Domowina

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="hsb">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedija</sitename>
    <dbname>hsbwiki</dbname>
    <base>https://hsb.wikipedia.org/wiki/H%C5%82owna_strona</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Specialnje</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Diskusija</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Wužiwar</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Diskusija z wužiwarjom</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedija</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipedija diskusija</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Dataja</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Diskusija k dataji</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki diskusija</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Předłoha</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Diskusija k předłoze</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Pomoc</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Pomoc diskusija</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategorija</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Diskusija ke kategoriji</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modul</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Modul diskusija</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Veranstaltung</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Veranstaltung Diskussion</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Domowina</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25</id>
    <revision>
      <id>390762</id>
      <parentid>390733</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T07:26:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>21326</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>390762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26837" sha1="5omzp4h8h9lfmhphgdjnrjoh2batfrj" xml:space="preserve">{{Infokašćik institucija 
| mjeno             = Domowina&lt;br /&gt;Zwjazk Łužiskich Serbow z.&amp;nbsp;t.&lt;br /&gt;Zwězk Łužyskich Serbow z.&amp;nbsp;t.
| logo              = Domowina Symbol.svg
| wulkosć loga      = 200px
| moto              = 
| datum załoženja   = 13.&amp;nbsp;oktobra 1912 &lt;small&gt;(10.&amp;nbsp;meje 1945)&lt;/small&gt;
| nošerstwo         = 
| městno            = [[Budyšin]] a [[Choćebuz]]
| wjednistwo        = předsyda [[Dawid Statnik]]
| lětny etat        = 
| webstrona         = [https://www.domowina.de/hs/ domowina.de]
}}

'''Domowina''', hamtsce ''Zwjazk Łužiskich Serbow z.&amp;nbsp;t.'' ([[delnjoserbšćina|delnjoserbsce]] ''Zwězk Łužyskich Serbow z.&amp;nbsp;t.'', [[němčina|němsce]] ''Bund Lausitzer Sorben e.&amp;nbsp;V.'') je třěšny zwjazk [[Serbja|Łužiskich Serbow]], kotřiž regionalnym zwjazkam (župam) w [[Hornja Łužica|Hornjej]] a [[Delnja Łužica|Delnjej Łužicy]] abo z Domowinu asociěrowanym towarstwam přisłušeja. Domowina ma cyłkownje něhdźe 7.300 sobustawow a je z tym najwjetša serbska organizacija.

Narok Domowiny je, politiske a kulturne zajimy wšitkich Serbow (zhromadnje ze Serbskimaj radomaj w [[Sakska|Swobodym staće Sakska]] a [[Braniborska|kraju Braniborska]]) na regionalnej, krajnej, zwjazkowej a mjezynarodnej runinje zastupować, serbsku rěč a kulturu zdźeržeć a spěchować.&lt;ref&gt;Webstrona Domowiny: [http://domowinablog.wordpress.com ''Zakładna orientacija Domowiny (2., aktualizowany naćisk).''] (wotwołana 5.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-hsb}}&lt;/ref&gt; Po nowelěrowanju braniborskeho serbskeho zakonja w lěće 2014, móže Domowina w tutym zwjazkowym kraju serbske prawa tež před sudnistwom přesadźić.

Hłownej zarjadaj Domowiny stej w [[Budyšin|Budyšinje]] a [[Choćebuz|Choćebuzu]]. Wona pak tež dalše regionalne běrowy w [[Serbski sydlenski rum|serbskim sydlenskim rumje]] wudźeržuje. Domowina přisłuša ''Towarstwu za wohrožene ludy'', ''Europskemu běrowej za małorozšěrjene rěče (EBLUL)'' a ''Federalistiskej uniji europskich narodnych skupin (FUEN)''.

==Stawizny Domowiny==
Hižo za čas Němskeje rewolucije 1848/1849 so namjetuje, so wutworjace serbske towarstwa organizatorisce zwjazać. Zakaz narodnych towarstwow w Sakskej w awgusće 1849 pak tute ideje spěšnje podusy. Wot 1871 wutworichu so lokalnje skutkowace serbske burske towarstwa – chóry, dźiwadłowe skupiny, konfesionelne towarstwa a towarstwa šulerjow a studowacych. W lěće 1883/1898 zwrěšća pospyty třěšny zwjazk wutworić znowa.

===Załoženje třěšneho zwjazka===
[[dataja:Braugasse1Gebäude.jpg|thumb|Něhdyši balowy a towaršnostny dom – městno załoženja Domowiny we Wojerecach.]]
Dnja [[13. oktobra]] [[1912]] załoža zastupjerjo 31 serbskich towarstwow Domowinu we [[Wojerecy|Wojerecach]]&lt;ref&gt;Webstrona města Wojerecy: [https://web.archive.org/web/20121026141741/http://www.hoyerswerda.de/index.php?language=de&amp;m=159&amp;mm=105 ''Domowina.''] 13.&amp;nbsp;Oktober 1012: Gründung der Domowina in Hoyerswerda. (wotwołana 10.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}&lt;/ref&gt; (w balowym a towaršnostnym domje při Piwarskej hasy&lt;ref&gt;Webstrona towarstwa „Braugasse&amp;nbsp;1 Hoyerswerda e.&amp;nbsp;V.“: [https://web.archive.org/web/20160304131509/http://www.braugasse1-hoyerswerda.de/modules//index.php?location_id=62 ''Die Historie.''] (wotwołana 10.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}&lt;/ref&gt;), ze zaměrom přizamknjene towarstwa spěchować. Při tym běchu hłownje [[Arnošt Bart]], [[Handrij Króna]], [[Jurij Słodeńk]], [[Bogumił Šwjela]], [[Jan Dwórnik]], [[Jurij Deleńk]], [[Awgust Lapštich (knihićišćer)|Awgust Lapštich]], [[Franc Kral]] a [[Michał Nawka]] wobdźěleni. Ale hakle lěto pozdźišo, dnja [[9. februara]] [[1913]] so załoženski proces ze schwalenjom wustawkow a wólbu wjednistwa skónči. Na prěnjeho předsydu Domowiny so Arnošt Bart a na jeho městopředsydu Bogumił Šwjela wolitaj. Wjetšina při załožerskej zhromadźiznje zastupjenych towarstwow (wosebje katolske) so pak spočatnje Domowinje njepřidruža. Hač do junija 1913 so zwjazkej 14 towarstwa z Hornjeje a jenož [[Maćica Serbska|Maśica Serbska]] z Delnjeje Łužicy – z dohromady něhdźe 1.600 sobustawami – přizamknu.

[[Dataja:Arnošt Bart wokoło 1925.jpg|mini|upright|Arnošt Bart]]
Po zastajenju dźěławosće zwjazka za čas [[Prěnja swětowa wójna|prěnjeje swětoweje wójny]] so [[Serbski narodny wuběrk]], kotryž předsyda Domowiny Arnošt Bart hłownje zastupowaše, wo wjetše kulturne a tež politiske samopostajenje zasadźi. Po zwrěšćenju tutoho hibanja so Domowina wot 1920 wobnowi.

