Albanšćina

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="hsb">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedija</sitename>
    <dbname>hsbwiki</dbname>
    <base>https://hsb.wikipedia.org/wiki/H%C5%82owna_strona</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.1</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Specialnje</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Diskusija</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Wužiwar</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Diskusija z wužiwarjom</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedija</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipedija diskusija</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Dataja</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Diskusija k dataji</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki diskusija</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Předłoha</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Diskusija k předłoze</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Pomoc</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Pomoc diskusija</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategorija</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Diskusija ke kategoriji</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modul</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Modul diskusija</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Veranstaltung</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Veranstaltung Diskussion</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Albanšćina</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1994</id>
    <revision>
      <id>390938</id>
      <parentid>374377</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T10:42:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J budissin</username>
        <id>7</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>390938</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9956" sha1="ae95bc9pm7w2sw2a2clnk6s71yvs1yq" xml:space="preserve">{{infokašćik rěč
|Barba=Indoeuropska
|mjeno swójske=Shqip
|mjeno serbske=albanšćina
|kraje=[[Albanska]], [[Kosowo]],&lt;br /&gt;[[Sewjerna Makedonska]], [[Italska]],&lt;br /&gt;[[Grjekska]], [[Serbiska]], [[Čorna Hora]],&lt;br /&gt;wupućowarjo do wjele krajow
|rěčnicy=ca. 6,5 milionow
|klasifikacija=[[indoeuropske rěče]]
:albanšćina
|hamtska rěč=[[Albanska]], [[Kosowo]], [[Sewjerna Makedonska]]&lt;br /&gt;lokalnje w [[Čorna Hora|Čornej Horje]] a [[Serbiska|Serbiskej]]
|iso_639-1=sq
|iso_639-2=alb
|iso_639-2t=
|iso_639-3=als (Tosk), aln (Geg), aat, aae
|wikipedija=sq
}}

'''Albanšćina''' (''gjuha shqipe'' IPA /ˈɟuˌha ˈʃciˌpɛ/) je [[Indoeuropske rěče|indoeuropska rěč]], kotraž twori swójsku rěčnu skupinu. Wona je z hamtskej rěču w [[Albanska|Albanskej]], ale tež na [[Kosowo|Kosowje]] a w [[Sewjerna Makedonska|Sewjernej Makedonskej]]. Dźěli so do dweju hłowneju dialektow – gegiskeho a toskiskeho.

Jako mjeńšinowa rěč ma na lokalnej runinje na juhu [[Čorna Hora|Čorneje Hory]] a w južnej [[Serbiska|Serbiskej]] wěsty prawniski status.

== Klasifikacija ==
Zo słuša albanšćina do indoeuropskich rěčow, bu dopokazane w lěće 1854 wot němskeho rěčespytnika [[Franz Bopp]]. Wona předstaji pak swójsku njewotwisnu hałuzu indoeuropskeje rěčneje swójby bjez bliskich přiwuznych. Wjetšina rěčespytnikow wuchadźa z toho, zo pochadźa albanšćina z [[iliršćina|iliršćiny]], mjeztym zo widźa druzy jeje pochad w [[Dakšćina|Dako]]-[[thrakšćina|thrakšćinje]]-&lt;!--(Illyrian and Daco-Thracian, however, might have been closely related languages; see Thraco-Illyrian)--&gt;.

&lt;!--
Establishing longer relations, Albanian is often compared to Balto-Slavic on the one hand and Germanic on the other, both of which share a number of [[isoglosses]] with Albanian. Moreover, Albanian has undergone a vowel shift in which stressed, long ''o'' has fallen to ''a'', much like in the former and opposite the latter. Likewise, Albanian has taken the old relative ''jos'' and innovatively used it exclusively to qualify adjectives, much in the way Balto-Slavic has used this word to provide the definite ending of adjectives.--&gt;

== Stawizny ==
Prěni pisomny dokument w albanskej rěči pochadźa z lěta 1462. Dźensniši alfabet bu w lěće 1908 tworjeny.

== Gramatika ==
=== Alfabet ===
Wot lěta [[1908]] so bjezwuwzaćnje [[łaćonski alfabet]] wužiwa. Do toho pisaše so albanšćina tež w [[grjekske pismo|grjekskim]] a [[arabske pismo|arabskim pismje]].

Albanšćina pisa so konsekwentnje fonetisce. Wona wužiwa [[pismik]]i a, b, c, ç, d, e, ë, f, g, h, i, j, k, l, m, n, o, p, q, r, s, t, u, v, x, y, z. Dalše zwuki buchu přez [[digraf]]y dh, gj, ll, nj, rr, sh, th, xh a zh pisane. Tute digrafy płaća jako njerozdźělomne jednoty a buchu (na př. w albanskich słownikach) kaž swójske pismiki wobjednawane.

* ''ë'' je [[neutralny wokal]] kaž ''e'' w němskim słowje ''Katze''
* ''ç'' je ''č''
* ''v'' je němski ''w''
* ''x'' je ''dz''
* ''xh'' je ''dź'' ([[Enver Hoxha|Hoxha]] so kaž &quot;hodźa&quot; wurěkuje)
* ''y'' je němski ''ü''
* ''zh'' je ''ž''
* ''q'' je ''tj''.

=== Nomina ===
Albanšćina ma kaž [[němčina]] a [[słowjanske rěče]] tři genusy, a to muski, žónski a srjedźny.

Albanske [[substantiw]]y maja dwě zakładnej formje, definitnu a indefinitnu. Definitny substantiw ma kóncowku. Na přikład ''(një) dollap'' = (jedyn) kamor; ''dollapi'' = (tón) kamor.

Jara mnohotwarne a njeprawidłowne je tworjenje plurala substantiwow. Cyłkownje eksistuja něhdźe 100 klasow, po kotrychž bu plural tworjene. Někotre wobsahuja jenož jara mało słowow, druhe su často zastupjene.

Deklinacija wobsahuje pjeć padow kaž we [[Łaćonšćina|łaćonšćinje]], a to [[nominatiw]], [[genitiw]], [[datiw]], [[akuzatiw]] a [[ablatiw]]. Často su pak formy genitiwa, datiwa a ablatiwa identiske. Deklinacija wotwisuje wot genusa, definitnosće a numerusa. [[Fleksija]] so přewjedźe pak přez słowne kóncowki pak z pomocu předstajenych artiklow. Přirunajo z tworjenjom plurala su deklinacije jednore a prawidłowne.

Slědowaca tabela pokaza deklinaciju muskeho substantiwa ''mal'' (hora):
{| class=&quot;prettytable&quot;
|-
| 
| '''Indefinitny singular'''
| '''Indefinitny plural'''
| '''Definitny singular'''
| '''Definitny plural'''
|-
| '''[[Nominatiw]]'''
| mal (hora)
| male (hory)
| mali ([ta] hora)
| malet ([te] hory)
|-
| '''[[Akuzatiw]]'''
| mal
| male
| malin
| malet
|-
| '''[[Genitiw]]'''
| i/e/të/së mali
| i/e/të/së maleve
| i/e/të/së malit
| i/e/të/së maleve
|-
| '''[[Datiw]]'''
| mali
| maleve
| malit
| maleve
|-
| '''[[Ablatiw]]'''
| mali
| maleve/malesh
| malit
| maleve
|}

Slědowaca tabela pokaza deklinaciju žónskeho substantiwa ''vajzë'' (holca)
{| class=&quot;prettytable&quot;
|-
| 
| '''Indefinitny singular'''
| '''Indefinitny plural'''
| '''Definitny singular'''
| '''Definitny plural'''
|-
| '''[[Nominatiw]]'''
| vajzë (holca)
| vajza (holcy)
| vajza ([ta] holca)
| vajzat ([te] holcy)
|-
| '''[[Akuzatiw]]'''
| vajzë
| vajza
| vajzën
| vajzat
|-
| '''[[Genitiw]]'''
| i/e/të/së vajze
| i/e/të/së vajzave
| i/e/të/së vajzës
| i/e/të/së vajzave
|-
| '''[[Datiw]]'''
| vajze
| vajzave
| vajzës
| vajzave
|-
| '''[[Ablatiw]]'''
| vajze
| vajzave/vajzash
| vajzës
| vajzave
|}
Definitny artikl so po substantiwje leži jako we wjele druhich [[Balkanske rěče|Balkanskich rěčach]], na př. [[Rumunšćina]] a [[Bołharšćina]].

* Definitny artikl móže być we formje substantiwowych sufiksow, kotrež wariěruja po genusu a padźe.
** Na př. w singularje nominatiwa muske substantiwy přidadźa ''-i'', abo kotrež skónča na -g/-k, přidadźa ''-u'' (zo by palatalizaciju wotwobroćił):
*** ''mal'' (hora) / ''mali'' ([ta] hora);
*** ''libër'' (kniha) / ''libri'' ([ta] kniha);
*** ''zog'' (ptačk) / ''zogu'' ([tón] ptačk).
** Žónske substantiwy přidadźa sufiks ''-(j)a'':
*** ''veturë'' (awto) / ''vetura'' ([to] awto);
*** ''shtëpi'' (dom) / ''shtëpia'' ([tón] dom);
*** ''lule'' (kćenje) / ''lulja'' ([to] kćenje).
* Srjedźne substantiwy přidadźa ''-t''.

=== Pronomina ===
Wosobinski pronomina w Albanšćinje su:
1. wosoba singulara: ''unë'' = ja
2. wosoba singulara: ''ti'' = ty
3. wosoba singulara: ''ai, ajo'' = wón, wona
1. wosoba plurala: ''ne'' = my
2. wosoba plurala: ''ju'' = wy ale tež jako wykanje
3. wosoba plurala: ''ata, ato'' = woni (muski), wone (žónski)

Jako zdwórliwostnu formu so w Albanšćinje 2. wosoba plurala wužiwa.

=== Adjektiwy ===
[[Adjektiw]]y steja normalnje po substantiwje, kotrež wone bliže wopisuja. Wjetši dźěl z nich ma předstajeny artikl ''i'' (muski) abo ''e'' (žónski). Přikład: ''qyteti i madh'' = wulke město; ''motra e madhe'' = wulka sotra. Druhi dźěl adjektiwow nima žadyn artikl. Přikład: ''qyteti plak'' = stare město (dokelž &quot;plak&quot; ma wjace čłowjekski staroba postajować, so w wšědnym rěčnym wužiwanju w tutym padźe &quot;qyteti i vjetër&quot; wužiwa, při čimž &quot;vjetër&quot; najčasćišo nječłowjekse wróći).

=== Prepozicije ===
[[Prepozicija|Prepozicije]] sej kazaja w albanšćinje pak [[datiw]] pak [[akuzatiw]].

=== Werby ===
Albanšćina je wuwiła analytisku [[werb]]alnu strukturu město prjedawšeho syntetiskeho systema, kotryž je z Proto-Indo-Europskeje rěče namrěwał. Jeje kompleksny system [[modus]] (6 typow) a tempusow (3 jednore a 5 kompleksnych konstrukcijow) je charakteristiski mjez [[Balkanske rěče|Balkanskimi rěčemi]]. Eksistujetej dwaj powšitkownej typaj [[konjugacija|konjugacije]]. Słowoslěd w albanšćinje je ''subjekt–werb–objekt'' a negacija so přez partiklu ''nuk'' abo ''s''' před werbom zwuraznjuje, na př.:
* ''Toni nuk flet anglisht'' &quot;Toni jendźelsce njerěči&quot;;
* ''s'e di'' &quot;Njewěm&quot;.
W imperatiwowych sadach so partikla ''mos'' wužiwa:
* ''mos harro'' &quot;njezabudź!&quot;.

Někotre werby maja změna wokalow. Na př. (po gramatice wot Buchholz a Fiedler, na stronach 75, 91-95)
* ''djeg'' &quot;pali&quot;, ''digjte'' &quot;je palił&quot;
* ''del'' &quot;wuńdźe&quot; (ale tež &quot;wuńdźeš&quot;), ''dal'' &quot;wuńdu&quot;, ''dilni'' &quot;wuńdźeće&quot;, ''doli'' &quot;wón wuńdźe (aorist)&quot;
* ''vjedh'' &quot;kradnje&quot;, ''vidhni'' &quot;kradnjeće&quot;, ''vodhi'' &quot;kradnješe&quot;

== Słowoskład ==
=== Ilyrski słowoskład zhromadny z albanšćinu ===

* ''brisa'', &quot;husk of grapes&quot;; nar. Alb ''bërsi'' &quot;lees, dregs; mash&quot; (&lt; PA *''brutia'')
* ''loúgeon'', &quot;a pool&quot;; nar. Alb ''lag'' &quot;womačować, namačować&quot; (&lt; PA *''lauga''), ''lëgatë'' &quot;pool&quot; (&lt; PA *''leugatâ''), ''lakshte'' &quot;rosa&quot; (&lt; PA *''laugista'')
* ''mantía'', &quot; ćernjowc&quot;; nar. Alb (Tosk) ''mën'' &quot;marušnja&quot;, (Gheg) ''mandë''
* ''rhinos'', &quot;mła&quot;; nar. OAlb ''ren'', mod. Alb ''re, rê'' &quot;mróčel&quot;
{{translate}}
=== Zažne požčenja z Grjekšćiny ===
* bagëm &quot;wolij za wolijowanje&quot; &lt; Gk ''báptisma'' &quot;baptizm&quot;
* bletë &quot;pčołka&quot; &lt; Gk ''mélitta''
* brukë &quot;tamariska&quot; &lt; Gk ''mourikē''
* drapër &quot;serp&quot; &lt; Gk (NW) ''drápanon''
* kopsht &quot;zahroda&quot; &lt; Gk (NW) ''kāpos''
* kumbull &quot;slowka&quot; &lt; Gk ''kokkumēlon''
* lakër &quot;kał&quot; &lt; Gk ''lákhanon'' &quot;zelenina&quot;
* lëpjetë &quot;orach, dock&quot; &lt; Gk ''lápathon''
* lyej &quot;molować, mazać, wolijować, žałbować&quot; &lt; Proto-albanšćina *''elaiwanja'', wotwodźowane wot *''elaiwā'' &lt; Gk ''elai(w)on'' &quot;wolij&quot;
* mokër &quot;młynski kamjeń&quot; &lt; Gk (NW) ''mākhaná'' &quot;grat, instrument&quot;
* mollë &quot;jabłučina&quot; &lt; Gk (NW) ''mālon'' &quot;jabłuko&quot;
* pjepër &quot;cokorowa melona&quot; &lt; Gk ''pépon'' &quot;melona&quot;
* presh &quot;porej&quot; &lt; Gk ''práson''
* shpellë &quot;jama&quot; &lt; Gk ''spēlaion'' &quot;jama&quot;
* trumzë &quot;thyme&quot; &lt; Gk ''thýmbra, thrýmbē''

== Žórła ==
* Oda Buchholz, Wilfried Fiedler: Albanische Grammatik, 1987, ISBN 3-324-00025-4
* Jaenicke: Kauderwelsch Band 65, Albanisch für Globetrotter, 2. Auflage, 1993, ISBN 3-89416-255-4
* Armin Hetzer: Albanisch-deutsches und deutsch-albanisches Taschenwörterbuch, Helmut Buske Verlag Hamburg, 1991, ISBN 3-87118-946-4

{{wikisłownik|albanšćina}}

[[Kategorija:Indoeuropske rěče]]</text>
      <sha1>ae95bc9pm7w2sw2a2clnk6s71yvs1yq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Madźarska</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2170</id>
    <revision>
      <id>390895</id>
      <parentid>384166</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T17:53:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J budissin</username>
        <id>7</id>
      </contributor>
      <origin>390895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2474" sha1="c232rgjkqstznz0da7z1fme6sz35akr" xml:space="preserve">{{Stat
|ISO=HU
|šěrina=47.5
|dołhota=19.04
|mjeno swójske=Magyarország
|mjeno serbske=Madźarska
|wopon=Coat of Arms of Hungary.svg
|chorhoj=Flag of Hungary.svg
|stolica=[[Budapest]]
|wobydlerstwo=9580000
|lěto=2024
|přestrjeń=93036
|forma knježerstwa=[[republika]]
|hłowa stata=prezident [[Tamás Sulyok]]
|hłowa stata wot=2024
|šef knježerstwa=ministerski prezident&lt;br /&gt;[[Péter Magyar]]
|šef knježerstwa wot=2026
|hamtska rěč=[[madźaršćina]]
|připóznate mjeńšinowe rěče=
|hymna=''Himnusz''
|časowe pasmo=[[UTC]]+1
|njewotwisnosć=[[31. oktobra]] [[1918]] wot [[Rakusko-Wuherska|Rakusko-Wuherskeje]]
|měna=[[forint]]
|TLD=.hu
|telefon=+36
|mapa=Hungary in European Union.svg
|imagemap=Europa1
}}
[[Dataja:Budapest_Parlament-2.jpg|thumb|left|[[Dunaj]] a parlament w Budapesće]]

'''Madźarska''' ({{wrěči|hu}} ''Magyarország''; do lěta 2012 hamtsce ''Republika Madźarska'', ''Magyar Köztársaság'') je nutřkokrajny [[stat]] w srjedźnej [[Europa|Europje]]. Stolica a najwjetše město je [[Budapest]] při [[Dunaj]]u.

== Geografija ==
Madźarska mjezuje ze [[Słowakska|Słowakskej]] na sewjeru, z [[Awstriska|Awstriskej]] na zapadźe, ze [[Słowjenska|Słowjenskej]] na juhozapadźe, z [[Chorwatska|Chorwatskej]] a ze [[Serbiska|Serbiskej]] na juhu, z [[Rumunska|Rumunskej]] na juhowuchodźe a na wuchodźe kaž tež z [[Ukraina|Ukrainu]] na sewjerowuchodźe.

Najwjetšej wodźiznje Madźarskeje stej rěka [[Dunaj]], kotraž běži ze Słowakskeje přez Madźarsku dale do Serbiskeje a jězor [[Błótoń]] ({{wrěči|hu}} ''Balaton''), woblubowane dowolnišćo tež za wukrajnych turistow.

Z wokoło 1,69 milionami wobydlerjow na 525 km² je Budapest najwjetše město a tež kulturelne a ekonomiske srjedźišćo kraja. Druhe wulke města su [[Debrecen]] (205.000 wobydlerjow), [[Miskolc]] (180.000 wobydlerjow), [[Szeged]] (165.000 wobydlerjow), [[Pécs]] (160.000 wobydlerjow) a [[Győr]] (130.000 wobydlerjow).

== Rěče ==
Hamtska rěč Madźarskeje je [[madźaršćina]]. Připóznate mjeńšinowe rěče su mjez druhim [[słowakšćina]] na sewjeru, [[chorwatšćina]] na zapadźe kaž tež [[němčina]] a [[serbišćina]].

== Wotkaz ==
{{Commonscat|Hungary|Madźarska}}

{{Nawiblok
|Europska Unija
|Europa
}}

[[Kategorija:Madźarska|!]]
[[Kategorija:Stat w Europje]]
[[Kategorija:Nutřkokrajny stat]]
[[Kategorija:Europska unija]]
[[Kategorija:Čłonski stat NATO]]
[[Kategorija:Čłonski stat Zjednoćenych narodow]]</text>
      <sha1>c232rgjkqstznz0da7z1fme6sz35akr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rěčespyt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2323</id>
    <revision>
      <id>390926</id>
      <parentid>390232</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T10:14:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J budissin</username>
        <id>7</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>390926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1389" sha1="hqsin5387u79moooe6wbqpytvdy7ysh" xml:space="preserve">'''Rěčespyt''' (tež '''linguistika''', přir. [[łaćonšćina|łać.]] ''lingua = rěč'') je wědomosć wo [[rěče|rěčach]], jich klasifikaciji, natwarje, zwukowej a pisanej formje.

== Přistupy linguistiki ==
Eksistujetej znajmjeńša dwaj přistupaj k přeslědźowanju rěče:

* synchrony, při kotrymž so wěsta rěč abo fenomen we wobłuku jednoho konkretneho časa přepytuje.
* diachrony, při kotrymž so wěsta rěč abo fenomen we swojim wuwiwanju přepytuje.

== Dźělenje linguistiki ==

Linguistika móže so po rozdźělnych kriterijach dźělić:

* Předmjety studowace konkretne rěče (např. [[sorabistika]], [[bohemistika]], [[anglistika]], [[hispanistika]], [[sinologija]], [[japanologija]] atd., kotrež studuja [[serbšćina|serbšćinu]], [[čěšćina|čěšćinu]], [[jendźelšćina|jendźelšćinu]], [[španišćina|španišćinu]], [[chinšćina|chinšćinu]], [[japanšćina|japanšćinu]] atd.) abo rěčne swójby, hałuzy, skupiny ([[slawistika]], [[germanistika]], [[romanistika]], [[orientalistika]], [[indoeuropeistika]] atd.).

* Předmjety studowace postajene dźěle rěče: [[fonetika]], [[fonologija]], [[morfologija (rěčespyt)|morfologija]] a [[syntaksa]], [[leksikologija]] a [[semantika]], [[stilistika]], [[etymologija]], [[dialektologija]] a [[onomastika]].

{{Rěčespyt}}
{{DISPLAYTITLE:rěčespyt}}
[[Kategorija:Rěčespyt]]</text>
      <sha1>hqsin5387u79moooe6wbqpytvdy7ysh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Łužica</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2518</id>
    <revision>
      <id>390932</id>
      <parentid>388200</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T10:28:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J budissin</username>
        <id>7</id>
      </contributor>
      <origin>390932</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15060" sha1="kpjr23izf3987eu7azygvoy3nig6om5" xml:space="preserve">{{Tutón nastawk|zaběra so z domiznu Serbow; za literarno-kulturny časopis hlej [[Łužica (časopis)]].}}
[[Dataja:Location LUS2.svg|thumb|Łužica w Europje]]
[[Dataja:Ł international vehicle registration oval.svg|thumb|Njeoficielna serbska awtowa značka za Łužicu]]
'''Łužica''' ({{wrěči|dsb}} ''Łužyca'', {{wrěči|de}} ''Lausitz'', {{wrěči|pl}} ''Łużyce'', {{wrěči|cs}} ''Lužice'') je historiski kraj w [[Srjedźna Europa|srjedźnej Europje]], kotryž wobsteji z [[Delnja Łužica|Delnjeje Łužicy]] na sewjeru a [[Hornja Łužica|Hornjeje Łužicy]] na juhu. We woběmaj dźělomaj Łužicy su [[Serbja]] domoródni, čehoždla su tež mnohe městne a rěčne mjena kaž tež mjeno Łužicy sameje serbskeho pochada. Najwjetši dźěl Łužicy słuša dźensa k [[Němska|němskimaj]] zwjazkowymaj krajomaj [[Braniborska|Braniborskej]] a [[Sakska|Sakskej]], mjeńši k [[Pólska|Pólskej]]. 

Wuchodny dźěl regiona słuša dźensa k pólskimaj wójwodstwomaj [[Lubušske wojewódstwo|Lubuš]] a [[Delnjošleske wojewódstwo|Delnjošleska]], kotrejuž najwjetše města su [[Žarow]] (Żary), [[Lubań]] a [[Zgorzelec]].

== Geografija ==
Łužica so do dweju rozdźělneju dźělow poddźěluje, Hornjeje a Delnjeje Łužicy. Někotři liča tež Srjedźnu Łužicu jako wosebity region. Wobě Łužicy matej zhromadnje něhdźe 1,3 miliony wobydlerjow – wot toho někak 350.000 w Pólskej – na přestrjeni 13.000 kwadratnych kilometrow.

=== Delnja Łužica ===
{{Hłowny nastawk|Delnja Łužica}}
[[Dataja:Spreewald 04-2016 img02 Spree near Luebbenau.jpg|thumb|Rěčka w [[Błóta]]ch]]

Delnja Łužica je sewjerny dźěl Łužicy a leži zwjetša w Braniborskej. Wona je wobmjezowana přez [[Fleming]] na sewjerozapadźe a [[Čorny Halštrow]] na zapadźe. Na wuchodźe stworitej [[Wódra]] a [[Bobr (rěka)|Bobr]] přirodnu hranicu. Najsewjerniše město Delnjeje Łužicy nadeńdźe so pola [[Eisenhüttenstadt]]a. Krajina wobsteji zwjetša z poměrnje płoneje nižiny, hdźež rostu wot 19. lětstotka wosebje [[chójna|chójny]]. Prěnjotne biotopy běchu bahniska, łuhi, bukowiny a dubiny.

K Delnjej Łužicy słušeja tež [[Błóta]].

=== Hornja Łužica ===
{{Hłowny nastawk|Hornja Łužica}}

Hranica mjez Delnjej a Hornjej Łužicy wotpowěduje zwjetša dźensnišej hranicy zwjazkoweju krajow Braniborskeje a Sakskeje podłu linije [[Běła Woda]]–[[Wojerecy]]. W zapadnym wotrězku je Čorny Halštrow historiska mjeza, tak zo słušeja tež wjacore braniborske městna wokoło [[Zły Komorow|Złeho Komorowa]] a [[Rólany|Rólan]] k Hornjej Łužicy.

Najzapadniši dypk Hornjeje Łužicy nadeńdźe so při [[Zwjazkowa awtodróha 13|awtodróze 13]] pola Rólan, mjeztym zo je rěka [[Hwizdź]], přitok Bobra, wuchodna mjeza ze [[Šleska|Šleskej]]. 

Hornjołužiska krajina wobsteji z [[Hornjołužiska hola a hatowa krajina|hole a hatoweje krajiny]] sewjernje [[Kamjenc]]a, [[Budyšin]]a a [[Niska|Niskeje]], z hórkatych a zdobom płódnych [[Hornjołužiske zahony|Hornjołužiskich zahon]] wokoło Budyšina a [[Lubij]]a a z [[Łužiske hory|Łužiskich horow]] na juhu, při [[Čěska|čěskej]] hranicy. Najwyše hory nadeńdu so w [[Žitawske horiny|Žitawskich]] a [[Jizerske horiny|Jizerskich horinach]] na samym juhowuchodźe. Najwyše městno cyłeje Łužicy je Taflowy kamjeń na [[Smrk]]u při dźensnišej pólsko-čěskej hranicy (1072 m).

[[Łužiske horiny]] na čěskim boku hranicy su drje po Łužicy pomjenowane, njesłušeja pak – hač na němski dźěl Žitawskich horin – k njej.

=== Łužiske města ===
Najwažniše města Delnjeje Łužicy su [[Choćebuz]] z nimale sto tysac wobydlerjemi, [[Zły Komorow]], [[Eisenhüttenstadt]], [[Grodk]], [[Baršć]], [[Łukow]] (historiska stolica Delnjeje Łužicy) a [[Grabin]] kaž tež [[Wětošow]], [[Lubin (Błóta)|Lubin]] a [[Lubnjow]] w Błótach. Najwjetše město pólskeje Delnjeje Łužicy je [[Žarow]].

Hłowne městna Hornjeje Łužicy su šěšćiměsta [[Budyšin]] (jako zarjadniske srjedźišćo), [[Zhorjelc]]/[[Zgorzelec]] (jako najwjetše město), [[Lubań]], [[Žitawa]], [[Lubij]] a [[Kamjenc]]. Po wobydlerstwje třeće najwjetše město su [[Wojerecy]], k mjeńšim městam słušeja [[Biskopicy]], [[Niska]], [[Běła Woda]] a [[Mužakow]] kaž tež [[Bogatynia]] na pólskim boku.

