Wikipedija
hsbwiki
https://hsb.wikipedia.org/wiki/H%C5%82owna_strona
MediaWiki 1.46.0-wmf.24
first-letter
Media
Specialnje
Diskusija
Wužiwar
Diskusija z wužiwarjom
Wikipedija
Wikipedija diskusija
Dataja
Diskusija k dataji
MediaWiki
MediaWiki diskusija
Předłoha
Diskusija k předłoze
Pomoc
Pomoc diskusija
Kategorija
Diskusija ke kategoriji
TimedText
TimedText talk
Modul
Modul diskusija
Veranstaltung
Veranstaltung Diskussion
Jurij Kral
0
4905
390737
382764
2026-04-18T18:36:01Z
Tchoř
1265
/* Žiwjenje */ wikificěrowanje
390737
wikitext
text/x-wiki
[[Dataja:Jurij Kral.JPG|mini|upright|Jurij Kral]]
'''Jakub Jurij Kral''' ({{wrěči|de}} ''Jacob Georg Krahl''; * [[16. apryla]] [[1864]] w [[Radwor]]ju, † [[27. nowembra]] [[1945]] we [[Worklecy|Worklecach]]) bě [[Serbja|serbski]] katolski farar, słownikar a gramatikar.
== Žiwjenje ==
Jurij Kral bě najstarši syn [[Radwor|Radworskeho]] wučerja [[Jakub Kral|Jakuba Krala]] a jeho mandźelskeje Marje, rodź. Bjaršec z [[Boranecy|Boranec]].<ref>Křćeńska kniha Radworskeje wosady; zapisk 27a/1864</ref> Jeho młódši bratr bě [[Franc Kral]]-Rachlowc. Jako dźesaćlětny zastupi Jurij 1874 do tachantskeje šule w [[Budyšin]]je. Wot 1879 do 1889 bě chowanc [[Serbski seminar|Serbskeho seminara]] w [[Praha|Praze]].
Pod nawodom wuběrneho serbšćinarja a staršeho [[Serbowka|Serbowki]] [[Jurij Libš|Jurja Libša]] wudospołnjowachu so wón a druzy serbscy Prascy studenća w serbšćinje. Na jeho nastork napisa wón gramatiku hornjoserbšćiny po čěskej předłoze Vymazala a po [[Jan Pětr Jordan|Jordanowej]] gramatice. Gramatika z mjenom „Grammatik der wendischen Sprache in der Oberlausitz“ wuńdźe w lěće 1895, jeje druhi nakład ćišćeše so 1919 a třeći 1925. Gramatika bě hač do prěnich lět po [[Druha swětowa wójna|Druhej swětowej wójnje]] normatiwna, doniž [[Pawoł Wowčerk|Wowčerkowa]] „Kurzgefaßte obersorbische Grammatik“ 1951 na jeje městno njestupi.
[[Dataja:Radwor - kěrchow 3.JPG|mini|Row na Radworskim kěrchowje]]
W lěće 1889 bu Kral na měšnika wuswjećeny a za kapłana při Dwórskej cyrkwi w [[Drježdźany|Drježdźanach]] postajeny. Do [[Maćica Serbska|Maćicy]] zastupi Jurij Kral dwě lěće pozdźišo 1891.
Wot 1896 do 1922 bě z fararjom w Dubinje, dźensnišim měšćanskim dźělu Freitala. Po tym přesydli so do Drježdźan-Friedrichstadta, hdźež bě farar při Michałskej cyrkwi. W samsnym lěće bu za konsistorialneho radźićela (biskopske cyrkwinske sudnistwo) pomjenowany.
Jurja Kralowe druhe wuznamne rěčespytne dźěło je „Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče“, kotrehož prěni dźěl, pismiki A do P, w lěće 1927 wuńdźe. Dowušoł bě słownik 1931, lěto do toho, zo je Kral na wuměnk šoł.