===Wot znowawožiwjenja do zakaza Domowiny===
Za čas [[Weimarska republika|Weimarskeje republiki]] nastachu wuske styki z sportowym třěšnym zwjazkom [[Serbski Sokoł]] a so 24. julija 1921 župy „Jan Arnošt Smoler” w Budyšinje, „Michał Hórnik” w [[Kamjenc]]u, „Handrij Zejler” we Wojerecach a „Hendrich Jordan” w Choćebuzu wutworja. W lěće 1924 přisłušeja Domowinje 82 towarstwow. Skutkowanje třěšneho zwjazka wopřija nětko organizaciju přednoškow, koncertow, prózdninskich lěhwow kaž tež wudaće dźiwadłowych hrow a hudźbneho materiala za lajske dźiwadłowe skupiny a chóry. Nimo toho organizuje zjězdy a kulturne programy kaž na přikład 1925 w [[Kulow]]je, 1926 w [[Bukecy|Bukecach]], 1927 w [[Radwor]]ju abo 1935 we Wojerecach. W lěće 1925 so [[Serbska ludowa rada]] wot předsydstwa Domowiny, [[Serbska ludowa strona (Weimarska republika)|Serbskej (prjedy Łužiskej) ludowej strony]] a [[Maćica Serbska|Maćicy Serbskeje]] wutwori. Tuta rada dyrbi serbske zajimy přećiwo parlamentej republiki a krajam zastupować. Z pomocu peticijow sebi wona na přikład na kóncu Weimarskeje republiki žadaše, wučbnu situaciju serbskich dźěći polěpšić, štož pak bjez wuspěcha zwosta.

W lěće 1933 bu [[Pawoł Nedo]] předsyda Domowiny, kotryž so za strukturnu reformu zasadźi. Při tym běše předwidźane, towarstwowe sobustawstwo na direktne (jednotliwe) čłonstwo přestajić, zo by so Domowina w nutru skrućiła. Wot tutoho časa so wona tež jako narodna organizacija a politiska rěčnica Serbow widźi. Šěroke kulturne žiwjenje so w tutym času pak jenož ćežko wobchować hodźi, dokelž wyšnosće zapřijenje pruskeje Hornjeje a Delnjeje Łužicy do zwjazka a natwar młodźinskich skupinow njedowěrliwje wobkedźbowaše.

Po tym, zo zastupjerjo towarstwow nowe, wot stata nanuzowane wustawki 18.&amp;nbsp;měrca 1937, kotrež Domowinu jako ''Zwjazk serbsce rěčacych Němcow'' a pozdźišo jako '' Zwjazk k hajenju domizny a serbskich nałožkow'' wobhladowachu, njeschwalichu, so zarjadowanja a zhromadźizny wot [[nacionalsocializm|nacionalsocialistow]] zakazachu. Wjetšina hišće zawostawacych towarstwow so w awgusće po zajeću [[Jurij Měrćink|Jurja Měrćinka]] při němsko-čěskej hranicy zakazachu, z čimž so Domowinje zakład dźěławosće wza. W lěće 1941 dóńdźe k oficialnemu zakazej Domowiny a sćazanju jeje wobsydstwa.

=== Wobnowjenje a Domowina za čas Němskeje demokratiskeje republiki ===
Hižo krótko po [[Druha swětowa wójna|Druhej swětowej wójnje]] so Domowina pod nachwilnym předsydstwom [[Jan Cyž (jurist)|dr. Jana Cyža]] [[10. meje]] [[1945]] w [[Chrósćicy|Chrósćicach]] wobnowi. Sowjetska komandantura w Budyšinje zwjazk 17.&amp;nbsp;meje jako jednu z prěnich organizacijow scyła najprjedy regionalnje připóznawa. Runočasnje staji w [[Praha|Praze]] wutworjena [[Serbska narodna rada]] politiske žadanja, kotrež znowa hač k awtonomiji abo k přizamknjenju k [[Čěskosłowakska|Čěskosłowakskej]] sahachu. Tute žadanja wjednistwo Domowiny w někotrych memorandach podpěrowaše. Sowjetska wobsadniska móc so pak přećiwo tomu wupraji a spěchuje jenož kulturnu samostatnosć. Sowjetskim předpisam podrjadowana Domowina so w tutym času jako zastupjer zajimow Serbow etablěrowaše. Wodźace wosobiny widźachu w powójnskim porjedźe socialne wuswobodźenje serbskeho luda a socializm jako wuměnjenje za narodnu runoprawnosć.

Na lisćinach komunalnych wólbow 1946 zwjaza so Domowina z [[SED]]. Pod wospjetnym předsydstwom Pawoła Neda natwari sebi zwjazk organizaciju, kotraž wobsedźeše nimo regionalneho wusměrjenja tež přez kulturny, šulski, młodźinski/kubłanski, propagandistiski a hospodarski wotrjad. Pod wjednistwom [[Měto Lažki|Měta Lažki]] so we [[Wjerbno|Wjerbnje]] předsydstwo Domowinje za Delnju Łužicu woli, kotraž memorandum wo wuwučowanju serbšćiny a wukubłanju serbskich wučerjow na Sowjetsku wojersku administraciju w Němskej staji.

[[Dataja:Kurt Krjeńc.jpg|mini|upright|Kurt Krjeńc, předsyda Domowiny wot 1951 do 1973]]
W Sakskej schwali so 23.&amp;nbsp;měrca 1948 zakoń k wobchowanju prawow serbskeje ludnosće, na čož so jasny rozkćěw wutwori. Z pomocu zakonja spěchowaše a financowaše stat serbstwo a zajimy Serbow. Tak nastachu nimo Domowiny wjacore serbske institucije na polu kubłanja, kultury a wědomosće. Tradicionelne towarstwowe žiwjenje njehodźi so wot 1949 w [[Němska demokratiska republika|Němskej demokratiskej republice (NDR)]] dale wjesć, ale Domowina dóstanje wot sakskeho statneho knježerstwa status jako społk zjawneho prawa. Nimo toho dóstanje Domowina prawo zaso w Delnjej Łužicy skutkować, na čož so prěnje městne skupiny w [[Brjazyna (Błóta)|Brjazynje]], [[Depsk]]u, [[Strjažow]]je, [[Turjej]]u und [[Wjerbno|Wjerbnje]] załožichu.  W lěće 1950 so wotpowědny wukaz zratifikuje. Připódla eksistowaše pospyt samostatne krajne předsydstwo Domowiny za Braniborsku a Choćebuz wutworić.

W zwisku z towaršnostnej změnu w NDR, so bój wo wusměrjenje Domowiny 1955 přiwótři. Hižo do toho běštaj 1953 resp. 1954 duchownaj [[Gerhard Wirth]] a městopředsyda [[Jurij Handrik]] zwjazkowe předsydstwo wopušćiłoj. Na ''III.&amp;nbsp;zwjazkowym kongresu Domowiny'' (27.–29.&amp;nbsp;měrca 1955), na kotrymž so tež hižo 1951 zasadźeny předsyda [[Kurt Krjeńc]] znowa woli, so strach wo wobstaće serbstwa jako nacionalizm difamowaše. Wot 1958 wothódnoća kruhi SED zdźerženje a hajenje serbskeje rěče a wułoža ju jako njezjednoćomnu z marxizmom. Funkcionarojo Domowiny so tutomu směrej podwola, zhubja pak z tym wjele sobustawow. Wosebje ewangelscy a katolscy fararjo, kotřiž běchu dotal směrodajnje na skutkowanju Domowiny wobdźěleni, tute wusměrjenje wotpokazachu. Dla woteběranja sobustawstwa, so tehdyši 1.&amp;nbsp;zwjazkowy sekretar [[Bjarnat Nowak]] wo wusměrjenje Domowiny na ryzy kulturnu organizaciju prócuje, čemuž pak SED zadźěwa.

