Wikipedija hsbwiki https://hsb.wikipedia.org/wiki/H%C5%82owna_strona MediaWiki 1.46.0-wmf.23 first-letter Media Specialnje Diskusija Wužiwar Diskusija z wužiwarjom Wikipedija Wikipedija diskusija Dataja Diskusija k dataji MediaWiki MediaWiki diskusija Předłoha Diskusija k předłoze Pomoc Pomoc diskusija Kategorija Diskusija ke kategoriji TimedText TimedText talk Modul Modul diskusija Veranstaltung Veranstaltung Diskussion 0 4283 390674 338648 2026-04-09T16:53:57Z Iketsi 5296 == ([[:csb:Wiki:Statistika]]) 390674 wikitext text/x-wiki {{Zajimawostka - Hród |Hornjoserbske mjeno = Hród Lemberk |Originalne mjeno = Zámek Lemberk |Wobraz = Zámek Lemberk - celek (3).JPG |Wopisanje wobraza = Hród Lemberk, cyłkowny napohlad |Šěrokosć wobraza = |Kraj = Čěska |Mjeno połoženja = wjes |Połoženje = Lvová pola [[Jablonné v Podještědí]] |Koordinaty = |Załožer = Havel z Lemberka |Prěnje naspomnjenje = 1244 |Załoženje = w XIII. lětstotku |Daty załoženja = |Započatk twarjenja = |Kónc twarjenja = |Tuchwilny status = Městno za wustajeńcy, koncerty a dźiwadłowe předstajenja |Tuchwilny staw = renowěrowany |Webowe sydło = |Commons = }} [[Hród]] '''Lemberk''' steji na wyšinje nad dołom Panenskeje rěčki ({{wrěči|cs}} ''Panenský potok'') pola wsy Lvová, njedaloko sewjeročěskeho města [[Jablonné v Podještědí]] ({{wrěči|de}} ''Deutsch-Gabel''). == Stawizny == Jeho předchadnik běše srjedźowěkowski hród, załoženy snano we 40. lětach 13. lětstotka jako stražna pomjezna twjerdźizna na wobchodnej šćežce z Čech do Žitawy. Mjeno hrodu, kotrehož eksistenca je prěni raz w lěće 1244 dokładźena, bu wot rodoweho znamjenja Markwartičanow, kotrež běše lawica, wotwodźene. Załožićel hrodu běše najskerje Havel z Lemberka, kiž k prěnim wosobinam na kralowskim dworje [[Wjacław I.|Wjacława I.]] a [[Přemysł Otakar II.|Přemysła Otakara II.]] słušeše a běše wuznamna zepěra cyrkwje w Čechach. Při wuprawje Wjacława I. na [[Morawa|Morawu]] zezna swoju přichodnu mandźelsku [[Swjata Zdźisława|Zdźisławu]], kotrejež nan běše morawski magnat Přibyslav z Křižanova, knjez na Veveří a [[Brno|Brnje]]. Jeje mać Sibylla, jedna z dwórnych damow kralowny Kunhuty, załoži klóšter we Žďáru nad Sázavou. Po žeńtwje z Havelom přesydli [[Swjata Zdźisława|Zdźisława]] na Lemberk a zhromadnje z nim wobdźěleše so na natwarje města [[Jablonné v Podještědí|Jablonné]] kaž tež na załoženju tamnišeho klóštra. Měješe dwě dźěsći (Havela, kotryž bórze zemrě a Margaretu) a pokazowaše w tej dobje njewšědne socialne čuće: z financielnymi srědkami a swójskim dźěłom podpěrowaše klóšterski hospital a chudownju. Po přeslědźenju jich kosćowcowych powostankow je starobu 30-35 lět docpěła a zemrě po wšěm zdaću na tuberkulozu krótko před lětom 1252; jeje rownišćo je w katedrali [[Swj. Ławrjenc|Swj. Ławrjenca]] a [[Swjata Zdźisława|Swj. Zdźisławy]] w [[Jablonné v Podještědí|Jablonné]]. Jeje dobroćelske skutki su so z legendami stali a wona bu w lěće 1995 swjatoprajena. Knježa z Lemberka dźeržachu hród hač do kónca 14. lětstotka, hdyž jeho wobsedźer Hašek z Lemberka, kotryž Korlu IV. na jeho diplomatiskich pućowanjach do cuzbnicy dopřewodźi. Za čas wobrónjenych zwadow [[Wjacław IV.