Wikipedija hsbwiki https://hsb.wikipedia.org/wiki/H%C5%82owna_strona MediaWiki 1.46.0-wmf.23 first-letter Media Specialnje Diskusija Wužiwar Diskusija z wužiwarjom Wikipedija Wikipedija diskusija Dataja Diskusija k dataji MediaWiki MediaWiki diskusija Předłoha Diskusija k předłoze Pomoc Pomoc diskusija Kategorija Diskusija ke kategoriji TimedText TimedText talk Modul Modul diskusija Veranstaltung Veranstaltung Diskussion 0 50 390681 388909 2026-04-10T18:53:54Z Iketsi 5296 Nóžki== → == Nóžki 390681 wikitext text/x-wiki [[Wobraz:Pětr_Młóńk.png|thumb|upright|Pětr Młónk]] '''Pětr Młónk''' (tež ''Młóńk'', ''Młynk''; * [[19. měrca]] [[1805]] w [[Žičeń|Žičenju]]; † [[6. februara]] [[1887]] w [[Mała Boršć|Małej Boršći]]) bě [[Serbja|serbski]] ludowy basnik a narodny prócowar. == Žiwjenje == Pětr Młónk narodźi so 1805 jako syn roboćanskeho žiwnosćerja a ćěsle w Žičenju. Dokelž słužeše wón hižo zahe pola burow, wopytowaše hač do lěta 1818 šulu w [[Hodźij]]u jenož njestajnje. Wot swojeho 17. lěta běše Młónk wobsedźer małeje žiwnosće w [[Dźiwoćicy|Dźiwoćicach]] a woženi so 1822, zo by so wojerskej słužbje wzdać móhł. Ze zawjedźenjom powšitkowneje wojerskeje słužby w Sakskej, po kotrejž tež ženjeni do wójska dyrbjachu, běše Młónk wot 1825 do 1833 wojak w [[Drježdźany|Drježdźanach]]. So nawróćiwši, chodźeše wón na robotu a k buram na dźěło. Wot lěta 1844 do 1847 běše wón mjez dźěłaćerjemi twara železniskeje čary [[Železniska čara Drježdźany–Zhorjelc|Drježdźany–Zhorjelc]] njedaloko Hodźija. Młónk móžeše so tu wuspěšnje za prawo wužiwanja serbšćiny zasadźić, po tym zo sej dohladowar wot serbskich dźěłaćerjow žadaše, so jich maćeršćinje wzdać. Němskim dźěłaćerjam, za čas twara železnicy w serbskich swójbach zadomjenych, při tym hrožeše, zo jich nóclěh zhubja. Młónk běše zdobom wjesny sudnik w Dźiwoćicach a nawjedowaše připódla často procesion přewodźenja zemrětych wot domu na kěrchow. W lěće 1867 so wón na wuměnk poda. Při přewodźenju małeho dźěsća zemrě Pětr Młónk, wot Božej ručki zajaty, 6. februara 1887 na hórce mjez Małej Boršću a [[Praskow|Praskowom]]. Pohrjeb, na kotrymž so mnoho Serbow wobdźěli, bě 9. februara w Hodźiju. Na městnje smjerće dopomina hač do dźensnišeho prosty wopomnjenski kamjeń z jeho inicialemi na Młónka. == Skutkowanje == [[Dataja:Praskow – wopomnjenski kamjeń.jpg|mini|Wopomnjenski kamjeń mjez Praskowom a Małej Boršću]] Młónk basnješe hižo na straži we wojerskej słužbje, ale tež jako dźěłaćer při twarje železnicy. Tute wudźěłki pak w ćišću njewozjewješe a zažne twórby pozdźišo tež zniči. Hakle [[Jan Arnošt Smoler]] spózna 1848 jeho basniski dar a zdoby jeho k wotćišćenju twórbow w [[Tydźenska Nowina|Tydźenskich Nowinach]]. Młónk zbasni něhdźe tysac pěsnjow, kotrež běchu často nabožneho, ale tež žortniweho a powučaceho razu. Nimo toho spisa Młónk składnostne basnje, kotrež sebi ludźo často k swójbnym podawkam pola njeho skazachu. Z tym běše wón z přikładom mnohim serbskim ludowym basnikam po nim a ludowi spisowaćeljo kaž [[Hańža Budarjowa]], [[Handrij Falka]], [[Jan Hajnca]], [[Gusta Hatas]] abo [[Jan Kruža]] orientowachu so w swojej dźěławosći na nim. Jeho zhromadźene basniske twórby so 1879 w [[Budyšin|Budyšinje]] pod titulom ''Kěrluše a spěwy wot Pětra Młónka w Dźiwoćicach'' wudachu. W [[rewoluciskim lěće 1848]] podpěra wón ''Wulku próstwu Serbow'' ([[Maćična peticija|Maćičnu peticiju]]), běše zapisowar Serbskeho towarstwa w [[Tři Hwězdy|Třoch Hwězdach]], załoži zhromadnje z [[Jaroměr Hendrich Imiš|Jaroměrom Hendrichom Imišom]] 1862 Serbske ewangelske knihowe towarstwo a skutkowaše w nim hač do swojeje smjerće jako zapisowar. Młónk běše čłon Maćicy Serbskeje a wuzwoli so 19. apryla 1876 na jeje čestneho čłona. == Wopominanje == Na městnje Młónkoweho rowa na Hodźijskim kěrchowje je so składnostnje jeho 90. posmjertnin w lěće 1977 wopomnjenski kamjeń połožił. Wot oktobra 2025 móža sej wopytowarjo po wot Hodźijskeje Bjesady wuhotowanej wopomnjenskej šćežce stacije Młónkoweho žiwjenja wotkryć.<ref>[https://petr-mlonk-weg.de/ Webstrona wopomnjenskeje šćežki]; wotwołana 21. oktobra 2025 {{ref-hsb}}</ref> == Literatura == * Manfred Laduš-Hermančanski: ''W Dźiwoćicach dźensa lědma znaty. K 200. narodninam ludoweho pěsnjerja Pětra Młónka.'' W: Serbskej protyce 2005, str. 65–68. == Žórle == * Jan Křižan: ''Posmjertna wopomnjenka k wobrazej Pětra Młóńka, serbskeho basnika z ludu.'' W: ''Časopis Maćicy Serbskeje.'' Lětnik 64 (1911), čo. 1, str. 88. {{ref-hsb}} * {{Nbs|Šě|Młóńk, Pětr|385sl.}} == Nóžki == <references /> {{DEFAULTSORT:Młónk, Pětr}} [[Kategorija:Muž]] [[Kategorija:Rodź. 1805]] [[Kategorija:Zemr. 1887]] [[Kategorija:Serb]] [[Kategorija:Basnik]] [[Kategorija:Roboćan]] [[Kategorija:Čestny sobustaw Maćicy Serbskeje]] [[Kategorija:Awtor]] [[Kategorija:Literatura (19. lětstotk)]] [[Kategorija:Serbska literatura]] [[Kategorija:Wosoba (Hodźij)]] ei27p7hv85v1y0006b6tjtjw6kl3n7y 0 344 390688 390001 2026-04-11T10:39:34Z Sewa 15874 Nowa koalicija z SPD a CDU. 390688 wikitext text/x-wiki {{Zwjazkowy kraj |chorhoj=Flag of Brandenburg.svg |wopon=Brandenburg Wappen.svg |stolica=Podstupim |ISO=DE-BB |šěrina=52.36 |dołhota=13.01 |přestrjeń=29479 |krajne čisło=12 |oficialne websydło=[https://www.brandenburg.de/ brandenburg.de] |ministerski prezident=Dietmar Woidke |strona=SPD |knježace strony=[[SPD]] a [[CDU]] |sydła=88 |strony w parlamenće= [[SPD]] 34<br /> [[AfD]] 30<br /> [[CDU]] 12<br /> [[Zwjazk Sahry Wagenknecht|BSW]] 11 |poslednje wólby=[[22. septembra]] [[2024]] |přichodne wólby=2029 |Reprezentanća we Zwjazkowej radźe=4 |mapa=Locator map Brandenburg in Germany.svg }} '''Braniborska''' ({{wrěči|de}} ''Brandenburg'', {{wrěči|dsb}} ''Bramborska'', {{wrěči|nds}} ''Brannenborg'') je zwjazkowy kraj na wuchodźe [[Němska|Němskeje]] z 2,5 milionami wobydlerjow. [[Stolica]] je [[Podstupim]]. == Geografija == Braniborska mjezuje z [[Mecklenburgsko-Předpomorska|Mecklenburgsko-Předpomorskej]] na sewjeru, z [[Pólska|Pólskej]] při [[Wódra|Wódrje]] na wuchodźe, ze [[Sakska|Sakskej]] na juhu, ze [[Saksko-Anhaltska|Saksko-Anhaltskej]] na zapadźe a z [[Delnja Sakska|Delnjeje Sakskej]] na sewjerozapadźe nad rěku [[Łobjo]]. W Braniborskej je wjace hač 3.000 jězorow. Najwyša hora zwjazkoweho kraja je [[Kutschenberg]] (201 m), kotryž so blisko sakskeje hranicy pola [[Wótrań|Wótranja]] nadeńdźe. === Rěki === Slědowace rěki so Braniborskeje dótkaja abo zdźěla abo dospołnje přez Braniborsku běža: {| | * [[Łobjo]] * [[Wódra]] * [[Habola]] * [[Sprjewja]] | * [[Łužiska Nysa|Nysa]] * [[Dubja]] * [[Dosse]] * [[Nuthe]] | * [[Rhin (Braniborska)|Rhin]] * [[Plane]] * [[Čorny Halštrow]] * [[Ucker]] |} === Města === Slědowace města su najwažniše w Braniborskej: {| | * [[Podstupim]] * [[Choćebuz]] (delnjoserbsce: