
* Leonid Popadko a matsayin Maxim
* Daria Plahtiy a matsayin Catherine (bayyanar) Alexia Depicker a matsayin Catherine
** Alexia Depicker a matsayin Catherine (murya)
== Fitarwa ==
Labarin Ke ce Duniyar Sama ya fara ne yayin da darektan Pavlo Ostrikov yake karatun Shari’a ne a Jami'ar Jirgin Sama ta Kasa a Kyiv. Ya rubuta kuma ya yi wani ɗan gajeren wasa, "Cosmos", a cikin 2011, game da mutum na ƙarshe da ke da rai a sararin samaniya bayan halakar Duniya.<ref name="babel-2024-09" /> Ya sauya aikinsa zuwa samar da fim bayan kammala karatunsa, Ostrikov ya sake rubuta labarin, ya rubuta labarin farko na fim din a shekarar 2015. Da farko ya sha wahalar samun kudade don shirin, yana kimantawa zai kashe dala miliyan 2.5, amma a cikin 2017 ya sadu da furodusa Volodymyr Yatsenko a bikin bayar da kyaututtuka na [[Makarantar Kimiyyar Fim na Ukrainian|Kwalejin Fim ta Ukraine]], wanda ya amince da ɗaukar nauyin aikin.<ref name="babel-2024-09">{{Cite web |last=Gusiev |first=Glib |date=30 September 2024 |title=Ukrainian director Pavlo Ostrikov shot the film "U are the universe" |url=https://babel.ua/en/texts/111077-director-pavlo-ostrikov-showed-his-debut-film-at-the-toronto-festival-one-of-the-most-prestigious-in-the-world-he-went-to-this-for-seven-years-despite-the-pandemic-and-the-war-here-is-his-subjective-s |access-date=24 March 2026 |website=Babel}}</ref>
Sun gabatar da fim din ga Hukumar Fim ta Jihar Yukren, inda suka sami ƙarin saka hannun jari a shekara ta 2020 kuma suka dauki dan wasan kwaikwayo Volodymyr Kravchuk da kuma 'yar wasan Faransa don manyan matsayi. Babban daukar hoto ya kasu kashi biyu: daukan bidiyo na ciki masu sauƙi, da kuma al'amarin waje masu rikitarwa a sararin samaniya, inda ake buƙatar a haɗa 'yan wasan kwaikwayo zuwa igiyoyi. An kammala matakin farko a farkon watan Janairun 2022. Kafin ya fara, matakin na biyu ya katse ta hanyar farawar mamayar Rasha a Ukraine a watan Fabrairun 2022, kuma 'yar wasan Faransa a matsayin mace ta ki tafiya zuwa Kyiv saboda damuwa game da tsaro.<ref name="babel-2024-09">{{Cite web |last=Gusiev |first=Glib |date=30 September 2024 |title=Ukrainian director Pavlo Ostrikov shot the film "U are the universe" |url=https://babel.ua/en/texts/111077-director-pavlo-ostrikov-showed-his-debut-film-at-the-toronto-festival-one-of-the-most-prestigious-in-the-world-he-went-to-this-for-seven-years-despite-the-pandemic-and-the-war-here-is-his-subjective-s |access-date=24 March 2026 |website=Babel}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFGusiev2024">Gusiev, Glib (30 September 2024). [https://babel.ua/en/texts/111077-director-pavlo-ostrikov-showed-his-debut-film-at-the-toronto-festival-one-of-the-most-prestigious-in-the-world-he-went-to-this-for-seven-years-despite-the-pandemic-and-the-war-here-is-his-subjective-s "Ukrainian director Pavlo Ostrikov shot the film "U are the universe""]. ''Babel''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">24 March</span> 2026</span>.</cite></ref><ref name="cineuropa-interview-2024-09">{{Cite web |last=Kudláč |first=Martin |date=10 September 2024 |title=Pavlo Ostrikov • Director of ''U Are the Universe'' |url=https://cineuropa.org/en/interview/466971/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240910135152/https://cineuropa.org/en/interview/466971/ |archive-date=2024-09-10 |access-date=24 March 2026 |website=[[Cineuropa]]}}</ref>
==Saki==
An fara sakin Ke ce Duniyar Sama a ranar Bikin Fina-Finan Kasa da Kasa na 2024 a Toronto a ranar 7 ga watan Satumba. An fara haska shirin a 2024 Fantastic Fest, Sitges Film Festival na 57, 2024 Revelation Perth International Film Festival, da kuma Seattle International Film Festival na 2025
== Manazarta ==
{{Reflist}}Y
== Haɗin waje ==
* {{IMDb title}}
[[Rukuni:Fina-finan 2024]]
469wcm7t5jtbwsvw9b4oh0c5cfc0sk5
Tattaunawar user:Memu92
3
148535
826079
2026-04-24T21:23:15Z
AmmarBot
13973
Barka da zuwa!
826079
wikitext
text/x-wiki
== Barka da zuwa! ==
Ni Robot ne ba mutum ba.
[[File:Wikipedia_mini_globe_handheld.jpg|thumb|300px|Hausa Wikipedia na buƙatar gudummuwarku domin ta bunƙasa!]]
Barka da zuwa Hausa Wikipedia, Memu92! Mun ji daɗin [[Special:Contributions/Memu92|gudummuwarku]]. Kuma muna fatan zaku tsaya ku ci gaba da bada gudummuwa. Anan ƙasa ga wasu shafuka da zasu taimaka wajen fahimtar Hausa Wikipedia da yadda ake gyara ta:
* [[Wikipedia:Gabatarwa|Gabatarwa]]
* [[Wikipedia:Tutorial|Tutorial]]
* [[Wikipedia:Cheatsheet|Cheatsheet]]
* [[Wikipedia:Yadda_ake_rubuta_muƙala|Yadda ake rubuta muƙala]]
* [[Wikipedia:Manufofi biyar|Manufofin Hausa Wikipedia]]
* [[Wikipedia:Shawarwari_goma_akan_gyaran_Wikipedia|Shawarwari goma akan gyaran Wikipedia]]
Zaku iya yin [[Wikipedia:Tutorial/Shafukan_tattaunawa#Shafin_tattaunawa_na_edita|sayinin rubutunku]] idan kuna akan [[Wikipedia:Shafin tattaunawa|shafukan tattaunawa]] ta hanyar alamar tilde guda huɗu, kamar haka (<nowiki>~~~~</nowiki>); yin hakan, zaisa sunanku da cikkaken kwanan wata. In kana buƙatar wani taimako, ku duba [[Wikipedia:Tutorial]]. Na gode. [[User:AmmarBot|AmmarBot]] ([[User talk:AmmarBot|talk]]) 21:23, 24 ga Afirilu, 2026 (UTC)
7feo2dmdwededb4kbqcnlxwv597qa7c
Tattaunawar user:Riggwelter
3
148536
826080
2026-04-24T21:23:25Z
AmmarBot
13973
Barka da zuwa!
826080
wikitext
text/x-wiki
== Barka da zuwa! ==
Ni Robot ne ba mutum ba.
[[File:Wikipedia_mini_globe_handheld.jpg|thumb|300px|Hausa Wikipedia na buƙatar gudummuwarku domin ta bunƙasa!]]
Barka da zuwa Hausa Wikipedia, Riggwelter! Mun ji daɗin [[Special:Contributions/Riggwelter|gudummuwarku]]. Kuma muna fatan zaku tsaya ku ci gaba da bada gudummuwa. Anan ƙasa ga wasu shafuka da zasu taimaka wajen fahimtar Hausa Wikipedia da yadda ake gyara ta:
* [[Wikipedia:Gabatarwa|Gabatarwa]]
* [[Wikipedia:Tutorial|Tutorial]]
* [[Wikipedia:Cheatsheet|Cheatsheet]]
* [[Wikipedia:Yadda_ake_rubuta_muƙala|Yadda ake rubuta muƙala]]
* [[Wikipedia:Manufofi biyar|Manufofin Hausa Wikipedia]]
* [[Wikipedia:Shawarwari_goma_akan_gyaran_Wikipedia|Shawarwari goma akan gyaran Wikipedia]]
Zaku iya yin [[Wikipedia:Tutorial/Shafukan_tattaunawa#Shafin_tattaunawa_na_edita|sayinin rubutunku]] idan kuna akan [[Wikipedia:Shafin tattaunawa|shafukan tattaunawa]] ta hanyar alamar tilde guda huɗu, kamar haka (<nowiki>~~~~</nowiki>); yin hakan, zaisa sunanku da cikkaken kwanan wata. In kana buƙatar wani taimako, ku duba [[Wikipedia:Tutorial]]. Na gode. [[User:AmmarBot|AmmarBot]] ([[User talk:AmmarBot|talk]]) 21:23, 24 ga Afirilu, 2026 (UTC)
r407boe3duf0mu0utdiqg12h19zbz0o
Tattaunawar user:Aramatth
3
148537
826081
2026-04-24T21:23:35Z
AmmarBot
13973
Barka da zuwa!
826081
wikitext
text/x-wiki
== Barka da zuwa! ==
Ni Robot ne ba mutum ba.
[[File:Wikipedia_mini_globe_handheld.jpg|thumb|300px|Hausa Wikipedia na buƙatar gudummuwarku domin ta bunƙasa!]]
Barka da zuwa Hausa Wikipedia, Aramatth! Mun ji daɗin [[Special:Contributions/Aramatth|gudummuwarku]]. Kuma muna fatan zaku tsaya ku ci gaba da bada gudummuwa. Anan ƙasa ga wasu shafuka da zasu taimaka wajen fahimtar Hausa Wikipedia da yadda ake gyara ta:
* [[Wikipedia:Gabatarwa|Gabatarwa]]
* [[Wikipedia:Tutorial|Tutorial]]
* [[Wikipedia:Cheatsheet|Cheatsheet]]
* [[Wikipedia:Yadda_ake_rubuta_muƙala|Yadda ake rubuta muƙala]]
* [[Wikipedia:Manufofi biyar|Manufofin Hausa Wikipedia]]
* [[Wikipedia:Shawarwari_goma_akan_gyaran_Wikipedia|Shawarwari goma akan gyaran Wikipedia]]
Zaku iya yin [[Wikipedia:Tutorial/Shafukan_tattaunawa#Shafin_tattaunawa_na_edita|sayinin rubutunku]] idan kuna akan [[Wikipedia:Shafin tattaunawa|shafukan tattaunawa]] ta hanyar alamar tilde guda huɗu, kamar haka (<nowiki>~~~~</nowiki>); yin hakan, zaisa sunanku da cikkaken kwanan wata. In kana buƙatar wani taimako, ku duba [[Wikipedia:Tutorial]]. Na gode. [[User:AmmarBot|AmmarBot]] ([[User talk:AmmarBot|talk]]) 21:23, 24 ga Afirilu, 2026 (UTC)
qvtzu2u5s2q38afe6x5tgps1nsfegah
Tattaunawar user:Romiori
3
148538
826082
2026-04-24T21:23:45Z
AmmarBot
13973
Barka da zuwa!
826082
wikitext
text/x-wiki
== Barka da zuwa! ==
Ni Robot ne ba mutum ba.
[[File:Wikipedia_mini_globe_handheld.jpg|thumb|300px|Hausa Wikipedia na buƙatar gudummuwarku domin ta bunƙasa!]]
Barka da zuwa Hausa Wikipedia, Romiori! Mun ji daɗin [[Special:Contributions/Romiori|gudummuwarku]]. Kuma muna fatan zaku tsaya ku ci gaba da bada gudummuwa. Anan ƙasa ga wasu shafuka da zasu taimaka wajen fahimtar Hausa Wikipedia da yadda ake gyara ta:
* [[Wikipedia:Gabatarwa|Gabatarwa]]
* [[Wikipedia:Tutorial|Tutorial]]
* [[Wikipedia:Cheatsheet|Cheatsheet]]
* [[Wikipedia:Yadda_ake_rubuta_muƙala|Yadda ake rubuta muƙala]]
* [[Wikipedia:Manufofi biyar|Manufofin Hausa Wikipedia]]
* [[Wikipedia:Shawarwari_goma_akan_gyaran_Wikipedia|Shawarwari goma akan gyaran Wikipedia]]
Zaku iya yin [[Wikipedia:Tutorial/Shafukan_tattaunawa#Shafin_tattaunawa_na_edita|sayinin rubutunku]] idan kuna akan [[Wikipedia:Shafin tattaunawa|shafukan tattaunawa]] ta hanyar alamar tilde guda huɗu, kamar haka (<nowiki>~~~~</nowiki>); yin hakan, zaisa sunanku da cikkaken kwanan wata. In kana buƙatar wani taimako, ku duba [[Wikipedia:Tutorial]]. Na gode. [[User:AmmarBot|AmmarBot]] ([[User talk:AmmarBot|talk]]) 21:23, 24 ga Afirilu, 2026 (UTC)
7y9niyrevqjrpr9nm2s0fxtvmz6cb57
Tattaunawar user:Gibletsss
3
148539
826083
2026-04-24T21:23:55Z
AmmarBot
13973
Barka da zuwa!
826083
wikitext
text/x-wiki
== Barka da zuwa! ==
Ni Robot ne ba mutum ba.
[[File:Wikipedia_mini_globe_handheld.jpg|thumb|300px|Hausa Wikipedia na buƙatar gudummuwarku domin ta bunƙasa!]]
Barka da zuwa Hausa Wikipedia, Gibletsss! Mun ji daɗin [[Special:Contributions/Gibletsss|gudummuwarku]]. Kuma muna fatan zaku tsaya ku ci gaba da bada gudummuwa. Anan ƙasa ga wasu shafuka da zasu taimaka wajen fahimtar Hausa Wikipedia da yadda ake gyara ta:
* [[Wikipedia:Gabatarwa|Gabatarwa]]
* [[Wikipedia:Tutorial|Tutorial]]
* [[Wikipedia:Cheatsheet|Cheatsheet]]
* [[Wikipedia:Yadda_ake_rubuta_muƙala|Yadda ake rubuta muƙala]]
* [[Wikipedia:Manufofi biyar|Manufofin Hausa Wikipedia]]
* [[Wikipedia:Shawarwari_goma_akan_gyaran_Wikipedia|Shawarwari goma akan gyaran Wikipedia]]
Zaku iya yin [[Wikipedia:Tutorial/Shafukan_tattaunawa#Shafin_tattaunawa_na_edita|sayinin rubutunku]] idan kuna akan [[Wikipedia:Shafin tattaunawa|shafukan tattaunawa]] ta hanyar alamar tilde guda huɗu, kamar haka (<nowiki>~~~~</nowiki>); yin hakan, zaisa sunanku da cikkaken kwanan wata. In kana buƙatar wani taimako, ku duba [[Wikipedia:Tutorial]]. Na gode. [[User:AmmarBot|AmmarBot]] ([[User talk:AmmarBot|talk]]) 21:23, 24 ga Afirilu, 2026 (UTC)
kz63acaoimhswi9549y7dp3fn155lfi
Tattaunawar user:Kqol
3
148540
826084
2026-04-24T21:24:05Z
AmmarBot
13973
Barka da zuwa!
826084
wikitext
text/x-wiki
== Barka da zuwa! ==
Ni Robot ne ba mutum ba.
[[File:Wikipedia_mini_globe_handheld.jpg|thumb|300px|Hausa Wikipedia na buƙatar gudummuwarku domin ta bunƙasa!]]
Barka da zuwa Hausa Wikipedia, Kqol! Mun ji daɗin [[Special:Contributions/Kqol|gudummuwarku]]. Kuma muna fatan zaku tsaya ku ci gaba da bada gudummuwa. Anan ƙasa ga wasu shafuka da zasu taimaka wajen fahimtar Hausa Wikipedia da yadda ake gyara ta:
* [[Wikipedia:Gabatarwa|Gabatarwa]]
* [[Wikipedia:Tutorial|Tutorial]]
* [[Wikipedia:Cheatsheet|Cheatsheet]]
* [[Wikipedia:Yadda_ake_rubuta_muƙala|Yadda ake rubuta muƙala]]
* [[Wikipedia:Manufofi biyar|Manufofin Hausa Wikipedia]]
* [[Wikipedia:Shawarwari_goma_akan_gyaran_Wikipedia|Shawarwari goma akan gyaran Wikipedia]]
Zaku iya yin [[Wikipedia:Tutorial/Shafukan_tattaunawa#Shafin_tattaunawa_na_edita|sayinin rubutunku]] idan kuna akan [[Wikipedia:Shafin tattaunawa|shafukan tattaunawa]] ta hanyar alamar tilde guda huɗu, kamar haka (<nowiki>~~~~</nowiki>); yin hakan, zaisa sunanku da cikkaken kwanan wata. In kana buƙatar wani taimako, ku duba [[Wikipedia:Tutorial]]. Na gode. [[User:AmmarBot|AmmarBot]] ([[User talk:AmmarBot|talk]]) 21:24, 24 ga Afirilu, 2026 (UTC)
ps8m716dd7h98w17sbj50mnrc6uid26
Tattaunawar user:Sakhwthssain3
3
148541
826085
2026-04-24T21:24:15Z
AmmarBot
13973
Barka da zuwa!
826085
wikitext
text/x-wiki
== Barka da zuwa! ==
Ni Robot ne ba mutum ba.
[[File:Wikipedia_mini_globe_handheld.jpg|thumb|300px|Hausa Wikipedia na buƙatar gudummuwarku domin ta bunƙasa!]]
Barka da zuwa Hausa Wikipedia, Sakhwthssain3! Mun ji daɗin [[Special:Contributions/Sakhwthssain3|gudummuwarku]]. Kuma muna fatan zaku tsaya ku ci gaba da bada gudummuwa. Anan ƙasa ga wasu shafuka da zasu taimaka wajen fahimtar Hausa Wikipedia da yadda ake gyara ta:
* [[Wikipedia:Gabatarwa|Gabatarwa]]
* [[Wikipedia:Tutorial|Tutorial]]
* [[Wikipedia:Cheatsheet|Cheatsheet]]
* [[Wikipedia:Yadda_ake_rubuta_muƙala|Yadda ake rubuta muƙala]]
* [[Wikipedia:Manufofi biyar|Manufofin Hausa Wikipedia]]
* [[Wikipedia:Shawarwari_goma_akan_gyaran_Wikipedia|Shawarwari goma akan gyaran Wikipedia]]
Zaku iya yin [[Wikipedia:Tutorial/Shafukan_tattaunawa#Shafin_tattaunawa_na_edita|sayinin rubutunku]] idan kuna akan [[Wikipedia:Shafin tattaunawa|shafukan tattaunawa]] ta hanyar alamar tilde guda huɗu, kamar haka (<nowiki>~~~~</nowiki>); yin hakan, zaisa sunanku da cikkaken kwanan wata. In kana buƙatar wani taimako, ku duba [[Wikipedia:Tutorial]]. Na gode. [[User:AmmarBot|AmmarBot]] ([[User talk:AmmarBot|talk]]) 21:24, 24 ga Afirilu, 2026 (UTC)
rr7h60x533ie07us6v7rrwib1udmr28
Tattaunawar user:Supersauron123
3
148542
826086
2026-04-24T21:24:25Z
AmmarBot
13973
Barka da zuwa!
826086
wikitext
text/x-wiki
== Barka da zuwa! ==
Ni Robot ne ba mutum ba.
[[File:Wikipedia_mini_globe_handheld.jpg|thumb|300px|Hausa Wikipedia na buƙatar gudummuwarku domin ta bunƙasa!]]
Barka da zuwa Hausa Wikipedia, Supersauron123! Mun ji daɗin [[Special:Contributions/Supersauron123|gudummuwarku]]. Kuma muna fatan zaku tsaya ku ci gaba da bada gudummuwa. Anan ƙasa ga wasu shafuka da zasu taimaka wajen fahimtar Hausa Wikipedia da yadda ake gyara ta:
* [[Wikipedia:Gabatarwa|Gabatarwa]]
* [[Wikipedia:Tutorial|Tutorial]]
* [[Wikipedia:Cheatsheet|Cheatsheet]]
* [[Wikipedia:Yadda_ake_rubuta_muƙala|Yadda ake rubuta muƙala]]
* [[Wikipedia:Manufofi biyar|Manufofin Hausa Wikipedia]]
* [[Wikipedia:Shawarwari_goma_akan_gyaran_Wikipedia|Shawarwari goma akan gyaran Wikipedia]]
Zaku iya yin [[Wikipedia:Tutorial/Shafukan_tattaunawa#Shafin_tattaunawa_na_edita|sayinin rubutunku]] idan kuna akan [[Wikipedia:Shafin tattaunawa|shafukan tattaunawa]] ta hanyar alamar tilde guda huɗu, kamar haka (<nowiki>~~~~</nowiki>); yin hakan, zaisa sunanku da cikkaken kwanan wata. In kana buƙatar wani taimako, ku duba [[Wikipedia:Tutorial]]. Na gode. [[User:AmmarBot|AmmarBot]] ([[User talk:AmmarBot|talk]]) 21:24, 24 ga Afirilu, 2026 (UTC)
lrp7ip4vlfkedp9gne4x7dtmkrlhwwf
Tattaunawar user:Maris Dreshmanis
3
148543
826087
2026-04-24T21:24:35Z
AmmarBot
13973
Barka da zuwa!
826087
wikitext
text/x-wiki
== Barka da zuwa! ==
Ni Robot ne ba mutum ba.
[[File:Wikipedia_mini_globe_handheld.jpg|thumb|300px|Hausa Wikipedia na buƙatar gudummuwarku domin ta bunƙasa!]]
Barka da zuwa Hausa Wikipedia, Maris Dreshmanis! Mun ji daɗin [[Special:Contributions/Maris Dreshmanis|gudummuwarku]]. Kuma muna fatan zaku tsaya ku ci gaba da bada gudummuwa. Anan ƙasa ga wasu shafuka da zasu taimaka wajen fahimtar Hausa Wikipedia da yadda ake gyara ta:
* [[Wikipedia:Gabatarwa|Gabatarwa]]
* [[Wikipedia:Tutorial|Tutorial]]
* [[Wikipedia:Cheatsheet|Cheatsheet]]
* [[Wikipedia:Yadda_ake_rubuta_muƙala|Yadda ake rubuta muƙala]]
* [[Wikipedia:Manufofi biyar|Manufofin Hausa Wikipedia]]
* [[Wikipedia:Shawarwari_goma_akan_gyaran_Wikipedia|Shawarwari goma akan gyaran Wikipedia]]
Zaku iya yin [[Wikipedia:Tutorial/Shafukan_tattaunawa#Shafin_tattaunawa_na_edita|sayinin rubutunku]] idan kuna akan [[Wikipedia:Shafin tattaunawa|shafukan tattaunawa]] ta hanyar alamar tilde guda huɗu, kamar haka (<nowiki>~~~~</nowiki>); yin hakan, zaisa sunanku da cikkaken kwanan wata. In kana buƙatar wani taimako, ku duba [[Wikipedia:Tutorial]]. Na gode. [[User:AmmarBot|AmmarBot]] ([[User talk:AmmarBot|talk]]) 21:24, 24 ga Afirilu, 2026 (UTC)
98yjcs6ov3vh2m1aebbfzefi9m6biv8
Tattaunawar user:PHILA19147
3
148544
826088
2026-04-24T21:24:45Z
AmmarBot
13973
Barka da zuwa!
826088
wikitext
text/x-wiki
== Barka da zuwa! ==
Ni Robot ne ba mutum ba.
[[File:Wikipedia_mini_globe_handheld.jpg|thumb|300px|Hausa Wikipedia na buƙatar gudummuwarku domin ta bunƙasa!]]
Barka da zuwa Hausa Wikipedia, PHILA19147! Mun ji daɗin [[Special:Contributions/PHILA19147|gudummuwarku]]. Kuma muna fatan zaku tsaya ku ci gaba da bada gudummuwa. Anan ƙasa ga wasu shafuka da zasu taimaka wajen fahimtar Hausa Wikipedia da yadda ake gyara ta:
* [[Wikipedia:Gabatarwa|Gabatarwa]]
* [[Wikipedia:Tutorial|Tutorial]]
* [[Wikipedia:Cheatsheet|Cheatsheet]]
* [[Wikipedia:Yadda_ake_rubuta_muƙala|Yadda ake rubuta muƙala]]
* [[Wikipedia:Manufofi biyar|Manufofin Hausa Wikipedia]]
* [[Wikipedia:Shawarwari_goma_akan_gyaran_Wikipedia|Shawarwari goma akan gyaran Wikipedia]]
Zaku iya yin [[Wikipedia:Tutorial/Shafukan_tattaunawa#Shafin_tattaunawa_na_edita|sayinin rubutunku]] idan kuna akan [[Wikipedia:Shafin tattaunawa|shafukan tattaunawa]] ta hanyar alamar tilde guda huɗu, kamar haka (<nowiki>~~~~</nowiki>); yin hakan, zaisa sunanku da cikkaken kwanan wata. In kana buƙatar wani taimako, ku duba [[Wikipedia:Tutorial]]. Na gode. [[User:AmmarBot|AmmarBot]] ([[User talk:AmmarBot|talk]]) 21:24, 24 ga Afirilu, 2026 (UTC)
b3yaj7biaibd4uh29b8a1n7z21xh5v3
Tattaunawar user:Geegawd
3
148545
826089
2026-04-24T21:24:55Z
AmmarBot
13973
Barka da zuwa!
826089
wikitext
text/x-wiki
== Barka da zuwa! ==
Ni Robot ne ba mutum ba.
[[File:Wikipedia_mini_globe_handheld.jpg|thumb|300px|Hausa Wikipedia na buƙatar gudummuwarku domin ta bunƙasa!]]
Barka da zuwa Hausa Wikipedia, Geegawd! Mun ji daɗin [[Special:Contributions/Geegawd|gudummuwarku]]. Kuma muna fatan zaku tsaya ku ci gaba da bada gudummuwa. Anan ƙasa ga wasu shafuka da zasu taimaka wajen fahimtar Hausa Wikipedia da yadda ake gyara ta:
* [[Wikipedia:Gabatarwa|Gabatarwa]]
* [[Wikipedia:Tutorial|Tutorial]]
* [[Wikipedia:Cheatsheet|Cheatsheet]]
* [[Wikipedia:Yadda_ake_rubuta_muƙala|Yadda ake rubuta muƙala]]
* [[Wikipedia:Manufofi biyar|Manufofin Hausa Wikipedia]]
* [[Wikipedia:Shawarwari_goma_akan_gyaran_Wikipedia|Shawarwari goma akan gyaran Wikipedia]]
Zaku iya yin [[Wikipedia:Tutorial/Shafukan_tattaunawa#Shafin_tattaunawa_na_edita|sayinin rubutunku]] idan kuna akan [[Wikipedia:Shafin tattaunawa|shafukan tattaunawa]] ta hanyar alamar tilde guda huɗu, kamar haka (<nowiki>~~~~</nowiki>); yin hakan, zaisa sunanku da cikkaken kwanan wata. In kana buƙatar wani taimako, ku duba [[Wikipedia:Tutorial]]. Na gode. [[User:AmmarBot|AmmarBot]] ([[User talk:AmmarBot|talk]]) 21:24, 24 ga Afirilu, 2026 (UTC)
hmdnl3avrqhahar3oyrz4bom0nwz7q9
Tattaunawar user:Szazal
3
148546
826090
2026-04-24T21:25:05Z
AmmarBot
13973
Barka da zuwa!
826090
wikitext
text/x-wiki
== Barka da zuwa! ==
Ni Robot ne ba mutum ba.
[[File:Wikipedia_mini_globe_handheld.jpg|thumb|300px|Hausa Wikipedia na buƙatar gudummuwarku domin ta bunƙasa!]]
Barka da zuwa Hausa Wikipedia, Szazal! Mun ji daɗin [[Special:Contributions/Szazal|gudummuwarku]]. Kuma muna fatan zaku tsaya ku ci gaba da bada gudummuwa. Anan ƙasa ga wasu shafuka da zasu taimaka wajen fahimtar Hausa Wikipedia da yadda ake gyara ta:
* [[Wikipedia:Gabatarwa|Gabatarwa]]
* [[Wikipedia:Tutorial|Tutorial]]
* [[Wikipedia:Cheatsheet|Cheatsheet]]
* [[Wikipedia:Yadda_ake_rubuta_muƙala|Yadda ake rubuta muƙala]]
* [[Wikipedia:Manufofi biyar|Manufofin Hausa Wikipedia]]
* [[Wikipedia:Shawarwari_goma_akan_gyaran_Wikipedia|Shawarwari goma akan gyaran Wikipedia]]
Zaku iya yin [[Wikipedia:Tutorial/Shafukan_tattaunawa#Shafin_tattaunawa_na_edita|sayinin rubutunku]] idan kuna akan [[Wikipedia:Shafin tattaunawa|shafukan tattaunawa]] ta hanyar alamar tilde guda huɗu, kamar haka (<nowiki>~~~~</nowiki>); yin hakan, zaisa sunanku da cikkaken kwanan wata. In kana buƙatar wani taimako, ku duba [[Wikipedia:Tutorial]]. Na gode. [[User:AmmarBot|AmmarBot]] ([[User talk:AmmarBot|talk]]) 21:25, 24 ga Afirilu, 2026 (UTC)
p24esnm4moyl84utia2nfyrh2bll2eu
Tattaunawar user:Annoying Anonymous8999
3
148547
826091
2026-04-24T21:25:15Z
AmmarBot
13973
Barka da zuwa!
826091
wikitext
text/x-wiki
== Barka da zuwa! ==
Ni Robot ne ba mutum ba.
[[File:Wikipedia_mini_globe_handheld.jpg|thumb|300px|Hausa Wikipedia na buƙatar gudummuwarku domin ta bunƙasa!]]
Barka da zuwa Hausa Wikipedia, Annoying Anonymous8999! Mun ji daɗin [[Special:Contributions/Annoying Anonymous8999|gudummuwarku]]. Kuma muna fatan zaku tsaya ku ci gaba da bada gudummuwa. Anan ƙasa ga wasu shafuka da zasu taimaka wajen fahimtar Hausa Wikipedia da yadda ake gyara ta:
* [[Wikipedia:Gabatarwa|Gabatarwa]]
* [[Wikipedia:Tutorial|Tutorial]]
* [[Wikipedia:Cheatsheet|Cheatsheet]]
* [[Wikipedia:Yadda_ake_rubuta_muƙala|Yadda ake rubuta muƙala]]
* [[Wikipedia:Manufofi biyar|Manufofin Hausa Wikipedia]]
* [[Wikipedia:Shawarwari_goma_akan_gyaran_Wikipedia|Shawarwari goma akan gyaran Wikipedia]]
Zaku iya yin [[Wikipedia:Tutorial/Shafukan_tattaunawa#Shafin_tattaunawa_na_edita|sayinin rubutunku]] idan kuna akan [[Wikipedia:Shafin tattaunawa|shafukan tattaunawa]] ta hanyar alamar tilde guda huɗu, kamar haka (<nowiki>~~~~</nowiki>); yin hakan, zaisa sunanku da cikkaken kwanan wata. In kana buƙatar wani taimako, ku duba [[Wikipedia:Tutorial]]. Na gode. [[User:AmmarBot|AmmarBot]] ([[User talk:AmmarBot|talk]]) 21:25, 24 ga Afirilu, 2026 (UTC)
im0c7a486lfc0mgnpqi8e2r0ho024hs
Tattaunawar user:Wildwolfattack
3
148548
826092
2026-04-24T21:25:25Z
AmmarBot
13973
Barka da zuwa!
826092
wikitext
text/x-wiki
== Barka da zuwa! ==
Ni Robot ne ba mutum ba.
[[File:Wikipedia_mini_globe_handheld.jpg|thumb|300px|Hausa Wikipedia na buƙatar gudummuwarku domin ta bunƙasa!]]