== Stawizny Łužicy ==
=== Wot starowěka do 9. lětstotka ===
[[Dataja:Lausitz map 18thC.jpg|mini|Karta Łužicy z 18. lětstotka]]
Mjeno Łužica (Losicin, Lonsicin) je prěni raz w lěće 932 dokładźene, kmjen Łužičanow pak hižo w druhej połojcy [[9. lětstotk]]a. Mjeno Łužica woznamjenješe prěnjotnje, do započatka 15. lětstotka, jenož teritorij [[Delnja Łužica|Delnjeje Łužicy]] (bywšeje Wuchodneje marki).

W starowěku bu teritorij wot [[Germanojo|germanskich]] [[Hermundurojo|Hermundurow]], [[Langobardojo|Langobardow]] a [[Wandalojo|Wandalow]] wobsydlene, na kóncu 6. a na spočatku 7. lětstotka so [[Słowjenjo|słowjanske]] kmjeny [[Serbja|Serbow]] zasydlichu: w [[Hornja Łužica|Hornjej Łužicy]] předewšěm [[Milčenjo]] wokoło [[Budyšin]]a a [[Bjezunčenjo]] wokoło [[Zhorjelc]]a, w 
[[Delnja Łužica|Delnjej Łužicy]] pak [[Łužičenjo]]. Hižo wot wobrota 8. do 9. lětstotka stawaše so Łužica jako wuchodna namjezna kónčina z cilom ekspansije [[Frankowske mócnarstwo|Frankowskeho mócnarstwa]], pozdźišo [[Wuchodofrankowske mócnarstwo|Wuchodofrankowskeho mócnarstwa]], kotrež wutwori tu w prěnjej połojcy 9. lětstotka Wuchodnu marku. Pod wjednistwom zwjetša sakskich feudalnych knjezow bu zapadnje [[Łobjo|Łobja]] nowa Serbska marka załožena. Za samsny čas sahaše w lětach 883–897 wliw [[Wulkomorawske mócnarstwo|Wulkomorawskeho mócnarstwa]] sem.

=== 10. lětstotk ===
Po nastaću [[Němske kralestwo|Němskeho kralestwa]] bu Łužica wot sakskeho wójwody [[Hendrich I. Ptačnik|Hendricha I.]] (912–936) wobsadźena a do Wuchodneje (sakskeje) marki zarjadowana, wobknježeneje wot markhrabje Siegfried (sewjerny dźěl) resp. do [[Mišnjanske markhrabinstwo|Mišnjanskeje marki]] (južny dźěl). Na [[Budyšin|Budyskim]] teritoriju nasta marka, kotruž wot kónca 10. lětstotka [[Wettinojo]] zarjadowachu (wot lěta 1031 markhrabjojo Wuchodneje marki).

=== Wot 11. lětstotka do [[Třicećilětna wójna|Třicećilětneje wójny]] ===
Wot spočatka 11. lětstotka so w Łužicy mócne němske, pólske a čěske zajimy zetkawachu. Konflikt mjez [[Pólska|pólskim]] kralom [[Bolesław I. Chrobły]] a [[Hendrich II.|Hendrichom II.]] (wot 1003) so w Budyšinje kónčeše, přez čož Budyske kónčiny buchu jako [[Swjata romske mócnarstwo|mócnarske]] 
leno k [[Pólska|Pólskej]] přizamknjene. Po smjerći [[Bolesław I. Chrobły|Bolesława I. Chrobłeho]] a rozpadźe centralneje mocy w [[Pólska|Pólskej]] słušeše Budyski region wot 1033 zaso kejžorej. W 
lěće 1076 dósta wjerch a pozdźiši kral [[Wróćisław II.]] dźěl teritorija pozdźišeje [[Hornja Łužica|Hornjeje Łužicy]] a dźěl [[Delnja Łužica|Delnjeje Łužicy]] (Wuchodnu marku) jako leno, ale njeje so jemu poradźiło jón do 1081/1086 wobknježić. Hakle w lěće 1036 (hač do lěta 1253) za 
[[Soběsław I.|Soběsława I.]] bu teritorij pozdźišeje [[Hornja Łužica|Hornjeje Łužicy]] znowa k [[Čěska|Čěskemu statej]] přizamknjeny. Krótko po tym (w lěće 1268) dóńdźe tež prěni raz k dźělenju 
Zhorjelskich wot Budyskich kónčin, kotrež so potom hač do kónca 14. lětstotka samostatnje wuwiwachu. [[Delnja Łužica]] bu w 11. - 12. lětstotka wot sakskich [[Wettinojo|Wettinow]] dobyta (bytostny dźěl - Wuchodna marka abo Ostmark w lěće 1031), wot 1303/1304 słušeše Askanjanam, kotřiž běchu so hižo prjedy w lěće 1253 z čěskej princesnu Božena Budyške a Zhorjelske kónčiny naženili.
Po wotemrěću [[Braniborske markhrabinstwo|braniborskich]] [[Askanjenjo|Askanjanow]] dobywachu [[Luksemburgčenjo]] poněčim teritorij Łužicy: w lěće 1319 Budyske kónčiny , w lěće 1329 Zhorjelske kónčiny a w lěće 1346 Lubań, kotrež prjedy z [[Čěska|čěskimi]] Žitawskimi kónčinami jednotny teritorialny cyłk tworjachu, kotryž je wot lěta 1410 pod mjenom [[Hornja Łužica]] znaty. W lětach 1348 a 1364 – 1368 přikupi Korla IV. Čěskej Krónje Delnju Łužicu (wot 1378 trajnje), kotraž bu hižo w lěće 1356 do wobłuka [[kraje Čěskeje Króny|krajow Čěskeje Króny]] zarjadowana a do čoła [[markhrabinstwo|markhrabinstwa]] bu bohot postajeny, wot 16. lětstotka mjenowaštaj so dwaj bohotaj.

Wuznamnu poziciju we wobłuku Łužicy měješe [[Zwjazk šesćiměstow]], kotryž wobsteješe z Budyšina, [[Kamjenc]]a, [[Lubań|Lubanja]], [[Lubij]]a, Zhorjelca a [[Žitawa|Žitawy]].

Delnjołužiske markhrabinstwo w lětach 1445/1462 město Choćebuz ze šěršej wokolinu na přeco zhubi (teritorij dósta [[Braniborske markhrabinstwo|braniborski]] [[kurwjerch]]). W lětach 1471 – 1490 dźeržeše [[Maćij Corvinus]] jako krónowany čěski kral wobě Łužicy ze [[Šleska|Šleskej]] a [[Morawa (kraj)|Morawu]]. Po jeho smjerći znowa dźěl [[kraje Čěskeje Króny|krajow Čěskeje Króny]] tworjachu.

=== Wot [[Třicećilětna wójna|Třicećilětneje wójny]] do [[Wienski kongres|Wienskeho kongresa]] ===
Za čas [[Třicećilětna wójna|Třicećilětneje wójny]] doby sakski kurwjerch [[Johann Georg|Jan Jurij]] wot kejžora [[Ferdinand II.|Ferdinanda II.]] cyłu Łužicu (nimo teritorija wokoło [[Choćebuz]]a, kotryž wot 15. lětstotka [[Braniborska]] wobknježi), najprjedy jako zastawk (1624), potom přez [[Praski měr (1635)|Praski měr]] z lěta 1635 jako leno Čěskeje Króny.

=== Wot Wienskeho kongresa do kónca Druheje swětoweje wójny ===
Po postajenju [[Wienski kongres|Wienskeho kongresa]] (1814–1815) cyła [[Delnja Łužica]] a sewjerowuchodny dźěl [[Hornja Łužica|Hornjeje Łužicy]] [[Pruska|Pruskej]] připadnještej. Znutřka Pruskeje bu Delnja Łužica do prowincy [[Braniborska]] zarjadowana, mjeztym zo so Hornja Łužica z wobstatkom prowincy [[Pruska Šleska]] sta. Zbytk Hornjeje Łužicy zwosta [[Sakska|Sakskej]] a tworješe jedyn z jeje krajow („Markhrabinstwo Hornja Łužica], w lětach 1835–1932 „Budyski kraj“). Sakski dźěl Hornjeje Łužicy měješe rozsahłe samozarjadowanje, mjez druhim swójski sejm.

Po [[Prěnja swětowa wójna|Prěnjej swětowej wójnje]] so zjewi ze [[Serbski narodny wuběrk|Serbskim narodnym wuběrkom]] wokoło [[Arnošt Bart|Arnošta Barta]] hibanje, kotrež požadowaše wutworjenje jednotneho Łužiskeho zwjazkoweho stata we wobłuku [[Němska|Němskeje]] abo samo njewotwisnosć, štož wšak realizowane njebu a tak přetraješe rozdźělenje Łužicy do Pruskeje a Sakskeje z časa Wienskeho kongresa hač do kónca [[druha swětowa wójna|Druheje swětoweje wójny]]. Potom w lěće 1932 dóńdźe k wotstronjenju Budyskeho kraja a jeho zjednoćenju ze sakskim krajom [[Drježdźany]] do Drježdźansko-Budyskeho kraja.

=== Wot kónca Druheje swětoweje wójny do přitomnosće ===
Na [[Podstupimska konferenca|Podstupimskej konferency]] bu teritorij Łužicy znowa rozdźěleny. Teritorij na wuchod wot rěki [[Nysa|Nysy]] bu k [[Pólska|Pólskej]] přizamknjeny (dźensa je tutón dźěl Łužicy do [[Lubuske wojewódstwo|Lubuskeho]] a [[Delnjošleske wojewódstwo|Delnjošleskeho wojewódstwa]]) rozdźěleny, mjeztym zo so teritorij na zapad wot njeje z wobstatkom [[Sowjetska wobsadźena zona Němskeje|Sowjetskeje wobsadźeneje zony]] sta. W samsnym času sej [[Łužiscy Serbja]], kotřiž běchu w [[Čěskosłowakska|Čěskosłowakskej]] žiwi, přizamknjenje Łužicy k [[Čěskosłowakska|Čěskosłowakskej]] žadachu, štož wšak njebu zwoprawdźene. Domowina (třěšna organizacija [[Łužiscy Serbja|Łužiskich Serbow]]) pak požadowaše zarjadowanje cyłeho [[Němska|němskeho]] dźěla Łužicy do [[Sakska|Sakskeje]]. W referendumach w do toho [[Pruska|pruskim]] dźělu Łužicy hłosowachu wšak jenož wokrjesy na teritoriju dotalneje [[Hornja Łužica|Hornjeje Łužicy]] (wobstatk dotalneje [[Pruska Šleska|pruskeje prowincy Šleska]] za přizamknjenje k [[Sakska|Sakskej]]), mjeztym zo wokrjesy na teritoriju [[Delnja Łužica|Delnjeje Łužicy]] (wobstatk dotalneho [[Pruska|pruskeje]] prowincy [[Braniborska]]) to wotpokazachu. Tohodla bu dotal [[Pruska|pruski]] dźěl [[Hornja Łužica|Hornjeje Łužicy]] do [[Sakska|Sakskeje]] zarjadowany, mjeztym zo [[Delnja Łužica]] [[Braniborska|Braniborskej]] zwosta, kotrejež status bu pozdźišo na '''kraj''' změnjeny ([[Pruska|Pruski stat]] bu přez rozsud zwjazkarjow 25. februara 1947 wotstronjeny). 

7. oktobra 1949 bu na teritoriju [[Sowjetske wobsadźenske pasmo Němskeje|Sowjetskeho wobsadźenskeho pasma Němskeje]] nowy wot [[Komunizm|komunistow]] wobknježeny statny wutwor [[Němska demokratiska republika]] (NDR) wozjewjeny, kotraž bě na spočatku hač do 22. julija 1952 federacija 6 krajow ([[Wuchodny Berlin|Berlin]], [[Braniborska]], [[Durinska]], [[Mecklenburgsko-Předpomorska|Mecklenburgska]], [[Sakska]], [[Saksko-Anhaltska]]). 23. julija 1952 so kraje wotstronichu a NDR sta so z centralistiskim statom, w kotrehož wobłuku so [[Delnja Łužica]] do [[wobwod Choćebuz|Choćebuskeho wobwoda]] zarjadowa, mjeztym zo rozdźěli so [[Hornja Łužica]] mjez [[wobwod Drježdźany|Drježdźanskim]] (wjetšina teritorija) a [[wobwod Choćebuz|Choćebuskim wobwodom]] (sewjerny dźěl). Za čas NDR su so wjace hač 70 łužiskich wsow za [[brunica|brunicowe jamy]] wotbagrowali (''hlej tež [[Lisćina wotbagrowanych wsow we Łužicy|lisćinu wotbagrowanych wsow]]'').

W lěće 1989 bu po zběžkach komunistiski mócnarski monopol wotstronjeny. 3. oktobra 1990 dóńdźe k zjednoćenju [[Němska demokratiska republika|NDR]] ze [[Němska|Zwjazkowej republiku Němska]]. Toho dnja dóńdźe tež k wobnowjenju krajneho rozrjadowanja na teritoriju bywšeje [[Němska demokratiska republika|NDR]]; w tym času skutkowaše na teritoriju [[Němska|němskeho]] dźěla Łužicy regionalistiske hibanje „Iniciatiwa za njerozdźělenu Łužicu“ (Inititative „Für eine ungeteilte Lausitz“), kotraž wšak dosć wothłosa njenamaka. Nimale cyły [[Němska|němski]] dźěl [[Hornja Łužica|Hornjeje Łužicy]] bu znowa do wobnowjeneho kraja [[Sakska]] zarjadowany a [[Delnja Łužica]] z małym dźělom [[Hornja Łužica|Hornjeje Łužicy]] do [[Braniborska|Braniborskeje]]. Tutón staw do přitomnosće traje.

== Hymna Łužicy ==
Njeoficielna hymna serbskeje Łužicy je spěw [[Rjana Łužica]] z pjera [[Handrij Zejler|Handrija Zejlerja]] na hudźbu [[Korla Awgust Kocor|Korle Awgusta Kocora]]. W němskim dźělu Hornjeje Łužicy spjelnja spěw ''Oberlausitz, geliebtes Heimatland'' tule funkciju.

== Wotkazy ==
{{Commonscat|Lusatia|Łužica}}
* [https://www.lausitz.la/serbskakarta.html Serbska karta Łužicy]

{{Europa}}

{{Coordinate|NS=51.52|EW=14.46|type=landmark|region=DE-BB/DE-SN|dim=150000}}

[[Kategorija:Łužica| ]]
[[Kategorija:Region w Europje]]</text>
      <sha1>kpjr23izf3987eu7azygvoy3nig6om5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wulki mak</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3931</id>
    <revision>
      <id>390943</id>
      <parentid>379948</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T10:46:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J budissin</username>
        <id>7</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>390943</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4206" sha1="1hwp6zqo8du8gjj0inu6lug0z0d5hzp" xml:space="preserve">{{infokašćik rostlina
|mjeno=Wulki mak
|wobraz=Klatschmohn.jpg
|wulkosć=250px
|wopis wobraza=Wulki mak (''Papaver rhoeas'')
|klasa0=[[Eudikotyledoneny]]
|podklasa=
|porjad=(Ranunculales)
|swójba= [[Makowe rostliny]] (Papaveraceae)
|podswójba=Papaveroideae
|ród=[[Mak]]&lt;ref&gt;{{Prawopisny2005|strona=245}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{boehmak|titul= Mohn}}&lt;/ref&gt; (Papaver)
|družina=[[Wulki mak]]&lt;ref name=&quot;boehmak&quot;&gt;{{boehmak|titul= Klatschmohn}}&lt;/ref&gt;
|wědomostne mjeno=Papaver rhoeas
|slědźer=[[Carl von Linné|L.]]
}}

{{jěd-logo}} '''Wulki mak'''&lt;ref name=&quot;boehmak&quot;/&gt; (''Papaver rhoeas'') je [[rostlina]] ze swójby [[Makowe rostliny|makowych rostlinow]]. Dalše ludowe mjena su: '''dźiwi mak'''&lt;ref name=&quot;boehmak&quot;/&gt;, '''kuklinka''', '''smažnička''', '''kokula''', '''pólny mak'''&lt;ref name=&quot;boehmak&quot;/&gt;.

{{wertikalna lisćina wobrazow
|šěrokosć=250px
|wobraz1=Moonfeld_toscana.jpg
|wopis1=Makowišćo
|wobraz2=Mohnblüte.jpg
|wopis2=Makowe kćenje
|wobraz3=Grote_klaproos_zwarte_vlekken_Papaver_rhoeas.jpg
|wopis3=Makowe kćenje
|wobraz4=Koeh-101.jpg
|wopis4=Ilustracija
}}

== Wopis ==
Wulki mak je [[jednolětna rostlina|jednolětna]], přilěhawje abo wotstejace kosmata rostlina, kotraž docpěwa wysokosć wot 70 cm (30-90 cm) a šěrokosć wot 30 cm. Cyła rostlina wobsahuje běłu mlóčnu mězu.

[[Stołpik]]i su zrunane.

=== Łopjena ===
Swětłozelene [[Łopjeno|łopjena]] su podołhojte, pjerkojte ze zubatymi wotrězkami, delnje su stołpikojće šwižnjene, hornje su sedźace.

=== Kćenja ===
Wón kćěje wot meje hač do julije. Škličkojte [[Kćenje|kćenja]] su na kóncu stejace, čerwjene, docpěwaja šěrokosć wot 5 hač do 8 (10) cm. 2 zelenje [[Keluškowe łopješko|keluškowej łopješce]] stej seršćate kosmate chětře padnjace. 4 šarlachčerwjene kćenjowe łopješka docpěwaja dołhosć wot 4 cm a maja čorny blak na spódku kwěta. Kćenja su typiske próškowe kwěty bjez nektara. Nadbytk próška přiwabjuje insekty za wopróšenje.

Sorty Shirley-serije maja kćenja w sćěhowacych barbach: čerwjene, róžojte, běłe abo samo dwubarbne.

Sorta 'Mother of Pearl' ma šěre, róžojte abo módrowioletne kćenja.

Eksistuja tež sorty z pjelnjenymi kćenjemi.

=== Płody ===
[[Płód]] je naha, kulojta tobołka, kotraž docpěwa dołhosć mjezy 1 a 2 cm a je jónu abo dwójce tak dołhi kaž šěroki. Symjenja su małe, jěrchenkoformowe, ćmowobrune. Symjenja buchu z pomocu wětra rozšěrjene.

== Stejnišćo ==
Wón rosće na žitnych polach, smjećišćach, pućowych kromach, terenach dwórnišćow. Ma rada lětoćopłe, zwjetša wapnite hlinowe pódy.

== Rozšěrjenje ==
Wulki mak je nimale swětodaloko rozšěrjeny.

== Substancy ==
Rostlina wobsahuje isochinolin-alkaloidy. W kćenju nimo anthocyanow su sliny.

== Podobne družiny ==
Eksistuja někotre podobne družiny:
* [[Sywny mak]] (''Papaver dubium'') ma kćenjowe łopješka z dołhosću wot 1-2 cm.
* [[Přeměnity mak]] (''Papaver hybridum'') ma seršćaty, jejkojty abo kulojty płód; rosće rědko na hlinjanych a pěskowych pódach.
* [[Mały mak]] (''Papaver argemone'') rosće na małowapnite pódach, žitnych polach a pěskowych pódach.

== Nóžki ==
&lt;references/&gt;

== Žórła ==
* Botanica, Einjährige und mehrjährige Pflanzen, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4469-1, strona 632 {{ref-de}}
* GU Maxi-Kompaß Blumen, ISBN 3-7742-3852-9, strona 106 {{ref-de}}
* GU Naturführer Blumen, ISBN 3-7742-1507-3, stronje 110-111 {{ref-de}}
* Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 2. zwjazk, ISBN 3-411-12023-1, strona 198 {{ref-de}}
* Seidel/Eisenreich: BLV Bestimmungsbuch Blütenpflanzen, ISBN 3-405-13557-5, stronje 148-149 {{ref-de}}
* Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 18 {{ref-de}}
* {{Kral1927}}
* {{Słownik Filipa Rězaka}}
* Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981)

== Wotkazy ==
{{commons|Papaver rhoeas}}
* [https://web.archive.org/web/20120101213238/http://www.natur-lexikon.com/Texte/HWG/002/00151-Klatschmohn/HWG00151-Klatschmohn.html natur-lexikon.com] {{ref-de}}

[[Kategorija:Makowe rostliny]]</text>
      <sha1>1hwp6zqo8du8gjj0inu6lug0z0d5hzp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ruskusowe rostliny</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9385</id>
    <revision>
      <id>390941</id>
      <parentid>383656</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T10:45:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J budissin</username>
        <id>7</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>390941</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10455" sha1="48k3pw9ragmqa0t1xrdk65zrv2rhbsd" xml:space="preserve">{{Infokašćik rostlina
|mjeno=Ruskusowe rostliny
|wobraz=Ruscus aculeatus0.jpg
|wulkosć=250px
|wopis wobraza=[[Wšědna myšaca wěcha]] (''Ruscus aculeatus'')
|podwotrjad=[[Symjeńcy]] (Spermatophytina)
|klasa=[[Krytosymjenjak]] (Magnoliopsida)
|podklasa0=[[Monokotyledony]]
|porjad=(Asparagales)
|swójba=[[Hromakowe rostliny]] (Asparagaceae)
|podswójba=[[Ruskusowe rostliny]]
|wědomostne mjeno=Nolinoideae
|slědźer=[[Gilbert Thomas Burnett|Burnett]]
|lěto=
}}
'''Ruskusowe rostliny''' (''Nolinoideae'') su [[swójba (biologija)|podswójba]] znutřka [[hromakowe rostliny|hromakowych rostlinow]] (''Asparagaceae''). 

== Systematika ==
Druhe swójby kaž Aspidistraceae Hassk., całtkowe rostliny (Convallariaceae Horan.), płonowe rostliny (Dracaenaceae Salisb., nom. cons.), Eriospermaceae Lem., Nolinaceae Nakai, Ophiopogonaceae Meisn., Platymetraceae Salisb., Polygonataceae Salisb. a Sansevieriaceae Nakai &lt;ref name=GRIN&gt;[http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/family.pl?978 Zapisk při GRIN (Germplasm Resources Information Network).] {{ref-en}}&lt;/ref&gt;buchu  mjeztym do tuteje swójby dla molekularbiologiskich  přepytowanjow integrowane.
Prjedy buchu někotre rody tuteje swójby k [[Lilijowe rostliny|lilijowym rostlinam]] (''Liliaceae'') stajene.

=== Tribusy a rody ===
Do swójby ruskusowe rostliny (''Ruscaceae'') liči dźensa 24 hač 30 rodow z něhdźe 475 družinami &lt;ref name=GRIN /&gt;:

* Tribus Convallarieae Dum.: Wón ma něhdźe wobjim něhdyšeje swójby Convallariaceae a je [[monofyletiski|monofyletiska]]. Ze sydom hač dźesać rodami, wot kotrychž jenož hišće pjeć [[monotypiski|monotypiske]] je, z  cyłkownje něhze 95 družinami &lt;ref&gt; J. Yamashita &amp; Minoru N. Tamura: ''Phylogenetic analyses and chromosome evolution in Convallarieae (Ruscaceae sensu lato), with some taxonomic treatments'', in ''Journal of Plant Research'', Volume 117, Issue 5, 2004, S. 363-370. &lt;/ref&gt;
** [[:de:Schusterpalmen]] (''[[Aspidistra]]'' Ker Gawl., Syn.: ''Antherolophus'' Gagnep., ''Colania'' Gagnep., ''Evrardiella'' Gagnep.): Z něhdźe 55 hač 80 Arten. &lt;ref&gt;[[Hans-Jürgen Tillich]]: ''Four new species in Aspidistra Ker-Gawl. (Ruscaceae) from China, Vietnam and Japan'', in ''Feddes Repertorium'', Volume 117, Issue 1-2, 2006, S. 139-145.&lt;/ref&gt;
** ''Convallaria'' L.: Z jeničkej družinu &lt;ref&gt;[http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?2900 ''Convallaria'' při GRIN.]&lt;/ref&gt;:
*** [[Całtki]]&lt;ref group=&quot;s&quot;&gt;{{Prawopisny2005|strona=58}}&lt;/ref&gt;&lt;ref group=&quot;s&quot;&gt;{{boehmak|titul= Maiglöckchen}}&lt;/ref&gt; (''Convallaria majalis'' L.)
** ''[[Peliosanthes]]'' Andrews: Z jeničkej družinu:
*** ''[[Peliosanthes macrophylla]]'' Wall. ex Baker
** ''Reineckea'' Kunth: Z jeničkej družinu: 
*** [[:de:Japanisches Maiglöckchen]] (''[[Reineckea carnea]]'' (Andrews) Kunth): Domizna je Chinska a Japanska. &lt;ref&gt;Liang Songyun &amp; Minoru N. Tamura: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=128105 ''Reineckea'' w ''Flora of China''.] &lt;/ref&gt; 
** ''Rohdea'' Roth: Roth.: Inklusiwnje ''Campylandra'' Baker, ''Gonioscypha'' Baker, ''Titragyne'' Salisb.. Dźensa z něhdźe 18 družinami. Prjedy z jeničkej družinu:
*** ''[[Rohdea japonica]]''
** ''Speirantha'' Baker: Z jeničkej družinu:
*** ''[[Speirantha gardenii]]'' (Hook.) Baillon: Domizna je Chinska. &lt;ref&gt;Liang Songyun &amp; Minoru N. Tamura: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=130828 ''Speirantha'' w ''Flora of China''.] &lt;/ref&gt;
** ''Theropogon'' Maxim.: Z jeničkej družinu:
*** ''[[Theropogon pallidus]]'' Maxim.: Z wustupjenjom w Bhutan, Chinskej, Indiskej, Nepalu, a Sikkim. &lt;ref&gt;Liang Songyun &amp; Minoru N. Tamura: ''Theropogon'' w ''Flora of China'', Volume 24, S. 234: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=132802 Online.] &lt;/ref&gt; 
** ''Tricalistra'' Ridl.: Z jeničkej družinu: 
*** ''[[Tricalistra ochracea]]'' Ridl. słuša snadź k ''Tupistra''.
** ''[[Tupistra]]'' Ker Gawl. (Syn.: ''Platymetra'' Noronha ex Salisb.): Z něhdźe 14 družinami wot [[Himalaja]] hač Vietnama a k Indoneskeho Archipela. &lt;ref&gt;Liang Songyun &amp; Minoru N. Tamura: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=133997 ''Tupistra'' w ''Flora of China''.] &lt;/ref&gt; 

* Tribus Ophiopogonae: Z dwěmaj rodomaj: 
** ''[[Liriope]]'' Lour.: Z něhdźe wósom družinami. Wustupuja we wuchodnej Aziji. Šěsć družinow je w Chinskej, z nich tři jeničce tam. Nimo toho wustupuja hač do [[Japanska|Japanskeje]],  [[Philippinen]] a [[Vietnam]]. &lt;ref&gt;Chen Xinqi &amp; Minoru N. Tamura: ''Liriope'' w ''Flora of China'', Volume 24, S. 250: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=118708 Online.] &lt;/ref&gt;
** [[:de:Schlangenbart]] (''[[Ophiopogon]]'' Ker Gawl., Syn.: ''Chloopsis'' Blume, ''Flueggea'' Rich.): Z něhdźe 55 hač 65 družinami. Wustupuja we wšěch klimowych conach Azije. W Chinskej je 47 družinow. &lt;ref&gt;Chen Xinqi &amp; Minoru N. Tamura: ''Ophiopogon'' w ''Flora of China'', Volume 24, S. 252: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=122994 Online.] &lt;/ref&gt;

* Tribus Polygonatae: Ze štyrjomi rodami: 
** ''[[Disporopsis]]'' Hance: Z něhdźe šěsć družinami w Aziji. &lt;ref&gt;Liang Songyun &amp; Minoru N. Tamura: ''Disporopsis'' w ''Flora of China'', Volume 24, S. 232: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=110621 Online.] &lt;/ref&gt;
** ''[[Heteropolygonatum]]'' M.N.Tamura &amp; Ogisu (Je při někotrych awtorach w ''Polygonatum'' Mill.): Wšě štyri družiny wustupuja jenož w Chinskej. &lt;ref&gt;Chen Xinqi &amp; Minoru N. Tamura: ''Heteropolygonatum'' w ''Flora of China'', Volume 24, S. 222: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=201262 Online.] &lt;/ref&gt;
** [[Pstruhačk]]&lt;ref group=&quot;s&quot;&gt;{{Prawopisny2005|strona=407}}&lt;/ref&gt;&lt;ref group=&quot;s&quot;&gt;{{boehmak|titul= Schattenblume}}&lt;/ref&gt; (''Maianthemum'' F.H.Wigg., Syn.: ''Oligobotrya'' Baker, ''Slateria'' Desv., ''Smilacina'' Desf., ''Vagnera'' Adans.): Z 28 hač 38 družinami na [[Sewjerna połkula|sewjernej połkuli]]. &lt;ref&gt; Ying Menga, Jun Wena, Ze-Long Niea, Hang Suna &amp; Yong-Ping Yanga: ''Phylogeny and biogeographic diversification of Maianthemum (Ruscaceae: Polygonatae)'', w ''Molecular Phylogenetics and Evolution'', Volume 49, Issue 2, 2008, S. 424-434. &lt;/ref&gt; Družiny něhdyšeho roda ''Smilacina'' su kaž při jednoschadźikatych stajnje třiličbne;  přećiwo tomu su z ''Maianthemum'' s.str., tuž bjez  nowo  k tomu přidawanych družinow, dwuličbne (štyri kćenjowe přikrywne łopješka, štyri próškowe łopješka a dwě płodowej łopješce). &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090730164849/http://si-pddr.si.edu/dspace/bitstream/10088/6923/1/Meng_et_al_phylogeny_and_biogeographic_diversification_of_mai.pdf Ying Meng, Jun Wen, Ze-Long Nie, Hang Sun &amp; Yong-Ping Yang: ''Phylogeny and biogeographic diversification of Maianthemum (Ruscaceae: Polygonatae)'', w ''Molecular Phylogenetics and Evolution'', 2008.] {{DOI|10.1016/j.ympev.2008.07.017}}&lt;/ref&gt;
** [[Kokorička]]&lt;ref group=&quot;s&quot;&gt;{{Prawopisny2005|strona=199}}&lt;/ref&gt;&lt;ref group=&quot;s&quot;&gt;{{boehmak|titul= Weißwurz}}&lt;/ref&gt; (''Polygonatum'' Mill., Syn.: ''Periballanthus'' Franch. &amp; Sav.): Z něhdźe 30 družinami.

