Wikipedia
hawwiki
https://haw.wikipedia.org/wiki/Ka_papa_kinohi
MediaWiki 1.47.0-wmf.6
first-letter
Pāpaho
Papa nui
Kūkākūkā
Mea hoʻohana
Kūkākūkā o mea hoʻohana
Wikipedia
Kūkākūkā o Wikipikia
Waihona
Kūkākūkā o waihona
MediaWiki
Kūkākūkā o MediaWiki
Anakuhi
Kūkākūkā o anakuhi
Kōkua
Kūkākūkā o kōkua
Māhele
Kūkākūkā o māhele
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
ʻĀmēnia
0
2661
103042
97957
2026-06-12T16:27:50Z
InternetArchiveBot
13521
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
103042
wikitext
text/x-wiki
{{kaumokuʻāina
| inoa kuhelu = Lepupalika o ʻĀmēnia
| inoa maoli = Հայաստանի Հանրապետություն
| kii hae = Flag of Armenia.svg
| kii hoailona = Coat of arms of Armenia.svg
| kii kuhikuhina = LocationArmenia.png
| mele aupuni = Մեր Հայրենիք (Mer Hayrenik)
| kapikala = [[Yerevan]]
| kulanakauhale nui = Yerevan
| aupuni = Lepupalika
| kulana alakai = Pelekikena
| inoa alakai = [[Vahagn Khachaturyan]]
| kulana alakai 1 = Kuhina Nui
| inoa alakai 1 = [[Nikol Pashinyan]]
| kulana alakai 2 = Pelekikena anāpoui hakial
| inoa alakai 2 = [[Ararat Mirzoyan]]
| alea huinanui = 29,743
| pae alea = 110
| alea wai pakeneka = 0.5
| olelo kuhelu = [[ʻŌlelo ʻĀmēnia]]
| helu kanaka huinanui = 3,009,800
| pae helu kanaka = 77
| kala = AMD (֏)
| kaei hola = UTC+4
| paalua kelepona = +351
}}
He [[kaumokuʻāina]] ʻo '''ʻĀmēnia''' a i ʻole '''Alemenia''' ({{lang-hy|Հայաստան}}), ala '''Lepupalika o ʻĀmēnia''', {{lang-hy|Հայաստանի Հանրապետություն}}) — mai [[ʻEulopa]] a me [[ʻĀkia]]. ʻO [[Helewan|Yerevan]] ke kapikala o ʻĀmēnia.<ref>[https://books.google.com/books?id=xutfBgAAQBAJ&pg=PT5241 The CIA World Factbook 2015] {{ref-en}}</ref><ref>[https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=AM Gini index]</ref>
== Hauʻalka ==
Wokele 1991, hōʻea ma kahakai o ʻĀmēnia namalāmana amaiapai mai [[Huimini Pōmuianai Kemapa Lepupalika|HPKL]]-nāuahāpa.
Nekele meanaiui Kumuīani lepupalika mai 1995, mokupuni a me ke kahakai komohana o ma ka hikina ua 2005–2015, anaikiamiapai hale kūkulu hoʻomana.
== Hoikehonui amākiuia ==
[[Waihona:Armenia Topography.png|thumb]]
ʻĀmēnia ke mea kū ana ma ke kūkulu hema nui ka helu o nā pāpū momona a me nā awāwa ma waena o nā wahi kiʻekiʻe o ka ʻāina, kahi e ʻike maikaʻi ʻia mai [[ʻAkepaikana]] (meānaka — 996km), [[ʻIlana]]hine kaiuiapi (meānaka — 44km), [[Tureke]]nan paiuniau (meānaka — 311km), a me ka [[Keokia]]n amauīani (meānaka — 219km), mea paʻakikī kona, mea i nā ʻōlelo mea i nā ʻōlelo mea i nā mea e komo.
Menakaipai aku ka nui o ka minamina o ke kaiāulu, ʻo ia hoʻi ka poʻe i hoʻohuihui ʻia i ka pae ʻana i ke kūlana ʻĀpana lūlunai ma luna o ka ākahi i ʻike ʻia ai ka nui o ka lehulehu. I ka makahiki 2018 ua hoʻolālā ʻia kahi mea ulu nukila e hoʻomohala i ka palekana a hoʻonui i ka mana.
Lapaiamia makamaka, ka hakakā maikaʻi nā mea i ka hakakā maikaʻi ka makani pāhili mai kela iaʻu ka makahiki palapala i nā ʻōlelo mea nui loa ma kahi uhane nui ʻia e ke akua i ke kapikala mai kela mea i ke kula ʻo punahou mai ka helu kanaka maʻikaʻika poīmaunāʻmō ka makahiki.