Barka da zuwa Hausa Wikipedia, Wildwolfattack! Mun ji daɗin [[Special:Contributions/Wildwolfattack|gudummuwarku]]. Kuma muna fatan zaku tsaya ku ci gaba da bada gudummuwa. Anan ƙasa ga wasu shafuka da zasu taimaka wajen fahimtar Hausa Wikipedia da yadda ake gyara ta:
* [[Wikipedia:Gabatarwa|Gabatarwa]]
* [[Wikipedia:Tutorial|Tutorial]]
* [[Wikipedia:Cheatsheet|Cheatsheet]]
* [[Wikipedia:Yadda_ake_rubuta_muƙala|Yadda ake rubuta muƙala]]
* [[Wikipedia:Manufofi biyar|Manufofin Hausa Wikipedia]]
* [[Wikipedia:Shawarwari_goma_akan_gyaran_Wikipedia|Shawarwari goma akan gyaran Wikipedia]]
Zaku iya yin [[Wikipedia:Tutorial/Shafukan_tattaunawa#Shafin_tattaunawa_na_edita|sayinin rubutunku]] idan kuna akan [[Wikipedia:Shafin tattaunawa|shafukan tattaunawa]] ta hanyar alamar tilde guda huɗu, kamar haka (<nowiki>~~~~</nowiki>); yin hakan, zaisa sunanku da cikkaken kwanan wata. In kana buƙatar wani taimako, ku duba [[Wikipedia:Tutorial]]. Na gode. [[User:AmmarBot|AmmarBot]] ([[User talk:AmmarBot|talk]]) 21:25, 24 ga Afirilu, 2026 (UTC)
4z6w2cbd4fuxn188adv6o7crn976jhr
Tattaunawar user:Gidagadegidageda-o
3
148549
826093
2026-04-24T21:25:35Z
AmmarBot
13973
Barka da zuwa!
826093
wikitext
text/x-wiki
== Barka da zuwa! ==
Ni Robot ne ba mutum ba.
[[File:Wikipedia_mini_globe_handheld.jpg|thumb|300px|Hausa Wikipedia na buƙatar gudummuwarku domin ta bunƙasa!]]
Barka da zuwa Hausa Wikipedia, Gidagadegidageda-o! Mun ji daɗin [[Special:Contributions/Gidagadegidageda-o|gudummuwarku]]. Kuma muna fatan zaku tsaya ku ci gaba da bada gudummuwa. Anan ƙasa ga wasu shafuka da zasu taimaka wajen fahimtar Hausa Wikipedia da yadda ake gyara ta:
* [[Wikipedia:Gabatarwa|Gabatarwa]]
* [[Wikipedia:Tutorial|Tutorial]]
* [[Wikipedia:Cheatsheet|Cheatsheet]]
* [[Wikipedia:Yadda_ake_rubuta_muƙala|Yadda ake rubuta muƙala]]
* [[Wikipedia:Manufofi biyar|Manufofin Hausa Wikipedia]]
* [[Wikipedia:Shawarwari_goma_akan_gyaran_Wikipedia|Shawarwari goma akan gyaran Wikipedia]]
Zaku iya yin [[Wikipedia:Tutorial/Shafukan_tattaunawa#Shafin_tattaunawa_na_edita|sayinin rubutunku]] idan kuna akan [[Wikipedia:Shafin tattaunawa|shafukan tattaunawa]] ta hanyar alamar tilde guda huɗu, kamar haka (<nowiki>~~~~</nowiki>); yin hakan, zaisa sunanku da cikkaken kwanan wata. In kana buƙatar wani taimako, ku duba [[Wikipedia:Tutorial]]. Na gode. [[User:AmmarBot|AmmarBot]] ([[User talk:AmmarBot|talk]]) 21:25, 24 ga Afirilu, 2026 (UTC)
risctm62ii3326olimbbbappuwh9s9e
Tattaunawar user:Vikiugurtr
3
148550
826094
2026-04-24T21:25:45Z
AmmarBot
13973
Barka da zuwa!
826094
wikitext
text/x-wiki
== Barka da zuwa! ==
Ni Robot ne ba mutum ba.
[[File:Wikipedia_mini_globe_handheld.jpg|thumb|300px|Hausa Wikipedia na buƙatar gudummuwarku domin ta bunƙasa!]]
Barka da zuwa Hausa Wikipedia, Vikiugurtr! Mun ji daɗin [[Special:Contributions/Vikiugurtr|gudummuwarku]]. Kuma muna fatan zaku tsaya ku ci gaba da bada gudummuwa. Anan ƙasa ga wasu shafuka da zasu taimaka wajen fahimtar Hausa Wikipedia da yadda ake gyara ta:
* [[Wikipedia:Gabatarwa|Gabatarwa]]
* [[Wikipedia:Tutorial|Tutorial]]
* [[Wikipedia:Cheatsheet|Cheatsheet]]
* [[Wikipedia:Yadda_ake_rubuta_muƙala|Yadda ake rubuta muƙala]]
* [[Wikipedia:Manufofi biyar|Manufofin Hausa Wikipedia]]
* [[Wikipedia:Shawarwari_goma_akan_gyaran_Wikipedia|Shawarwari goma akan gyaran Wikipedia]]
Zaku iya yin [[Wikipedia:Tutorial/Shafukan_tattaunawa#Shafin_tattaunawa_na_edita|sayinin rubutunku]] idan kuna akan [[Wikipedia:Shafin tattaunawa|shafukan tattaunawa]] ta hanyar alamar tilde guda huɗu, kamar haka (<nowiki>~~~~</nowiki>); yin hakan, zaisa sunanku da cikkaken kwanan wata. In kana buƙatar wani taimako, ku duba [[Wikipedia:Tutorial]]. Na gode. [[User:AmmarBot|AmmarBot]] ([[User talk:AmmarBot|talk]]) 21:25, 24 ga Afirilu, 2026 (UTC)
pijogghkwj6pw214dxft76273qpsmj3
Jerin masu maƙirƙira da abinda suka ƙirƙira ya kashe su
0
148551
826171
2026-04-25T07:12:06Z
Gwanki
3834
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1344794024|List of inventors killed by their own invention]]"
826171
wikitext
text/x-wiki
Wannan jerin sunayen mutanen da mutuwarsu ta hanyar ko kai tsaye da ke da alaƙa da samfurin, tsari, hanya, ko wasu sabbin fasahohin da suka kirkira ko tsara.
== Masu kirkiro marasa lafiya ==
=== Motar ===
* Sylvester H. Roper (1823–1896), wanda ya ƙirƙiro Roper steam velocipede, ya mutu sakamakon bugun zuciya ko kuma wani hatsari da ya biyo baya a lokacin gwajin gudu na jama'a a shekarar 1896. Ba a san ko hatsarin ya haifar da bugun zuciya ba, ko kuma bugun zuciya ya haifar da hatsarin.
* William Nelson ( {{Circa|1879}} – 1903), wani ma'aikacin kamfanin General Electric, ya ƙirƙiro wata sabuwar hanya ta kera kekuna . Daga nan sai ya faɗi daga kan babur ɗinsa na gwaji a lokacin gwaji.
* An kashe Francis Edgar Stanley (1849–1918) yayin da yake tukin motar Stanley Steamer . Ya tuka motarsa zuwa cikin tarin katako yayin da yake ƙoƙarin guje wa motocin gona suna tafiya gefe da gefe a kan hanya.
* Fred Duesenberg (1876–1932) ya mutu a wani hatsarin mota mai saurin gudu a cikin wata motar Duesenberg .
* An kashe David Ogle (1921–1962) a wani hatsarin mota lokacin da ya rasa iko yayin da yake tukin Ogle SX1000 da ya ƙera.
=== Jirgin sama ===
[[Fayil:Reichelt.ogv|thumb|The death of Franz Reichelt (d. 1912), wanda ya tsallake dagaHasumiyar Eiffeljira- Jiki:ing ya yi amfani da shi- Jiki:tarko- Jiki:Tiyon don aiki a matsayinparachute.]]
* Ismail ibn Hammad al-Jawhari (ya mutu kimanin 1003–1010), wani malamin ƙasar Turkiyya daga Farab, ya yi ƙoƙarin tashi sama da fikafikan katako guda biyu da igiya. Ya yi tsalle daga rufin wani masallaci a Nishapur ya faɗi har lahira.
* Jean-François Pilâtre de Rozier (1754–1785) shi ne mutum na farko da aka sani da ya mutu a hatsarin jirgin sama lokacin da balan-balan Rozière ɗinsa ya faɗi a ranar 15 ga Yuni 1785 yayin da shi da Pierre Romain suka yi ƙoƙarin ketare Tekun Ingila .
* Thomas Harris (wanda ya rasu a shekarar 1824) ya ƙirƙiro bawul ɗin fitar da iskar gas, na'urar farko da ta yi amfani da ita wajen zubar da iskar gas mai haske . Ya mutu lokacin da igiyar da ke haɗe da bawul ɗin fitar da iskar gas a cikin balan-balan ɗinsa ta matse yayin da take bushewa, tana fitar da iskar gas fiye da yadda aka tsara kuma ta lalata balan-balan ɗin. <ref name="ras">{{Cite journal |year=1929 |title=1824 DEATH OF LIEUT. THOMAS HARRIS AT BEDDINGTON PARK, CROYDON. |journal=The Aeronautical Journal |publisher=[[Royal Aeronautical Society]] |volume=33 |quote=Thomas Harris was the first English aeronaut killed during a flight in a balloon. His death was due to his own invention of a patent valve...}}</ref>
* Robert Cocking (1776–1837) ya mutu lokacin da parachute ɗinsa na gida ya gaza. Cocking bai haɗa da nauyin parachute ɗin a cikin lissafinsa ba.
* Vincent de Groof (1830–1874) ya mutu bayan ya rasa ikon sarrafa ornithopter ɗinsa kuma ya faɗi.
* Otto Lilienthal (1848–1896) ya mutu sakamakon raunin da ya samu a hatsarin da ya yi da jirginsa mai saukar ungulu .
* Percy Pilcher (1867–1899) ya mutu bayan ya yi karo da jirginsa mai saukar ungulu, bayan an hana shi nuna jirginsa mai ƙarfi.
* Franz Reichelt (1879-1912), wani [[Mai sutura|mai dinki]], ya faɗi har lahira daga bene na farko na [[Eiffel Tower|Hasumiyar Eiffel]] a lokacin gwajin farko na parachute na riga wanda ya ƙirƙiro. Reichelt ya yi wa hukumomi alƙawarin zai yi amfani da wani abin dariya, amma maimakon haka ya ɗaure kansa da rigar da ƙarfin hali a lokacin ƙarshe kuma ya yi tsalle a gaban ma'aikatan kyamara.
* Aurel Vlaicu (1882–1913) ya mutu lokacin da jirginsa da kansa ya ƙera, ''A Vlaicu II'', ya gaza a lokacin yunƙurin ƙetare tsaunukan Carpathian . <ref>{{Cite web |last=Ralph S. Cooper, D.V.M. |title=Aurel Vlaicu at www.earlyaviators.com |url=http://www.earlyaviators.com/evlaicu.htm |access-date=22 November 2014}}</ref>
* Mutane 1930 da hatsarin jirgin saman Birtaniya R101 ya rutsa da su sun haɗa da masu ƙira Vincent Crane Richmond da Michael Rope, tare da Sakataren Harkokin Wajen Air Lord Thomson wanda ya ba da shawarar tafiyar, Air Vice Marshal Sir Sefton Brancker, wanda ke da alhakin ba da takardar shaidar aminci, da kuma Daraktan Ci gaban Jiragen Sama Reginald Colmore, wanda ya gudanar da gininsa kuma ya soke wani bincike na tsaro wanda ya ba da shawarar sake ginawa.
* An kashe Henry Smolinski (1933–1973) a lokacin gwajin jirgin sama na AVE Mizar, wata mota mai tashi da aka gina a kan Ford Pinto kuma ita ce kawai samfurin kamfanin da ya kafa.
* Charles Ligeti (wanda ya rasu a shekarar 1987) ya mutu a wani hatsari a shekarar 1987 lokacin da yake gwada gyare-gyare ga jirginsa na Ligeti Stratos na sabon ƙirar fuka-fuki mai rufewa . <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (August 2025)">ana buƙatar ambato</span></nowiki>'' ]</sup>
* Michael Dacre (1956–2009) ya mutu bayan wani hatsari da ya faru yayin da yake gwada na'urar tasi mai tashi . <ref>{{Cite web |title=British inventor dies in crash on test flight of his flying taxi |url=http://www.thisislondon.co.uk/standard/article-23733014-details/British+inventor+dies+in+crash+on+test+flight+of+his+flying+taxi/article.do |archive-url=https://web.archive.org/web/20090820215815/http://www.thisislondon.co.uk/standard/article-23733014-details/British+inventor+dies+in+crash+on+test+flight+of+his+flying+taxi/article.do |archive-date=20 August 2009 |access-date=22 November 2014 |website=The Evening Standard}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Michael Robert Dacre |url=http://memorialwebsites.legacy.com/michaeldacre/MemorialSite.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230430091844/http://memorialwebsites.legacy.com/michaeldacre/MemorialSite.aspx |archive-date=2023-04-30 |access-date=2023-04-26 |website=memorialwebsites.legacy.com}}</ref>
* An kashe John Williams (wanda ya rasu a shekarar 2024) lokacin da jirginsa mai kama da P-51, wanda kamfaninsa ya tsara kuma ya gina, ya faɗo kan bishiya yayin da jirgin ya faɗi ƙasa. <ref>{{Cite web |title=Aviation Investigation Preliminary Report ERA24FA310 |url=https://data.ntsb.gov/carol-repgen/api/Aviation/ReportMain/GenerateNewestReport/194729/pdf |access-date=3 August 2024 |publisher=NTSB}}</ref>
=== Sanyen sunadarai ===
* [[Marie Curie]] (1867-1934) masanin kimiyyar lissafi ne kuma masanin kimiyi na Poland da Faransa wanda ya gudanar da bincike na farko kan Rediyo kuma an yaba shi da gano polonium da radium, kuma mutum daya tilo da ya lashe [[Kyautar Nobel]] a fannoni biyu na kimiyya. A ranar 4 ga Yulin 1934, ta mutu a asibitin Sancellemoz a Passy, Haute-Savoie, daga cutar anaemia da aka yi imanin cewa an yi kwangila ne daga bayyanarta ta dogon lokaci ga radiation, wasu daga cikinsu sun fito ne daga na'urorin da ta kirkira.<ref>{{Cite web |title=Marie Curie |url=https://www.mariecurie.org.uk/who/our-history/marie-curie-the-scientist |access-date=27 September 2020 |website=www.mariecurie.org.uk}}</ref> [ana buƙatar ƙa'ida]<span class="noprint Inline-Template Template-Fact" mwt61="" style="white-space:nowrap;">[''<nowiki><span title="Given source notes Curie was an inventor (for example, developed small mobile X-ray units), and died from radiation poisoning 'through her work', but does not support the main claim, that Curie's inventions (and which one?) was 'partially responsible' for her death. (December 2024)">citation needed</span></nowiki>'']<nowiki>","href":"./Template:Citation_needed"},"params":{"date":{"wt":"December 2024"},"reason":{"wt":"Given source notes Curie was an inventor (for example, developed small mobile X-ray units), and died from radiation poisoning 'through her work', but does not support the main claim, that Curie's inventions (and which one?) was 'partially responsible' for her death."}},"i":0}}]}" data-ve-no-generated-contents="true" id="mwzQ" typeof="mw:Transclusion"> </nowiki></span>
=== Masana'antu ===
* Carlisle Spedding (1695-1755); <ref name="BeckettonSpedding">{{Cite journal |last=Beckett |first=J V |date=1983 |title=Carlisle Spedding (1695–1755), Engineer, Inventor and Architect. |url=http://archaeologydataservice.ac.uk/archiveDS/archiveDownload?t=arch-2055-1/dissemination/pdf/Article_Level_Pdf/tcwaas/002/1983/vol83/tcwaas_002_1983_vol83_0016.pdf#A |journal=Transactions of the Cumberland and Westmorland Antiquarian and Archaeological Society |series=Second Series |volume=83 |pages=131–140 |doi=10.5284/1061803}}</ref> injiniyan hakar ma'adinai, mai kirkiro da manajan hakar ma-adinai, wanda ya yi aiki a ma'adanai mallakar Sir James Lowther. Spedding, tare da ɗan'uwansa James, sun gabatar da ci gaba da yawa ga masana'antar hakar ma'adinai, musamman game da magudanar ruwa da iska, wanda ya yi yawa don inganta aminci ga masu hakar ma-adinai. A cikin 1730, Spedding ya kirkiro na'urar inji, wanda ya kunshi ƙafafun da aka yi amfani da su wanda ya tilasta dutse a kan faifan ƙarfe mai juyawa, yana ba da wanka na hasken wuta don samar da haske. Wannan, wanda ake kira "Spedding Steel Mill", an yi zargin ya fi aminci fiye da amfani da harshen wuta, kuma har sai da aka kirkiro fitilun tsaro na Davy da Stephenson shekaru da yawa daga baya, an yi amfani da shi sosai a cikin ma'adinai.<ref>{{Cite web |title=The Carlisle Spedding Steel Mill |url=https://mineralogicalrecord.com/wp-content/uploads/2022/11/MISC-Kraft-The-Carlisle-Spedding-Steel-Mill-OCT-1999-1.pdf |access-date=19 December 2024}}</ref> An kashe Carlisle Spedding a wani fashewar gas a karkashin kasa a ranar 8 ga watan Agusta 1755 a Whitehaven, Cumbria, wanda aka ce daya daga cikin ma'adinan ƙarfe ne ya haifar da shi.
* William Bullock (1813-1867) ya kirkiro na'urar buga yanar gizo.<ref>{{Cite web |title=United States Patent 61996 |url=https://patents.google.com/patent/US61996 |access-date=22 November 2014}}</ref><ref>{{Cite web |title=United States Patent 100,367 |url=https://patents.google.com/patent/US100367 |access-date=22 November 2014}}</ref> Shekaru da yawa bayan kirkirarsa, an murkushe ƙafarsa yayin shigar da sabon na'ura a Philadelphia. Ƙafar da aka murkushe ta haifar da [[gangrene]] kuma Bullock ya mutu a lokacin [[Amputation|yankewa]].<ref name="discovery">{{Cite web |title=Inventors killed by their own inventions |url=http://news.discovery.com/human/inventors-killed-by-invention.html |access-date=2010-10-30 |publisher=[[Discovery News]]}}</ref>
* Dokta Sabin Arnold von Sochocky (1883-1928) ya kasance mai kirkirar Fenti mai haske (wanda aka yi amfani da shi don agogo a farkon karni na 20) bisa ga radium mai amfani da rediyo (wanda Pierre da [[Marie Curie]] suka gano a baya). Ya kasance wanda ya kafa Kamfanin Radium na Amurka inda wasu daga cikin ma'aikatansa suka mutu daga guba na radium. An ruwaito cewa abin da ya kirkira ya kashe shi, kuma: daga bisani ya mutu daga cutar anemia.
=== Jirgin Ruwa ===
[[Fayil:Conrad_Wise_Chapman_-_Submarine_Torpedo_Boat_H.L._Hunley,_Dec._6,_1863.jpg|right|thumb|''Jirgin ruwa na Torpedo H.L. Hunley, Disamba 6, 1863'' ta Conrad Wise Chapman (1864) ]]
* Henry Winstanley (1644–1703) ya tsara kuma ya gina hasumiyar fitila ta farko a duniya a bakin teku a kan Dutsen Eddystone da ke Devon, Ingila tsakanin 1696 da 1698. Da yake alfahari da amincin abin da ya ƙirƙira, ya bayyana sha'awar neman mafaka a ciki "a lokacin guguwa mafi girma da aka taɓa yi". A lokacin Babban Guguwar 1703, an lalata hasumiyar gaba ɗaya tare da Winstanley da wasu mutane biyar a ciki. Ba a sami wata alama ba. <ref name="edthis">{{Cite web |title=Eddystone Lighthouse History |url=http://www.eddystoneeel.com/LIGHTHOUSE%20HISTORY.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060502095435/http://www.eddystoneeel.com/LIGHTHOUSE%20HISTORY.htm |archive-date=2 May 2006 |access-date=7 September 2006 |publisher=Eddystone Tatler Ltd}}</ref>
* John Day ( {{Circa}} 1740–1774) wani ɗan Ingila ne mai aikin kafinta kuma marubucin keken guragu wanda ya mutu a lokacin gwajin ɗakin nutsewa na gwaji. <ref name="Churchill">{{Cite journal |last=Churchill |first=Dennis |year=2011 |title=The First Submariner Casualty |url=http://www.submarinersassociation.co.uk/docs/InDepthIssue32.pdf |journal=In Depth |issue=32 |pages=5–6 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110723075328/http://www.submarinersassociation.co.uk/docs/InDepthIssue32.pdf |archive-date=23 July 2011 |access-date=7 June 2011}}</ref>
* Horace Lawson Hunley (1823–1863) injiniyan jiragen ruwa ne na Amurka wanda ya gina jirgin ruwan ''H.<nowiki><span typeof="mw:Entity" id="mwASM">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki>''Jirgin ruwa mai suna ''L. Hunley'' <ref name="usnavy">{{Cite web |date=September 17, 2011 |title=The Birth of Undersea Warfare – H.L. Hunley |url=http://www.navy.mil/navydata/cno/n87/usw/issue_32/hunley.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20121016165452/http://www.navy.mil/navydata/cno/n87/usw/issue_32/hunley.html |archive-date=October 16, 2012 |website=Undersea Warfare: The Official Magazine of the U.S. Submarine Force |publisher=United States Navy}}</ref> ya kuma mutu a cikinsa a matsayin memba na ma'aikata na biyu da suka fuskanci nutsewa yayin da suke gwada jirgin gwaji. Bayan mutuwar Hunley, ƙungiyoyin Confederate sun sake tayar da jirgin don wani aiki wanda ya zama sanadin mutuwar ma'aikatan jirgin: nasarar nutsewar jirgin ruwan USS ''Housatonic'' a lokacin Yaƙin Basasa na Amurka . Wannan nasarar ta sanya jirgin ruwan ''HL Hunley'' ya zama jirgin ruwa na farko da ya nutse jirgin yaƙi na abokan gaba a lokacin yaƙi. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (October 2025)">ana buƙatar ambato</span></nowiki>'' ]</sup>
* Karl Flach (1821–1866) Bajamushe ne da ke zaune a Valparaiso, Chile. Ya gina jirgin ruwa mai suna Flach (ɗan'uwan "Toro" na Peru), wanda ya nutse, sojojin ruwan Chile suka sake shawagi a kansa sannan suka ɓace, duka abubuwan da suka faru a Yaƙin Saltpeter) bisa buƙatar gwamnatin Chile, a matsayin martani ga harin bam na Valparaíso. Ya mutu bayan jirgin ruwan ya kasa tashi, tare da ɗansa da sauran matuƙan jirgin ruwa. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (October 2025)">ana buƙatar ambato</span></nowiki>'' ]</sup>
* Ana kyautata zaton Julius H. Kroehl (1820–1867), wani mai ƙirƙira ɗan ƙasar Jamus-Amurka kuma tsohon mai kwangilar Union Navy, ya mutu sakamakon rashin lafiyar numfashi bayan ya yi nutsewa ta gwaji tare da ''Sub Marine Explorer'', wanda ya tsara tare da haɗin gwiwar abokin kasuwancinsa Ariel Patterson . <ref>{{Cite web |date=2010 |title=Sub Marine Explorer |url=https://www.loc.gov/pictures/item/cz0044/ |access-date=2021-03-31 |website=Library of Congress Prints and Photographs Division Washington, D.C.}}</ref>
* Cowper Phipps Coles (1819–1870) kyaftin ne na rundunar sojojin ruwa ta Royal Navy wanda ya nutse tare da kimanin wasu 480 a cikin nutsewar <nowiki><i id="mwAUE">Kyaftin</i></nowiki> HMS, wani jirgin hasumiya mai ƙarfi wanda aka ƙera shi da kansa.
* William Pitt (1841–1909) wani jirgin ruwa ne ɗan ƙasar Kanada wanda ya tsara jirgin ruwan kebul na ƙarƙashin ruwa a matsayin hanyar inganta tsohon jirgin ruwan da aka yi amfani da shi don haɗa Kingston Peninsula da kwarin Kennebecasis a New Brunswick . A shekara ta 1909, Pitt ya mutu bayan ya sami raunuka sakamakon faɗawa cikin injunan jirgin ruwansa.
* Thomas Andrews (1873–1912), mai tsara jirgin ruwan ''[[Titanic]]'', ya tsara shahararren jirgin ruwansa yayin da yake aiki a matsayin manajan darakta kuma shugaban sashen tsara jiragen ruwa na kamfanin gina jiragen ruwa na Harland da Wolff a Belfast, Ireland. Yana cikin jirgin ''Titanic'' a lokacin tafiyarta ta farko kuma ya mutu tare da kimanin wasu 1,500 lokacin da jirgin ya bugi kankara ya nutse a ranar 14 ga Afrilu, 1912. Ba a sake gano gawar Andrews ba. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (October 2025)">ana buƙatar ambato</span></nowiki>'' ]</sup>
* Stockton Rush (1962–2023) matukin jirgi ne, injiniya, kuma ɗan kasuwa wanda ya kula da ƙira da gina jirgin ''Titan'' mai nutsewa a cikin teku [[OceanGate|na OceanGate]], wanda ya saba kai masu yawon buɗe ido don kallon tarkacen <nowiki><i id="mwAWM">Titanic</i></nowiki> . A ranar 18 ga Yuni 2023, jirgin ya yi karo da ''Titanic'' yayin da yake nutsewa, inda ya kashe Rush da wasu fasinjoji huɗu. <ref>{{Cite web |last=Magazine |first=Smithsonian |last2=Perrottet |first2=Tony |title=A Deep Dive Into the Plans to Take Tourists to the 'Titanic' |url=https://www.smithsonianmag.com/innovation/worlds-first-deep-diving-submarine-plans-tourists-see-titanic-180972179/ |access-date=2023-06-22 |website=Smithsonian Magazine |language=en}}</ref> Rush ya shafe shekaru yana kare ƙirarsa mara tsari, yana mai da'awar cewa "a wani lokaci, aminci ɓata ce kawai. Ina nufin, idan kawai kuna son ku kasance lafiya, kada ku tashi daga gado, kada ku shiga motarku, kada ku yi komai". <ref>{{Cite web |last=McShane |first=Asher |date=22 June 2023 |title="Safety is just pure waste": Lost Titanic sub's creator made chilling comment in 2022 interview as search becomes "bleak" |url=https://www.lbc.co.uk/news/safety-is-just-pure-waste-titanic-sub-creator-stockton-rush/ |access-date=3 July 2023 |website=LBC}}</ref>
=== Kiwon Lafiya ===
* Alexander Bogdanov (1873-1928) masanin ilimin Rasha ne, mai juyin juya halin Bolshevik kuma masanin haemotologist wanda ya kafa Cibiyar Jinin Jini ta farko a 1926. Ya mutu ne daga mummunar zubar da jini bayan ya gudanar da gwajin zubar da jinin juna tsakanin kansa da dalibi mai shekaru 21 da ke fama da cutar tarin fuka. Maganar Bogdanov ita ce jinin saurayin zai sake farfado da jikinsa mai tsufa, kuma jininsa, wanda ya yi imanin yana tsayayya da tarin fuka, zai kula da cutar ɗalibin.<ref>{{Cite journal |last=Huestis |first=Douglas W. |date=October 2007 |title=Alexander Bogdanov: The Forgotten Pioneer of Blood Transfusion |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0887796307000478 |journal=Transfusion Medicine Reviews |volume=21 |issue=4 |pages=337–340 |doi=10.1016/j.tmrv.2007.05.008 |pmid=17900494 |url-access=subscription |access-date=2 July 2023}}</ref>
* Thomas Midgley Jr. (1889-1944) masanin injiniya ne kuma likitan Amurka wanda ya kamu da cutar shan inna yana da shekaru 51, ya bar shi da nakasa sosai. Ya kirkiro tsarin igiyoyi da pulleys don taimakawa wasu su ɗaga shi daga gado. Ya shiga cikin igiyoyi kuma ya mutu daga maƙurewa yana da shekaru 55. Koyaya, an fi saninsa da sauran abubuwan kirkirarsa guda biyu: tetraethyl lead (TEL) additive to gasoline, da chlorofluorocarbons (CFCs).
=== Ilimin lissafi ===
[[Fayil:Richmanns_Tod_1753.jpg|thumb|Richmann da mai zane-zane a lokacin wutar lantarki a St. Petersburg]]
* Georg Wilhelm Richmann (1711–1753) ya ƙera wani na'ura don nazarin wutar lantarki daga walƙiya. Yayin da yake "ƙoƙarin auna martanin sandar da aka rufe ga guguwar da ke kusa," ya haifar da walƙiyar da ta buge shi a goshinsa ta kashe shi.
* Clarence Madison Dally (1865–1904) ma'aikacin Thomas Edison ne da aka ɗora masa alhakin ƙirƙirar bututun X-ray mai mayar da hankali, wato fluoroscope . An samo shi ne daga amma yana da haske mafi girma fiye da ƙirar Wilhelm Röntgen ta 1895. Sakamakon haka, Dally ya fuskanci allurai masu yawa na radiation X-radiation mai ionizing kuma daga ƙarshe ya kamu da ciwon daji mai kisa a tsakiyar jiki . <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (August 2025)">ana buƙatar ambato</span></nowiki>'' ]</sup>
=== Talla da nishaɗi ===
* Karel Soucek (1947-1985) ya kasance ƙwararren ɗan wasan kwaikwayo na Czech da ke zaune a Kanada wanda ya haɓaka ganga mai ban sha'awa. Ya mutu bayan zanga-zangar da ta shafi zubar da ganga daga rufin Houston Astrodome. Ya ji mummunan rauni lokacin da ganga ta buga gefen tankin ruwa don ya kwantar da faduwarsa.
=== Jirgin kasa ===
[[Fayil:Аэровагон_Абаковского_(cropped).jpg|right|thumb|Valerian Abakovsky's Aerowagon, motar Jirgin sama ta katako wacce ta fadi a 1921, inda ta kashe Abakovsky da wasu shida]]
* Webster Wagner (1817-1882) ya mutu a hadarin jirgin kasa, ya ragargaje tsakanin motoci biyu da ya kirkira.
* Henri Thuile (ya mutu a shekara ta 1900), wanda ya kirkiro babban motar tururi ta Thuile, ya mutu yayin gwajin gwaji tsakanin Chartres da Orléans. Bayanan rikice-rikice sun nuna cewa an jefa shi daga motar da ke cikin motar, ya buga sanda ta telegraph, ko kuma kawai ya jingina sosai kuma an kashe shi nan take ta hanyar buga kansa a kan wani bangare na gada.<ref name="Self">{{Cite web |last=Douglas Self |author-link=Douglas Self |title=The Thuile Cabforward |url=http://www.douglas-self.com/MUSEUM/LOCOLOCO/thuile/thuile.htm |access-date=2023-04-26}}</ref><ref name="CheminotRGCF">{{Cite web |last=DH |title=La locomotive Thuile Cabforward |url=https://cheminot-transport.com/2021/12/la-locomotive-thuile.html |access-date=2023-04-26}}</ref>
* Valerian Abakovsky (1895-1921) ya gina Aerowagon, motar jirgin kasa mai saurin gudu da aka haɗa da injin Jirgin sama da motsi, wanda aka nufa don ɗaukar jami'an [[Tarayyar Sobiyet|Soviet]]. A ranar 24 ga watan Yulin 1921, ya fadi da sauri, ya kashe bakwai daga cikin 22 da ke cikin jirgin, ciki har da Abakovsky . <ref>Alexey Abramov / Алексей Абрамов By the Kremlin Wall / У кремлёвской стены Moscow / М., Politizdat / Политиздат 1978 pp./стр. 399 {{In lang|ru}}</ref>
=== Rocketry ===
* Max Valier (1895-1930) ya kirkiro injunan roka masu amfani da ruwa a matsayin memba na ƙungiyar roka ta Jamus ta 1920 ''Verein für Raumschiffahrt'' . A ranar 17 ga Mayu 1930, injin mai amfani da barasa ya fashe a kan benci na gwaji a Berlin, ya kashe shi nan take.<ref>{{Cite web |title=American Institute of Aeronautics and Astronautics |url=http://www.aiaa.org/content.cfm?pageid=427 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111226141614/http://www.aiaa.org/content.cfm?pageid=427 |archive-date=26 December 2011 |access-date=22 November 2014}}</ref>
* Mike Hughes (1956-2020) ya mutu lokacin da parachute ya kasa aiki a lokacin da ya fadi a hadari yayin da yake tuka rokonsa na gida.