|Wjacława IV.]] z kuzenkom [[Jošt Morawski|Joštom]] dóńdźe ke konfliktej mjez Hašekom a Janom z [[Wartenberg|Wartenberga]], při kotrymž bu Lemberk w lěće 1398 woblěhowany a po wšěm zdaću tež zdobyty. Po Hašekowej smjerći wokoło lěta 1400 so hród do wobsydstwa Wartenbergčanow dósta. Posledni z nich, [[Jan Chudoba z Ralska]], běše za čas [[Husity|husitskich wójnow]] na spočatku přiwisnik [[Siegismund|Siegismunda]], ale v lěće 1428 přeńdźe na stronu husitow a přija na Lemberk husitsku wobsadku. Ani po bitwje pola [[Lipany|Lipan]] wšak njenasta pokoj w tudyšej kónčinje. Na někotrych hrodach, na přikład na njedalokim [[Stary Falkenburk|Starym Falkenburku]], wostawachu husitske wobsadki, kotrež rubježne wupady do wokoliny přewjedźechu. Sami Wartenbergčenjo přewjedźechu časte wupady do [[Łužica|Łužicy]] a [[Berkojo z Duby]], kotrymž Lemberk wot 30. lět 15. lěstotka słušeše, wojowachu zaso ze sakskimi wjerchami. W 70. lětach 15. lětstotka kupi [[Jan z Elsnic]] Lemberk, kiž wottud rubježne wupady do [[Łužica|Łužicy]] přewjedźe. Po jeho smjerći so wobsedźerjo často wotměnjachu, po zdaću bu tohodla dosć zapusćeny. Hdyž w lěće 1518 [[Hornja Łužica|hornjołužiski]] [[bohot]] [[Wilhelm z Illburga]] lemberkske knjejstwo kupi, běchu ze šěsć wsow na knjejstwje jenož dwě wobsydlene. K wožiwjenju hospodarstwa a z tym tež cyłeho knjejstwa hač po lěće 1550, hdyž Wilhelmowy hibićiwy přichodny syn [[Hendrich Kurcpach]] z [[Trachenberg|Trachenberga]] Lemberk zdźědźi. Tón da srjedźowěkowskej twjerdźiznje tež přez nowe přitwary a připrawy [[renesansa|renesansny]] charakter knjejskeho sydła a srjedźišća hospodarstwa. W lěće 1581 přewzachu [[Berkojo z Duby]] znowa hród, ale po smjerći Hendricha Berki bu knjejstwo [[Vratislav z Donína|Vratislava z Donina]] předate, kotremuž njedaloke [[Grabštejn|grabštejnske]] knjejstwo słušeše. Ród [[Donín|Doninow]] pak je cyłu kónčinu hač do kónca [[třicećilětna wójna|třicećilětneje wójny]] wobknježili, hdyž jich wobsydstwo po konfiskaciji wot Běłeje Hory 1623 kejžorskej krónje připadny. Bórze po tym kupi [[Albrecht z Waldstejna]] lemberkske knjejstwo a po jeho namócnej smjerći w lěće 1634 naby je [[Jan Rudolf Breda]]. Za njeho a jeho syna Christof dóńdźe po lěće 1660 k [[barok|baroknemu]] přetwarej hrodu po planach italskeho architekta [[Nicola Sebregondi]]. Srědki za te drohe twary nabywachu často přez njesmilne postupjenje napřećo njewólnikam, štož w lětomaj 1679 a 1680 k burskim zběžkam wjedźe. Rólnicy wusłachu najprjedy pósłanstwo ke kejžorej [[Leopold I.]], ale hdyž bu na pohnuće Christofa Bredy w [[Praha|Praze]] zajata, wotpokazachu wjesnjenjo roboćić. Někotry čas so drje w lěsach schowachu, ale hdyž běchu zaso na swoje statoki wróćili, buchu wjednicy zběžka do jastwa stysknjeni a zbytni dyrbjachu slub posłušnosće złožić. W lěće 1726 kupi [[Filip Josef Gallas]] Lemberk, kiž tehdy hižo na sewjerje [[Čechi|Čech]] [[Frýdlant|Frýdlant (Friedland)]], [[Liberec|Liberec (Reichenberg)]] a [[Grabštejn|Grabštejn (Grafenstein)]] wobsedźi. Ale ani potom na knjejstwje pokoj njeběše. Za čas [[sydomlětna wójna|sydomlětneje wójny]] wobsadźi w lěće 1758 [[Pruska|pruske]] wójsko [[Jablonné v Podještědí|Jablonné]] a Lemberk a w hrodźe bu wójskowy lacaret připrawjeny. W lěće 1775 bu Lemberk přez zběžkarskich rólnikow poškodźeny a w awgusće 1813 bu zaso přez [[Napoleon|Napoleonowe]] wójska wobtřělował. [[Clamm-Gallasojo]] dźeržachu Lemberk hač do spočatka 20. lětstotka, hdyž jón poslednim zemjanskim wobsedźerjam, [[Auerspergenjo|Auersperganjam]], předachu. Ći dachu w lětach 1904-10 znowa interjer připrawić, kotrychž stukowu wuzdobu tehdy [[Jablonné v Podještědí|jablonski]] sochar a stukater [[Jan Dukat]] wuspěšnje renowěrowaše. Hród běše potom hač do lěta 1941 wobydleny, hdyž nacistiske zarjadnistwo jón zabra. Po lěće 1945 přeńdźe Lemberk do swójstwa stata, w lěće 1951 buchu w nim wustajenja muzeja za bydlensku kulturu 15.