Chóśebuz) * [[Frankobrod nad Wódru]] * [[Branibor]] ''(Brandenburg/Havel)'' * [[Bernau]] pola Berlina * [[Eberswalde]] * [[Eisenhüttenstadt]] * [[Falkensee]] | * [[Přibor]] ''(Fürstenwalde/Spree)'' * [[Hennigsdorf]] * [[Parsk]] ''(Königs Wusterhausen)'' * [[Neuruppin]] * [[Oranienburg]] * [[Rathenow]] * [[Schwedt]] * [[Zły Komorow]] * [[Grodk]] * [[Strausberg]] |} == Stawizny == Braniborska bu w lěće 1991 jako kraj znowazałožena, po tym zo bě hižo raz wot 1945 do 1952 eksistowała. W lěće 1952 wotstronichu so pak kraje w [[Němska demokratiska republika|Němskej demokratiskej republice]] a město toho wutworichu so wobwody Podstupim, Frankobrod nad Wódru a Choćebuz. Ministerscy prezidenća po přewróće běchu [[Manfred Stolpe]] (1990–2002), [[Matthias Platzeck]] (2002–2013) a [[Dietmar Woidke]] (wot 2013, wšě SPD). == Města a gmejny == Braniborska je rozrjadowana do 420 [[gmejna|gmejnow]], mjez nimi 112 městow, z kotrychž su města Branibor, [[Choćebuz]], Frankobrod nad Wódru a Podstupim bjezwokrjesne. == Wokrjesy a jich stolicy == W Braniborskej su slědowace wokrjesy. {| | # [[Wokrjes Barnim|Barnim]], [[Eberswalde]] (BAR) # [[Wokrjes Dubja-Błóta|Dubja-Błóta]], [[Lubin (Błóta)]] (LDS, Dahme-Spreewald) # [[Wokrjes Łobjo-Halštrow|Łobjo-Halštrow]], [[Herzberg nad Halštrowom]] (EE, Elbe-Elster) # [[Wokrjes Habolski kraj|Habolski kraj]], [[Rathenow]] (HVL, Havelland) # [[Wokrjes Markowsko-Wódrjanski kraj|Markowsko-Wódrjanski kraj]], [[Seelow]] (MOL, Märkisch-Oderland) # [[Wokrjes Hornja Habola|Hornja Habola]], [[Oranienburg]] (OHV, Oberhavel) # [[Wokrjes Hornje Błóta-Łužica|Hornje Błóta–Łužica]], [[Zły Komorow]] (OSL, Oberspreewald-Lausitz) | <ol start="8"> <li>[[Wokrjes Wódra-Sprjewja|Wódra-Sprjewja]], [[Bezkow]] (LOS, Oder-Spree) <li>[[Wokrjes Ostprignitz-Ruppin|Ostprignitz-Ruppin]], [[Neuruppin]] (OPR) <li>[[Wokrjes Podstupim-Srjedźna marka|Podstupim-Srjedźna marka]], [[Bělsko]] (PM, Potsdam-Mittelmark) <li>[[Wokrjes Prignitz|Prignitz]], [[Perleberg]] (PR) <li>[[Wokrjes Sprjewja-Nysa|Sprjewja-Nysa]], [[Baršć]] (SPN, Spree-Neiße) <li>[[Wokrjes Teltow-Fleming|Teltow-Fleming]], [[Łukowc]] (TF) <li>[[Wokrjes Uckermark|Uckermark]], [[Přibysław]] (UM) </ol> |} [[Dataja:Brandenburg Kreise (nummeriert).svg|Wokrjesy Braniborskeje]] == Krajny sejm == [[Dataja:Landtagswahlkarte Brandenburg 2019.svg|thumb|Rozrjadowanje wólbnych wokrjesow]] W sedmym braniborskim sejmje z cyłkownje 88 městnami je šěsć stronow zastupjenych: [[SPD]] (25 městnow), [[AfD]] (23), [[CDU]] (15) [[Zwjazk 90/Zeleni]] (10), [[Lěwica]] (10) a Braniborske zjednoćene byrgarske hibanja/Swobodni wolerjo (BVB/FW, 5 městnow). Poslednje wólby běchu dnja 1. septembra 2019; přichodne budu w lěće 2024. Po wólbach 2019 tworichu SPD, CDU a Zwjazk 90/Zeleni prěni raz w Braniborskej tak mjenowanu [[Kenija|kenijasku]] koaliciju pod ministerskim prezidentom [[Dietmar Woidke]] (SPD). Po wólbach 2024 wutwori ministerski prezident Woidke koaliciju z [[Zwjazk Sahry Wagenknecht|BSW]], kotryž bě prěni raz do krajneho sejma zaćahnył. Tuta pak so spočatk januara 2025 rozłama. == Wotkazaj == {{Commonscat|Brandenburg|Braniborska}} * [http://www.brandenburg.de/cms/list.php?page=site&_siteid=1 Oficialne websydło Braniborskeje] {{Nawiblok |Braniborska |Zwjazkowe kraje (Němska) }} [[Kategorija:Braniborska|!]] t6gh9436781nsm17l8x1s0dk99jxzem 0 2601 390685 390026 2026-04-11T09:50:01Z Sewa 15874 Přichodne wólby 2026. 390685 wikitext text/x-wiki {{Zwjazkowy kraj |chorhoj=Flag of Mecklenburg-Western Pomerania (state).svg |wopon=Coat of arms of Mecklenburg-Western Pomerania (great).svg |hesło=MV tut gut. |ISO=DE-MV |šěrina=53.37 |dołhota=12.42 |stolica=Zwěrin |přestrjeń=23174.17 |krajne čisło=13 |oficialne websydło=[http://www.mecklenburg-vorpommern.eu/ mecklenburg-vorpommern.eu] |ministerska prezidentka=Manuela Schwesig |strona=SPD |knježacej stronje=[[SPD]] a [[Lěwica]] |sydła=79 |strony w parlamenće=[[SPD]] 34<br />[[AfD]] 14<br />[[CDU]] 12<br />[[Lěwica]] 9<br />[[FDP]] 5<br />[[Zwjazk 90/Zeleni|Z90/Zeleni]] 5 |poslednje wólby=[[26. septembra]] [[2021]] |přichodne wólby=20. septembra 2026 |Reprezentanća we Zwjazkowej radźe=3 |mapa=Locator map Mecklenburg-Vorpommern in Germany.svg }} '''Mecklenburgsko-Předpomorska''' ({{wrěči|de}} ''Mecklenburg-Vorpommern'', {{wrěči|nds}} ''Mekelnborg-Vörpommern'') je [[zwjazkowy kraj]] z něhdźe 1,6 milionami wobydlerjow, kotryž leži při [[Baltiske morjo|Baltiskim morju]] na sewjerowuchodźe [[Němska|Němskeje]]. Jeho hłowne město je [[Zwěrin]]. == Geografija == [[File:Schwerin Castle Aerial View Island Luftbild Schweriner Schloss Insel See.jpg|mini|left|upright|Zwěrinski hród při [[Zwěrinski jězor|Zwěrinskim jězorje]]]] [[File:Mecklenburg-Vorpommern Map Districts Border Mecklenburg Western Pomerania - Landkreise Grenzen Karte MV MeckPomm.svg|thumb|left|300px|Mecklenburgska a Předpomorska]] W Mecklenburgsko-Předpomorskej ležitej z [[Morica|Moricu]] a [[Rujany|Rujanami]] najwjetši jězor a najwjetša kupa [[Němska|Němskeje]]. Tež druha najwjetša kupa [[Usedom]] leži tu. Přez Mecklenburgsko-Předpomorsku ćeče wulka rěka [[Łobjo]], ale tež mjeńše rěki kaž [[Elde]], [[Habola]], [[Warnow]] a [[Peene]]. Elde a Habola do Łobja běžitej a z njej do [[Sewjerne morjo|Sewjerneho morja]], mjeztym zo so Warnow a Peene do [[Baltiske morjo|Baltiskeho morja]] wuliwatej. === Města === Najwjetše města Mecklenburgsko-Předpomorskeje su: {| class="wikitable" |- ! město !! wobydlerstwo ({{WOBDL|DE-MV}})<ref>{{WOBŽ|DE-MV}}</ref> |- | [[Roztok]] || {{WOB|DE-MV|13003000}} |- | [[Zwěrin]] || {{WOB|DE-MV|13004000}} |- | [[Neubrandenburg]] || {{WOB|DE-MV|13071107}} |- | [[Greifswald]] || {{WOB|DE-MV|13075039}} |- | [[Stralsund]] || {{WOB|DE-MV|13073088}} |- | [[Wismar]] || {{WOB|DE-MV|13074087}} |- | [[Güstrow]] || {{WOB|DE-MV|13072043}} |- | [[Waren (Müritz)]] || {{WOB|DE-MV|13071156}} |- | [[Neustrelitz]] || {{WOB|DE-MV|13071110}} |} == Stawizny == Mecklenburgsko-Předpomorska so w lěće [[1990]] znowa załoži. Kraj wobsteješe hižo raz mjez [[1945]] a [[1952]] a bu potom kaž wšě kraje na wuchodźe Němskeje rozpušćeny. Na teritoriju kraja nastachu wobwody [[Rostock (wobwod)|Roztok]], [[Zwěrin (wobwod)|Zwěrin]] a [[Neubrandenburg (wobwod)|Neubrandenburg]]. Wot lěta 1945 běži němsko-[[pólska]] hranica přez wuchodny dźěl Předpomorskeje. == Mjeno == Dźěl mjena [[Mecklenburg]] wobsahuje dźěl słowa "Mecklen-" wot staronižoněmskeho słowa '''mikil''' ("wulki"), a dźěl słowa "Burg" z woznamom „[[hród]]“. Dźěl mjena Předpomorska wobsahuje słowjanske słowa po- a morjo, dokelž tutón zwjazkowy kraj při [[Baltiske morjo|Baltiskim morju]] leži. == Mjena sydlišćow == W Mecklenburgsko-Předpomorskej je wjele městnych mjenow, kotrež ze zapadosłowjanskeje rěče pochadźeja. Tuta słowjanska