* Tribus Rusceae Dum.: Wobsahuje wobjim Ruscacea s.str.. Z třomi rodami a něhdźe wósom hač dźewjeć družinami:
** ''Danae'' Medik.: Z jeničkej družinu:
*** [[:de:Traubendorn]] (''Danae racemosa'' (L.) Moench)
** [[Myšaca wěcha]] (''Ruscus'' L.): Z něhdźe šěsć hač sydom družinami.
*** [[wšědna myšaca wěcha]] (''Ruscus aculeatus'')
** ''Semele'' Kunth: Z jeničkej družinami:
*** [[:de:Klettermäusedorn]] (''[[Semele androgyna]]'' (L.) Kunth)

* Tribus Dracaeneae: Z dwěmaj rodomaj:
** [[Płon]]&lt;ref group=&quot;s&quot;&gt;{{Prawopisny2005|strona=335}}&lt;/ref&gt;&lt;ref group=&quot;s&quot;&gt;{{boehmak|titul= Drachenbaum}}&lt;/ref&gt;  (''Dracaena'' Vand. ex L., Syn.: ''Pleomele'' Salisb., ''Terminalis'' Medik.): Z něhdźe 38 hač 50 družinami. Při někotrych awtorach su něhdźe 60 hač 100 ''Sansevieria''-družinow tu zarjadowane. &lt;ref&gt; Geoffrey Mwachala, Dissertation: ''Systematics and Ecology of Dracaena L. (Ruscaceae) in Central, East and Southern Africa'', Universität Koblenz-Landau: [http://kola.opus.hbz-nrw.de/volltexte/2005/21/pdf/Thesis,_Final__aug_2005_version1.pdf Online.] &lt;/ref&gt;
** [[:de:Bogenhanf]] (''Sansevieria'' Thunb.) (Je při někotrych awtorach w ''Dracaena'' Vand. ex L.): Z něhdźe 60 hač 100 družinami.

* Tribus Nolineae: Ze štyrjomi rodami a něhdźe 50 družinami: 
** ''[[Beaucarnea]]'' Lem. (Je při někotrych awtorach w ''Nolina'' Michx.): Z něhdźe štyrjomi družinami w [[Mexiko]], [[Belize]] a [[Guatemala]].
*** [[:de:Elefantenfuß (Pflanze)|Elefantenfuß]] (''Beaucarnea recurvata'')
** ''[[Calibanus]]'' Rose (Je při někotrych awtorach w ''Nolina'' Michx.): Z něhdźe dwěmaj družinomaj wot sewjerneho hač do centralneho Mexika.
** Rauhschopf-Arten: ''[[Dasylirion]]'' Zucc.: Z něhdźe 15 hač 17 družinami wot juhozapadnych statow USA hač Mexika. &lt;ref&gt;David J. Bogler: ''Dasylirion'' w ''Flora of North America'', Volume 26, S. 422: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&amp;taxon_id=109344 Online.] &lt;/ref&gt;
** ''[[Nolina]]'' Michx.: Z něhdźe 25 hač 30 družinow wot juhozapadnych a juhowuchodnych statow USA (14 družinow) hač do Mexika. &lt;ref&gt;William J. Hess : ''Nolina'' w ''Flora of North America'', Volume 26, S. 419: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&amp;taxon_id=122374 Online.] &lt;/ref&gt; 

* Njezarjadowane do tribusa su:
** ''[[Comospermum]]'' Rauschert: Je słušała k něhdyšej swójbje Anthericaceae. Z něhdźe dwěmaj družinomaj w Japanskej.
** ''[[Eriospermum]]'' Jacq. ex Willd.: Wone su wutworili prjedy swójsku swójbu Eriospermaceae Endl.. Z něhdźe 102 hač 188 družinami w [[Capensis]] a někotre družiny tež dale na sewjer hač k [[Sahara|Saharje]]. Tute [[geofyt]]y wutworja hypokotylowe boble jako Überdauerungsorgane. &lt;ref&gt;Gerhard F.Wagner: ''Seltsame Eriospermum-Species aus dem westlichen Südafrika'': [https://web.archive.org/web/20090812073327/http://www.fgas-sukkulenten.de/downloads/eriospermum.htm Teil 1] und [http://www.fgas-sukkulenten.de/downloads/eriospermum2.htm Teil 2].&lt;/ref&gt; Wone buchu prjedy do bliskosće tribusa Ophiopogonae stajane. (Tež je podród ''Eriospermum'' (Hallier f.) Verdc. ex Austin a sekciju ze samsnym mjenom resp. seriju ze samsnym mjenom znutřka roda ''[[Ipomoea]]''.)

== Nóžki ==
{{referency|2|group=&quot;s&quot;}}

== Žórła ==
{{referency|2}}

[[Kategorija:Rostliny]]</text>
      <sha1>48k3pw9ragmqa0t1xrdk65zrv2rhbsd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hamburg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10590</id>
    <revision>
      <id>390925</id>
      <parentid>390694</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T10:11:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J budissin</username>
        <id>7</id>
      </contributor>
      <origin>390925</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2871" sha1="cxiy7y9vjb1rv4f8i5sp75svso2oazk" xml:space="preserve">{{Zwjazkowy kraj
|chorhoj=Flag of Hamburg.svg
|wopon=DEU Hamburg COA.svg
|hesło=Die Freiheit, die erwarben die Alten, möge die Nachwelt würdig erhalten.
|ISO=DE-HH
|šěrina=53/33/0
|dołhota=10/0/0
|přestrjeń=755.26
|krajne čisło=02
|oficialne websydło=[http://www.hamburg.de/ hamburg.de]
|měšćanosta=Peter Tschentscher
|strona=SPD
|knježacej stronje=[[SPD]] a [[Zwjazk 90/Zeleni|Zeleni]]
|strony w parlamenće=[[SPD]] 45&lt;br /&gt;[[CDU]] 26&lt;br /&gt;[[Zwjazk 90/Zeleni|Zeleni]] 25&lt;br /&gt;[[Lěwica]] 15&lt;br /&gt;[[AfD]] 9&lt;br /&gt;[[FDP]] 1
|poslednje wólby=[[2. měrca]] [[2025]]
|přichodne wólby=spočatk 2030
|Reprezentanća we Zwjazkowej radźe=3
|mapa=Locator map Hamburg in Germany.svg
|mapa2=Hamburg-Stadtteilkarte.jpg
|wopis mapy2=Wobwody Hamburga
|wulkosć mapy2=250px
|póstowe čisło=20001-20999, 21001-21149, 22001-22559
|předwólba=040
|awtowa značka=HH
|rozčłonkowanje města=7 wobwodow ze 104 [[měšćanski dźěl|měšćanskimi dźělemi]]
}}

'''Hamburg''' (hamtsce '''Swobodne a hansowe město Hamburg''', {{wrěči|de}} ''Freie und Hansestadt Hamburg'') je [[wulkoměsto]] a [[zwjazkowy kraj]] na sewjeru [[Němska|Němskeje]]. Přistawne město je kulturelne a ekonomiske srjedźišćo na sewjeru Němskeje. Z nimale dwěmaj milionomaj wobydlerjow na 755 km² je Hamburg po [[Berlin]]je druhe najwjetše město kraja. Přez město běži wulka rěka [[Łobjo]] kaž tež rěki [[Alster]] a [[Bille]]. Prěni raz naspomni so město w lěće [[832]] jako ''Hammaburg''.

Tuchwilu knježacy měšćanosta Hamburga je [[Peter Tschentscher]] ([[SPD]]).

== Partnerske města ==
* [[Dataja:Flag of Russia.svg|22px]] [[Pětrohród]], [[Ruska]], wot 1957
* [[Dataja:Flag of France.svg|22px]] [[Marseille]], [[Francoska]], wot 1958
* [[Dataja:Flag of the People's Republic of China.svg|22px]] [[Shanghai]], [[China]], wot 1986
* [[Dataja:Flag of Germany.svg|22px]] [[Drježdźany]], [[Němska]], wot 1987
* [[Dataja:Flag of Japan.svg |22px]] [[Osaka]], [[Japanska]], wot 1989
* [[Dataja:Flag of Nicaragua.svg|22px]] [[León (Nicaragua)|León]], [[Nikaragua]], 1989
* [[Dataja:Flag of the Czech Republic.svg|22px]] [[Praha]], [[Čěska]], wot 1990
* [[Dataja:Flag of the United States.svg|22px]] [[Chicago]], [[USA]], wot 1994

== Wobrazarnja ==
&lt;gallery&gt;
Binnenalster am Abend.jpg|Nutřkowne město Hamburga: radnica a ''Binnenalster''
Die Elbphilharmonie - 21.07.2015.jpg|Łobjowa filharmonija w přistawnym měsće
Hamburgfromair2.jpg|Powětrowy wobraz města
Speicherstadt abends.jpg|Stare składnišća w přistawje
&lt;/gallery&gt;

== Wotkaz ==
{{commonscat|Hamburg}}

{{Nawiblok
|Zwjazkowe kraje (Němska)
|Wulkoměsta w Němskej
}}

[[Kategorija:Sydlišćo při Łobju]]
[[Kategorija:Město w Němskej]]
[[Kategorija:Sydlišćo z mórskim přistawom]]
[[Kategorija:Milionowe město]]
[[Kategorija:Hansowe město]]
[[Kategorija:Prěnje naspomnjenje 832]]</text>
      <sha1>cxiy7y9vjb1rv4f8i5sp75svso2oazk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Euro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12484</id>
    <revision>
      <id>390935</id>
      <parentid>389892</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T10:38:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J budissin</username>
        <id>7</id>
      </contributor>
      <comment>/* Europasmo */</comment>
      <origin>390935</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2012" sha1="jembyuy2cbqcumeu2lrqs6863sxzt4u" xml:space="preserve">[[Dataja:European union emu map en.png|thumb|right|upright=1.5|Europske kraje, hdźež so euro wužiwa
{{Legenda|#496EB8|čłonske kraje europasma}}
{{Legenda|#E7974D|kraje EU w ERM II}}
{{Legenda|#C24E4E|kraje EU nimo ERM II}}
{{Legenda|#835B97|kraje nimo EU, hdźež so euro wužiwa}}]]
[[Dataja:Euro symbol.svg|thumb]]
[[Dataja:Euro banknotes 2002.png|thumb|Prěnja serija bankowkow]]
[[Dataja:Euro coins line.jpg|thumb]]

'''Euro''' (EUR, €; [[Grjekšćina|grjeksce]] tež ''ευρώ'') je wot [[1999]] respektiwnje [[2002]] jako hotowe pjenjezy płaćaca zhromadna [[Europa|europska]] měna a płaći w tak mjenowanym europasmje, tuchwilu wobstejacym z 21 čłonow [[Europska unija|Europskeje unije]].

== Europasmo ==
K europasmu słušeja:
* {{AUT}} (wot 1999)
* {{BEL}} (wot 1999)
* {{BUL}} (wot 2026)
* {{CYP}} (wot 2008)
* {{EST}} (wot 2011)
* {{FIN}} (wot 1999)
* {{FRA}} (wot 1999)
* {{GRE}} (wot 2001)
* {{CRO}} (wot 2023)
* {{IRL}} (wot 1999)
* {{ITA}} (wot 1999)
* {{LAT}} (wot 2014)
* {{LIT}} (wot 2015)
* {{LUX}} (wot 1999)
* {{MLT}} (wot 2008)
* {{DEU}} (wot 1999)
* {{NED}} (wot 1999)
* {{POR}} (wot 1999)
* {{SVK}} (wot 2009)
* {{SLO}} (wot 2007)
* {{ESP}} (wot 1999)

Wothladajo wot toho je euro jenička oficielna měna slědowacych štyrjoch małostatow, kotrež njejsu z čłonami Europskeje unije, maja pak prawo, swójske pjenjezy razyć:
* {{AND}}
* {{MON}} 
* {{SMR}}
* {{VAT}}

Slědowacej krajej wužiwatej euro jako oficielnu měnu, nimatej pak prawo, swójske pjenjezy razyć:
* {{KOS}}
* {{MNE}}

== Pjenjezy a bankowki ==
Jednotliwe pjenjezy eksistuja za hódnoty 0.01, 0.02, 0.05, 0.10, 0.20, 0.50, 1.00 a 2.00&amp;nbsp;€ a maja we wšěch krajach europasma jenake wuhotowanje na prědnjej stronje. Zadnje strony su w kóždym kraju rozdźělnje wuhotowane.

Bankowki eksistuja za hódnoty 5, 10, 20, 50, 100, 200 a 500&amp;nbsp;€

== Wotkazy ==
{{Commonscat|Euro}}
* [http://www.bis-ans-ende-der-welt.net/Europa-B.htm Euro (bankowki)]

[[Kategorija:Europa]]
[[Kategorija:Měna]]</text>
      <sha1>jembyuy2cbqcumeu2lrqs6863sxzt4u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>390936</id>
      <parentid>390935</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T10:40:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J budissin</username>
        <id>7</id>
      </contributor>
      <origin>390936</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2136" sha1="ln18mxa8s9qclr20llv9p1tg9d96tki" xml:space="preserve">[[Dataja:European union emu map en.png|thumb|right|upright=1.5|Europske kraje, hdźež so euro wužiwa
{{Legenda|#496EB8|čłonske kraje europasma}}
{{Legenda|#E7974D|kraje EU w ERM II}}
{{Legenda|#C24E4E|kraje EU nimo ERM II}}
{{Legenda|#835B97|kraje nimo EU, hdźež so euro wužiwa}}]]
[[Dataja:Euro symbol.svg|thumb|upright|Symbol měny]]
[[Dataja:Euro Series Banknotes (2019) - centered.png|thumb|Druha (aktualna) serija bankowkow]]
[[Dataja:Euro coins line.jpg|thumb]]

'''Euro''' (EUR, €; [[Grjekšćina|grjeksce]] tež ''ευρώ'') je wot [[1999]] respektiwnje [[2002]] jako hotowe pjenjezy płaćaca zhromadna [[Europa|europska]] měna a płaći w tak mjenowanym europasmje, tuchwilu wobstejacym z 21 čłonow [[Europska unija|Europskeje unije]].

== Europasmo ==
K europasmu słušeja:
* {{AUT}} (wot 1999)
* {{BEL}} (wot 1999)
* {{BUL}} (wot 2026)
* {{CYP}} (wot 2008)
* {{EST}} (wot 2011)
* {{FIN}} (wot 1999)
* {{FRA}} (wot 1999)
* {{GRE}} (wot 2001)
* {{CRO}} (wot 2023)
* {{IRL}} (wot 1999)
* {{ITA}} (wot 1999)
* {{LAT}} (wot 2014)
* {{LIT}} (wot 2015)
* {{LUX}} (wot 1999)
* {{MLT}} (wot 2008)
* {{DEU}} (wot 1999)
* {{NED}} (wot 1999)
* {{POR}} (wot 1999)
* {{SVK}} (wot 2009)
* {{SLO}} (wot 2007)
* {{ESP}} (wot 1999)

Wothladajo wot toho je euro jenička oficielna měna slědowacych štyrjoch małostatow, kotrež njejsu z čłonami Europskeje unije, maja pak prawo, swójske pjenjezy razyć:
* {{AND}}
* {{MON}} 
* {{SMR}}
* {{VAT}}

Slědowacej krajej wužiwatej euro jako oficielnu měnu, nimatej pak prawo, swójske pjenjezy razyć:
* {{KOS}}
* {{MNE}}

== Pjenjezy a bankowki ==
Jednotliwe pjenjezy eksistuja za hódnoty 0.01, 0.02, 0.05, 0.10, 0.20, 0.50, 1.00 a 2.00&amp;nbsp;€ a maja we wšěch krajach europasma jenake wuhotowanje na prědnjej stronje. Zadnje strony su w kóždym kraju rozdźělnje wuhotowane.

Bankowki eksistuja za hódnoty 5, 10, 20, 50, 100 a 200 eurow. Bankowki za 500&amp;nbsp;€ běchu w prěnjej seriji, mjeztym pak hižo njepłaća.

== Wotkazy ==
{{Commonscat|Euro}}
* [http://www.bis-ans-ende-der-welt.net/Europa-B.htm Euro (bankowki)]

[[Kategorija:Europa]]
[[Kategorija:Měna]]</text>
      <sha1>ln18mxa8s9qclr20llv9p1tg9d96tki</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>P2</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13532</id>
    <revision>
      <id>390933</id>
      <parentid>294389</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T10:36:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J budissin</username>
        <id>7</id>
      </contributor>
      <origin>390933</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1340" sha1="c2gfv0wkkuul6jg2rujwe74hmgfdbaz" xml:space="preserve">[[Dataja:Berlin platz der vereinten nationen3-12.jpg|thumb|220px|Wosebity P2 (Platz der Vereinten Nationen w Berlinje)]]
[[Dataja:Grundriss_Plattenbau_P2.JPG|thumb|220px|Přikład, 4-stwa-bydlenje]]

'''P2''' je skrótšenje za typ bydlenskeho twara platoweho twarstwa. 

Prěni dom tutoho typa nasta w lěće 1961 jako eksperimentalny twar w [[Berlin]]-Lichtenbergu. Dom steji w Ericha Kuttnerowej dróze 9–15 w městnym dźělu Fennpfuhl. Dźensa wone steji pod pomnikowym škitom.

Standard bě wuhotowanje z 1- hač 4-stwinymi bydlenjemi. Pola domow z wosebitymi elementami, na přikład w trapecowej formje, eksistuja tež 5-stwine bydlenja, w kotrychž dwaj rumaj žane prawe kuty w zakładnym rysu nimatej.

== Techniski daty ==
* hotowe dźěle w nakładnej stopjenje hač 5,0 t
* zakładny raster: 6m x 6m
* hłubokosć twarjenjow zwjetša 12m
* wyšiny etaže zwjetša 2,80m
* ličba etažow: 5 hač 11, z wobchodowymi a běrowowymi poschodami tež 14 

==Literatura==
* Susanne Hopf, Natalja Meier: ''Plattenbau Privat. 60 Interieurs''. Nicolai, Berlin 2004. ISBN 3-89479-130-6
* Roland Enke, “neues leben – neues wohnen“ - Der Muster- und Experimentalbau P 2 in Berlin-Lichtenberg, w: Der Bär von Berlin, Jahrbuch des Vereins für die Geschichte Berlins, 54.2005, S. 153-166. ISSN 0522-0033

[[Kategorija:Architektura]]</text>
      <sha1>c2gfv0wkkuul6jg2rujwe74hmgfdbaz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tokpisinšćina</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14601</id>
    <revision>
      <id>390937</id>
      <parentid>388991</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T10:41:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J budissin</username>
        <id>7</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>390937</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54940" sha1="iklwk0qm6eqnyv6ij3z9nz1cqzyg2dz" xml:space="preserve">{{infokašćik rěč
|Barba=Kreolska
|mjeno serbske=tokpisinšćina
|mjeno swójske=Tok Pisin
|kraje=[[Papuwa-Nowa Gineja]]
|rěčnicy=120.000 maćernorěčnikow, něhdźe 3-4 miliony druhorěčnikow
|klasifikacija=[[Kreolska rěč]]
:bazuje na jendźelšćinje
::Tokpisinšćina
|družina pisma=[[łaćonski alfabet]]
|hamtska rěč=[[Papuwa-Nowa Gineja]]
|iso_639-1=
|iso_639-2=tpi
|iso_639-2t=
|iso_639-3=[http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=tpi tpi]
|wikipedija=tpi
|přikład=Wótčenaš
&lt;pre style=&quot;overflow:auto;width:24em;&quot;&gt;
Papa bilong mipela
yu stap long heven.
Mekim nem bilong yu i kamap bikpela.
Mekim kingdom bilong yu i kam.
Strongim mipela long bihainim laik bilong yu long graun,
olsem ol i bihainim long heven.
Givim mipela kaikai inap long tude.
Pogivim rong bilong mipela,
olsem mipela i pogivim ol arapela i mekim rong long mipela.
Sambai long mipela long taim bilong traim.
Na rausim olgeta samting nogut long mipela.
Amen.&lt;/pre&gt;
}}

'''Tokpisinšćina''' (swójske mjeno ''Tok Pisin'') je [[kreolska rěč]] w [[Papuwa-Nowa Gineja|Papuwa-Nowej Gineji]]. Wot lěta 1975 je wona jedna z třoch narodnych rěčow w [[Papuwa-Nowa Gineja|Papuwa-Nowej Gineji]]. Tamnej dwě stej [[jendźelšćina]] a [[hirimotuwa rěč]]. 

Nimo toho je druhim kreolskim rěčam podobna, kaž na př. [[Bislama|Bislamje]] na [[Vanuatu]], [[Pijin]]je na [[Salomony|Salomonach]] a [[Torres Creole]] na [[Torres Strait]] ([[Awstralska]]), kotrež su z melaneziskeho pidźina nastali.

== Mjeno rěče ==
Słowo Tok-Pisin pochadźa wot ''tok'' a ''pisin''. Při tym ''tok'' pochadźa z jendźelskeho ''talk'', woznamjenjace &quot;rozmołwa&quot;, ale tež &quot;słowo&quot;, zdźělenka&quot; a &quot;rěč&quot;. ''Pisin'' woznamjenja &quot;[[pidźin]]&quot; a originalnje pochadźa wot jendźelskeho ''business''. Na rozdźěl wot sugestije mjena Tok-Pisin njeje pidźin, ale [[kreolska rěč]].

Prjedy rěč měješe druhe mjena, a to Melanesiski Pidźin (jendźelsce ''Melanesian Pidgin''), Neo-Melanesišćina (jendźelsce ''Neo-Melanesian''), Pidźinowa jendźelšćina (jendźelsce ''Pidgin English'') a 'Tok Boi'. Ale nětko 'Tok Pisin' je akceptowane mjeno rěče.

== Oficialnosć a přiwuzne rěče ==
Wona je jedna z oficialnych rěčow [[Papuwa-Nowa Gineja|Papuwa-Noweje Gineje]], z [[Jendźelšćina|jendźelšćinu]] a [[hirimotuwa rěč|hirimotuwej rěču]]), a najčasćišo rěčana rěč w městnje. Wužiwaja ju w medijach&lt;!--komunikiloj--&gt; a knježenju Papuwa-Noweje Gineje, hačrunjež mjeńše hač jendźelšćinu. Někotre bazowe šule wuwučuja w Tokpisinšćinje.

Njewužiwaj [[bislamšćina|bislamšćinu]] jako mjeno za tokpisinšćinu. Wonej stej dwě rozdźělnej rěči, kotrejž pak stej blisko přiwuznej.

== Powšitkowne ==
Rěč słuži předewšěm komunikaciji mjez přisłušnikami rozdźělnych rěčnych zhromadźenstwow, ma pak - hinak hač najwjetše Pidgin-rěče - tež so powyšowacu ličbu [[Maćeršćina|maćernorěčnych]] rěčnikow.

85% [[słowoskład]]a bazuje na [[jendźelšćina|jendźelskej]] rěči, mjeztym zbytk wobsteji z melaneziskich słowow, ale samo słowa z [[Němčina|němčiny]] eksistuja. Rěč ma wjele [[narěč]]ow, kaž na př. sylnišo wot jendźelšćiny wowliwowany ''Waigani-Pidgin'' wokoło [[Port Moresby]]. Tokpisinšćina so je z pidźinoweje rěče wuwiła, při tym tute wuwiće hišće traje, dokelž [[maćernorěčnik|maćernorěčnicy]] wot wšěch rěčnikow hišće su mjeńšina. Ale tuta skupina jara rosće, při čimž wjele rěčow z jenož małkimi ličbami rěčnikow wotemrěwaja.

Přikłady:

* apinun &quot;popołdnjo; wječor; dobre popołdnjo&quot;
* misis &quot;běła žona; mandźelska&quot;
* sik &quot;chory; chorosć; chory być&quot;
** haus sik &quot;chorownja&quot;
* gude &quot;dobry dźeń&quot;
* kaikai &quot;jědź; jěsć&quot;
* bulut, blut &quot;krej&quot; (z němskeho ''Blut'')
* tenkyu &quot;dźakuju so&quot;

== Fonetika ==
[[Fonetika]] tokpisinšćiny je jednoriša hač ta jendźelšćiny. Eksistuje jenož 16 konsonantow a 5 wokalow.