Na 7.&amp;nbsp;wuwjedźenskim postajenju so 1964 wučba serbšćiny na fakultatiwnu bazu staji, štož k sylnemu zniženju šulerjow serbšćiny wjedźe. Při wšěm spjećowanju, tež z boka Domowiny, so njeporadźi wukazej zadźěwać. Hakle w 1970tych lětach so poradźi, tute negatiwne sćěhi zaso zdźěla wurunać. Tradicija ludowych zjězdow so pak dale wjedźe. Wot 1966 so cyłkownje sydom centralnych festiwalow serbskeje kultury přewjedu. Wot 1969 so Domowina jako „socialistiska narodna organizacija“ definuje a mnoho zarjadowanjow we wjesnych skupinach centralnje postajeja.

Po tym zo so w Hornjej Łužicy hižo wjace hač 25 lět nazymske koncerty Domowiny wotměchu, so 1973 tež prěni nazymski koncert we Wjerbnje wotmě.

Wjednistwo Domowiny poskići serbskim zastupjerjam katolskeje a ewangelskeje cyrkwje 1988 „narodny dialog“, zo bychu so serbske zajimy přećiwo partneram dale wobkedźbowali.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20091121170702/http://www.nowycasnik.de/artikle/154 ''Die Auswirkungen von Perestroika und Glasnost auf die Sorben/Wenden.''] Vortrag des Vorsitzenden der Maśica Serbska Dr. Peter Schurmann. W: Nowy Casnik. 17.&amp;nbsp;nowembra 2009 (numer 46/2009). (online, wotwołana 10.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}&lt;/ref&gt; Politisko-ideologiske konflikty so wjace tak kruće njewuwojuja a pozhubjenje sobustawow so w ramikach zdźerži. Njedźiwajo na prawniske postajenja a institucionelne spěchowanje pak Domowina pokročowacej asimilaciji Serbow zadźěwać njemóžeše.

Za čas politiskeho přewróta 1989/1990 ma Domowina z wjele wustupami a rozpušćenjemi wjesnych skupinow wojować, dokelž njemóžeše nowe wusměrjenje předpołožić a personelne změny wuwostanu. Za trěbnu programatisku změnu so [[Serbska narodna zhromadźizna]] zasadźowaše, kotraž so, hladajo na dołhu tradiciju, tež za dalše wobstaće Domowiny a zwisk towarstwow wupraješe.

===Zapisane towarstwo w Zwjazkowej republice Němska===
W lěće 1991 so Domowina jako zapisane towarstwo (z.&amp;nbsp;t.) z nowymi wustawkami skonstituowa. W tutych je předpisane, zo so organizacija wo spěchowanje a rozšěrjenje rěče, kultury a tradicije serbskeho ludu zasadźi. Při tym móža čłonojo Domowiny jednotliwcy abo tež towarstwa być. Ze strony [[Zwjazkowa republika Němska|stata]] so wona w praksy jako zastupowarka serbskich zajimow připóznaje. Kóžde druhe lěto so hłowna zhromadźizna, najwyši organ Domowiny, schadźuje. Nimo toho je wona do pjeć župow rozrjaduje: Budyšin, Kamjenc (ze sydłom w Chrósćicach), Wojerecy, [[Běła Woda]]/[[Niska]] (ze sydłom w [[Slepo]]m) a Delnja Łužica (ze sydłom w Choćebuzu). Poslednja so z prjedawšich štyri župow w Delnjej Łužicy zestaji.

Na hłownej zhromadźiznje 2001 so wobzamknje, zo so [[Rěčny centrum WITAJ]], kotryž so za sposrědkowanje serbskeje rěče w pěstowarnjach a šulach zasadźi, jako samostatny wotrjad Domowinje přizamknje. W lěće 2011, so na hłownej zhromadźiznje 27-lětny [[Dawid Statnik]] na noweho předsydu na dwě lěće wuzwoli. Z tym je wón, po Pawole Nedźe, druhi najmłódši předsyda w stawiznach organizacije a skutkuje wot 2013 tež hłownohamtsce.&lt;ref name=&quot;statnik hłownohamtsce&quot;&gt;[http://www.sz-online.de/sachsen/domowina-vorsitzender-statnik-im-amt-bestaetigt--2538002.html ''Domowina-Vorsitzender Statnik im Amt bestätigt.''] W: Sächsische Zeitung. Drježdźany, 23.&amp;nbsp;měrca 2013. (online, wotwołana 6.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}&lt;/ref&gt;

W zwisku z nowelěrowanjom braniborskeho serbskeho zakonja 22. januara 2014, dósta Domowina jako towarstwo w tutym zwjazkowym kraju móžnosć, přećiwo ranjenju serbskich prawow před sudnistwom skoržić.&lt;ref&gt;Webstrona rbb: [http://www.rbb-online.de/politik/beitrag/2014/02/zustimmung-fuer-neues-sorben-wenden-gesetz-brandenburg.html ''Domowina zufrieden mit neuem Sorben-Wenden-Gesetz.''] (wotwołana 4. februara 2014) {{ref-de}}&lt;/ref&gt;

==Struktura towarstwa==
[[Dataja:Budyšin Serbski Dom.JPG|thumb|''Serbski dom'' – sydło Domowiny při Póstowym naměsće w Budyšinje.]]
Hłowne sydło měješe Domowina spočatnje w 1904 wotewrjenym ''[[Serbski dom|Serbskim domje]]'' při [[Lawske hrjebje|Lawskich hrjebjach]] w Budyšinje, kotryž so we wójnskim času zniči. Wot 1956 je zarjad Domowiny w nowo natwarjenym ''Serbskim domje'' při Póstowym naměsće w Budyšinje. Sydło delnjołužiskeje wotnožki je ''Serbski dom'' w Choćebuzu.

Najwyši organ Domowiny je hłowna zhromadźizna, kotraž so z čłonow zwjazkoweho předsydstwa a čłonow sobustawskich towarstwow zestaji. Hłowna zhromadźizna so dwulětnje schadźuje, hdźež dźěławosć Domowiny bilancuje a směrnicy za přichodnej dwě lěće wudźěła. Kóžde štwórte lěto so na hłownej zhromadźiznje tež předsyda, zwjazkowe předsydstwo (hač do 30&amp;nbsp;čłonow) a wuběrki Domowiny wola. Předsyda Domowiny reprezentuje třěšny zwjazk w zjawnosći a nawjeduje zwoprawdźenje programa Domowiny a wobzamknjenja hłowneje zhromadźizny. Jednaćel, kotryž so na sydom lět wot zwjazkoweho předsydstwa powoła, nawjeduje zarjad Domowiny.&lt;ref name=&quot;wustawki 2013&quot;&gt;Domowina: [http://www.domowina.sorben.com/dokumenty/wustawki2013os.pdf ''Wustawki Domowiny – Zwjazka Łužiskich Serbow z.&amp;nbsp;t.''] Nowa wersija wobzamknjena na 16.&amp;nbsp;hłownej zhromadźiznje Domowiny. Wjerbno, 23.&amp;nbsp;měrca 2013. {{ref-hsb}}&lt;/ref&gt;