Słownik je drje wobšěrniši hač [[Křesćan Bohuwěr Pful|Pfulowy]], ale wopřija za to wjele indiwidualnje wutworjenych słowow, kiž so njejsu ženje w ludźe přimnyli a tohorunja tójšto hubjenych a zdźěla samo wopačnych twórbow.
Za swojej wědomostnej dźěle bu pomjenowany za čestneho sobustawa akademijow w Praze a [[Sofija|Sofiji]].
Po tym, zo bě w Drježdźanskej bombowej nocy dnja 13. februara 1945 bydlenje a zamóženje zhubił, zemrě njecyłe lěto pozdźišo 27. nowembra 1945 we [[Worklecy|Worklečan]] chorowni. W ródnej wsy leži pochowany.
== Knižne wozjewjenja ==
*Kurzgefaßte obersorbische Grammatik (Budyšin 1895, 1919, 1925)
*Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče (Budyšin 1927-1931)
== Literatura a žórła ==
* [[Jan Bryl|Serbin, Jan]]: ''Farar Jurij Kral-šěsćdźesaćlětnik.'' [[Serbske Nowiny]] 1924, čo. 91
* ''Farar kons. rada Jurij Kral 40 lět měšnik.'' [[Krajan]] 1931, str. 40sl.
* [[Jurij Šołta|Šołta, Jurij]]: ''Serbski słownikar a rěčnicar.'' Nowa Doba 1949, čo. 44
* [[Mikławš Krječmar|Krječmar, Mikławš]]: ''Jurij Kral. Lužickoserbský jazykozpytec 1864-1945.'' Slavia 20 (1950-1951), str. 364–367
* [[Rudolf Jenč|Jenč, Rudolf]]: ''Stote narodniny serbskeho rěčnicarja.'' [[Rozhlad]] 5/1964, str. 142–145
* Petr, J.: ''Jazyková teorie a praxe v pražské Serbowce.'' Studia Slavica Pragensia, Praha 1973, str. 55–74
== Nóžki ==
<references />
== Wotkazaj ==
{{Commonscat|Jurij Kral}}
* [[Jurij Kral|Kral, Jurij]]: ''[http://digital.slub-dresden.de/id475655877/5 Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče]''. Digitalizat na stronach Drježdźanskeje SLUB.
{{DEFAULTSORT:Kral, Jurij}}
[[Kategorija:Muž]]
[[Kategorija:Rodź. 1864]]
[[Kategorija:Zemr. 1945]]
[[Kategorija:Serb]]
[[Kategorija:Filolog]]
[[Kategorija:Romsko-katolski duchowny]]
[[Kategorija:Maćicar]]
[[Kategorija:Słownikar]]
[[Kategorija:Wosoba (Radwor)]]
[[Kategorija:Wosoba (Drježdźany)]]
[[Kategorija:Awtor]]
[[Kategorija:Literatura (19. lětstotk)]]
[[Kategorija:Literatura (20. lětstotk)]]
[[Kategorija:Chowanc Serbskeho seminara]]
ebht8z8epxocqpc6iu04j6xcv069car
Zornowc
0
41191
390740
390204
2026-04-18T20:36:07Z
Gumideck
12564
typo
390740
wikitext
text/x-wiki
[[Dataja:Granit_strzelinski2.JPG|mini|Šleski zornowc]]
'''Zornowc''' abo '''granit''' (wot łać. ''granum'', „zorno“) je magmatiska kamjenizna, kotra wobsteji z [[Křemjeń|křemjenja]], [[Žiwc|žiwc]]a a [[Błyšćinka|błyšćinki]]. Křemjeń je ćmowy (šěry hač šěromódry). Ze žiwcow přewažuje kaliumowy žiwc nad plagioklasom a z tym so rozeznawa wot [[granodiorit]]a. Žiwc ze zornowca ma zwjetša čerwjenu, oranžojtu abo okrowu barbu. Ćmowa błyšćinka (biotit) je přeco zastupjena, swětła (muskovit) móže być přitomna. Zwjetša ma srjedźne hač hrube zorna. Zornowc twori hłuboke ćělesa. Samsnu zestawu matej [[ryolit]] (wulkaniska magmatiska kamjenizna) a [[porfyr]] (žiłowa magmatiska kamjenizna). Zornowc so daloko a šěroko wužiwa jako twarski a dekoratiwny kamjeń. W [[Srjedźna Europa|srjedźnej Europje]] je jara rozšěrjeny.