rěč so hižo njerěči, bě pak přiwuzna z [[Kašubšćina|kašubšćinu]], [[Pólšćina|pólšćinu]], ale tež ze [[serbšćina|serbšćinu]], [[Čěšćina|čěšćinu]] a [[Słowakšćina|słowakšćinu]]. Wona słuša k lechiskej skupinje [[zapadosłowjanske rěče|zapadosłowjanskich rěčow]]. Su pak tež městnostne mjena němskeho pochada. {| {{Rjana tabela-nalěwo}} |- ! Sydlišćo ! Pochad<ref>Die Slawen in Deuschland, Akademie-Verlag Berlin 1985</ref><ref>Erwin Schulz: Ortsnamen in Mecklenburg-Strelitz, Greifswald 2004, ISBN 3-86006-218-2</ref><ref>Bernd Hahn: Mirower Geschichte(n), strona 15</ref> ! Podobne słowa w hornjoserbšćinje |- | Diemitz | Dymec | dym |- | Klevenow, Glewitz, Klebe atd. | chlěv | chlěw |- | Mirow | Mirov | měr |- | Rostock | ros-, tok | roz-, |- | Peetsch | Piaske | pěsk |- | Schwerin | | zwěrjo |- | Strelitz (dźensniši dźeń: [[Neustrelitz]]) | strelci | třelić, třeleć |} {{-}} == Žórła == <references/> {{Mecklenburgsko-Předpomorska}} {{Zwjazkowe kraje (Němska)}} [[Kategorija:Mecklenburgsko-Předpomorska| ]] [[Kategorija:Zwjazkowe kraje (Němska)]] [[Kategorija:Załožene 1990]] hvzv7s2xs8kdzt98wd8rf0wz9cxaoxt 0 4341 390686 380562 2026-04-11T09:56:11Z Sewa 15874 Wólby (2023 a 2028) a reprezentanća we Zwjazkowej radźe (6). 390686 wikitext text/x-wiki {{Zwjazkowy kraj |chorhoj=Flag of Bavaria (striped).svg |wopon=Coat of arms of Bavaria.svg |wulkosć wopona=130px |ISO=DE-BY |šěrina=48/57/00 |dołhota=11/24/00 |stolica=Mnichow |přestrjeń=70551.57 |krajne čisło=09 |oficialne websydło=[http://www.bayern.de/ bayern.de] |ministerski prezident=Markus Söder |strona=CSU |knježaca strona=[[CSU]] a [[Swobodni wolerjo]] |sydła=203 |strony w parlamenće=[[CSU]] 85<br /> [[Swobodni wolerjo|SW]] 37<br /> [[Zwjazk 90/Zeleni|Zeleni]] 32<br /> [[AfD]] 32<br /> [[SPD]] 17 |poslednje wólby=[[8. oktobra]] [[2023]] |přichodne wólby=nazyma [[ 2028]] |Reprezentanća we Zwjazkowej radźe=6 |mapa=Locator map Bavaria in Germany.svg }} '''Swobodny stat Bayerska''' (serbsce tež ''Baworska'';<ref>{{Jakubaš|59}}</ref> {{wrěči|de}} ''Freistaat Bayern'') je [[Zwjazkowe kraje (Němska)|zwjazkowy kraj]] na juhowuchodźe [[Němska|Němskeje]], při hranicy z [[Čěska|Čěskej]] a [[Awstriska|Awstriskej]]. [[Stolica]] je [[Mnichow]]. Z něhdźe 70.500 km² je po přestrjeni najwjetši kraj Němskeje a z 13 milionami wobydlerjow po wobydlerstwje druhi najwjetši. == Geografija == Bayerska mjezuje z [[Durinska|Durinskej]] na sewjeru, ze [[Sakska|sakskim]] [[Bohotski wokrjes|Bohotskim wokrjesom]] na samym sewjerowuchodźe, z [[Čěska|Čěskej]] na wuchodźe, z [[Awstriska|Awstriskej]] w [[Alpy|Alpach]] na juhu, na juhowuchodźe přez [[Bodamski jězor]] ze [[Šwicarska|Šwicarskej]], na zapadźe z [[Badensko-Württembergska|Badensko-Württembergskej]] a na sewjerozapadźe z [[Hessenska|Hessenskej]]. Najwažnišej rěce Bayerskeje stej [[Dunaj]] a [[Mohan]], kiž stej přez kanal ze sobu zwjazanej a dźěl transeuropskeho łódźnistwoweho puća. Najwjetši jězor swobodneho stata je [[Chiemski jězor]], zdobom třeći najwjetši cyłeje Němskeje. === Města === Najwjetše města Bayerskeje su: {| class="wikitable" |- ! město !! wobydlerstwo ({{WOBDL|DE-BY}})<ref>{{WOBŽ|DE-BY}}</ref> |- | [[Mnichow]] || {{WOB|DE-BY|09162000}} |- | [[Nürnberg]] || {{WOB|DE-BY|09564000}} |- | [[Augsburg]] || {{WOB|DE-BY|09761000}} |- | [[Rězno]] || {{WOB|DE-BY|09362000}} |- | [[Ingolstadt]] || {{WOB|DE-BY|09161000}} |- | [[Würzburg]] || {{WOB|DE-BY|09663000}} |- | [[Fürth]] || {{WOB|DE-BY|09563000}} |- | [[Erlangen]] || {{WOB|DE-BY|09562000}} |- | [[Babin]] || {{WOB|DE-BY|09461000}} |- | [[Bayreuth]] || {{WOB|DE-BY|09462000}} |} == Žórła == <references /> {{-}} == Wotkaz == {{commonscat|Bavaria|Bayerska}} {{Zwjazkowe kraje (Němska)}} [[Kategorija:Bayerska| ]] shft5fujedjek5o3x9883rd2643yec8 0 4626 390684 356173 2026-04-10T19:59:33Z Iketsi 5296 Nóžki == → == Nóžki 390684 wikitext text/x-wiki {{Město |wopon= |šěrina=37/08/00/N |dołhota=38/46/00/E |region-ISO=TR |wysokosć=477 |přestrjeń= |wobydlerstwo=498111 |referenca za wobydlerstwo=[http://report.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2=&report=idari_yapi_2008.RDF&p_il1=63&p_yil=2008&p_dil=1&desformat=html&ENVID=adnksdb2Env Turkowski institut za statistiku] |staw=2010 |póstowe čisło= 63 000 |předwólba=(+90) 414 |awtowa značka=63 |měšćanosta=Eşref Ahmet Fakıbaba |strona=SP |webstrona=[http://www.sanliurfa.bel.tr/ sanliurfa.bel.tr] }} [[Dataja:Urfaskyline.jpg|thumb|Pohlad na město]] '''Şanlıurfa''' je [[město]] na juhowuchodźe [[Turkowska|Turkowskeje]], hač do wosomdźesatych lět 20. lětstotka rěkaše město Urfa. [[Arabšćina|Arabsce]] ''Raha'' الرها , [[Kurdšćina|kurdsce]] ''Riha'', tež jednory '''Urfa''' . W antice '''Edessa'''. [[Aramejšćina|aramejsce]] ܐܘܪܗܝ / ''Urhoy'' . Wobydlerstwo zestaja so z Kurdow, Turkow a Arabow. Wulki dźěl wobydlerjow města su křesćenjo, Aramejčenjo a Armenjenjo. Město ma 390.000 wobydlerjow. == Nóžki == <references/> == Wotkaz == * [http://www.pbase.com/dosseman/urfa Wobrazy z města] [[Kategorija:Sydlišćo w Aziji]] ekq2lrey8ld4mslspgksi3u3ya60ter 0 10569 390683 293252 2026-04-10T18:54:53Z Iketsi 5296 Nóžki == → == Nóžki 390683 wikitext text/x-wiki {{Infokašćik rostlina |mjeno=Kulojty rupik |wobraz=Saxifraga rotundifolia Sturm61.jpg |wulkosć=250px |wopis wobraza=Ilustracija kulojteho rupika (''Saxifraga rotundifolia'') |klasa0=[[Eudikotyledony]]<br />[[Jadrowe eudikotyledony]] |podrjadownja= |porjad=(Saxifragales) |swójba=[[Rupikowe rostliny]] (Saxifragaceae) |podswójba= |ród=[[Rupik]]<ref>{{Prawopisny2005|strona=442}}</ref><ref name="boehmak">{{boehmak|titul= Steinbrech}}</ref> (Saxifraga) |družina=Kulojty rupik |wědomostne mjeno=Saxifraga rotundifolia |slědźer=[[Carl von Linné|L.]] |lěto= }} {{Takson-logo|škitany}} '''Kulojty rupik''' (''Saxifraga rotundifolia'') je rostlina ze swójby [[Rupikowe rostliny|rupikowych rostlinow]] (''Saxifragaceae''). Dalše serbske mjeno je '''stopička'''<ref name="boehmak"/>. {{Wertikalna lisćina wobrazow |połoženje=left |šěrokosć= 200px |šěrokosćKašćika= |wobraz1=Saxifraga rotundifolia.jpg |wopis1= |wobraz2=Saxifraga rotundifolia DSCF1490.JPG |wopis2= |wobraz3= |wopis3= |wobraz4= |wopis4= |wobraz5= |wopis5= |wobraz6= }} == Wopis == Kulojty rupik docpěwa wysokosć wot 20 hač 70 cm. [[Łopjeno|Łopjena]] su dołho stołpikate, jasnozelene, kulojte a hrubje karbowane. === Kćenja === Kćěje wot junija hač septembra. Běłe [[Kćenje|kćenja]] steja w čumpatych [[pakić]]ach a su na kromje čerwjenje dypkate. == Stejnišćo == Rosće w hórskich měšanych lěsach<!