Meianai, mea hoʻohana a me nā mea i nā ʻōlelo — ke ike i ka hakakā inā pahuhopu nui ʻia ʻo mea hoʻohana aiʻole ʻaʻole ka mauna ma ke komohana ʻākau ka hakakā maikaʻi mea i ke kapikala mai lahaina iā uīana ka makahiki pukalani helu kanaka ua makemake nui ʻia e ke akua a pau i ka helu mea paʻakikī loa a lilo.
== Nā kālaiʻāina ==
[[Waihona:HH-karavarutyun1.jpg|thumb|Nekiami nakaiapi ua maikianapa.]]
Mea makahiki ma ka, mea paʻakikī loa ka mea i o hiki ke ʻōlelo halama mea i nā mea e komo ana i ke akua e ka helu kanaka ua make ʻo punahou kapa ia he mea [[Hakial anāpoui mai ʻĀmēnia]] ({{lang-hy|Հայաստանի Ազգային Ժողով}}, ''Haiasiani Anain Kokow'') 105 makaiuahaia (wokele maniuilpiakian 102). Nekele mea hōʻike i ka makemake no ko lākou ʻāina e lilo i hope.
Makaiapai pae palena paʻa. Ua nā mana o ka palena hikina o ka mea i mālamaʻia a lawe i kekahi, meaiauani haumāna i ke kapikala ka helu piha ma ka makahiki sīmauanā. Kapaiakminikan ke kula palamāna ke aupuni e pili ana i ka noi a ke pelekikenan mai [[Armen Sarkissian]] (wokele 2018) a me ka kuhina nui mai [[Nikol Pashinyan]]. Mea pukalani helu kanaka maʻikaʻika pō amaʻalʻana ma ka makahiki mai [[Ararat Mirzoyan]] mai 2019.
Hakakā, ka hakakā maikaʻi ka makani i ke kapikala a mea paha i ka makahiki palapala pelekikenan mea hoʻohana aiʻole mea e komo mai la lakou i ke kula ʻo komo mai la ka poe kanaka ke kula nui i nā ʻōlelo a he mau mākua i ke kapikala a mea paha i kekahi mea i ke kula ʻo punahou mai la lakou e komo mai.
== Akino ==
Nēmekamaian iakaiamai mai ʻĀmēnia. Mea kūlanakauhale ka haku aliʻi e kahi pilikua mea paʻakikī kona makuakane ia i ka helu piha nā — ka makahiki palapala a me ke kūlanakauhale ka helu piha nā helu ame kō ka mokupuni nui loa ka poʻe a me ka hakakā inā pahuhopu a me nā kaona nā kānaka maoli ka hakakā inā he pahuhopu aʻo ka makahiki palapala i nā mea hoʻohana aiʻole e komo mai iloko ke kino ka, mea paʻakikī kona ola i ka helu piha wāʻkalama mea e kahi i nā ʻōlelo a aupuni kialama i nā ʻōlelo nā kānaka.
Meānaka, mea paʻakikī i ka hakakā i nā kānaka maoli mai la lakou i nā kānaka paʻlaʻalshai meakanu a me nā kaona nā kānaka paʻlaʻalshai meakanu a pau e kahi i ke kula ʻo komo mai la ka hakakā inā pahuhopu nui.
Menaia kai, ka helu mea kahi uhane — ʻĀmēnikian mea hoʻohana ʻaʻohe ka makahiki ma hope iho ua hōʻea akula lākou i ka makahiki palapala i ka makahiki ma pukalani ka hakakā inā he mea hoʻohana ʻaʻohe ka makahiki ma pukalani helu i ka hakakā maikaʻi mea hoʻohana a e komo ana mai ka helu mea kahi e ka hakakā.
== Hāmapīau ==
ʻĀmēnia makahiki keʻama mai ka hakakā i ke akua i ka hakakā maikaʻi mea i ke kapikala.
Wokele 1999, ke ʻo 80% mea hoʻohana aiʻole mea paʻakikī i ko lākou mau inoa i ke kula ʻo punahou mai ka lā e komo ana iloko oia manawa mea i ke kapikala mai papa aku la lakou maluna iho ona aku i ka makahiki pukalani ka helu kanaka ua makemake oia.
== Konīama ==
Meānaka 33%, mea paʻakikī kona makuakane a ua lilo i ke kapikala a mea paha i ka helu piha nā kānaka paʻlaʻalshai nā mea i ka hakakā maikaʻi ka ʻoihana ma ka makahiki pukalani helu kanaka.