== Zornowc we Łužicy ==
Typiska kamjenizna w [[Hornja Łužica|Hornjej Łužicy]] je granodiorit (łužiski abo dwubłyšćinkaty). Pola [[Kralowski haj|Kralowskeho haja]] so namaka kralowskohajski zornowc, kotryž je srjedźozornaty a chudy na błyšćinku. Na juhowuchodźe we [[Łužiske horiny|Łužiskich horinach]] so namaka hrubje zornaty [[Rumburk|rumburski]] zornowc. W [[Hornjołužiske hona|Hornjołužiskich honach]] a [[Hornjołužiska hola a hatowa krajina|Hornjołužiskej holi a hatowej krajinje]] namakaja so mnohe zornowcowe fragmenty ze sewjerneje Europy, kotrež su powostanki [[lodowe doby|lodowych dobow]]. Zornowc wudobywa so w aktiwnej skałe w [[Měrjow]]je.<ref>{{Cite web|url=https://geoportal.sachsen.de/mapviewer/resources/apps/sachsenatlas/index.html?stateId=fb2fdbfd-5f95-41ed-afdb-fd5f95f1ede3|title=Geologiska karta 1 : 50 000|publisher=Staatsbetrieb Geobasisinformation und Vermessung Sachsen|accessdate=2025-07-27|language=němsce}}</ref>
== Galerija ==
<gallery>
Meissen_granite.jpg|<center>Mišnjanski zornowc</center>
MRGS 290 - žula.jpg|<center>Stołpinski zornowc</center>
Liberecka-zula-i-p-pavlova.jpg|<center>Liberecki zornowc</center>
MRGS 303 - rumburská žula.jpg|<center>Rumburski zornowc</center>
MRGS 136 - žula.jpg|<center>Brtniski zornowc</center>
MRGS 351 - žula.jpg|<center>Waldsteinski zornowc</center>
MRGS 336 - žula.jpg|<center>Nordiski zornowc z Chrósćic</center>
</gallery>
== Žórła ==
<references />
== Literatura ==
* {{Literatura|awtor=Arnošt Dudek, Miroslav Malkovský, Miloš Suk|titul=Atlas hornin|nakład=2.|nakładnistwo=Academia|městno=[[Praha]]|lěto=1984|strony=312}}
== Wotkazaj ==
{{Commonscat|Granite|zornowc}}
{{DISPLAYTITLE:zornowc}}
[[Kategorija:Kamjenizna]]
mvs7xzs35ypkxciptdnbw0vtzyku4jr
Granit
0
41192
390741
387591
2026-04-18T20:37:43Z
Gumideck
12564
typo
390741
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Zornowc]]
{{DISPLAYTITLE:granit}}
chiw5n6ojw0m9vy8m6w1xlhwkixr6l1
Granodiorit
0
41200
390745
390305
2026-04-18T20:48:27Z
Gumideck
12564
typo
390745
wikitext
text/x-wiki
[[Dataja:MRGS 323 - lužický granodiorit.jpg|mini|Łužiski granodiorit]]
'''Granodiorit''' je magmatiska kamjenizna, kotra wobsteji z [[Křemjeń|křemjenja]], [[žiwc]]a a [[Błyšćinka|błyšćinki]]. Ze žiwcow přewažuje běły plagioklas nad kaliumowym žiwcom a z tym so rozeznawa wot [[zornowc]]a. Křemjeń je ćmowy (šěry hač šěromódry). Ćmowa błyšćinka (biotit) je přeco zastupjena, swětła (muskovit) móže być přitomna. Husto je zastupjeny tež [[amfibol]]. Zwjetša ma małe hač srjedźne zorna. Granodiorit twori hłuboke ćělesa. Samsnu zestawu matej [[dacit]] (wulkaniska magmatiska kamjenizna) a granodioritowy [[porfyr]] (žiłowa magmatiska kamjenizna). Granodiorit so daloko a šěroko wužiwa jako twarski a dekoratiwny kamjeń. Zhromadnje ze zornowcom słuša k najbóle rozšěrjenym kamjeniznam zemskeje skory.