== Shahararrun tatsuniyoyi da labarun da suka danganci ==
[[Fayil:Pierre_Woeiriot_Phalaris.jpg|right|thumb|Ana tura Perillos cikin bijiminsa mai ƙarfin zuciyabijimi mai ƙanƙanta]]
* A cikin tatsuniyar Girkawa, Daedalus ya gina fikafikai da aka yi da gashin fuka-fukai da barguna don tserewa daga labyrinth na [[Crete]] tare da ɗansa Icarus, wanda ya mutu yayin da yake watsi da umarnin mahaifinsa cewa kada ya " [[wiktionary:fly too close to the sun|tashi kusa da rana sosai]] ".
* A cewar tatsuniya, Perillos na Athens (kimanin 550 kafin haihuwar Annabi Isa), shine na farko da aka gasa a cikin bijimin tagulla da ya yi wa [[Phalaris]] na Sicily don aiwatar da kisan gillar masu laifi. <ref>{{Cite web |title=Perillos of the Brazen Bull |url=http://www.perillos.com/brazenbull.html |archive-url=https://archive.today/20121216121012/http://www.perillos.com/brazenbull.html |archive-date=16 December 2012 |access-date=25 July 2010}}</ref> <ref>{{Cite web |title=The Brazen Bull |url=http://www.medievality.com/brazen-bull.html |access-date=1 October 2011}}</ref>
* An kashe Li Si (208 kafin haihuwar Annabi Isa), Firayim Minista a zamanin daular Qin, ta hanyar amfani da tsarin [[Hukunce-hukunce guda biyar|Five Pains]] wanda wasu majiyoyi suka yi iƙirarin cewa ya ƙirƙiro. <ref>Guisso, R. W. L., ''The first emperor of China'', New York : Birch Lane Press, 1989. {{ISBN|1-55972-016-6}}. Cf. [https://books.google.com/books?id=2eg-AQAAIAAJ&q=li+si+five+tortures p.37]</ref> <ref>{{Cite web |title=The Civilization of China, Chapter II: Law and Government |url=http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/asian/TheCivilizationofChina/chap2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150811163902/http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/asian/TheCivilizationofChina/chap2.html |archive-date=11 August 2015 |access-date=11 August 2011}}</ref> <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">[ ''[[wikipedia:Ingancin tushen bayani|<span title="The material near this tag failed verification of its source citation(s). (October 2016)">tabbacin da ya gaza</span>]]'' ]</sup> Duk da haka, tarihin Ciwon Biyar an gano shi tun daga lokacin da ya wuce Li Si.
* An ce Wan Hu, wani jami'in kasar Sin mai yiwuwa Apocryphal a karni na 16, ya yi yunkurin harba kansa zuwa sararin samaniya a cikin kujera da aka makala rokoki 47. Rokokin sun fashe, kuma an ce ba a sake ganinsa ko kujerar ba.
* João Torto, wani mutum ɗan ƙasar Portugal da ya yi fice a ƙarni na 16, wanda ya yi tsalle daga saman Cathedral na Viseu, sanye da na'urar tashi mai kama da jirgin sama biyu da kuma kwalkwali mai siffar gaggafa. <ref>{{Cite journal |last=Maia |first=Samuel |date=1933 |title=O primeiro aviador português: quem foi? |trans-title=The first Portuguese aviator: who was he? |url=https://www.tndm.pt/fotos/escolas/joao-torto_69480374f7d7424ad17d.pdf |journal=Arquivo Nacional |language=pt |volume= |issue= |pages=822–823; 831 |doi= |access-date=23 February 2021}}</ref>
* Orban, mai tsara kuma mai ƙera Basilic, wani babban bindiga da aka yi amfani da shi wajen rushe ganuwar Constantinople a shekarar 1453, ya mutu lokacin da ɗaya daga cikin bindigoginsa ya fashe a yaƙi.
* A cikin ''littafin The Adventures of Philip'' na William Makepeace Thackeray, mai ba da labarin, Pendennis, ya ba da labarin kuskuren da aka saba gani, "Shin ba kyakkyawan Dr Guillotin ne ya aiwatar da shi ta hanyar kirkirar sa ba?" A gaskiya ma, Joseph-Ignace Guillotin ba shi ne ya ƙirƙiro guillotine ba kuma ba shi ne ya aiwatar da shi ba.
== Dubi kuma ==
* Darwin Awards, lambobin yabo na harshe-in-cheek don girmama mutanen da suka mutu sakamakon kuskuren wauta
* Jerin masu nishadantarwa da suka mutu yayin wasan kwaikwayon
* Jerin mutuwar da ba a saba gani ba
* Hoist tare da nasa petard, wani sharhi daga Shakespeare's ''Hamlet'', yana nuna juyawa mai ban dariya ko misali na adalci na waka
* Luis Jiménez, mai zane-zane wanda aka kashe lokacin da wani ɓangare na daya daga cikin siffofinsa ya fadi a kansa
{{Clear}}
== Bayanan da aka ambata ==
9zgm4eqob14uogdt9enhs8wn9ul6v7l
826172
826171
2026-04-25T07:12:40Z
Gwanki
3834
/* Sanyen sunadarai */
826172
wikitext
text/x-wiki
Wannan jerin sunayen mutanen da mutuwarsu ta hanyar ko kai tsaye da ke da alaƙa da samfurin, tsari, hanya, ko wasu sabbin fasahohin da suka kirkira ko tsara.
== Masu kirkiro marasa lafiya ==
=== Motar ===
* Sylvester H. Roper (1823–1896), wanda ya ƙirƙiro Roper steam velocipede, ya mutu sakamakon bugun zuciya ko kuma wani hatsari da ya biyo baya a lokacin gwajin gudu na jama'a a shekarar 1896. Ba a san ko hatsarin ya haifar da bugun zuciya ba, ko kuma bugun zuciya ya haifar da hatsarin.
* William Nelson ( {{Circa|1879}} – 1903), wani ma'aikacin kamfanin General Electric, ya ƙirƙiro wata sabuwar hanya ta kera kekuna . Daga nan sai ya faɗi daga kan babur ɗinsa na gwaji a lokacin gwaji.
* An kashe Francis Edgar Stanley (1849–1918) yayin da yake tukin motar Stanley Steamer . Ya tuka motarsa zuwa cikin tarin katako yayin da yake ƙoƙarin guje wa motocin gona suna tafiya gefe da gefe a kan hanya.
* Fred Duesenberg (1876–1932) ya mutu a wani hatsarin mota mai saurin gudu a cikin wata motar Duesenberg .
* An kashe David Ogle (1921–1962) a wani hatsarin mota lokacin da ya rasa iko yayin da yake tukin Ogle SX1000 da ya ƙera.
=== Jirgin sama ===
[[Fayil:Reichelt.ogv|thumb|The death of Franz Reichelt (d. 1912), wanda ya tsallake dagaHasumiyar Eiffeljira- Jiki:ing ya yi amfani da shi- Jiki:tarko- Jiki:Tiyon don aiki a matsayinparachute.]]
* Ismail ibn Hammad al-Jawhari (ya mutu kimanin 1003–1010), wani malamin ƙasar Turkiyya daga Farab, ya yi ƙoƙarin tashi sama da fikafikan katako guda biyu da igiya. Ya yi tsalle daga rufin wani masallaci a Nishapur ya faɗi har lahira.
* Jean-François Pilâtre de Rozier (1754–1785) shi ne mutum na farko da aka sani da ya mutu a hatsarin jirgin sama lokacin da balan-balan Rozière ɗinsa ya faɗi a ranar 15 ga Yuni 1785 yayin da shi da Pierre Romain suka yi ƙoƙarin ketare Tekun Ingila .
* Thomas Harris (wanda ya rasu a shekarar 1824) ya ƙirƙiro bawul ɗin fitar da iskar gas, na'urar farko da ta yi amfani da ita wajen zubar da iskar gas mai haske . Ya mutu lokacin da igiyar da ke haɗe da bawul ɗin fitar da iskar gas a cikin balan-balan ɗinsa ta matse yayin da take bushewa, tana fitar da iskar gas fiye da yadda aka tsara kuma ta lalata balan-balan ɗin. <ref name="ras">{{Cite journal |year=1929 |title=1824 DEATH OF LIEUT. THOMAS HARRIS AT BEDDINGTON PARK, CROYDON. |journal=The Aeronautical Journal |publisher=[[Royal Aeronautical Society]] |volume=33 |quote=Thomas Harris was the first English aeronaut killed during a flight in a balloon. His death was due to his own invention of a patent valve...}}</ref>
* Robert Cocking (1776–1837) ya mutu lokacin da parachute ɗinsa na gida ya gaza. Cocking bai haɗa da nauyin parachute ɗin a cikin lissafinsa ba.
* Vincent de Groof (1830–1874) ya mutu bayan ya rasa ikon sarrafa ornithopter ɗinsa kuma ya faɗi.
* Otto Lilienthal (1848–1896) ya mutu sakamakon raunin da ya samu a hatsarin da ya yi da jirginsa mai saukar ungulu .
* Percy Pilcher (1867–1899) ya mutu bayan ya yi karo da jirginsa mai saukar ungulu, bayan an hana shi nuna jirginsa mai ƙarfi.
* Franz Reichelt (1879-1912), wani [[Mai sutura|mai dinki]], ya faɗi har lahira daga bene na farko na [[Eiffel Tower|Hasumiyar Eiffel]] a lokacin gwajin farko na parachute na riga wanda ya ƙirƙiro. Reichelt ya yi wa hukumomi alƙawarin zai yi amfani da wani abin dariya, amma maimakon haka ya ɗaure kansa da rigar da ƙarfin hali a lokacin ƙarshe kuma ya yi tsalle a gaban ma'aikatan kyamara.
* Aurel Vlaicu (1882–1913) ya mutu lokacin da jirginsa da kansa ya ƙera, ''A Vlaicu II'', ya gaza a lokacin yunƙurin ƙetare tsaunukan Carpathian . <ref>{{Cite web |last=Ralph S. Cooper, D.V.M. |title=Aurel Vlaicu at www.earlyaviators.com |url=http://www.earlyaviators.com/evlaicu.htm |access-date=22 November 2014}}</ref>
* Mutane 1930 da hatsarin jirgin saman Birtaniya R101 ya rutsa da su sun haɗa da masu ƙira Vincent Crane Richmond da Michael Rope, tare da Sakataren Harkokin Wajen Air Lord Thomson wanda ya ba da shawarar tafiyar, Air Vice Marshal Sir Sefton Brancker, wanda ke da alhakin ba da takardar shaidar aminci, da kuma Daraktan Ci gaban Jiragen Sama Reginald Colmore, wanda ya gudanar da gininsa kuma ya soke wani bincike na tsaro wanda ya ba da shawarar sake ginawa.
* An kashe Henry Smolinski (1933–1973) a lokacin gwajin jirgin sama na AVE Mizar, wata mota mai tashi da aka gina a kan Ford Pinto kuma ita ce kawai samfurin kamfanin da ya kafa.
* Charles Ligeti (wanda ya rasu a shekarar 1987) ya mutu a wani hatsari a shekarar 1987 lokacin da yake gwada gyare-gyare ga jirginsa na Ligeti Stratos na sabon ƙirar fuka-fuki mai rufewa . <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (August 2025)">ana buƙatar ambato</span></nowiki>'' ]</sup>
* Michael Dacre (1956–2009) ya mutu bayan wani hatsari da ya faru yayin da yake gwada na'urar tasi mai tashi . <ref>{{Cite web |title=British inventor dies in crash on test flight of his flying taxi |url=http://www.thisislondon.co.uk/standard/article-23733014-details/British+inventor+dies+in+crash+on+test+flight+of+his+flying+taxi/article.do |archive-url=https://web.archive.org/web/20090820215815/http://www.thisislondon.co.uk/standard/article-23733014-details/British+inventor+dies+in+crash+on+test+flight+of+his+flying+taxi/article.do |archive-date=20 August 2009 |access-date=22 November 2014 |website=The Evening Standard}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Michael Robert Dacre |url=http://memorialwebsites.legacy.com/michaeldacre/MemorialSite.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230430091844/http://memorialwebsites.legacy.com/michaeldacre/MemorialSite.aspx |archive-date=2023-04-30 |access-date=2023-04-26 |website=memorialwebsites.legacy.com}}</ref>
* An kashe John Williams (wanda ya rasu a shekarar 2024) lokacin da jirginsa mai kama da P-51, wanda kamfaninsa ya tsara kuma ya gina, ya faɗo kan bishiya yayin da jirgin ya faɗi ƙasa. <ref>{{Cite web |title=Aviation Investigation Preliminary Report ERA24FA310 |url=https://data.ntsb.gov/carol-repgen/api/Aviation/ReportMain/GenerateNewestReport/194729/pdf |access-date=3 August 2024 |publisher=NTSB}}</ref>
=== Sanyen sunadarai ===
* [[Marie Curie]] (1867-1934) masanin kimiyyar lissafi ne kuma masanin kimiyi na Poland da Faransa wanda ya gudanar da bincike na farko kan Rediyo kuma an yaba shi da gano polonium da radium, kuma mutum daya tilo da ya lashe [[Kyautar Nobel]] a fannoni biyu na kimiyya. A ranar 4 ga Yulin 1934, ta mutu a asibitin Sancellemoz a Passy, Haute-Savoie, daga cutar anaemia da aka yi imanin cewa an yi kwangila ne daga bayyanarta ta dogon lokaci ga radiation, wasu daga cikinsu sun fito ne daga na'urorin da ta kirkira.<ref>{{Cite web |title=Marie Curie |url=https://www.mariecurie.org.uk/who/our-history/marie-curie-the-scientist |access-date=27 September 2020 |website=www.mariecurie.org.uk}}</ref>
=== Masana'antu ===
* Carlisle Spedding (1695-1755); <ref name="BeckettonSpedding">{{Cite journal |last=Beckett |first=J V |date=1983 |title=Carlisle Spedding (1695–1755), Engineer, Inventor and Architect. |url=http://archaeologydataservice.ac.uk/archiveDS/archiveDownload?t=arch-2055-1/dissemination/pdf/Article_Level_Pdf/tcwaas/002/1983/vol83/tcwaas_002_1983_vol83_0016.pdf#A |journal=Transactions of the Cumberland and Westmorland Antiquarian and Archaeological Society |series=Second Series |volume=83 |pages=131–140 |doi=10.5284/1061803}}</ref> injiniyan hakar ma'adinai, mai kirkiro da manajan hakar ma-adinai, wanda ya yi aiki a ma'adanai mallakar Sir James Lowther. Spedding, tare da ɗan'uwansa James, sun gabatar da ci gaba da yawa ga masana'antar hakar ma'adinai, musamman game da magudanar ruwa da iska, wanda ya yi yawa don inganta aminci ga masu hakar ma-adinai. A cikin 1730, Spedding ya kirkiro na'urar inji, wanda ya kunshi ƙafafun da aka yi amfani da su wanda ya tilasta dutse a kan faifan ƙarfe mai juyawa, yana ba da wanka na hasken wuta don samar da haske. Wannan, wanda ake kira "Spedding Steel Mill", an yi zargin ya fi aminci fiye da amfani da harshen wuta, kuma har sai da aka kirkiro fitilun tsaro na Davy da Stephenson shekaru da yawa daga baya, an yi amfani da shi sosai a cikin ma'adinai.<ref>{{Cite web |title=The Carlisle Spedding Steel Mill |url=https://mineralogicalrecord.com/wp-content/uploads/2022/11/MISC-Kraft-The-Carlisle-Spedding-Steel-Mill-OCT-1999-1.pdf |access-date=19 December 2024}}</ref> An kashe Carlisle Spedding a wani fashewar gas a karkashin kasa a ranar 8 ga watan Agusta 1755 a Whitehaven, Cumbria, wanda aka ce daya daga cikin ma'adinan ƙarfe ne ya haifar da shi.
* William Bullock (1813-1867) ya kirkiro na'urar buga yanar gizo.<ref>{{Cite web |title=United States Patent 61996 |url=https://patents.google.com/patent/US61996 |access-date=22 November 2014}}</ref><ref>{{Cite web |title=United States Patent 100,367 |url=https://patents.google.com/patent/US100367 |access-date=22 November 2014}}</ref> Shekaru da yawa bayan kirkirarsa, an murkushe ƙafarsa yayin shigar da sabon na'ura a Philadelphia. Ƙafar da aka murkushe ta haifar da [[gangrene]] kuma Bullock ya mutu a lokacin [[Amputation|yankewa]].<ref name="discovery">{{Cite web |title=Inventors killed by their own inventions |url=http://news.discovery.com/human/inventors-killed-by-invention.html |access-date=2010-10-30 |publisher=[[Discovery News]]}}</ref>
* Dokta Sabin Arnold von Sochocky (1883-1928) ya kasance mai kirkirar Fenti mai haske (wanda aka yi amfani da shi don agogo a farkon karni na 20) bisa ga radium mai amfani da rediyo (wanda Pierre da [[Marie Curie]] suka gano a baya). Ya kasance wanda ya kafa Kamfanin Radium na Amurka inda wasu daga cikin ma'aikatansa suka mutu daga guba na radium. An ruwaito cewa abin da ya kirkira ya kashe shi, kuma: daga bisani ya mutu daga cutar anemia.
=== Jirgin Ruwa ===
[[Fayil:Conrad_Wise_Chapman_-_Submarine_Torpedo_Boat_H.L._Hunley,_Dec._6,_1863.jpg|right|thumb|''Jirgin ruwa na Torpedo H.L. Hunley, Disamba 6, 1863'' ta Conrad Wise Chapman (1864) ]]
* Henry Winstanley (1644–1703) ya tsara kuma ya gina hasumiyar fitila ta farko a duniya a bakin teku a kan Dutsen Eddystone da ke Devon, Ingila tsakanin 1696 da 1698. Da yake alfahari da amincin abin da ya ƙirƙira, ya bayyana sha'awar neman mafaka a ciki "a lokacin guguwa mafi girma da aka taɓa yi". A lokacin Babban Guguwar 1703, an lalata hasumiyar gaba ɗaya tare da Winstanley da wasu mutane biyar a ciki. Ba a sami wata alama ba. <ref name="edthis">{{Cite web |title=Eddystone Lighthouse History |url=http://www.eddystoneeel.com/LIGHTHOUSE%20HISTORY.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060502095435/http://www.eddystoneeel.com/LIGHTHOUSE%20HISTORY.htm |archive-date=2 May 2006 |access-date=7 September 2006 |publisher=Eddystone Tatler Ltd}}</ref>
* John Day ( {{Circa}} 1740–1774) wani ɗan Ingila ne mai aikin kafinta kuma marubucin keken guragu wanda ya mutu a lokacin gwajin ɗakin nutsewa na gwaji. <ref name="Churchill">{{Cite journal |last=Churchill |first=Dennis |year=2011 |title=The First Submariner Casualty |url=http://www.submarinersassociation.co.uk/docs/InDepthIssue32.pdf |journal=In Depth |issue=32 |pages=5–6 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110723075328/http://www.submarinersassociation.co.uk/docs/InDepthIssue32.pdf |archive-date=23 July 2011 |access-date=7 June 2011}}</ref>
* Horace Lawson Hunley (1823–1863) injiniyan jiragen ruwa ne na Amurka wanda ya gina jirgin ruwan ''H.<nowiki><span typeof="mw:Entity" id="mwASM">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki>''Jirgin ruwa mai suna ''L. Hunley'' <ref name="usnavy">{{Cite web |date=September 17, 2011 |title=The Birth of Undersea Warfare – H.L. Hunley |url=http://www.navy.mil/navydata/cno/n87/usw/issue_32/hunley.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20121016165452/http://www.navy.mil/navydata/cno/n87/usw/issue_32/hunley.html |archive-date=October 16, 2012 |website=Undersea Warfare: The Official Magazine of the U.S. Submarine Force |publisher=United States Navy}}</ref> ya kuma mutu a cikinsa a matsayin memba na ma'aikata na biyu da suka fuskanci nutsewa yayin da suke gwada jirgin gwaji. Bayan mutuwar Hunley, ƙungiyoyin Confederate sun sake tayar da jirgin don wani aiki wanda ya zama sanadin mutuwar ma'aikatan jirgin: nasarar nutsewar jirgin ruwan USS ''Housatonic'' a lokacin Yaƙin Basasa na Amurka . Wannan nasarar ta sanya jirgin ruwan ''HL Hunley'' ya zama jirgin ruwa na farko da ya nutse jirgin yaƙi na abokan gaba a lokacin yaƙi. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (October 2025)">ana buƙatar ambato</span></nowiki>'' ]</sup>
* Karl Flach (1821–1866) Bajamushe ne da ke zaune a Valparaiso, Chile. Ya gina jirgin ruwa mai suna Flach (ɗan'uwan "Toro" na Peru), wanda ya nutse, sojojin ruwan Chile suka sake shawagi a kansa sannan suka ɓace, duka abubuwan da suka faru a Yaƙin Saltpeter) bisa buƙatar gwamnatin Chile, a matsayin martani ga harin bam na Valparaíso. Ya mutu bayan jirgin ruwan ya kasa tashi, tare da ɗansa da sauran matuƙan jirgin ruwa. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (October 2025)">ana buƙatar ambato</span></nowiki>'' ]</sup>
* Ana kyautata zaton Julius H. Kroehl (1820–1867), wani mai ƙirƙira ɗan ƙasar Jamus-Amurka kuma tsohon mai kwangilar Union Navy, ya mutu sakamakon rashin lafiyar numfashi bayan ya yi nutsewa ta gwaji tare da ''Sub Marine Explorer'', wanda ya tsara tare da haɗin gwiwar abokin kasuwancinsa Ariel Patterson . <ref>{{Cite web |date=2010 |title=Sub Marine Explorer |url=https://www.loc.gov/pictures/item/cz0044/ |access-date=2021-03-31 |website=Library of Congress Prints and Photographs Division Washington, D.C.}}</ref>
* Cowper Phipps Coles (1819–1870) kyaftin ne na rundunar sojojin ruwa ta Royal Navy wanda ya nutse tare da kimanin wasu 480 a cikin nutsewar <nowiki><i id="mwAUE">Kyaftin</i></nowiki> HMS, wani jirgin hasumiya mai ƙarfi wanda aka ƙera shi da kansa.
* William Pitt (1841–1909) wani jirgin ruwa ne ɗan ƙasar Kanada wanda ya tsara jirgin ruwan kebul na ƙarƙashin ruwa a matsayin hanyar inganta tsohon jirgin ruwan da aka yi amfani da shi don haɗa Kingston Peninsula da kwarin Kennebecasis a New Brunswick . A shekara ta 1909, Pitt ya mutu bayan ya sami raunuka sakamakon faɗawa cikin injunan jirgin ruwansa.
* Thomas Andrews (1873–1912), mai tsara jirgin ruwan ''[[Titanic]]'', ya tsara shahararren jirgin ruwansa yayin da yake aiki a matsayin manajan darakta kuma shugaban sashen tsara jiragen ruwa na kamfanin gina jiragen ruwa na Harland da Wolff a Belfast, Ireland. Yana cikin jirgin ''Titanic'' a lokacin tafiyarta ta farko kuma ya mutu tare da kimanin wasu 1,500 lokacin da jirgin ya bugi kankara ya nutse a ranar 14 ga Afrilu, 1912. Ba a sake gano gawar Andrews ba. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (October 2025)">ana buƙatar ambato</span></nowiki>'' ]</sup>
* Stockton Rush (1962–2023) matukin jirgi ne, injiniya, kuma ɗan kasuwa wanda ya kula da ƙira da gina jirgin ''Titan'' mai nutsewa a cikin teku [[OceanGate|na OceanGate]], wanda ya saba kai masu yawon buɗe ido don kallon tarkacen <nowiki><i id="mwAWM">Titanic</i></nowiki> . A ranar 18 ga Yuni 2023, jirgin ya yi karo da ''Titanic'' yayin da yake nutsewa, inda ya kashe Rush da wasu fasinjoji huɗu. <ref>{{Cite web |last=Magazine |first=Smithsonian |last2=Perrottet |first2=Tony |title=A Deep Dive Into the Plans to Take Tourists to the 'Titanic' |url=https://www.smithsonianmag.com/innovation/worlds-first-deep-diving-submarine-plans-tourists-see-titanic-180972179/ |access-date=2023-06-22 |website=Smithsonian Magazine |language=en}}</ref> Rush ya shafe shekaru yana kare ƙirarsa mara tsari, yana mai da'awar cewa "a wani lokaci, aminci ɓata ce kawai. Ina nufin, idan kawai kuna son ku kasance lafiya, kada ku tashi daga gado, kada ku shiga motarku, kada ku yi komai". <ref>{{Cite web |last=McShane |first=Asher |date=22 June 2023 |title="Safety is just pure waste": Lost Titanic sub's creator made chilling comment in 2022 interview as search becomes "bleak" |url=https://www.lbc.co.uk/news/safety-is-just-pure-waste-titanic-sub-creator-stockton-rush/ |access-date=3 July 2023 |website=LBC}}</ref>
=== Kiwon Lafiya ===
* Alexander Bogdanov (1873-1928) masanin ilimin Rasha ne, mai juyin juya halin Bolshevik kuma masanin haemotologist wanda ya kafa Cibiyar Jinin Jini ta farko a 1926. Ya mutu ne daga mummunar zubar da jini bayan ya gudanar da gwajin zubar da jinin juna tsakanin kansa da dalibi mai shekaru 21 da ke fama da cutar tarin fuka. Maganar Bogdanov ita ce jinin saurayin zai sake farfado da jikinsa mai tsufa, kuma jininsa, wanda ya yi imanin yana tsayayya da tarin fuka, zai kula da cutar ɗalibin.<ref>{{Cite journal |last=Huestis |first=Douglas W. |date=October 2007 |title=Alexander Bogdanov: The Forgotten Pioneer of Blood Transfusion |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0887796307000478 |journal=Transfusion Medicine Reviews |volume=21 |issue=4 |pages=337–340 |doi=10.1016/j.tmrv.2007.05.008 |pmid=17900494 |url-access=subscription |access-date=2 July 2023}}</ref>
* Thomas Midgley Jr. (1889-1944) masanin injiniya ne kuma likitan Amurka wanda ya kamu da cutar shan inna yana da shekaru 51, ya bar shi da nakasa sosai. Ya kirkiro tsarin igiyoyi da pulleys don taimakawa wasu su ɗaga shi daga gado. Ya shiga cikin igiyoyi kuma ya mutu daga maƙurewa yana da shekaru 55. Koyaya, an fi saninsa da sauran abubuwan kirkirarsa guda biyu: tetraethyl lead (TEL) additive to gasoline, da chlorofluorocarbons (CFCs).
=== Ilimin lissafi ===
[[Fayil:Richmanns_Tod_1753.jpg|thumb|Richmann da mai zane-zane a lokacin wutar lantarki a St. Petersburg]]
* Georg Wilhelm Richmann (1711–1753) ya ƙera wani na'ura don nazarin wutar lantarki daga walƙiya. Yayin da yake "ƙoƙarin auna martanin sandar da aka rufe ga guguwar da ke kusa," ya haifar da walƙiyar da ta buge shi a goshinsa ta kashe shi.
* Clarence Madison Dally (1865–1904) ma'aikacin Thomas Edison ne da aka ɗora masa alhakin ƙirƙirar bututun X-ray mai mayar da hankali, wato fluoroscope . An samo shi ne daga amma yana da haske mafi girma fiye da ƙirar Wilhelm Röntgen ta 1895. Sakamakon haka, Dally ya fuskanci allurai masu yawa na radiation X-radiation mai ionizing kuma daga ƙarshe ya kamu da ciwon daji mai kisa a tsakiyar jiki . <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (August 2025)">ana buƙatar ambato</span></nowiki>'' ]</sup>
=== Talla da nishaɗi ===
* Karel Soucek (1947-1985) ya kasance ƙwararren ɗan wasan kwaikwayo na Czech da ke zaune a Kanada wanda ya haɓaka ganga mai ban sha'awa. Ya mutu bayan zanga-zangar da ta shafi zubar da ganga daga rufin Houston Astrodome. Ya ji mummunan rauni lokacin da ganga ta buga gefen tankin ruwa don ya kwantar da faduwarsa.
=== Jirgin kasa ===
[[Fayil:Аэровагон_Абаковского_(cropped).jpg|right|thumb|Valerian Abakovsky's Aerowagon, motar Jirgin sama ta katako wacce ta fadi a 1921, inda ta kashe Abakovsky da wasu shida]]
* Webster Wagner (1817-1882) ya mutu a hadarin jirgin kasa, ya ragargaje tsakanin motoci biyu da ya kirkira.
* Henri Thuile (ya mutu a shekara ta 1900), wanda ya kirkiro babban motar tururi ta Thuile, ya mutu yayin gwajin gwaji tsakanin Chartres da Orléans. Bayanan rikice-rikice sun nuna cewa an jefa shi daga motar da ke cikin motar, ya buga sanda ta telegraph, ko kuma kawai ya jingina sosai kuma an kashe shi nan take ta hanyar buga kansa a kan wani bangare na gada.<ref name="Self">{{Cite web |last=Douglas Self |author-link=Douglas Self |title=The Thuile Cabforward |url=http://www.douglas-self.com/MUSEUM/LOCOLOCO/thuile/thuile.htm |access-date=2023-04-26}}</ref><ref name="CheminotRGCF">{{Cite web |last=DH |title=La locomotive Thuile Cabforward |url=https://cheminot-transport.com/2021/12/la-locomotive-thuile.html |access-date=2023-04-26}}</ref>
* Valerian Abakovsky (1895-1921) ya gina Aerowagon, motar jirgin kasa mai saurin gudu da aka haɗa da injin Jirgin sama da motsi, wanda aka nufa don ɗaukar jami'an [[Tarayyar Sobiyet|Soviet]]. A ranar 24 ga watan Yulin 1921, ya fadi da sauri, ya kashe bakwai daga cikin 22 da ke cikin jirgin, ciki har da Abakovsky . <ref>Alexey Abramov / Алексей Абрамов By the Kremlin Wall / У кремлёвской стены Moscow / М., Politizdat / Политиздат 1978 pp./стр. 399 {{In lang|ru}}</ref>
=== Rocketry ===
* Max Valier (1895-1930) ya kirkiro injunan roka masu amfani da ruwa a matsayin memba na ƙungiyar roka ta Jamus ta 1920 ''Verein für Raumschiffahrt'' . A ranar 17 ga Mayu 1930, injin mai amfani da barasa ya fashe a kan benci na gwaji a Berlin, ya kashe shi nan take.<ref>{{Cite web |title=American Institute of Aeronautics and Astronautics |url=http://www.aiaa.org/content.cfm?pageid=427 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111226141614/http://www.aiaa.org/content.cfm?pageid=427 |archive-date=26 December 2011 |access-date=22 November 2014}}</ref>
* Mike Hughes (1956-2020) ya mutu lokacin da parachute ya kasa aiki a lokacin da ya fadi a hadari yayin da yake tuka rokonsa na gida.
== Shahararrun tatsuniyoyi da labarun da suka danganci ==
[[Fayil:Pierre_Woeiriot_Phalaris.jpg|right|thumb|Ana tura Perillos cikin bijiminsa mai ƙarfin zuciyabijimi mai ƙanƙanta]]
* A cikin tatsuniyar Girkawa, Daedalus ya gina fikafikai da aka yi da gashin fuka-fukai da barguna don tserewa daga labyrinth na [[Crete]] tare da ɗansa Icarus, wanda ya mutu yayin da yake watsi da umarnin mahaifinsa cewa kada ya " [[wiktionary:fly too close to the sun|tashi kusa da rana sosai]] ".