=== Konsonanty ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
!
! align=&quot;center&quot;|[[Labialny konsonant|Labial]]
! align=&quot;center&quot;|[[Koronalny konsonant|Koronal]]
! align=&quot;center&quot;|[[Palatalny konsonant|Palatal]]
! align=&quot;center&quot;|[[Welarny konsonant|Welar]]
! align=&quot;center&quot;|[[Glotalny konsonant|Glotal]]
|-
! [[Kluzilny konsonant|Kluzil]]
| align=&quot;center&quot;|/{{IPA|p b}}/
| align=&quot;center&quot;|/{{IPA|t d}}/
|
| align=&quot;center&quot;|/{{IPA|k g}}/
|
|-
! [[Frikatiwny konsonant|Frikatiwne]]
| align=&quot;center&quot;|/{{IPA|(f) v}}/
| align=&quot;center&quot;|/{{IPA|s}}/
|
|
| align=&quot;center&quot;|/{{IPA|h}}/
|-
! [[Nazalny konsonant|Nazal]]
| align=&quot;center&quot;|/{{IPA|m}}/
| align=&quot;center&quot;|/{{IPA|n}}/
|
| align=&quot;center&quot;|/{{IPA|ŋ}}/
|
|-
! [[Lateralny konsonant|Lateral]]
|
| align=&quot;center&quot;|/{{IPA|l}}/
|
|
|
|-
! [[Aproksimantowy konsonant|Aproksimant]]
| align=&quot;center&quot;|/{{IPA|w}}/
| 
| align=&quot;center&quot;|/{{IPA|j}}/
|
|
|-
! [[Wibrant]]
| 
| align=&quot;center&quot;|/{{IPA|r}}/
| 
|
|
|}

* Hdźež so dwaj symbolej jewitaj, lěwy reprezentuje njespěwny konsonant.
* /{{IPA|t}}/, /{{IPA|d}}/, a /{{IPA|l}}/ móžeja pak dentalne pak alweolarne konsonanty być, mjeztym /{{IPA|n}}/ je jenož alweolarny.
* /{{IPA|b}}/, /{{IPA|d}}/, a /{{IPA|g}}/ móžeja w někotrych narěčach přenazalne być: /{{IPA|&lt;sup&gt;m&lt;/sup&gt;b}}/, /{{IPA|&lt;sup&gt;n&lt;/sup&gt;d}}/ a /{{IPA|&lt;sup&gt;ŋ&lt;/sup&gt;g}}/.&lt;ref name=&quot;krifka&quot; /&gt;
* /{{IPA|f v}}/ su wot staršich rěčnikow bilabialnje wurjekowane: /{{IPA|ɸ β}}/, ale /{{IPA|f}}/ so často wot /{{IPA|p}}/ njerozeznawa.&lt;ref name=&quot;krifka&quot; /&gt;
* W najwjetšich narěčach tokpisinšćiny, /{{IPA|r}}/ je [[Podótk (fonetika)|podótk]] (jendźelsce ''tap'') abo [[Klepk (fonetika)|klepk]] (jendźelsce ''flap'').

==== Wjace jendźelsce ====
We wurjekowanju, kotrež je wjace podobne jendźelšćinje, eksistuja dalše fonemy, a to předewšěm: /{{IPA|ʃ}}/, /{{IPA|ʘ}}/, /{{IPA|ʒ}}/, /{{IPA|dʒ}}/, /{{IPA|ð}}/, /{{IPA|z}}/ a /{{IPA|tʃ}}/&lt;ref name=&quot;krifka&quot; /&gt;.
{| class=&quot;prettytable&quot;
! Fonem
! Přikład
! Přikład z přidatym fonemom&lt;ref name=&quot;krifka&quot; /&gt;
! Woznam
|-
| /{{IPA|dʒ}}/
| vilis, viles 
|  vilidj
| wjes
|-
| /{{IPA|ʃ}}/, f
| pis 
| fish
| ryba
|-
| f
| lip 
| lif
| łopjeno
|-
| /{{IPA|ð}}/
| klos 
| kloudhz
| drasta
|-
| /{{IPA|tʃ}}/
| tisim 
| tichim
| wučić
|-
| /{{IPA|dʒ}}/
| senis 
| cheinj
| změna; změnić
|}

=== Wokale ===

Tok Pisin ma pjeć wokalow, kotrež su wokalam w [[Španišćina|španišćinje]], [[japanšćina|japanšćinje]] a dalšim pjećwokalnym rěčam podobne:
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=&quot;4&quot;
!
! [[Prědni wokal|prědni]]
! [[Centralny wokal|centralny]]
! [[Zadni wokal|zadni]]
|-
! align=&quot;left&quot; | [[zawrjeny wokal|Zawrjeny]]
| align=&quot;center&quot; | /{{IPA|i}}/
| align=&quot;center&quot;  | 
| align=&quot;center&quot;  | /{{IPA|u}}/
|-
! align=&quot;left&quot; | [[Srjedźny wokal|Srjedźny]]
| align=&quot;center&quot; | /{{IPA|e}}/
|align=&quot;center&quot; | 
| align=&quot;center&quot; | /{{IPA|o}}/
|-
! align=&quot;left&quot; | [[Wotewrjeny wokal|Wotewrjeny]]
| 
| colspan=2 align=&quot;center&quot;  | /{{IPA|a}}/
|}

Nimo toho eksistuja tři diftongi, a to ''ai'', ''au'' a ''oi''.
:''kaikai'' &quot;jědź; jěsć&quot;
:''haus'' &quot;dom, hěta&quot;
:''boi'' &quot;słužownik; hólc&quot;

=== Wosebitosće přirunane z jendźelšćinu ===
Na kóncach słowow njejsu spěwne konsonanty, tak zo z konsonantow '''b'''/'''v''', '''d''', '''g''', '''dź'''/'''dz''' nastanu konsonanty '''p''', '''t''', '''k''', '''s'''. Jenož słowo '''god''' so zda być wuwzaće, ale so wurjekuje z kónčnym '''t'''.
{| class=&quot;prettytable&quot;
! tokpisinšćina
! etymon
! woznam
|-
| bak, bek
| {{rěč/eN|en}} bag
| zak
|-
| bet
| {{rěč/eN|en}} bed
|
|-
| bilip
| {{rěč/eN|en}} believe
| wěrić
|-
| bis
| {{rěč/eN|en}} beads
| našijnik; parle
|-
| bris
| {{rěč/eN|en}} bridge
| móst
|-
| hait
| {{rěč/eN|en}} hide
| potajny
|-
| jas
| {{rěč/eN|en}} judge
| wusud
|-
| rot
| {{rěč/eN|en}} road
| kurs; šćežka
|}

Konsonantowe sćěhi na kóncach słowow so tež zhubja. Tu stej dwě warianće móžnej: 
*wotpadnjenje 
*zasunjenje wokala.
{| class=&quot;prettytable&quot;
! tokpisinšćina
! etymon
! woznam
|-
| akis
| {{rěč/eN|en}} axe
| sekera
|-
| amaun
| {{rěč/eN|en}} amount
|
|-
| danis
| {{rěč/eN|en}} dance
| reja
|-
| das
| {{rěč/eN|en}} dust
| proch
|-
| gip
| {{rěč/eN|de}} Gift
| jěd
|-
| sikis
| {{rěč/eN|en}} six
| šěsć
|}

== Gramatika ==
Kaž druhe kreolske rěče tokpisinšćina ma relatiwnje jednoru gramatiku. Njeeksistuje [[konjugacija]] ani [[deklinacija]]. 

=== Werby ===
W tokpisinšćinje eksistuja tři werbowe klasy.
* [[Werb]]y ze sufiksom (''-im'', z jendźelskeho ''him''), kotryž su [[transitiwnosć|transitiwne]], kaž na př. ''giv'' &quot;dać&quot;, ''givim'' &quot;(što/koho) dać&quot;.
** Ale někotre werby móžeja bjez sufiksa transitiwne być, kaž na př. ''gat'' &quot;měć&quot;, ''kaikai'' &quot;jěsć&quot; (Werb ''kaikaim'' ma druhi woznam, a to &quot;kusać, kusnyć&quot;).
** Wjele werbow přeco dyrbi kóncowku ''-im'' wužiwać, kaž na př. ''abusim'' &quot;měšeć&quot;, ''ainim'' &quot;žehlić&quot;, ''askim'' &quot;prašeć so; prašenje&quot;, ''baim'' &quot;kupić&quot;, ''bihainim'' &quot;sćěhować, slědować&quot;, ''harim'' &quot;słyšeć&quot;, ''larim'' &quot;dowolić; dopušćić&quot;.
** Někotre werby móžeja z kóncowku ale tež bjez kóncowki transitiwne być, kaž na př. ''bilip'', ''bilipim'' &quot;wěrić&quot;, ''dring'', ''dringim'' &quot;pić&quot;, ''lain'', ''lainim'' &quot;wuknyć&quot;. Formy bjez kóncowki ''-im'' žada prepoziciju ''long''.
** Někotre werby su z kóncowku ''-im'' transitiwne, ale bjez kóncowki su njetransitiwne, kaž na př. ''boil'' &quot;warić so&quot;, ''boilim'' &quot;warić&quot;; ''op'', ''opim'' &quot;wočinić&quot;, ''pait'', ''paitim'' &quot;bić&quot;.
* Werby w pochadnej formje, tuž bjez ''-im'', kotrež su njetransitiwne.
** Někotre werby jenož bjez kóncowki wustupuja, kaž na př. ''beten'' &quot;modlić so&quot;, ''dai'' &quot;mrěć&quot;, ''go'' &quot;hić&quot;, ''kam'' &quot;přińć&quot;, ''krai'' &quot;rjejić&quot;, ''ran'' &quot;běžeć&quot; (Transitiwny werb ''ranim'' ma druhi woznam, a to &quot;honić&quot;).
** Wjele werbow móže tež z kóncowku ''-im'' wustupować a su potom transitiwne, kaž na př. ''bruk'' &quot;łamać so&quot;, ''brukim'' &quot;łamać&quot;; ''hait'' &quot;chować so&quot;, ''haitim'' &quot;chować&quot;.
* Pomocne werby.

Při někotrych werbach njetransitiwna forma złóžku podwoja, mjeztym zo so tute podwojenje při wotwodźenej formje na ''-im'' njestawa. Na př.
* ''lukluk'' &quot;kukać, hladać&quot;; ''lukim'' &quot;widźeć&quot;,
* ''toktok'' &quot;rěčeć z někim&quot;; ''tokim'' &quot;powědać koho wo čim&quot;.

Wjele werbowych zdónkow hodźi so ze sufiksom abo bjez sufiksa wužiwać.
{| class=&quot;prettytable&quot;
! Njetransitiwny
! Přełožk
! Transitiwny
! Přełožk
|-
| Mi save rait.&lt;br /&gt;Mi inap rait.
| Móžu pisać.
| Mi save raitim pas.&lt;br /&gt;Mi inap raitim pas.
| Móžu list pisać.
|-
| Em i rit.
| Wón/Wona čita.
| Em i ritim buk.
| Wón/Wona knihu čita.
|-
| Wara i boil pinis.
| Woda so je wariła.
| Meri i boilim wara pinis.
| Žona je wodu wariła.
|-
| Mi lukluk.
| (Ja) hladam.
| Mi lukim yu. // Mi lukim bikpela man.
| Widźu će. // Widźu wulkeho muža.
|-
| Mi giv.
| Dam.
| Mi givim kaikai long meri.
| Dam žonje jědź.
|-
| Mi kat.
| Rězam.
| Mi katim prut.
| Rězam płód.
|}

Wjele werbow ma jenož transitiwnu formu z kóncowku -im.
{| class=&quot;prettytable&quot;
! Transitiwny
! Přełožk
! Komentar
|-
| askim
| prašeć so; prašenje
| Tež substantiw móže być.
|-
| kisim
| brać, wzać; dóstać
|
|-
| pilim
| čuć; dótkać so
|
|-
| putim
| połožić, klasć
|
|-
| salim
| předać // słać, pósłać, posyłać
| Za přełožk ''słać'' so alternatiwnje warianta ''salim i go'' wužiwa.
|-
| yusim
| wužiwać
|
|}

Někotre transitiwne werby na ''-im'' bazuja na druhich słownych družinach, kaž na př. substantiw, adwerb, adjektiw.
{| class=&quot;prettytable&quot;
! Słowne družina
! Baza forma
! Přełožk
! Transitiwny werb
! Přełožk
|-
| adwerb
| bek
| wróćo
| bekim
| mytować; narunać, narunować;&lt;br /&gt;wróćić, wróćeć
|-
| adwerb
| bihain
| po (+ lokatiw)
| bihainim
| slědować; napodobnjeć 
|-
| substantiw
| bilip
| wěra
| bilipim
| wěrić
|-
| substantiw
| brum
| mjetawka
| brumim
| čisćić, rjedźić  
|-
| adjektiw
| daun
| hłuboki
| daunim
| pobić, dobyć; dele pušćić/pušćeć
|-
| substantiw
| kom
| česak
| komim
| česać
|-
| substantiw
| kot
| sudnistwo, sud; wusud
| kotim
| wobskoržeć; so hóršić; zasudźeć
|-
| substantiw
| lait
| swětło
| laitim
| zapalić  
|-
| substantiw
| win
| dych, wodych; powětr; wětr 
| winim
| wěć, duć
|-
| substantiw
| win
| dobyće
| winim
| pobić, dobyć; přetrjechić 
|}

Druhdy zmóžnja kóncowka ''-im'' mjez słowami rozeznawać, kotrež bychu hewak homonymy byli.
{| class=&quot;prettytable&quot;
! Słowne družina
! Forma bjez sufiksa
! Přełožk
! Transitiwny werb
! Přełožk
|-
| substantiw
| het
| hłowa; hłowny
| hetim
| hidźić; zacpěwać // hłójčkować
|-
| adjektiw
| holi
| swjaty
| holim
| dźeržeć 
|-
| substantiw
| kari // kar
| curry // awto
| karim
| wutrać; porodźić, porodźeć;&lt;br /&gt;njesć, nosyć
|-
| adjektiw
| kol, kolpela
| zymny
| kolim
| wołać
|}

==== Partikla (časćica) ''i'' ====
Po pronomeny za 3. wosobu w singularje, wšě wosoby w pluralu a po substantiwje jako subjekt dyrbi partikla ''i'' stać. W prěnjej a druhej wosobje singulara so nihdy njewužiwa. W jendźelšćinje so ''predicate marker'' mjenuje.
 
Po slědowacych słowach so partikla ''i'' móže wuwostajeć: ''mipela'', ''yupela'', ''ken'', ''laik''. Partikla před partiklu ''no'' steji, kotraž markěruje negaciju.

Druhdy so partikla ''i'' jako formu werba &quot;być&quot; přełožić.
{| class=&quot;prettytable&quot;
! Bjez partikle ''i''
! Přełožk
! Z partiklu ''i''
! Přełožk
|-
! colspan=&quot;4&quot; | Pozitiwne sady
|-
| Mi kam. // Yu kam.
| Přińdu. // Přińdźeš.
| Em i kam.
| Wón/Wona přińdźe.
|-
| Mi kaikai. // Yu kaikai.
| (Ja) jěm. // (Ty) jěš.
| Ol i kaikai.
| Woni/Wone jědźa.
|-
| Mi wok. // Yu wok.
| (Ja) dźěłam. // (Ty) dźěłaš.
| Tom i wok.
| Tom dźěła.
|-
| Mipela go. // Yupela go.
| Dźemy. // Dźeće.
| Mipela i go. // Yupela i go.
| Dźemy. // Dźeće.
|-
|
|
| Sip i longpela.
| Łódź je dołha.
|-#
! colspan=&quot;4&quot; | Negatiwne sady
|-
| Mi no kam. // Yu no kam.
| Njepřińdu. // Njepřińdźeš.
| Em i no kam.
| Wón/Wona njepřińdźe.
|-
| Mi no kaikai. // Yu no kaikai.
| (Ja) njejěm. // (Ty) njejěš.
| Ol i no kaikai.
| Woni/Wone njejědźa.
|-
| Mi no wok. // Yu no wok.
| (Ja) njedźěłam. // (Ty) njedźěłaš.
| Tom i no wok.
| Tom njedźěła.
|-
| Mipela no go. // Yupela no go.
| Njeńdźemy. // Njeńdźeće.
| Mipela i no go. // Yupela i no go.
| Njeńdźemy. // Njeńdźeće.
|-
|
|
| Sip i no longpela.
| Łódź njeje dołha.
|}

==== Partikle za časy ====
Dokelž konjugacija faluje, za časy so partikle wužiwaja. Pozicija partikle ''i'' wotwisuje wot wužiwaneje partikle za čas. Steji tuž před ''bin'', ale po ''bai''.
{| class=&quot;prettytable&quot;
! Čas
! Partikla
! Přikład
! Přełožk
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | preteritum
| rowspan=&quot;2&quot; | bin
| Mi bin go.
| (Ja) dźěch.
|-
| Em i bin slip.
| Wón/Wona spaše.
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | perfekt
| rowspan=&quot;2&quot; | pinis
| Mi go pinis.
| (Ja) sym šoł/šła.
|-
| Ol i slip pinis.
| Woni/Wone su spali.
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | futur
| rowspan=&quot;2&quot; | bai
| Mi bai go.
| (Ja) póńdu.
|-
| Man bai i wok tumora.
| Muž budźe jutře dźěłać.
|}

'''Bai''' (abo dołha warianta '''baimbai''') často samo steji před subjektom, kaž na př.
* '''Bai mi save.''' &quot;(Ja) budu wědźeć.&quot;
* '''Baimbai em i kaikai kek.''' &quot;Wón/wona budźe tykanc jěsć.&quot;

==== Přeběhowa forma ====
Za přeběhowu formu prezensa su štyri móžnosće:&lt;ref name=&quot;mihalic-progressive&quot;&gt;Mihalic, strona 29&lt;/ref&gt;
* z postponowanym słowom ''i stap''.
** ''Pikinini i kaikai i stap.'' &quot;Dźěćo runje jě.&quot;
* z doprědka stajenym słowom ''stap''.
** ''Mi stap kaikai kek''. &quot;Runje jěm tykanc.&quot;
** ''Pikinini i stap kaikai kiau.'' &quot;Dźěćo runje jě jejko.&quot;
* ze sćěhowacym ''nau''. 
** ''Papa i slip nau.'' &quot;Nan nětko spi.&quot;
* z doprědka stajenym ''wok long''&lt;ref name=&quot;krifka&quot;/&gt;
** ''Mi wok long drilim hul bilong skru i go insait bihain.'' &quot;Toču runje dźěru za šrub zasadźeny po tym.&quot; 

Samo je móžno kombinacija, kaž na př. z ''i stap'' a ''nau''.
* ''Jon i wok i stap nau.'' &quot;Jon runje dźěła.&quot; (Tu ''stap'' sćěhuje hłownemu werbej.)

Postponowane ''i stap'' so móže z wurazom zańdźenosće kombinować.&lt;ref name=&quot;mihalic-progressive&quot;/&gt; 
* ''Asde pikinini i rait i stap.'' &quot;Wčera je dźěćo pisał.&quot;
* ''Mi bin slip i stap.'' &quot;Sym runje spał.&quot;

==== Modalne werby ====
Tokpisinšćina ma někotre modalne werby.
{| class=&quot;prettytable&quot;
! Werb
! Woznam
! Etymologija
! Přikład
! Přełožk
|-
| laik&lt;ref name=&quot;krifka&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;mihalic-modal&quot;&gt;Mihalic, pagxo 33&lt;/ref&gt; 
| rady činić
| {{rěč|en|eN}} like
| Man i laik wok.
| Muž rady dźěła.
|-
| save&lt;ref name=&quot;krifka&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Mihalic, paĝo 32&lt;/ref&gt;  
| ''zwučenosć'' 
| {{rěč|pt|eN}} saber
| Wokboi i save wok long fonde.
| Dźěłaćer dźěła na štwórtkach.
|-
| ken&lt;ref name=&quot;mihalic-modal&quot;/&gt;
| směć
| {{rěč|en|eN}} can&lt;ref name=&quot;krifka&quot;/&gt; 
| Meri i ken wok.
| Žona smě dźěłać.
|-
| mas&lt;ref name=&quot;krifka&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;mihalic-modal&quot;/&gt;
| dyrbjeć
| {{rěč|en|eN}} must
| Emi i mas wok.
| Wón/Wona dyrbi dźěłać.
|-
| inap&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;Mihalic, paĝo 34&lt;/ref&gt; 
| móc
| {{rěč|en|eN}} enough&lt;ref name=&quot;krifka&quot;/&gt; 
| Jon inap wok.
| Jon móže dźěłać.
|}
&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; Steji snadź fonologiskeje formy dla (''i'' + ''inap'' &gt; ''inap'') bjez partikle ''i''. Ale při negaciji so partikla ''i'' wužiwa.&lt;ref name=&quot;krifka&quot;/&gt;

==== Kopula ====
Eksistuja tři móžnosće werb ''być'' do tokpisinšćiny přełožić.
*Hdy by so měł substantiw bliže postajić, so partikla ''i'' wužiwa. Na př. ''Ol pik i enimal.'' &quot;Swinje su zwěrjata.&quot;
*Jeli wo wokomikny staw dźe, to so słowo ''stap'' wužiwa. Na př. ''Mi stap we?'' &quot;Hdźe sym?&quot;, ''Yu stap long haus.'' &quot;Sy w domje.&quot;, ''Mi stap gut.'' &quot;Wjedu derje.&quot;
*Jeli wo přitomnosć abo eksistencu wot něčeho dźe (němsce ''da ist; es gibt''), to so werb ''gat'' wužiwa. Na př. ''I gat wanpela pukpuk long riva.'' &quot;Eksistuje krokodil w rěce.&quot;

==== Adwerbowe sufiksy ====
Někotre werbowe afiksy so móža wužiwać, zo by dalše werby tworić.&lt;ref&gt;Mihalic, strona 22&lt;/ref&gt;
* ''an'' ({{rěč|en|eN}} on), na př. ''goan'' &quot;pokročić; dale hić&quot;
* ''ap'' ({{rěč|en|eN}} up), na př. ''kamap'' &quot;přińć; schadźeć (słónco); započeć; so jewić; rosć&quot;; ''goap'' &quot;lězć, łazyć&quot;
* ''aut'' ({{rěč|en|eN}} out), na př. ''kamaut'' &quot;won přińć&quot;
* ''daun'' ({{rěč|en|eN}} down), na př. ''sindaun'' &quot;sedźeć; wostać; bydlić; tudy/tam być&quot;
* ''awe'', ''ewe'', ''owe'' ({{rěč|en|eN}} away), na př. ''tekewe'' &quot;preč wzać; wotstronić&quot;; ''ranawe'', ''ranowe'', ''ronowe'' &quot;ćěkać, ćeknyć; preč běžeć, preč běhać, wuběhnyć&quot;

Někotre werby ze sufiksom ''-ap'', ''-aut'' abo ''-ewe'' móžeja tež ''-im'' wobsahować.&lt;ref&gt;Mihalic, strona 24&lt;/ref&gt;

Někotre werby wobsahuja dwójce sufiks -''im''.
* ''litimapim'' ({{rěč|en|eN}} to lift) &quot;zběhać, zběhnyć&quot;
* ''pulimapim'' &quot;leć&quot;

Wjetšina werbow z tajkim sufiksom jenož jónu kóncowku -''im'' wužiwa.
* ''bagarapim'' &quot;ničić, kóncować&quot;
* ''goapim'' &quot;lězć, łazyć&quot;
* ''pulapim'' &quot;pjelnić&quot;

=== Pronomeny ===
;Wosobowe pronomeny 
Tokpisinšćina ma tři wosoby, kotrež [[genus]]y njerozeznaja.

Gramatiska wosebitosć tokpisinšćiny stej dwě formje při wosobowym pronomenje 1. wosoby w dualu a pluralu, a to ekskluziwna a inkluziwna forma. 
* ekskluziwna forma: ''Mipela i save'' (Znajemy. - Ale jenož skupina, za kotruž rěčnik rěči, to znaje.)
* inkluziwna forma: ''Yumi save'' (Znajemy. - A skupina, za kotruž rěčnik rěči, a tež ta, ke kotrejž wón rěči, to znaje.)

Paradigma wariěruje we wotwisnosći wot lokalnych rěčow; [[dual]] je wšědny, [[trial]] wšak mjenje. Najwjetši inwentar pronomenow tokpisinšćiny je:&lt;ref name=&quot;mihalic-13-14&quot;&gt;Mihalic, stronje 13-14&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.unilang.org/course.php?res=80#ci--l2 Kapitel wo pronomenach w kursu Unilang wo tokpisinšćinje]&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! !! Singular !! Dual !! Trial !! Plural
|- align=&quot;center&quot;
! 1. ekskluziwny
| mi&lt;br /&gt;(I) || mitupela&lt;br /&gt;(wón/wona a ja) || mitripela&lt;br /&gt;(wobaj a ja) || mipela&lt;br /&gt;(woni/wone a ja)
|- align=&quot;center&quot;
! 1. inkluziwny
| - || yumitupela&lt;br /&gt;(ty a ja) || yumitripela&lt;br /&gt;(mój a ja) || yumipela / yumi&lt;br /&gt;(wy a ja)
|- align=&quot;center&quot;
! 2.
| yu&lt;br /&gt;(ty) || yutupela&lt;br /&gt;(wój) || yutripela&lt;br /&gt;(wy tři/třo) || yupela&lt;br /&gt;(wy štyri/štyrjo abo wjace)
|- align=&quot;center&quot;
! 3.
| em&lt;br /&gt;(wón/wona) || tupela&lt;br /&gt;(wonaj/wonej) || tripela&lt;br /&gt;(woni třo/wone tři) || ol&lt;br /&gt;(woni štyrjo/wone štyri abo wjace)
|}

;Posesiwne pronomeny
Posesiwne pronomeny so wuprajeja z doprědka stajenym słowom ''bilong'' na sćěhowacym wašnju:&lt;ref name=&quot;mihalic-13-14&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[http://www.unilang.org/course.php?res=80#ci-l3posspronouns Kapitel wo posesiwnych pronomenach w kursu Unilang wo tokpisinšćinje]&lt;/ref&gt;
*''haus bilong mi'' &quot;mój dom&quot;
*''dok bilong em'' &quot;jeho pos&quot;

;Demonstratiwne pronomeny To a tamne
Jako demonstratiwne pronomeny so sćěhowace słowa wužiwaja, jeli wo bliskosć dźe:
* ''hia''&lt;ref name=&quot;kauderwelsch-55-56&quot;&gt;Laŭ Kauderwelsch, stronje 55-56&lt;/ref&gt; &quot;tutón, tuta, tuto&quot;
** ''Pukpuk hia i gat bikpela tit.''&lt;ref&gt;[http://www.linguist.de/TokPisin/tp02-de.htm Wobsahuje cyłu sadu w tróšku druhej formje, a to ''Pukpuk hia i gat bikpela tis.'']&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kw18&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;oxford-dictionary&quot;&gt;&quot;TOK PISIN ENGLISH Dictionary&quot; na stronach 109 (tit), 9 hač 11 (bik-), 117 hač 119 (wan-), 191 (yet pod hesłom '''each other''')&lt;/ref&gt; &quot;Tutón krokodil ma wulke zuby.&quot;
* ''em hia''&lt;ref name=&quot;kauderwelsch-55-56&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;mihalic-15-16&quot;/&gt; &quot;tutón, tuta, tuto&quot;
** ''em pusi hia i gat pikinini.'' &quot;tuta kóčka ma młode.&quot;
* ''dispela''&lt;ref name=&quot;kauderwelsch-55-56&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;mihalic-15-16&quot;&gt;Mihalic, stronje 15-16&lt;/ref&gt; &quot;tutón, tuta, tuto&quot;
** ''dispela dok i gat longpela ia.'' &quot;tutón pos ma dołhej wuši.&quot; 

Při dalokosći so wužiwa:
* ''em ... long hap'' &quot;tamny&quot;&lt;ref name=&quot;kauderwelsch-55-56&quot;/&gt;
:''Em pusi long hap kaikai liklik rat.'' &quot;Tamna kóčka žerje myš.&quot;

Jeli dalokosć njeje wažna, potom so wužiwa:
* ''em'' &quot;to&quot;&lt;ref name=&quot;mihalic-15-16&quot;/&gt; &quot;(tu)to&quot;

W pluralu wšak so sćěhowace formy wužiwaja:
*ol ... hia &quot;te, ći&quot;&lt;ref name=&quot;kauderwelsch-55-56&quot;/&gt;
** ''Ol dok hia i kraim, ol dok long hap i slip.'' &quot;Tute psy šćowkaja, tamne psy spja.&quot;
*ol ... long hap &quot;tamne&quot;&lt;ref name=&quot;kauderwelsch-55-56&quot;/&gt;
* ''em ol''&lt;ref name=&quot;mihalic-15-16&quot;/&gt; &quot;tute, tući&quot;

Nimo toho eksistujetej sćěhowacej pronomena:
* ''em tasol''&lt;ref name=&quot;mihalic-15-16&quot;/&gt; &quot;&quot;
* ''diskain''&lt;ref name=&quot;mihalic-15-16&quot;/&gt;, ''dispela kain''&lt;ref&gt;Mihalic, strona 81&lt;/ref&gt; &quot;tajki&quot;

; Refleksiwny pronomen 
Njeje woprawdźity refleksiwny pronomen. Město toho so ''yet'' po wosobowym pronomenje wužiwa.&lt;ref name=&quot;krifka&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;mihalic-15&quot;&gt;Mihalic, strona 15&lt;/ref&gt;
* ''mi yet'', ''yu yet'' atd.&lt;ref name=&quot;mihalic-15&quot;/&gt;
* ''Yu mas lukautim em olsem yu save lukautim yu yet.'' &quot;Dyrbiš na njeho kedźbować, tak kedźbuj na sebje.&quot;&lt;ref name=&quot;krifka&quot; /&gt;

Při někotrych werbach so reduplikacija wužiwa.
* ''Ol i mas waswas gut wantaim wara na sop.'' &quot;Woni/Wone so dyrbja derje z wodu a mydłom myć.&quot;

W někotrych regionach so ''bilong'' z personalnym pronomenom wužiwa.&lt;ref name=&quot;mihalic-15&quot;/&gt;
* ''Mi no katim yu, bilong yu  katim yu.'' &quot;Ja njejsym tebje rězał, sy sebje rězał.&quot;

; Reciprokny pronomen 
W tokpisinšćinje su rozdźělne móžnosće přełožić &quot;jedyn druheho/druhemu/na druheho/na druhim&quot;.