== Granodiorit we Łužicy ==
Granodiorit je najbóle rozšěrjena kamjenizna w [[Hornja Łužica|Hornjej Łužicy]], hdźež wustupuje w dwěmaj wariantomaj. Łužiski granodiorit ma srjedźne zorna, ma šěru hač šěromódru barbu, rozprochnawjeny je bruny. Dwubłyšćinkaty granodiorit ma małe zorna a šěročornu barbu, rozprochnawjeny je tež bruny. Wobsahuje biotit a tež muskovit. Łužiski granodiorit wudobywa so w aktiwnymaj skałomaj w [[Kinč]]u a [[Plusnikecy|Plusnikecach]] a dwubłyšćinkaty na mjezy Hornjeje Łužicy w [[Oberottendorf]]je.<ref>{{Cite web|url=https://geoportal.sachsen.de/mapviewer/resources/apps/sachsenatlas/index.html?stateId=fb2fdbfd-5f95-41ed-afdb-fd5f95f1ede3|title=Geologiska karta 1 : 50 000|publisher=Staatsbetrieb Geobasisinformation und Vermessung Sachsen|accessdate=2025-07-29|language=němsce}}</ref>
== Galerija ==
<gallery>
MRGS 338 - dvojslídý granodiorit.jpg|<center>Dwubłyšćinkaty granodiorit</center>
MRGS 115 - granodiorit.jpg|<center>Dwubłyšćinkaty granodiorit rozprochnawjeny</center>
MRGS 254 - lužický granodiorit.jpg|<center>Łužiski granodiorit</center>
MRGS 202 - lužický granodiorit.jpg|<center>Łužiski granodiorit rozprochnawjeny</center>
MRGS 046 - sediment.jpg|<center>Pěsk z łužiskeho granodiorita</center>
MRGS 240 - lipovsko-rožanský granodiorit.jpg|<center>Lipowsko-rožanski granodiorit</center>
</gallery>
== Žórła ==
<references />
== Literatura ==
* {{Literatura|awtor=Arnošt Dudek, Miroslav Malkovský, Miloš Suk|titul=Atlas hornin|nakład=2.|nakładnistwo=Academia|městno=[[Praha]]|lěto=1984|strony=312}}
== Wotkaz ==
{{Commonscat|Granodiorite|granodiorit}}
{{DISPLAYTITLE:granodiorit}}
[[Kategorija:Kamjenizna]]
s6xij4qpn38wdz8md0amwgg6e19op9r
Dolerit
0
41204
390746
387697
2026-04-18T20:50:54Z
Gumideck
12564
typo
390746
wikitext
text/x-wiki
[[Dataja:MRGS 248 - dolerit.jpg|mini|Dolerit z Lipovej]]
'''Dolerit''' (tež pojmenowany jako '''diabas''' abo '''mikrogabro''', wopačnje jako ''lamprofyr'') je žiłowa magmatiska kamjenizna, kotra wobsteji z [[žiwc]]ow (plagioklasow) a pyroxenow (zwjetša z [[awgit]]a). Plagioklas (labradorit abo anortit) ma běłu hač zelenu barbu, awgit je čorny. Dale móža być zastupjene [[oliwin]], ćmowa [[błyšćinka]] ([[biotit]]), [[křemjeń]] abo rudne mineralije ([[chalkopyrit]], [[pyrit]] abo [[magnetit]]). Dolerit ma čornoběłu hač čornozelenu barbu a zwjetša srjedźne zorna, na kromje žiłow małe zorna. Wón twori žiły w [[zornowc]]u abo [[granodiorit]]u. Samsnu zestawu matej [[stołpowc]] (wulkaniska magmatiska kamjenizna) a [[gabro]] (hłuboka magmatiska kamjenizna). Dolerit so daloko a šěroko wužiwa jako twarski a dekoratiwny kamjeń. Je jara rozšěrjeny we [[Łužiske hory|Łužiskich horach]] w [[Sakska|Sakskej]] a [[Čěska|Čěskej]].