* A cewar tatsuniya, Perillos na Athens (kimanin 550 kafin haihuwar Annabi Isa), shine na farko da aka gasa a cikin bijimin tagulla da ya yi wa [[Phalaris]] na Sicily don aiwatar da kisan gillar masu laifi. <ref>{{Cite web |title=Perillos of the Brazen Bull |url=http://www.perillos.com/brazenbull.html |archive-url=https://archive.today/20121216121012/http://www.perillos.com/brazenbull.html |archive-date=16 December 2012 |access-date=25 July 2010}}</ref> <ref>{{Cite web |title=The Brazen Bull |url=http://www.medievality.com/brazen-bull.html |access-date=1 October 2011}}</ref>
* An kashe Li Si (208 kafin haihuwar Annabi Isa), Firayim Minista a zamanin daular Qin, ta hanyar amfani da tsarin [[Hukunce-hukunce guda biyar|Five Pains]] wanda wasu majiyoyi suka yi iƙirarin cewa ya ƙirƙiro. <ref>Guisso, R. W. L., ''The first emperor of China'', New York : Birch Lane Press, 1989. {{ISBN|1-55972-016-6}}. Cf. [https://books.google.com/books?id=2eg-AQAAIAAJ&q=li+si+five+tortures p.37]</ref> <ref>{{Cite web |title=The Civilization of China, Chapter II: Law and Government |url=http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/asian/TheCivilizationofChina/chap2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150811163902/http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/asian/TheCivilizationofChina/chap2.html |archive-date=11 August 2015 |access-date=11 August 2011}}</ref> <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">[ ''[[wikipedia:Ingancin tushen bayani|<span title="The material near this tag failed verification of its source citation(s). (October 2016)">tabbacin da ya gaza</span>]]'' ]</sup> Duk da haka, tarihin Ciwon Biyar an gano shi tun daga lokacin da ya wuce Li Si.
* An ce Wan Hu, wani jami'in kasar Sin mai yiwuwa Apocryphal a karni na 16, ya yi yunkurin harba kansa zuwa sararin samaniya a cikin kujera da aka makala rokoki 47. Rokokin sun fashe, kuma an ce ba a sake ganinsa ko kujerar ba.
* João Torto, wani mutum ɗan ƙasar Portugal da ya yi fice a ƙarni na 16, wanda ya yi tsalle daga saman Cathedral na Viseu, sanye da na'urar tashi mai kama da jirgin sama biyu da kuma kwalkwali mai siffar gaggafa. <ref>{{Cite journal |last=Maia |first=Samuel |date=1933 |title=O primeiro aviador português: quem foi? |trans-title=The first Portuguese aviator: who was he? |url=https://www.tndm.pt/fotos/escolas/joao-torto_69480374f7d7424ad17d.pdf |journal=Arquivo Nacional |language=pt |volume= |issue= |pages=822–823; 831 |doi= |access-date=23 February 2021}}</ref>
* Orban, mai tsara kuma mai ƙera Basilic, wani babban bindiga da aka yi amfani da shi wajen rushe ganuwar Constantinople a shekarar 1453, ya mutu lokacin da ɗaya daga cikin bindigoginsa ya fashe a yaƙi.
* A cikin ''littafin The Adventures of Philip'' na William Makepeace Thackeray, mai ba da labarin, Pendennis, ya ba da labarin kuskuren da aka saba gani, "Shin ba kyakkyawan Dr Guillotin ne ya aiwatar da shi ta hanyar kirkirar sa ba?" A gaskiya ma, Joseph-Ignace Guillotin ba shi ne ya ƙirƙiro guillotine ba kuma ba shi ne ya aiwatar da shi ba.
== Dubi kuma ==
* Darwin Awards, lambobin yabo na harshe-in-cheek don girmama mutanen da suka mutu sakamakon kuskuren wauta
* Jerin masu nishadantarwa da suka mutu yayin wasan kwaikwayon
* Jerin mutuwar da ba a saba gani ba
* Hoist tare da nasa petard, wani sharhi daga Shakespeare's ''Hamlet'', yana nuna juyawa mai ban dariya ko misali na adalci na waka
* Luis Jiménez, mai zane-zane wanda aka kashe lokacin da wani ɓangare na daya daga cikin siffofinsa ya fadi a kansa
{{Clear}}
== Bayanan da aka ambata ==
cnaz6ypvxchmgadz45letwayydnnmj5
826173
826172
2026-04-25T07:13:02Z
Gwanki
3834
/* Ilimin lissafi */
826173
wikitext
text/x-wiki
Wannan jerin sunayen mutanen da mutuwarsu ta hanyar ko kai tsaye da ke da alaƙa da samfurin, tsari, hanya, ko wasu sabbin fasahohin da suka kirkira ko tsara.
== Masu kirkiro marasa lafiya ==
=== Motar ===
* Sylvester H. Roper (1823–1896), wanda ya ƙirƙiro Roper steam velocipede, ya mutu sakamakon bugun zuciya ko kuma wani hatsari da ya biyo baya a lokacin gwajin gudu na jama'a a shekarar 1896. Ba a san ko hatsarin ya haifar da bugun zuciya ba, ko kuma bugun zuciya ya haifar da hatsarin.
* William Nelson ( {{Circa|1879}} – 1903), wani ma'aikacin kamfanin General Electric, ya ƙirƙiro wata sabuwar hanya ta kera kekuna . Daga nan sai ya faɗi daga kan babur ɗinsa na gwaji a lokacin gwaji.
* An kashe Francis Edgar Stanley (1849–1918) yayin da yake tukin motar Stanley Steamer . Ya tuka motarsa zuwa cikin tarin katako yayin da yake ƙoƙarin guje wa motocin gona suna tafiya gefe da gefe a kan hanya.
* Fred Duesenberg (1876–1932) ya mutu a wani hatsarin mota mai saurin gudu a cikin wata motar Duesenberg .
* An kashe David Ogle (1921–1962) a wani hatsarin mota lokacin da ya rasa iko yayin da yake tukin Ogle SX1000 da ya ƙera.
=== Jirgin sama ===
[[Fayil:Reichelt.ogv|thumb|The death of Franz Reichelt (d. 1912), wanda ya tsallake dagaHasumiyar Eiffeljira- Jiki:ing ya yi amfani da shi- Jiki:tarko- Jiki:Tiyon don aiki a matsayinparachute.]]
* Ismail ibn Hammad al-Jawhari (ya mutu kimanin 1003–1010), wani malamin ƙasar Turkiyya daga Farab, ya yi ƙoƙarin tashi sama da fikafikan katako guda biyu da igiya. Ya yi tsalle daga rufin wani masallaci a Nishapur ya faɗi har lahira.
* Jean-François Pilâtre de Rozier (1754–1785) shi ne mutum na farko da aka sani da ya mutu a hatsarin jirgin sama lokacin da balan-balan Rozière ɗinsa ya faɗi a ranar 15 ga Yuni 1785 yayin da shi da Pierre Romain suka yi ƙoƙarin ketare Tekun Ingila .
* Thomas Harris (wanda ya rasu a shekarar 1824) ya ƙirƙiro bawul ɗin fitar da iskar gas, na'urar farko da ta yi amfani da ita wajen zubar da iskar gas mai haske . Ya mutu lokacin da igiyar da ke haɗe da bawul ɗin fitar da iskar gas a cikin balan-balan ɗinsa ta matse yayin da take bushewa, tana fitar da iskar gas fiye da yadda aka tsara kuma ta lalata balan-balan ɗin. <ref name="ras">{{Cite journal |year=1929 |title=1824 DEATH OF LIEUT. THOMAS HARRIS AT BEDDINGTON PARK, CROYDON. |journal=The Aeronautical Journal |publisher=[[Royal Aeronautical Society]] |volume=33 |quote=Thomas Harris was the first English aeronaut killed during a flight in a balloon. His death was due to his own invention of a patent valve...}}</ref>
* Robert Cocking (1776–1837) ya mutu lokacin da parachute ɗinsa na gida ya gaza. Cocking bai haɗa da nauyin parachute ɗin a cikin lissafinsa ba.
* Vincent de Groof (1830–1874) ya mutu bayan ya rasa ikon sarrafa ornithopter ɗinsa kuma ya faɗi.
* Otto Lilienthal (1848–1896) ya mutu sakamakon raunin da ya samu a hatsarin da ya yi da jirginsa mai saukar ungulu .
* Percy Pilcher (1867–1899) ya mutu bayan ya yi karo da jirginsa mai saukar ungulu, bayan an hana shi nuna jirginsa mai ƙarfi.
* Franz Reichelt (1879-1912), wani [[Mai sutura|mai dinki]], ya faɗi har lahira daga bene na farko na [[Eiffel Tower|Hasumiyar Eiffel]] a lokacin gwajin farko na parachute na riga wanda ya ƙirƙiro. Reichelt ya yi wa hukumomi alƙawarin zai yi amfani da wani abin dariya, amma maimakon haka ya ɗaure kansa da rigar da ƙarfin hali a lokacin ƙarshe kuma ya yi tsalle a gaban ma'aikatan kyamara.
* Aurel Vlaicu (1882–1913) ya mutu lokacin da jirginsa da kansa ya ƙera, ''A Vlaicu II'', ya gaza a lokacin yunƙurin ƙetare tsaunukan Carpathian . <ref>{{Cite web |last=Ralph S. Cooper, D.V.M. |title=Aurel Vlaicu at www.earlyaviators.com |url=http://www.earlyaviators.com/evlaicu.htm |access-date=22 November 2014}}</ref>
* Mutane 1930 da hatsarin jirgin saman Birtaniya R101 ya rutsa da su sun haɗa da masu ƙira Vincent Crane Richmond da Michael Rope, tare da Sakataren Harkokin Wajen Air Lord Thomson wanda ya ba da shawarar tafiyar, Air Vice Marshal Sir Sefton Brancker, wanda ke da alhakin ba da takardar shaidar aminci, da kuma Daraktan Ci gaban Jiragen Sama Reginald Colmore, wanda ya gudanar da gininsa kuma ya soke wani bincike na tsaro wanda ya ba da shawarar sake ginawa.
* An kashe Henry Smolinski (1933–1973) a lokacin gwajin jirgin sama na AVE Mizar, wata mota mai tashi da aka gina a kan Ford Pinto kuma ita ce kawai samfurin kamfanin da ya kafa.
* Charles Ligeti (wanda ya rasu a shekarar 1987) ya mutu a wani hatsari a shekarar 1987 lokacin da yake gwada gyare-gyare ga jirginsa na Ligeti Stratos na sabon ƙirar fuka-fuki mai rufewa . <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (August 2025)">ana buƙatar ambato</span></nowiki>'' ]</sup>
* Michael Dacre (1956–2009) ya mutu bayan wani hatsari da ya faru yayin da yake gwada na'urar tasi mai tashi . <ref>{{Cite web |title=British inventor dies in crash on test flight of his flying taxi |url=http://www.thisislondon.co.uk/standard/article-23733014-details/British+inventor+dies+in+crash+on+test+flight+of+his+flying+taxi/article.do |archive-url=https://web.archive.org/web/20090820215815/http://www.thisislondon.co.uk/standard/article-23733014-details/British+inventor+dies+in+crash+on+test+flight+of+his+flying+taxi/article.do |archive-date=20 August 2009 |access-date=22 November 2014 |website=The Evening Standard}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Michael Robert Dacre |url=http://memorialwebsites.legacy.com/michaeldacre/MemorialSite.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230430091844/http://memorialwebsites.legacy.com/michaeldacre/MemorialSite.aspx |archive-date=2023-04-30 |access-date=2023-04-26 |website=memorialwebsites.legacy.com}}</ref>
* An kashe John Williams (wanda ya rasu a shekarar 2024) lokacin da jirginsa mai kama da P-51, wanda kamfaninsa ya tsara kuma ya gina, ya faɗo kan bishiya yayin da jirgin ya faɗi ƙasa. <ref>{{Cite web |title=Aviation Investigation Preliminary Report ERA24FA310 |url=https://data.ntsb.gov/carol-repgen/api/Aviation/ReportMain/GenerateNewestReport/194729/pdf |access-date=3 August 2024 |publisher=NTSB}}</ref>
=== Sanyen sunadarai ===
* [[Marie Curie]] (1867-1934) masanin kimiyyar lissafi ne kuma masanin kimiyi na Poland da Faransa wanda ya gudanar da bincike na farko kan Rediyo kuma an yaba shi da gano polonium da radium, kuma mutum daya tilo da ya lashe [[Kyautar Nobel]] a fannoni biyu na kimiyya. A ranar 4 ga Yulin 1934, ta mutu a asibitin Sancellemoz a Passy, Haute-Savoie, daga cutar anaemia da aka yi imanin cewa an yi kwangila ne daga bayyanarta ta dogon lokaci ga radiation, wasu daga cikinsu sun fito ne daga na'urorin da ta kirkira.<ref>{{Cite web |title=Marie Curie |url=https://www.mariecurie.org.uk/who/our-history/marie-curie-the-scientist |access-date=27 September 2020 |website=www.mariecurie.org.uk}}</ref>
=== Masana'antu ===
* Carlisle Spedding (1695-1755); <ref name="BeckettonSpedding">{{Cite journal |last=Beckett |first=J V |date=1983 |title=Carlisle Spedding (1695–1755), Engineer, Inventor and Architect. |url=http://archaeologydataservice.ac.uk/archiveDS/archiveDownload?t=arch-2055-1/dissemination/pdf/Article_Level_Pdf/tcwaas/002/1983/vol83/tcwaas_002_1983_vol83_0016.pdf#A |journal=Transactions of the Cumberland and Westmorland Antiquarian and Archaeological Society |series=Second Series |volume=83 |pages=131–140 |doi=10.5284/1061803}}</ref> injiniyan hakar ma'adinai, mai kirkiro da manajan hakar ma-adinai, wanda ya yi aiki a ma'adanai mallakar Sir James Lowther. Spedding, tare da ɗan'uwansa James, sun gabatar da ci gaba da yawa ga masana'antar hakar ma'adinai, musamman game da magudanar ruwa da iska, wanda ya yi yawa don inganta aminci ga masu hakar ma-adinai. A cikin 1730, Spedding ya kirkiro na'urar inji, wanda ya kunshi ƙafafun da aka yi amfani da su wanda ya tilasta dutse a kan faifan ƙarfe mai juyawa, yana ba da wanka na hasken wuta don samar da haske. Wannan, wanda ake kira "Spedding Steel Mill", an yi zargin ya fi aminci fiye da amfani da harshen wuta, kuma har sai da aka kirkiro fitilun tsaro na Davy da Stephenson shekaru da yawa daga baya, an yi amfani da shi sosai a cikin ma'adinai.<ref>{{Cite web |title=The Carlisle Spedding Steel Mill |url=https://mineralogicalrecord.com/wp-content/uploads/2022/11/MISC-Kraft-The-Carlisle-Spedding-Steel-Mill-OCT-1999-1.pdf |access-date=19 December 2024}}</ref> An kashe Carlisle Spedding a wani fashewar gas a karkashin kasa a ranar 8 ga watan Agusta 1755 a Whitehaven, Cumbria, wanda aka ce daya daga cikin ma'adinan ƙarfe ne ya haifar da shi.
* William Bullock (1813-1867) ya kirkiro na'urar buga yanar gizo.<ref>{{Cite web |title=United States Patent 61996 |url=https://patents.google.com/patent/US61996 |access-date=22 November 2014}}</ref><ref>{{Cite web |title=United States Patent 100,367 |url=https://patents.google.com/patent/US100367 |access-date=22 November 2014}}</ref> Shekaru da yawa bayan kirkirarsa, an murkushe ƙafarsa yayin shigar da sabon na'ura a Philadelphia. Ƙafar da aka murkushe ta haifar da [[gangrene]] kuma Bullock ya mutu a lokacin [[Amputation|yankewa]].<ref name="discovery">{{Cite web |title=Inventors killed by their own inventions |url=http://news.discovery.com/human/inventors-killed-by-invention.html |access-date=2010-10-30 |publisher=[[Discovery News]]}}</ref>
* Dokta Sabin Arnold von Sochocky (1883-1928) ya kasance mai kirkirar Fenti mai haske (wanda aka yi amfani da shi don agogo a farkon karni na 20) bisa ga radium mai amfani da rediyo (wanda Pierre da [[Marie Curie]] suka gano a baya). Ya kasance wanda ya kafa Kamfanin Radium na Amurka inda wasu daga cikin ma'aikatansa suka mutu daga guba na radium. An ruwaito cewa abin da ya kirkira ya kashe shi, kuma: daga bisani ya mutu daga cutar anemia.
=== Jirgin Ruwa ===
[[Fayil:Conrad_Wise_Chapman_-_Submarine_Torpedo_Boat_H.L._Hunley,_Dec._6,_1863.jpg|right|thumb|''Jirgin ruwa na Torpedo H.L. Hunley, Disamba 6, 1863'' ta Conrad Wise Chapman (1864) ]]
* Henry Winstanley (1644–1703) ya tsara kuma ya gina hasumiyar fitila ta farko a duniya a bakin teku a kan Dutsen Eddystone da ke Devon, Ingila tsakanin 1696 da 1698. Da yake alfahari da amincin abin da ya ƙirƙira, ya bayyana sha'awar neman mafaka a ciki "a lokacin guguwa mafi girma da aka taɓa yi". A lokacin Babban Guguwar 1703, an lalata hasumiyar gaba ɗaya tare da Winstanley da wasu mutane biyar a ciki. Ba a sami wata alama ba. <ref name="edthis">{{Cite web |title=Eddystone Lighthouse History |url=http://www.eddystoneeel.com/LIGHTHOUSE%20HISTORY.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060502095435/http://www.eddystoneeel.com/LIGHTHOUSE%20HISTORY.htm |archive-date=2 May 2006 |access-date=7 September 2006 |publisher=Eddystone Tatler Ltd}}</ref>
* John Day ( {{Circa}} 1740–1774) wani ɗan Ingila ne mai aikin kafinta kuma marubucin keken guragu wanda ya mutu a lokacin gwajin ɗakin nutsewa na gwaji. <ref name="Churchill">{{Cite journal |last=Churchill |first=Dennis |year=2011 |title=The First Submariner Casualty |url=http://www.submarinersassociation.co.uk/docs/InDepthIssue32.pdf |journal=In Depth |issue=32 |pages=5–6 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110723075328/http://www.submarinersassociation.co.uk/docs/InDepthIssue32.pdf |archive-date=23 July 2011 |access-date=7 June 2011}}</ref>
* Horace Lawson Hunley (1823–1863) injiniyan jiragen ruwa ne na Amurka wanda ya gina jirgin ruwan ''H.<nowiki><span typeof="mw:Entity" id="mwASM">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki>''Jirgin ruwa mai suna ''L. Hunley'' <ref name="usnavy">{{Cite web |date=September 17, 2011 |title=The Birth of Undersea Warfare – H.L. Hunley |url=http://www.navy.mil/navydata/cno/n87/usw/issue_32/hunley.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20121016165452/http://www.navy.mil/navydata/cno/n87/usw/issue_32/hunley.html |archive-date=October 16, 2012 |website=Undersea Warfare: The Official Magazine of the U.S. Submarine Force |publisher=United States Navy}}</ref> ya kuma mutu a cikinsa a matsayin memba na ma'aikata na biyu da suka fuskanci nutsewa yayin da suke gwada jirgin gwaji. Bayan mutuwar Hunley, ƙungiyoyin Confederate sun sake tayar da jirgin don wani aiki wanda ya zama sanadin mutuwar ma'aikatan jirgin: nasarar nutsewar jirgin ruwan USS ''Housatonic'' a lokacin Yaƙin Basasa na Amurka . Wannan nasarar ta sanya jirgin ruwan ''HL Hunley'' ya zama jirgin ruwa na farko da ya nutse jirgin yaƙi na abokan gaba a lokacin yaƙi. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (October 2025)">ana buƙatar ambato</span></nowiki>'' ]</sup>
* Karl Flach (1821–1866) Bajamushe ne da ke zaune a Valparaiso, Chile. Ya gina jirgin ruwa mai suna Flach (ɗan'uwan "Toro" na Peru), wanda ya nutse, sojojin ruwan Chile suka sake shawagi a kansa sannan suka ɓace, duka abubuwan da suka faru a Yaƙin Saltpeter) bisa buƙatar gwamnatin Chile, a matsayin martani ga harin bam na Valparaíso. Ya mutu bayan jirgin ruwan ya kasa tashi, tare da ɗansa da sauran matuƙan jirgin ruwa. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (October 2025)">ana buƙatar ambato</span></nowiki>'' ]</sup>
* Ana kyautata zaton Julius H. Kroehl (1820–1867), wani mai ƙirƙira ɗan ƙasar Jamus-Amurka kuma tsohon mai kwangilar Union Navy, ya mutu sakamakon rashin lafiyar numfashi bayan ya yi nutsewa ta gwaji tare da ''Sub Marine Explorer'', wanda ya tsara tare da haɗin gwiwar abokin kasuwancinsa Ariel Patterson . <ref>{{Cite web |date=2010 |title=Sub Marine Explorer |url=https://www.loc.gov/pictures/item/cz0044/ |access-date=2021-03-31 |website=Library of Congress Prints and Photographs Division Washington, D.C.}}</ref>
* Cowper Phipps Coles (1819–1870) kyaftin ne na rundunar sojojin ruwa ta Royal Navy wanda ya nutse tare da kimanin wasu 480 a cikin nutsewar <nowiki><i id="mwAUE">Kyaftin</i></nowiki> HMS, wani jirgin hasumiya mai ƙarfi wanda aka ƙera shi da kansa.
* William Pitt (1841–1909) wani jirgin ruwa ne ɗan ƙasar Kanada wanda ya tsara jirgin ruwan kebul na ƙarƙashin ruwa a matsayin hanyar inganta tsohon jirgin ruwan da aka yi amfani da shi don haɗa Kingston Peninsula da kwarin Kennebecasis a New Brunswick . A shekara ta 1909, Pitt ya mutu bayan ya sami raunuka sakamakon faɗawa cikin injunan jirgin ruwansa.
* Thomas Andrews (1873–1912), mai tsara jirgin ruwan ''[[Titanic]]'', ya tsara shahararren jirgin ruwansa yayin da yake aiki a matsayin manajan darakta kuma shugaban sashen tsara jiragen ruwa na kamfanin gina jiragen ruwa na Harland da Wolff a Belfast, Ireland. Yana cikin jirgin ''Titanic'' a lokacin tafiyarta ta farko kuma ya mutu tare da kimanin wasu 1,500 lokacin da jirgin ya bugi kankara ya nutse a ranar 14 ga Afrilu, 1912. Ba a sake gano gawar Andrews ba. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (October 2025)">ana buƙatar ambato</span></nowiki>'' ]</sup>
* Stockton Rush (1962–2023) matukin jirgi ne, injiniya, kuma ɗan kasuwa wanda ya kula da ƙira da gina jirgin ''Titan'' mai nutsewa a cikin teku [[OceanGate|na OceanGate]], wanda ya saba kai masu yawon buɗe ido don kallon tarkacen <nowiki><i id="mwAWM">Titanic</i></nowiki> . A ranar 18 ga Yuni 2023, jirgin ya yi karo da ''Titanic'' yayin da yake nutsewa, inda ya kashe Rush da wasu fasinjoji huɗu. <ref>{{Cite web |last=Magazine |first=Smithsonian |last2=Perrottet |first2=Tony |title=A Deep Dive Into the Plans to Take Tourists to the 'Titanic' |url=https://www.smithsonianmag.com/innovation/worlds-first-deep-diving-submarine-plans-tourists-see-titanic-180972179/ |access-date=2023-06-22 |website=Smithsonian Magazine |language=en}}</ref> Rush ya shafe shekaru yana kare ƙirarsa mara tsari, yana mai da'awar cewa "a wani lokaci, aminci ɓata ce kawai. Ina nufin, idan kawai kuna son ku kasance lafiya, kada ku tashi daga gado, kada ku shiga motarku, kada ku yi komai". <ref>{{Cite web |last=McShane |first=Asher |date=22 June 2023 |title="Safety is just pure waste": Lost Titanic sub's creator made chilling comment in 2022 interview as search becomes "bleak" |url=https://www.lbc.co.uk/news/safety-is-just-pure-waste-titanic-sub-creator-stockton-rush/ |access-date=3 July 2023 |website=LBC}}</ref>
=== Kiwon Lafiya ===
* Alexander Bogdanov (1873-1928) masanin ilimin Rasha ne, mai juyin juya halin Bolshevik kuma masanin haemotologist wanda ya kafa Cibiyar Jinin Jini ta farko a 1926. Ya mutu ne daga mummunar zubar da jini bayan ya gudanar da gwajin zubar da jinin juna tsakanin kansa da dalibi mai shekaru 21 da ke fama da cutar tarin fuka. Maganar Bogdanov ita ce jinin saurayin zai sake farfado da jikinsa mai tsufa, kuma jininsa, wanda ya yi imanin yana tsayayya da tarin fuka, zai kula da cutar ɗalibin.<ref>{{Cite journal |last=Huestis |first=Douglas W. |date=October 2007 |title=Alexander Bogdanov: The Forgotten Pioneer of Blood Transfusion |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0887796307000478 |journal=Transfusion Medicine Reviews |volume=21 |issue=4 |pages=337–340 |doi=10.1016/j.tmrv.2007.05.008 |pmid=17900494 |url-access=subscription |access-date=2 July 2023}}</ref>
* Thomas Midgley Jr. (1889-1944) masanin injiniya ne kuma likitan Amurka wanda ya kamu da cutar shan inna yana da shekaru 51, ya bar shi da nakasa sosai. Ya kirkiro tsarin igiyoyi da pulleys don taimakawa wasu su ɗaga shi daga gado. Ya shiga cikin igiyoyi kuma ya mutu daga maƙurewa yana da shekaru 55. Koyaya, an fi saninsa da sauran abubuwan kirkirarsa guda biyu: tetraethyl lead (TEL) additive to gasoline, da chlorofluorocarbons (CFCs).
=== Ilimin lissafi ===
[[Fayil:Richmanns_Tod_1753.jpg|thumb|Richmann da mai zane-zane a lokacin wutar lantarki a St. Petersburg]]
* Georg Wilhelm Richmann (1711–1753) ya ƙera wani na'ura don nazarin wutar lantarki daga walƙiya. Yayin da yake "ƙoƙarin auna martanin sandar da aka rufe ga guguwar da ke kusa," ya haifar da walƙiyar da ta buge shi a goshinsa ta kashe shi.
* Clarence Madison Dally (1865–1904) ma'aikacin Thomas Edison ne da aka ɗora masa alhakin ƙirƙirar bututun X-ray mai mayar da hankali, wato fluoroscope . An samo shi ne daga amma yana da haske mafi girma fiye da ƙirar Wilhelm Röntgen ta 1895. Sakamakon haka, Dally ya fuskanci allurai masu yawa na radiation X-radiation mai ionizing kuma daga ƙarshe ya kamu da ciwon daji mai kisa a tsakiyar jiki .
=== Talla da nishaɗi ===
* Karel Soucek (1947-1985) ya kasance ƙwararren ɗan wasan kwaikwayo na Czech da ke zaune a Kanada wanda ya haɓaka ganga mai ban sha'awa. Ya mutu bayan zanga-zangar da ta shafi zubar da ganga daga rufin Houston Astrodome. Ya ji mummunan rauni lokacin da ganga ta buga gefen tankin ruwa don ya kwantar da faduwarsa.
=== Jirgin kasa ===
[[Fayil:Аэровагон_Абаковского_(cropped).jpg|right|thumb|Valerian Abakovsky's Aerowagon, motar Jirgin sama ta katako wacce ta fadi a 1921, inda ta kashe Abakovsky da wasu shida]]
* Webster Wagner (1817-1882) ya mutu a hadarin jirgin kasa, ya ragargaje tsakanin motoci biyu da ya kirkira.
* Henri Thuile (ya mutu a shekara ta 1900), wanda ya kirkiro babban motar tururi ta Thuile, ya mutu yayin gwajin gwaji tsakanin Chartres da Orléans. Bayanan rikice-rikice sun nuna cewa an jefa shi daga motar da ke cikin motar, ya buga sanda ta telegraph, ko kuma kawai ya jingina sosai kuma an kashe shi nan take ta hanyar buga kansa a kan wani bangare na gada.<ref name="Self">{{Cite web |last=Douglas Self |author-link=Douglas Self |title=The Thuile Cabforward |url=http://www.douglas-self.com/MUSEUM/LOCOLOCO/thuile/thuile.htm |access-date=2023-04-26}}</ref><ref name="CheminotRGCF">{{Cite web |last=DH |title=La locomotive Thuile Cabforward |url=https://cheminot-transport.com/2021/12/la-locomotive-thuile.html |access-date=2023-04-26}}</ref>
* Valerian Abakovsky (1895-1921) ya gina Aerowagon, motar jirgin kasa mai saurin gudu da aka haɗa da injin Jirgin sama da motsi, wanda aka nufa don ɗaukar jami'an [[Tarayyar Sobiyet|Soviet]]. A ranar 24 ga watan Yulin 1921, ya fadi da sauri, ya kashe bakwai daga cikin 22 da ke cikin jirgin, ciki har da Abakovsky . <ref>Alexey Abramov / Алексей Абрамов By the Kremlin Wall / У кремлёвской стены Moscow / М., Politizdat / Политиздат 1978 pp./стр. 399 {{In lang|ru}}</ref>
=== Rocketry ===
* Max Valier (1895-1930) ya kirkiro injunan roka masu amfani da ruwa a matsayin memba na ƙungiyar roka ta Jamus ta 1920 ''Verein für Raumschiffahrt'' . A ranar 17 ga Mayu 1930, injin mai amfani da barasa ya fashe a kan benci na gwaji a Berlin, ya kashe shi nan take.<ref>{{Cite web |title=American Institute of Aeronautics and Astronautics |url=http://www.aiaa.org/content.cfm?pageid=427 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111226141614/http://www.aiaa.org/content.cfm?pageid=427 |archive-date=26 December 2011 |access-date=22 November 2014}}</ref>
* Mike Hughes (1956-2020) ya mutu lokacin da parachute ya kasa aiki a lokacin da ya fadi a hadari yayin da yake tuka rokonsa na gida.
== Shahararrun tatsuniyoyi da labarun da suka danganci ==
[[Fayil:Pierre_Woeiriot_Phalaris.jpg|right|thumb|Ana tura Perillos cikin bijiminsa mai ƙarfin zuciyabijimi mai ƙanƙanta]]
* A cikin tatsuniyar Girkawa, Daedalus ya gina fikafikai da aka yi da gashin fuka-fukai da barguna don tserewa daga labyrinth na [[Crete]] tare da ɗansa Icarus, wanda ya mutu yayin da yake watsi da umarnin mahaifinsa cewa kada ya " [[wiktionary:fly too close to the sun|tashi kusa da rana sosai]] ".
* A cewar tatsuniya, Perillos na Athens (kimanin 550 kafin haihuwar Annabi Isa), shine na farko da aka gasa a cikin bijimin tagulla da ya yi wa [[Phalaris]] na Sicily don aiwatar da kisan gillar masu laifi. <ref>{{Cite web |title=Perillos of the Brazen Bull |url=http://www.perillos.com/brazenbull.html |archive-url=https://archive.today/20121216121012/http://www.perillos.com/brazenbull.html |archive-date=16 December 2012 |access-date=25 July 2010}}</ref> <ref>{{Cite web |title=The Brazen Bull |url=http://www.medievality.com/brazen-bull.html |access-date=1 October 2011}}</ref>
* An kashe Li Si (208 kafin haihuwar Annabi Isa), Firayim Minista a zamanin daular Qin, ta hanyar amfani da tsarin [[Hukunce-hukunce guda biyar|Five Pains]] wanda wasu majiyoyi suka yi iƙirarin cewa ya ƙirƙiro. <ref>Guisso, R. W. L., ''The first emperor of China'', New York : Birch Lane Press, 1989. {{ISBN|1-55972-016-6}}. Cf. [https://books.google.com/books?id=2eg-AQAAIAAJ&q=li+si+five+tortures p.37]</ref> <ref>{{Cite web |title=The Civilization of China, Chapter II: Law and Government |url=http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/asian/TheCivilizationofChina/chap2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150811163902/http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/asian/TheCivilizationofChina/chap2.html |archive-date=11 August 2015 |access-date=11 August 2011}}</ref> <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">[ ''[[wikipedia:Ingancin tushen bayani|<span title="The material near this tag failed verification of its source citation(s). (October 2016)">tabbacin da ya gaza</span>]]'' ]</sup> Duk da haka, tarihin Ciwon Biyar an gano shi tun daga lokacin da ya wuce Li Si.