===Předsydźa===
[[Dataja:Dawid Statnik 2017.jpg|mini|[[Dawid Statnik]], tuchwilny předsyda Domowiny (wot 2011)]]

Wot załoženja Domowiny měješe wona jědnaće předsydow. Wot kónca lěta 1950 hač do 1990 měješe zwjazkowy kongres předsydstwo, na kotrehož čole steješe wot lěta 1973 1.&amp;nbsp;sekretar zwjazkoweho předsydstwa.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!width=&quot;60px&quot; align=&quot;center&quot;| čas
!width=&quot;120px&quot; align=&quot;center&quot;| předsyda
!colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:left&quot; class=&quot;unsortable&quot;| biografiske daty
!style=&quot;text-align:left&quot; class=&quot;unsortable&quot;| dodatne informacije
|-
|align=&quot;center&quot;|1912–1927
|align=&quot;center&quot;|'''[[Arnošt Bart]]'''
|1870–1956
|překupc, ratar, wjesnjanosta,&lt;br /&gt;zapósłanc sakskeho krajneho sejma
|sobuzałožer a spočatnje komisariski předsyda
|- 
|align=&quot;center&quot;|1927–1930
|align=&quot;center&quot;|'''[[Jakub Šewčik]]'''
|1867–1935
|farar, kulturny stawiznar, basnik
|
|-
|align=&quot;center&quot;|1930–1933
|align=&quot;center&quot;|'''[[Jan Křižan]]'''
|1880–1959
|farar
|
|-
|align=&quot;center&quot;|1933–1937&lt;br /&gt;1945–1950
|align=&quot;center&quot;|'''[[Pawoł Nedo]]'''
|1908–1984
|wučer, wědomostnik, publicist
|
|-
|align=&quot;center&quot;|1950–1973
|align=&quot;center&quot;|'''[[Kurt Krjeńc]]'''
|1907–1978
|pórclinowy tružer, skałar,&lt;br /&gt;zapósłanc Ludoweje komory NDR
|
|-
|align=&quot;center&quot;|''1964–1990''
|align=&quot;center&quot;|'''''[[Jurij Grós]]'''''
|1931–2019
|blidar, wučer, wokrjesny rada
|''1. sekretar zwjazkoweho předsydstwa Domowiny''
|-
|align=&quot;center&quot;|1990–1991
|align=&quot;center&quot;|'''[[Bjarnat Cyž]]'''
|*&amp;nbsp;1951
|diplomowy inženjer elektrotechniki
|
|-
|align=&quot;center&quot;|1991–1992
|align=&quot;center&quot;|'''[[Jan Pawoł Nagel]]'''
|1934–1997
|komponist
|
|-
|align=&quot;center&quot;|1993–2000
|align=&quot;center&quot;|'''[[Jakub Brankačk]]'''
|*&amp;nbsp;1928
| wučer
|
|-
|align=&quot;center&quot;|2000–2011
|align=&quot;center&quot;|'''[[Jan Nuk]]'''
|*&amp;nbsp;1947
|diplomowy inženjer energijownistwa,&lt;br /&gt;předewzaćel
|
|-
|align=&quot;center&quot;|wot 2011
|align=&quot;center&quot;|'''[[Dawid Statnik]]'''
|*&amp;nbsp;1983
|jewišćowy mišter
|wot 2013 hłownohamtsce&lt;ref name=&quot;statnik hłownohamtsce&quot; /&gt;
|}

===Zwjazkowe předsydstwo===
Tuchwilnemu zwjazkowemu předsydstwu Domowiny, kotrež so na hłownej zhromadźiznje dnja 12. junija 2021 w Slepom wuzwoli, přisłušeja slědowace wosoby: Dawid Statnik (předsyda), Hartmut Leipner (městopředsyda), Marko Hančik, Marlis Młynkowa, Franciska Albertowa, [[Wito Bejmak]], Beno Bělk, Jan Bělk, Měrćin Brycka, Jan Clausen, [[Bjarnat Cyž]], Lubina Dučmanowa, Jenifer Dünnbierowa, Damian Dyrlich, Kito Ela, Milan Funka, Franciska Grajcarekec, Krystof Grofa, Maksimilian Hasacki, Alena Hiccyna, [[Wylem Janhoefer]], Mila Libšowa, Matej Mark, Diana Maticowa, [[Marja Michałkowa]], Feliks Ričel, Beno Sćapan, Gerald Šejn, Diana Wowčerjowa a Lubina Žurec-Pukačowa.

Zwjazkowe pŕedsydstwo woli so kóžde štyri lěta na hłownej a wólbnej zhromadźiznje.

===Čłonstwo===
Domowinje přisłušeja pjeć župow (regionalnych zwjazkow), kotrež přesadźenje programatiskich zaměrow Domowiny a zhromadne skutkowanje towarstwow spěchuja:
* [https://web.archive.org/web/20221104110054/https://www.domowina.de/hsb/clonstwo/sobustawske-zupy-a-towarstwa/zupa-jan-arnost-smoler-budysin župa „Jan Arnošt Smoler”] ze sydłom w Budyšinje:
:załoži so 24. julija 1921 w Budyšinje.
:županka: Leńka Thomasowa
* [https://web.archive.org/web/20221104110051/https://www.domowina.de/hsb/clonstwo/sobustawske-zupy-a-towarstwa/zupa-michal-hornik-kamjenc župa „Michał Hórnik”] w Kamjencu ze sydłom w Chrósćicach
:załoži so 24. julija 1921.
:županka: Diana Wowčerjowa
*[https://web.archive.org/web/20220926002852/https://www.domowina.de/hsb/clonstwo/sobustawske-zupy-a-towarstwa/domowinska-zupa-handrij-zejler-wojerecy „Handrij Zejler”] ze sydłom we Wojerecach:
:załoži so 24. julija 1921 we Wojerecach.
:županka: Gabriela Linakowa
*[https://web.archive.org/web/20221104104543/https://www.domowina.de/hsb/mitgliedschaft/mitgliedsvereine/regionalverband-der-domowina-niederlausitz župa „Dolna Łužyca z.&amp;nbsp;t.”] w Choćebuzu
:Župa wuńdźe ze župow Choćebuz (wot 1949/50), Gubin/Baršć (1954), Kalawa/Lubin (1955) a Grodk (1956) a so 31.&amp;nbsp;meje 1991 jako zapisane towarstwo załoži.
:župan: Michael Apel
*[https://www.domowina.de/hsb/clonstwo/sobustawske-zupy-a-towarstwa/zupa-jakub-lorenc-zaleski-z-t župa „Jakub Lorenc-Zalěski”] w Slepom
:Župa w Niskej so 1945 załoži. Přez nowe administratiwne rjadowanje wobwodow w NDR (1957) nastanjetej župje Běła Woda a Niska. W lěće 1991 so župje zaso zjednoćištej.
:županka: Diana Maticowa