--, Hochstaudengebüsch--> na rěčnych brjohach, w [[Alpy|Alpach]] we wysokosćow hač nad 2200 m. == Rozšěrjenje == Rostlina je w horinach srjedźneje a južneje [[Europa|Europy]] rozšěrjena. == Wužiwanje == {{-l}} == Nóžki == <references/> == Žórła == * Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 64 {{ref-de}} * Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. * Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002) * Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954) * Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920) [[Kategorija: Rupikowe rostliny]] [[Kategorija:Škitane rostliny]] lknd496gbah3jfgxvo6fm65hdsnffwc 0 10949 390677 173261 2026-04-10T18:50:39Z Iketsi 5296 Nóžki == → == Nóžki 390677 wikitext text/x-wiki {{Infokašćik rostlina |mjeno=Wisata kostrjawa |wobraz= |wulkosć=250px |wopis wobraza=Wisata kostrjawa (''Bromus patulus'') |rjadownja= |podklasa0=[[Commelinidy]] |porjad=(Poales) |swójba=[[Słódke trawy]] (Poaceae) |podswójba=Pooideae |ród=[[Kostrjawa]]<ref>{{Prawopisny2005|strona=212}}</ref><ref>{{boehmak|titul= Trespe}}</ref> (Bromus) |družina=[[Wisata kostrjawa]] |wědomostne mjeno=Bromus patulus |slědźer= |lěto= }} '''Wisata kostrjawa''' (''Bromus patulus'') je rostlina ze swójby [[Słódke trawy|słódkich trawow]] (''Poaceae''). == Wopis == == Stejnišćo == == Rozšěrjenje == == Nóžki == <references/> == Žórła == <!--* Aichele, D., Golte-Bechtle, M.: Was blüht denn da: Wildwachsende Blütenpflanzen Mitteleuropas. Kosmos Naturführer (1997)--> * Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. * Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002) * Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954) * Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920) [[Kategorija: Słódke trawy]] q1hcfhde1yf2qh570zvr5tcwaxnrjz3 0 11427 390682 293663 2026-04-10T18:54:26Z Iketsi 5296 Nóžki == → == Nóžki 390682 wikitext text/x-wiki {{Infokašćik rostlina |mjeno=Pochowa syćina |wobraz=Juncus_alpinoarticulatus_Sturm13.jpg |wulkosć=250px |wopis wobraza=Pochowa syćina (''Juncus alpinoarticulatus'') |rjadownja= |podklasa0=[[Monokotyledony]]<br />[[Commelinidy]] |porjad=(Poales) |swójba=[[Syćinowe rostliny]] (Juncaceae) |podswójba= |ród=[[Syćina]]<ref>{{Prawopisny2005|strona=495}}</ref><ref>{{boehmak|titul= Binse}}</ref> (Juncus) |družina=Pochowa syćina |wědomostne mjeno=Juncus alpinoarticulatus |slědźer= |lěto= }} '''Pochowa syćina''' (''Juncus alpinoarticulatus'') je rostlina ze swójby [[Syćinowe rostliny|syćinowych rostlinow]] (''Juncaceae''). == Wopis == == Stejnišćo == == Rozšěrjenje == == Wužiwanje == == Nóžki == <references/> == Žórła == * Aichele, D., Golte-Bechtle, M.: Was blüht denn da: Wildwachsende Blütenpflanzen Mitteleuropas. Kosmos Naturführer (1997) * Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. * Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002) * Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954) * Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920) [[Kategorija: Syćinowe rostliny]] e5agcd9c7k0hfurx0n1r060koo49ygx 0 11781 390680 344854 2026-04-10T18:53:35Z Iketsi 5296 Nóžki== → == Nóžki 390680 wikitext text/x-wiki {{Infokašćik rostlina |mjeno=Hórski rozkólnik |wobraz=Sempervivum_montanum_subsp_stiriacum.jpg |wulkosć=250px |wopis wobraza=subsp. stiriacum |klasa0=[[Eudikotyledony]]<br />[[Jadrowe eudikotyledony]] |podklasa= |porjad=(Saxifragales) |swójba=[[Tučnołopjenakowe rostliny]] (Crassulaceae) |podswójba= |ród=[[Rozkólnik]]<ref>{{prawopisny2005|strona=430}}</ref> (Sempervivum) |družina=Hórski rozkólnik |wědomostne mjeno=Sempervivum montanum |slědźer=[[Carl von Linné|L.]] |lěto= }} {{Takson-logo|škitany}} '''Hórski rozkólnik''' (''Sempervivum montanum'') je rostlina ze swójby [[Tučnołopjenakowe rostliny|tučnołopjenakowych rostlinow]] (''Crassulaceae''). == Wopis == Hórski rozkólnik docpěwa wysokosć wot 5 hač 15 cm. Rostlina wutwori kulowatu rozetu, kotraž so pozdźišo hwěžkojće rozšěrjena stanje. === Łopjena === [[Łopjeno|Łopjena]] su lancetojte a maja zeleny abo čerwjenojty kónčk. Jich płonina je žiłzokosmata. === Kćenja === Kćěje wot julija hač do septembra. [[Kćenje|Kćenja]] steja po dwěmaj hač po wosmich a docpěwaja šěrokosć wot 2 do 3 cm. Zwjetša 12 [[Krónowe łopješko|krónowych łopješkow]] je čerwjenowioletne. == Stejnišćo == Rosće na silikatnych suchich trawnikach, we wysokosćach wot 1500 - 3400 m. == Rozšěrjenje == Rostlina je w horinach srjedźneje a južneje [[Europa|Europy]] rozšěrjena. == Systematika == {{translate}} Eksistuja štyri poddružiny.<ref>[http://duepublico.uni-duisburg-essen.de/servlets/DerivateServlet/Derivate-14441/Diss.Neeff.pdf Philipp Neeff: ''Beiträge zu Taxonomie der Gattung Sempervivum L. (Crassulaceae) unter besonderer Berücksichtigung der in Kleinasien vorkommenden Sippen'' (Dissertation) Seite 52]</ref> * ''Sempervivum montanum'' subsp. ''montanum'' je mominatna forma. Wona ma najmjeńše rošěrjenski teritorij a wustupuje wot [[Jězorske Alpy|jězorskich Alpow]] w juhozapadźe hač do [[Wysoki Tauern|Wysokeho Tauerna]]. * ''Sempervivum montanum'' subsp. ''stiriacum'' wotměnjuje subsp. ''montanum'' wot Wysokich Tauerow a so hodźi hač do Steierischen Randgebirge we wuchodźe namakać. Jeje rozety maja přeměr wot 4 hač 5 centimetrow a su wotewrjene, rozetołopjenowe nutř zhinbnjene, fajn, mjechko a žiłzojće kosmate. Stolony su krótke a šwižne. Kćenja su čerwjenojće karmine. * ''Sempervivum montanum'' subsp. ''burnatii'' wustupuje wot [[Grajiske Alpy|Grajiskich]] hač do [[Cottiske Alpy|Cottiskich Alpow]] a w [[Meeralpen]]. Ma wjele wjetše rozety. * ''Sempervivum montanum'' subsp. ''carpaticum'' je w [[Karpaty|Karpatach]] rozšěrjena. == Wužiwanje == == Nóžki == <references/> == Žórła == * Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 216 {{ref-de}} * Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. * Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002) * Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954) * Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920) {{commons|Sempervivum montanum}} [[Kategorija: Tučnołopjenakowe rostliny]] [[Kategorija: Škitane rostliny]] k83i0e7vjcnkr7rsenmhylaf51vromy 0 12490 390689 385626 2026-04-11T10:42:01Z Sewa 15874 390689 wikitext text/x-wiki {{Zwjazkowy kraj |wopon=Coat of arms of Thuringia.svg |chorhoj=Flag of Thuringia.svg |ISO=DE-TH |šěrina=50.86 |dołhota=11.05 |stolica=Jarobrod |přestrjeń=16172.10 |krajne čisło=16 |oficialne websydło=[http://www.thueringen.de/ thueringen.de] |ministerski prezident=Mario Voigt |strona=CDU |knježace strony=[[CDU]], [[BSW]] a [[SPD]] (mjeńšina) |strony w parlamenće=[[AfD]] 32<br />[[Křesćansko-demokratiska unija Němskeje|CDU]] 23<br />[[Zwjazk Sahry Wagenknecht|BSW]] 15<br />[[Lěwica]] 12<br />[[SPD]] 6 |poslednje wólby=[[1. septembra]] [[2024]] |přichodne wólby=2029 |Reprezentanća w Zwjazkowej radźe=4 |mapa=Locator map Thuringia in Germany.svg }} '''Swobodny stat Durinska''' ({{wrěči|de}} ''Freistaat Thüringen'') je zwjazkowy kraj w srjedźišću [[Němska|Němskeje]] z 2,1 milionom wobydlerjow. [[Stolica]] a zdobom najwjetše město je [[Jarobrod]] ''(Erfurt)'', druhe [[wulkoměsto]] je [[Jena]]. Kraj Durinska wobsteješe prěni raz wot 1920 do 1952, hdyž buchu kraje w [[Němska demokratiska republika|Němskej demokratiskej republice]] rozpušćene a do wobwodow rozdźělene. Po přewróće so w lěće 1990 znowa załoži. == Geografija == Durinska mjezuje z [[Delnja Sakska|Delnjej Sakskej]] a [[Saksko-Anhaltska|Saksko-Anhaltskej]] na sewjeru, ze [[Sakska|Sakskej]] na wuchodźe, z [[Bayerska|Bayerskej]] na juhu, ze [[Saksko-Anhaltska|Saksko-Anhaltskej]] na zapadźe a z [[Hessenska|Hessenskej]] na sewjerozapadźe. === Rěki === * [[Werra]] * [[Solawa]] * [[Unstrut]] * [[Ilm]] * [[Běły Halštrow]] === Města === Najwjetše města Durinskeje su: {| class="wikitable" |- ! město !! wobydlerstwo ({{WOBDL|DE-TH}})<ref>{{WOBŽ|DE-TH}}</ref> |- | [[Jarobrod]] || {{WOB|DE-TH|16051000}} |- | [[Jena]] || {{WOB|DE-TH|16053000}} |- | [[Gera]] || {{WOB|DE-TH|16052000}} |- | [[Weimar]] || {{WOB|DE-TH|16055000}} |- | [[Gotha]] || {{WOB|DE-TH|16067029}} |- | [[Eisenach]] || {{WOB|DE-TH|16063105}} |- | [[Nordhausen]] || {{WOB|DE-TH|16062041}} |- | [[Mühlhausen/Durinska]] || {{WOB|DE-TH|16064046}} |- | [[Suhl]] || {{WOB|DE-TH|16054000}} |- | [[Starohród]] || {{WOB|DE-TH|16077001}} |} == Wobydlerstwo == === Ludnostne wuwiće === {| | valign="top" | {| class="prettytable" ! style="background:#efefef;" | Lěto ! style="background:#efefef;" | wobydlerjow |----- | 1834 || align="right" | 1.172.375 |----- | 1864 || align="right" | 1.435.115 |----- | 1890 || align="right" | 1.737.544 |----- | 1910 || align="right" | 2.160.692 |----- | 1950 || align="right" | 2.932.242 |----- | 1955 || align="right" | 2.819.600 |----- | 1960 || align="right" | 2.737.865 |----- | 1965 || align="right" | 2.747.767 |----- | 1970 || align="right" | 2.759.084 |} | valign="top" | {| class="prettytable" ! style="background:#efefef;" | Lěto ! style="background:#efefef;" | wobydlerjow |----- | 1975 || align="right" | 2.737.235 |----- | 1980 || align="right" | 2.730.368 |----- | 1985 || align="right" | 2.721.539 |----- | 1988 || align="right" | 2.723.268 |----- | 1990 || align="right" | 2.611.319 |----- | 1995 || align="right" | 2.503.785 |----- | 2000 || align="right" | 2.431.255 |----- | 2005 || align="right" | 2.334.575 |----- | 2006 || align="right" | 2.311.140 |} |} === Dialekty w Durinskej === [[Dataja:Dialekte Thüringen.PNG|thumb|Dialekty|left|150px]] W Durinskej so dźewjeć regionalnych dialektow rozeznawa: * Sewjerowuchodna durinšćina a sewjerodurinšćina * Centralnodurinšćina * Zapadodurinšćina a ilmdurinšćina * Wuchododurinšćina a juhowuchodna durinšćina * Hennebergšćina a Itzgründišćina. <br clear="both" /> == Politiske rozčłonkowanje == === Zwjazkowy sejm === [[Dataja:Thüringen Landtagswahlkarte 2019.svg|thumb|Rozrjadowanje wólbnych wokrjesow]] W tuchwilnym Jarobrodskim sejmje je sydom stronow zastupjenych: * [[Lěwica]] (29) * [[Křesćansko-demokratiska unija Němskeje|CDU]] (21) * [[AfD]] (19) * [[SPD]] (8) * [[Zwjazk 90/Zeleni]] (5) * [[FDP]] (4) * Bürger für Thüringen (4) Maja hromadźe 90 sydłow. Lěwica, SPD a Zwjazk 90/Zeleni tworja knježerstwowu koaliciju Durinskeje pod ministerskim prezidentom [[Bodo Ramelow]]. === Krajne wokrjesy === {| class="prettytable sortable" border=1 |----- bgcolor="#FFDEAD" !čisło !wokrjes !sydło !Kfz.-Z. !přestrjeń <br />(km²) ! wobydlerjow <br />(30. Juni 2007) !hustota <br />zasydlenja |- |1 |[[Landkreis Altenburger Land|Altenburger Land]] |[[Altenburg]] |ABG |align=right|569,08 |align=right|104.170 |align=right|183 |- |2 |[[Landkreis Eichsfeld|Eichsfeld]] |[[Heilbad Heiligenstadt|Heiligenstadt]] |EIC |align=right|939,82 |align=right|108.471 |align=right|115 |- |3 |[[Landkreis Gotha|Gotha]] |[[Gotha]] |GTH |align=right|935,59 |align=right|141.883 |align=right|152 |- |4 |[[Landkreis Greiz|Greiz]] |[[Greiz]] |GRZ |align=right|843,52 |align=right|113.676 |align=right|135 |- |5 |[[Landkreis Hildburghausen|Hildburghausen]] |[[Hildburghausen]] |HBN |align=right|937,38 |align=right|69.860 |align=right|75 |- |6 |[[Ilm-Kreis]] |[[Arnstadt]] |IK |align=right|843,30 |align=right|115.029 |align=right|136 |- |7 |[[Kyffhäuserkreis]] |[[Sondershausen]] |KYF |align=right|1.035,13 |align=right|86.287 |align=right|83 |- |8 |[[Landkreis Nordhausen|Nordhausen]] |[[Nordhausen]] |NDH |align=right|710,91 |align=right|92.205 |align=right|130 |- |9 |[[Saale-Holzland-Kreis]] |[[Eisenberg (Durinska)|Eisenberg]] |SHK |align=right|816,99 |align=right|89.410 |align=right|109 |- |10 |[[Saale-Orla-Kreis]] |[[Schleiz]] |SOK |align=right|1.148,41 |align=right|91.493 |align=right|80 |- |11 |[[Landkreis Saalfeld-Rudolstadt|Saalfeld-Rudolstadt]] |[[Saalfeld/Saale|Saalfeld]] |SLF |align=right|1.034,58 |align=right|122.744 |align=right|119 |- |12 |[[Landkreis Schmalkalden-Meiningen|Schmalkalden-Meiningen]] |[[Meiningen]] |SM |align=right|1.210,14 |align=right|135.097 |align=right|112 |- |13 |[[Landkreis Sömmerda|Sömmerda]] |[[Sömmerda]] |SÖM |align=right|804,17 |align=right|75.678 |align=right|94 |- |14 |[[Landkreis Sonneberg|Sonneberg]] |[[Sonneberg]] |SON |align=right|433,36 |align=right|62.773 |align=right|145 |- |15 |[[Unstrut-Hainich-Kreis]] |[[Mühlhausen/Thüringen|Mühlhausen]] |UH |align=right|975,48 |align=right|112.259 |align=right|115 |- |16 |[[Wartburgkreis]] |[[Bad Salzungen]] |WAK |align=right|1.304,84 |align=right|135.987 |align=right|104 |- |17 |[[Landkreis Weimarer Land|Weimarer Land]] |[[Apolda]] |AP |align=right|803,03 |align=right|87.032 |align=right|108 |- |} [[Dataja:Thüringen Kreise (nummeriert).svg|thumb|300px|Krajne wokrjesy w Durinskej]] === Bjezwokrjesne města === Slědowace města su bjezwokrjesne: * [[Eisenach]] (EA) * [[Gera]] (G) * [[Jarobrod]] (EF) * [[Jena]] (J) * [[Suhl]] (SHL) * [[Weimar]] (WE) == Literatura == * Reinhard Jonscher/Willy Schilling: ''Kleine thüringische Geschichte''. Jenzig-Verlag, Jena 2005, ISBN 3-910141-74-9. * Jürgen John: ''Quellen zur Geschichte Thüringens''. Landeszentrale für politische Bildung, Erfurt 1997, ISBN 3-931426-14-9. * Georg Dehio: ''Handbuch der deutschen Kunstdenkmäler: Thüringen''. Deutscher Kunstverlag, Mnichow 2003, ISBN 3-422-03095-6. * Steffen Raßloff: Thüringen. Ein historischer Überblick. Erfurt 2004 ([http://www.thueringen.de/imperia/md/content/lzt/120.pdf Landeszentrale für politische Bildung Thüringen (PDF)]). == Wotkaz == {{commonscat|Thuringia|Kategorija:Durinska}} * [http://www.thueringen.de/ Oficialna webstrona Durinskeje] {{Zwjazkowe kraje (Němska)}} {{Rq|translate}} [[Kategorija:Durinska|!Durinska]] [[Kategorija:Załožene 1920]] [[Kategorija:Załožene 1990]] aarfar741uvukiubnxffm6medg8tw5t 0 12512 390687 390330 2026-04-11T10:33:20Z Sewa 15874 Přichodne wólby 2026. 