* An ce Wan Hu, wani jami'in kasar Sin mai yiwuwa Apocryphal a karni na 16, ya yi yunkurin harba kansa zuwa sararin samaniya a cikin kujera da aka makala rokoki 47. Rokokin sun fashe, kuma an ce ba a sake ganinsa ko kujerar ba.
* João Torto, wani mutum ɗan ƙasar Portugal da ya yi fice a ƙarni na 16, wanda ya yi tsalle daga saman Cathedral na Viseu, sanye da na'urar tashi mai kama da jirgin sama biyu da kuma kwalkwali mai siffar gaggafa. <ref>{{Cite journal |last=Maia |first=Samuel |date=1933 |title=O primeiro aviador português: quem foi? |trans-title=The first Portuguese aviator: who was he? |url=https://www.tndm.pt/fotos/escolas/joao-torto_69480374f7d7424ad17d.pdf |journal=Arquivo Nacional |language=pt |volume= |issue= |pages=822–823; 831 |doi= |access-date=23 February 2021}}</ref>
* Orban, mai tsara kuma mai ƙera Basilic, wani babban bindiga da aka yi amfani da shi wajen rushe ganuwar Constantinople a shekarar 1453, ya mutu lokacin da ɗaya daga cikin bindigoginsa ya fashe a yaƙi.
* A cikin ''littafin The Adventures of Philip'' na William Makepeace Thackeray, mai ba da labarin, Pendennis, ya ba da labarin kuskuren da aka saba gani, "Shin ba kyakkyawan Dr Guillotin ne ya aiwatar da shi ta hanyar kirkirar sa ba?" A gaskiya ma, Joseph-Ignace Guillotin ba shi ne ya ƙirƙiro guillotine ba kuma ba shi ne ya aiwatar da shi ba.
== Dubi kuma ==
* Darwin Awards, lambobin yabo na harshe-in-cheek don girmama mutanen da suka mutu sakamakon kuskuren wauta
* Jerin masu nishadantarwa da suka mutu yayin wasan kwaikwayon
* Jerin mutuwar da ba a saba gani ba
* Hoist tare da nasa petard, wani sharhi daga Shakespeare's ''Hamlet'', yana nuna juyawa mai ban dariya ko misali na adalci na waka
* Luis Jiménez, mai zane-zane wanda aka kashe lokacin da wani ɓangare na daya daga cikin siffofinsa ya fadi a kansa
{{Clear}}
== Bayanan da aka ambata ==
7uf6b5p7k8yyxt2ce84tpqh1ng96eur
826179
826173
2026-04-25T07:29:17Z
Gwanki
3834
826179
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
Wannan jerin sunayen mutanen da mutuwarsu ta hanyar ko kai tsaye da ke da alaƙa da samfurin, tsari, hanya, ko wasu sabbin fasahohin da suka kirkira ko tsara.
== Masu kirkiro marasa lafiya ==
=== Motar ===
* Sylvester H. Roper (1823–1896), wanda ya ƙirƙiro Roper steam velocipede, ya mutu sakamakon bugun zuciya ko kuma wani hatsari da ya biyo baya a lokacin gwajin gudu na jama'a a shekarar 1896. Ba a san ko hatsarin ya haifar da bugun zuciya ba, ko kuma bugun zuciya ya haifar da hatsarin.
* William Nelson ( {{Circa|1879}} – 1903), wani ma'aikacin kamfanin General Electric, ya ƙirƙiro wata sabuwar hanya ta kera kekuna . Daga nan sai ya faɗi daga kan babur ɗinsa na gwaji a lokacin gwaji.
* An kashe Francis Edgar Stanley (1849–1918) yayin da yake tukin motar Stanley Steamer . Ya tuka motarsa zuwa cikin tarin katako yayin da yake ƙoƙarin guje wa motocin gona suna tafiya gefe da gefe a kan hanya.
* Fred Duesenberg (1876–1932) ya mutu a wani hatsarin mota mai saurin gudu a cikin wata motar Duesenberg .
* An kashe David Ogle (1921–1962) a wani hatsarin mota lokacin da ya rasa iko yayin da yake tukin Ogle SX1000 da ya ƙera.
=== Jirgin sama ===
[[Fayil:Reichelt.ogv|thumb|The death of Franz Reichelt (d. 1912), wanda ya tsallake dagaHasumiyar Eiffeljira- Jiki:ing ya yi amfani da shi- Jiki:tarko- Jiki:Tiyon don aiki a matsayinparachute.]]
* Ismail ibn Hammad al-Jawhari (ya mutu kimanin 1003–1010), wani malamin ƙasar Turkiyya daga Farab, ya yi ƙoƙarin tashi sama da fikafikan katako guda biyu da igiya. Ya yi tsalle daga rufin wani masallaci a Nishapur ya faɗi har lahira.
* Jean-François Pilâtre de Rozier (1754–1785) shi ne mutum na farko da aka sani da ya mutu a hatsarin jirgin sama lokacin da balan-balan Rozière ɗinsa ya faɗi a ranar 15 ga Yuni 1785 yayin da shi da Pierre Romain suka yi ƙoƙarin ketare Tekun Ingila .
* Thomas Harris (wanda ya rasu a shekarar 1824) ya ƙirƙiro bawul ɗin fitar da iskar gas, na'urar farko da ta yi amfani da ita wajen zubar da iskar gas mai haske . Ya mutu lokacin da igiyar da ke haɗe da bawul ɗin fitar da iskar gas a cikin balan-balan ɗinsa ta matse yayin da take bushewa, tana fitar da iskar gas fiye da yadda aka tsara kuma ta lalata balan-balan ɗin. <ref name="ras">{{Cite journal |year=1929 |title=1824 DEATH OF LIEUT. THOMAS HARRIS AT BEDDINGTON PARK, CROYDON. |journal=The Aeronautical Journal |publisher=[[Royal Aeronautical Society]] |volume=33 |quote=Thomas Harris was the first English aeronaut killed during a flight in a balloon. His death was due to his own invention of a patent valve...}}</ref>
* Robert Cocking (1776–1837) ya mutu lokacin da parachute ɗinsa na gida ya gaza. Cocking bai haɗa da nauyin parachute ɗin a cikin lissafinsa ba.
* Vincent de Groof (1830–1874) ya mutu bayan ya rasa ikon sarrafa ornithopter ɗinsa kuma ya faɗi.
* Otto Lilienthal (1848–1896) ya mutu sakamakon raunin da ya samu a hatsarin da ya yi da jirginsa mai saukar ungulu .
* Percy Pilcher (1867–1899) ya mutu bayan ya yi karo da jirginsa mai saukar ungulu, bayan an hana shi nuna jirginsa mai ƙarfi.
* Franz Reichelt (1879-1912), wani [[Mai sutura|mai dinki]], ya faɗi har lahira daga bene na farko na [[Eiffel Tower|Hasumiyar Eiffel]] a lokacin gwajin farko na parachute na riga wanda ya ƙirƙiro. Reichelt ya yi wa hukumomi alƙawarin zai yi amfani da wani abin dariya, amma maimakon haka ya ɗaure kansa da rigar da ƙarfin hali a lokacin ƙarshe kuma ya yi tsalle a gaban ma'aikatan kyamara.
* Aurel Vlaicu (1882–1913) ya mutu lokacin da jirginsa da kansa ya ƙera, ''A Vlaicu II'', ya gaza a lokacin yunƙurin ƙetare tsaunukan Carpathian . <ref>{{Cite web |last=Ralph S. Cooper, D.V.M. |title=Aurel Vlaicu at www.earlyaviators.com |url=http://www.earlyaviators.com/evlaicu.htm |access-date=22 November 2014}}</ref>
* Mutane 1930 da hatsarin jirgin saman Birtaniya R101 ya rutsa da su sun haɗa da masu ƙira Vincent Crane Richmond da Michael Rope, tare da Sakataren Harkokin Wajen Air Lord Thomson wanda ya ba da shawarar tafiyar, Air Vice Marshal Sir Sefton Brancker, wanda ke da alhakin ba da takardar shaidar aminci, da kuma Daraktan Ci gaban Jiragen Sama Reginald Colmore, wanda ya gudanar da gininsa kuma ya soke wani bincike na tsaro wanda ya ba da shawarar sake ginawa.
* An kashe Henry Smolinski (1933–1973) a lokacin gwajin jirgin sama na AVE Mizar, wata mota mai tashi da aka gina a kan Ford Pinto kuma ita ce kawai samfurin kamfanin da ya kafa.
* Charles Ligeti (wanda ya rasu a shekarar 1987) ya mutu a wani hatsari a shekarar 1987 lokacin da yake gwada gyare-gyare ga jirginsa na Ligeti Stratos na sabon ƙirar fuka-fuki mai rufewa . <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (August 2025)">ana buƙatar ambato</span></nowiki>'' ]</sup>
* Michael Dacre (1956–2009) ya mutu bayan wani hatsari da ya faru yayin da yake gwada na'urar tasi mai tashi . <ref>{{Cite web |title=British inventor dies in crash on test flight of his flying taxi |url=http://www.thisislondon.co.uk/standard/article-23733014-details/British+inventor+dies+in+crash+on+test+flight+of+his+flying+taxi/article.do |archive-url=https://web.archive.org/web/20090820215815/http://www.thisislondon.co.uk/standard/article-23733014-details/British+inventor+dies+in+crash+on+test+flight+of+his+flying+taxi/article.do |archive-date=20 August 2009 |access-date=22 November 2014 |website=The Evening Standard}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Michael Robert Dacre |url=http://memorialwebsites.legacy.com/michaeldacre/MemorialSite.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230430091844/http://memorialwebsites.legacy.com/michaeldacre/MemorialSite.aspx |archive-date=2023-04-30 |access-date=2023-04-26 |website=memorialwebsites.legacy.com}}</ref>
* An kashe John Williams (wanda ya rasu a shekarar 2024) lokacin da jirginsa mai kama da P-51, wanda kamfaninsa ya tsara kuma ya gina, ya faɗo kan bishiya yayin da jirgin ya faɗi ƙasa. <ref>{{Cite web |title=Aviation Investigation Preliminary Report ERA24FA310 |url=https://data.ntsb.gov/carol-repgen/api/Aviation/ReportMain/GenerateNewestReport/194729/pdf |access-date=3 August 2024 |publisher=NTSB}}</ref>
=== Sanyen sunadarai ===
* [[Marie Curie]] (1867-1934) masanin kimiyyar lissafi ne kuma masanin kimiyi na Poland da Faransa wanda ya gudanar da bincike na farko kan Rediyo kuma an yaba shi da gano polonium da radium, kuma mutum daya tilo da ya lashe [[Kyautar Nobel]] a fannoni biyu na kimiyya. A ranar 4 ga Yulin 1934, ta mutu a asibitin Sancellemoz a Passy, Haute-Savoie, daga cutar anaemia da aka yi imanin cewa an yi kwangila ne daga bayyanarta ta dogon lokaci ga radiation, wasu daga cikinsu sun fito ne daga na'urorin da ta kirkira.<ref>{{Cite web |title=Marie Curie |url=https://www.mariecurie.org.uk/who/our-history/marie-curie-the-scientist |access-date=27 September 2020 |website=www.mariecurie.org.uk}}</ref>
=== Masana'antu ===
* Carlisle Spedding (1695-1755); <ref name="BeckettonSpedding">{{Cite journal |last=Beckett |first=J V |date=1983 |title=Carlisle Spedding (1695–1755), Engineer, Inventor and Architect. |url=http://archaeologydataservice.ac.uk/archiveDS/archiveDownload?t=arch-2055-1/dissemination/pdf/Article_Level_Pdf/tcwaas/002/1983/vol83/tcwaas_002_1983_vol83_0016.pdf#A |journal=Transactions of the Cumberland and Westmorland Antiquarian and Archaeological Society |series=Second Series |volume=83 |pages=131–140 |doi=10.5284/1061803}}</ref> injiniyan hakar ma'adinai, mai kirkiro da manajan hakar ma-adinai, wanda ya yi aiki a ma'adanai mallakar Sir James Lowther. Spedding, tare da ɗan'uwansa James, sun gabatar da ci gaba da yawa ga masana'antar hakar ma'adinai, musamman game da magudanar ruwa da iska, wanda ya yi yawa don inganta aminci ga masu hakar ma-adinai. A cikin 1730, Spedding ya kirkiro na'urar inji, wanda ya kunshi ƙafafun da aka yi amfani da su wanda ya tilasta dutse a kan faifan ƙarfe mai juyawa, yana ba da wanka na hasken wuta don samar da haske. Wannan, wanda ake kira "Spedding Steel Mill", an yi zargin ya fi aminci fiye da amfani da harshen wuta, kuma har sai da aka kirkiro fitilun tsaro na Davy da Stephenson shekaru da yawa daga baya, an yi amfani da shi sosai a cikin ma'adinai.<ref>{{Cite web |title=The Carlisle Spedding Steel Mill |url=https://mineralogicalrecord.com/wp-content/uploads/2022/11/MISC-Kraft-The-Carlisle-Spedding-Steel-Mill-OCT-1999-1.pdf |access-date=19 December 2024}}</ref> An kashe Carlisle Spedding a wani fashewar gas a karkashin kasa a ranar 8 ga watan Agusta 1755 a Whitehaven, Cumbria, wanda aka ce daya daga cikin ma'adinan ƙarfe ne ya haifar da shi.
* William Bullock (1813-1867) ya kirkiro na'urar buga yanar gizo.<ref>{{Cite web |title=United States Patent 61996 |url=https://patents.google.com/patent/US61996 |access-date=22 November 2014}}</ref><ref>{{Cite web |title=United States Patent 100,367 |url=https://patents.google.com/patent/US100367 |access-date=22 November 2014}}</ref> Shekaru da yawa bayan kirkirarsa, an murkushe ƙafarsa yayin shigar da sabon na'ura a Philadelphia. Ƙafar da aka murkushe ta haifar da [[gangrene]] kuma Bullock ya mutu a lokacin [[Amputation|yankewa]].<ref name="discovery">{{Cite web |title=Inventors killed by their own inventions |url=http://news.discovery.com/human/inventors-killed-by-invention.html |access-date=2010-10-30 |publisher=[[Discovery News]]}}</ref>
* Dokta Sabin Arnold von Sochocky (1883-1928) ya kasance mai kirkirar Fenti mai haske (wanda aka yi amfani da shi don agogo a farkon karni na 20) bisa ga radium mai amfani da rediyo (wanda Pierre da [[Marie Curie]] suka gano a baya). Ya kasance wanda ya kafa Kamfanin Radium na Amurka inda wasu daga cikin ma'aikatansa suka mutu daga guba na radium. An ruwaito cewa abin da ya kirkira ya kashe shi, kuma: daga bisani ya mutu daga cutar anemia.
=== Jirgin Ruwa ===
[[Fayil:Conrad_Wise_Chapman_-_Submarine_Torpedo_Boat_H.L._Hunley,_Dec._6,_1863.jpg|right|thumb|''Jirgin ruwa na Torpedo H.L. Hunley, Disamba 6, 1863'' ta Conrad Wise Chapman (1864) ]]
* Henry Winstanley (1644–1703) ya tsara kuma ya gina hasumiyar fitila ta farko a duniya a bakin teku a kan Dutsen Eddystone da ke Devon, Ingila tsakanin 1696 da 1698. Da yake alfahari da amincin abin da ya ƙirƙira, ya bayyana sha'awar neman mafaka a ciki "a lokacin guguwa mafi girma da aka taɓa yi". A lokacin Babban Guguwar 1703, an lalata hasumiyar gaba ɗaya tare da Winstanley da wasu mutane biyar a ciki. Ba a sami wata alama ba. <ref name="edthis">{{Cite web |title=Eddystone Lighthouse History |url=http://www.eddystoneeel.com/LIGHTHOUSE%20HISTORY.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060502095435/http://www.eddystoneeel.com/LIGHTHOUSE%20HISTORY.htm |archive-date=2 May 2006 |access-date=7 September 2006 |publisher=Eddystone Tatler Ltd}}</ref>
* John Day ( {{Circa}} 1740–1774) wani ɗan Ingila ne mai aikin kafinta kuma marubucin keken guragu wanda ya mutu a lokacin gwajin ɗakin nutsewa na gwaji. <ref name="Churchill">{{Cite journal |last=Churchill |first=Dennis |year=2011 |title=The First Submariner Casualty |url=http://www.submarinersassociation.co.uk/docs/InDepthIssue32.pdf |journal=In Depth |issue=32 |pages=5–6 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110723075328/http://www.submarinersassociation.co.uk/docs/InDepthIssue32.pdf |archive-date=23 July 2011 |access-date=7 June 2011}}</ref>
* Horace Lawson Hunley (1823–1863) injiniyan jiragen ruwa ne na Amurka wanda ya gina jirgin ruwan ''H.<nowiki><span typeof="mw:Entity" id="mwASM">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki>''Jirgin ruwa mai suna ''L. Hunley'' <ref name="usnavy">{{Cite web |date=September 17, 2011 |title=The Birth of Undersea Warfare – H.L. Hunley |url=http://www.navy.mil/navydata/cno/n87/usw/issue_32/hunley.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20121016165452/http://www.navy.mil/navydata/cno/n87/usw/issue_32/hunley.html |archive-date=October 16, 2012 |website=Undersea Warfare: The Official Magazine of the U.S. Submarine Force |publisher=United States Navy}}</ref> ya kuma mutu a cikinsa a matsayin memba na ma'aikata na biyu da suka fuskanci nutsewa yayin da suke gwada jirgin gwaji. Bayan mutuwar Hunley, ƙungiyoyin Confederate sun sake tayar da jirgin don wani aiki wanda ya zama sanadin mutuwar ma'aikatan jirgin: nasarar nutsewar jirgin ruwan USS ''Housatonic'' a lokacin Yaƙin Basasa na Amurka . Wannan nasarar ta sanya jirgin ruwan ''HL Hunley'' ya zama jirgin ruwa na farko da ya nutse jirgin yaƙi na abokan gaba a lokacin yaƙi. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (October 2025)">ana buƙatar ambato</span></nowiki>'' ]</sup>
* Karl Flach (1821–1866) Bajamushe ne da ke zaune a Valparaiso, Chile. Ya gina jirgin ruwa mai suna Flach (ɗan'uwan "Toro" na Peru), wanda ya nutse, sojojin ruwan Chile suka sake shawagi a kansa sannan suka ɓace, duka abubuwan da suka faru a Yaƙin Saltpeter) bisa buƙatar gwamnatin Chile, a matsayin martani ga harin bam na Valparaíso. Ya mutu bayan jirgin ruwan ya kasa tashi, tare da ɗansa da sauran matuƙan jirgin ruwa. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (October 2025)">ana buƙatar ambato</span></nowiki>'' ]</sup>
* Ana kyautata zaton Julius H. Kroehl (1820–1867), wani mai ƙirƙira ɗan ƙasar Jamus-Amurka kuma tsohon mai kwangilar Union Navy, ya mutu sakamakon rashin lafiyar numfashi bayan ya yi nutsewa ta gwaji tare da ''Sub Marine Explorer'', wanda ya tsara tare da haɗin gwiwar abokin kasuwancinsa Ariel Patterson . <ref>{{Cite web |date=2010 |title=Sub Marine Explorer |url=https://www.loc.gov/pictures/item/cz0044/ |access-date=2021-03-31 |website=Library of Congress Prints and Photographs Division Washington, D.C.}}</ref>
* Cowper Phipps Coles (1819–1870) kyaftin ne na rundunar sojojin ruwa ta Royal Navy wanda ya nutse tare da kimanin wasu 480 a cikin nutsewar <nowiki><i id="mwAUE">Kyaftin</i></nowiki> HMS, wani jirgin hasumiya mai ƙarfi wanda aka ƙera shi da kansa.
* William Pitt (1841–1909) wani jirgin ruwa ne ɗan ƙasar Kanada wanda ya tsara jirgin ruwan kebul na ƙarƙashin ruwa a matsayin hanyar inganta tsohon jirgin ruwan da aka yi amfani da shi don haɗa Kingston Peninsula da kwarin Kennebecasis a New Brunswick . A shekara ta 1909, Pitt ya mutu bayan ya sami raunuka sakamakon faɗawa cikin injunan jirgin ruwansa.
* Thomas Andrews (1873–1912), mai tsara jirgin ruwan ''[[Titanic]]'', ya tsara shahararren jirgin ruwansa yayin da yake aiki a matsayin manajan darakta kuma shugaban sashen tsara jiragen ruwa na kamfanin gina jiragen ruwa na Harland da Wolff a Belfast, Ireland. Yana cikin jirgin ''Titanic'' a lokacin tafiyarta ta farko kuma ya mutu tare da kimanin wasu 1,500 lokacin da jirgin ya bugi kankara ya nutse a ranar 14 ga Afrilu, 1912. Ba a sake gano gawar Andrews ba. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (October 2025)">ana buƙatar ambato</span></nowiki>'' ]</sup>
* Stockton Rush (1962–2023) matukin jirgi ne, injiniya, kuma ɗan kasuwa wanda ya kula da ƙira da gina jirgin ''Titan'' mai nutsewa a cikin teku [[OceanGate|na OceanGate]], wanda ya saba kai masu yawon buɗe ido don kallon tarkacen <nowiki><i id="mwAWM">Titanic</i></nowiki> . A ranar 18 ga Yuni 2023, jirgin ya yi karo da ''Titanic'' yayin da yake nutsewa, inda ya kashe Rush da wasu fasinjoji huɗu. <ref>{{Cite web |last=Magazine |first=Smithsonian |last2=Perrottet |first2=Tony |title=A Deep Dive Into the Plans to Take Tourists to the 'Titanic' |url=https://www.smithsonianmag.com/innovation/worlds-first-deep-diving-submarine-plans-tourists-see-titanic-180972179/ |access-date=2023-06-22 |website=Smithsonian Magazine |language=en}}</ref> Rush ya shafe shekaru yana kare ƙirarsa mara tsari, yana mai da'awar cewa "a wani lokaci, aminci ɓata ce kawai. Ina nufin, idan kawai kuna son ku kasance lafiya, kada ku tashi daga gado, kada ku shiga motarku, kada ku yi komai". <ref>{{Cite web |last=McShane |first=Asher |date=22 June 2023 |title="Safety is just pure waste": Lost Titanic sub's creator made chilling comment in 2022 interview as search becomes "bleak" |url=https://www.lbc.co.uk/news/safety-is-just-pure-waste-titanic-sub-creator-stockton-rush/ |access-date=3 July 2023 |website=LBC}}</ref>
=== Kiwon Lafiya ===
* Alexander Bogdanov (1873-1928) masanin ilimin Rasha ne, mai juyin juya halin Bolshevik kuma masanin haemotologist wanda ya kafa Cibiyar Jinin Jini ta farko a 1926. Ya mutu ne daga mummunar zubar da jini bayan ya gudanar da gwajin zubar da jinin juna tsakanin kansa da dalibi mai shekaru 21 da ke fama da cutar tarin fuka. Maganar Bogdanov ita ce jinin saurayin zai sake farfado da jikinsa mai tsufa, kuma jininsa, wanda ya yi imanin yana tsayayya da tarin fuka, zai kula da cutar ɗalibin.<ref>{{Cite journal |last=Huestis |first=Douglas W. |date=October 2007 |title=Alexander Bogdanov: The Forgotten Pioneer of Blood Transfusion |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0887796307000478 |journal=Transfusion Medicine Reviews |volume=21 |issue=4 |pages=337–340 |doi=10.1016/j.tmrv.2007.05.008 |pmid=17900494 |url-access=subscription |access-date=2 July 2023}}</ref>
* Thomas Midgley Jr. (1889-1944) masanin injiniya ne kuma likitan Amurka wanda ya kamu da cutar shan inna yana da shekaru 51, ya bar shi da nakasa sosai. Ya kirkiro tsarin igiyoyi da pulleys don taimakawa wasu su ɗaga shi daga gado. Ya shiga cikin igiyoyi kuma ya mutu daga maƙurewa yana da shekaru 55. Koyaya, an fi saninsa da sauran abubuwan kirkirarsa guda biyu: tetraethyl lead (TEL) additive to gasoline, da chlorofluorocarbons (CFCs).
=== Ilimin lissafi ===
[[Fayil:Richmanns_Tod_1753.jpg|thumb|Richmann da mai zane-zane a lokacin wutar lantarki a St. Petersburg]]
* Georg Wilhelm Richmann (1711–1753) ya ƙera wani na'ura don nazarin wutar lantarki daga walƙiya. Yayin da yake "ƙoƙarin auna martanin sandar da aka rufe ga guguwar da ke kusa," ya haifar da walƙiyar da ta buge shi a goshinsa ta kashe shi.
* Clarence Madison Dally (1865–1904) ma'aikacin Thomas Edison ne da aka ɗora masa alhakin ƙirƙirar bututun X-ray mai mayar da hankali, wato fluoroscope . An samo shi ne daga amma yana da haske mafi girma fiye da ƙirar Wilhelm Röntgen ta 1895. Sakamakon haka, Dally ya fuskanci allurai masu yawa na radiation X-radiation mai ionizing kuma daga ƙarshe ya kamu da ciwon daji mai kisa a tsakiyar jiki .
=== Talla da nishaɗi ===
* Karel Soucek (1947-1985) ya kasance ƙwararren ɗan wasan kwaikwayo na Czech da ke zaune a Kanada wanda ya haɓaka ganga mai ban sha'awa. Ya mutu bayan zanga-zangar da ta shafi zubar da ganga daga rufin Houston Astrodome. Ya ji mummunan rauni lokacin da ganga ta buga gefen tankin ruwa don ya kwantar da faduwarsa.
=== Jirgin kasa ===
[[Fayil:Аэровагон_Абаковского_(cropped).jpg|right|thumb|Valerian Abakovsky's Aerowagon, motar Jirgin sama ta katako wacce ta fadi a 1921, inda ta kashe Abakovsky da wasu shida]]
* Webster Wagner (1817-1882) ya mutu a hadarin jirgin kasa, ya ragargaje tsakanin motoci biyu da ya kirkira.
* Henri Thuile (ya mutu a shekara ta 1900), wanda ya kirkiro babban motar tururi ta Thuile, ya mutu yayin gwajin gwaji tsakanin Chartres da Orléans. Bayanan rikice-rikice sun nuna cewa an jefa shi daga motar da ke cikin motar, ya buga sanda ta telegraph, ko kuma kawai ya jingina sosai kuma an kashe shi nan take ta hanyar buga kansa a kan wani bangare na gada.<ref name="Self">{{Cite web |last=Douglas Self |author-link=Douglas Self |title=The Thuile Cabforward |url=http://www.douglas-self.com/MUSEUM/LOCOLOCO/thuile/thuile.htm |access-date=2023-04-26}}</ref><ref name="CheminotRGCF">{{Cite web |last=DH |title=La locomotive Thuile Cabforward |url=https://cheminot-transport.com/2021/12/la-locomotive-thuile.html |access-date=2023-04-26}}</ref>
* Valerian Abakovsky (1895-1921) ya gina Aerowagon, motar jirgin kasa mai saurin gudu da aka haɗa da injin Jirgin sama da motsi, wanda aka nufa don ɗaukar jami'an [[Tarayyar Sobiyet|Soviet]]. A ranar 24 ga watan Yulin 1921, ya fadi da sauri, ya kashe bakwai daga cikin 22 da ke cikin jirgin, ciki har da Abakovsky . <ref>Alexey Abramov / Алексей Абрамов By the Kremlin Wall / У кремлёвской стены Moscow / М., Politizdat / Политиздат 1978 pp./стр. 399 {{In lang|ru}}</ref>
=== Rocketry ===
* Max Valier (1895-1930) ya kirkiro injunan roka masu amfani da ruwa a matsayin memba na ƙungiyar roka ta Jamus ta 1920 ''Verein für Raumschiffahrt'' . A ranar 17 ga Mayu 1930, injin mai amfani da barasa ya fashe a kan benci na gwaji a Berlin, ya kashe shi nan take.<ref>{{Cite web |title=American Institute of Aeronautics and Astronautics |url=http://www.aiaa.org/content.cfm?pageid=427 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111226141614/http://www.aiaa.org/content.cfm?pageid=427 |archive-date=26 December 2011 |access-date=22 November 2014}}</ref>
* Mike Hughes (1956-2020) ya mutu lokacin da parachute ya kasa aiki a lokacin da ya fadi a hadari yayin da yake tuka rokonsa na gida.
== Shahararrun tatsuniyoyi da labarun da suka danganci ==
[[Fayil:Pierre_Woeiriot_Phalaris.jpg|right|thumb|Ana tura Perillos cikin bijiminsa mai ƙarfin zuciyabijimi mai ƙanƙanta]]
* A cikin tatsuniyar Girkawa, Daedalus ya gina fikafikai da aka yi da gashin fuka-fukai da barguna don tserewa daga labyrinth na [[Crete]] tare da ɗansa Icarus, wanda ya mutu yayin da yake watsi da umarnin mahaifinsa cewa kada ya " [[wiktionary:fly too close to the sun|tashi kusa da rana sosai]] ".
* A cewar tatsuniya, Perillos na Athens (kimanin 550 kafin haihuwar Annabi Isa), shine na farko da aka gasa a cikin bijimin tagulla da ya yi wa [[Phalaris]] na Sicily don aiwatar da kisan gillar masu laifi. <ref>{{Cite web |title=Perillos of the Brazen Bull |url=http://www.perillos.com/brazenbull.html |archive-url=https://archive.today/20121216121012/http://www.perillos.com/brazenbull.html |archive-date=16 December 2012 |access-date=25 July 2010}}</ref> <ref>{{Cite web |title=The Brazen Bull |url=http://www.medievality.com/brazen-bull.html |access-date=1 October 2011}}</ref>
* An kashe Li Si (208 kafin haihuwar Annabi Isa), Firayim Minista a zamanin daular Qin, ta hanyar amfani da tsarin [[Hukunce-hukunce guda biyar|Five Pains]] wanda wasu majiyoyi suka yi iƙirarin cewa ya ƙirƙiro. <ref>Guisso, R. W. L., ''The first emperor of China'', New York : Birch Lane Press, 1989. {{ISBN|1-55972-016-6}}. Cf. [https://books.google.com/books?id=2eg-AQAAIAAJ&q=li+si+five+tortures p.37]</ref> <ref>{{Cite web |title=The Civilization of China, Chapter II: Law and Government |url=http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/asian/TheCivilizationofChina/chap2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150811163902/http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/asian/TheCivilizationofChina/chap2.html |archive-date=11 August 2015 |access-date=11 August 2011}}</ref> <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">[ ''[[wikipedia:Ingancin tushen bayani|<span title="The material near this tag failed verification of its source citation(s). (October 2016)">tabbacin da ya gaza</span>]]'' ]</sup> Duk da haka, tarihin Ciwon Biyar an gano shi tun daga lokacin da ya wuce Li Si.
* An ce Wan Hu, wani jami'in kasar Sin mai yiwuwa Apocryphal a karni na 16, ya yi yunkurin harba kansa zuwa sararin samaniya a cikin kujera da aka makala rokoki 47. Rokokin sun fashe, kuma an ce ba a sake ganinsa ko kujerar ba.
* João Torto, wani mutum ɗan ƙasar Portugal da ya yi fice a ƙarni na 16, wanda ya yi tsalle daga saman Cathedral na Viseu, sanye da na'urar tashi mai kama da jirgin sama biyu da kuma kwalkwali mai siffar gaggafa. <ref>{{Cite journal |last=Maia |first=Samuel |date=1933 |title=O primeiro aviador português: quem foi? |trans-title=The first Portuguese aviator: who was he? |url=https://www.tndm.pt/fotos/escolas/joao-torto_69480374f7d7424ad17d.pdf |journal=Arquivo Nacional |language=pt |volume= |issue= |pages=822–823; 831 |doi= |access-date=23 February 2021}}</ref>
* Orban, mai tsara kuma mai ƙera Basilic, wani babban bindiga da aka yi amfani da shi wajen rushe ganuwar Constantinople a shekarar 1453, ya mutu lokacin da ɗaya daga cikin bindigoginsa ya fashe a yaƙi.
* A cikin ''littafin The Adventures of Philip'' na William Makepeace Thackeray, mai ba da labarin, Pendennis, ya ba da labarin kuskuren da aka saba gani, "Shin ba kyakkyawan Dr Guillotin ne ya aiwatar da shi ta hanyar kirkirar sa ba?" A gaskiya ma, Joseph-Ignace Guillotin ba shi ne ya ƙirƙiro guillotine ba kuma ba shi ne ya aiwatar da shi ba.