-19. lětstotka zaměstnjene. Lěta njezdźeržany objekt sej wšak rozsahłe porjedźenja wunući, tak zo wot lěta 1976 bu hród zawrjeny a je hakle wot njedawna zaso zjawnosći přistupny. Dźensa stej na Lemberku wustajenje swětoweho moderneho wumělskeho [[škleńčerstwo|škleńčerstwa]] a wustajenje, wěnowane [[Swjata Zdźisława|Swj. Zdźisławje]], zaměstnjenej. Nimo wobhladanjow tu tež koncerty a dźiwadłowe předstajenja wotměwaja. [[Wobraz:lembwez.jpg|right|250px|Pohlad na wěžu hrodu Lemberk]] == Architektura == Prěnjotnu podobu hrodu z 13. lětstotka njeznajemy, dokelž bu přez pozdźiše přetwary zdźěla změnjena. Na hrodowskim skalnym wustupku, škitanym ze třoch bokow přez nahłe skłoniny, steji dźensa štyrikřidłowy dwuposchodowy twar z dworom, přistupny po wuskej šiji, škitane přez troje wrota z dwěmaj, prěnjotnje padacymaj mostomaj. Prěnje wrota, zatwarjene do wobhrodźenskeje murje, su ze zažneho [[barok|baroka]]. Za nimi pokročuje zastupny puć wokoło [[renesansa|renesansneho]] domika wrotarnje ze 16. lětstotka k druhim, [[renesansa|renesansnym]] wěžowym wrotam ze šindźelowej třěchu ze cyblemi a [[słónčny časnik|słónčnym časnikom]] nad [[portal|portalom]]. Wottud so přez zasypanu hrjebju k třećim wrotam, kotrež je w róžku hrodowskeho twarjenja zatwarjene a runjewon na hrodowski dwór wjedźe. Na lěwym boku steji [[gotika|gotiska]] hrodowska wěža, kotraž je najstarši dźěl hrodu a ze 14. lětstotka pochadźa. Při pozdźišich připrawach bu přez stołpowu chódbu zakónčena a z blachowej helmowej cyblojtej kupolu z lěta 1754 zakryta. Pod wěžu je na dworje [[barok|barokna]] torhošćowa studnja. Dźensnišu podobu dósta Lemberk něhdy mjez lětami 1560-1580, hdyž bu na městnje prěnjotneho wobtwjerdźenja wuchodne křidło hrodu wutwarjene a přez jeho zwjazanje ze zapadnym křidłom běše hrodowski blok wokoło dwora wotzamknjeny. Po nastupje Bredow, kotřiž po wšěm zdaću chcychu z Lemberka rodowe sydło wutworić, běše hród z interjerom [[barok|baroknje]] připrawjeny. Wot spočatka 18. lětstotka běše Lemberk nakrajny hród, na kotrymž so wyšnosć jenož při składnosći zdźeržowaše. Dźak tomu njedóńdźe hižo we 18. a 19. lětstotkomaj k wjetšim twarskim zasaham a Lemberk wobchowa sej tak cyłkownje swoju zažnobaroknu podobu. W sewjernym křidle hrodu nasta přez zwjazanjom dweju poschodow wulka žurla (tež Ryćerska žurla mjenowana) z bohatymi stukami, štyrjomi wjerchowymi mólbami a 16 [[fresko|freskami]] ze scenami z [[třicećilětna wójna|třicećilětneje wójny]]. Te wšak pochadźeja ze 17. lětstotka, ale w 19. lětstotku buchu přez přemolowanje wothódnoćene. W susodstwje zastupneje wěže je hrodowska kapałka z 2. połojcy 17. lětstotka, bohaće wozdebjena ze zažnobaroknej stukaturu a wjerchowymi mólbami. W kapałce je tohorunja dotal fungowacy pišćelowy pozitiw z lěta 1723. W zapadnym křidle je rozsahła [[renesansa|renesansna]] jědźernja, mjenowana Bajkowa žurla po kasetowym wjerchu, w kotrehož 77 polach su sceny z [[Ezop|Ezopowych]] bajkow molowane, kotrež z doby wokoło lěta 1610 pochadźeja. We wuchodnym křidle su štyri dalše rumnosće z bohatymi wjerchowymi stukaturami, wobnowjenymi w prěnim lětdźesatku 20. lětstotka. W přizemju pod wěžu je rumnosć t. mj. čorneje kuchnje z wuhotowanjom ze 17. lětstotka. [[Wobraz:lemdom1.jpg|left|250px|Tykowana chěža na hrodźe Lemberk]] W předhrodźe, zwonka areala hrodu steja tři jednoposchodowe [[tykowana chěža|tykowane chěže]] ze 17. lětstotka pódla sebje. Dom z čisłom 5 je prěnjotny hosćenc z rumnej wjelbowej