Jedna warianta je reduplikacija werba.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140315185203/http://www.nias.knaw.nl/Publications/Uhlenbeck%20Lecture/23_Ekkehard%20Konig Nastawk wo Reciproknosć w rěči. Přikład w tokpisinšćinje je na stronje 13.] {{ref-en}}&lt;/ref&gt;
* ''Tupela i paitim-paitim. &quot;Wonej bitej.&quot;

Druha warianta su kombinacije wosoboweho pronomena ze słowom &quot;yet&quot;.&lt;ref name=&quot;oxford-dictionary&quot;/&gt;
* tupela yet
* yumi yet
* mi(tu)pela yet
Na př. ''mitupela i lukim mitupela yet'' &quot;(mój) widźimoj jedyn druheho&quot;

=== Prašace słowa ===
W tokpisinšćinje su jenož někotre prašace słowa, z kotrychž někotre su pronomeny, někotre su adjektiwy abo adwerby.
* ''husat''; ''wanem man'' &quot;štó, koho&quot;
** ''husat man''&lt;ref name=&quot;krifka&quot; /&gt; &quot;štó&quot;
** ''husat ol man''&lt;ref name=&quot;krifka&quot; /&gt; &quot;štó (pl.)&quot;
**''bilong husat'' &quot;čeji&quot;
* ''wanem''  &quot;što; kotry ...&quot;
** ''wanem samting'' &quot;što&quot;
** ''wanem kain''&lt;ref name=&quot;krifka&quot; /&gt; &quot;kajki&quot;
** ''bilong wanem'', ''watpo'', ''wai'', ''hausat'' &quot;čehodla&quot;
** ''long wanem hap''&lt;ref name=&quot;krifka&quot; /&gt; &quot;hdźe&quot;
** ''long wanem as''&lt;ref name=&quot;krifka&quot; /&gt; &quot;z kotreje přičiny&quot;
** ''olsem wanem'', ''hau'' &quot;kak&quot;
* ''wataim'', ''wanem taim'' &quot;hdy&quot;
** ''long wanem taim''&lt;ref name=&quot;krifka&quot; /&gt; &quot;ke kotremu časej?&quot;
* ''we'' &quot;hdźe&quot;
* ''hamas'', ''haumas'', ''hamani'' &quot;kelko&quot;
** ''hamas taim'' &quot;kak často&quot;

=== Substantiwy ===
[[Substantiw]]y [[Pad (gramatika)|pady]] a [[genus]]y nimaja. Za [[plural]] słowo ''ol'' před tym steji, jeli tam numeral njesteji.
{| class=&quot;prettytable&quot;
! Singular
! Přełožk
! Plural
! Přełožk
|-
| Mi lukim dok.
| Widźu psa.
| Mi lukim ol dok. // Mi lukim foapela dok.
| Widźu psy. // Widźu štyri psy.
|-
| Wanpela meri
| Jedna žona
| Tupela meri
| Dwě žonje
|}

Jeli chceš substantiw po splahu rozeznawać, móžeš za muske stworjenčko słowo ''man'' a za žónske stworjenčko słowo ''meri'' wužiwać. Wobě słowje přeco hłownemu substantiwej slědujetej a tworitej z nim nominalnu frazu.
:''Pukpuk meri i kaikai wanpela dok man.'' &quot;Žónski krokodil žerješe muskeho psa.&quot;
:''pikinini man'' &quot;syn&quot;
:''pikinini meri'' &quot;dźowka&quot;
:''paul man'' &quot;honač&quot;
:''paul meri'' &quot;kokoš&quot;

==== Zestajenje ====
Eksistujetej dwaj typaj zestajenych substantiwow.
;Rozdźělene pisane su:
Po Mihalic wone njejsu woprawdźite zestajenki, ale nominalne frazy.
{| class=&quot;prettytable&quot;
! Substantiw
! colspan=&quot;2&quot; | Po słowje
! Woznam
|-
| skin diwai
| koža || štom
| skora
|-
| masta kot
| knjez || sud/prawo
| prawiznik
|-
| kot ren
| płašć || dešć
| dešćikowy płašć
|-
| bokis diwai&lt;ref name=&quot;krifka&quot; /&gt;
| kašćik || drjewo
| drjewjany kašćik
|-
| dua ain&lt;ref name=&quot;krifka&quot; /&gt;
| wrota || železo
| železne wrota
|-
| haus kapa&lt;ref name=&quot;krifka&quot; /&gt;
| dom || blach
| dom z blachowej třěchu
|-
| mit sol&lt;ref name=&quot;krifka&quot; /&gt;
| mjaso || sól
| woselena/naselena/słonena mjaso 
|-
| rum slip
| stwa || spać/spanje
| lěharnja, spanska stwa; spanska rumnosć
|-
| haus lotu
| dom || nabožina; so modlić
| cyrkej
|-
| haus pepa
| dom || papjera; dokument
| hamt; běrow
|}
;Hromadu pisane su:
Po Mihalic jenož wone su woprawdźite zestajenki. Druhi dźěl potom je substantiw, mjeztym zo prěni móže k rozdźělnych słownej družinje słušeć.
{| class=&quot;prettytable&quot;
! Substantiw
! colspan=&quot;2&quot; | Po słowje
! Woznam
|-
| sikman
| chory || čłowjek
| chory čłowjek; pacient
|-
| skulboi
| šula || hólc
| šuler
|-
| skulrum
| šula || rumnosć
| šulowa rumnosć
|-
| wokboi
| dźěło || hólc
| dźěłaćer
|}
Druhdy rezultowace słowo samo substantiw wjace njeje.
{| class=&quot;prettytable&quot;
! Substantiw
! colspan=&quot;2&quot; | Po słowje
! Woznam
|-
| kwiktaim
| spěšny || čas
| skoro
|}

=== Adjektiwy ===
[[Adjektiw]]y často maja sufiks ''-pela'' (z jendźelšćiny &quot;fellow&quot;), hdyž substantiwy modifikuja;  wuwzaće je ''liklik'' &quot;małki&quot;. ''Liklik'' da so tež jako [[adwerb]] z woznamom &quot;trochu&quot; wužiwać, kaž na př. ''dispela bikpela liklik ston'', &quot;tutón trochu wulki kamjeń&quot;.

Adjektiwy z jednozłóžkowym zdónkom, kaž na př. ''gut'', ''bik'', ''nais'', so zwjetša z kóncowku ''-pela'' jewja a steja před substantiwom, kotryž maja wopisować.&lt;ref name=&quot;mihali-17-18&quot;&gt;Mihalic, stronje 17-18&lt;/ref&gt; 
:''bikpela haus'' &quot;wulki dom&quot; (ale ''bikpela bilong haus'' &quot;wulkosć doma&quot;&lt;ref name=&quot;krifka&quot;&gt;[http://amor.rz.hu-berlin.de/%7Eh2816i3x/Lehre/2007_HS_TokPisin/HS_TokPisin_2007.pdf Nastawk &quot;Tok Pisin, die Verkehrsprache Melanesiens&quot;, na stronach 16 (&quot;-pela&quot;), 29 (&quot;long&quot;, substantiwy),  33 (progresiwna forma, modalny ''inap'') a 39 (&quot;long&quot;)]&lt;/ref&gt;)
:''naispela meri'' &quot;dušna/šikwana žona&quot;
:''strongpela man'' &quot;sylny muž&quot;
Jeli so jako predikat wužiwaja, potom formy ze sufiksu abo bjez sufiksa ''-pela'' su móžne.&lt;ref name=&quot;mihali-17-18&quot;/&gt;
:''Dispela rot i sot.'' &quot;Tuta dróha je krótka.&quot;
:''Dispela rot i sotpela.''

Jenož někotre njeprawidłowne jednozłóžkowe adjektiwy so bjez kóncowki ''-pela'' wužiwaja. Dźesać z tych so jako participy zańdźenosće přełožuja, mjeztym zo 17 je wšědne adjektiwy. Jeli so jako atributy wužiwaja, potom wone slěduju potrjecheny substantiw.&lt;ref&gt;Mihalic, paĝo 18&lt;/ref&gt;
:''ples hait'' &quot;schowane městno&quot;
:''han kais'' &quot;lěwa ruka&quot;

Adjektiwy z wjacezłóžkowym zdónkom, kaž na př. ''nogut'' &quot;špatny&quot;, ''redi'' &quot;hotowy&quot;, so přeco bjez kóncowki ''-pela'' jewja a normalnje steja po substantiwje, kotryž maja wopisować.&lt;ref name=&quot;mihalic-19&quot;&gt;Mihalic, stronao 19&lt;/ref&gt;
:''taim nogut'' &quot;špatne wjedro&quot;
:''skulboi orait'' &quot;spokojny šuler&quot;

Jenož někotre adjektiwy, kaž na př. ''liklik'' &quot;małki&quot; steji před substantiwom.&lt;ref name=&quot;mihalic-19&quot;/&gt; 
:''liklik haus'' &quot;mały dom&quot;
:''lapun papa'' &quot;tróšku stary muž&quot;

;Stopnjowanje
Za stopjnowanje so słowje ''moa'' (za [[komparatiw]]) a ''long ol'' (za [[superlatiw]]) wužiwatej, kotrejž adjektiwej slědujetej.
:''liklik'' &quot;mały&quot;
:''liklik moa'' &quot;mjeńši&quot;
:''liklik long ol'' &quot;najmjeńši&quot;

Ale eksistujetej dwě wuwzaći, a to słowje ''planti'' &quot;wjele&quot; a ''hanggre'' &quot;hłódny&quot;, kotrejž so za superlatiw słowo ''tumas'' wužiwatej (wono hewak woznamjenja &quot;jara&quot;, kaž na př. ''liklik tumas'' &quot;jara mały&quot;). 
:''hanggre'' &quot;hłódny&quot;
:''hanggre moa'' &quot;hłódniši&quot;
:''hanggre tumas &quot;najhłódniši&quot;

;Přirunanje
Za přirunanje so słowo ''olsem'' wužiwa.
:''Ples hia na ples long hap olsem i nogut.'' &quot;Tuta wjes a tamna wjes stej jenak špatnej.&quot;
:''Mi gat bigpela moa pik olsem yu gat.'' &quot;Mam wjetše swinjo hač ty (maš).&quot;

=== Adwerby ===
[[Adwerb]]y so wot adjektiwow přez to rozeznawaja, zo kóncowka ''-pela'' faluje. Nimo toho steja po werbje.
:''Em i strongpela man, em i wok strong.'' &quot;Wón je sylny muž, wón sylnje dźěła.&quot;
:''Gutpela buk hia. Em i peim gut.'' &quot;To je dobra kniha. Předawa so derje.&quot;

=== Prepozicije ===
Eksistujetej jenož dwě woprawdźitej [[prepozicija|prepoziciji]]: ''bilong'' (z &quot;belong&quot;), kotraž woznamjenja &quot;wot&quot; abo &quot;za&quot; (tuž přiwuznosć, wobsedźenstwo, swójstwo), a ''long'', kotraž woznamjenja wšo wostatne. Někotre [[fraza|frazy]] so jako prepozicije wužiwaja, kaž na př. ''long namel (bilong)'', &quot;srjedź, wosrjedź&quot;.

;long
{| class=&quot;prettytable&quot;
! přikład 
! hornjoserbska prepozicija
! přełožk
|-
| i siutim long spia
| z (+ instrumental)
| třěleć z hlebiju
|-
| i go long rot
| na (+ lokatiw); po (+ lokatiw)
| hić na dróze; hić po dróze
|-
| i stap long tebol
| na (+ lokatiw)
| być na blidźe
|-
| i kam long Siamani
| z (+ genitiw)
| přińć z Němskeje
|}

Móže so tež ze substantiwami kombinować.&lt;ref name=&quot;krifka&quot;/&gt;
{| class=&quot;prettytable&quot;
! Přikład
! Přełožk
! Kompleksna prepozicija 
! Přełožk
|-
| aninit long taunam
| pod syću přećiwo moskitam, pod moskitowej syću
| aninit long
| pod (+ instrumental)
|-
| antap long paia
| nad wohenjom
| antap long
| nad  (+ instrumental)
|-
| gaden arere long haus
| rola/pola pódla doma
| rowspan=&quot;2&quot; | arere long
| rowspan=&quot;2&quot; | pódla (+ genitiw); podłu  (+ genitiw)&lt;ref name=&quot;kw18&quot;&gt;Hlej Kauderwelsch 18, na stronach 156 (arere long), 161 (klostu long), 170 (tit)&lt;/ref&gt;
|-
| arere long rot
| pódla dróhi
|-
| ausait long penalti eria
| zwonka šěsnatki
| autsait long
| zwonka (+ genitiw)
|-
| rum baksait long bikpela laplap
| rum zady gardiny/zawěška
| baksait long
| zady (+ genitiw), za (+ lokatiw)
|-
|  
|
| bihain long
| zady (+ genitiw), za (+ instrumental);  po  (+ lokatiw)
|-
| i stap insait long haus
| być znutřka doma, być w domje
| rowspan=&quot;2&quot; | insait long
| rowspan=&quot;2&quot; | znutřka (+ genitiw), w (+ lokatiw)
|-
| graun insait long mak
| areal znutřka kolikow/stołpow
|-
| bus klostu long nambis
| lěs blisko pobrjoha/brjoha/přibrjoha
| klostu long
| blisko (+ genitiw); podłu  (+ genitiw)&lt;ref name=&quot;kw18&quot; /&gt;
|-
| banis namel long tupela rum
| sćěna/murja mjez dwěmaj rumomaj
| rowspan=&quot;3&quot; | namel long
| rowspan=&quot;3&quot; | mjez (+ instrumental); srjedź/wosrjedź (+ genitiw) 
|-
| namel long gaden
| srjedź zahrody
|-
| namel long 6 mun na 12 mun
| mjez šěsć a dwanaće měsacami
|-
| paslain long bal i kamap
| před přichadźacym bulom, před bulom, kotryž přińdźe  
| paslain long
| před (+ instrumental)
|-
| raun long haus sel
| wokoło stana
| raun long
| wokoło (+ genitiw)
|}

;bilong
{| class=&quot;prettytable&quot;
! přikład 
! hornjoserbska prepozicija
! přełožk
|-
| Brata bilong mi i lukim bilong kaikai.
| -&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ; za (+ instrumental)
| Mój bratr za jědźu pyta.
|-
| Em i brata bilong mi.
| -&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;
| Wón je mój bratr.
|-
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | Wona tež móže funkciju jedneje konjunkcijow &quot;zo by&quot;; &quot;dokelž&quot; měć.
|-
| Em i kam bilong lukim yupela.
| zo by
| Wón/Wona přińdźe, zo by was widźał(a).
|-
| Liklik pikinini i krai bilong no gat kaikai.
| dokelž
| Małe dźěćo rjeji, dokelž jědź nima.
|}
&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; To je ekwiwalent serbskeho posesiwneho pronomena.

=== Konjunkcije ===
Eksistuja konjunkcije ''na'' &quot;a&quot;, ''o'' &quot;abo&quot;, ''sapos'' &quot;jeli&quot; a ''tasol'' &quot;ale; jenož; jeli&quot;.

;na
:''wanpela meri na tupela pikinini'' &quot;jedna žona a dwě dźěsći&quot;

;o
:''tupela man o tripela man'' &quot;dwaj mužej abo třo mužojo&quot;

;sapos
:''Sapos mi hanggre, mi mas kaikai.'' &quot;Jeli sym hłódny, dyrbju jěsć.&quot;

;tasol
Jeli steji na spočatku sady, to woznamjenja &quot;ale; jeli&quot;, mjeztym zo na kóncu sady abo po někajkim słowje ''tasol'' &quot;jenož&quot; woznamjenja.
:''Tasol tupela pikinin i no laik kaikai.'' &quot;Ale dwě dźěsći nochcetej jěsć.&quot;
:''Mi save tok Pisin liklik tasol.'' &quot;Móžu jenož mało Pidgin rěčeć.&quot;

Přirunaj tež
:''Mipela tasol i kaikai mango.'' &quot;Jenož my jěmy mangi.&quot;
:''Mipela i kaikai mango tasol.'' &quot;Jěmy jenož mangi.&quot;

=== Numerale ===
Tokpisinšćina ma numerale z jendźelšćiny, ale často wužiwa kóncowku ''-pela''.

{| class=&quot;prettytable&quot;
! cyfra
! tokpisinšćina
! přikład
! přełožk
! 11-20
! 11-20 z jendźelskeje
! 10-100
! 10-100 z jendźelskeje
|-
| 1 
| wan, wanpela
| wanpela pikinini 
| jedne dźěćo
| wanpela ten wan 
| ileven
| wanpela ten
|
|-
| 2 
| tu, tupela
| tupela buk
| dwě knize
| wanpela ten tu
| twelve, twelpela 
| tupela ten
| twenti, twentipela 
|-
| 3 
| tri, tripela
| tripela meri
| tři žony
| wanpela ten tri
| tetin, tetinpela
| tripela ten
| teti
|-
| 4 
| foa, fopela
| fopela pusi 
| štyri kóčki
| wanpela ten foa
| fotin
| fopela ten
| foti
|-
| 5 
| faiv, faivpela
| faivpela dok 
| pjeć psow
| wanpela ten faiv
| fiftin
| faivpela ten
| fifti
|-
| 6 
| sikis, sikispela
| sikispela fail
| šěsć datajow
| wanpela ten sikis
| sikistin
| sikispela ten
| sikisti
|-
| 7 
| seven, sevenpela
| sevenpela de
| sydom dnjow
| wanpela ten seven
| seventin
| sevenpela ten
| seventi
|-
| 8 
| et, etpela
| etpela man
| wósmjo mužojo
| wanpela ten et
| etin
| etpela ten
| eti
|-
| 9 
| nain, nainpela
| nainpela diwai
| dźewjeć štomow
| wanpela ten nain
| naintin
| nainpela ten
| nainti
|-
| 10 
| ten, tenpela
| tenpela yia
| dźesać lět
| tupela ten
| twenti, twentipela 
| wan handet
|}

Dalše ličbniki su: ''tausen'' &quot;tysac&quot; (na př. ''tu tausen'' &quot;dwaj tysac&quot;, ''tu tausen wanpela ten wan'' &quot;2011&quot;) a ''milien'' &quot;milion&quot; (na př. ''tu milien'' &quot;dwaj milionaj&quot;).&lt;ref&gt;[http://www.languagesandnumbers.com/how-to-count-in-tok-pisin/en/tpi/ Strona wo ličbnikach w tokpisinšćinje] {{ref-en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;oxford-dictionary&quot;/&gt;

=== Dalše přiznamjenja ===
[[Reduplikacija]] je jara běžna w tokpisinšćinje, mjeztym zo móže rozdźělne funkcije měć. Po Nose, Masahiko wona jenož rědko pokaza plural a wariaciju.&lt;ref name=&quot;nose&quot;/&gt; Rozdźělne werby móžeja reduplikować zo by wuprajić wospjetowanje, pokročowanje abo něšto podobne, ale nic wšě.&lt;ref name=&quot;nose&quot;/&gt; 
{| class=&quot;prettytable&quot;
|+ Semantiske efekty reduplikacije, po Nose, Masahiko&lt;ref name=&quot;nose&quot;/&gt;
! Jednozłóžkowe&lt;br /&gt;słowo
! Woznam
! Etymon
! Dwuzłóžkowe&lt;br /&gt;słowo
! Woznam
|-
! colspan=&quot;5&quot; | pokazuje plural
|-
| ''kain''&lt;ref name=&quot;nose&quot;/&gt;
| družina
| {{rěč|en|eN}} ''kind''
| ''kainkain''&lt;ref name=&quot;nose&quot;/&gt; 
| rozdźělne družiny wot
|-
| ''wil''&lt;ref name=&quot;nose&quot;/&gt;
| koło
| {{rěč|en|eN}} ''wheel''
| ''wil-wil''&lt;ref name=&quot;nose&quot;/&gt;
| koleso 
|-
! colspan=&quot;5&quot; | wjelorakosć 
|-
| ''kala'' 
| barba
| {{rěč|en|eN}} ''color''
| ''kala-kala'' 
| wjelebarbny, pyšny&lt;ref name=&quot;nose&quot;/&gt;
|-
| ''mak''&lt;ref name=&quot;nose&quot;/&gt;
| znamješko, markěrowanja
| {{rěč|en|eN}} ''mark''
| ''mak-mak''&lt;ref name=&quot;nose&quot;/&gt;
| pyšny
|-
! colspan=&quot;5&quot; | [[intensiw]] abo [[iteratiw]]&lt;br /&gt;(Nose, Masahiko mjenuje to jendźelsce ''repetitive and continuous aspect''&lt;ref name=&quot;nose&quot;/&gt;)
|-
| ''danis''&lt;ref name=&quot;nose&quot;/&gt;
| rejować
| {{rěč|en|eN}} ''dance''
| ''danis-danis''&lt;ref name=&quot;nose&quot;/&gt;
| pokročować rejowanje
|-
| ''luk''
| kukać, kuknyć
| {{rěč|en|eN}} ''look''
| ''lukluk''
| hladać, widźeć
|-
| ''oltaim''&lt;ref name=&quot;nose&quot;/&gt;
| přeco
| {{rěč|en|eN}} ''all the time''
| ''oltaim-oltaim''&lt;ref name=&quot;nose&quot;/&gt;
| přeco, wěčnje; permanentnje
|-
| ''paitim''&lt;ref name=&quot;nose&quot;/&gt;
| bić
| {{rěč|en|eN}} ''fight''
| ''pait-paitim''&lt;ref name=&quot;nose&quot;/&gt;
| stajne bić
|-
| ''tok''
| zdźělenka, słowo; &lt;br /&gt;powědać, prajić, rěčeć
| {{rěč|en|eN}} ''talk''
| ''toktok'' 
| diskusija, rěč
|-
! colspan=&quot;5&quot; | připadnosć a wzajomnosć
|-
| ''hait''&lt;ref name=&quot;nose&quot;/&gt;
| schować
| {{rěč|en|eN}} ''hide''
| ''hait-hait''&lt;ref name=&quot;nose&quot;/&gt;
| schować na rozdźělnych městnach
|-
| ''pilai''&lt;ref name=&quot;nose&quot;/&gt;
| hrać
| {{rěč|en|eN}} ''play''
| ''pilai-pilai''&lt;ref name=&quot;nose&quot;/&gt;
| stajnje hrać
|-
| ''was''&lt;ref name=&quot;nose&quot;/&gt;
| myć
| {{rěč|en|eN}} ''wash''
| ''waswas''&lt;ref name=&quot;nose&quot;/&gt;
| myć so
|}
* wobeńdźe [[homonymija|homonymiju]] kaž na přikład:
{| class=&quot;prettytable&quot;
! Jednozłóžkowe&lt;br /&gt;słowo
! Woznam
! Etymon
! Dwuzłóžkowe&lt;br /&gt;słowo
! Woznam
! Etymon
|-
| ''kus''
| kašel; nazymnjenje; wuplusk
| {{rěč|en|eN}}
| ''kuskus''
| sekretar(ka) &lt;br /&gt;// štomowy kenguru
| {{rěč|ms|eN}} ''kuskus''
|-
| ''lap''
| směchi; so smjeć
| {{rěč|en|eN}} ''laugh''
| ''laplap''
| material za drastu
|
|-
| ''lik'' 
| dźěra; přepušćić wodu
| {{rěč|en|eN}} ''leak''
| ''liklik'' 
| małki; tróšku
| {{rěč|map|eN}} ''ikilik''
|-
| ''mat''
| mata
| {{rěč|en|eN}} ''mat''
| ''matmat''
| row
| {{rěč|map|eN}}
|-
| ''pis''
| ryba
| {{rěč|en|eN}} ''fish''
| ''pispis''
| čilać, čólać, lólać, lulać, čilkać
| {{rěč|en|eN}} ''piss''
|-
| ''sip'' 
| łódź 
| {{rěč|en|eN}} ''ship''
| ''sipsip'' 
| wowca 
| {{rěč|en|eN}} ''sheep''
|}
* Změna słowneje družiny
{| class=&quot;prettytable&quot;
|+ Změna słowneje družiny z reduplikaciju, po Nose, Masahiko&lt;ref name=&quot;nose&quot;&gt;Laux Nose, Masahiko: [https://web.archive.org/web/20140308135635/http://repository.tufs.ac.jp/bitstream/10108/69374/1/aall6_5.pdf Reduplication in Tok Pisin] {{ref-en}}&lt;/ref&gt;
! Jednozłóžkowe&lt;br /&gt;słowo
! Woznam
! Etymon
! Dwuzłóžkowe&lt;br /&gt;słowo
! Woznam
|-
| ''sing''&lt;ref name=&quot;nose&quot;/&gt;
| spěwać
| {{rěč|en|eN}} ''sing''
| ''sing-sing''&lt;ref name=&quot;nose&quot;/&gt;
| tradicionalny festiwal
|-
| ''ting''&lt;ref name=&quot;nose&quot;/&gt;
| ideja, měnjenje
| {{rěč|en|eN}} ''think''
| ''ting-ting''&lt;ref name=&quot;nose&quot;/&gt; 
| myslić
|}

Někotre z tutych přiznamjenjow pochadźeja wot zhromadnych gramatiskich normow [[Awstroneziske rěče|Awstroneziskich rěčow]] – hačrunjež zwjetša w zjednorjenej formje. Druhe přiznamjenja wšak, kaž jako słowoslěd, su jendźelšćinje bóle podobne.