== Dubi kuma ==
* Darwin Awards, lambobin yabo na harshe-in-cheek don girmama mutanen da suka mutu sakamakon kuskuren wauta
* Jerin masu nishadantarwa da suka mutu yayin wasan kwaikwayon
* Jerin mutuwar da ba a saba gani ba
* Hoist tare da nasa petard, wani sharhi daga Shakespeare's ''Hamlet'', yana nuna juyawa mai ban dariya ko misali na adalci na waka
* Luis Jiménez, mai zane-zane wanda aka kashe lokacin da wani ɓangare na daya daga cikin siffofinsa ya fadi a kansa
{{Clear}}
== Bayanan da aka ambata ==
mq83tj8m08vph36f7n7enhqodquk1f8
Haile Gerima
0
148552
826187
2026-04-25T08:17:57Z
Gwanki
3834
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1340761600|Haile Gerima]]"
826187
wikitext
text/x-wiki
'''Haile Gerima''' (an haife ta a ranar 4 ga watan Maris, shekara ta 1946) 'yar fim ce ta Habasha wacce ke zaune da aiki a Amurka. Shi ne babban memba na ƙungiyar fina-finai ta L.A. Rebellion, wanda aka fi sani da Makarantar Black Filmmakers ta Los Angeles . Tun daga shekara ta 1975, Haile ya kasance farfesa a fannin fina-finai a [[Jami'ar Howard]] da ke Washington, DC. An fi saninsa da ''[[Sankofa (fim)|Sankofa]]'' (1993), wanda ya lashe kyaututtuka biyu.
== Rayuwa ta farko ==
An haifi Gerima kuma ta girma a [[Gondar]], Habasha . <ref>{{Cite book|last3=J. Lorand Matory}}</ref> Mahaifinsa dan wasan kwaikwayo ne kuma marubucin wasan kwaikwayo, wanda ya yi tafiya a fadin karkara na Habasha yana shirya wasan kwaikwayo na gida. Ya kasance muhimmiyar tasiri ta farko. Ya tattauna tasirin da ba a sani ba na wakilcin mulkin mallaka a fim din da ya yi masa tun yana yaro:<blockquote>... Yayinda muke yara, mun yi ƙoƙari mu yi abubuwan da muka gani a fina-finai. Mun kasance muna wasa da cowboys da Indiyawa a cikin duwatsu da ke kusa da Gondar... Mun yi rawar wadannan jarumawa, tare da 'yan cowboys da suka ci Indiyawa. Ba mu san Indiyawa ba kuma ba mu taɓa son Indiyawa su ci nasara ba. Ko da a cikin fina-finai na Tarzan, ayyukan jarumin za mu kasance cikakke kuma mu bi labarin daga ra'ayinsa, gaba ɗaya a cikin tsarin labarin. Duk lokacin da 'yan Afirka suka shiga bayan Tarzan, za mu yi ihu, muna ƙoƙarin gargadi da shi cewa 'sun' suna zuwa. " </blockquote>Gerima ta yi hijira zuwa Chicago, Amurka a 1967 don nazarin wasan kwaikwayo. Ya shiga cikin karatun wasan kwaikwayo a makarantar Goodman School of Drama a Birnin Chicago. Ya sadu da Teshome Gabriel a [[Maine (Tarayyar Amurka)|Maine]] yayin da yake koyar da Amharic ga masu sa kai na Peace Corps. <ref>{{Cite book|last3=Jacqueline Stewart}}</ref> Kamar yadda ya bayyana wa ''Los Angeles Times'': "Lokacin da nake girma, ina so in yi aiki a gidan wasan kwaikwayo - bai taba faruwa a gare ni ba zan iya zama mai shirya fina-finai saboda an haife ni a fina-fakka na Hollywood wanda ya kwantar da ni don zama mai biyayya. Gwamnatin Habasha ba ta karfafa ko tallafa masa yin fim ba. " Ya ji an iyakance shi da gidan wasan kwaikwayo kuma ya yi murabus, in ji Francoise Pfaff, zuwa "aikin da ke da iko a cikin wasannin Yammacin Turai. "<ref>{{Cite web |title=Haile Gerima {{!}} Encyclopedia.com |url=https://www.encyclopedia.com/people/literature-and-arts/film-and-television-biographies/haile-gerima |access-date=May 25, 2020 |website=www.encyclopedia.com}}</ref>
A shekara ta 1970, ya koma California don halartar Jami'ar California inda ya sami digiri na farko da na biyu a fim.<ref>{{Cite web |title=Haile Gerima {{!}} UCLA Film & Television Archive |url=https://www.cinema.ucla.edu/la-rebellion/haile-gerima |access-date=September 6, 2018 |website=www.cinema.ucla.edu |language=en}}</ref> Ya kasance wani ɓangare na ƙarni na sabbin masu shirya fina-finai baƙar fata waɗanda aka fi sani da Makarantar Masu shirya fina-fiinai ta Los Angeles, tare da Charles Burnett (Mai kisan Sheep), Jamaa Fanaka (Penitentiary), Ben Caldwell (''Ni da ni''), Larry Clark da Julie Dash (Daughters of the Dust).
== Ayyukan fim ==
=== Shekaru na 1970 ===
A lokacin da Haile ya kammala karatu a shekara ta 1976, ya yi fina-finai hudu: Hour Glass (1972); Child of Resistance (1972); ''Bush Mama'' (1976); da ''[[harvest: 3,000 Years (fim)|Mirt Sost Shi Amit]]'' (wanda aka fi sani da ''Girbi: Shekaru 3,000''; 1976)
Gerima's 1976 ''Bush Mama'' shine labarin Dorothy da mijinta T.C., tsohon soja na Vietnam wanda ya yi tsammanin maraba da jarumi a dawowarsa. An kama shi kuma an ɗaure shi saboda laifin da bai aikata ba. Duniya ce ta jin daɗi, rashin aikin yi na kullum, da kuma fidda rai. Yana magance batutuwan wariyar launin fata, zalunci na 'yan sanda, da talauci; jigogi da suka kasance masu dacewa a yau.
Don samar da ''[[harvest: 3,000 Years (fim)|Mirt Sost Shi Amit]]'' (Abin ''Girbi: Shekaru 3,000'') Haile ya koma asalinsa Habasha. Labari ne na dangin manoma matalauta waɗanda suka kasance a cikin tsarin aiki mai banƙyama, cin zarafi, da kuma tsarin aiki.
Fim dinsa Wilmington 10 - USA 10,000 (1978) ya binciki wariyar launin fata da gazawar tsarin shari'ar aikata laifuka a Amurka ta hanyar nazarin tarihin baƙar fata tara da fari daya wanda aka sani da Wilmington Ten.
=== Shekaru na 1980 ===
Gerima ya sadu da matarsa ta gaba da kuma dan asalin Detroit, Shirikiana Aina yayin da take halartar [[Jami'ar Howard]]. Sun yi aure a lokacin da take UCLA . <ref>{{Cite book|last3=Jacqueline Stewart}}</ref>
Ayyukan rayuwar baƙar fata a cikin birane a Amurka ana bincika su a cikin Ashes and Embers na sa'o'i biyu (1982), labarin wani baƙar fata mai rikitarwa da rashin jin daɗi na Yaƙin Vietnam. Haile ya tattauna fim dinsa Ashes and Embers a cikin wata hira, "wanda aka gabatar tare da haɗin gwiwa tare da ARRAY, sake haihuwar bikin fina-finai na Afirka ta Amurka (AFFRM) " a Cibiyar Schomburg. Ya bayyana cewa Hollywood ta samar da "mulkin kama-karya na Anglo-Saxon da al'adu da ke cikin manyan fina-finai [wannan] ya yi mulki. " Wanda ya amsa "tare da alhakin [masu shirya fina-fakka] suna da harshen fina-fallace saboda harshe, ya zo cikin fina-falance. Afirka wannan magana ita ce Senega, Burkina Faso da dai sauransu. <ref name=":0" /> "
Gerima ya yi wadannan fina-finai don girmama gwagwarmayar kakanninsa da kuma sanya sunayen da aka sani a duk tarihin.<ref name=":1">{{Cite web |title=About |url=http://www.hailegerima.com/ |access-date=June 1, 2017 |website=Haile Gerima |language=en-US}}</ref> Fim din Haile yana nuna manufar ainihi da 'yancin kai.<ref name=":1" /> Ya so ya yi amfani da aikinsa a matsayin ruwan tabarau mai mahimmanci don ci gaban mutum da ci gaban kirkira.<ref name=":1" />
Bayan Winter: Sterling Brown (1985) fim ne game da sanannen mawaki na baƙar fata na Amurka.
=== Shekarun 1990 ===
Gerima watakila an fi saninta da marubuci, furodusa, da kuma darektan ''[[Sankofa (fim)|Sankofa]]'' (1993). Wannan labari mai ban mamaki na juriya ta Afirka ga bautar ya sami yabo na duniya: an ba shi lambar yabo ta farko a bikin fina-finai na Afirka a Milan, Italiya; Mafi kyawun Cinematography a bikin fina na Afirka da talabijin na Ouagadougou (FESPACO); kuma an zabi shi don Golden Bear a bikin fina'a na duniya na 43 na Berlin . <ref name="Berlinale">{{Cite web |title=Berlinale: 1993 Programme |url=http://www.berlinale.de/en/archiv/jahresarchive/1993/02_programm_1993/02_Programm_1993.html |access-date=May 30, 2011 |website=berlinale.de}}</ref>
Fim din ya gabatar da mummunan hoto na bautar Afirka. An bayyana labarin ta hanyar idanun Mona, wata mace ta zamani wacce ruhohi shuka mallake ta kuma suka kai ta baya a matsayin Shola, bawa a gidan gonar Lafayette a Louisiana.
Imperfect Journey (1994), wanda [[BBC]] ta ba da umarni, ya binciki farfadowar siyasa da tunanin mutanen Habasha bayan cin zarafin siyasa ko "ta'addanci" na gwamnatin soja ta Mengistu Haile Mariam. Mai shirya fim din ya ba da shawarar tambayoyi game da jagorancin gwamnati mai zuwa da kuma nufin mutane wajen kirkirar cibiyoyin da ke tabbatar da 'yancinsu.
Adwa: An African Victory (1999) wasan kwaikwayo ne na tarihin [[Yaƙin Adwa|Yaƙin 1896]], wanda ya kammala yakin da mutanen Habasha suka haɗu don kayar da sojojin Italiya.
=== ''Teza'' ===
Fim din Gerima na baya-bayan nan shine ''[[Teza (fim)|Teza]]'' (2008). An kafa shi a Habasha da Jamus, fim din ya ba da labarin dawowar wani masanin Habasha zuwa ƙasar haihuwarsa a lokacin mulkin Marxist na Mengistu Haile Mariam da kuma amincewa da kansa da rashin iko a rushewar mutanensa da dabi'un zamantakewa. Bayan shekaru da yawa da ya yi karatun likitanci a Jamus, Anberber ya koma Habasha kawai don ya sami ƙasar ƙuruciyarsa ta maye gurbin rikici. Mafarkinsa na yin amfani da sana'arsa don inganta lafiyar Habashawa ya rushe ta hanyar rundunar soja da ke amfani da masana kimiyya don nasu manufofin siyasa. Neman ta'aziyya daga gidansa na ƙauye, Anberber bai sami mafaka daga tashin hankali ba. Ta'aziyya da tunanin matasansa ke bayarwa an maye gurbinsa da sauri da dakarun soja da 'yan tawaye. Anberber yana buƙatar yanke shawara ko yana so ya jimre da damuwa ko ya haɗa rayuwa daga raguwa da ke kewaye da shi.
== Kasuwancin Kasuwanci ==
Ya kafa ''Sankofa'', kantin sayar da littattafai, cafe da cibiyar fim, wanda ke 2714 Georgia Avenue NW, Washington, DC. Yana kai tsaye a fadin titin daga Jami'ar Howard. Don samun karin 'yancin kai, Haile da matarsa Sirikiana Aina (wanda kuma mai shirya fina-finai ne) a cikin 1984 sun kafa Mypheduh Films Inc., kamfanin rarraba fina-fakka na kasafin kuɗi, masu zaman kansu. Sun dogara da wannan don fim dinsa Sankofa .
== Hotunan fina-finai ==
* 1972 - ''Gilashin Sa'a''
* 1972 - ''[[Child of Resistance (film)|Yaron Tsayayya]]''
* 1976 - ''Bush Mama''
* 1976 - L'Abin Girbi 3 da aka fi sani da ''[[harvest: 3,000 Years (fim)|Girbi: Shekaru 3,000]]'')
* 1978 - ''Wilmington 10 - Amurka 10,000''
* 1982 - ''[[Ashes and Embers|Ashes da Embers]]''
* 1985 - Bayan Winter: Sterling Brown''[[After Winter: Sterling Brown|Bayan hunturu: Sterling Brown]]''
* 1993 - ''[[Sankofa (fim)|Sankofa]]''
* 1994 - ''[[Imperfect Journey|Tafiyar da ba ta da cikakke]]''
* 1999 - Austinwa ''[[Adwa (fim)|Adwa - Nasarar Afirka]]''
* 2009 - Tashin (''[[Teza (fim)|Teza]]) ''
== Ƙarin karantawa ==
* Cham, Mbye Baboucar (1984). "Art and Ideology in the Work of Sembene Ousmane and Haile Gerima. "Presence Africaine: Revue Culturelle du Monde Noir / Cultural Review of the Negro World, vol. 129, No. 1, shafi na 79-91.
* Alexander, George, da Janet Hill, eds. (2003). ''Dalilin da ya sa muke yin fina-finai: Masu yin fina-fiinai na baƙar fata suna magana game da sihirin fina-fakka''. New York: Harlem Moon.
* Tekletsadik Belachew <ref>{{Cite journal |last=Thomas |first=Steven W. |date=2023-08-10 |title=Tekletsadik Belachew. Stories from the Fireplace: Theological Meditations on Haile Gerima's Cinema. Bamenda, Cameroon: Langaa Research & Publishing Common Initiative Group, 2022. 384 pp. Recommendations. Appendices. Bibliographies. Index. $48.00. Paper. ISBN: 978-9956-552-75-7. |journal=African Studies Review |language=en |volume=66 |issue=3 |pages=833–835 |doi=10.1017/asr.2023.49 |issn=0002-0206 |doi-access=free}}</ref> (2022). Labarai daga Wutar Wutar: Tunanin tauhidi a kan Fim din Haile Gerima Langaa <ref>{{Cite web |title=African Books Collective: Stories from the Fireplace |url=https://www.africanbookscollective.com/books/stories-from-the-fireplace |access-date=2023-08-25 |website=www.africanbookscollective.com}}</ref> RPCIG, Kamaru<ref>{{Cite web |last=Belachew |first=Tekletsadik |date=2021-11-23 |title=Stories from the Fireplace |url=https://www.langaa-rpcig.net/stories-from-the-fireplace/ |access-date=2023-08-25 |website=Langaa Research and Publishing Common Initiative Group |language=en-US}}</ref>
* 2018. "Matattu suna Magana da Rayayyu: Alamar Addini da Al'adu a cikin fina-finai na Amharic na Haile Gerima. " A cikin Cine-Ethiopia: Tarihi da Siyasa na Fim a cikin Ƙarƙashin Afirka. Editoci, Michael Thomas, Alessandro Jedlowski da Aboneh Ashagre . Jami'ar Jihar Michigan Press. Shafi na 67 zuwa 91
* 2017. "IMPERFECT JOURNEY, IMPERFECT CINEMA: 'A fast, 'zinging' harbi tsoratar da baboon!"" Afirka Development/Afrique et Développement, Vol. 42, No. 2. Bayani na Musamman a kan 'Emergence' a kan allo da kuma kan mataki / Lamba na musamman a kan: "Emergence" a kan allo (2017), shafuffuka 121 - 150. Ana samun sa don saukewa kyauta a kan layi <ref>{{Cite journal |last=Belachew |first=Tekletsadik |date=2017 |title=Imperfect Journey, Imperfect Cinema "A fast, 'zinging' shot scares the baboon!" |url=https://www.ajol.info/index.php/ad/article/view/190285 |journal=Africa Development |language=en |volume=42 |issue=4 |pages=121–150 |issn=0850-3907}}</ref>
* 2013. "The Genius of an African Storyteller: A Selectively Annotated Bibliography of Work on and by Haile Gerima," a cikin Black Camera: An International Film Journal . Jirgin sama na 4: 2 (Spring 2013): 144-162. Bloomington: Jami'ar Indiana Press. Bayani na Musamman a kan: "Kusawa akan TEZA". shafi na 25. <ref>{{Cite journal |last=Belachew |first=Tekletsadik |date=2013 |title=The Genius of an African Storyteller: A Selectively Annotated Bibliography of Work on and by Haile Gerima |url=https://www.jstor.org/stable/10.2979/blackcamera.4.2.144 |journal=Black Camera |volume=4 |issue=2 |pages=144–162 |doi=10.2979/blackcamera.4.2.144 |issn=1536-3155 |jstor=10.2979/blackcamera.4.2.144 |s2cid=144248521 |url-access=subscription}}</ref>
== Nominations da bambance-bambance ==
A cikin aikinsa, Haile ya sami kyaututtuka da bambance-bambance da yawa a bukukuwan fina-finai.
* 1976 - Babban kyautar / Silver Leopard don ''[[harvest: 3,000 Years (fim)|Girbi: Shekaru 3,000]]''- Locarno
* 1982 - Kyautar Grand Prix don ''Ashes da Embers''-Lisbon International Film Festival
* 1983 - Kyautar FIPRESCI Film Critics don ''Ashes da Embers''-Berlin International Film Festival
* Kyakkyawan samarwa ''Ashes da Embers'', London Film Festival
* 1984 - Bikin girmamawa na De la Rochelle, Faransa
* 1987 - Tsawon Metrage De Fiction-Lambar Birnin Algiers don Ashes and Embers''Ashes da Embers''
* 1993 - Kyautar Cinematography mafi kyau ga ''Sankofa'', FESPACO, Burkina Faso
* 2003 - Kyautar Rayuwa ta Rayuwa, bikin Fim na Independence na Shekara na huɗu, Washington DC
* 2003 - Kyautar Rayuwa ta Rayuwa, 4th Annual Independence Film Festival, Washington DC
* 2008 - Bikin Fim na Venice Kyautar Juri ta Musamman da Golden Osella don Mafi Kyawun Fim - ''Teza'' <ref>{{Cite web |title=Teza |url=https://asac.labiennale.org/attivita/cinema/112270 |access-date=28 May 2024 |publisher=Venice Biennale}}</ref>
* 2009 - Kyautar juri a bikin fina-finai na kasa da kasa na 18 Innsbruck / Austria - ''Teza''
* 2009 - Golden Stallion na Yennenga a bikin FESPACO na Afirka - ''Teza''
* 2009 - Kyautar Dioraphte Fim din Hubert Bals a cikin mafi girman masu sauraro a bikin fina-finai na Rotterdam
* 2009 - Golden Tanit / Kyautar Fim mafi kyau don "tawali'u da basira", Mafi kyawun Kiɗa (Jorga Mesfin Vijay Ayers), Mafi kyawun Cinematography (Mario Massini), Mafi kyawun Fim (Haile Gerima), Mafi kyawun Mai ba da tallafi Abeye Tedla a bikin Fim na Carthage / Tunisia don ''Teza''
* 2009 - Golden Unicorn da Mafi kyawun Fim a bikin fina-finai na duniya na Amiens / Faransa Faransa don ''Teza''
* 2009 - Kyautar Darajar Dan Adam a Bikin Fim na Thessaloniki a Girka don ''Teza''
* 2009 - Zaɓin hukuma a bikin fina-finai na Toronto don ''Teza''
== Bayanan da aka ambata ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1946]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
6yfl1wf5o9mennt9gfqmagpal6dramb
826188
826187
2026-04-25T08:18:18Z
Gwanki
3834
826188
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Haile Gerima''' (an haife ta a ranar 4 ga watan Maris, shekara ta 1946) 'yar fim ce ta Habasha wacce ke zaune da aiki a Amurka. Shi ne babban memba na ƙungiyar fina-finai ta L.A. Rebellion, wanda aka fi sani da Makarantar Black Filmmakers ta Los Angeles . Tun daga shekara ta 1975, Haile ya kasance farfesa a fannin fina-finai a [[Jami'ar Howard]] da ke Washington, DC. An fi saninsa da ''[[Sankofa (fim)|Sankofa]]'' (1993), wanda ya lashe kyaututtuka biyu.
== Rayuwa ta farko ==
An haifi Gerima kuma ta girma a [[Gondar]], Habasha . <ref>{{Cite book|last3=J. Lorand Matory}}</ref> Mahaifinsa dan wasan kwaikwayo ne kuma marubucin wasan kwaikwayo, wanda ya yi tafiya a fadin karkara na Habasha yana shirya wasan kwaikwayo na gida. Ya kasance muhimmiyar tasiri ta farko. Ya tattauna tasirin da ba a sani ba na wakilcin mulkin mallaka a fim din da ya yi masa tun yana yaro:<blockquote>... Yayinda muke yara, mun yi ƙoƙari mu yi abubuwan da muka gani a fina-finai. Mun kasance muna wasa da cowboys da Indiyawa a cikin duwatsu da ke kusa da Gondar... Mun yi rawar wadannan jarumawa, tare da 'yan cowboys da suka ci Indiyawa. Ba mu san Indiyawa ba kuma ba mu taɓa son Indiyawa su ci nasara ba. Ko da a cikin fina-finai na Tarzan, ayyukan jarumin za mu kasance cikakke kuma mu bi labarin daga ra'ayinsa, gaba ɗaya a cikin tsarin labarin. Duk lokacin da 'yan Afirka suka shiga bayan Tarzan, za mu yi ihu, muna ƙoƙarin gargadi da shi cewa 'sun' suna zuwa. " </blockquote>Gerima ta yi hijira zuwa Chicago, Amurka a 1967 don nazarin wasan kwaikwayo. Ya shiga cikin karatun wasan kwaikwayo a makarantar Goodman School of Drama a Birnin Chicago. Ya sadu da Teshome Gabriel a [[Maine (Tarayyar Amurka)|Maine]] yayin da yake koyar da Amharic ga masu sa kai na Peace Corps. <ref>{{Cite book|last3=Jacqueline Stewart}}</ref> Kamar yadda ya bayyana wa ''Los Angeles Times'': "Lokacin da nake girma, ina so in yi aiki a gidan wasan kwaikwayo - bai taba faruwa a gare ni ba zan iya zama mai shirya fina-finai saboda an haife ni a fina-fakka na Hollywood wanda ya kwantar da ni don zama mai biyayya. Gwamnatin Habasha ba ta karfafa ko tallafa masa yin fim ba. " Ya ji an iyakance shi da gidan wasan kwaikwayo kuma ya yi murabus, in ji Francoise Pfaff, zuwa "aikin da ke da iko a cikin wasannin Yammacin Turai. "<ref>{{Cite web |title=Haile Gerima {{!}} Encyclopedia.com |url=https://www.encyclopedia.com/people/literature-and-arts/film-and-television-biographies/haile-gerima |access-date=May 25, 2020 |website=www.encyclopedia.com}}</ref>
A shekara ta 1970, ya koma California don halartar Jami'ar California inda ya sami digiri na farko da na biyu a fim.<ref>{{Cite web |title=Haile Gerima {{!}} UCLA Film & Television Archive |url=https://www.cinema.ucla.edu/la-rebellion/haile-gerima |access-date=September 6, 2018 |website=www.cinema.ucla.edu |language=en}}</ref> Ya kasance wani ɓangare na ƙarni na sabbin masu shirya fina-finai baƙar fata waɗanda aka fi sani da Makarantar Masu shirya fina-fiinai ta Los Angeles, tare da Charles Burnett (Mai kisan Sheep), Jamaa Fanaka (Penitentiary), Ben Caldwell (''Ni da ni''), Larry Clark da Julie Dash (Daughters of the Dust).
== Ayyukan fim ==
=== Shekaru na 1970 ===
A lokacin da Haile ya kammala karatu a shekara ta 1976, ya yi fina-finai hudu: Hour Glass (1972); Child of Resistance (1972); ''Bush Mama'' (1976); da ''[[harvest: 3,000 Years (fim)|Mirt Sost Shi Amit]]'' (wanda aka fi sani da ''Girbi: Shekaru 3,000''; 1976)
Gerima's 1976 ''Bush Mama'' shine labarin Dorothy da mijinta T.C., tsohon soja na Vietnam wanda ya yi tsammanin maraba da jarumi a dawowarsa. An kama shi kuma an ɗaure shi saboda laifin da bai aikata ba. Duniya ce ta jin daɗi, rashin aikin yi na kullum, da kuma fidda rai. Yana magance batutuwan wariyar launin fata, zalunci na 'yan sanda, da talauci; jigogi da suka kasance masu dacewa a yau.
Don samar da ''[[harvest: 3,000 Years (fim)|Mirt Sost Shi Amit]]'' (Abin ''Girbi: Shekaru 3,000'') Haile ya koma asalinsa Habasha. Labari ne na dangin manoma matalauta waɗanda suka kasance a cikin tsarin aiki mai banƙyama, cin zarafi, da kuma tsarin aiki.
Fim dinsa Wilmington 10 - USA 10,000 (1978) ya binciki wariyar launin fata da gazawar tsarin shari'ar aikata laifuka a Amurka ta hanyar nazarin tarihin baƙar fata tara da fari daya wanda aka sani da Wilmington Ten.
=== Shekaru na 1980 ===
Gerima ya sadu da matarsa ta gaba da kuma dan asalin Detroit, Shirikiana Aina yayin da take halartar [[Jami'ar Howard]]. Sun yi aure a lokacin da take UCLA . <ref>{{Cite book|last3=Jacqueline Stewart}}</ref>
Ayyukan rayuwar baƙar fata a cikin birane a Amurka ana bincika su a cikin Ashes and Embers na sa'o'i biyu (1982), labarin wani baƙar fata mai rikitarwa da rashin jin daɗi na Yaƙin Vietnam. Haile ya tattauna fim dinsa Ashes and Embers a cikin wata hira, "wanda aka gabatar tare da haɗin gwiwa tare da ARRAY, sake haihuwar bikin fina-finai na Afirka ta Amurka (AFFRM) " a Cibiyar Schomburg. Ya bayyana cewa Hollywood ta samar da "mulkin kama-karya na Anglo-Saxon da al'adu da ke cikin manyan fina-finai [wannan] ya yi mulki. " Wanda ya amsa "tare da alhakin [masu shirya fina-fakka] suna da harshen fina-fallace saboda harshe, ya zo cikin fina-falance. Afirka wannan magana ita ce Senega, Burkina Faso da dai sauransu. <ref name=":0" /> "
Gerima ya yi wadannan fina-finai don girmama gwagwarmayar kakanninsa da kuma sanya sunayen da aka sani a duk tarihin.<ref name=":1">{{Cite web |title=About |url=http://www.hailegerima.com/ |access-date=June 1, 2017 |website=Haile Gerima |language=en-US}}</ref> Fim din Haile yana nuna manufar ainihi da 'yancin kai.<ref name=":1" /> Ya so ya yi amfani da aikinsa a matsayin ruwan tabarau mai mahimmanci don ci gaban mutum da ci gaban kirkira.<ref name=":1" />
Bayan Winter: Sterling Brown (1985) fim ne game da sanannen mawaki na baƙar fata na Amurka.
=== Shekarun 1990 ===
Gerima watakila an fi saninta da marubuci, furodusa, da kuma darektan ''[[Sankofa (fim)|Sankofa]]'' (1993). Wannan labari mai ban mamaki na juriya ta Afirka ga bautar ya sami yabo na duniya: an ba shi lambar yabo ta farko a bikin fina-finai na Afirka a Milan, Italiya; Mafi kyawun Cinematography a bikin fina na Afirka da talabijin na Ouagadougou (FESPACO); kuma an zabi shi don Golden Bear a bikin fina'a na duniya na 43 na Berlin . <ref name="Berlinale">{{Cite web |title=Berlinale: 1993 Programme |url=http://www.berlinale.de/en/archiv/jahresarchive/1993/02_programm_1993/02_Programm_1993.html |access-date=May 30, 2011 |website=berlinale.de}}</ref>
Fim din ya gabatar da mummunan hoto na bautar Afirka. An bayyana labarin ta hanyar idanun Mona, wata mace ta zamani wacce ruhohi shuka mallake ta kuma suka kai ta baya a matsayin Shola, bawa a gidan gonar Lafayette a Louisiana.
Imperfect Journey (1994), wanda [[BBC]] ta ba da umarni, ya binciki farfadowar siyasa da tunanin mutanen Habasha bayan cin zarafin siyasa ko "ta'addanci" na gwamnatin soja ta Mengistu Haile Mariam. Mai shirya fim din ya ba da shawarar tambayoyi game da jagorancin gwamnati mai zuwa da kuma nufin mutane wajen kirkirar cibiyoyin da ke tabbatar da 'yancinsu.
Adwa: An African Victory (1999) wasan kwaikwayo ne na tarihin [[Yaƙin Adwa|Yaƙin 1896]], wanda ya kammala yakin da mutanen Habasha suka haɗu don kayar da sojojin Italiya.
=== ''Teza'' ===
Fim din Gerima na baya-bayan nan shine ''[[Teza (fim)|Teza]]'' (2008). An kafa shi a Habasha da Jamus, fim din ya ba da labarin dawowar wani masanin Habasha zuwa ƙasar haihuwarsa a lokacin mulkin Marxist na Mengistu Haile Mariam da kuma amincewa da kansa da rashin iko a rushewar mutanensa da dabi'un zamantakewa. Bayan shekaru da yawa da ya yi karatun likitanci a Jamus, Anberber ya koma Habasha kawai don ya sami ƙasar ƙuruciyarsa ta maye gurbin rikici. Mafarkinsa na yin amfani da sana'arsa don inganta lafiyar Habashawa ya rushe ta hanyar rundunar soja da ke amfani da masana kimiyya don nasu manufofin siyasa. Neman ta'aziyya daga gidansa na ƙauye, Anberber bai sami mafaka daga tashin hankali ba. Ta'aziyya da tunanin matasansa ke bayarwa an maye gurbinsa da sauri da dakarun soja da 'yan tawaye. Anberber yana buƙatar yanke shawara ko yana so ya jimre da damuwa ko ya haɗa rayuwa daga raguwa da ke kewaye da shi.
== Kasuwancin Kasuwanci ==
Ya kafa ''Sankofa'', kantin sayar da littattafai, cafe da cibiyar fim, wanda ke 2714 Georgia Avenue NW, Washington, DC. Yana kai tsaye a fadin titin daga Jami'ar Howard. Don samun karin 'yancin kai, Haile da matarsa Sirikiana Aina (wanda kuma mai shirya fina-finai ne) a cikin 1984 sun kafa Mypheduh Films Inc., kamfanin rarraba fina-fakka na kasafin kuɗi, masu zaman kansu. Sun dogara da wannan don fim dinsa Sankofa .
== Hotunan fina-finai ==
* 1972 - ''Gilashin Sa'a''
* 1972 - ''[[Child of Resistance (film)|Yaron Tsayayya]]''
* 1976 - ''Bush Mama''
* 1976 - L'Abin Girbi 3 da aka fi sani da ''[[harvest: 3,000 Years (fim)|Girbi: Shekaru 3,000]]'')
* 1978 - ''Wilmington 10 - Amurka 10,000''
* 1982 - ''[[Ashes and Embers|Ashes da Embers]]''
* 1985 - Bayan Winter: Sterling Brown''[[After Winter: Sterling Brown|Bayan hunturu: Sterling Brown]]''
* 1993 - ''[[Sankofa (fim)|Sankofa]]''
* 1994 - ''[[Imperfect Journey|Tafiyar da ba ta da cikakke]]''
* 1999 - Austinwa ''[[Adwa (fim)|Adwa - Nasarar Afirka]]''
* 2009 - Tashin (''[[Teza (fim)|Teza]]) ''
== Ƙarin karantawa ==
* Cham, Mbye Baboucar (1984). "Art and Ideology in the Work of Sembene Ousmane and Haile Gerima. "Presence Africaine: Revue Culturelle du Monde Noir / Cultural Review of the Negro World, vol. 129, No. 1, shafi na 79-91.