pincu z lěta 1680. Dale do juhozapdneho směra steji mały jednoposchodowy zažnobarokny hród Bredowskich z kamjentnym portalom (domowe čisło 11), natwarjeny po lěće 1674. [[Wobraz:lemdom2.jpg|right|250px|Bredowski hród]]Za nim je rozsahła zahroda, do kotrejež so přez portal ze znamjenjom Bredow zastupi. Na kromje zahrodneje terasy su [[torso|torsa]] [[mytologija|mytologiskich]] sochow rozdźělneho pochada a [[barok|barokne]] plastiki připisowane [[Maćij B. Braun|Maćijej B. Braunej]]. W parku su tež dwě fontanje ze 17. a 18. lětstotka. Nawjazowaca škitana lipowa aleja wjedźe k wobhrodźenemu bywšemu małemu kěrchowej z njewobchowanej '''Zdźisławinej kapałku''' z wěžičku a narownikami. Dalšej dwě škitanej aleji stej pod wyšinu pola wsy Lvová. Na wyšinje we wokolinje hrodu a předhrodu su plastiki wot socharjow ze wšěch kutow swěta rozbrojene, kotřiž so na Lemberku na wjacorych socharskich zetkanjach wobdźěluja. Pod wyšinu při puću do [[Jablonné v Podještědí|Jablonneho]] je hladane žórło "dobreje wody", mjenowany '''Zdislavina studánka''' (hornjoserbsce: Zdźisławine žórleško). Wuzdoba je [[empire (stil wuměłstwa)|empirowy]] pawiljon z wosom [[Toskana|toskanskimi]] stołpami, natwarjeny w lěće 1862. Wyšina pod hrodom ma poměrnje bohate historiske podzemjo. W [[pěskowc|pěskowcowych]] skałach podłu hatow we wsy pod hrodom su wjacore pincy, z kotrychž někotre statne kubło wužiwa. Po rozsahu najwjetše su pincy na městnje zwottorhaneje knjejskeje piwarnje, wućesane w dźewjećdźesatych lětach 17. lětstotka. Wosebitosć je, zo so w podzemju tež přewažny dźěl technologije piwarnje inkluziwnje warjernje namaka. Zajimawy je tež w skale ćesany wódny podkopk ze žórłom. Pod hrodom samym leži tež 35 m dołhi podkopk, w kotrymž bu železowa ruda wudobyta. Snano wjedźechu runje mnoholičbne prózdnicy k nastaću powěsćow wo tajnych chódbach a chowankach, bjez kotrychž so Lemberk hižo njehodźi předstajić. ''Tekst tutoho nastawka je přełožk weboweje strony wo hrodźe Lemberk na http://www.luzicke-hory.cz z čěšćiny. Wobrazy tohorunja z teje eksterneje weboweje strony pochadźeja. Wozjewjenje je so z dowolnosću awtora čěskeho originala stał.'' == Hlej tež == * [[Swjata Zdźisława]] == Eksterny wotkazy == * http://www.luzicke-hory.cz [[Kategorija:Hród w Čěskej]] [[Kategorija:Prěnje naspomnjenje 1244]] i4emu9f1urmy18nl5j5c0lbmp7ihh1j 0 4853 390673 379295 2026-04-09T16:53:36Z Iketsi 5296 == ([[:csb:Wiki:Statistika]]) 390673 wikitext text/x-wiki ''hlej tež:'' [[Słowjenjo]] Slědowaca lisćina zestaja so z dweju runinow: z wotpowědneho skupinskeho mjena kmjenow a jich sydlenskeho wobwoda a z lisćiny přirjadowanych kmjenow. == Zapadni Słowjenjo == [[Zapadni Słowjenjo]] sydla abo sydlachu w [[Němska|Němskej]], [[Čěska|Čěskej]], [[Pólska|Pólskej]], [[Słowakska|Słowakskej]], [[Awstriska|Awstriskej]] a [[Madźarska|Madźarskej]]; zdźěla tež na [[Ukraina|Ukrainje]], w [[Běłoruska|Běłoruskej]] a [[Litawska|Litawskej]] === Lechiske kmjeny === ==== W dźensnišej Němskej ==== ===== Połobske kmjeny ===== ====== [[Obodritojo]] ====== * [[Hlinjenjo]] (němsce: [[:de:Linonen|Linonen]], Limonen, pólsce: [[:pl:Glinianie|Glinianie]], Linianie, Gliwianie, Liwianie) (pola rěki Łobjo wokoło wsy Lenzen) * [[Połobjenjo]] (němsce: Polaben, pólsce: [[:pl:Połabianie|Połabianie]]) * [[Wagry]] (němsce: [[:de:Wagrier|Wagrier]], pólsce: [[:pl:Wagrowie|Wagrowie]]) (w wuchodnej Schleswigsko-Holsteinskej) ** [[Trawnjenjo]] (němsce: Travnjanen) (pola rěki Trawa) * [[Warinojo]] (němsce: Warnower, pólsce: [[:pl:Warnowie|Warnowie]]) * [[Smolincy]] (němsce: Smolinzen, pólsce: [[:pl:Smolińcy|Smolińcy]]) * [[Obodritojo]] (němsce: [[:de:Abodriten (Volk)|Abodriten]], Obodriten, Obotriten, Bodrizen, pólsce: Obodrzycy właściwi, [[:pl:Reregowie]]) ====== [[Wjeletojo]]-[[Łutykojo]] ====== * (němsce: Chiziner, Kessiner, pólsce: [[:pl:Chyżanie|Chyżanie]]) * (němsce: [[:de:Zirzipanen|Zirzipanen]], Circipaner, pólsce: Czerespienianie) * [[Habolenjo]] (němsce: [[:de:Heveller|Heveller]], Stodoranen, pólsce: [[:pl:Hawelanie|Hawelanie]], Hawolanie, Oblanie, Stodoranie) * [[Redarojo]] (němsce: Redarier, Redaner, pólsce: [[:pl:Redarowie|Redarowie]], Ratarowie) * (němsce: Tollensaner, pólsce: [[:pl:Dołężanie|Dołężanie]], Doleńcy, Tolensanowie) * [[Wukranojo]] (němsce: Ukranen, pólsce: Wkrzanie) ====== Druhe połobske kmjeny ====== * [[Rujenjo]] (němsce: [[:de:Ranen|Ranen]], Rujanen, pólsce: [[:pl:Ranowie|Ranowie]]) * [[Moračanojo]] (němsce: Mürizer, pólsce: [[:pl:Morzycy|Morzycy]], Morzyce, Moryczanie) * (němsce: Rezanen, pólsce: [[:pl:Rzeczanie|Rzeczanie]]) * [[Drjewjanscy Słowjenjo]] (Drevani, Djerevljani (russ.), Dervani (illyr.)) (pólsce: [[:pl:Drzewianie|Drzewianie]]) * (pólsce: [[:pl:Brzeżanie|Brzeżanie]]) * (pólsce: [[:pl:Bytyńcy|Bytyńcy]]) * (němsce: Marzane (při Łobja pola dźensnišeho město Magdeburg), pólsce: [[:pl:Morzyczanie|Morzyczanie]], Moryczanie, Moraczanie) * (němsce: Dossanen, łaćonsce: Doxani, pólsce: [[:pl:Doszanie|Doszanie]]) * [[Sprjewjenjo]] (němsce: Sprewanen, pólsce: [[:pl:Sprewianie|Sprewianie]]) * (łaćonsce: Liezizi, pólsce: Lisice) * (łaćonsce: Zemzizi, pólsce: Siemczyce) * (němsce: Mizerez, pólsce: Międzyrzec) * (němsce: Rochow, pólsce: Grochice) ==== W dźensnišej Pólskej ==== ===== Pomorske kmjeny ===== * [[Pomoranojo]] (němsce: [[:de:Pomoranen|Pomoranen]], pólsce: [[:pl:Pomorzanie|Pomorzanie]]) * (němsce: Pyrzyczanen, pólsce: [[:pl:Pyrzyczanie|Pyrzyczanie]]) * [[Wolinjany]] (němsce: Woliner, pólsce: [[:pl:Wolinianie|Wolinianie]]) * [[Kašubojo]] (němsce: [[:de:Kaschuben|Kaschuben]], Kaschauen, pólsce: [[:pl:Kaszubi|Kaszubi]]) * [[Słowincy]] (němsce: [[:de:Slowinzen|Slowinzen]], pólsce: [[:pl:Słowińcy|Słowińcy]]) * (pólsce: [[:pl:Wierczanie|Wierczanie]]) ===== (němsce: Slenzanen, pólsce: [[:pl:Ślężanie|Ślężanie]]) ===== * (němsce: Dedosizen) * (němsce: Boboranen, pólsce: Poobrzanie, [[:pl:Bobrzanie|Bobrzanie]]) * (němsce: Trebowanen, pólsce: [[:pl:Trzebowianie|Trzebowianie]]) * (němsce: Opolanen, pólsce: [[:pl:Opolanie|Opolanie]]) * (němsce: [[:de:Golensizen|Golensizen]], pólsce: [[:pl:Golęszycy|Golęszycy]]) ===== Staropólske kmjeny ===== * (němsce: [[:de:Masowier|Masowier]], pólsce: [[:pl:Mazowszanie|Mazowszanie]]) * (němsce: [[:de:Polanen|Polanen]], pólsce: [[:pl:Polanie|Polanie]]) * [[Wislenjo]] (němsce: Wislanen, pólsce: [[:pl:Wiślanie|Wiślanie]]) * (němsce: Goplanen, pólsce: [[:pl:Goplanie|Goplanie]]) * (němsce: Kujawen, pólsce: [[:pl:Kujawianie|Kujawianie]]) * (němsce: Dadosanen, pólsce: [[:pl:Dziadoszanie|Dziadoszanie]]) * (němsce: Lebuser, pólsce: [[:pl:Lubuszanie|Lubuszanie]]) * (němsce: Lendzianen, pólsce: [[:pl:Lędzianie|Lędzianie]]) === Mjezy rěkomaj Solawu a Łobjom abo we Łužicy === ==== We Łužicy ==== To je wuchodne křidło staroserbskeje rěče. * [[Łužičenjo]] (němsce: Lusizer, łaćonsce: Lusici, pólsce: Łużyczanie) * [[Milčenjo]] (němsce: Milzener, pólsce: Milczanie) * [[Bjezunčenjo]] (němsce: [[:de:Besunzane|Besunzane]], pólsce: [[:pl:Bieżuńczanie|Bieżuńczanie]], Bieśniczanie, Biełżuczanie) ==== Mjezy rěkomaj