390687 wikitext text/x-wiki {{Zwjazkowy kraj |wopon=Wappen Sachsen-Anhalt.svg |chorhoj=Flag of Saxony-Anhalt.svg |stolica=Dźěwin |stolica-wotkaz=Dźěwin (město) |ISO=DE-ST |šěrina=51.97 |dołhota=11.47 |přestrjeń=20446.31 |krajne čisło=15 |oficialne websydło=[http://www.sachsen-anhalt.de/ sachsen-anhalt.de] |ministerski prezident=Sven Schulze |strona=CDU |knježace strony=[[CDU]], [[SPD]] a [[FDP]] |strony w parlamenće=[[CDU]] 40<br />[[AfD]] 23<br />[[Lěwica]] 12<br />[[SPD]] 9<br />FDP 7<br />[[Zwjazk 90/Zeleni]] 6 |poslednje wólby=[[6. junija]] [[2021]] |přichodne wólby=6. septembra 2026 |Reprezentanća we Zwjazkowej radźe=4 |mapa=Locator map Saxony-Anhalt in Germany.svg }} '''Saksko-Anhaltska''' ({{wrěči|de}} ''Sachsen-Anhalt'', {{wrěči|nds}} ''Sassen-Anhalt'') je parlamentariska [[republika]] a jako kraj dźělnje suwereny sobustawski stat Zwjazkoweje republiki Němskeje. Płoninowy kraj ma něhdźe 2,17 milionow wobydlerjow. Najwjetšej měsće kraja stej krajnej stolicy [[Magdeburg|Dźěwin]] a [[Hala nad Solawu|Halle (Solawa)]], dalši wyši centrum je [[Dessau-Roßlau]]. Kraj nasta dnja 21. julija 1947 přez zjednoćenje Swobodneho stata Anhaltska z pruskimaj prowincomaj Magdeburg a Halle-Mjezyborg, kotrejž bě Swobodny stat [[Pruska]] dnja 1. julija 1944 přez dźělenje swojeje prowincy Sakskeje stworił. Kraj Saksko-Anhaltska nasta z reformu [[Němska demokratiska republika|NDR]] we wobwodach a wobsteji w dźensnišej formje wot němskeho znowazjednoćenja dnja 3. oktobra 1990. Rozrjaduje so do jědnaće wokrjesow a třoch bjezwokrjesnych městow. Namjezowace kraje su [[Delnja Sakska]], [[Braniborska]], [[Sakska]] a [[Durinska]], wot 1990 do 1992 tež [[Mecklenburgsko-Předpomorska]]. Saksko-Anhaltska leži centralnje w Němskej a srjedźnej Europje. Přeprěči so wot jednoho z najwažnišich zapado-wuchodnych zwiskow Europy (A 2) a jednoho z najwuznamnišich sewjero-južnych zwiskow kontinenta ([[Zwjazkowa awtodróha 9|A 9]], něhdy Via Imperii). Južny dźěl Saksko-Anhaltskeje słuša k metropolowemu regionej srjedźneje Němskeje. Kraj mjezuje z metropolowymi regionami [[Hamburg]], Berlin-Braniborska kaž tež [[Hannover]] a dla jeho wulkeho sewjero-južneho rozpřestrěća (něhdźe 210 kilometrow) leži najjužniši dźěl jenož něhdźe 60 kilometrow (powětrowa linija) wot hranicy z [[Bayerska|Bayerskej]] zdaleny. Saksko-Anhaltska wobsedźi pjeć swětowych městnow [[UNESCO]] – Bauhaus, Dessau-Wörlitzski zahrodowy raj, Lutherowej wopomnišći w Eislebenje a [[Wittenberg|Wittenbergu]], stare město Quedlinburga a Naumburgsku tachantsku cyrkej. W kraju dawaja mnohostronske hrodowe, hrodowe a cyrkwinske krajiny kaž tež dalše drohotne kulturne pomniki. Z wjacorymi wysokimi šulemi a slědźenišćemi stej Halle a Magdeburg wědomostnej srjedźišći. == Geografija == Saksko-Anhaltska mjezuje z [[Braniborska|Braniborskej]] na wuchodźe, ze [[Sakska|Sakskej]] a [[Durinska|Durinskej]] na juhu a z [[Delnja Sakska|Delnjej Sakskej]] na sewjerozapadźe. Přez kraj běži [[Łobjo]]. === Regiony === * [[Anhaltsko-Wittenberg]] * [[Srjedźnoněmski chemijowy třiróžk|Chemijowy třiróžk]] * [[Łobjo-Berda-Hola]] * [[Mansfeldski kraj]] * [[Ostfalska]] * [[Smoliny]] * [[Solawa-Unstrut]] * [[Stara Marka]] === Rěki === {| | valign=top | * [[Łobjo]] (1.166 km) * [[Solawa]] (413 km) * [[Habola]] (325 km) * [[Modłej]] (124 km, ze Šwikawskej Modłej 290 km) * [[Aller]] (263 km) * [[Běły Halštrow]] (257 km) * [[Unstrut]] (192 km) * [[Čorny Halštrow]] (188 km) * [[Bode]] (140 km, z Rappbode 169 km) | valign=top | * [[Ohre]] (110 km) * [[Milde]]/[[Biese]]/[[Aland (Rěka)|Aland]] (97 km) * [[Wipper (Harz)]] (85 km) * [[Jeetze]] (73 km, w Delnjeje Sakskej ''Jeetzel'' ) * [[Helme]] (65 km) * [[Fuhne]] (59 km) * [[Großer Graben und Schiffgraben|Großer Graben/Schiffgraben]] (46 km) * [[Ilse]] (40km) * [[Tanger]] (33 km) |} === Města === Najwjetše města Saksko-Anhaltskeje su: {| class="wikitable" |- ! město !! wobydlerstwo ({{WOBDL|DE-ST}})<ref>{{WOBŽ|DE-ST}}</ref> |- | [[Hala nad Solawu]] || {{WOB|DE-ST|15002000}} |- | [[Dźěwin (město)|Dźěwin]] || {{WOB|DE-ST|15003000}} |- | [[Dessau-Roßlau]] || {{WOB|DE-ST|15001000}} |- | [[Wittenberg]] || {{WOB|DE-ST|15091375}} |- | [[Halberstadt]] || {{WOB|DE-ST|15085135}} |- | [[Weißenfels]] || {{WOB|DE-ST|15084550}} |- | [[Stendal]] || {{WOB|DE-ST|15090535}} |- | [[Bitterfeld-Wolfen]] || {{WOB|DE-ST|15082015}} |- | [[Mjezybor]] || {{WOB|DE-ST|15088220}} |- | [[Bernburg]] || {{WOB|DE-ST|15089030}} |} == Krajne wokrjesy == [[Dataja:LandkreiseSachsenAnhalt2007.png|framed|right|upright|300px|Krajne wokrjesy w Sakskej-Anhaltskej]] {| class="prettytable sortable" !bgcolor=#dddddd|Krajny wokrjes !bgcolor=#dddddd|Wobydlerstwo !bgcolor=#dddddd|Přestrjeń |- |[[Wokrjes Anhaltsko-Bitterfeld|Anhaltsko-Bitterfeld]] (ABI) |align="right" |{{WOB|Saksko-Anhaltska|15082}} |align="right" |1.452,71 |- |[[Hrodowski wokrjes]] (BLK) |align="right" |{{WOB|Saksko-Anhaltska|15084}} |align="right" |1.413,36 |- |[[Wokrjes Berda|Berda]] (BK) |align="right" |{{WOB|Saksko-Anhaltska|15083}} |align="right" |2.366,19 |- |[[Wokrjes Smoliny|Smoliny]] (HZ) |align="right" |{{WOB|Saksko-Anhaltska|15085}} |align="right" |2.104,00 |- |[[Wokrjes Jerichowski kraj|Jerichowski kraj]] (JL) |align="right" |{{WOB|Saksko-Anhaltska|15086}} |align="right" |1.576,66 |- |[[Wokrjes Mansfeld-Južne Smoliny|Mansfeld-Južne Smoliny]] (MSH) |align="right" |{{WOB|Saksko-Anhaltska|15087}} |align="right" |1.448,60 |- |[[Solawski wokrjes]] (SK) |align="right" |{{WOB|Saksko-Anhaltska|15088}} |align="right" |1.433,22 |- |[[Selowy wokrjes]] (SLK) |align="right" |{{WOB|Saksko-Anhaltska|15089}} |align="right" |1.425,86 |- |[[Altmarkkreis Salzwedel]] (SAW) |align="right" |{{WOB|Saksko-Anhaltska|15081}} |align="right" |2.292,52 |- |[[Wokrjes Stendal|Stendal]] (SDL) |align="right" |{{WOB|Saksko-Anhaltska|15090}} |align="right" |2.422,96 |- |[[Wokrjes Wittenberg|Wittenberg]] (WB) |align="right" |{{WOB|Saksko-Anhaltska|15091}} |align="right" |1.929,89 |- |'''Bjezwokrjesne města:''' || || |- |1. [[Dźěwin (město)|Dźěwin]] (MD) |align="right" |{{WOB|Saksko-Anhaltska|15003000}} |align="right" |200,95 |- |2. [[Dessau-Roßlau]] (DE) |align="right" |{{WOB|Saksko-Anhaltska|15001000}} |align="right" |244,62 |- |3. [[Hala nad Solawu]] (HAL) |align="right" |{{WOB|Saksko-Anhaltska|15002000}} |align="right" |135,02 |- |} == Nabožina == Něhdźe 25,5% wobydlerjow (617.000) su religiozne. * ewangelski: 391.000 (15,7%) * katolski: 101.000 (4,1%) - wosebje w Mansfeldskim kraju * druhe cyrkwje: 80.000 (3,3%) * druhe nabožiny: 45.000 (2,4%) == Krajny sejm == [[Dataja:Sitzverteilung Landtag Sachsen-Anhalt.png|200px|left]] W tuchwilnym wosmym Dźěwinskim sejmje je šěsć stronow zastupjenych, kotrež