Nimo župow přisłušeja Domowinje slědowace towarstwa:
* [http://www.benno-haus.de/ Dom biskopa Bena] (spěchowacy čłon)
* [http://www.krabatmuehle.de/ Krabatowy młyn Čorny Chołmc z.&amp;nbsp;t.]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160118090108/http://www.lr-online.de/regionen/hoyerswerda/Krabatmuehlen-Verein-neu-im-Domowina-Regionalverband;art1060,3121782 ''Krabatmühlen-Verein neu im Domowina-Regionalverband.''] W: Lausitzer Rundschau. Wojerecy, 30.&amp;nbsp;nowembra 2010. (online, wotwołana 7.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}&lt;/ref&gt;
* [https://web.archive.org/web/20150603105159/http://www.zeissighof.de/kvsorb.htm Kulturne towarstwo Ćisk z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20130818213729/http://www.macica.sorben.com/ Maćica Serbska z.&amp;nbsp;t.]
* [http://www.pawk.de/ „Pawk” z.&amp;nbsp;t.]
* [http://www.tourismus-sorben.com/ Serbski kulturny turizm z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20170419193457/http://www.sokol.sorben.com/ Serbski Sokoł z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20060514224930/http://www.sorbischer-schulverein.de/ramiki.html?s Serbske šulske towarstwo z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20070830120243/http://www.tcm-kp.de/ Towarstwo Cyrila a Metoda z.&amp;nbsp;t.]
* [https://www.domowina.de/hsb/clonstwo/sobustawske-zupy-a-towarstwa/towarstwo-za-spechowanje-serbskeho-kulturneho-a-informaciskeho-srjedzisca-w-barlinju-ski-z-t/ Towarstwo za spěchowanje serbskeho kulturneho a informaciskeho srjedźišća SKI z.&amp;nbsp;t. w Barlinje]
* [https://web.archive.org/web/20070623174421/http://www.domowina.sorben.com/strony/zsst.htm Zwjazk serbskich spěwarskich towarstwow z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20050831212247/http://www.volkskultur.sorben.com/ Spěchowanski kruh za serbsku ludowu kulturu z.&amp;nbsp;t.]
* Zwjazk serbskich studowacych z.&amp;nbsp;t.
* [https://web.archive.org/web/20041127121617/http://www.zsw-skb.de/ Zwjazk serbskich wuměłcow z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20070907065115/http://www.tourismus.sorben.com/ Zwjazk za serbski kulturny turizm z.&amp;nbsp;t.]
* [https://web.archive.org/web/20070818111833/http://www.zpr.sorben.com/ Zwjazk serbskich rjemjeslnikow a předewzaćelow z.&amp;nbsp;t.]

===Nowina towarstwa „Naša Domowina“===
Wot lěta 1935 wuda towarstwo nowinu ''Naša Domowina''. Spočatnje wuńdźe nowina jako samostatna přiłoha [[Serbske Nowiny|Serbskich Nowin]]. Dźensa wuda Budyski zarjad Domowiny nowinu pod mjenom ''Naša Domowina – Informacije třěšneho zwjazka • Informacije kšywowego zwězka • Informationen des Dachverbandes''.

===Hłowne zhromadźizny===
Zakładny gremij Domowiny je hłowna zhromadźizna z delegatami wšěch čłonskich towarstwow a župow. Přewjedźe so kóžde druhe lěto.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! čo. !! datum !! městno
|-
&lt;!--| 1 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 2 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 3 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 4 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 5 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 6 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 7 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 8 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 9 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 10 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 11 || Celowy tekst || Celowy tekst
|- --&gt;
| 12 || 5. měrca 2005 || [[Budyšin]]
|-
| 13 || 31. měrca 2007 || [[Kulow]]
|-
| 14 || 28. měrca 2009 || [[Chrósćicy]]
|-
| 15 || 26. měrca 2011 || [[Delni Wujězd]]
|-
| 16 || 23. měrca 2013 || [[Wjerbno]]
|-
| 17 || 28. měrca 2015 || [[Haslow]]
|-
| 18 || 25. měrca 2017 || [[Wojerecy]]
|-
| 19 || 30. měrca 2019 || [[Chrósćicy]]
|-
| 20 || 12. junija 2021 || [[Slepo]]
|-
| 21 || {{0}}3. junija 2022 || [[Choćebuz]] ''(wurjadna)''
|-
| 22 || 22. apryla 2023 || [[Choćebuz]]
|-
| 23 || ''5. apryla 2025'' || ''[[Budyšin]]''
|}

==Symbol a znamješko „lipy“==
Zwjazkowe předsydstwo Domowiny je so na posedźenju 25.&amp;nbsp;awgusta 1949 z symboliskim znamješkom třěšneho zwjazka zaběrało. Mjez 20 zapodatymi namjetami wuzwoli so jednohłósnje naćisk [[Hanka Krawcec|Hanki Krawcec]].

''„Znamjo Domowiny pokazuje na čerwjenym pozadku tři slěborne lipowe łopješka, kotrež wurostuja ze zdónka z wósom korjenjemi.“''&lt;ref name=&quot;wustawki 2013&quot; /&gt; Powaleny, ale hišće kruće zakorjeny štomowy zdónk ćěri nowe łopješka – symbol za wosylnjenje serbskeho naroda po ničacym režimje nacionalsocialistow.

==Česćowanja==
[[dataja:Stamps of Germany (DDR) 1966, MiNr 1166.jpg|thumb|Składnostnje 150. narodninow [[Jan Arnošt Smoler|Jana Arnošta Smolerja]] wuda so 1966 w NDR tež listowa znamka Serbskeho domu po naćisku [[Jan Hansky|Jana Hanskeho]] a Gerharda Staufa (1924–1996).]]
Domowina počesći wot lěta 1990 wosoby, kotrež so zaměrnje a wuspěšnje za wozrodźenje serbskeje kultury a rěče zasadźuja z ''Mytom Domowiny'' a ''Mytom Domowiny za dorost''. Z ''Čestnym znamješkom Domowiny'' připóznawaja so wot lěta 1959 „zasłužby w towarstwowym dźěle, zwoprawdźejo program a směrnicy Domowiny”.&lt;ref&gt;Webstrona Domowiny: [https://web.archive.org/web/20080828190016/http://www.domowina.sorben.com/pm/080612.htm ''Namjety za „Myto Domowiny“ a „Čestne znamješko“ 2008.''] Medijowe wozjewjene Domowiny wot 12.&amp;nbsp;junija 2008. (wotwołana 7.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-hsb}}&lt;/ref&gt; Mjez lětami 1961 a 1989 so tež ''Literarne myto Domowiny'' a ''Wuměłske myto Domowiny'' spožčitej.