Solawu a Łobjom ==== To je zapadne křidło staroserbskeje rěče. * [[Žarowjenjo]] (pólsce: [[:pl:Żarowie|Żarowie]], Żary) * [[Niženjo]] (łaćonsce: Nizici, pólsce: [[:pl:Nice (plemię słowiańskie)|Nice]]) * [[Slubjenjo]] (pólsce: [[:pl:Słupianie|Słupianie]]) * [[Głomačenjo]] (němsce: [[:de:Daleminzier|Daleminzier]], Daleminzen, Daleminzer; w [[Sakska|Sakskej]], pólsce: [[:pl:Głomacze|Głomacze]], Gołomacze, Dalemińce, Dalemińcy, Dolomici) * [[Chutyčenjo]] (łaćonsce: Chutici, pólsce: Chudzice, [[:pl:Chudzicy|Chudzicy]], Chutyzi) * (łaćonsce: Nudzici, pólsce: [[:pl:Nudzice|Nudzice]], Nudycy) * [[Koledičenjo]] (łaćonsce: Colodici, pólsce: [[:pl:Koledzice|Koledzice]], Kolędycze) * (łaćonsce: Neletici, pólsce: [[:pl:Nieletycy|Nieletycy]], Nielecice) * (łaćonsce: Serimunt, pólsce: [[:pl:Żyrmunty|Żyrmunty]], Żyrmuntowie) * (łaćonsce: Citici, pólsce: [[:pl:Żytyce|Żytyce]], Żytycy, Żytyczanie) * (němsce: Nisanen, pólsce: [[:pl:Niżanie|Niżanie]]) * [[Susłojo]] (němsce: Siusler, pólsce: [[:pl:Susłowie|Susłowie]]) * (łaćonsce: Plisni) * (łaćonsce: Scitizi, pólsce: Scytycy) * [[Serbišćenjo]] (łaćonsce: Zerwisti, pólsce: [[:pl:Serbiszcze|Serbiszcze]]) * (pólsce: Tuchurinowie) * (łaćonsce: Puonzowa, pólsce: Puonzowie) * (łaćonsce: Weta, pólsce: Weta) * (pólsce: Rochelince) === W dźensnišej Čěskej a Słowakskej === *(němsce: Lučanen, pólsce: [[:pl:Łuczanie|Łuczanie]]) *(němsce: Douleben, pólsce: [[:pl:Dulebowie|Dulebowie]]) *(němsce: Zličanen, pólsce: [[:pl:Zliczanie|Zliczanie]], Zličané) * (pólsce: [[:pl:Litomierzyce (plemię)|Litomierzyce]], Litomierzycy) * (pólsce: [[:pl:Siedliczanie|Siedliczanie]], Sedliczanie, Sedlcane) * (pólsce: [[:pl:Deczanie|Deczanie]], Děčané) * (pólsce: [[:pl:Lemuzi|Lemuzi]], Lemuzowie) * (pólsce: [[:pl:Pszowianie|Pszowianie]]) * (němsce: Slowiener, Sloviene, Slovieni) * (němsce: Kroaten, pólsce: [[:pl:Chorwaci|Chorwaci]]) == Wuchodni Słowjenjo == [[Wuchodni Słowjenjo]] sydla abo sydlachu w [[Ruska|Ruskej]], [[Běłoruska|Běłoruskej]], na [[Ukraina|Ukrainje]], w [[Moldawskej]] a [[Rumunskej]]. * (pólsce: [[:pl:Budynowie|Budynowie]]) * (němsce: Dregowitschen, Dregovičen, běłorusce: [[:be:Дрыгавічы|Дрыгавічы]]) * (němsce: Drewljanen, Drevljanen) * (běłorusce: [[:be:Дулебы|Дулебы]]) * (němsce: [[:de:Kriwitschen|Kriwitschen]], Krivičen, pólsce: [[:pl:Krywicze|Krywicze]], běłorusce: [[:be:Крывічы|Крывічы]]) * (němsce: [[:de:Ilmenslawen|Ilmenslawen]]) * (němsce: Poljanen) * (němsce: Radimitschen, Radimičen, pólsce: [[:pl:Radymicze|Radymicze]], běłorusce: [[:be:Радзімічы|Радзімічы]]) * (němsce: [[:de:Sewerjanen|Sewerjanen]], Severjanen, běłorusce: [[:be:Севяране|Севяране]]) * (němsce: Tiwerzen, Tiverzen, pólsce: [[:pl:Tywerycy|Tywerycy]]) * (němsce: Ulitschen, Uličen, pólsce: [[:pl:Ulicze|Ulicze]]) * (němsce: Veneter) * (němsce: Volynjanen, běłorusce: [[:be:Валыняне|Валыняне]]) * (němsce: Wjatitschen, Vjatičen, pólsce: [[:pl:Wiatycze|Wiatycze]]) * (němsce: Polovzer) * (němsce: Slovenen) * (němsce: Pskover) == Južni Słowjenjo == [[Južni Słowjenjo]] (''grjek./łaćon.'' [[Słowjenjo|Sclavenoi/Sclaveni]]) sydla abo sydlachu w krajach něhdyšeje [[Juhosłowjanska|Juhosłowjanskeje]] ([[Słowjenska]], [[Chorwatska]], [[Bosniska a Hercegowina]], [[Serbiska]], [[Čorna Hora]], [[Sewjerna Makedonska]], [[Kosowo]]), w [[Bołharska|Bołharskej]] a jako awtochtone mjeńšiny w [[Italska|Italskej]], [[Awstriska|Awstriskej]], [[Madźarska|Madźarskej]], [[Rumunska|Rumunskej]] a [[Grjekska|Grjekskej]]. * [[Bołharojo]] ''(Bołharska, sewjerna Grjekska, wuchodna