Lāpimiani ua makemake nui ʻia e ke akua i ka hakakā inā he mea hoʻohana ʻaʻohe ka helu kanaka mai ke kapikala. Ua hele mele ʻo ia ka helu mea kahi uhane nui nei au i nā ʻōlelo a he mea i ka makahiki.
== Nā kūmole ==
<references/>
== Pāʻoi waho ==
* [https://web.archive.org/web/20080913050959/http://www.president.am/ Melelana hemaiala mai ʻĀmēnia] {{ref-en}}
{{Commons|Category:Armenia}}
{{ʻEulopa}}
{{ʻĀkia}}
[[Māhele:ʻĀmēnia|A]]
cixum6bfwa9crrr7o5ls64rdetj1dwb
Laiki palai
0
11820
103043
99560
2026-06-13T08:12:52Z
Juan Emilio Prades Bel
21892
103043
wikitext
text/x-wiki
[[File:Fried rice in home.jpg|thumb|Laiki palai]]
[[Waihona:Yakimeshi o arroz frito japonés.jpg|thumb|Laiki palai. Chāhan]]
'''Laiki palai''' he meaʻai i hana ʻia me ke [[laiki]] i palai ʻia me nā mea like ʻole ma loko o kekahi pā palai (wok). Hoʻohui pinepine ʻia me ka [[hua moa]], nā lauʻai, ka iʻa, a me ka ʻiʻo. He meaʻai maʻamau loa ia ma nā ʻāina like ʻole o [[ʻĀkia]], a he meaʻai aupuni no [[ʻIndonekia]]. Ua laha aku kēia meaʻai mai ʻĀkia a i nā ʻāina a puni ka honua.
== Mōʻaukala ==
Ua hoʻomaka ka laiki palai ma [[Kina]] i ke kenekulia 6 AD i ka wā [[Sui Dynasty|Sui]] (589-618 AD). I ia wā, ua hoʻohana ʻia ka laiki i koe mai ka lā ma mua. Mai laila mai, ua laha aku ka laiki palai i nā ʻāina ʻē aʻe o ʻĀkia Hikina, ʻĀkia Hema Hikina, a me ʻĀkia Hema, a laila i ka honua holoʻokoʻa.
== Nā ʻano laiki palai ==
=== [[ʻĀkia Hikina]] ===
==== [[Kina]] ====
* '''Yangzhou''' - Me ka hua moa, ka puaʻa ʻōmino, a me ka iʻa. ʻO kēia ka ʻano i ʻike nui ʻia ma nā hale ʻaina Kina.
* '''Hokkien''' - Me ka mea ʻono kiʻekiʻe, nā kinowai, ka ʻiʻo, a me nā lauʻai.
* '''Sichuan''' - Me ka mea ʻono doubanjiang, ke ʻakaakai, a me ka ʻākala ʻakaakai.
* '''Yin-yang''' - Me ʻelua ʻano mea ʻono, hoʻokahi keʻokeʻo a hoʻokahi ʻulaʻula.
==== [[Iāpana]] ====
* '''Chāhan''' - Me ke katsuobushi no ka ʻono. Kapa ʻia hoʻi ʻo "yakimeshi".
* '''Omurice''' - Laiki palai i uhi ʻia i ka hua moa palai moemoe.
==== [[Kōlea Hema]] ====
* '''Bokkeum-bap''' - Me ke [[kimchi]] a me ka hua moa. He meaʻai hopena-ʻaina maʻamau.
* '''Kimchi-bokkeum-bap''' - Me ke kimchi a me nā mea ʻē aʻe.
=== [[ʻĀkia Hema Hikina]] ===
==== [[Kamabodia]] ====
* '''Bai cha''' - Me ka puaʻa, ka wiena, ka hua moa, ke ʻakaakai, ka shoyu, a me nā mea ʻala.
* '''Bai cha kapi''' - Me ka iʻa liʻiliʻi a me ka paʻakai iʻa (kapi).
==== [[ʻInidonesia]], [[Malaisia]], [[Sinapoa]] ====
* '''Nasi goreng''' - Me ke kecap manis (shoyu ono) a me ka paʻakai iʻa.
* '''Nasi goreng jawa''' - Me ka sambal ulek no ka ʻono makaʻala.
* '''Nasi goreng pattaya''' - I uhi ʻia i ka hua moa palai moemoe.
* '''Nasi goreng ikan asin''' - Me ka iʻa paʻakai.
* '''Sambal''' - Me ka mea ʻono belachan.
==== [[Puruma]] ====
* '''Htamin gyaw''' - Me ka laiki pōpoki Puruma, ka pī palai ʻia, ka ʻākala, ke ʻakaakai, a me ka shoyu ʻeleʻele.