maja cyłkownje 97 sydłow: * [[CDU]] (40) * [[AfD]] (22) * [[Lěwica]] (10) * [[SPD]] (9) * [[FDP]] (7) * [[Zwjazk 90/Zeleni]] (6) Třo zapósłanča su bjez frakcije. Wot apryla 2016 knježeše koalicija z [[CDU]], [[SPD]] a Zelenych z ministerskim prezidentom [[Reiner Haseloff]]. Po wólbach 2021 změni tutón swojeho koaliciskeho partnera na [[FDP]]. Wjace hač poł lěta do krajnych wólbow 2026 wotstupi Haseloff po 15 lětach a krajny sejm woli w januarje 2026 dotalneho frakciskeho předsydu CDU [[Sven Schulze]] za ministerskeho prezidenta. == Literatura == * Friedrich Ludwig Müller, Angela Pfotenhauer, Elmar Lixenfeld: ''Romanik in Sachsen-Anhalt''; Monumente-Edition. Monumente-Publikation der Deutschen Stiftung Denkmalschutz, Bonn 2001; ISBN 3-935208-05-7 oder ISBN 3-935208-09-X * Gisela Stockmann: ''Schritte aus dem Schatten. Frauen in Sachsen-Anhalt''; Querfurt: Dingsda-Verlag, 1993; ISBN 3-928498-12-6 (mit Lebensbildern von Katharina von Bora, Caroline Neuber, Dorothea Erxleben, Anna Louisa Karsch, Caroline Bardua, Louise von Francois, Hedwig Courths-Mahler und Christa Wolf) == Wotkaz == {{commonscat|Saxony-Anhalt|Saksko-Anhaltska}} {{Nawiblok |Saksko-Anhaltska |Zwjazkowe kraje (Němska) }} [[Kategorija:Saksko-Anhaltska| ]] [[Kategorija:Załožene 1947]] [[Kategorija:Załožene 1990]] 1rmvtnp7jg620vsn54dao9hwe8rv9kw 0 13709 390679 386342 2026-04-10T18:53:07Z Iketsi 5296 Nóžki== → == Nóžki 390679 wikitext text/x-wiki [[Dataja:KB_Germany.svg|thumb|300px|Napołoženje tastatury za Němsku a Awstrisku]] [[Dataja:KB_Swiss.svg|thumb|300px|Napołoženje tastatury za Šwicarsku]] '''QWERTZ''' (wuprajeny ''kwerts'') je mjeno najčasćišo wužiwaneje němskeje družiny [[kompjuterowa tastatura|kompjuteroweje tastatury]]. Mjeno pochadźa wot šěsć tastow w hornim, lěwym dźělu alfanumeriskeje tastatury, kotrychž pismiki su - {{Tasta|[[Q]]}} {{Tasta|[[W]]}} {{Tasta|[[E]]}} {{Tasta|[[R]]}} {{Tasta|[[T]]}} {{Tasta|[[Z]]}}. <pre> q w e r t z u i o p ü + a s d f g h j k l ö ä # < y x c v b n m , . - </pre> <pre> Q W E R T Z U I O P Ü * A S D F G H J K L Ö Ä ' > Y X C V B N M ; : _ </pre> Tastatura QWERTZ je němski deriwat jendźelskeje [[QWERTY]], kotraž bě so w epoše pisanskeje mašiny naćisnyła, zo by so přetorhowanje dla runočasneho wužiwanja susodnych tastow wotwobroćiło<!-- masxinskribilo-->. W [[Šwicarska|Šwicarskej]] so warianta wužiwa, kotraž nimo tastow za němske přezwuki tež ma tasty za francosku a italsku rěč. == Za druhe rěče == [[Dataja:KB_Hungary.svg|thumb|300px|Napołoženje tastatury za madźaršćinu]] [[Dataja:Polish_advanced_keyboard_layout.png|thumb|300px|Pólska QWERTZ-tastatura po normje PN87 (2021)]] QWERTZ-tastatura hodźi so tež za druhe rěče wužiwać, kaž na přikład za madźaršćinu. Za [[Pólšćina|pólšćinu]] eksistuje QWERTZ-tastatura po normje PN87, na př. we [[Windows XP]]. {{-}} == Alternatiwne ćěrjaki za Windows == Eksistuja někotre alternatiwne ćěrjaki za tutu tastaturu, zo by wužiwar na přikład tež serbsce pisać móhł. === Napołoženja tastatury z ćěrjakom Europskeje tastatury === {| class="prettytable" ! colspan="2" | za wobě serbšćinje |- ! pismiki ! tastowe kombinacije |- | č, Č | přešaltowaca tasta + [^], ''potom'' [c] resp. [C]<ref name="hr">[https://web.archive.org/web/20100303172556/http://www.europatastatur.de/kroatisch.html Kombinacije za chorwatšćinu, kotrež so zdźěla za serbšćinu hodźa.]</ref> |- | ć, Ć | [[akut|akutowy]] akcent [´], ''potom'' [c] resp. [C]<ref name="hr"/> |- | ě, Ě | přešaltowaca tasta + [^], ''potom'' [e] resp. [E] |- | ń, Ń | [[akut|Akutowy]] akcent [´], ''potom'' [n] resp. [N] |- | ó, Ó | [[akut|akutowy]] akcent [´], ''potom'' [o] resp. [O] |- | ł, Ł | AltGr-tasta a [l] resp. [L] |- | ř, Ř | přešaltowaca tasta + [^], ''potom'' [r] resp. [R] |- | ŕ, Ŕ | [[akut|akutowy]] akcent [´], ''potom'' [r] resp. [R] |- | š, Š | přešaltowaca tasta + [^], ''potom'' [s] resp. [S]<ref name="hr"/> |- | ś, Ś | [[akut|akutowy]] akcent [´], ''potom'' [s] resp. [S] |- | ž, Ž | přešaltowaca tasta + [^], ''potom'' [z] resp. [Z]<ref name="hr"/> |- | ź, Ź | [[akut|akutowy]] akcent [´], ''potom'' [z] resp. [Z] |} == Druhe warianty == Druha warianta wot QWERTY je [[AZERTY]], wužiwana w [[Francoska|Francoskeje]]. Druha nic rědka tastatura je [[Dvorakowa tastatura]], wotpohladana <!--intencita--> zo by była efektiwniša za [[jendźelšćina|jendźelski]] tekst. == Nóžki == <references/> == Wotkazy == *[https://web.archive.org/web/20090821091109/http://www.internecy.de/download/?lokalita=3 Strona wo ćěrjakach za Linux, Windows 95-ME, NT, 2000 a XP] *[https://web.archive.org/web/20131126075230/http://praskot.de/index.php?q=,download,, Ćěrjaki za Windows 2000-XP a Vista] {{ref-de}} *[https://web.archive.org/web/20160620041536/http://praskot.de/zusatz/faqs/vista_sbtatstatur_de.htm Instrukcija za instalowanje ćěrjaka pod Windows Vista] {{ref-de}} *[https://web.archive.org/web/20160618150110/http://praskot.de/zusatz/faqs/vista_sb_tastenbelegung.htm Napołoženje tastatury z wobrazami] {{ref-de}} *[http://www.europatastatur.de/ Europska tastatura za wjele rěčow z łaćonskim alfabetom a Windows 2000, XP a Vista] {{ref-de}} {{Nawigaciska lajsta tastaturowe layouty}} [[Kategorija:Pisadła]] 9pjg8eby43e16wuy94n1qrb4f3w2lnc 0 15327 390676 347221 2026-04-10T15:18:01Z Kontributor 2K 28024 /* Wuznamne města při Dunaju */ img #4 (nalěwo Sawa, naprawo Dunaj) @newer version 390676 wikitext text/x-wiki {{Infokašćik rěka |Mjeno = Dunaj |Originalne mjeno = [[Němska rěč|něm.]] ''Donau'', [[Słowakšćina|słow.]] ''Dunaj'', [[Madźaršćina|madź.]] ''Duna'', [[Chorwatšćina|chorw.]] ''Dunav'', [[Serbišćina|južnoserb.]] ''Дунав'', [[Bołharšćina|bołh.]] ''Дунав'', [[Rumunšćina|rum.]] ''Dunărea'', [[Ukrainšćina|ukr.]] ''Дунай'' |Wobraz = Iron Gate Danube.jpg |Wopisanje = Wudrjeńca ''[[Železne wrota]]'' mjez Serbiskej a Rumunskej |Běži přez = [[Němska|Němsku]], [[Awstriska|Awstrisku]], [[Słowakska|Słowaksku]], [[Madźarska|Madźarsku]], [[Chorwatska|Chorwatsku]], [[Serbiska|Serbisku]], [[Rumunska|Rumunsku]], [[Bołharska|Bołharsku]], [[Moldawska|Moldawsku]], [[Ukraina|Ukrainu]] |Žórło = zliw [[Breg]]a a [[Brigach]]a w [[Donaueschingen]]je, [[Němska]] |Wuliw = blisko [[Tulcea]] do [[Čorne morjo|Čorneho morja]] |Žórło-šěrina = 47.95104 |Žórło-dołhota = 8.52042 |Žórło-ISO = DE-BW |Wuliw-šěrina = 45/09/46 |Wuliw-dołhota = 29/38/50 |Wuliw-ISO = RO-TL |Mapa = Danubemap.png |Spad rěki = 0,38 |Wysokosć žórła = 1078 |Wysokosć wuliwa = 0 |Rěčina = [[Inn]], [[Tysa]], [[Drawa]], [[Sawa]], [[Prut (rěka)|Prut]] |Dołhosć = 2857 |Přestrjeń rěčiny = 801463 }} '''Dunaj''' (serbsce prjedy tež ''Dónawa'';<ref>{{Pful|171}}</ref> {{wrěči|de}} ''Donau'', {{wrěči|sk}} ''Dunaj'', {{wrěči|hu}} ''Duna'', {{wrěči|hr}} ''Dunav'', {{wrěči|sr}}/{{wrěči|bg}} ''Дунав'', {{wrěči|ro}} ''Dunărea'', {{wrěči|uk}} ''Дунай'') je