Serbiska)'' * (němsce: Carniolensis) * (němsce: Citaks) * (němsce: Draguriten) (''Sewjerna Makedonska'') * (němsce: Guduschtschanen) (''Zapadana Chorwatska'') * (němsce: Jeseriten) (''grjekska Makedonska, Južna Grjekska'') * (němsce: Karantanier) (''Słowjenska, Južna Awstriska'') * [[Chorwaća]] (''Chorwatska, Bosniska'') * (němsce: Liutizen) (''Južna Čorna Hora, Sewjerna Albanska'') * (němsce: Milinizen) (''grjekska Makedonska, Južna Grjekska'') * (němsce: Morawier) (Braničevci - ''Wuchodna Serbiska'') * (němsce: Rigchinen) (''Wuchodna Makedonska, Zapadna Bołharska'') * (němsce: Sagudaten) (''grjekska Makedonska'') * (němsce: Sawriner) (''Sewjerna Serbiska, Južna Rumunska, Wuchodna Bołharska, Zapadna Grjekska'') * [[Južni Serbja]] (''Serbiska, Bosniska, Sewjerna Čorna Hora, Hercegowina'') * (němsce: Smoljanen) (''Južna Bołharska, Sewjerna Grjekska'') * (němsce: Sporen) * (němsce: Strumljanen) (''Wuchodna Makedonska, Zapadna Bołharska'') * (němsce: Timotschanen) (''Wuchodna Serbiska, Zapadna Bołharska'') * (němsce: Wajuniten) (''Zapadna Grjekska, Južna Albanska'') * (němsce: Welegesiten) (''Centralna Grjekska'') * (němsce: Wersiten) (Brsjaci - ''Južna Makedonska'') * (němsce: Wilzen) (''Sewjerna Chorwatska, Sewjerna Serbiska'') == Hlej tež == * [[Lisćina keltiskich kmjenow]] · [[Lisćina germanskich kmjenow]] · [[Lisćina baltiskich kmjenow]] · [[Lisćina turkowskich ludow]] == Žórle == * Die Slawen in Deutschland, Ein Handbuch, Akademie-Verlag Berlin, 1985, karće stej na stronomaj, drje na nutřkownym boku prěnjeje strony knihi a naprawo pola strony 54 na tafle 1 * Joachim Hermann: Welt der Slawen, Urania-Verlag, Leipzig Jena Berlin, 1986, ISBN 3-332-00005-5, karta je na stronje 50 == Wotkazaj == * [http://police.info.pl/polabianie/mapka_slowianie_polabscy.htm Karta z pólskimi mjenami Słowjanskich kmjenow (pólsce)] * [https://web.archive.org/web/20121130225617/http://www.ostu.ru/personal/nikolaev/rus9.gif Karta z ruskimi mjenami Słowjanskich kmjenow (w IX. lětstotku) (rusce)] [[Kategorija:Stawizny]] [[Kategorija:Słowjenjo|!Lisćina słowjanskich kmjenow]] m5x59jwlzp18ou3abbr5e3tknydvwm4 0 6068 390670 291203 2026-04-09T16:52:03Z Iketsi 5296 == ([[:csb:Wiki:Statistika]]) 390670 wikitext text/x-wiki '''Ćežka woda''' abo '''deuteriumowy oksid''' je [[woda]], w kotrejž su město [[atom]]ow [[wodźik]]a atomy [[deuterium|deuteriuma]]. Chemiski symbol je D₂O. Nimo ćežkeje wody eksistuje tež '''połćežka woda''' - HDO - jedyn atom wodźika, jedyn atom deuteriuma a jedyn atom [[kislik]]a. Ćežka woda so na př. kaž [[moderator]] w někotrych typach [[jadrowy reaktor|jadrowych reaktorow]] wužiwa. Porno normalnej wodźe ma snadnje wotchilne fyzikaliske kajkosće. Ćežka woda njeje radioaktiwna, we wjetšich mnóstwach je wšak strowosći škódna, dokelž fyzikalisku runowahu w ćěle myli. == Kajkosće == Ćežka woda je mjenje reaktiwna hač wšědna woda a ma hórše kajkosće rozpušćliwosće. Tohodla je za wjetšinu organizmow měrnje jědojta. Eksperimenty na [[myš]]ach su pokazali, zo potłóčuje [[bańkowe dźělenje]]. {| {{Rjana tabela}} !Kajkosć !