==Žórła==
* [[Manfred Laduš]]: ''Domowina sto lět.'' Rjad „Wobrazki ze Serbow”. Ludowe nakładnistwo Domowina. Budyšin 2012. ISBN 978-3-7420-2218-9 {{ref-hsb}}
* Webstrona mdr.de: [http://www.mdr.de/mdr-figaro/journal/domowina204.html ''Zeittafel – Ein Jahrhundert Interessenvertretung der Sorben.''] (wotwołana 5.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}
* Webstrona rbb: [http://www.rbb-online.de/politik/hintergrund/100_jahre_domowina.html ''100 Jahre Domowina – Eine Heimat für die sorbische Kultur.''] (wotwołana 5.&amp;nbsp;oktobra 2013) {{ref-de}}
&lt;references/&gt;

==Wotkaz==
* [https://www.domowina.de/hs/ Oficialne stronki Domowiny]

[[Kategorija:Serbska institucija]]
[[Kategorija:Serbske towarstwo]]
[[Kategorija:Domowina]]
[[Kategorija:Budyšin]]
[[Kategorija:Załožene 1912]]
[[Kategorija:1945]]</text>
      <sha1>5omzp4h8h9lfmhphgdjnrjoh2batfrj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Měrćin Nowak-Njechorński</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3156</id>
    <revision>
      <id>390764</id>
      <parentid>374646</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T11:22:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-25817-79</username>
        <id>28222</id>
      </contributor>
      <comment>fake news šmórnył</comment>
      <origin>390764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4438" sha1="dzpbqbz4e8jx965edhf9sxgw6pl4d9m" xml:space="preserve">'''Měrćin Nowak-Njechorński''' ({{wrěči|de}} ''Martin Nowak-Neumann'') (* [[13. junija]] [[1900]] w [[Njechorń|Njechornju]], † [[6. julija]] [[1990]] runje tam) bě [[Serbja|serbski]] moler, grafikar, publicist a spisowaćel.

[[Dataja:Njechorń Dom Měrćina Nowaka-Njechorńskeho 4.JPG|mini|Dom Měrćina Nowaka-Njechorńskeho w Njechornju]]
[[Dataja:Hrodźišćanski kěrchow Nowak-Njechorński 1.jpg|mini|Narowny křiž Nowaka-Njechorńskeho na [[Hrodźišćo (Wóspork)|Hrodźišćanskim]] kěrchowje]]
Měrćin Nowak narodźi so jako najmłódše ze štyrjoch dźěći do klamarskeje swójby w tehdy hišće přewažnje serbskim Njechornju. Nan pochadźeše z Bukec, měješe pak sam serbsku maćer; Měrćinowa mać bě rodźena Serbowka z Njechornja.&lt;ref&gt;po ''Hólčik, hólčec, listonoš. Dopomnjenki 1. dźěl.'' Budyšin 1974.&lt;/ref&gt; Po wuchodźenju ludoweje šule we [[Worcyn (Wóspork)|Worcynje]] kubłaše so w dalokostudiju na polu molerstwa.

[[1920]] studowaše potajkim wuměłstwo w Lipsku, 1921–1923 w [[Drježdźany|Drježdźanach]]. Tam budźi so jeho zahorjenosć za serbstwo, kiž jeho tež pohnuwaše, swoje studije w słowjanskim wukraju pokročować. Z tutoho časa sem zaběraše so wosebje z motiwami słowjanskeje mytologije. Podawaše so 1923 do [[Praha|Prahi]], hdźež mjez druhim pola [[Max Švabinský|Maxa Švabinskeho]] studowaše a hač do 1927 wosta. 1927–1929 bě student na wuměłskej akademiji we [[Waršawa|Waršawje]]. Wot 1929 do 1933 bě z redaktorom [[Serbske nowiny|Serbskich nowin]]. Wróćiwši so z ameriskeje wójnskeje jatby bu w lěće 1947 ze šefredaktorom Noweje doby, wot 1950 hač 1969 tež [[Rozhlad]]a. Po tym zo so w lěće 1969 na wuměnk poda, bě jako swobodnje tworjacy moler a spisowaćel žiwy. 

Měrćin Nowak-Njechorński bu dwójce z Wótčinskim zasłužbowym rjadom NDR, z Narodnym mytom NDR, z [[Myto Ćišinskeho|Mytom Ćišinskeho]] a z rjadom Hwězda přećelstwa ludow wuznamjenjeny. 

Nowak bu na [[Hrodźišćo (Wóspork)|Hrodźišćanskim]] ewangelskim kěrchowje pochowany. Na samsnym městnje nadeńdźetej so tež rowaj jeho mandźelskeje Marty a jeho maćerje. Ródny dom w Njechornju bu zjawnosći w juniju 1999 jako muzej přepodaty. 

== Literarne twórby (wuběr) ==
*''W carstwje Dušana Sylneho. Pućowanske wobrazki z Južneje Serbskeje.'' Budyšin 1936.
*''Po serbskich pućach.'' Budyšin 1936.
*''Zapiski Bobaka.'' Budyšin 1952.
*''Serbski wšudźebył.'' Budyšin 1954.
*''Mišter [[Krabat]].'' Budyšin 1954.
*''Kołowokoło Błotow. Zběrka wubranych reportažow.'' Budyšin 1957.
*''Wot wčerawša na jutřiše.'' Budyšin 1960.
*''Molerjo, spěwarjo, podróžnicy. Zběrka reportažow a skicow.'' Budyšin 1961.
*''Pod Pamirom a za Kawkazom. Pućowanske wobrazki z Tadźikistana a Gruzinskeje.'' Budyšin 1961.
*''Baćon a žaby a druhe bajki.'' Budyšin 1967.
*''Mjez Wardarom a Jadranom. Pućowanske wobrazki z Juhosłowjanskeje.'' Budyšin 1968.
*''Polemiske nastawki. Wuběrk z publicistiki lět 1924–1934.'' Budyšin 1969.
*''Hólčik, hólčec, listonoš. Dopomnjenki 1. dźěl.'' Budyšin 1974.
*''Šuler, moler, podróžnik. Dopomnjenki 2. dźěl.'' Budyšin 1979.
*''Powědanja Bobaka-Wšudźebyła.'' Budyšin 1980.
*''Dundak, moler, nowinarski. Dopomnjenki 3. dźěl.'' Budyšin 1990.
*''Wubrane spisy 1: Pućowanske wobrazy'' a ''2: Bajki.'' Budyšin 2000.

== Literatura ==
*''Moler serbskeho luda''. Budyšin 1959 (z tekstami Měrćina Nowaka-Njechornskeho a Alfreda Krawca)
*''Wubrane spisy, zwjazk 1'' (pućowanske wobrazy). Budyšin 2000, ISBN 3-7420-1822-1
*''Wubrane spisy, zwjazk 2'' (bajki). Budyšin 2000, ISBN 3-7420-1824-8
* [[Dietrich Šołta|Dietrich Scholze]]: ''Stawizny serbskeho pismowstwa 1918–1945.'' LND, Budyšin 1998, str. 160–178
* Helmut Kaltšmit: ''Leksikon awtorow serbskich knihow 1945–1978''. Budyšin 1979

== Nóžki ==
&lt;references /&gt;

== Wotkazy ==
{{Commonscat}}
* {{DNB-Portal|118967568}}
* {{SIbio|68}}

{{DEFAULTSORT:Nowak-Njechornski, Mercin}}
[[Kategorija:Muž]]
[[Kategorija:Rodź. 1900]]
[[Kategorija:Zemr. 1990]]
[[Kategorija:Serb]]
[[Kategorija:Publicist]]
[[Kategorija:Grafikar]]
[[Kategorija:Moler]]
[[Kategorija:Serbska literatura]]
[[Kategorija:Awtor]]
[[Kategorija:Literatura (20. lětstotk)]]
[[Kategorija:Wosoba (Njechorń)]]
[[Kategorija:Nošer Myta Ćišinskeho]]
[[Kategorija:Wosoba w Druhej swětowej wójnje]]
[[Kategorija:Wosoba (Serbski Sokoł)]]</text>
      <sha1>dzpbqbz4e8jx965edhf9sxgw6pl4d9m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>390765</id>
      <parentid>390764</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T11:26:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-25817-79</username>
        <id>28222</id>
      </contributor>
      <comment>Wersija 390764 wužiwarja [[Specialnje:Contributions/~2026-25817-79|~2026-25817-79]] ([[Diskusija z wužiwarjom:~2026-25817-79|diskusija]]) bu wotstronjena.</comment>
      <origin>390765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4883" sha1="iz1e5ugcy0g228okvmpm0g2n19mt6ra" xml:space="preserve">[[Dataja:Měrćin Nowak wokoło 1970.jpg|mini|upright|Měrćin Nowak (wokoło 1970)]]

'''Měrćin Nowak-Njechorński''' ({{wrěči|de}} ''Martin Nowak-Neumann'') (* [[13. junija]] [[1900]] w [[Njechorń|Njechornju]], † [[6. julija]] [[1990]] runje tam) bě [[Serbja|serbski]] moler, grafikar, publicist a spisowaćel.