== Dolerit we Łužicy ==
Typiskej kamjeniznje w [[Hornja Łužica|Hornjej Łužicy]] stej zornowc a granodiorit. W nich namakaja so wšelako dołhe (hač do wjacorych stow metrow) a wšelako šěroke (wjacore dźesatki centimetrow hač do dźesatki metrow) žiły dolerita. Dolerit wudobywa so w aktiwnej skałe w [[Zdźar (Wjelećin)|Zdźarju]], [[Habrachćicy/Sa.|Habrachćicach]] a [[Oberottendorf]]je.<ref>{{Cite web|url=https://geoportal.sachsen.de/mapviewer/resources/apps/sachsenatlas/index.html?stateId=fb2fdbfd-5f95-41ed-afdb-fd5f95f1ede3|title=Geologiska karta 1 : 50 000|publisher=Staatsbetrieb Geobasisinformation und Vermessung Sachsen|accessdate=2025-08-01|language=němsce}}</ref>
== Galerija ==
<gallery>
MRGS 299 - dolerit.jpg|<center>Srjedźnozornity dolerit z Oberottendorfa</center>
MRGS 319 - dolerit.jpg|<center>Małozornity rozprochnawjeny dolerit z [[Wołbramecy|Wołbramec]]</center>
MRGS 199 - porfyrický dolerit.jpg|<center>Porfyriski dolerit z [[Mikulášovice|Mikławšowic]]</center>
MRGS 309 - sádrovec v doleritu.jpg|<center>Dolerit ze sadrowcom ze [[Šluknov|Słanknowa]]</center>
MRGS 235 - chalkopyrit v doleritu 2.jpg|<center>Dolerit z chalkopyritom a žiwcom z Mikławšowic</center>
</gallery>
== Žórła ==
<references />
== Literatura ==
* {{Literatura|awtor=Arnošt Dudek, Miroslav Malkovský, Miloš Suk|titul=Atlas hornin|nakład=2.|nakładnistwo=Academia|městno=[[Praha]]|lěto=1984|strony=312}}
== Wotkazaj ==
{{Commonscat|Diabase|dolerit}}
{{DISPLAYTITLE:dolerit}}
[[Kategorija:Kamjenizna]]
jh8deb8647r89lpd9anxe6ijfevhxso
Diabas
0
41205
390747
387683
2026-04-18T20:52:09Z
Gumideck
12564
typo
390747
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Dolerit]]
{{DISPLAYTITLE:diabas}}
4v3msnakwfxrzjok5ivdxiocltkkhah
Mikrogabro
0
41206
390748
387684
2026-04-18T20:52:53Z
Gumideck
12564
typo
390748
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Dolerit]]
{{DISPLAYTITLE:mikrogabro}}
95bcpcux6rz229vvrsazk5z3fpv3i2e
Stołpowc
0
41213
390742
390203
2026-04-18T20:39:26Z
Gumideck
12564
typo
390742
wikitext
text/x-wiki
[[Dataja:Basalto_afanitico_e_quasi_afirico_per_i_rari_e_minuti_fenocristalli.jpg|mini|Stołpowc]]
'''Stołpowc''' abo '''basalt''' je wulkaniska magmatiska kamjenizna, kotra wobsteji z [[žiwc]]ow (plagioklasow), pyroxenow (zwjetša z [[awgit]]a) a [[oliwin]]a. Kamjenizna ma čornu hač šěročornu barbu, porfyrisku strukturu a móže wobsahować wóčkom widźomne zaměški mineralow. Plagioklas (labradorit abo bytownit) ma zwjetša běłu barbu, awgit je čorny, oliwin zeleny. Dale móža być zastupjene [[křemjeń]], [[ilmenit]] abo [[magnetit]]). Twori šěsćstronske stołpy. Samsnu zestawu matej [[dolerit]] (žiłowa magmatiska kamjenizna) a [[gabro]] (hłuboka magmatiska kamjenizna). Ze swojej zestawu su stołpowcej podobne na přikład tefrit, bazanit, nefelinit, limburgit abo polzenit. Stołpowc so daloko a šěroko wužiwa jako twarski kamjeń, wosebje za zhotowjenje šćerka. Nasta w [[tercier]]u, hdyž so přez starše kamjenizny, na přikład [[granodiorit]]y abo [[zornowc]]e, na powjerch zadoby.