Ćežka woda (D₂O) !Normalna woda (H₂O) |- |Škrějna temperatura |3,82&nbsp;°C |0&nbsp;°C |- |Temperatura zawarjenja (při [[Normalne wuměnjenja|normalnym ćišćom]]) |101,42&nbsp;°C |100&nbsp;°C |- |Maksimalna hustota |1,1072&nbsp;g/cm³ |1,0&nbsp;g/cm³ |- |Maksimalna hustota je při |11,2&nbsp;°C |3,98&nbsp;°C |- |Hódnota pK_w při 25°C |14,869&nbsp; |14,000&nbsp; |- | [[Wiskozita]] při 20°C | 1,25 | 1,005 |- | [[Powjerchowe napjeće]] jr 25°C, din·cm | 71,93 | 71,97 |- | [[Wuparna ćopłota]] (cal/mol) | 10,864 | 10,515 |- | [[pH]] při 25°C | 7,41 | 7,00 |- | [[Hustota]] při 20°C, g/mL | 1,1056 | 0,9982 |} == Hlej tež == * [[połćežka woda]] {{Fyzika-zarodk}} [[Kategorija:Chemiska wjazba]] [[Kategorija:Fyzika]] l3a8iqvszrwah3f0uvlxh4de7d4meao 0 12365 390669 58527 2026-04-09T16:51:23Z Iketsi 5296 390669 wikitext text/x-wiki '''Deuterium''' je [[izotop]] [[chemiski element|chemiskeho elementa]] [[wodźik]]. Ma nimo [[proton]]a tež jedyn [[neutron]]. Jeho [[atom]]y tohodla su ćeše hač te normalneho wodźika, ale tež stabilne. Wustupuje w [[ćežka woda|ćežkej wodźe]] a [[połćežka woda|połćežkej wodźe]]. == Hlej tež == * [[wodźik]] * [[tritium]] * [[izotop]] [[Kategorija:Chemiski element]] [[Kategorija:Izotop]] d57d47edpopquu1449753te2uws5b3n 0 12366 390671 58526 2026-04-09T16:52:38Z Iketsi 5296 == ([[:csb:Wiki:Statistika]]) 390671 wikitext text/x-wiki '''Tritium''' je [[izotop]] [[chemiski element|chemiskeho elementa]] [[wodźik]]. Ma nimo [[proton]]a tež dwaj [[neutron]]aj. Jeho [[atom]]y tohodla su ćeše hač te normalneho wodźika a [[deuterium]]a, ale su [[radioaktiwnosć|radioaktiwne]] přirunajo z normalnym wodźikom a deuteriumom. == Hlej tež == * [[wodźik]] * [[deuterium]] * [[izotop]] * [[radioaktiwnosć]] [[Kategorija:Chemiski element]] [[Kategorija:Izotop]] 9pthbhjev2kbglyv8m781u3htumkjbm 0 15169 390672 324559 2026-04-09T16:52:59Z Iketsi 5296 == ([[:csb:Wiki:Statistika]]) 390672 wikitext text/x-wiki '''Połćežka woda''' je [[woda]], w kotrejž w kóždym [[molekul]]u jedyn atom [[wodźik]]a je lochki (z [[atomowa masa|atomowej masu]] runje tajka kaž 1) a druhi atom [[wodźik]]a je [[deuterium]] (z [[atomowa masa|atomowej masu]] runje tajka kaž 2). Dla [[disociěrowanje|disociěrowanja]] molekulow wody połćežka woda kontinuowanje stanje měšenje [[lochka woda|lochkeje wody]] a [[ćežka woda|ćežkeje wody]] a nawopak: 2 HDO &rarr; H₂0 + D₂0 H₂0 + D₂0 &rarr; 2 HDO Mjez tymaj dwěmaj procesomaj stej [[dynamiska runowaha]]. Dokelž w přirodźe kóždy atom [[wodźik]]a z něhdźe 6000 je [[deuterium]], molekule połćežka woda je 1/3000 ze wšěch molekulow wody. == Hlej tež == * [[Lochka woda]]; * [[Ćežka woda]]; * [[Nadćežka woda]]. {{zarodk - chemija}} [[Kategorija:Fyzika]] [[Kategorija:Woda]] n8mvn3nz6c4huwrh9qdbkgvb3wbxhxn 0 21359 390675 297097 2026-04-09T16:54:18Z Iketsi 5296 == ([[:csb:Wiki:Statistika]]) 390675 wikitext text/x-wiki '''Der Bremer Schlüssel''' (serbsce ''Bremenowy kluč'') je hymna města [[Bremen (město)|Bremen]] w [[Němska|Němskej]]. == Tekst == <pre> Seht ihr die Löwen an dem Schilde, Der einen mächt'gen Schlüssel trägt? Mir wird bei diesem Wappenbilde Der Stolz erhöht, das Herz bewegt. Dies' Wappen ist das stolze Zeichen Der alten treuen Hansastadt, Die über's Meer zu allen Reichen Ihr Rot und Weiß getragen hat. Hell glänzte in dem Hansabunde Der Brema Schlüssel alle Zeit. Auch heut' strahl' er in uns'rer Runde In alter Macht und Herrlichkeit! Der brave Schlüssel will bezeugen, Daß gern er öffnet gastlich' Tor; Doch nimmer soll den Bart er beugen Der Willkür! Da sei Gott davor! Gib gern dem Kaiser, was dem Kaiser, Du treue Stadt im deutschen Land, Und pflück' dir neue Ehrenreiser Durch schlichter Bürger tät'ge Hand! Wir aber singen dir zu Ehren: „Hell glänz' dein Schild! Und gutes Recht Mög' sich in Bremas Schoß bewähren Bis zu dem fernesten Geschlecht!" </pre> == Hlej tež == * [[:de:Bremer Wappen#Bremer Hymne]] [[Kategorija:Němska]] lnupm7i26jvvcsuc7auzr6eybabfog1