[[Dataja:Njechorń Dom Měrćina Nowaka-Njechorńskeho 4.JPG|mini|Dom Měrćina Nowaka-Njechorńskeho w Njechornju]]
[[Dataja:Hrodźišćanski kěrchow Nowak-Njechorński 1.jpg|mini|Narowny křiž Nowaka-Njechorńskeho na [[Hrodźišćo (Wóspork)|Hrodźišćanskim]] kěrchowje]]
Měrćin Nowak narodźi so jako najmłódše ze štyrjoch dźěći do klamarskeje swójby w tehdy hišće přewažnje serbskim Njechornju. Nan pochadźeše z [[Kumwałd]]a, měješe pak sam serbsku maćer; Měrćinowa mać bě rodźena Serbowka z Njechornja.&lt;ref&gt;po ''Hólčik, hólčec, listonoš. Dopomnjenki 1. dźěl.'' Budyšin 1974.&lt;/ref&gt; Po wuchodźenju ludoweje šule we [[Worcyn (Wóspork)|Worcynje]] kubłaše so w dalokostudiju na polu molerstwa. 1919 měješe prěnju předawansku wustajeńcu w [[Zhorjelc]]u, kotrejež financielne dochody jemu pomhachu, studij na [[Lipsk|Lipščanskej]] wuměłskej akademiji zahajić.

[[1920]] studowaše potajkim wuměłstwo w Lipsku, 1921–1923 w [[Drježdźany|Drježdźanach]]. Tam budźi so jeho zahorjenosć za serbstwo, kiž jeho tež pohnuwaše, swoje studije w słowjanskim wukraju pokročować. Z tutoho časa sem zaběraše so wosebje z motiwami słowjanskeje mytologije. Podawaše so 1923 do [[Praha|Prahi]], hdźež mjez druhim pola [[Max Švabinský|Maxa Švabinskeho]] studowaše a hač do 1927 wosta. 1927–1929 bě student na wuměłskej akademiji we [[Waršawa|Waršawje]]. Wot 1929 do 1933 bě z redaktorom [[Serbske nowiny|Serbskich nowin]]. Z politiskich přičin bu 1933 z powołanja pušćeny a dyrbješe w [[Druha swětowa wójna|Druhej swětowej wójnje]] jako wojak we [[Wehrmacht|Wehrmachće]] słužić. Wróćiwši so z ameriskeje wójnskeje jatby bu w lěće 1947 ze šefredaktorom Noweje doby, wot 1950 hač 1969 tež [[Rozhlad]]a. Po tym zo so w lěće 1969 na wuměnk poda, bě jako swobodnje tworjacy moler a spisowaćel žiwy. 

Měrćin Nowak-Njechorński bu dwójce z Wótčinskim zasłužbowym rjadom NDR, z Narodnym mytom NDR, z [[Myto Ćišinskeho|Mytom Ćišinskeho]] a z rjadom Hwězda přećelstwa ludow wuznamjenjeny. 

Nowak bu na [[Hrodźišćo (Wóspork)|Hrodźišćanskim]] ewangelskim kěrchowje pochowany. Na samsnym městnje nadeńdźetej so tež rowaj jeho mandźelskeje Marty a jeho maćerje. Ródny dom w Njechornju bu zjawnosći w juniju 1999 jako muzej přepodaty. 

== Literarne twórby (wuběr) ==
*''W carstwje Dušana Sylneho. Pućowanske wobrazki z Južneje Serbskeje.'' Budyšin 1936.
*''Po serbskich pućach.'' Budyšin 1936.
*''Zapiski Bobaka.'' Budyšin 1952.
*''Serbski wšudźebył.'' Budyšin 1954.
*''Mišter [[Krabat]].'' Budyšin 1954.
*''Kołowokoło Błotow. Zběrka wubranych reportažow.'' Budyšin 1957.
*''Wot wčerawša na jutřiše.'' Budyšin 1960.
*''Molerjo, spěwarjo, podróžnicy. Zběrka reportažow a skicow.'' Budyšin 1961.
*''Pod Pamirom a za Kawkazom. Pućowanske wobrazki z Tadźikistana a Gruzinskeje.'' Budyšin 1961.
*''Baćon a žaby a druhe bajki.'' Budyšin 1967.
*''Mjez Wardarom a Jadranom. Pućowanske wobrazki z Juhosłowjanskeje.'' Budyšin 1968.
*''Polemiske nastawki. Wuběrk z publicistiki lět 1924–1934.'' Budyšin 1969.
*''Hólčik, hólčec, listonoš. Dopomnjenki 1. dźěl.'' Budyšin 1974.
*''Šuler, moler, podróžnik. Dopomnjenki 2. dźěl.'' Budyšin 1979.
*''Powědanja Bobaka-Wšudźebyła.'' Budyšin 1980.
*''Dundak, moler, nowinarski. Dopomnjenki 3. dźěl.'' Budyšin 1990.
*''Wubrane spisy 1: Pućowanske wobrazy'' a ''2: Bajki.'' Budyšin 2000.

== Literatura ==
*''Moler serbskeho luda''. Budyšin 1959 (z tekstami Měrćina Nowaka-Njechornskeho a Alfreda Krawca)
*''Wubrane spisy, zwjazk 1'' (pućowanske wobrazy). Budyšin 2000, ISBN 3-7420-1822-1
*''Wubrane spisy, zwjazk 2'' (bajki). Budyšin 2000, ISBN 3-7420-1824-8
* [[Dietrich Šołta|Dietrich Scholze]]: ''Stawizny serbskeho pismowstwa 1918–1945.'' LND, Budyšin 1998, str. 160–178
* Helmut Kaltšmit: ''Leksikon awtorow serbskich knihow 1945–1978''. Budyšin 1979

== Nóžki ==
&lt;references /&gt;