== Słowoskład ==
Słowoskład wobsahuje słowa rozdźělneho pochada, a to po něhdźe 85 % z [[jendźelšćina|jendźelšćiny]], a zbytk z melanesiskich rěčow, [[malajišćina|malajišćiny]], [[portugalšćina|portugalšćiny]] a [[němčina|němčiny]].

{| class=&quot;prettytable&quot;
|+ Informacije wo pochadźe słowow
! Słowo
! Woznam&lt;sup&gt;#&lt;/sup&gt;
! Etymon
! Komentar
|-
! colspan=&quot;4&quot; | Z jendźelšćiny
|-
| ''ai''
| wóčko, woko
| ''eye''
| Na rozdźěl wot jendźelšćiny&lt;br /&gt;ma tež dalše woznamy.
|-
| ''ain''
| železo, wocl
| rowspan=&quot;2&quot; | ''iron''
|
|-
| ''ainim''
| žehlić, blotować
| + sufiks ''-im''
|-
| ''ais''
| lod
| ''ice''
|
|-
| ''bagarapim'' 
| boleć; ničić, kóncować
| ''bugger up'' + ''him''
|
|-
| ''bata''
| butra
| ''butter''
|
|-
| ''bruk''
| łamać, lemić; so łamać, so lemić
| ''broken''
|
|-
| ''kisim'' 
| dóstać; wzać, brać; přiwzać, přijimać, přijeć
| ''catch him''
|
|-
| ''meri'' 
| žona 
| ''Mary''
|
|-
| ''mi''
| ja
| ''me''
| 
|-
| ''sapos'' 
| jeli
|  ''suppose''
|
|-
| ''yu''
| ty
| ''you''
| Na rozdźěl wot jendźelšćiny so&lt;br /&gt;jenož w [[singular]]je wužiwa. 
|-
! colspan=&quot;4&quot; | Z malajišćiny
|-
| ''binatang''
| insekt; wirus
| ''binatang'' 'Tier, Vieh'&lt;ref name=&quot;krause&quot;&gt;Erich-Dieter Krause: Wörterbuch Indonesisch-Deutsch, 4. nakład, ISBN 3-324-00470-5, na stronach 61 (''binatang''); 399 (''sayur''); 434 (''susu'')&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Adolf Heuken: Wörterbuch Deutsch-Indonesisch, 2. nakład, 1994, ISBN 3-324-00609-0, na stronomaj 506 a 577&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;3&quot; | Z malajišćiny
|-
| ''sayor''
| zelenina
| ''sayur''&lt;ref name=&quot;krause&quot; /&gt;
|-
| ''susu''
| mloko; nadro
| ''susu''&lt;ref name=&quot;krause&quot; /&gt;
|-
! colspan=&quot;4&quot; | Z melanesiskich rěčow
|-
| ''balus'' 
| hołb; lětadło
| ''balus''  'airplane'&lt;ref name=&quot;tolai-sil&quot;&gt;[http://www.sil.org/pacific/png/pubs/46855/Tolai_Language_course.pdf Kurs wo Tolai-rěč] [http://www.sil.org/pacific/png/pubs/49618/TolaiLang1968.pdf Druha wersija kursa]&lt;/ref&gt; (lětadło), &lt;br /&gt;''balu'' 'pigeon'&lt;ref&gt;[http://www.sil.org/pacific/png/pubs/0000341/Tolai.pdf Wo fonologiji wot Tolai]&lt;/ref&gt; (hołb)
| rowspan=&quot;8&quot; | Z Tolai-rěče
|-
| ''bung''
| zetkanje; wiki; zetkać
| ''bung'' 'market'&lt;ref name=&quot;tolai-sil&quot; /&gt; (wiki)
|-
| ''diwai''
| štom; drjewo
| ''davai'' 'wood, tree'&lt;ref name=&quot;tolai-sil&quot; /&gt; (drjewo, štom)
|-
| ''kiau''&lt;ref name=&quot;tolai-une&quot;&gt;[http://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/tokpisin.html Strona wo rěčnych warjetetach] {{ref-de}}&lt;/ref&gt;
| jejko; cybla; mudo
| ''kiau'' 'egg'&lt;ref name=&quot;tolai-sil&quot; /&gt; (jejko)
|-
| ''kumul''&lt;ref name=&quot;tolai-une&quot; /&gt;
| paradiziski ptak
| ''kumul'' 'bird of paradise'&lt;ref name=&quot;uni-giessen&quot;&gt;[http://www.uni-giessen.de/anglistik/ling/Staff/huber/Courses/0910%20WS/PC/P&amp;C%20TP02.pdf Druhi dźěl kursa] {{ref-en}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt; (paradiziski ptak)
|-
| ''lapun''&lt;ref name=&quot;tolai-une&quot; /&gt;
| stary; wobstarny
|
|-
| ''liklik''
| małki; tróšku
| ''ikilik'' 'little'&lt;ref name=&quot;tolai-sil&quot; /&gt; (małki)
|-
| ''palai''&lt;ref name=&quot;tolai-une&quot; /&gt;
| ješćelca
|
|-
| ''dinau''
| dołh; požčować penjezy
| ''dinau'' 'debt'&lt;ref&gt;[http://mailman.anu.edu.au/pipermail/mihalic/2002-October/000318.html Diskusija wo awstroneskich słowach w tokpisinšćinje] {{ref-en}}&lt;/ref&gt; (dołh)
| Z fidźišćiny
|-
! colspan=&quot;4&quot; | Z němčiny
|-
| ''bang''
| ławka
| ''Bank''
|
|-
| ''beten''&lt;ref name=&quot;tolai-une&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;uni-giessen&quot; /&gt;
| modlić so
| ''beten''
|
|-
| ''binen''
| pčołka
| ''Bienen''
| Nimo słowa ''bi''
|-
| ''bogen''
| wobłuk
| ''Bogen''
|
|-
| ''boksen''
| pjasćować; wojować z pjasćomaj
| ''boxen''
|
|-
| ''bros''&lt;ref name=&quot;tolai-une&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;uni-giessen&quot; /&gt;
| hrudź
| ''Brust''
|
|-
| ''gip''
| jěd
| ''Gift''
|
|-
| ''gumi''&lt;ref name=&quot;tolai-une&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;uni-giessen&quot; /&gt;
| gumij; gumijowe pasmo; drapak; ...
| ''Gummi''
|
|-
| ''raus''&lt;ref name=&quot;tolai-une&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;uni-giessen&quot; /&gt;
| preč hić; woteńć
| rowspan=&quot;2&quot; | ''raus'' 
|
|-
| ''rausim''
| wotstronić; pušćić&lt;ref&gt;němsce ''entlassen''&lt;/ref&gt;&quot; 
| + sufiks ''-im''
|-
| ''supka''
| kara
| ''Schubkarre(n)''
|
|-
! colspan=&quot;4&quot; | Z portugalšćiny
|-
| ''pikinini''&lt;ref name=&quot;tolai-une&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;uni-giessen&quot; /&gt;
| baby, dźěćatko; dźěćo, syn, dźowka; symjo
| ''pequeninho'' &quot;jara małki&quot;
|
|-
| ''save''&lt;ref name=&quot;tolai-une&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;uni-giessen&quot; /&gt; 
| znać; móc; wědźeć; pytnyć; znaće, wěda
| ''saber''
|
|}
&lt;sup&gt;#&lt;/sup&gt; Tam so jenož zakładna forma mjenuje, dokelž by hewak tam njepřehladny było.

=== Kompozicija ===
Wjele słowow so přez [[kompozicija|kompoziciju]] twori, při čimž někotre słowa zwjetša jenož w kompozicijach wustupuja. Při tym su někotre warianty. A to: hromadźe pisane a rozdźělene pisane kompozicije.

;Hromadźe pisane
Po Krifka to su kompozicije z modifikatorami (němsce ''Kompositionen mit Modifikatoren'')&lt;ref name=&quot;krifka&quot; /&gt;, mjeztym zo Mihalic mjenuje to kompozicije (jendźelsce ''Compounding'').
* ''ara''- (z jendźelskeho ''other''. Jenož so w kompozicijach abo ze sufiksom ''-pela'' wužiwa.)
** ''arakain'' &quot;rozdźělny&quot;
** ''arasait'' &quot;na druhim boku&quot;
* ''bik''- (Z jendźelskeho ''big''. Zwjetša so w kompozicijach wužiwa.)&lt;ref name=&quot;oxford-dictionary&quot;/&gt;
** ''bikbel'' &quot;buwoł; tučny muž&quot; (druhi dźěl je ''bel'')
** ''bikbrata'' &quot;starši bratr&quot; (druhi dźěl je ''brata'')
** ''bikbus'' &quot;dźiwi lěs&quot; (druhi dźěl je ''bus'')
** ''bikman'' &quot;nawoda; wjednik&quot; (druhi dźěl je ''man'')
** ''bikmaus'' &quot;wótře rjejić&quot; (druhi dźěl je ''maus'')
** ''biknait'' &quot;połnóc&quot; (druhi dźěl je ''nait'' &quot;nóc&quot;)
** ''biknem'' &quot;mjeno,  reputacija; sławny&quot; (druhi dźěl je ''nem'' &quot;mjeno&quot;)
** ''biksan'' &quot;połdnjo&quot; (druhi dźěl je ''san'' &quot;słónco&quot;)
* ''mausgras'' &quot;broda&quot; (ze słowow ''maus'' &quot;huba&quot;, ''gras'' &quot;trawa; włosy, kosmy; wołma&quot;)
* ''wan-'' (Z jendźelskeho ''one''. Zwjetša so w kompozicijach wužiwa.)&lt;ref name=&quot;oxford-dictionary&quot;/&gt;
** ''wanbel'' &quot;přihłosowanje; měr&quot; (druhi dźěl je ''bel'')
** ''wanblut'' &quot;krejpřiwuzny&quot; (druhi dźěl je ''blut'')
** ''wande'' &quot;jedyn raz; jónu; něhdy&quot; (druhi dźěl je ''de'')
** ''wanhaus'' &quot;ludźo, kotřiž bydlu w samsnym domje&quot; (druhi dźěl je ''haus'')
** ''wanpela'' &quot;jedyn; sam, samlutki&quot; (druhi dźěl je sufiks ''-pela'')
** ''wanples'' &quot;wosoba samsneho wsy&quot; (druhi dźěl je ''ples'')
** ''wanskul'' &quot;sobušuler&quot; (druhi dźěl je ''skul'')
** ''wantok'' &quot;wosoba, kotraž samsnu rěč rěči abo samsnej etniskej skupinje słuša; přećel&quot; (druhi dźěl je ''tok'')
** ''wanwok'' &quot;kolega&quot; (druhi dźěl je ''wok'')

;Rozdźělene pisane
Tokpisinšćina často wužiwa kompozicije rozdźělnych słowow, mjeztym zo jendźelšćina wužiwa wosebite korjenje słowow. Tydyšej tabeli wobsahujetej formy ze słowom &quot;bilong&quot; a bjez tutoho słowa. Po Krifka warianta bjez &quot;bilong&quot; je kompozicija z nomenami (''Kompositionen mit Nomina'')&lt;ref name=&quot;krifka&quot; /&gt;, mjeztym zo Mihalic mjenuje to nominalne frazy (jendźelsce ''noun phrases'').

{| class=&quot;prettytable&quot; style=&quot;float:right;&quot;
! tokpisinšćina
! jendźelšćina
! hornjoserbšćina
|- style=&quot;text-align:left;&quot;
! bel || stomach; pregnancy; &lt;br /&gt;heart (emotions) || žołdk; brjuch; samodruhosć; &lt;br /&gt;wutroba (emocije)&quot;
|-
| belhat, bel i hat || angry; impatient || mjerzaty, rozmjerzany; &lt;br /&gt;njesćerpny
|-
| bel hevi, bel i hevi || sad, worried || zrudny; starosćiwy
|-
| bel isi, bel i isi || calm || měrny
|-
| bel kirap, bel i kirap || aroused, excited || rozbudźeny
|-
| bel kol, bel i kol || at ease, reconciled || wujednany
|-
| bel kros, bel i kros || angry || mjerzaty, rozmjerzany
|-
| bel pas, bel i pas || sad || zrudny
|- style=&quot;text-align:left;&quot;
! haus || house || dom
|-
| haus ais || walk-in freezer || chłódźernja
|-
| haus balus || hangar || hangar
|-
| haus buk || library || biblioteka
|-
| haus kar || garage || garaža
|-
| haus skul || school building || šulske twarjenje
|- style=&quot;text-align:left;&quot;
! ples
|-
| ples pilai || playground || hrajkanišćo
|-
| ples singsing || dancing ground || rejwanišćo
|}

{| class=&quot;prettytable&quot;
! tokpisinšćina
! jendźelšćina
! hornjoserbšćina
|- style=&quot;text-align:left;&quot;
! gras || grass || trawa, ...
|-
| gras bilong fes || beard || broda
|-
| gras bilong het || hair || włosy
|-
| gras bilong pisin || feather || pjerjo, pjero
|-
| gras antap long ai || eyebrow || brjowka
|-
| gras nogut || weed || njerodź
|- style=&quot;text-align:left;&quot;
! bilum || net bag || syćowy zak
|-
| bilum bilong pikinini || placenta, uterus || maćernica, &lt;br /&gt;rodźeńca
|}

Nimo toho su wopisace warianty:
* ''pikinini i dring susu yet'' &quot;baby&quot; (po słowach &quot;dźěćo, kotrež hišće mloko pije&quot;)
{{-}}

=== Afiksy ===
Tokpisinšćina ma jenož mało afiksow, kotrež samo jenož su sufiksy&lt;ref name=&quot;tolai-une&quot;/&gt;.
*'''-pela''' - wón so při adjektiwach, někotrych pronomenach a ličbnikach wužiwa.
** ''bikpela'' &quot;wulki; wažny&quot;
** ''dispela'' &quot;tutón&quot;
** ''tripela'' &quot;tři&quot;
*'''-im''' - wón transitiwne werby wutwori z rozdźělnych słownych družinow. Někotre werby eksistuja samo jenož z tutym sufiksom.
** ''ritim'' (z ''rit'') &quot;čitać&quot;
** ''raitim'' (z ''rait'') &quot;pisać&quot;
** ''helpim'' &quot;pomhać&quot; (Njeje forma bjez sufiksa.)
** ''bihaimim'' &quot;slědować, sćěhować; (po)słuchać na koho; kopěrować&quot; (z ''bihain'' &quot;po (+LOK); za (+INSTR)&quot;)

=== Warianty we prawopisu ===
Při někotrych słowach [[prawopis]] móže wotwisnje wot narěče abo žórła wariěrować.
* ''aitingk''&lt;ref name=&quot;kw18&quot;/&gt;, ''aiting''&lt;ref name=&quot;kananam&quot;/&gt;, ''ating''&lt;ref name=&quot;oxford-dictionary&quot;/&gt; &quot;myslu, wěrju, měnju; najskerje; snadź&quot;
* ''bilong'', ''bolong''&lt;ref name=&quot;kananam&quot;&gt;Kenneth G. Linton: Kanako el Kananam, 1960&lt;/ref&gt;, ''blong'', ''blo'' &quot;wot, z (+ genitiw)&quot;
** ''bilong wanem'', ''bolong wonem''&lt;ref name=&quot;kananam&quot;/&gt; &quot;čehodla?&quot;
* ''dispela'', ''disla'' &quot;tutón, tuta, tute&quot;&lt;ref name=&quot;krifka&quot; /&gt;
* ''em'', ''en'' (často po słowomaj ''bilong'' a ''long'', tuž: ''bilong en'', ''long en'') &quot;wón, wona, wono&quot;&lt;ref name=&quot;krifka&quot; /&gt;
* ''halivim'', ''halvim'', ''helvim'', ''helpim'' &quot;pomhać&quot;
* ''long'', ''lo'' &quot;na, při, ...&quot;&lt;ref name=&quot;krifka&quot; /&gt;
* ''-pela'', ''-pla'' sufiks při numeralach, adjektiwach a pronomenach&lt;ref name=&quot;krifka&quot; /&gt;
* ''popaia'', ''popai'' &quot;misnyć; so wobsunyć, so wusunyć&quot;
* ''sisa'', ''susa'' &quot;sotra; (w někotrych arealach) bratr abo sotra abo bliski přećel druheho splaha&quot;
* ''wanem'', ''wonem'' &quot;što&quot;

=== Rozdźěle we woznamje ===
Na rozdźěl wot jendźelskich etymonow słowa často rozdźělne woznamy maja.

{| class=&quot;prettytable&quot;
! słowo
! jendźelski etymon
! woznam po jendźelšćinje
! přidatne woznamy
|-
| antap
| on top
| horjeka, zwjercha
| horje; powjerch; sylniši/lěpši 
|-
| gras&lt;ref name=&quot;kananam&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;kananam-71-72&quot;&gt;W ''gras bolong em i dai pinis'' „jeho włosy hižo su zešěrjeli“, na stronje 71, a w ''gras bolong kokoruk'' „herbaĵo de koko“ („trawa kokoše“), na stronje 72, z knihi ''Kanako el Kananam''&lt;/ref&gt;
| grass
| trawa
| kosma, włosy&lt;ref name=&quot;kananam-71-72&quot;/&gt;; pjero&lt;ref name=&quot;kananam-71-72&quot;/&gt;
|-
| karim
| carry (+ him)
| njesć, nosyć
| rodźić
|-
| inap
| enough
| dosć
| kmany 
|-
| laik
| like
| | přeće, přeć; wola, chcyć&lt;ref&gt;Po słownikach a Kauderwelsch&lt;/ref&gt;
| chcyć što činić, so hotować/so nastajić ''p''/so nastajeć/&lt;br /&gt;''wobch.'' so rychtować na čo 
|-
| sapim
| sharpen (+ him)
| wótřić
| rězbarić, rězbować, wurězbować
|}

=== Homonymija ===
Dokelž ma tokpisinšćina ma mjenje zwukow hač jendźelšćina, často eksistuja homonymy, kotrež rozdźělne etymony maja.

{| class=&quot;prettytable&quot;
|+ Nastanje homonymow
|-
|  rowspan=&quot;2&quot; | bek 
| zak, toboła; měch 
| {{rěč|en|eN}} bag
|-
| wróćo 
| {{rěč|en|eN}} back
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | bekim
| płaćenje; wróćić; wotmołwić
| {{rěč|en|eN}} back + him
|-
| pjec
| {{rěč|en|eN}} bake + him
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | bin
| buna
| {{rěč|en|eN}} bean
|-
| sym, sy, je -ł(a/o), smy, sće, su -li
| {{rěč|en|eN}} been
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | hat 
| twjerdy 
| {{rěč|en|eN}} hard
|-
| wutroba 
| {{rěč|en|eN}} heart
|-
| kłobuk; čapka 
| {{rěč|en|eN}} hat
|-
| horcy, ćopły 
| {{rěč|en|eN}} hot
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | sel 
| bělizna; skorpawa, skorpizna; ... 
| {{rěč|en|eN}} shell
|-
| płachta; płachtakować, płachćić 
| {{rěč|en|eN}} sail; to sail
|-
| banka (biologija) 
| {{rěč|en|eN}} cell
|}

Často so přidatne elementy abo alternatiwne formy wužiwaja, zo by homonymy wobešli.

{| class=&quot;prettytable&quot;
! Bjez přidatneho elementa
! Woznam
! Etymon
! Z přidatnym elementom
! Woznam
! Etymon
|-
| ''nil''
| hózdź; jehła
| {{rěč|en|eN}} ''nail''
| ''nildaun''
| so klakać
| {{rěč|en|eN}} ''kneel'' + ''down''
|-
| ''ol''
| wone/woni
| {{rěč|en|eN}} ''all''
| ''olpela''
| stary
| {{rěč|en|eN}} ''old'' + ''fellow''
|-
| ''wok''
| dźěłać
| {{rěč|en|eN}} ''work''
| ''wokabaut''
| pućować
| {{rěč|en|eN}} ''walk'' + ''about''
|}

Ale tež reduplikacija so móže za to wužiwać. 

Kaž na př. z jendźelskeju słowow ''ship'' a ''sheep'' stej słowje ''sip'' „łódź“ a ''sipsip'' „wowca“ nastałoj.

== Nóžki ==
{{referency|2|schowajomny=haj}}

== Žórła ==
* Bildatlas der Sprachen, ISBN 978-3-937872-84-1, strony 107, 147-153 (wo tokpisinšćinje); strony 107-109 (wo hirimotuwej rěči) {{ref-de}}
* Francis Mihalic: The  Jacaranda Dictionary and Grammar of Melanesian Pidgin, ISBN 0-7016-8224-8 {{ref-mix|en|tpi}}
* Kauderwelsch Band 18, Pidgin-Englisch für Papua-Neuguinea, 3. nakład 2001, ISBN 3-89416-517-0 {{ref-de}}
* Papua New Guinea TOK PISIN ENGLISH Dictionary, The perfect dictionary for learners of English and Tok Pisin, Oxford University Press 2008, 1. nakład, ISBN 978-0-19-555112-9 {{ref-mix|en|tpi}}

== Wotkazy ==
{{Projekty|wikibooks=en:Tok_Pisin/Dictionary|wikibooks_title=Małki słownik jendźelsko-tokpisinski}}
{{Wikipedija|tpi|Tok Pisin}}
* [http://www.abc.net.au/ra/tokpisin/ Program w Tokpisinšćinje wot Radio Australia] {{ref-tpi}}
* [http://www.linguist.de/TokPisin/ Gramatika wot Tok Pisin] {{ref-mix|de|en}}
* [http://amor.rz.hu-berlin.de/%7Eh2816i3x/Lehre/2007_HS_TokPisin/HS_TokPisin_2007.pdf Seminarski material wot prof. dr. Krifka] {{ref-mix|de|en}}
* [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=tpi Daty wo Tokpisinšćinje w Ethnologue z jara wjele literaturu] {{ref-en}}
*[https://web.archive.org/web/20170321113737/http://www.pngwebdirectory.com/dictionary.php Přełožk (Jendźelsko-Tok-Pisinski)] {{ref-en}}
*[http://hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/tokpisin.html Strona wo rěčnych warjetetach] {{ref-en}}
*[http://www.unilang.org/wiki/index.php?title=Tok_Pisin Unilang-wiki wo Tokpisinšćinje] {{ref-en}}
*[https://web.archive.org/web/20090408111658/http://banyubiru.wordpress.com/2007/09/15/the-grammar-of-tok-pisin/ Nastawk wo prašenju &quot;Tokpisinšćina je zjednorjena jendźelšćina?&quot;] {{ref-en}}
*[https://web.archive.org/web/20090131112156/http://mihalicdictionary.org/Index.htm Słownik wot projekta &quot;Mihalic Project&quot;] {{ref-en}}

[[Kategorija:Kreolske rěče]]
[[Kategorija:Rěče Papuwa-Noweje Gineje]]</text>
      <sha1>iklwk0qm6eqnyv6ij3z9nz1cqzyg2dz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kružidło</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15892</id>
    <revision>
      <id>390927</id>
      <parentid>384455</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T10:16:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J budissin</username>
        <id>7</id>
      </contributor>
      <origin>390927</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="813" sha1="szyea4vxeufdg30t0qa6uscgxcsx7fj" xml:space="preserve">'''Kružidło''' je nastroj w [[geometrija|geometriji]] k rysowanju [[kružnica|kružnicow]] a [[kružnicowy łuk|kružnicowych łukow]]. Kružidło a [[prawidło]] stej dwaj fundamentalnej nastrojej [[płona geometrija|płone geometrije]].

[[Dataja:Compass.jpg|thumb|Kružidła]]
[[Dataja:Compass3 (PSF).png|thumb|Rysowanje kružnicy z kružidłom]]

== Symbol kružidła ==
[[Dataja:Coat of arms of East Germany (1955–1990).svg|thumb|left|Kružidło we woponje [[Němska demokratiska republika|Němskeje demokratiskeje republiki]]]]
Kružidło bě symbol eksaktnosći a rjada. Je na přikład zastupjene we woponje [[swobodne murjerstwo|swobodneho murjerstwa]] a bě we woponje [[Němska demokratiska republika|Němskeje demokratiskeje republiki]].


{{commons|Compass (drafting)}}

[[Kategorija:Geometrija]]</text>
      <sha1>szyea4vxeufdg30t0qa6uscgxcsx7fj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nacionalsocializm</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17068</id>
    <revision>
      <id>390934</id>
      <parentid>382710</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T10:37:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J budissin</username>
        <id>7</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>390934</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9430" sha1="ji8z9mzio7ne792i405uk7w7tjkqfmy" xml:space="preserve">[[Dataja:Bundesarchiv Bild 146-1969-054-53A, Nürnberg, Reichsparteitag.jpg|mini|Adolf Hitler jako rěčnik na třećim stronskim zjězdźe NSDAP w lěće 1927]]

'''Nacionalsocializm''' (prěnjotnje {{wrěči|de|''Nationalsozialismus''}}, tež krótko '''nacizm''') je [[demokratija|njedemokratiska]], [[komunizm|antikomunistiska]] a [[antisemitizm|antisemitiska]] kaž tež [[Słowjenjo|antisłowjanska]] [[ideologija]]; [[swětonahlad]], kotryž bu załoženy wot [[Adolf Hitler|Adolfa Hitlera]] a jeho [[Nacionalsocialistiska němska dźěłaćerska strona|„Nacionalsocialistiskeje němskeje dźěłaćerskeje strony“]] (NSDAP) w dobje [[Weimarska republika|Weimarskeje republiki]]. Ideologija płaći jako hłowna přičina [[Druha swětowa wójna|Druheje swětoweje wójny]] a bě tež z politiskej přičinu wjele złóstnistwow [[Třeći reich|Třećeho reicha]], na přikład [[holokawst]]a.

Dźensa stej nacizm a jeho [[propagacija]] w mnohich, wosebje [[Europa|europskich]], statach zakazanej.

== Nationalsocialistiska diktatura ==
30. januara 1933 pomjenowa mócnarski prezident [[Paul von Hindenburg]] Adolfa Hitlera za mócnarskeho kanclera [[Němska|Němskeje]]. Wotnětka steještej Hitler a jeho strona NSDAP na mocy. Za swoje mócnarstwo wudźěłaše sej ideologiju, hdźež definowachu so předstawy Hitlera za jeho lud. Wobstatki ideologije běchu wjednikowy princip, ludowa zhromadnosć ''(Volksgemeinschaft)'', žiwjenski rum, rasizm kaž tež antisemitizm a fašizm.

Typiske přiznamjo fašizma běše antidemokratiska, antiparlamentariska, antiliberalna a antimarxistika ideologija. Tak steještaj militarizm a bój w srjedźišću a pokazaštaj symbol za móc. Z towaršnosće so njewuzamknychu jenož dźěłarnistwa, ale tež rasowe, narodne a nabožne mjeńšiny. Zaměr běše wutworjenje moderneje diktatury, hdźež dóńdźe k zběhnjenju wšitkich swobodow, to rěka, demokratija njehraješe hižo žanu rolu. Wuwiće industrielneje mocy dyrbješe so wosebje spěchować.

Wjednikowy princip běše zakład fašistiskich statow. Dźělenje mocy wjednik njeznaješe a tak běše wón sam de facto hłowa legislatiwy, eksekutiwy a judikatiwy. Cyły lud běše jemu podrjadowany, opozicija běše zakazana.