* Alexander, George, da Janet Hill, eds. (2003). ''Dalilin da ya sa muke yin fina-finai: Masu yin fina-fiinai na baƙar fata suna magana game da sihirin fina-fakka''. New York: Harlem Moon.
* Tekletsadik Belachew <ref>{{Cite journal |last=Thomas |first=Steven W. |date=2023-08-10 |title=Tekletsadik Belachew. Stories from the Fireplace: Theological Meditations on Haile Gerima's Cinema. Bamenda, Cameroon: Langaa Research & Publishing Common Initiative Group, 2022. 384 pp. Recommendations. Appendices. Bibliographies. Index. $48.00. Paper. ISBN: 978-9956-552-75-7. |journal=African Studies Review |language=en |volume=66 |issue=3 |pages=833–835 |doi=10.1017/asr.2023.49 |issn=0002-0206 |doi-access=free}}</ref> (2022). Labarai daga Wutar Wutar: Tunanin tauhidi a kan Fim din Haile Gerima Langaa <ref>{{Cite web |title=African Books Collective: Stories from the Fireplace |url=https://www.africanbookscollective.com/books/stories-from-the-fireplace |access-date=2023-08-25 |website=www.africanbookscollective.com}}</ref> RPCIG, Kamaru<ref>{{Cite web |last=Belachew |first=Tekletsadik |date=2021-11-23 |title=Stories from the Fireplace |url=https://www.langaa-rpcig.net/stories-from-the-fireplace/ |access-date=2023-08-25 |website=Langaa Research and Publishing Common Initiative Group |language=en-US}}</ref>
* 2018. "Matattu suna Magana da Rayayyu: Alamar Addini da Al'adu a cikin fina-finai na Amharic na Haile Gerima. " A cikin Cine-Ethiopia: Tarihi da Siyasa na Fim a cikin Ƙarƙashin Afirka. Editoci, Michael Thomas, Alessandro Jedlowski da Aboneh Ashagre . Jami'ar Jihar Michigan Press. Shafi na 67 zuwa 91
* 2017. "IMPERFECT JOURNEY, IMPERFECT CINEMA: 'A fast, 'zinging' harbi tsoratar da baboon!"" Afirka Development/Afrique et Développement, Vol. 42, No. 2. Bayani na Musamman a kan 'Emergence' a kan allo da kuma kan mataki / Lamba na musamman a kan: "Emergence" a kan allo (2017), shafuffuka 121 - 150. Ana samun sa don saukewa kyauta a kan layi <ref>{{Cite journal |last=Belachew |first=Tekletsadik |date=2017 |title=Imperfect Journey, Imperfect Cinema "A fast, 'zinging' shot scares the baboon!" |url=https://www.ajol.info/index.php/ad/article/view/190285 |journal=Africa Development |language=en |volume=42 |issue=4 |pages=121–150 |issn=0850-3907}}</ref>
* 2013. "The Genius of an African Storyteller: A Selectively Annotated Bibliography of Work on and by Haile Gerima," a cikin Black Camera: An International Film Journal . Jirgin sama na 4: 2 (Spring 2013): 144-162. Bloomington: Jami'ar Indiana Press. Bayani na Musamman a kan: "Kusawa akan TEZA". shafi na 25. <ref>{{Cite journal |last=Belachew |first=Tekletsadik |date=2013 |title=The Genius of an African Storyteller: A Selectively Annotated Bibliography of Work on and by Haile Gerima |url=https://www.jstor.org/stable/10.2979/blackcamera.4.2.144 |journal=Black Camera |volume=4 |issue=2 |pages=144–162 |doi=10.2979/blackcamera.4.2.144 |issn=1536-3155 |jstor=10.2979/blackcamera.4.2.144 |s2cid=144248521 |url-access=subscription}}</ref>
== Nominations da bambance-bambance ==
A cikin aikinsa, Haile ya sami kyaututtuka da bambance-bambance da yawa a bukukuwan fina-finai.
* 1976 - Babban kyautar / Silver Leopard don ''[[harvest: 3,000 Years (fim)|Girbi: Shekaru 3,000]]''- Locarno
* 1982 - Kyautar Grand Prix don ''Ashes da Embers''-Lisbon International Film Festival
* 1983 - Kyautar FIPRESCI Film Critics don ''Ashes da Embers''-Berlin International Film Festival
* Kyakkyawan samarwa ''Ashes da Embers'', London Film Festival
* 1984 - Bikin girmamawa na De la Rochelle, Faransa
* 1987 - Tsawon Metrage De Fiction-Lambar Birnin Algiers don Ashes and Embers''Ashes da Embers''
* 1993 - Kyautar Cinematography mafi kyau ga ''Sankofa'', FESPACO, Burkina Faso
* 2003 - Kyautar Rayuwa ta Rayuwa, bikin Fim na Independence na Shekara na huɗu, Washington DC
* 2003 - Kyautar Rayuwa ta Rayuwa, 4th Annual Independence Film Festival, Washington DC
* 2008 - Bikin Fim na Venice Kyautar Juri ta Musamman da Golden Osella don Mafi Kyawun Fim - ''Teza'' <ref>{{Cite web |title=Teza |url=https://asac.labiennale.org/attivita/cinema/112270 |access-date=28 May 2024 |publisher=Venice Biennale}}</ref>
* 2009 - Kyautar juri a bikin fina-finai na kasa da kasa na 18 Innsbruck / Austria - ''Teza''
* 2009 - Golden Stallion na Yennenga a bikin FESPACO na Afirka - ''Teza''
* 2009 - Kyautar Dioraphte Fim din Hubert Bals a cikin mafi girman masu sauraro a bikin fina-finai na Rotterdam
* 2009 - Golden Tanit / Kyautar Fim mafi kyau don "tawali'u da basira", Mafi kyawun Kiɗa (Jorga Mesfin Vijay Ayers), Mafi kyawun Cinematography (Mario Massini), Mafi kyawun Fim (Haile Gerima), Mafi kyawun Mai ba da tallafi Abeye Tedla a bikin Fim na Carthage / Tunisia don ''Teza''
* 2009 - Golden Unicorn da Mafi kyawun Fim a bikin fina-finai na duniya na Amiens / Faransa Faransa don ''Teza''
* 2009 - Kyautar Darajar Dan Adam a Bikin Fim na Thessaloniki a Girka don ''Teza''
* 2009 - Zaɓin hukuma a bikin fina-finai na Toronto don ''Teza''
== Bayanan da aka ambata ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1946]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
nwpzbjcszmm91ogkgzcofqfq28046i9
Abate Mekuria
0
148553
826189
2026-04-25T08:20:16Z
Gwanki
3834
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1347104335|Abate Mekuria]]"
826189
wikitext
text/x-wiki
'''Abate Mekuria''' (Amharic; 1944 - 20 Yuli 2016) ya kasance darektan Habasha, marubucin wasan kwaikwayo, mai tsara wasan kwaikwayo, kuma mai gabatar da shirye-shirye don talabijin, fim da gidan wasan kwaikwayo. <ref>{{Cite web |last=Tigabu |first=Tibebeselassie |date=23 July 2016 |title=Ethiopian theatre legend Abate Mekuria passes away |url=https://www.thereporterethiopia.com/content/ethiopian-theatre-legend-abate-mekuria-passes-away |website=[[The Reporter (Ethiopia)|The Reporter Ethiopia]]}}</ref>
== Rayuwa ta farko ==
An haifi Abate a [[Addis Ababa]] . Ya halarci [[Jami'ar Addis Ababa|Jami'ar Haile Selassie]] a lokacin, inda ya fi girma a Turanci kuma ya ragu a gidan wasan kwaikwayo a cikin shekarun 1960. <ref name="Journal">{{Cite journal |last=Wondimu |first=Elias |last2=Agopian |first2=Andrew |last3=Eshetu |first3=Debebe |last4=Dikran |first4=Wondwossen |date=2016 |title=Abate Mekuria (1944 – 2016) |url=https://www.jstor.org/stable/26554857 |journal=International Journal of Ethiopian Studies |volume=10 |issue=1 & 2 |pages=161–162 |doi= |jstor=26554857 |access-date=}}</ref>
== Ayyuka ==
Abate Mekuria ya fara aikinsa yana aiki tare da marubucin wasan kwaikwayo na Amurka da kuma darektan Philip Caplan, wanda ya yi aiki tare da manyan marubuta na wasan kwaikwayo na Habasha da 'yan wasan kwaikwayo na zamani kamar Tesfaye Gessesse, Debebe Seifu da Wogayehu Negatu . Abate ya ci gaba da karatunsa a gidan wasan kwaikwayo a Glasgow a tsakiyar shekarun 1960, da fim a Jamus a 1969-1970 kafin ya bi darasi a London.
An fi saninsa da wasannin Shakespearean da aka fassara zuwa Amharic, gami da daidaitawa da Macbeth, ''Othello'', da ''Hamlet'', Abate yana da ƙwarewa don yin mafi girma fiye da abubuwan rayuwa da kuma wasannin rikitarwa. An kira shi 'Sarkin Opera na Habasha' Abate Mekuria ya sami sha'awarsa ta haɗakar kiɗa da wasan kwaikwayo.<ref name="Journal">{{Cite journal |last=Wondimu |first=Elias |last2=Agopian |first2=Andrew |last3=Eshetu |first3=Debebe |last4=Dikran |first4=Wondwossen |date=2016 |title=Abate Mekuria (1944 – 2016) |url=https://www.jstor.org/stable/26554857 |journal=International Journal of Ethiopian Studies |volume=10 |issue=1 & 2 |pages=161–162 |doi= |jstor=26554857 |access-date=}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFWondimuAgopianEshetuDikran2016">Wondimu, Elias; Agopian, Andrew; Eshetu, Debebe; Dikran, Wondwossen (2016). [https://www.jstor.org/stable/26554857 "Abate Mekuria (1944 – 2016)"]. ''International Journal of Ethiopian Studies''. '''10''' (1 & 2): <span class="nowrap">161–</span>162. [[JSTOR (identifier)|JSTOR]] [https://www.jstor.org/stable/26554857 26554857].</cite></ref>
Daga 1976, a matsayin darektan Gidan wasan kwaikwayo na Habasha har zuwa juyin juya halin 1991, Abate ya yi aiki tare da Tsegaye Gabre-Medhin, wanda kusan shekaru ya rubuta wasannin da Abate zai jagoranta. Kwarewar Abate za ta canza dogon lokaci (kuma wani lokacin banƙyama) na Tsegaye zuwa wasan kwaikwayo mai ban sha'awa.<ref name="Plastow">{{Cite book|last3=}}</ref>
A cikin 1990 ya rubuta kuma ya ba da umarnin wasan kwaikwayo na Shoe Shine Boys, wanda ya shafi batutuwan zamantakewa na zamani na ƙananan ɗalibai na Habasha, wannan zai haifar da matsin lamba na gwamnati, wanda ya kalli wasan ya lalata hotonsa.<ref name="Journal">{{Cite journal |last=Wondimu |first=Elias |last2=Agopian |first2=Andrew |last3=Eshetu |first3=Debebe |last4=Dikran |first4=Wondwossen |date=2016 |title=Abate Mekuria (1944 – 2016) |url=https://www.jstor.org/stable/26554857 |journal=International Journal of Ethiopian Studies |volume=10 |issue=1 & 2 |pages=161–162 |doi= |jstor=26554857 |access-date=}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFWondimuAgopianEshetuDikran2016">Wondimu, Elias; Agopian, Andrew; Eshetu, Debebe; Dikran, Wondwossen (2016). [https://www.jstor.org/stable/26554857 "Abate Mekuria (1944 – 2016)"]. ''International Journal of Ethiopian Studies''. '''10''' (1 & 2): <span class="nowrap">161–</span>162. [[JSTOR (identifier)|JSTOR]] [https://www.jstor.org/stable/26554857 26554857].</cite></ref>
== Kyauta ==
Abate Mekuria ya mutu a ranar 20 ga Yuli, 2016, a asibitin Addis Ababa Hiwot saboda [[Ciwon daji na prostate]].
== Jerin wasannin ==
* ''Haltu Be Sidist Wer'' (1966)
* ''Othello'' (1973)
* ''Hamus'' (1978)
* ''Epides Negus'' (1988)
* Be Hamle Chereka Guzo (1996)
* ''Afageshign'' (2003)
== Bayanan da aka ambata ==
[[Rukuni:Mutuwan 2016]]
[[Rukuni:Haifaffun 1944]]
qytttffny3ktf1ke015hye5pmssqw67
826191
826189
2026-04-25T08:20:40Z
Gwanki
3834
826191
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Abate Mekuria''' (Amharic; 1944 - 20 Yuli 2016) ya kasance darektan Habasha, marubucin wasan kwaikwayo, mai tsara wasan kwaikwayo, kuma mai gabatar da shirye-shirye don talabijin, fim da gidan wasan kwaikwayo. <ref>{{Cite web |last=Tigabu |first=Tibebeselassie |date=23 July 2016 |title=Ethiopian theatre legend Abate Mekuria passes away |url=https://www.thereporterethiopia.com/content/ethiopian-theatre-legend-abate-mekuria-passes-away |website=[[The Reporter (Ethiopia)|The Reporter Ethiopia]]}}</ref>
== Rayuwa ta farko ==
An haifi Abate a [[Addis Ababa]] . Ya halarci [[Jami'ar Addis Ababa|Jami'ar Haile Selassie]] a lokacin, inda ya fi girma a Turanci kuma ya ragu a gidan wasan kwaikwayo a cikin shekarun 1960. <ref name="Journal">{{Cite journal |last=Wondimu |first=Elias |last2=Agopian |first2=Andrew |last3=Eshetu |first3=Debebe |last4=Dikran |first4=Wondwossen |date=2016 |title=Abate Mekuria (1944 – 2016) |url=https://www.jstor.org/stable/26554857 |journal=International Journal of Ethiopian Studies |volume=10 |issue=1 & 2 |pages=161–162 |doi= |jstor=26554857 |access-date=}}</ref>
== Ayyuka ==
Abate Mekuria ya fara aikinsa yana aiki tare da marubucin wasan kwaikwayo na Amurka da kuma darektan Philip Caplan, wanda ya yi aiki tare da manyan marubuta na wasan kwaikwayo na Habasha da 'yan wasan kwaikwayo na zamani kamar Tesfaye Gessesse, Debebe Seifu da Wogayehu Negatu . Abate ya ci gaba da karatunsa a gidan wasan kwaikwayo a Glasgow a tsakiyar shekarun 1960, da fim a Jamus a 1969-1970 kafin ya bi darasi a London.
An fi saninsa da wasannin Shakespearean da aka fassara zuwa Amharic, gami da daidaitawa da Macbeth, ''Othello'', da ''Hamlet'', Abate yana da ƙwarewa don yin mafi girma fiye da abubuwan rayuwa da kuma wasannin rikitarwa. An kira shi 'Sarkin Opera na Habasha' Abate Mekuria ya sami sha'awarsa ta haɗakar kiɗa da wasan kwaikwayo.<ref name="Journal">{{Cite journal |last=Wondimu |first=Elias |last2=Agopian |first2=Andrew |last3=Eshetu |first3=Debebe |last4=Dikran |first4=Wondwossen |date=2016 |title=Abate Mekuria (1944 – 2016) |url=https://www.jstor.org/stable/26554857 |journal=International Journal of Ethiopian Studies |volume=10 |issue=1 & 2 |pages=161–162 |doi= |jstor=26554857 |access-date=}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFWondimuAgopianEshetuDikran2016">Wondimu, Elias; Agopian, Andrew; Eshetu, Debebe; Dikran, Wondwossen (2016). [https://www.jstor.org/stable/26554857 "Abate Mekuria (1944 – 2016)"]. ''International Journal of Ethiopian Studies''. '''10''' (1 & 2): <span class="nowrap">161–</span>162. [[JSTOR (identifier)|JSTOR]] [https://www.jstor.org/stable/26554857 26554857].</cite></ref>
Daga 1976, a matsayin darektan Gidan wasan kwaikwayo na Habasha har zuwa juyin juya halin 1991, Abate ya yi aiki tare da Tsegaye Gabre-Medhin, wanda kusan shekaru ya rubuta wasannin da Abate zai jagoranta. Kwarewar Abate za ta canza dogon lokaci (kuma wani lokacin banƙyama) na Tsegaye zuwa wasan kwaikwayo mai ban sha'awa.<ref name="Plastow">{{Cite book|last3=}}</ref>
A cikin 1990 ya rubuta kuma ya ba da umarnin wasan kwaikwayo na Shoe Shine Boys, wanda ya shafi batutuwan zamantakewa na zamani na ƙananan ɗalibai na Habasha, wannan zai haifar da matsin lamba na gwamnati, wanda ya kalli wasan ya lalata hotonsa.<ref name="Journal">{{Cite journal |last=Wondimu |first=Elias |last2=Agopian |first2=Andrew |last3=Eshetu |first3=Debebe |last4=Dikran |first4=Wondwossen |date=2016 |title=Abate Mekuria (1944 – 2016) |url=https://www.jstor.org/stable/26554857 |journal=International Journal of Ethiopian Studies |volume=10 |issue=1 & 2 |pages=161–162 |doi= |jstor=26554857 |access-date=}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFWondimuAgopianEshetuDikran2016">Wondimu, Elias; Agopian, Andrew; Eshetu, Debebe; Dikran, Wondwossen (2016). [https://www.jstor.org/stable/26554857 "Abate Mekuria (1944 – 2016)"]. ''International Journal of Ethiopian Studies''. '''10''' (1 & 2): <span class="nowrap">161–</span>162. [[JSTOR (identifier)|JSTOR]] [https://www.jstor.org/stable/26554857 26554857].</cite></ref>
== Kyauta ==
Abate Mekuria ya mutu a ranar 20 ga Yuli, 2016, a asibitin Addis Ababa Hiwot saboda [[Ciwon daji na prostate]].
== Jerin wasannin ==
* ''Haltu Be Sidist Wer'' (1966)
* ''Othello'' (1973)
* ''Hamus'' (1978)
* ''Epides Negus'' (1988)
* Be Hamle Chereka Guzo (1996)
* ''Afageshign'' (2003)
== Bayanan da aka ambata ==
[[Rukuni:Mutuwan 2016]]
[[Rukuni:Haifaffun 1944]]
5uytb9h75x3kj1kjydned4st5g6bnr0
Adanech Admassu
0
148554
826196
2026-04-25T09:02:17Z
Gwanki
3834
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1292673485|Adanech Admassu]]"
826196
wikitext
text/x-wiki
'''Adanech Admassu''' (an haife shi a ranar 30 ga Mayu 1977) ɗan fim ne na Habasha . Babban aikinta yana ba da hadin kai tare da shirye-shiryen NGO a Habasha da kuma magance matsalolin kiwon lafiyar jama'a da haƙƙin ɗan adam a Habasha kuma a duk faɗin Afirka, <ref name=":1">{{Cite web |date=2013-08-11 |title=Freelance Director |url=https://adanechadmasu.wordpress.com/about-6/ |access-date=2020-05-02 |website=Adanech Admassu Film Director & Fixer in Ethiopia |language=en}}</ref> tare da mai da hankali kan labarun 'yan mata da mata. <ref name=":3">{{Cite web |last=Levine |first=Sydney |date=2016-09-29 |title="From Addis To Cannes" An Interview With Ethiopian Filmmakers |url=https://blogs.sydneysbuzz.com/from-addis-to-cannes-an-interview-with-ethiopian-filmmakers-b2944da8f6d3 |access-date=2020-05-06 |website=Medium |language=en}}</ref> Tare da Gem TV, ta samar da fina-finai da yawa game da rayuwar yau da kullun a cikin al'ummomi.<ref>{{Cite web |date=2012-11-08 |title=Ethiopia: Local TV station plays it safe |url=https://www.theafricareport.com/6405/ethiopia-local-tv-station-plays-it-safe/ |access-date=2020-05-07 |website=The Africa Report.com |language=en-US}}</ref>
== Tarihin rayuwa ==
=== Rayuwa ta farko ===
An haifi Adanech Admussu kuma ta girma a cikin Al'ummar Mercato <ref name=":6">{{Cite web |date=May 2014 |title=5 Young Ethiopian Filmmakers Selected To Attend Cannes & Present Films In Monaco |url=http://www.ethiopianfilminitiative.org/index.php?option=com_content&view=article&id=214&Itemid=139 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150210001624/http://www.ethiopianfilminitiative.org/index.php?option=com_content&view=article&id=214&Itemid=139 |archive-date=2015-02-10 |access-date=2020-05-06 |website=the Ethiopian Film Initiative}}</ref> a [[Addis Ababa]], a matsayin ɗan fari a cikin iyalin Kirista. Mahaifinta ya bar iyalin tun tana yarinya. A lokacin da take da shekaru 16, ta bar makaranta. Ta kula da 'yan uwanta yayin da mahaifiyarta ke rashin lafiya kuma daga baya ta fara sayar da kayan lambu a titin Mercato don samun albashi na iyalinta.
=== Mai yin fim ===
A shekara ta 1997 ta shiga shirin horo tare da Gem TV, daya daga cikin makarantun fina-finai na farko a Habasha. Wannan shirin ya ɗauki yara daga asalin marasa galihu don horar da su su zama masu shirya fina-finai. A nan ne ta fara hulɗa da yin fim kuma an ba ta damar samun muryarta. Ta kuma sami damar ci gaba da ilimi yayin horo. Ta zauna tare da Gem TV tare da wasu tsofaffi.
A shekara ta 2002 ta ba da umarnin fim dinta na farko, Stolen Childhood, wanda ke magance batun auren yara a Habasha ta hanyar ba da labarin gaskiya na yarinya da aka tilasta yin aure.<ref name=":3">{{Cite web |last=Levine |first=Sydney |date=2016-09-29 |title="From Addis To Cannes" An Interview With Ethiopian Filmmakers |url=https://blogs.sydneysbuzz.com/from-addis-to-cannes-an-interview-with-ethiopian-filmmakers-b2944da8f6d3 |access-date=2020-05-06 |website=Medium |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFLevine2016">Levine, Sydney (2016-09-29). [https://blogs.sydneysbuzz.com/from-addis-to-cannes-an-interview-with-ethiopian-filmmakers-b2944da8f6d3 ""From Addis To Cannes" An Interview With Ethiopian Filmmakers"]. ''Medium''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2020-05-06</span></span>.</cite></ref> Fim din ya lashe ta wasu kyaututtuka a Habasha da kuma duniya baki daya. Tun daga wannan lokacin ta ba da umarni ko mataimakiyar jagorantar shirye-shirye da fina-finai da suka shafi adalci na zamantakewa da jin dadin jama'a, sau da yawa tare da hadin gwiwar kungiyoyi masu zaman kansu ko kamfen na kasa da kasa. Ta mai da hankali ne daga Habasha zuwa wasu ƙasashen Afirka. <ref name=":3" /><ref name=":1">{{Cite web |date=2013-08-11 |title=Freelance Director |url=https://adanechadmasu.wordpress.com/about-6/ |access-date=2020-05-02 |website=Adanech Admassu Film Director & Fixer in Ethiopia |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://adanechadmasu.wordpress.com/about-6/ "Freelance Director"]. ''Adanech Admassu Film Director & Fixer in Ethiopia''. 2013-08-11<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2020-05-02</span></span>.</cite></ref>
A shekara ta 2014 an zaba ta don halartar bikin fina-finai na Cannes ta hanyar shirin "Daga Addis zuwa Cannes" tare da wasu masu shirya fina-fakka na Habasha guda hudu don samun damar samun ƙarin albarkatun yin fim. Ita ce ta farko daga cikin mata masu shirya fina-finai da yawa a Habasha waɗanda suka sami wannan damar.<ref name=":6">{{Cite web |date=May 2014 |title=5 Young Ethiopian Filmmakers Selected To Attend Cannes & Present Films In Monaco |url=http://www.ethiopianfilminitiative.org/index.php?option=com_content&view=article&id=214&Itemid=139 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150210001624/http://www.ethiopianfilminitiative.org/index.php?option=com_content&view=article&id=214&Itemid=139 |archive-date=2015-02-10 |access-date=2020-05-06 |website=the Ethiopian Film Initiative}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.ethiopianfilminitiative.org/index.php?option=com_content&view=article&id=214&Itemid=139 "5 Young Ethiopian Filmmakers Selected To Attend Cannes & Present Films In Monaco"]. ''the Ethiopian Film Initiative''. May 2014. [https://web.archive.org/web/20150210001624/http://www.ethiopianfilminitiative.org/index.php?option=com_content&view=article&id=214&Itemid=139 Archived] from the original on 2015-02-10<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2020-05-06</span></span>.</cite></ref><ref>{{Cite journal |last=Barlet |first=Olivier |date=2015-06-05 |title=Ethiopian Cinema Today: An Interview with Ethiopian Filmmakers Yamrot Nigussie, Hiwot Admasu Getaneh, Hermon Hailay, Adanech Admasu, and Debebe Daniel Negatu |url=https://muse.jhu.edu/article/583418 |journal=Black Camera |language=en |volume=6 |issue=2 |pages=221–228 |doi=10.2979/blackcamera.6.2.221 |issn=1947-4237 |s2cid=161062211 |url-access=subscription}}</ref>
== Hotunan fina-finai ==
=== Shirye-shiryen shirye-shirye da wasan kwaikwayo ===
* ''Stolen Childhood'' (2002)
* ''Pillar of the House'' (2004)
* ''Reaching the Unreachable'' (2006)<ref name=":1">{{Cite web |date=2013-08-11 |title=Freelance Director |url=https://adanechadmasu.wordpress.com/about-6/ |access-date=2020-05-02 |website=Adanech Admassu Film Director & Fixer in Ethiopia |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://adanechadmasu.wordpress.com/about-6/ "Freelance Director"]. ''Adanech Admassu Film Director & Fixer in Ethiopia''. 2013-08-11<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2020-05-02</span></span>.</cite></ref>
=== Fim ===
* ''Exploring Employment Potential through Road Works – The ILO experience'' (2005)<ref name=":1">{{Cite web |date=2013-08-11 |title=Freelance Director |url=https://adanechadmasu.wordpress.com/about-6/ |access-date=2020-05-02 |website=Adanech Admassu Film Director & Fixer in Ethiopia |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://adanechadmasu.wordpress.com/about-6/ "Freelance Director"]. ''Adanech Admassu Film Director & Fixer in Ethiopia''. 2013-08-11<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2020-05-02</span></span>.</cite></ref>
* "Calling the Stars"<ref name=":5">{{Cite web |title=ZIFF 2018 Official Selection |url=http://www.ziff.or.tz/selection2018/ |access-date=2020-05-07 |website=ZIFF 2020}}</ref>
== Kyaututtuka da karbuwa ==
A shekara ta 2008, fim dinta Stolen Childhood ya lashe lambar yabo kan 'yanci da adalci a bikin fina-finai na kasa da kasa na 2 na Addis kuma a shekarar 2012 ta sami lambar yabo ta 24th ONE WORLD MEDIA a madadin Gem TV <ref>{{Cite web |title=2012 Winners |url=https://www.oneworldmedia.org.uk/awards/2012-winners/ |access-date=2020-05-07 |website=One World Media |language=en-US}}</ref> don wannan fim din.
A cikin 2018 gajeren fim dinta "Calling the Stars" wani zaɓi ne na gajeren fina-finai na 23rd Zanzibar International Film Festival . <ref name=":5">{{Cite web |title=ZIFF 2018 Official Selection |url=http://www.ziff.or.tz/selection2018/ |access-date=2020-05-07 |website=ZIFF 2020}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.ziff.or.tz/selection2018/ "ZIFF 2018 Official Selection"]. ''ZIFF 2020''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2020-05-07</span></span>.</cite></ref>
== Bayanan da aka ambata ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1977]]
2rm5w6k0omb607ndwznl5cpy7h5byyh
826197
826196
2026-04-25T09:02:37Z
Gwanki
3834
826197
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Adanech Admassu''' (an haife shi a ranar 30 ga Mayu 1977) ɗan fim ne na Habasha . Babban aikinta yana ba da hadin kai tare da shirye-shiryen NGO a Habasha da kuma magance matsalolin kiwon lafiyar jama'a da haƙƙin ɗan adam a Habasha kuma a duk faɗin Afirka, <ref name=":1">{{Cite web |date=2013-08-11 |title=Freelance Director |url=https://adanechadmasu.wordpress.com/about-6/ |access-date=2020-05-02 |website=Adanech Admassu Film Director & Fixer in Ethiopia |language=en}}</ref> tare da mai da hankali kan labarun 'yan mata da mata. <ref name=":3">{{Cite web |last=Levine |first=Sydney |date=2016-09-29 |title="From Addis To Cannes" An Interview With Ethiopian Filmmakers |url=https://blogs.sydneysbuzz.com/from-addis-to-cannes-an-interview-with-ethiopian-filmmakers-b2944da8f6d3 |access-date=2020-05-06 |website=Medium |language=en}}</ref> Tare da Gem TV, ta samar da fina-finai da yawa game da rayuwar yau da kullun a cikin al'ummomi.<ref>{{Cite web |date=2012-11-08 |title=Ethiopia: Local TV station plays it safe |url=https://www.theafricareport.com/6405/ethiopia-local-tv-station-plays-it-safe/ |access-date=2020-05-07 |website=The Africa Report.com |language=en-US}}</ref>
== Tarihin rayuwa ==
=== Rayuwa ta farko ===
An haifi Adanech Admussu kuma ta girma a cikin Al'ummar Mercato <ref name=":6">{{Cite web |date=May 2014 |title=5 Young Ethiopian Filmmakers Selected To Attend Cannes & Present Films In Monaco |url=http://www.ethiopianfilminitiative.org/index.php?option=com_content&view=article&id=214&Itemid=139 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150210001624/http://www.ethiopianfilminitiative.org/index.php?option=com_content&view=article&id=214&Itemid=139 |archive-date=2015-02-10 |access-date=2020-05-06 |website=the Ethiopian Film Initiative}}</ref> a [[Addis Ababa]], a matsayin ɗan fari a cikin iyalin Kirista. Mahaifinta ya bar iyalin tun tana yarinya. A lokacin da take da shekaru 16, ta bar makaranta. Ta kula da 'yan uwanta yayin da mahaifiyarta ke rashin lafiya kuma daga baya ta fara sayar da kayan lambu a titin Mercato don samun albashi na iyalinta.
=== Mai yin fim ===
A shekara ta 1997 ta shiga shirin horo tare da Gem TV, daya daga cikin makarantun fina-finai na farko a Habasha. Wannan shirin ya ɗauki yara daga asalin marasa galihu don horar da su su zama masu shirya fina-finai. A nan ne ta fara hulɗa da yin fim kuma an ba ta damar samun muryarta. Ta kuma sami damar ci gaba da ilimi yayin horo. Ta zauna tare da Gem TV tare da wasu tsofaffi.