wuznamna a dołha [[rěka]] w srjedźnej a juhowuchodnej [[Europa|Europje]]. Je 2.857 [[kilometer|kilometrow]] dołhi a jeho [[rěčina]] wobsahuje 801.463 [[Kwadratny kilometer|km²]]. Nastawa ze zjednoćenja [[Breg]]a a [[Brigach]]a w [[Donaueschingen]]je a ćeče přez Němsku, [[Awstriska|Awstrisku]], [[Słowakska|Słowaksku]], [[Madźarska|Madźarsku]], [[Chorwatska|Chorwatsku]], [[Serbiska|Serbisku]], [[Rumunska|Rumunsku]], [[Bołharska|Bołharsku]], [[Moldawska|Moldawsku]] a [[Ukraina|Ukrainu]] hač do [[Čorne morjo|Čorneho morja]]. Tam twori druha najdlěša rěka Europy wulki rěčny delta, kotryž steji pod přirodoškitom. Najwjetše přitoki Dunaja su [[Inn]], [[Tysa]], [[Drawa]] a [[Sawa]]. Na wjacorych wotrězkach twori Dunaj mjezynarodne mjezy, tak mjez Słowakskej a Madźarskej, Chorwatskej a Serbiskej, Serbiskej a Rumunskej, Rumunskej a Bołharskej kaž tež mjez Rumunskej a Ukrainu. == Wuznamne města při Dunaju == [[Dataja:Donaueschingen Donauzusammenfluss 20080714.jpg|thumb|left|Zliw [[Breg]]a a [[Brigach]]a]] [[Dataja:Donau-Wien-UNOcity.jpg|thumb|left|[[Wien]]]] [[Dataja:Panorama-budapeszt2.jpg|thumb|left|[[Budapest]]]] [[Dataja:Sava-Danube-Confluence-2009-08-09.jpg|thumb|left|[[Běłohród]] (nalěwo [[Sawa]], naprawo Dunaj)]] [[Dataja:Danube delta Landsat 2000.jpeg|thumb|left|[[Dunajska delta]]]] === [[Němska]] === ** [[Tuttlingen]] w [[Badensko-Württembergska|Badensko-Württembergskej]] ** [[Sigmaringen]] w Badensko-Württembergskej ** [[Munderkingen]] w Badensko-Württembergskej ** [[Ulm]] w Badensko-Württembergskej ** [[Ingolstadt]] w [[Bayerska|Bayerskej]] ** [[Kelheim]] w Bayerskej ** [[Rězno]] w Bayerskej ** [[Straubing]] w Bayerskej ** [[Deggendorf]] w Bayerskej ** [[Passau]] w Bayerskej === [[Awstriska]] === ** [[Linz]] ** [[Krems]] ** '''[[Wien]]''' === [[Słowakska]] === ** '''[[Bratisława]]''' ** [[Komárno]] ** [[Štúrovo]] === [[Madźarska]] === ** [[Győr]] ** [[Komárom]] ** [[Esztergom]] ** [[Visegrád]] ** [[Vác]] ** [[Szentendre]] ** '''[[Budapest]]''' ** [[Százhalombatta]] ** [[Ráckeve]] ** [[Dunaújváros]] ** [[Paks]] ** [[Kalocsa]] ** [[Baja]] ** [[Mohács]] === [[Chorwatska]] === ** [[Vukovar]] ** [[Ilok]] === [[Serbiska]] === ** [[Apatin]] ** [[Bačka Palanka]] ** [[Novi Sad]] ** '''[[Běłohród]]''' ** [[Smederevo]] ** [[Donji Milanovac]] ** [[Kladovo]] === [[Rumunska]] === ** [[Moldova Nouă]] ** [[Orşova]] ** [[Drobeta-Turnu Severin]] ** [[Calafat]] ** [[Bechet]] ** [[Dăbuleni]] ** [[Corabia]] ** [[Turnu Măgurele]] ** [[Zimnicea]] ** [[Giurgiu]] ** [[Olteniţa]] ** [[Călăraşi]] ** [[Feteşti]] ** [[Cernavodă]] ** [[Hârşova]] ** [[Brăila]] ** [[Galaţi]] ** [[Isaccea]] ** [[Tulcea]] ** [[Sulina]] === [[Bołharska]] === ** [[Widin]] ** [[Ruse]] === [[Ukraina]] === ** [[Reni]] ** [[Izmajil]] ** [[Kilija]] ** [[Wylkowe]] == Žórła == <references /> == Wotkaz == {{commonscat|Danube|Dunaj}} [[Kategorija:Dunaj]] [[Kategorija:Přitočnišćo Dunaja|0]] [[Kategorija:Rěka w Badensko-Württembergskej]] [[Kategorija:Rěka w Bayerskej]] [[Kategorija:Rěka w Awstriskej]] [[Kategorija:Rěka w Słowakskej]] [[Kategorija:Rěka w Madźarskej]] [[Kategorija:Rěka w Chorwatskej]] [[Kategorija:Rěka w Serbiskej]] [[Kategorija:Rěka w Rumunskej]] [[Kategorija:Rěka w Bołharskej]] [[Kategorija:Rěka w Moldawskej]] [[Kategorija:Rěka na Ukrainje]] [[Kategorija:Rěka w Europje]] [[Kategorija:Přitočnišćo Čorneho morja]] [[Kategorija:Pomjezna rěka]] 4jn7x73evm0oez8fdkj2f0c5f5jrwgq 0 41091 390678 387104 2026-04-10T18:52:46Z Iketsi 5296 Nóžki== → == Nóžki 390678 wikitext text/x-wiki [[Dataja:PayPal 2024 (Alt).svg|gerahmt|Słowna marka]] '''PayPal''' [peɪpæl] {{Audio|GT PayPal.ogg|naposkać}} ([[Jendźelšćina|jendźelsce]], po słowje „płaćenski přećel“, złožujo so na ''pen pal'', „[[Listowe přećelstwo|listowy přećel]]“) je při bursy notěrowany wobhospodar [[Elektroniske pjenjezy|online-płaćenskeje słužby]], kotraž hodźi so za zarunanje srjedźnych a małych sumow na přikład při nakupje a předani w [[Elektroniske wikowanje|online-wikowanju]] wužiwać. Po swójskich podaćach ma PayPal wjace hač 277 milionow aktiwnych wužiwarjow we wjace hač 200 wikach z móžnosću płaćenja we wjace hač 100 měnach (staw: měrc 2020).<ref>[https://about.pypl.com/about-us/default.aspx PayPal, Inc. - About Us]; dowidźane 27. meje 2025 (jendźelsce)</ref> Kónc lěta 2020 bě po cyłym swěće 377 milionow kupcow. Nettodobytk we wobchodnym lěće 2020 wučinješe 4,2 miliardźe US-dolarow.<ref>Hilža Atzler: ''Paypal zählt fast 30 Millionen Nutzer in Deutschland.'' In: ''Handelsblatt.'' 24. februara 2021, strona 31.</ref> Sydło předewzaća je [[San José]], [[Europa|europske]] dźowče předewzaće je ''PayPal (Europe) S.à r.l. & Cie, S.C.A.'' ze sydłom w [[Luxemburgska|Luxemburgskej]]. Wot lěta 2015 so akcije na [[NASDAQ]] wikuja. Předewzaće je wobstatk indeksa [[S&P 500]] a naruna něhdyši maćerny koncern eBay w [[S&P 100]]. == Stawizny předewzaća == [[Dataja:PayPal San Jose Headquarters.jpg|mini|Hłowne sydło PayPal w San José]] PayPal dźe na zjednoćenje firmow Confinity a [[X.com]] w měrcu 2000 wróćo. Confinity bu w decembru 1998 wot [[Max Levchin|Maxa Levchina]], [[Peter Thiel|Petera Thiela]] a Luke Noseka w [[Palo Alto]], [[Kaliforniska|Kaliforniskej]], załoženy. Prěnjotnje bě to firma za płaćenske metody ("reconciling beamed payments") a [[kryptografija|kryptografiju]] za [[Palm Pilot|palm pilot]] ze zapłaćenjom přez e-mejlku. X.com je so w měrcu 1999 wot [[Elon Musk|Elona Muska]] załožiło, tohorunja jako internetny financny posłužbnik ze zapłaćenjom přez e-mejlku. Wobě firmje měještej swojej běrowaj na University Avenue w Palo Alto a wozjewištej swojej webstronje kónc 1999. Pola Confinity běchu mnozy z prěnich přistajenych bywši sobudźěłaćerjo studentskeje nowiny ''The Stanford Review'', kotraž bu tohorunja wot Petera Thiela załožena. Najwjace z prěnich wuwiwarjow přińdźe wot [[University of Illinois at Urbana-Champaign]], na kotrejž bě jich Max Levchin nawabił. Za X.com rekrutěrowaše Elon Musk šěroki spektrum techniskeho a wobchodniskeho personala, inkluziwnje mnohich, kotřiž běchu najwuši z wobchodnym wuspěchom firmy zwjazani, kaž na přikład Amy Klement, Sal Giambanco, Roelof Botha, Sanjay Bhargava a Jeremy Stoppelman. Mnoholičbni sobuzałožerjo a zažni sobudźěłaćerjo předewzaća, kotřiž pozdźišo druhe wuspěšne předewzaća ([[YouTube]], [[SpaceX]]) załožichu, buchu pozdźišo jako [[PayPal-Mafia|PayPal]] [[PayPal-Mafia|mafija]] znaći.<ref>[https://fortune.com/article//paypal-mafia/ The PayPal Mafia | Fortune] In: ''Fortune''. Wotwołana 18. februara 2024 (jendźelsce).</ref> == Nóžki == <references /> == Wotkaz == {{Commonscat|PayPal}} [[Kategorija:Elon Musk]] [[Kategorija:Předewzaće]] [[Kategorija:Kaliforniska]] k4qu9rt6jpv23dq6f2xrm9q2uckb3du