Hitlerowa ideologija wobsahowaše tež „rozšěrjenje žiwjenskeho ruma“, wosebje na kóšty słowjanskich a židowskich wobydlerjow srjedźneje a wuchodneje Europy. Zaměr jeho politiki běše postup do wulkomocy. Zo bychu nacionalsocialisća zaměr docpěli, skutkowachu jara agresiwnje z namocu a naposledk tež z wójnu we wonkownej politice. Rasizm běše dźěl teritorialneje ideologije. 

Rasizm běše jedyn z najwažnišich aspektow swětonahlada nacionalsocialistow. Narod wjazaše pječa jednotnu „rasu“. Kultura a stawizny njeměještej wulki woznam, steještej w pozadku. Jenička rasa, kiž běše ke kulturje kmana a kotraž dyrbješe so mócne rozmnožić, běše „ariska“. Předewšěm poćahowaše so Hitler na [[socialdarwinizm]], tak zo so słabi wot mócnych potłóčachu, doniž so njezhubichu. Při tym so duchowne, nabožne a moraliske aspekty njewobkedźbowachu. Nadawk běše stworjenje žiwjenskeho ruma za arisku knjejsku rasu w srjedźnej [[Europa|Europje]]. Při tym wobhladowachu so [[Słowjenjo]], ale wosebje [[Židźa]] jako „ariskej rasy“ podrjadowani. Woni wobsadźichu „přirodny“ žiwjenski rum na wuchodźe, kiž běše po měnjenju nacionalsocializma za Němsku postajeny.

Jadro swětonahlada nacionalsocialistow běše ludowa zhromadnosć. Wona běše postajena přez němsku krej. Štóž njewotpowědowaše rasowym, moraliskim abo politiskim předstajenjam knježacych, so z towaršnosće wuzamkny a so tak jako škódnik woznamjenješe a přesćěhowaše. Wosebje potrjecheni běchu Židźa.

== Wuskutki na Serbow ==
=== Zakazy a přesćěhowanje ===

W lěće 1933 so [[Serbska ludowa rada]], Łužiska ludowa strona, kaž tež wjacore serbske towarstwa zakazachu abo rozpušćichu. Wudawanje serbskich nowin so w aprylu na chwilu zastaji, wažne serbske wosobiny kaž na přikład [[Jan Cyž (jurist)|Jan Cyž]] so zajachu a tež prěni serbscy wučerjo, kaž na přikład [[Jan Meškank]], so hižo z [[Łužica|Łužicy]] wupokazachu.

Po mjezynarodnych protestach přećiwo potłóčenju Serbow wotmě so najprjedy korektura kursa. Wotnětka spytachu nacionalsocialisća Serbow za sebje zdobyć a do swojich strukturow integrować. Zaměr běše přenjesenje nacionalsocialistiskich strukturow do [[Domowina|Domowiny]] (narodna organizacija Serbow).

Wot lěta 1936 so [[Lisćina přemjenowanych łužiskich wsow 1936/37|mjena wjeskow germanizowachu]] abo samo přemjenowachu, prezentowanje serbskeje chorhoje a spěwanje serbskeje hymny so zakaza. 

Dla jeje spjećowanja k schwalenju nowych wustawkow, kotrež běchu wot nutřkowneho ministerstwa naćisnjene, so 1937 tež dźěławosć [[Domowina|Domowiny]] zakaza. Sćěh běchu zakaz serbskeje wučby w šulach, wudawanje serbskich nowin a wotstronjenje serbskich zjawnych popisanjow. Dalši wučerjo a tež duchowni buchu z Łužicy do němskorěčnych kónčin přesadźeni.

=== Šulske kubłanje ===
Jako nacionalsocialisća móc přewzachu, njebě žadyn z ideologiskich principijow wotwodźeny koncept za šulsku politiku předwidźany. Kubłanski zaměr Adolfa Hitlera běše kubłanje čłowjeka k nacionalsocialistej. Tuž steješe předmjet [[němčina]] w srjedźišću. Předmjet [[serbšćina]] přepołoži so do njepřihódnych časow do popołdnja. Někotre šule so přez zapřimnjenje regionalnych šulskich a zarjadniskich hamtow serbšćiny wzdachu. W někotrych padach so wona tež zakaza. Wosebje potrjechene běchu šule, hdźež ležeše podźěl serbskich šulerjow nad 50 procentami. Tute so jako němske kubłanske zarjadnišća deklarowachu.

Zarjadam běše jasnje, zo dóńdźe wosebje w katolskim dźělu serbskeho kraja k protestam ze stron wučerjow, duchownych a luda, jeli so [[serbšćina]] redukuje abo wotstroni. Tuž spytachu serbskich wučerjow přez wšelake hroženja znjeměrnić.

Serbscy katolscy wučerjo so wot zastupjerjow režima kontrolowachu. Předewšěm žadaše so bjezwuwzaćnje wužiwanje němskeje rěče. Zo by so nacionalsocialistiska ideologija tež w katolskej kónčinje tak spěšnje kaž móžno přesadźiła, běše rozpušćenje serbskeje katolskeje wučerskeje organizacije a přesadźenje serbskich wučerjow zwonka [[Łužica|Łužicy]] planowane. Dla njekatolskich a němskich wučerjow na [[Serbja|serbskich]] šulach protestowachu starši, tola bjez wuspěcha. 

Zwěsćeny bu tohorunja njedostatk dwurěčnych wučerjow při wukubłanju. Kultusowe ministerstwo so spjećowaše, serbskich kandidatow za studij pedagogiki přiwzać. Młodźi serbscy wučerjo so hnydom do němskich šulow, zwonka dwurěčneho regiona, přistajichu. 

1934 zwěsći [[Domowina]], zo běchu na serbskich šulach přewažnje němscy wučerjo. [[Pawoł Nedo]], předsyda [[Domowina|Domowiny]], zasadźeše so wosebje k wukubłanju serbskich wučerjow, tola bjez wuspěcha. W lěće 1935 přiběraše deficit serbskich wučerjow.

W lěće 1935 dóstachu třo absolwenća wučerstwa dźěłowe městno, a to w [[Lipsk|Lipsku]], [[Werdau]]wje resp. [[Kamjenica|Kamjenicy]].

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+1935: ličba serbskich wučerjow na serbskich šulach
!wjeska
!ličba wučerjow
|-
|[[Chrósćicy]]
|dohromady 7 wučerjow, z nich dwaj serbskaj wučerjej
(1931 hišće 5)
|-
|[[Worklecy]]
|mjez 4 wučerjemi běše jenož 1 serbski
|-
|[[Konjecy (Ralbicy-Róžant)|Konjecy]]
|posledni serbski wučer wopušći šulu
|}

Wot lěta 1937 so serbscy wučerjo dale do němskich šulow přesadźichu, tak zo bě wot lěta 1938 jenož hišće jedyn serbski zastupjer na serbskej šuli. Mjez 1933 a 1937 so něhdźe 30 serbskich wučerjow přesadźichu resp. pensionowachu. Swobodne městna so tak přez němskich pedagogow wobsadźichu.

W lěće 1938 wuda so nowy šulski zakoń, hdźež njebě předmjet serbšćina hižo předwidźany.

W zjawnosći so rěč zakonsce njezakaza, dyrbješe so pak wobmjezować. Serbske materialije, čitanki a spěwniki so sćazachu. Nimo toho skutkowaše SA tež z namocu, tak zo roztorhachu samo serbske knihi. Wučerjo so sylnišo kontrolowachu, hač wužiwachu serbsku rěč. Hač do 1938 so wšitke serbske šulske wjednicy wupowědźichu. Serbscy wučerjo stejachu pod kontrolu [[Gestapo]]. Podhladni wučerjo móžachu so samo dla nadměrneho wužiwanja serbskeje rěče před sudnistwom pruwować.

== Wotkaz ==
{{commonscat|National Socialism|Nacionalsocializm}}

== Žórła ==
* Berg, Rudolf, et al. (2001): Kursbuch Geschichte - Sachsen. Berlin: Cornelson Verlag/Volk und Wissen.
* Lanzinner, Maximilian (2015): Buchnerowy koleg stawizny 11. wudaće za Saksku. Budyšin: Ludowe nakładnistwo Domowina.
* Pastor, Thomas (1997): ''Die rechtliche Stellung der Sorben in Deutschland.'' Budyšin: Domowina-Verlag.
* Pech, Edmund (2003): ''Auswirkungen des Nationalsozialismus auf die Volksschulen in den &quot;wendischen und gemischtsprachigen Gebieten&quot; in Sachsen.'' W: [[Lětopis]]u 2/2003, str. 3–21. Přistupne [https://web.archive.org/web/20210209014016/https://www.serbski-institut.de/mat/dnlarchiv/pjech2003-2_588.pdf na stronach Serbskeho instituta] (pdf), wotwołane 5. februara 2021.
&lt;references /&gt;

[[Kategorija:Nacionalsocializm]]
[[Kategorija:Stawizny Němskeje]]</text>
      <sha1>ji8z9mzio7ne792i405uk7w7tjkqfmy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kwadratiska runica</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17676</id>
    <revision>
      <id>390929</id>
      <parentid>295818</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T10:22:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J budissin</username>
        <id>7</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>390929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1653" sha1="6u8pa0i60knp9ykag27b4dryno4nn95" xml:space="preserve">[[Dataja:Quadratic equation discriminant.png|thumb|Tři přikłady kwadratiskich funkcijow:&lt;br
/&gt;&lt;span style=&quot;color:#FFE600&quot;&gt;■&lt;/span&gt; Δ&amp;lt;0: ''x''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;+&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;⁄&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;&lt;br
/&gt;&lt;span style=&quot;color:#bc1e47&quot;&gt;■&lt;/span&gt; Δ=0: −&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;⁄&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''x''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;+&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;⁄&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''x''−&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;⁄&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;&lt;br
/&gt;&lt;span style=&quot;color:#0081cd&quot;&gt;■&lt;/span&gt; Δ&amp;gt;0: &lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;⁄&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''x''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;+&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;⁄&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''x''−&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;⁄&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]]
'''Kwadratiska runica''' (abo tež '''runica druheho stopnja''') je matematiska [[runica]] z [[parameter|parametrami]] ''a'', ''b'', ''c'', [[njeznata|njeznatu]] ''x'' a formu 
:&lt;math&gt;ax^2+bx+c=0&lt;/math&gt;
při čimž 
:&lt;math&gt;a\neq 0&lt;/math&gt;.

== Rozrisanje kwadratiskeje runicy w R ==
Kwadratiska runica móže měć w mnóstwje [[reelna ličba|reelnych ličbow]] dwaj [[korjeń (matematika)|korjenjej]], jedyn korjeń abo žadyn korjeń. Jich kwantitu pokazuje tak mjenowany '''diskriminant''', kotryž ma symbol ''D'' abo ''[[Δ]]'' a je móžno jej wuličić z formulu:
:&lt;math&gt;D=b^2-4ac&lt;/math&gt;
Jeli &lt;math&gt;D=0&lt;/math&gt;, tak ma runica runje jedyn korjeń, jeli &lt;math&gt;d&gt;0&lt;/math&gt;, tak stej to dwaj korjenjej. A jeli &lt;math&gt;d&lt;0&lt;/math&gt; pak žadyn reelny korjeń njeeksistuje. 

Korjenje je móžno wuličić z formulomaj:
: &lt;math&gt; x_1 = \frac{-b+\sqrt{b^2-4ac}}{2a}&lt;/math&gt;, &lt;math&gt; x_2 = \frac{-b-\sqrt{b^2-4ac}}{2a}&lt;/math&gt;
Jeli &lt;math&gt;D=0&lt;/math&gt;, potom &lt;math&gt;x_1=x_2&lt;/math&gt;, a jeli &lt;math&gt;D&lt;0&lt;/math&gt; potom njeje móžno wužić formuli, dokelž njeje móžno wuličić [[radiks]] z [[negatiwna ličba|negatiwneje ličby]].

[[Kategorija:Matematika]]</text>
      <sha1>6u8pa0i60knp9ykag27b4dryno4nn95</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jězus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18746</id>
    <revision>
      <id>390944</id>
      <parentid>389018</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T11:11:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J budissin</username>
        <id>7</id>
      </contributor>
      <comment>skomolene bibliske citaty po aktualnym wudaću Swjateho pisma skorigował</comment>
      <origin>390944</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31663" sha1="2cvie13kbn300tk4fyiscp6kakkrba3" xml:space="preserve">[[Dataja:Christus_Ravenna.jpg|thumb|Zwobraznjenje Jězu Chrysta ze 6. lětstotka]]
'''Jězus z [[Nazaret|Nazareta]]''' bě so prawdźepodobnje mjez lětomaj 7 a 4 do Chr. w [[Betlehem|Betlehemje]] narodźił a zemrě w lětach 30, 31 abo 33 po Chr. w [[Jeruzalem|Jeruzalemje]].

[[Nowy zakoń]] wozjewja Jězusa jako Chrystusa (Messias, Syn Boži). Nowy testament je zdobom hłowne žórło za historiske informacije wo Jězusu nimo wjacorych apokryfow a noticow zwonka křesćanstwa. Z tutych rekonstruuje historiske slědźenje plawsibelne fakty jeho skutkowanja.

Po tutych bě Jězus Žid z Galileje, kotryž je někak wot lěta 28 zjawnje wustupował jako pućowanski prědar na teritoriju dźensnišeho [[Israel|Israela]] a zapadneho pobrjoha [[Jordan]]. Hladajo na přichad Božeho kralestwa namołwješe wón swój lud k nawrótej. Mało lět pozdźišo bu wón wot Romjanow křižowany.

Jězus wobmjezowaše swoje skutkowanje na Israel ([[Ewangelij po Mateju|Mt]] 10,5; 15,24), wukonješe pak wutworjenje noweje swětoweje nabožiny, křesćanstwa. Tež zwonka křesćanstwa ma Jězus nabožny, kulturelny, politiski a wosobinski wuznam.

== Žórła a jich wuhódnoćenje ==
Jězus njeje žane pisomne twórby zawostajił. Nimale wšitko, štož wo nim wěmy, je z antiknych žórłow, kotrež buchu najzašo 10 lět po jeho smjerći napisane. Z přepytowanjom a wuhódnoćenjom tutych zaběra so historisko-kritiske slědźenje Noweho testamenta.

=== Njekřesćanske wuprajenja ===
Někotři židowscy, romscy a grjekscy chronisća antiki naspomnja Jězusa, ale bórze jenož jeho wotprawjenje a nic jeho skutkowanje a jeho wučbu. K tomu přińdźe, zo su tute rědke noticy pola fachowcow dwělomne.

Židowski historikar [[Flavius Josephus]] rozprawja w swojich '''Antiquitates Judaicae''' (20,200) wo wotprawjenju Jakuba a pomjenuje jeho jako bratra Jězusa, „''kotryž so Chrystus mjenuje''“.

Noticy mamy tež wot [[Plinius|Pliniusa]] młodeho a z rabbinskich žórłow zhromadźenych w [[Talmud|Talmudźe]]. Awtorojo pak so jenož na kromje a polemisce wo křesćanstwje wuprajeja.

== Křesćanske wuprajenja ==
Informacije zdobywaja so primarnje z analyzy štyrjoch ewangelijow, listow Pawoła a někotrych apokryfow. Pisma su wot křesćanow, kotřiž su do Jězusa wěrili a kotřiž nochcychu biografiju napisać, ale Jězusa jako Messiasa zapowědać (n. př. Mk 16,6, Apg 2,32). Historiska swěrnosć pismow je wot spočatka slědźenja Noweho testamenta dwělomna.

Listy [[Pawoł|Pawoła]] su mjez lětomaj 50 a 64 nastali. W nich namaka so jenož mało biografiskich datow a słowow Jězusa, cituja pak so někotre wěrowanske formule Jeruzalemskeje prawosady.

W třoch synoptiskich ewangelijach ([[Ewangelij po Mateju|ewangelij Mateja]], [[Ewangelij po Lukašu|Lukasa]] a [[Ewangelij po Marku|Marka]]) namakaja so pokazki na zničenje Jerusalemskeho templa (Mk 13,2; Mt 22,7; Lk 19,43). Tohodla so wěsće hakle po židowskim zběžku (66-70) pisomnje fiksowachu. Po dźensnišim slědźerskim stawje njesłušeše žadyn z awtorow k prěnim šulerjam Jězusa.

Spisarjomaj ewangelijow po Mateju a Lukašu předležeše hižo ewangelij po Markusu. Wot toho přewzaštaj kompoziciju a wjetšinu tekstow. Nimo toho wužiwaštej tak mjenowane žórło Q (žórło logijow), zhromadźenka hrónčkow a hrónčkow Jězusa, kotrež buchu prawdźepodobnje mjez lětomaj 40 a 70 pisomnje sfiksowane. Podobne a druhe hrónčka Jězusa so tež w Syriskej hromadźachu a pozdźišo w ewangeliju po Tomašu pisomnje fiksowachu. Tute hrónčka a hrónčka so lětdźesatki ertnje dale dawachu (Lk 1,2). Najzažniše wobstatki móža być wot Jězusowych šulerjow a móža z tym originalne rěče Jězusa wobsahować.

Zo maja so wšitke ewangelije po zaćahu Jězusa do Jerusalema po tutym samsnym wotběhu, płaći jako sylny indic za starobu a swěruwosć pasionskich rozprawow.

[[Ewangelij po Janu]] wobsahuje po měnjenju dźensnišich slědźerjow njewotwisnje dale dawane historiske maćizny, hačrunjež nasta hakle pozdźišo wokoło 100 – 130.

Dokelž su ewangelisća swoje žórła po swojim wašnju teologisce wuhotowali a je do swojich misionskich a wučenskich wotpohladow zarjadowali, móže so z jich zhromadnosćow ćim lěpje na realne, historiske jadro sudźić.

=== Slědźenje Jězusoweho žiwjenja ===
Wot něhdźe 1750 nasta akademiske slědźenje wo žiwjenju Jězusa, kotrež započa so wot cyrkwinskeho wjednistwa zdalować. Spytaše so po wědomostnych kriterijach rozeznawać historiske informacije wot teologiskich wułožowanjow Noweho testamenta.

Dźakowano znajomosćam z archeologije, socialnych stawiznow, orientalistiki a judaistiki wo palestinskim židowstwje za čas Jězusa a stajnje dokładnišim historisko-kritiskim tekstowym analyzam, wuchadźeja dźensa tež njekřesćanscy historikarjo z toho, zo je Jězus woprawdźe žiwy był a zo so relatiwnje derje zwěsćić wobstejnosće jeho žiwjenja a smjerće, hłowne wobsahi jeho zapowědźenja a jeho poměr k druhim židowskim skupinam.

== Pochad ==

=== Městno narodźenja, lěto narodźenja a zemrěća ===
Historikarjo posudźuja podawki dźěćatstwa Jězusa w Nowym zakonju (Mt 1 – 2 / Lk 1 – 2) jako legendy, dokelž pobrachuja wone w žórle logijow (žórle Q) a w najstaršim ewangeliju a dokelž so wone mjez sobu jara rozeznawaja. Tole płaći tež za apokryfiski ewangelij wo Jězusowym dźěćatstwje po Tomašu, kotryž rěči wo dźiwach hólca Jězusa.

Mt 1-2 a Lk 1-2 chcetaj Jězusa jako Messiasa zapowědać a stajitaj jeho narod do ramika bibliskich wěšćenjow. Njewobkrućene morjenje dźěći přez [[Herodes|Herodesa]] (Mt 2,13) dopomina na morjene dźěći přez farao před wućahom Israela z Egyptowskeje (Ex 1,22): Tak budźe Jězus jako wuswobodźer ludu Božeho předstajeny. Betlehemska hwězda, kotraž wjedźeše orientaliskich astrologow k městnu jeho naroda (Mt 2,2), připowědźa Jězusa jako kosmiskeho wumóžnika. Zwadne je, hač hodźeše so woprawdźe wosebity stelarny fenomen w tym času wobkedźbować.

Lěto a dźeń Jězusoweho naroda běštej hižo prakřesćanam njeznatej. Po Mt 2,1 narodźi so wón po smjerći Herodesa Wulkeho (4 před Chr.), po Lk 2,2 za čas jednoho prěnjeho romskeho ludličenja pod Publius Sulpicius Quiriniusom. Tutón bu pak hakle 6 po Chr. bohot Syriskeje a Judeje. Zažniši wuběr dawkow w tym regionje znate njeje, ale njeda so tež wuzamknyć. Křesćanske ličenje časa, kotrež so z narodom Jězusa započnje, bazěruje potajkim na ličenskim zmylku.

Tute štyri ewangelije rozprawjeja jenož wo Jězusowych poslednich žiwjenskich lětach. Po Lk 3,1 – jeničkim eksaktnym lětowym podaću w Nowym Zakonju – njeje Jězusowe smjertne lěto w času zastojnstwa [[Pontius Pilatus|Pontiusa Pilatusa]] jako bohota Judeje (26-36) dale dawane. Za wjetšinu historikarjow je lěto 30 najpodobniše smjertne lěto, dokelž je so Pawoł z Tarsusa hižo mjez 32 a 35 wobroćił. Jězus bě potajkim znajmjeńša 30 a maksimalnje 40 lět stary.

=== Swójba ===
[[Dataja:El Greco 029.jpg|mini|[[El Greco]] – „Swjata swójba“, 1604]]
Jězus bě po Mk 6,3 a Lk 1,27 prěnje dźěćo Marije. Tutej tekstaj wuzběhujetej, zo je Jězus wot Swjateho Ducha spłodźeny. Po Mk 6,3 měješe Jězus štyrjoch bratrow – Jakobus, Joses (= Josef, Mt 13,55), Judas, Simon – a wjacore sotry, kotrychž ličba a mjena so dale njedawachu. Dokelž móža z bratrami a sotrami w bibliskim wužiwanju tutoho słowa tež bliscy přiwuzni měnjeni być, njeje jasne, hač so wo ródnych bratrow a sotry jedna.

Štwórta z dźesać kaznjow – česć nana a mać (Ex 20,12) - bě sej tehdy žadała, zo so najstarši syn wo swoju swójbu stara. K naslědnistwu Jězusa pak słušeše, zo so rozpušća swójbne wjazby. (Přirunuj Mt 10,37, Lk 14,26) Z jeho prědowanjom a lěkowanjom je drje ličba jeho přiwisnikow stupała, ale to je tež prowokowało někotre konflikty z přiwuznymi. Woni spytachu jeho zadźeržeć a rjeknychu jeho za błudneho (Mk 3,21). To tutoho konteksta słušeja słowa kaž Mk 3,33-35:

''Štó je moja mać a štó su moji bratřa? Potom pohlada na tych, kiž wokoło njeho sedźachu a praji: „Hlejće moja mać a moji bratřa! Přetož štóž wolu Božu čini, tón je mój bratr a moja sotra a mać.“''

Z tym njeje wón štwórty zakoń wotstronił, ale ju wukładował kontrernje k židowskej tradiciji: Jenož ći su twoji přiwuzni, kotřiž činja wolu Božu. Na to wopušći Jězus swoje ródne město a njeje so hižo tam nawróćił. Ale žony z jeho wokoliny su při nim wostali, kaž tež jeho mać (Jan 19,26). Hačrunjež rěka w Janje 7,5: ''Přetož ani jeho bratřa do njeho njewěrjachu'', su někotři z jeho přiwuznych, tež jeho mać, słušeli k prěnim křesćanam po jutrach (Japansk 1,14 1Kor 9,5). Pawoł wosobinsce zezna Jakuba (bratra Jězusa) a druhich swójbnych Jězusa, jako spyta prěni króć Jeruzalem. (Gal 1,19).

=== Rěč, wukubłanje, powołanje ===
[[Dataja:Giotto - Scrovegni - -22- - Christ among the Doctors.jpg|mini|[[Giotto di Bondone]] – „Jězus z wučerjemi thory“]]
Jako galilejski Žid rěčeše Jězus na wšědny dźeń aramejsce. To wobkrućeja někotre aramejske citaty Jězusa w Nowym zakonju. Hač hodźa so grjekske hrónčka a rěčne wobroty do aramejskeho wróćo přestajić, je wažny kriterij při pytanju za „woprawdźitymi“ Jězusowymi słowami, kotrež so spočatnje ertnje dale dawachu. Tak spyta so Jězusowe zapowědźenje wot prakřesćanskich wułožowanjow rozeznawać.

Hebrejšćina, rěč Swjateho pisma Israela, je so w Palestinje za čas Jězusa lědma hišće rěčała. Jězus znaješe pak najskerje hebrejsku rěč, dokelž je w synagogach Galileje čitał a wułožował. Jězusowy stil prědowanja a argumentowanja je rabbinski. Jeho lěkowanje na sabaće a prĕnjosć lubosće k blišemu Před wšěmi druhimi kaznjemi su podobnje prjedawšim wučbam Hillela, jeho pomoc chudym a jeho hojenske dźiwy su podobne na pozdźiše wustupowanje Chanina Ben Dosy (40-70), najsławnišeho zastupjerja galilejskeho Chassidizma. Tohodla zarjaduja slědźerjo Jězusowe wukładowanje thory dospołnje do tehdyšeho židowstwa. Židowscy eksegetojo kaž Pinchas Lapide z toho slěduja, zo je wón chodźił do thora-šule.

Prěni šulerjo Jězusa jemu „rabbi“ prajichu (Mk 9,5; 11,21; 14,45; Joh 1,38.49; Joh 3,2; 4,31 a druzy). To da jemu samsnu poziciju kaž Farizejam. Rabbije njeběchu žiwe wot wučenja, ale wot wukona normalneho rjemjesła. Jako prěni syn pobožneje židowskeje swójby wuknješe Jězus powołanje swojeho nana. (Mk 6,3; Mt 13,55) Józef bě twarski rjemjeslnik (grjeksce τεκτων), tuž dźěłaše při twarje łódźe a domow. Zo je woprawdźe jako ćěsla dźěłał, njeje wobkrućene.

== Skutkowanje ==
[[Dataja:Andrea del Verrocchio, Leonardo da Vinci - Baptism of Christ - Uffizi.jpg|mini|[[Andrea del Verrocchio]] – „Křćeńca Chrystusa“, 1475]]
Po wšitkich ewangelijach započa so Jězusowe zjawne skutkowanje z křćeńcu přez pokutneho prědarja Jana. Tole wułožuja synoptikarjo tak, zo je Bóh Jězusa jako swojeho z duchom nadarjeneho „syna“ (Mk 1,11) powołał.

Po Lk 1,5 pochadźeše Jan z měšniskeje swójby a běše kaž asket w njewobydlenej pusćinje žiwy. Jeho křćeńca poda wodaće hrěchow, jeli běchu ludźo do toho swoje hrěchi přiznali. Wšitke ewangelije wuzběhuja rólu Jana jako předchadnika Jězusa. Widźa w nim poslednjeho profeta stareho zwjazka před přichadom z duchom wobdarjeneho Messiasa (n. př. Mk 1,7; Lk 3,16; Mt 3,11; Joh 1,7f; 3,28 a druhe).

Po Janu 3,22 je Jězus chwilu paralelnje k Janej wukřćił. Ewentualnje su někotři z Janowych šulerjow Jězusej sćěhowali: Tak je Jězus zeznał bratrow Symana Pětra a Handrija (Jan 1,35-42). Z toho slěduje so bliskosć a wuměna tuteju dweju skupinow. Běchu pak rozdźěle mjez tutymaj skupinomaj: Jězus přewza wot Jana doskónčne wołanje za nawrót, wotpokaza pak póst a askezu za swojich šulerjow a sedźeše ze skupinami za blidom, kotrež płaćachu jako „nječisty“ po płaćiwym wukładowanju thory.