A shekara ta 2002 ta ba da umarnin fim dinta na farko, Stolen Childhood, wanda ke magance batun auren yara a Habasha ta hanyar ba da labarin gaskiya na yarinya da aka tilasta yin aure.<ref name=":3">{{Cite web |last=Levine |first=Sydney |date=2016-09-29 |title="From Addis To Cannes" An Interview With Ethiopian Filmmakers |url=https://blogs.sydneysbuzz.com/from-addis-to-cannes-an-interview-with-ethiopian-filmmakers-b2944da8f6d3 |access-date=2020-05-06 |website=Medium |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFLevine2016">Levine, Sydney (2016-09-29). [https://blogs.sydneysbuzz.com/from-addis-to-cannes-an-interview-with-ethiopian-filmmakers-b2944da8f6d3 ""From Addis To Cannes" An Interview With Ethiopian Filmmakers"]. ''Medium''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2020-05-06</span></span>.</cite></ref> Fim din ya lashe ta wasu kyaututtuka a Habasha da kuma duniya baki daya. Tun daga wannan lokacin ta ba da umarni ko mataimakiyar jagorantar shirye-shirye da fina-finai da suka shafi adalci na zamantakewa da jin dadin jama'a, sau da yawa tare da hadin gwiwar kungiyoyi masu zaman kansu ko kamfen na kasa da kasa. Ta mai da hankali ne daga Habasha zuwa wasu ƙasashen Afirka. <ref name=":3" /><ref name=":1">{{Cite web |date=2013-08-11 |title=Freelance Director |url=https://adanechadmasu.wordpress.com/about-6/ |access-date=2020-05-02 |website=Adanech Admassu Film Director & Fixer in Ethiopia |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://adanechadmasu.wordpress.com/about-6/ "Freelance Director"]. ''Adanech Admassu Film Director & Fixer in Ethiopia''. 2013-08-11<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2020-05-02</span></span>.</cite></ref>
A shekara ta 2014 an zaba ta don halartar bikin fina-finai na Cannes ta hanyar shirin "Daga Addis zuwa Cannes" tare da wasu masu shirya fina-fakka na Habasha guda hudu don samun damar samun ƙarin albarkatun yin fim. Ita ce ta farko daga cikin mata masu shirya fina-finai da yawa a Habasha waɗanda suka sami wannan damar.<ref name=":6">{{Cite web |date=May 2014 |title=5 Young Ethiopian Filmmakers Selected To Attend Cannes & Present Films In Monaco |url=http://www.ethiopianfilminitiative.org/index.php?option=com_content&view=article&id=214&Itemid=139 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150210001624/http://www.ethiopianfilminitiative.org/index.php?option=com_content&view=article&id=214&Itemid=139 |archive-date=2015-02-10 |access-date=2020-05-06 |website=the Ethiopian Film Initiative}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.ethiopianfilminitiative.org/index.php?option=com_content&view=article&id=214&Itemid=139 "5 Young Ethiopian Filmmakers Selected To Attend Cannes & Present Films In Monaco"]. ''the Ethiopian Film Initiative''. May 2014. [https://web.archive.org/web/20150210001624/http://www.ethiopianfilminitiative.org/index.php?option=com_content&view=article&id=214&Itemid=139 Archived] from the original on 2015-02-10<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2020-05-06</span></span>.</cite></ref><ref>{{Cite journal |last=Barlet |first=Olivier |date=2015-06-05 |title=Ethiopian Cinema Today: An Interview with Ethiopian Filmmakers Yamrot Nigussie, Hiwot Admasu Getaneh, Hermon Hailay, Adanech Admasu, and Debebe Daniel Negatu |url=https://muse.jhu.edu/article/583418 |journal=Black Camera |language=en |volume=6 |issue=2 |pages=221–228 |doi=10.2979/blackcamera.6.2.221 |issn=1947-4237 |s2cid=161062211 |url-access=subscription}}</ref>
== Hotunan fina-finai ==
=== Shirye-shiryen shirye-shirye da wasan kwaikwayo ===
* ''Stolen Childhood'' (2002)
* ''Pillar of the House'' (2004)
* ''Reaching the Unreachable'' (2006)<ref name=":1">{{Cite web |date=2013-08-11 |title=Freelance Director |url=https://adanechadmasu.wordpress.com/about-6/ |access-date=2020-05-02 |website=Adanech Admassu Film Director & Fixer in Ethiopia |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://adanechadmasu.wordpress.com/about-6/ "Freelance Director"]. ''Adanech Admassu Film Director & Fixer in Ethiopia''. 2013-08-11<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2020-05-02</span></span>.</cite></ref>
=== Fim ===
* ''Exploring Employment Potential through Road Works – The ILO experience'' (2005)<ref name=":1">{{Cite web |date=2013-08-11 |title=Freelance Director |url=https://adanechadmasu.wordpress.com/about-6/ |access-date=2020-05-02 |website=Adanech Admassu Film Director & Fixer in Ethiopia |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://adanechadmasu.wordpress.com/about-6/ "Freelance Director"]. ''Adanech Admassu Film Director & Fixer in Ethiopia''. 2013-08-11<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2020-05-02</span></span>.</cite></ref>
* "Calling the Stars"<ref name=":5">{{Cite web |title=ZIFF 2018 Official Selection |url=http://www.ziff.or.tz/selection2018/ |access-date=2020-05-07 |website=ZIFF 2020}}</ref>
== Kyaututtuka da karbuwa ==
A shekara ta 2008, fim dinta Stolen Childhood ya lashe lambar yabo kan 'yanci da adalci a bikin fina-finai na kasa da kasa na 2 na Addis kuma a shekarar 2012 ta sami lambar yabo ta 24th ONE WORLD MEDIA a madadin Gem TV <ref>{{Cite web |title=2012 Winners |url=https://www.oneworldmedia.org.uk/awards/2012-winners/ |access-date=2020-05-07 |website=One World Media |language=en-US}}</ref> don wannan fim din.
A cikin 2018 gajeren fim dinta "Calling the Stars" wani zaɓi ne na gajeren fina-finai na 23rd Zanzibar International Film Festival . <ref name=":5">{{Cite web |title=ZIFF 2018 Official Selection |url=http://www.ziff.or.tz/selection2018/ |access-date=2020-05-07 |website=ZIFF 2020}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.ziff.or.tz/selection2018/ "ZIFF 2018 Official Selection"]. ''ZIFF 2020''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2020-05-07</span></span>.</cite></ref>
== Bayanan da aka ambata ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1977]]
bvp3brhmk3htt0iljkl1g0v7e6st2t7
Salem Mekuria
0
148555
826199
2026-04-25T09:04:51Z
Gwanki
3834
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1303767671|Salem Mekuria]]"
826199
wikitext
text/x-wiki
Salem Mekuria (an haife shi a shekara ta 1947) ɗan ƙasar Habashawa ne mai yin fim mai zaman kansa, mai zane-zane da kuma malami da ke zaune a Amurka.
== Rayuwa da aiki ==
An haifi Mekuria a [[Addis Ababa]] . Ta yi karatu a [[Axum]] da Addis Ababa inda ta ziyarci MA Empress Menen School for Girls sannan daga baya ta fara karatu a fannin gine-gine a [[Jami'ar Addis Ababa|Jami'ar Haile Selassie I]] . <ref>{{Cite web |last=Freytag |first=Philipp |title=Mekuria, Salem |url=https://aow.degruyter.com/artist/_a6b59c1a-2cce-4184-a13a-65fcb1fc805e |access-date=2025-02-26 |website=Artists of the World |language=de}}</ref> Ta koma Amurka a shekarar 1967 inda ta yi karatun kimiyyar siyasa da aikin jarida a Kwalejin Macalester . Mekuria ta sami MA a fannin fasahar ilimi da samar da kafofin watsa labarai daga Jami'ar Jihar San Francisco a shekarar 1978. Daga baya ta yi aiki a gidan talabijin na WGBH a [[Boston]], ta fara a matsayin sakatariya amma daga ƙarshe ta zama furodusa ga jerin Nova. Mekuria ita ce Farfesa ta Luella LaMer na Nazarin Mata a sashen Fasaha a Kwalejin Wellesley.<ref name="unleashed">{{Cite web |title=Salem Mekuria |url=http://www.ethiopianwomenunleashed.org/database/salem-mekuria/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161109021505/http://www.ethiopianwomenunleashed.org/database/salem-mekuria/ |archive-date=2016-11-09 |access-date=2016-11-08 |website=Ethiopian Women Unleashed}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 July 2014 |title=Artists |url=http://exhibits.haverford.edu/possiblecities/artists/ |website=Possible Cities/Imaging Africa |publisher=Haverford College}}</ref>
Tana rubutawa, samarwa da kuma jagorantar fina-finai da shigarwar bidiyo da suka shafi Habasha. <ref name="wellesley">{{Cite web |title=Salem Mekuria |url=http://www.wellesley.edu/art/faculty/mekuria |publisher=Wellesley College}}</ref> Ayyukanta sun bayyana a 50th Venice Biennale, bikin fina-finai na CinemAfrica a Sweden, Gidan Tarihi na Fine Arts, Boston, Gidan kayan gargajiya na Afirka na Smithsonian Institution, documenta 11 a [[Berlin]] da kuma bikin fina-fukkin Afirka na New York a [[New York (birni)|Birnin New York]]. <ref name="radcliffe">{{Cite web |title=SalemMekuria |url=https://www.radcliffe.harvard.edu/people/salem-mekuria |publisher=Radcliffe Institute for Advanced Study, Harvard University}}</ref>
== Ayyuka ==
<ref name="unleashed">{{Cite web |title=Salem Mekuria |url=http://www.ethiopianwomenunleashed.org/database/salem-mekuria/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161109021505/http://www.ethiopianwomenunleashed.org/database/salem-mekuria/ |archive-date=2016-11-09 |access-date=2016-11-08 |website=Ethiopian Women Unleashed}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20161109021505/http://www.ethiopianwomenunleashed.org/database/salem-mekuria/ "Salem Mekuria"]. ''Ethiopian Women Unleashed''. Archived from [http://www.ethiopianwomenunleashed.org/database/salem-mekuria/ the original] on 2016-11-09<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2016-11-08</span></span>.</cite></ref><ref name="wellesley">{{Cite web |title=Salem Mekuria |url=http://www.wellesley.edu/art/faculty/mekuria |publisher=Wellesley College}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.wellesley.edu/art/faculty/mekuria "Salem Mekuria"]. Wellesley College.</cite></ref><ref name="wmm">{{Cite web |title=Salem Mekuria |url=http://www.wmm.com/filmcatalog/makers/fm248.shtml |publisher=Women Make Movies}}</ref>
=== Fim ===
* ''Our Place In The Sun'' (1988)
* ''As I Remember It: Portrait of Dorothy West'' (1991)
* ''[[sidet: Forced Exile|Sidet: Forced Exile]]'' (1991) – documentary
* ''Ye Wonz Maibel (Deluge)'' (1997)
=== Shigar da bidiyo ===
* ''Ruptures: A Many-Sided Story,'' Venice Biennale (2003)
* ''Imagining Tobia'' (2006-2007)
* ''Square stories,'' Addis Ababa (2010)
== Kyaututtuka ==
<ref name="unleashed">{{Cite web |title=Salem Mekuria |url=http://www.ethiopianwomenunleashed.org/database/salem-mekuria/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161109021505/http://www.ethiopianwomenunleashed.org/database/salem-mekuria/ |archive-date=2016-11-09 |access-date=2016-11-08 |website=Ethiopian Women Unleashed}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20161109021505/http://www.ethiopianwomenunleashed.org/database/salem-mekuria/ "Salem Mekuria"]. ''Ethiopian Women Unleashed''. Archived from [http://www.ethiopianwomenunleashed.org/database/salem-mekuria/ the original] on 2016-11-09<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2016-11-08</span></span>.</cite></ref><ref name="wellesley">{{Cite web |title=Salem Mekuria |url=http://www.wellesley.edu/art/faculty/mekuria |publisher=Wellesley College}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.wellesley.edu/art/faculty/mekuria "Salem Mekuria"]. Wellesley College.</cite></ref><ref name="radcliffe">{{Cite web |title=SalemMekuria |url=https://www.radcliffe.harvard.edu/people/salem-mekuria |publisher=Radcliffe Institute for Advanced Study, Harvard University}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.radcliffe.harvard.edu/people/salem-mekuria "SalemMekuria"]. Radcliffe Institute for Advanced Study, Harvard University.</cite></ref><ref name="wmm">{{Cite web |title=Salem Mekuria |url=http://www.wmm.com/filmcatalog/makers/fm248.shtml |publisher=Women Make Movies}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.wmm.com/filmcatalog/makers/fm248.shtml "Salem Mekuria"]. Women Make Movies.</cite></ref>
=== Abokan hulɗa ===
* Fellowship daga Cibiyar Radcliffe don Nazarin Ci gaba <ref name="radcliffe">{{Cite web |title=SalemMekuria |url=https://www.radcliffe.harvard.edu/people/salem-mekuria |publisher=Radcliffe Institute for Advanced Study, Harvard University}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.radcliffe.harvard.edu/people/salem-mekuria "SalemMekuria"]. Radcliffe Institute for Advanced Study, Harvard University.</cite></ref>
* New England Media Fellowship <ref>{{Cite web |title=Salem Mekuria |url=http://www.africanfilmny.org/2013/salem-mekuria/ |publisher=African Film Festival New York}}</ref>
* 1991: Kyautar Gidauniyar Masu Fasaha ta Massachusetts
* 1991-1992: Fellowship daga Cibiyar Bunting a Kwalejin Radcliffe <ref>{{Cite web |title=Appendix A: The Mary Ingraham Bunting Institute of Radcliffe College 1991-92 Fellows |url=http://apps.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a284034.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161110043413/http://www.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a284034.pdf |archive-date=November 10, 2016 |website=Technical Report |publisher=Bunting Institute of Radcliffe College |page=19}}</ref>
* 1993: Lila Wallace-Reader's Digest International Artist Residency Fellowship
* 1995: Gidauniyar Rockefeller Intercultural Media Fellowship
* 2003-2004: Masanin Fulbright <ref>{{Cite web |title=Salem Mekuria |url=http://raumexperimente.net/en/single/archives-works/archives-works-marathon-day-2/salem-mekuria/## |publisher=Institut für Raumexperimente}}</ref>
=== Kyaututtuka na fina-finai ===
* 1991: Juror's Citation, Black Maria Film & Video Festival.
* 1993: Sidet: An tilasta gudun hijira ta sami Apple na Azurfa a bikin fina-finai da bidiyo na kasa
* Sidet: Forced Exile ya sami matsayi na farko a cikin National Black Programming Consortium's Prized Pieces da kuma fim mai zaman kansa mai ban sha'awa a bikin fina-finai da bidiyo na New EnglandBikin Fim da Bidiyo na New England
* 1997: Darakta's Citation, Black Maria Film & Video Festival.
* An zabi Our Place In The Sun don [[Emmy Awards|Kyautar Emmy]] <ref name="mvmagazine">{{Cite web |last=Bullen Coutts |first=Alexandra |date=1 July 2018 |title=Finding Home |url=http://www.mvmagazine.com/news/2018/07/01/finding-home |access-date=2019-10-02 |website=Martha's Vineyard Magazine}}</ref>
* ''Ye Wonz Maibel (Ruwa) '' ya sami matsayi na farko a cikin Ƙungiyar Shirye-shiryen Black ta Kasa
== Bayanan da aka ambata ==
== Haɗin waje ==
* {{Official website|salemmekuria.com}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1947]]
nd879nnx58lbyer8xr51v6jt7zgnzdz
826200
826199
2026-04-25T09:05:08Z
Gwanki
3834
826200
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
Salem Mekuria (an haife shi a shekara ta 1947) ɗan ƙasar Habashawa ne mai yin fim mai zaman kansa, mai zane-zane da kuma malami da ke zaune a Amurka.
== Rayuwa da aiki ==
An haifi Mekuria a [[Addis Ababa]] . Ta yi karatu a [[Axum]] da Addis Ababa inda ta ziyarci MA Empress Menen School for Girls sannan daga baya ta fara karatu a fannin gine-gine a [[Jami'ar Addis Ababa|Jami'ar Haile Selassie I]] . <ref>{{Cite web |last=Freytag |first=Philipp |title=Mekuria, Salem |url=https://aow.degruyter.com/artist/_a6b59c1a-2cce-4184-a13a-65fcb1fc805e |access-date=2025-02-26 |website=Artists of the World |language=de}}</ref> Ta koma Amurka a shekarar 1967 inda ta yi karatun kimiyyar siyasa da aikin jarida a Kwalejin Macalester . Mekuria ta sami MA a fannin fasahar ilimi da samar da kafofin watsa labarai daga Jami'ar Jihar San Francisco a shekarar 1978. Daga baya ta yi aiki a gidan talabijin na WGBH a [[Boston]], ta fara a matsayin sakatariya amma daga ƙarshe ta zama furodusa ga jerin Nova. Mekuria ita ce Farfesa ta Luella LaMer na Nazarin Mata a sashen Fasaha a Kwalejin Wellesley.<ref name="unleashed">{{Cite web |title=Salem Mekuria |url=http://www.ethiopianwomenunleashed.org/database/salem-mekuria/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161109021505/http://www.ethiopianwomenunleashed.org/database/salem-mekuria/ |archive-date=2016-11-09 |access-date=2016-11-08 |website=Ethiopian Women Unleashed}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 July 2014 |title=Artists |url=http://exhibits.haverford.edu/possiblecities/artists/ |website=Possible Cities/Imaging Africa |publisher=Haverford College}}</ref>
Tana rubutawa, samarwa da kuma jagorantar fina-finai da shigarwar bidiyo da suka shafi Habasha. <ref name="wellesley">{{Cite web |title=Salem Mekuria |url=http://www.wellesley.edu/art/faculty/mekuria |publisher=Wellesley College}}</ref> Ayyukanta sun bayyana a 50th Venice Biennale, bikin fina-finai na CinemAfrica a Sweden, Gidan Tarihi na Fine Arts, Boston, Gidan kayan gargajiya na Afirka na Smithsonian Institution, documenta 11 a [[Berlin]] da kuma bikin fina-fukkin Afirka na New York a [[New York (birni)|Birnin New York]]. <ref name="radcliffe">{{Cite web |title=SalemMekuria |url=https://www.radcliffe.harvard.edu/people/salem-mekuria |publisher=Radcliffe Institute for Advanced Study, Harvard University}}</ref>
== Ayyuka ==
<ref name="unleashed">{{Cite web |title=Salem Mekuria |url=http://www.ethiopianwomenunleashed.org/database/salem-mekuria/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161109021505/http://www.ethiopianwomenunleashed.org/database/salem-mekuria/ |archive-date=2016-11-09 |access-date=2016-11-08 |website=Ethiopian Women Unleashed}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20161109021505/http://www.ethiopianwomenunleashed.org/database/salem-mekuria/ "Salem Mekuria"]. ''Ethiopian Women Unleashed''. Archived from [http://www.ethiopianwomenunleashed.org/database/salem-mekuria/ the original] on 2016-11-09<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2016-11-08</span></span>.</cite></ref><ref name="wellesley">{{Cite web |title=Salem Mekuria |url=http://www.wellesley.edu/art/faculty/mekuria |publisher=Wellesley College}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.wellesley.edu/art/faculty/mekuria "Salem Mekuria"]. Wellesley College.</cite></ref><ref name="wmm">{{Cite web |title=Salem Mekuria |url=http://www.wmm.com/filmcatalog/makers/fm248.shtml |publisher=Women Make Movies}}</ref>
=== Fim ===
* ''Our Place In The Sun'' (1988)
* ''As I Remember It: Portrait of Dorothy West'' (1991)
* ''[[sidet: Forced Exile|Sidet: Forced Exile]]'' (1991) – documentary
* ''Ye Wonz Maibel (Deluge)'' (1997)
=== Shigar da bidiyo ===
* ''Ruptures: A Many-Sided Story,'' Venice Biennale (2003)
* ''Imagining Tobia'' (2006-2007)
* ''Square stories,'' Addis Ababa (2010)
== Kyaututtuka ==
<ref name="unleashed">{{Cite web |title=Salem Mekuria |url=http://www.ethiopianwomenunleashed.org/database/salem-mekuria/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161109021505/http://www.ethiopianwomenunleashed.org/database/salem-mekuria/ |archive-date=2016-11-09 |access-date=2016-11-08 |website=Ethiopian Women Unleashed}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20161109021505/http://www.ethiopianwomenunleashed.org/database/salem-mekuria/ "Salem Mekuria"]. ''Ethiopian Women Unleashed''. Archived from [http://www.ethiopianwomenunleashed.org/database/salem-mekuria/ the original] on 2016-11-09<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2016-11-08</span></span>.</cite></ref><ref name="wellesley">{{Cite web |title=Salem Mekuria |url=http://www.wellesley.edu/art/faculty/mekuria |publisher=Wellesley College}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.wellesley.edu/art/faculty/mekuria "Salem Mekuria"]. Wellesley College.</cite></ref><ref name="radcliffe">{{Cite web |title=SalemMekuria |url=https://www.radcliffe.harvard.edu/people/salem-mekuria |publisher=Radcliffe Institute for Advanced Study, Harvard University}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.radcliffe.harvard.edu/people/salem-mekuria "SalemMekuria"]. Radcliffe Institute for Advanced Study, Harvard University.</cite></ref><ref name="wmm">{{Cite web |title=Salem Mekuria |url=http://www.wmm.com/filmcatalog/makers/fm248.shtml |publisher=Women Make Movies}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.wmm.com/filmcatalog/makers/fm248.shtml "Salem Mekuria"]. Women Make Movies.</cite></ref>
=== Abokan hulɗa ===
* Fellowship daga Cibiyar Radcliffe don Nazarin Ci gaba <ref name="radcliffe">{{Cite web |title=SalemMekuria |url=https://www.radcliffe.harvard.edu/people/salem-mekuria |publisher=Radcliffe Institute for Advanced Study, Harvard University}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.radcliffe.harvard.edu/people/salem-mekuria "SalemMekuria"]. Radcliffe Institute for Advanced Study, Harvard University.</cite></ref>
* New England Media Fellowship <ref>{{Cite web |title=Salem Mekuria |url=http://www.africanfilmny.org/2013/salem-mekuria/ |publisher=African Film Festival New York}}</ref>
* 1991: Kyautar Gidauniyar Masu Fasaha ta Massachusetts
* 1991-1992: Fellowship daga Cibiyar Bunting a Kwalejin Radcliffe <ref>{{Cite web |title=Appendix A: The Mary Ingraham Bunting Institute of Radcliffe College 1991-92 Fellows |url=http://apps.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a284034.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161110043413/http://www.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a284034.pdf |archive-date=November 10, 2016 |website=Technical Report |publisher=Bunting Institute of Radcliffe College |page=19}}</ref>
* 1993: Lila Wallace-Reader's Digest International Artist Residency Fellowship
* 1995: Gidauniyar Rockefeller Intercultural Media Fellowship
* 2003-2004: Masanin Fulbright <ref>{{Cite web |title=Salem Mekuria |url=http://raumexperimente.net/en/single/archives-works/archives-works-marathon-day-2/salem-mekuria/## |publisher=Institut für Raumexperimente}}</ref>
=== Kyaututtuka na fina-finai ===
* 1991: Juror's Citation, Black Maria Film & Video Festival.
* 1993: Sidet: An tilasta gudun hijira ta sami Apple na Azurfa a bikin fina-finai da bidiyo na kasa
* Sidet: Forced Exile ya sami matsayi na farko a cikin National Black Programming Consortium's Prized Pieces da kuma fim mai zaman kansa mai ban sha'awa a bikin fina-finai da bidiyo na New EnglandBikin Fim da Bidiyo na New England
* 1997: Darakta's Citation, Black Maria Film & Video Festival.
* An zabi Our Place In The Sun don [[Emmy Awards|Kyautar Emmy]] <ref name="mvmagazine">{{Cite web |last=Bullen Coutts |first=Alexandra |date=1 July 2018 |title=Finding Home |url=http://www.mvmagazine.com/news/2018/07/01/finding-home |access-date=2019-10-02 |website=Martha's Vineyard Magazine}}</ref>
* ''Ye Wonz Maibel (Ruwa) '' ya sami matsayi na farko a cikin Ƙungiyar Shirye-shiryen Black ta Kasa
== Bayanan da aka ambata ==
== Haɗin waje ==
* {{Official website|salemmekuria.com}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1947]]
i0ebpwyygeueu7h5qh3l77h88gua8rg
826201
826200
2026-04-25T09:05:39Z
Gwanki
3834
/* Bayanan da aka ambata */
826201
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
Salem Mekuria (an haife shi a shekara ta 1947) ɗan ƙasar Habashawa ne mai yin fim mai zaman kansa, mai zane-zane da kuma malami da ke zaune a Amurka.
== Rayuwa da aiki ==
An haifi Mekuria a [[Addis Ababa]] . Ta yi karatu a [[Axum]] da Addis Ababa inda ta ziyarci MA Empress Menen School for Girls sannan daga baya ta fara karatu a fannin gine-gine a [[Jami'ar Addis Ababa|Jami'ar Haile Selassie I]] . <ref>{{Cite web |last=Freytag |first=Philipp |title=Mekuria, Salem |url=https://aow.degruyter.com/artist/_a6b59c1a-2cce-4184-a13a-65fcb1fc805e |access-date=2025-02-26 |website=Artists of the World |language=de}}</ref> Ta koma Amurka a shekarar 1967 inda ta yi karatun kimiyyar siyasa da aikin jarida a Kwalejin Macalester . Mekuria ta sami MA a fannin fasahar ilimi da samar da kafofin watsa labarai daga Jami'ar Jihar San Francisco a shekarar 1978. Daga baya ta yi aiki a gidan talabijin na WGBH a [[Boston]], ta fara a matsayin sakatariya amma daga ƙarshe ta zama furodusa ga jerin Nova. Mekuria ita ce Farfesa ta Luella LaMer na Nazarin Mata a sashen Fasaha a Kwalejin Wellesley.<ref name="unleashed">{{Cite web |title=Salem Mekuria |url=http://www.ethiopianwomenunleashed.org/database/salem-mekuria/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161109021505/http://www.ethiopianwomenunleashed.org/database/salem-mekuria/ |archive-date=2016-11-09 |access-date=2016-11-08 |website=Ethiopian Women Unleashed}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 July 2014 |title=Artists |url=http://exhibits.haverford.edu/possiblecities/artists/ |website=Possible Cities/Imaging Africa |publisher=Haverford College}}</ref>
Tana rubutawa, samarwa da kuma jagorantar fina-finai da shigarwar bidiyo da suka shafi Habasha. <ref name="wellesley">{{Cite web |title=Salem Mekuria |url=http://www.wellesley.edu/art/faculty/mekuria |publisher=Wellesley College}}</ref> Ayyukanta sun bayyana a 50th Venice Biennale, bikin fina-finai na CinemAfrica a Sweden, Gidan Tarihi na Fine Arts, Boston, Gidan kayan gargajiya na Afirka na Smithsonian Institution, documenta 11 a [[Berlin]] da kuma bikin fina-fukkin Afirka na New York a [[New York (birni)|Birnin New York]]. <ref name="radcliffe">{{Cite web |title=SalemMekuria |url=https://www.radcliffe.harvard.edu/people/salem-mekuria |publisher=Radcliffe Institute for Advanced Study, Harvard University}}</ref>
== Ayyuka ==
<ref name="unleashed">{{Cite web |title=Salem Mekuria |url=http://www.ethiopianwomenunleashed.org/database/salem-mekuria/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161109021505/http://www.ethiopianwomenunleashed.org/database/salem-mekuria/ |archive-date=2016-11-09 |access-date=2016-11-08 |website=Ethiopian Women Unleashed}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20161109021505/http://www.ethiopianwomenunleashed.org/database/salem-mekuria/ "Salem Mekuria"]. ''Ethiopian Women Unleashed''. Archived from [http://www.ethiopianwomenunleashed.org/database/salem-mekuria/ the original] on 2016-11-09<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2016-11-08</span></span>.</cite></ref><ref name="wellesley">{{Cite web |title=Salem Mekuria |url=http://www.wellesley.edu/art/faculty/mekuria |publisher=Wellesley College}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.wellesley.edu/art/faculty/mekuria "Salem Mekuria"]. Wellesley College.</cite></ref><ref name="wmm">{{Cite web |title=Salem Mekuria |url=http://www.wmm.com/filmcatalog/makers/fm248.shtml |publisher=Women Make Movies}}</ref>
=== Fim ===
* ''Our Place In The Sun'' (1988)
* ''As I Remember It: Portrait of Dorothy West'' (1991)
* ''[[sidet: Forced Exile|Sidet: Forced Exile]]'' (1991) – documentary
* ''Ye Wonz Maibel (Deluge)'' (1997)
=== Shigar da bidiyo ===
* ''Ruptures: A Many-Sided Story,'' Venice Biennale (2003)
* ''Imagining Tobia'' (2006-2007)
* ''Square stories,'' Addis Ababa (2010)
== Kyaututtuka ==
<ref name="unleashed">{{Cite web |title=Salem Mekuria |url=http://www.ethiopianwomenunleashed.org/database/salem-mekuria/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161109021505/http://www.ethiopianwomenunleashed.org/database/salem-mekuria/ |archive-date=2016-11-09 |access-date=2016-11-08 |website=Ethiopian Women Unleashed}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20161109021505/http://www.ethiopianwomenunleashed.org/database/salem-mekuria/ "Salem Mekuria"]. ''Ethiopian Women Unleashed''. Archived from [http://www.ethiopianwomenunleashed.org/database/salem-mekuria/ the original] on 2016-11-09<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2016-11-08</span></span>.</cite></ref><ref name="wellesley">{{Cite web |title=Salem Mekuria |url=http://www.wellesley.edu/art/faculty/mekuria |publisher=Wellesley College}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.wellesley.edu/art/faculty/mekuria "Salem Mekuria"]. Wellesley College.</cite></ref><ref name="radcliffe">{{Cite web |title=SalemMekuria |url=https://www.radcliffe.harvard.edu/people/salem-mekuria |publisher=Radcliffe Institute for Advanced Study, Harvard University}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.radcliffe.harvard.edu/people/salem-mekuria "SalemMekuria"]. Radcliffe Institute for Advanced Study, Harvard University.</cite></ref><ref name="wmm">{{Cite web |title=Salem Mekuria |url=http://www.wmm.com/filmcatalog/makers/fm248.shtml |publisher=Women Make Movies}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.wmm.com/filmcatalog/makers/fm248.shtml "Salem Mekuria"]. Women Make Movies.</cite></ref>
=== Abokan hulɗa ===
* Fellowship daga Cibiyar Radcliffe don Nazarin Ci gaba <ref name="radcliffe">{{Cite web |title=SalemMekuria |url=https://www.radcliffe.harvard.edu/people/salem-mekuria |publisher=Radcliffe Institute for Advanced Study, Harvard University}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.radcliffe.harvard.edu/people/salem-mekuria "SalemMekuria"]. Radcliffe Institute for Advanced Study, Harvard University.</cite></ref>
* New England Media Fellowship <ref>{{Cite web |title=Salem Mekuria |url=http://www.africanfilmny.org/2013/salem-mekuria/ |publisher=African Film Festival New York}}</ref>
* 1991: Kyautar Gidauniyar Masu Fasaha ta Massachusetts
* 1991-1992: Fellowship daga Cibiyar Bunting a Kwalejin Radcliffe <ref>{{Cite web |title=Appendix A: The Mary Ingraham Bunting Institute of Radcliffe College 1991-92 Fellows |url=http://apps.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a284034.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161110043413/http://www.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a284034.pdf |archive-date=November 10, 2016 |website=Technical Report |publisher=Bunting Institute of Radcliffe College |page=19}}</ref>
* 1993: Lila Wallace-Reader's Digest International Artist Residency Fellowship
* 1995: Gidauniyar Rockefeller Intercultural Media Fellowship
* 2003-2004: Masanin Fulbright <ref>{{Cite web |title=Salem Mekuria |url=http://raumexperimente.net/en/single/archives-works/archives-works-marathon-day-2/salem-mekuria/## |publisher=Institut für Raumexperimente}}</ref>
=== Kyaututtuka na fina-finai ===
* 1991: Juror's Citation, Black Maria Film & Video Festival.
* 1993: Sidet: An tilasta gudun hijira ta sami Apple na Azurfa a bikin fina-finai da bidiyo na kasa
* Sidet: Forced Exile ya sami matsayi na farko a cikin National Black Programming Consortium's Prized Pieces da kuma fim mai zaman kansa mai ban sha'awa a bikin fina-finai da bidiyo na New EnglandBikin Fim da Bidiyo na New England
* 1997: Darakta's Citation, Black Maria Film & Video Festival.
* An zabi Our Place In The Sun don [[Emmy Awards|Kyautar Emmy]] <ref name="mvmagazine">{{Cite web |last=Bullen Coutts |first=Alexandra |date=1 July 2018 |title=Finding Home |url=http://www.mvmagazine.com/news/2018/07/01/finding-home |access-date=2019-10-02 |website=Martha's Vineyard Magazine}}</ref>
* ''Ye Wonz Maibel (Ruwa) '' ya sami matsayi na farko a cikin Ƙungiyar Shirye-shiryen Black ta Kasa
== Bayanan da aka ambata ==
{{reflist}}
== Haɗin waje ==
* {{Official website|salemmekuria.com}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1947]]
m7qcri6u45l6ksrwpd0uxqwuztc819v