== Stołpowc we Łužicy ==
Stołpowc a jemu přiwuzne kamjenizny wustupuja na [[Lubijska hora|Lubijskej horje]] (448 m), [[Kotmar]]je (582 m), [[Bubenik]]u (376 m) abo [[Sedło (hora)|Sedle]] (421 m). Stara skałka so namaka pola [[Wostrowc]]a.<ref>{{Cite web|url=https://geologische-streifzuege.info/oberlausitz/|title=Geologische Streifzüge: Oberlausitz|accessdate=2025-08-02|language=němsce}}</ref>
<ref>{{Cite web|url=https://geoportal.sachsen.de/mapviewer/resources/apps/sachsenatlas/index.html?stateId=fb2fdbfd-5f95-41ed-afdb-fd5f95f1ede3|title=Geologiska karta 1 : 50 000|publisher=Staatsbetrieb Geobasisinformation und Vermessung Sachsen|accessdate=2025-08-02|language=němsce}}</ref>
== Galerija ==
<gallery>
Basalt-tschechien.jpg|<center>Panská skála w Čěskej</center>
Valtengrund 10.jpg|<center>Žiła stołpowca w granodioriće, skała Valtengrund</center>
</gallery>
== Žórła ==
<references />
== Literatura ==
* {{Literatura|awtor=Arnošt Dudek, Miroslav Malkovský, Miloš Suk|titul=Atlas hornin|nakład=2.|nakładnistwo=Academia|městno=[[Praha]]|lěto=1984|strony=312}}
== Wotkazaj ==
{{Commonscat|Basalt|stołpowc}}
{{DISPLAYTITLE:stołpowc}}
[[Kategorija:Kamjenizna]]
p9g2gcs22u25v134ksyqh3g4xq0wk9o
390743
390742
2026-04-18T20:42:04Z
Gumideck
12564
zmylk
390743
wikitext
text/x-wiki
[[Dataja:Basalto_afanitico_e_quasi_afirico_per_i_rari_e_minuti_fenocristalli.jpg|mini|Stołpowc]]
'''Stołpowc''' abo '''bazalt''' je wulkaniska magmatiska kamjenizna, kotra wobsteji z [[žiwc]]ow (plagioklasow), pyroxenow (zwjetša z [[awgit]]a) a [[oliwin]]a. Kamjenizna ma čornu hač šěročornu barbu, porfyrisku strukturu a móže wobsahować wóčkom widźomne zaměški mineralow. Plagioklas (labradorit abo bytownit) ma zwjetša běłu barbu, awgit je čorny, oliwin zeleny. Dale móža być zastupjene [[křemjeń]], [[ilmenit]] abo [[magnetit]]). Twori šěsćstronske stołpy. Samsnu zestawu matej [[dolerit]] (žiłowa magmatiska kamjenizna) a [[gabro]] (hłuboka magmatiska kamjenizna). Ze swojej zestawu su stołpowcej podobne na přikład tefrit, bazanit, nefelinit, limburgit abo polzenit. Stołpowc so daloko a šěroko wužiwa jako twarski kamjeń, wosebje za zhotowjenje šćerka. Nasta w [[tercier]]u, hdyž so přez starše kamjenizny, na přikład [[granodiorit]]y abo [[zornowc]]e, na powjerch zadoby.