== Wotkazy ==
{{Commonscat}}
* {{DNB-Portal|118967568}}
* {{SIbio|68}}

{{DEFAULTSORT:Nowak-Njechornski, Mercin}}
[[Kategorija:Muž]]
[[Kategorija:Rodź. 1900]]
[[Kategorija:Zemr. 1990]]
[[Kategorija:Serb]]
[[Kategorija:Publicist]]
[[Kategorija:Grafikar]]
[[Kategorija:Moler]]
[[Kategorija:Serbska literatura]]
[[Kategorija:Awtor]]
[[Kategorija:Literatura (20.&amp;nbsp;lětstotk)]]
[[Kategorija:Wosoba (Njechorń)]]
[[Kategorija:Nošer Myta Ćišinskeho]]
[[Kategorija:Wosoba w Druhej swětowej wójnje]]
[[Kategorija:Wosoba (Serbski Sokoł)]]</text>
      <sha1>iz1e5ugcy0g228okvmpm0g2n19mt6ra</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Homel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31083</id>
    <revision>
      <id>390761</id>
      <parentid>383419</parentid>
      <timestamp>2026-04-27T21:18:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>94</id>
      </contributor>
      <comment>Dataja Homieĺ_Montage_(2017).jpg je so wotstroniła, dokelž bu wušmórnjena na Commons wot wužiwarja Polarlys, přičina: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Homieĺ Montage (2017).jpg|]].</comment>
      <origin>390761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2352" sha1="h73xnp28ds6ks02q7qjl7ssqrxt8pys" xml:space="preserve">{{Infokašćik město
|mjeno serbske = Homel
|mjeno swójske = Гомель
|wopon         = Coat of Arms of Homiel, Belarus.svg
|chorhoj= Flag of Gomel.svg
|šěrina        = 52/27
|dołhota       = 30/59
|region-ISO    = BY-HO
|wysokosć      = 135
|přestrjeń     = 113
|wobydlerstwo  = 535229
|staw          = 2017
|póstowe čisło = 246001–246050
|předwólba     = (+375) 232
|adresa       =
|webstrona     = [http://www.gorod.gomel.by/ gorod.gomel.by]
|wobraz        =
|wopis wobraza =
}}

'''Homel''' ({{wrěči|be}} Гомель/''Homel''; {{wrěči|ru}} Гомель/''Gomjel'') je z něhdźe 535.000 wobydlerjemi&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200813193913/http://belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_7192/  Численность населения на 1 января 2017 г. и среднегодовая численность населения за 2016 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа]/ Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь, Минск, 2017, стр. 9&lt;/ref&gt; druhe najwjetše [[město]] w [[Běłoruska|Běłoruskej]] po [[Minsk]]u. Nadeńdźe so nad rěku [[Sož]] na juhozapadźe kraja blisko [[Ruska|ruskeje]] a [[Ukraina|ukrainskeje]] mjezy, něhdźe 320 kilometrow juhozapadnje stolicy [[Minsk]] a 250 kilometrow sewjernje [[Kijew]]a.

Město je zarjadniske sydło [[Homelska oblasć|Homelskeje oblasće]], kotraž bu wot [[Černobyl]]skeje atomoweje katastrofy ćežko potrjechena.

Homel so w lěće [[1142]] prěni raz naspomni.

== Žórła ==
&lt;references/&gt;

== Literatura ==
* [https://ru.wikisource.org/wiki/ЭСБЕ/Гомель Гомель]// [[Encyklopedija Brockhausa a Efrona|Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона]]: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* [https://global.britannica.com/place/Homyel-Belarus Homyel]/ Encyclopaedia Britannica
* [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_III/117 Homel ]/ Słownik geograficznym Królestwa Polskiego, T. III: Haag – Kępy. Warszawa, 1882.

== Wotkaz ==
{{Commonscat}}

{{Předłoha:Oblasć Homel}}

[[Kategorija:Prěnje naspomnjenje 1142]]</text>
      <sha1>h73xnp28ds6ks02q7qjl7ssqrxt8pys</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Erwin Hanuš</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41489</id>
    <revision>
      <id>390763</id>
      <parentid>390381</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T07:56:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>21326</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>390763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2540" sha1="4vcq92ia1oqojw95rpmm00qbjawfcj2" xml:space="preserve">'''Erwin Hanuš''' ({{wrěči|de}} ''Erwin Hannusch''; * [[4. nowembra]] [[1935]])&lt;ref&gt;Helmut Kaltšmit: ''Leksikon awtorow serbskich knihow 1945-1978'', Budyšin 1979, str. 38&lt;/ref&gt; je delnjoserbski rěčespytnik, wučer, docent, rozhłosowy redaktor, awtor wučbnicow a šulskich materialijow, přełožowar. Wón bě wot 1993 do 2008 redaktor [[Serbska pratyja|Serbskeje pratyje]] a je nimo toho awtor dźěćaceju knihow (pod pseudonymom Hanoch).

W lěće 1988 spožči so jemu čestne znamješko [[Domowina|Domowiny]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20251207040617/https://www.domowina.de/fileadmin/Assets/Domowina/Mediathek/Dokumente/prehlad_cestne_znamjesko_1959-1989.pdf Lisćina wuznamjenjenych ze čestnym znamješkom Domowiny 1958-1989]&lt;/ref&gt;

== Publikacije ==
* 1974 – ''Cytańske maśizny: za 11./12. lětnik'', Budyšin
* 1981 – ''Wucbnica serbšćiny'', Budyšin
* 2009 – ''Niedersorbisch praktisch und verständlich'', Budyšin (wučbnica)
* 2012 – ''Deutsch-niedersorbisches Schulwörterbuch / Nimsko-dolnoserbski šulski słownik'', Budyšin (hromadźe z [[Anja Pohončowa|Anju Pohončowej]] a [[Manfred Starosta|Manfredom Starostom]])
* 2019 - ''Wósłonki mójogo žywjenja'' (spomnjeća), Budyšin

=== Knize za dźěći (Hanoch) ===
* 2013 - ''Wjasele na zwěrjetkach'', ilustrował Günter Wongel
* 2015 - ''Wjasele we pśiroźe'', ilustrowała Martina Burghart-Vollhardt

=== Přełožki do delnjoserbšćiny ===
* 1976: Jan Šołta: [[Přehlad serbskich stawiznow|''Přehlad serbskich stawiznow'']] (z němskeho wudaća ''Abriß der sorbischen Geschichte''), Budyšin
* 1978: ''Mrokawa běłych pjerkow. Zběrka wulicowańkow'' (Erwin Hanuš a [[Wylem Bjero]]), Budyšin

== Nóžki ==
&lt;references /&gt;

== Wotkazy ==
{{Commonscat|Erwin Hanuš}}
* [https://web.archive.org/web/20171015083006/http://www.domowina-verlag.de/autor/hannusch-erwin Informacija na stronje domowina-verlag.de]
* [https://www.youtube.com/watch?v=xNfp0ZlzTGo Rozmołwa z Manfredom Starostu a Erwinom Hanušom]
* [https://www.nowycasnik.de/index.php/dsb/component/k2/item/1300-ten-sledny-serbski-mohikanar-njoco-won-bys Horst Adam, Ten slědny serbski Mohikanar njoco wón byś, ''Nowy Casnik'', 05.11.2015]

{{DEFAULTSORT:Hanuš, Erwin}}
[[Kategorija:Muž]]
[[Kategorija:Rodź. 1935]]
[[Kategorija:Serb]]
[[Kategorija:Wučer]]
[[Kategorija:Awtor]]
[[Kategorija:Spisowaćel]]
[[Kategorija:Přełožowar]]
[[Kategorija:Serbska literatura]]
[[Kategorija:Literatura (20.&amp;nbsp;lětstotk)]]
[[Kategorija:Literatura (21.&amp;nbsp;lětstotk)]]</text>
      <sha1>4vcq92ia1oqojw95rpmm00qbjawfcj2</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>