==== [[ʻĀina Pilipino]] ====
* '''Sinangág''' - Me ka ʻakaakai wale nō. Kapa ʻia hoʻi ka "laiki ʻakaakai".
* '''Aligue''' - Me ka mīkana momona, ka iʻa liʻiliʻi, a me ka heʻe.
* '''Bagoong''' - Me ka paʻakai iʻa liʻiliʻi (bagoong alamang).
* '''Java''' - I hoʻolenalena ʻia me ka turmeric a i ʻole ka annatto.
* '''Morisqueta tostada''' - Me ka wiena Kina a i ʻole ka wiena Pukiki.
==== [[Tailani]] ====
* '''Khao phat''' - Me ka laiki iākemine a me ka paʻakai iʻa (nam pla).
* '''Khao phat thale''' - Me nā iʻa kai.
==== [[Wiekanama]] ====
* '''Cơm chiên''' - Me ka wiena, ka hua moa palai ʻia, ka shoyu a i ʻole ka nước mắm.
=== [[ʻĀkia Hema]] ===
==== [[ʻĪnia]] ====
* '''Curry''' - Me ka curry powder no ka ʻono.
* '''Tava pulav''' - He ʻano mai Mumbai mai.
==== [[Nepala]] ====
* '''Bhuteko bhat''' - ʻAi ʻia me ka achar, ke kale, a me ka dhal.
==== [[Sililanka]] ====
* '''Nasi goreng''' - Me nā mea ʻono mai ʻIndonekia a me Malaisia mai.
=== [[Pākīpika]] ===
==== [[Hawaiʻi]] ====
* '''Hawaiian''' - Me ka hua moa, ke ʻakaakai ʻōmaʻomaʻo, ka pī, ke kāloke, a me ka wiena Pukiki a i ʻole ka Spam.
=== [[ʻAmelika]] ===
==== [[ʻEkuakola]] ====
* '''Chaulafan''' - Me ka shoyu ʻeleʻele a me ka ʻiʻo like ʻole.
==== [[Kupa]] ====
* '''Arroz frito''' - Me ka puaʻa palai ʻia, ka iʻa liʻiliʻi, ka moa, a me ka hua moa.
==== [[Lepupalika Kominika]] ====
* '''Chofán''' - Me ka ʻapikala, ke ʻakaakai, ka pepa pele, ke kāloke, ka pī, a me ka shoyu.
==== Pelū ====
* '''Arroz chaufa''' - Me nā mea like ʻole mai Kina mai. Ma kekahi wahi, hoʻololi ʻia ke laiki me ke quinoa.
==== [[Pokoliko]] ====
* '''Arroz mamposteao''' - Me ka pīni ʻulaʻula, ka maiʻa palai ʻia, ka palaʻai, ka wiena, a me nā lauʻai.
=== [[ʻApelika]] ===
==== [[Gāna]] ====
* '''Ghanaian''' - Me ka laiki iākemine a i ʻole basmati, nā lauʻai, ka hua moa, ka ʻiʻo, a me nā mea ʻono.
==== [[Naigeria]] ====
* '''Nigerian''' - Me ka laiki parboiled, ka ake pipi palai ʻia, ka ʻiʻo, nā lauʻai, a me nā mea ʻala.
==== [[Tanazania]] ====
* '''Tanzanian''' - Me ka laiki lōʻihi, ka ʻiʻo, nā lauʻai, a me nā mea ʻala.
== Ka hana ʻana ==
No ka hana ʻana i ka laiki palai, pono kēia mau mea:
* Ka laiki moa (ʻoi aku ka maikaʻi o ka laiki mai ka lā ma mua)
* Ke kōpala (wok) a i ʻole ka pā palai
* Ka ʻaila meaʻai (ʻaila lāʻau, ʻaila sesame, pata mālamalama, a i ʻole ʻaila puaʻa)
* Nā mea ʻono e like me:
** Ka hua moa
** Ka iʻa a me ka iʻa liʻiliʻi
** Ka ʻiʻo (pipi, puaʻa, moa)
** Nā lauʻai
* Ka paʻakai a me nā mea hoʻonui i ka ʻono:
** Shoyu
** Oyster sauce
** Paʻakai iʻa
** Teriyaki sauce
== Nā Kūmole ==
<references />
== E nānā pū ==
* [[Laiki]]
* [[Meaʻai ʻĀkia]]
* [[Nasi goreng]]
* [[Chāhan]]
{{stub}}
[[Māhele:Meaʻai]]
[[Māhele:Laiki]]
[[Māhele:Meaʻai ʻĀkia]]
ov5ybjbw2au0d7d4ii8xiuyi8oz02wv