== Stołpowc we Łužicy ==
Stołpowc a jemu přiwuzne kamjenizny wustupuja na [[Lubijska hora|Lubijskej horje]] (448 m), [[Kotmar]]je (582 m), [[Bubenik]]u (376 m) abo [[Sedło (hora)|Sedle]] (421 m). Stara skałka so namaka pola [[Wostrowc]]a.<ref>{{Cite web|url=https://geologische-streifzuege.info/oberlausitz/|title=Geologische Streifzüge: Oberlausitz|accessdate=2025-08-02|language=němsce}}</ref>
<ref>{{Cite web|url=https://geoportal.sachsen.de/mapviewer/resources/apps/sachsenatlas/index.html?stateId=fb2fdbfd-5f95-41ed-afdb-fd5f95f1ede3|title=Geologiska karta 1 : 50 000|publisher=Staatsbetrieb Geobasisinformation und Vermessung Sachsen|accessdate=2025-08-02|language=němsce}}</ref>
== Galerija ==
<gallery>
Basalt-tschechien.jpg|<center>Panská skála w Čěskej</center>
Valtengrund 10.jpg|<center>Žiła stołpowca w granodioriće, skała Valtengrund</center>
</gallery>
== Žórła ==
<references />
== Literatura ==
* {{Literatura|awtor=Arnošt Dudek, Miroslav Malkovský, Miloš Suk|titul=Atlas hornin|nakład=2.|nakładnistwo=Academia|městno=[[Praha]]|lěto=1984|strony=312}}
== Wotkazaj ==
{{Commonscat|Basalt|stołpowc}}
{{DISPLAYTITLE:stołpowc}}
[[Kategorija:Kamjenizna]]
9q11c934a6zg5y74wel9t5wjun5mx5o
Pěskowc
0
41236
390744
390202
2026-04-18T20:47:12Z
Gumideck
12564
typo + železiwc
390744
wikitext
text/x-wiki
[[Dataja:MRGS 090 - pískovec 1.jpg|mini|Pěskowc z [[Lilienstein]]a]]
'''Pěskowc''' je sedimentarna kamjenizna, kotraž wobsahuje předewšěm [[křemjeń]]. Wobsteji hłownje ze zornow we wulkosći 0,05 do 2 milimetrow, kotrež nastachu přez rozprochnawjenje staršich kamjeniznow. Zorna zjednoća hromadźe cement. W mjeńšej měrje móža [[Błyšćinka|błyšćinku]], [[žiwc]], [[kalcit]], [[dolomit]], [[siderit]], železowe rudy a dalše mineralije zastupjene być. Barba je wot zestawy wotwisna; pěskowc móže swětłobruny, šěry, žołty hač čerwjeny być, jeli wobsahuje [[železo]]. Pěskowc z wysokim wobstatkom železowych oksydow a hydroksydow mjenuje so [[železiwc]]. Pěskowc wodu přepušća, zlochka rozprochni so a rozpadnje so na pěsk. Pěskowc słuša k najrozšěrjenišim sedimentarnym kamjeniznam. Wužiwa so daloko a šěroko jako twarski kamjeń abo w socharstwje.
== Pěskowc we Łužicy a wokolinje ==
Pěskowc je hłowna kamjenizna regiona [[Sakska Šwica|Čěsko-Sakskeje Šwicy]] južnje łužiskeho łama. W [[Hornja Łužica|Hornjej Łužicy]] namaka so pěskowc na juhu we [[Łužiske horiny|Łužiskich horinach]]. Horiny su přewažnje pěskowcowe, někotre wjerški horow pak wobsteja z [[klinčel]]a abo [[trachyt]]a.<ref>{{Cite web|url=https://geoportal.sachsen.de/mapviewer/resources/apps/sachsenatlas/index.html?stateId=fb2fdbfd-5f95-41ed-afdb-fd5f95f1ede3|title=Geologiska karta 1 : 50 000|publisher=Staatsbetrieb Geobasisinformation und Vermessung Sachsen|accessdate=2025-08-08|language=němsce}}</ref>
== Galerija ==
<gallery>
MRGS 257 - pískovec.jpg|<center>Pěskowc z Łužiskich horin</center>
MRGS 190 - pískovec.jpg|<center>Šćerkojty pěskowc z Čěskeje Šwicy</center>
MRGS 242 - vápnitý pískovec.jpg|<center>Wapnowy pěskowc z Čěskeje Šwicy</center>
MRGS 380 - železivec.jpg|<center>Železowy pěskowc (železiwc) ze Sakskeje Šwicy</center>
</gallery>
== Žórła ==
<references />
== Literatura ==
* {{Literatura|awtor=Arnošt Dudek, Miroslav Malkovský, Miloš Suk|titul=Atlas hornin|nakład=2.|nakładnistwo=Academia|městno=[[Praha]]|lěto=1984|strony=312}}
== Wotkazaj ==
{{Commonscat|Sandstone|pěskowc}}
{{DISPLAYTITLE:pěskowc}}
[[Kategorija:Kamjenizna]]
ks1hzb7d5soonmdducu4bb04jyqfv34
Monzonit
0
41617
390738
2026-04-18T20:27:24Z
Gumideck
12564
kamjenizna
390738
wikitext
text/x-wiki
[[Dataja:MRGS 465 - míšeňský syenodiorit.jpg|mini|Mišnjanski monzonit (syenodiorit)]]
'''Monzonit''' abo '''syenodiorit''' je magmatiska [[kamjenizna]], kotra steji ze swojej zestawu mjez [[syenit]]om a [[diorit]]om. Hłowny wobstatk monzonita su swětłe mineralije, mjez kotrymiž přewahuje [[žiwc]]. Tón twori hač do 90 % a přewahuje w nim plagioklas (zwětša okrowy, oranžojty abo čerwjeny) nad kaliumowym žiwcom (zwětša biłym). Kamjenizna wobsahuje dale pyroxeny (zwjetša [[awgit]]), [[Błyšćinka|błyšćinku]] (ćmowy biotit) a w małym mnóstwje tež [[křemjeń]] a foidy. Monzonit ma zwjetša srjedźne hač hrube zorna a twori hłuboke ćělesa. Wužiwa so jako twarski a dekoratiwny kamjeń.
== Rozšěrjenje ==
Monzonit je mało rozšěrjena kamjenizna. Wustupuje w kónčinach, w kotrychž namaka so [[zornowc]] abo [[granodiorit]]. W [[Sakska|Sakskej]] namaka so w Mišnjanskim masiwje a mjez [[Drježdźany|Drježdźanami]] a [[Freital]]om,<ref>{{Cite web|url=https://geoportal.sachsen.de/mapviewer/resources/apps/sachsenatlas/index.html?stateId=c2149797-8ed5-496c-9497-978ed5d96cbb|title=Geologiska karta 1 : 50 000|publisher=Staatsbetrieb Geobasisinformation und Vermessung Sachsen|accessdate=2026-04-18|language=němsce}}</ref> dale so namaka na přikład w [[Italska|Italskej]], [[Kanada|Kanadźe]] abo [[Norwegska|Norwegskej]].
== Žórła ==
<references />
== Literatura ==
* {{Literatura|awtor=Arnošt Dudek, Miroslav Malkovský, Miloš Suk|titul=Atlas hornin|nakład=2.|nakładnistwo=Academia|městno=[[Praha]]|lěto=1984|strony=312}}
== Wotkazaj ==
{{Commonscat|Monzonite|monzonit}}
{{DISPLAYTITLE:monzonit}}
[[Kategorija:Kamjenizna]]
nv5n97cre81g96mvc14ndrt5p9j7l5n
Syenodiorit
0
41618
390739
2026-04-18T20:32:04Z
Gumideck
12564
dalesposrědkowanje
390739
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Monzonit]]
{{DISPLAYTITLE:syenodiorit}}
dx89ereb6ffizynbrvde4g619lnjkaz