=== Městnosć skutkowanja ===
[[Dataja:Wirken Jesu.png|mini|Městna, hdźež je Jězus pječa zjawnje skutkował.]]
Jězus widźeše so jenož słany k „zhubjenym wowcam doma Israela“ (Mt 10,5 Mt 15,24). Po prěnich časćišo mjenowanych městnych mjenach pućowaše Jězus najprjedy při sewjernym brjoze jězora Genezaretha mjez Kafarnaumom, Magdalu, Bethsaidu a Chorazimom. Dale na juh skutkowach w Nazareće, Kanje a Nainje. Skutkował je tež w dźensnišim wječornym jordanskim kraju a w dźensnišim južnym Libanonje. Po Nowym zakonju njestupi Jězus do městow, kotrež běchu wot Romjanow a Herodianow natwarjene kaž Sepphoris, Tiberias a Cäsarea Philippi (Mk 8, 27).

Najskerje dla toho zo pobožni Židźa wobsedźerjow wotpokazowachu a dokelž Herodianojo jeho přesćěhowachu (Mk 3,6). To móže wujasnić, zo tehdyše židowske a romske žórła jeho njenaspomnja.

W Kafarnaumje wustupi Jězus po Mk 1,21 a Lk 4,23 jako njeprjedy. Po Mt 4,12-13 zaćahny wón spočatnje do tamnišeho Pětroweho domu (Mk 1,29) a so husto tam nawróći. Mt 9,1 mjenuje městno tohodla „swoje město“. Archeologojo namakachu w zbytkach chudych domow z 1. lětstotka napisy w kalku, kotrež mjenuja Jězusa z wšelakorymi titlemi wyšiny a Pětra, a kotrež na slědy kultiskich zhromadźenstwow pokazuja.

=== Zapowědźenje Božeho kralestwa ===
Reichenauska šula – „Chrystus praji šulerjam“, 1010
[[Dataja:Meister der Reichenauer Schule 001.jpg|links|mini|Reichenauska šula – „Chrystus praji šulerjam“, 1010]]
Jězusowe poselstwo wo Božim mócnarstwje steješe w centrumje jeho zapowědźenja (Mk 1,14-15) a nawjaza na biblisku profetiju wosebje Deuterojesaje a apokalypsy Daniela. Ewangelije tute zapřijeće bliže njewujasnjeja, ale ilustruja je přez konkretne wukony, přirunowanja a powučenske rozmołwy.

=== Hojenje ===
[[Dataja:Juan de Flandes 001.jpg|mini|Juan de Flandes – „Lazarus so wot Jězusa k žiwjenju zbudźi“, wokoło 1500]]
W ewangelijach so wo wjele wšelakorych dźiwach Jězusa pisa: mjez druhimi dźiwy hojenja, darow, wumóženjow, normow a wotućenje mortwych. Pola Marka namaka so mnohe eksorcistiske teksty, z kotrychž hodźi so sudźić, zo je so wo tehdy njewuhojomne chorosće kaž wusad (lepra), wóčny star, epilepsija, šicofrenija a hłuchoněmosć jednało. Tajke chóry płaćachu jako wot nječistych duchow wobsadźene (Mk 1,23). Woni so wobeńdźechu, husto buchu tež ze sydlišćow wustorkowani a z tym so jich žiwjenje do stracha přinjese (Adolf Holl).

Nowy testament rozprawja husto, zo je so Jězus přiwobroćił wuzamknjenym. Z lěkowanjom je přičinu jich wumjezowanja zběhnył. Wuhojił je jich přez swoju bliskosć, dótknjenje, z tym, zo je ruku na nich kładł, a z pomocu slinow (Mk 7,32f Joh 9,6f).

Husto su to jednore přikazy a gesty, kotrež wuskutkuja wuhojenje a demonow wućěrja. W ramikowych tekstach so dźiwy Jězusa často jako přeprošenje a namołwa k wěrje a nawrótej wukładuja. Po často jako wěrnje płaćiwych słowach Jězusa su to znamjenja za spočatk Božeho mócnarstwa a kónc knjejstwa złeho (Mk 3,22).

Runje hojenske wuspěchi přinjesechu Jězusej zawisć, njedowěru a wobaranje (Mk 3,6; Jan 11,53). Slědźerjo wuchadźeja dźensa z toho, zo maja znajmjeńša eksorcizmowe a terapijowe teksty historiske žórła. Mnohe teksty wo dźiwach su so pak w prakřesćanstwje po ludowych a pojatniskich motiwach dodali.

Po Gerda Theißenu pak so tehdy nihdźe wo telko dźiwach rozprawješe kaž pola Jězusa. Jenož wón wuskutk hojenja wěrje wuhojenym přirěčowaše („Twoja wěra je će wustrowiła.“: Mk 5,34; 10,52).

=== Wułožowanje thory ===
Prědowanje na horje (Mt 5-7) so jako „wučba“ Jězusa zawjedźe. Jeje spočatk dopomina naslědnikow Jězusa na Israelowy nadawk, jako Boži lud być „swětło ludow“ (Mt 5,14ff; Jez 42,6) w tym, zo Israel thoru přikładnje spjelni. Mt 5,17-20 wuzběhnje, zo njeje Jězus chcył wšitke daledawanje zakonja wotstronić, ale je spjelnić. Hač je to Jězus sam tež tak widźał, je dwělomne. Někotre zakonje je přiwótřił, druhe wotwótřił a zaso druhe tak relatiwował, zo buchu wone w prakřesćanstwje wotstronjene. Dźensa płaći to jako nutřkowno-židowske wułožowanje, a nic jako spotorhanje ze židowstwom.

Kaž druzy rabbinarjo da Jězus lubosći k blišemu samsnu hódnotu kaž bojazliwosći a nadrjaduje ju z tym zbywacym kaznjam thory (Mk 12,28-34). Wón widźeše so k tutym pósłany, kotřiž buchu zranjenja zakonjow dla zacpěte (Mk 2,17):&lt;blockquote&gt; ''Strowi njetrjebaja lěkarja, ale chori. Njejsym přišoł sprawnych wołać, ale hrěšnikow.''&lt;/blockquote&gt;Měnjeni su židowscy „čłonojo“, kotřiž su za Romjanow dawki wuběrali a husto při tym swojich krajanow wobšudźili. Tohodla buchu woni hidźeni a wobeńdźeni. Jězus bě do dźělenja z chudymi přeprosył (Lk 19,8) a wukładowaše kopjenje maški jako zničenje prěnjeho zakonja (Mt 6,19 – 24). Hakle z tym, zo zakonjow so dźeržo bohaty spušći swoje wobsydstwo za chudych, spjelnja wšitke dźesać kaznjow kaž trjeba, zo by był swobodny za naslědnistwo (Mk 10,17-27).

„Antitezy“ wukładuja wažne zakonje dekaloga a wurunanski zakoń (Ex 21,23). Jězus wuzběhny nutřkowne nastajenje jako přičinu přeńdźenja: zakazanje morjenja je hižo tón złamał, kotryž so hněwa na swojeho bliskeho, jeho wumjetuje abo jeho zaklina. Tohodla dyrbja so ludźo najprjedy wujednać, prjedy hač du do templa woprować (Mt 5,21-26).

Tón je hižo łamał mandźelstwo, kiž jako zmandźeleny muž druhu žonu požada.

Naslědnicy Jězusa dyrbja so přemócnej namocy z njewočakowanym spušćenjom namocy spřećiwjeć (Mt 5,39 - 41).&lt;blockquote&gt;''Ja pak wam praju: Njepřećiwjejće so złemu, ale skerje, jeli će něchtó na prawe lico dyri, poskić jemu tež druhe. Tomu, kiž chce z tobu prawować a ći twoju suknju wzać, přewostaj tež swój płašć. Nući-li će něchtó, z nim hić jednu milu, dźi z nim dwě.''&lt;/blockquote&gt; Njepřećelam dobrowólnje napřećo přińć a je z tym překwapić a je z tym „wotnapřećelić“ („wotbrónić“ - wujednać so z nimi).

Z tym dopomni Jězus Israel na jeho nadawk, wšitke ludy žohnować, zo by je tež wuswobodźił wot namócneho knjejstwa.

Te w tekstach so mjenowane přikłady wotbłyšćuja towaršnosć, kotraž je wohrožena wot hłodu, namocy a wuhódnoćenja. Za Jězusa móžeše jenož přetorhnjenje spirale namocy, spušćenje napřećiwneje namocy knjejstwo złeho skónčić a Bože mócnarstwo přiwołać. Druhich zacpěć a zasudźić ma samsne sćěhi kaž wukonjenje namocy (Mt 7,1-3):&lt;blockquote&gt;''Njesudźće, zo byšće sudźeni njebyli! Přetož z kajkimž sudźenjom sudźiće, z tajkim budźeće sudźeni, z kajkejž měru měriće, z tajkej budźe wam měrjene. Čemu pak widźiš třěšku we woku swojeho bratra, ale njewidźiš hrjadu hrjadu we swojim woku?''&lt;/blockquote&gt;Tak wuchowa Jězus žonu, kotraž bě mandźelstwo łamała, před skamjenjenjom, wuwědomiwši skóržbnikam jich winu (Jan 8,4):&lt;blockquote&gt;''„Mištrje, tule žónsku su lepili runje, jako mandźelstwo łamaše. W zakonju je Mójzes přikazał, tajke kamjenjować. A što prajiš ty?“ To wšak prajichu jeho spytujo, zo bychu jeho móhli wobskoržić. Jězus pak so hłuboko schiliwši pisaše z porstom na zemju. Jako so jeho nastajnosći prašachu, pozběhny so a rjekny jim: „Štóž z was je bjez hrěcha, njech prěni ćisnje na nju kamjeń!“''&lt;/blockquote&gt;Hačrunjež faluje tuta sada w někotrych z najstaršich rukopisow, płaći wona jako woprawdźita: detaile kaž tute pisanje abo rysowanje na zemi njedadźa so wumyslić. Tuta wurěč kryje so z woprawdźitymi Jězusowymi słowami. Tohorunja so to jako wotchilenje smjertneho zakonja wukładuje.

=== Přiwisnicy ===
Wot spočatka swojeho wustupowanja zwoła Jězus naslědnikow, zo bychu wopušćili wobsydstwo a swójbu kaž wón a bjez srědkow a brónjow ćahajo wozjewjeli Božu mócnarstwo (Mt 10,5-15). Woni słušachu zwjetša kaž wón k jednoremu ludej, kotryž bě wochudnjeny a wot hłodu wohroženy. Woni buchu wupósłani, zo bychu chorych hojili, wuhnawali demonow a dale dawali Bože žohnowanje. Hdyž zastupichu do jednoho chromy, dyrbjachu z měrowym postrowom „šalom“ cyłu swójbu pod škit Boha stajić. Hdyž njeběchu witani, dyrbjachu městno wopušćić, bjez wróćenja a je přewostajić Božemu sudej.

=== Žony ===
[[Dataja:Enguerrand Quarton, La Pietà de Villeneuve-lès-Avignon (c. 1455).jpg|mini|„Marija a Marija Madlena wopłakujetej Chrystusa“, wokoło 1460]]
Jězusowe zadźerženja napřećo žonam bě něšto nowe a njezwučene w patriarchaliskim židowstwje. Wón hoješe často socialnje wumjezowane prostitutki, wudowy, wukrajnikow abo chore.

Wustrowjene žony jemu wot spočatka sćěhowachu a so wo njeho a wo šulerjow starachu. Jězus je po Mk 10,1-12 přiwótřił zakaz łamanja mandźelstwa a zakaza rozwjedźenje (Mt 5,27-32).

Po Mt 19,12 njekazaše wón swojim šulerjam, zo bychu so woni woženili, ale dowoli, zo bychu čerstwi wostali jich nadawka dla.

Mandźelstwo Jězusa Nowy zakoń nihdźe njenaspomnja; Marja Madlena steješe jemu po Janu 11 a Janu 20,16 wosebje blisko. Jenož pozdźiši apokryfny ewangelij Philippusa mjenuje jednu partnerku Jězusa.

Žony hraja w Nowym zakonju tež hewak wažnu rólu: Žona je Jězusa před smjerću žałbowała (Mk 14,3-9); mandźelska Pilatusa je napřećo wotkatowanju Jězusa protestowała (Mt 27,19). Po wšitkich ewangelijach běchu žony mjez Jězusowymi naslědnikami posledni swědkojo jeho smjerće a jeho połoženja do rowa (Mk 15, 40). Woni nańdźechu jeho prózdny row a wobswědčichu jako prěnje jeho zrowastanjenje (Lk 24,10 a Jan 20,18).

=== Farizejojo ===
Po Mk 2,23 su Jězusowi šulerjo tež na sabaće zběrali kłóski na polach. Tute łamanje sabatoweho zakonja dowoli Jězus jako wuwzaće pola stracha žiwjenja.

Hojenja tež na sabaće wuwołachu po Mk 3,6 pola herodianow a farizejow plany za zabiće Jězusa. Tola runje Farizejčenjo z Hillelskeje šule dowolichu tehdy wumóženje žiwjenja a dobroćiwosć chudym tež na sabaće a wučachu z tym bóle fleksibelne nałožowanje zakonjow thory. Wyše toho su runje Jerusalemscy farizejojo Jězusowemu na lubosći k Bohu a blišemu koncentrowanemu wukładowanju thory přihłosowali (Mk 12,32 ff), a tute njeje w jeho procesu rólu hrało.

Tohodla ma wjetšina eksegetow farizejarski plan wo zabiwanju Jězusa za njehistoriski; najskerje je tutón plan měł pokazać na Jězusowy pasion w Jerusalemje a z tym te podawki w Galileji redakcionelnje zwjazać. Jězus steješe runje farizejam ze wšitkich tehdyšich židowskich skupin najbliže. Zo su so woni k hłownym njepřećelam stilizowali, wujasnjeja historikarjo Noweho testamenta ze situacije při nastaću ewangelijow po zničenju templa, jako farizejojo nawjedowansku funkciju w židowstwje přewzachu a Židźa a křesćenjo so přiběrajcy wotmjezowachu.

=== Herodianojo a sadducowarjo ===
Wjetši dźěl Židow wotpokaza kralow z dynastije Herodesa jako wot Roma podpěrani „połžidowscy“ cuzy knježićeljo. Z Idumeje (južna Judeja), prjedawšeho Edoma, pochadźacy Herodes Wulki je Židow z wysokimi wotedawkami wobćežował.

Jeho wot Roma zasadźeny syn Herodes Antipas knježeše za čas Jězusa nad Galileju a Judeju. Jan křćenik kritizowaše jeho druhe mandźelstwo z hižo do toho ženjenej sotrowskej dźowku a bu na jeho rozkaz zajaty a wotkatowany (Mk 6,17-29).

Po Flawiusu Josephusu bu Jan wotkatowany, zo by so zběžk wotchil.

Přiwisnicy Herodesa běchu po Lk 13,31 tež přećiwnicy a přesćěhowarjo Jězusa.

Jězusowi hłowni njepřećeljo pak běchu Sadducejčenjo. Jako namrěwcy Lewitow smědźachu spočatnje templowy kult w Jerusalemje pod Romskej wobsadu dale rjadować. Woni stajachu wyšeho měšnika. We wobkraju bě jich wliw wšak mjeńši, tola z pomocu Romskeje wobsadniskeje mocy přesadźichu tež tam templowe dawki a dodźerženje bibliskich kaznjow čistoty a woprowanja.

=== Zeloty ===
Jězus wustupowaše w kraju, hdźež běchu sylne politisko-nabožne napjatosće. Hladajo na jeho křižowanje při najwyšim židowskim swjedźenju su politiske sćěhi jeho wustupowanja wěste. Němscy Neutestamentlarjo wuzběhnychu prjedy njepolitiski charakter jeho wustupowanja. Jeho wotkatowanja jako kral Židow płaćeše za Rudolfa Bultmana jako justicne zamylenje a „njedorozumjenje jeho skutkowanja jako politiske“. Martin Hengel a Oscar Cullmann pak pokazujetaj parcielne přezjednosće Jězusa ze židowskim wobaranskim hibanjom a wujasnitaj jeho kónc jako logiski sćěh jeho jednanja.

Z Galileje přińdźechu mnohe generacije židowskich wojowarjow wo swobodu napřećo cuzym mocam. Po tym, zo je 6. po Chr. Herodes Archelaos porazył dawkowy boykott Judasa Galilejusa, su „Zeloty“ jako swójska skupina wustupowali, zo bychu romske cuze knjejstwo wotstronili. Za čas Jězusa wobmjezowachu so woni na protesty a wjacore atentaty na romskich zastojnikow. Romjenjo mjenowachu zelotiscy atentatnicy „Sikarjerjo“ (kotřiž kałačik noša) abo prosće „mordarjo“, zo bychu jich spjećowanje kriminalizowali.

Jězus rozumješe swoje skutkowanje jako aktiwne zawinowanje Božeho mócnarstwa, kotrež w kontrasće k namócnym knježićelam bjez namocy rozpřestrěwa. Kaž Zeloty mjenowaše tež wón Herodesa Antipasa jako „lišku“ (Lk 13,32). Hojenje wot demonow wobsydźenych z garnisonskeho města Gerasy (Mk 5,1-20) ironizuje romske militarne knjejstwo: Předstajeny demon, z łaćonskej požčonku za „legion“, nadpaduje swinjace stadło, kotrež so potom same wot samoho zaliwa. Židam jako nječiste zwěrjo płaćiwe swinjo běše tehdy jako romske woporne zwěrjo a znamjo legiona znate.

Mjez wjesnym wochudnjenym a wot romskeho namócneho knjejstwa potrjechenym ludom běchu messianske wočakowanja daloko rozšěrjene. Zo su słowa Jězusa a jeho skutki zbudźili pola nich nadźije na bórzomne změnjenje jich połoženja, wotbłyšćuje mnohe teksty z Noweho zakonja: jako chwalospěw Marije (Lk 1,46) a wysk putnikow při Jězusowym přichadźe do Jerusalema (Mk 11,9). Tohodla wuzběhuja mnozy eksegetojo indirektnu politisku dimensiju jeho skutkowanja. Pječa bě to tež za Zelotow atraktiwne: Znajmjeńša jedyn z prěnich šulerjow Jězusa, Syman Zelotes, słušeše prjedy k nim.

Hinak hač Zeloty wołaše Jězus tež „nječistych“ a wohroženych čłonow, kotřiž dźěłachu z Romjanami hromadźe, do swojeho naslědnistwa a jědźeše z nimi hromadźe, wězo, zo bychu změnili jich zadźerženje napřećo chudym (Lk 19,1-10).

Napřećo zelotiskej teologiji, kotřiž sej myslachu, zo móža Boži posledni sud na ludźoch druheje wěry hižo doprědka wzać, je Jězus napominał swojich słucharjow přećiwnika lubować (Mt 5,38-48). Jako kritika na Zelotach płaći tež Jězusowe słowo Mt 11,12 wot „''namócnych, kotřiž sej Bože kralestwo wunuzuja a so z namocu jeho zesylnjeja''.“

Romski pjenjez z hłowu knježićela płaćeše Zelotam jako přeńdźenje napřećo bibliskemu zakazej wobrazow (Ex 20,4) a z tym jako přičina, Romej wotedawki njepłaćić. W dawkowym prašenju Jězusowych Jerusalemskich njepřećelow (Mk 12,13-17) so pokaza, zo dyrbi so Jězus jako Zelot dopokazać. Jezusowa wotmołwa wuwiny so paslam:&lt;blockquote&gt;''Dawajće tuž, štož je kejžorowe, kejžorej, a štož je Bože, Bohu!''&lt;/blockquote&gt;

== Pasion ==
Ze zaćahom Jězusa do temploweho města krótko do Passah-swjedźenja započnu so we wšitkich ewangelijach jeho stawizny ćerpjenja. Wotběh wot zajeća, přesłyšowanja Jězusa w domje wyšeho měšnika, přepodaće na Pilatusa, přesłyšowanje přez Pilatusa, šwikanje, wusměšowanje, wotprawjenje přez romskich wojakow a połoženje do rowa přez Józefa z Aritmeje so we wšitkich ewangelijach hač na někotre detaile kryje.

Pasionske rozprawy su tež přez zwonkabibliske znajomosće podpěrane a płaća tohodla w modernym slědźenju jako historiske.

=== Zaćah do Jerusalema ===
Jězus je po Mk (11,1-13) na wosole do města jěchał, witany wot putnikarjow ze starej Pasahliturgiju. Z tym so spomni na messiansku profetiju w Sach 9,9-11: Tam připowědźi so bjezmócny Messias na wosole jěchajo, kotryž wšitkim ludam zničenje brónjow a z tym swětnych mocow připraji.

=== Templowa kritika ===
Jerusalemski templ hraje w ewangelijach wažnu rólu. Hižo jako dźěćo je Jězus tam dny dołho přebywał (Lk 2,42). Po Mk 1,44 pósła wón wuhojenych k měšnikam, zo bychu woni jich wustrowjenje zwěsćili a jich zaso do towaršnosće přiwzali.

Jeho wukładowanje thory njeje wopory direktnje wotpokazało, ale je lubosći k blišemu podrjadowało (Mt 5,23). Z tym zo w templu wučeše, připózna tutón jako Boži dom.

=== Křižowanje ===
[[Dataja:Miguel Angel Crucifixion La Redonda Logrono Spain.jpg|mini|[[Michelangelo]] – „Křižowanje“, 1540]]
Ze zjawnym šwikanjom započa so romska čwělowanska procedura (Mk 15,15-19). Tele dračowanje bě pola Romjanow dźěl křižowanja a bu husto z tajkej wulkej brutalitu přewjedźene, zo je zasudźeny hižo dočasnje na to zemrěł.

Jězusa nuzowachu swój křiž sam k městnu wotprawjenja před murjemi města njesć. Po synoptiskich ewangelijach (Mk 15,21) bu jedyn Žid, kotryž bě ze swojimi synami hišće lětdźesatki prakřesćanam znaty, nuzowany, jemu ćežu wotewzać: „Šyman z Cyrenee“ ze sewjeroafriskeje eksiloweje wosady Kyrenaika.

Křižowanje bě w romskim mócnarstwje najsurowiša wotkatowanska metoda, kotraž je so zwjetša přećiwo zběžkarjam, ćeknjenym njewólnikam a wobydlerjam bjez romskeho byrgarskeho prawa nałožowała. Židam płaćeše wona jako zatamanje přez Boha (Gal 3,13; Dtn 21,23). Mrěće na křižu móžeše cyłe dny trać. Předmarkinska pasionska rozprawa njemjenuje žane detaile a poda jenož, zo bu Jězus „wokoło třećeje hodźiny“ křižowany a zo je „wokoło dźewjateje hodźiny“ zemrěł.

Po Mt 27,46 a Mk 15,34 wołaše mrějacy Jězus po aramejsku słowa z psalma 22,2:&lt;blockquote&gt;''Mój Božo, mój Božo, čehodla sy mje wopušćił?''&lt;/blockquote&gt;Wospjetowace so přispomnjenja na tutón psalm, na spěw Božeho celaźina a na psalm 35,19 stajeja Jězusa do rjada njesprawnje přesćěhanych, wot namocy njepřećelow wobdatych a na sprawnosć Boha apelowacych ćerpjacych.

Po tym, zo bě Jězus zemrěł, je Pilatus Židam dowolił Jězusa pohrjebać. Po Mk 15,46 da „nahladny“ farizejar Józef z Arimatheje ćěło hišće na samsnym wječoru po židowskim wašnju balsamować a do noweho skałoweho rowa połožić. Jězusowy row bu z ćežkim kamjenjom zawrjeny, kaž bě to tehdy pola pobožnych Židow z wašnjom. Jenož někotre žony z Galileje, kotrež běchu Jězusa hač do jeho smjerće přewodźeli, běchu swědkojo tutoho (Mk 15,47).

== Wěra wo horjestawanju ==
Prakřesćanske wěrowe wuznaće rěka (Jap 2,32):&lt;blockquote&gt;''Toho Jězusa je Bóh zbudźił!''&lt;/blockquote&gt;Tuta wěra je žórło a wuchadźišćo prakřesćanskeho poselstwa wot wujednanja Boha ze swětom. Historisce pak njeda so horjestawanje a z tym zwjazowace nazhonjenja werifikować.

== Wotkaz ==
{{commonscat|Jesus Christ|Jězus}}

[[Kategorija:Křesćanstwo]]
[[Kategorija:Muž]]
[[Kategorija:Nabožina]]
[[Kategorija:Biblija]]</text>
      <sha1>2cvie13kbn300tk4fyiscp6kakkrba3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>390945</id>
      <parentid>390944</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T11:11:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J budissin</username>
        <id>7</id>
      </contributor>
      <comment>/* Křesćanske wuprajenja */</comment>
      <origin>390945</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31663" sha1="qgqrhtk1xv4rdyc317xpuiha90ymfaz" xml:space="preserve">[[Dataja:Christus_Ravenna.jpg|thumb|Zwobraznjenje Jězu Chrysta ze 6. lětstotka]]
'''Jězus z [[Nazaret|Nazareta]]''' bě so prawdźepodobnje mjez lětomaj 7 a 4 do Chr. w [[Betlehem|Betlehemje]] narodźił a zemrě w lětach 30, 31 abo 33 po Chr. w [[Jeruzalem|Jeruzalemje]].

[[Nowy zakoń]] wozjewja Jězusa jako Chrystusa (Messias, Syn Boži). Nowy testament je zdobom hłowne žórło za historiske informacije wo Jězusu nimo wjacorych apokryfow a noticow zwonka křesćanstwa. Z tutych rekonstruuje historiske slědźenje plawsibelne fakty jeho skutkowanja.

Po tutych bě Jězus Žid z Galileje, kotryž je někak wot lěta 28 zjawnje wustupował jako pućowanski prědar na teritoriju dźensnišeho [[Israel|Israela]] a zapadneho pobrjoha [[Jordan]]. Hladajo na přichad Božeho kralestwa namołwješe wón swój lud k nawrótej. Mało lět pozdźišo bu wón wot Romjanow křižowany.

Jězus wobmjezowaše swoje skutkowanje na Israel ([[Ewangelij po Mateju|Mt]] 10,5; 15,24), wukonješe pak wutworjenje noweje swětoweje nabožiny, křesćanstwa. Tež zwonka křesćanstwa ma Jězus nabožny, kulturelny, politiski a wosobinski wuznam.

== Žórła a jich wuhódnoćenje ==
Jězus njeje žane pisomne twórby zawostajił. Nimale wšitko, štož wo nim wěmy, je z antiknych žórłow, kotrež buchu najzašo 10 lět po jeho smjerći napisane. Z přepytowanjom a wuhódnoćenjom tutych zaběra so historisko-kritiske slědźenje Noweho testamenta.

=== Njekřesćanske wuprajenja ===
Někotři židowscy, romscy a grjekscy chronisća antiki naspomnja Jězusa, ale bórze jenož jeho wotprawjenje a nic jeho skutkowanje a jeho wučbu. K tomu přińdźe, zo su tute rědke noticy pola fachowcow dwělomne.

Židowski historikar [[Flavius Josephus]] rozprawja w swojich '''Antiquitates Judaicae''' (20,200) wo wotprawjenju Jakuba a pomjenuje jeho jako bratra Jězusa, „''kotryž so Chrystus mjenuje''“.

Noticy mamy tež wot [[Plinius|Pliniusa]] młodeho a z rabbinskich žórłow zhromadźenych w [[Talmud|Talmudźe]]. Awtorojo pak so jenož na kromje a polemisce wo křesćanstwje wuprajeja.

== Křesćanske wuprajenja ==
Informacije zdobywaja so primarnje z analyzy štyrjoch ewangelijow, listow Pawoła a někotrych apokryfow. Pisma su wot křesćanow, kotřiž su do Jězusa wěrili a kotřiž nochcychu biografiju napisać, ale Jězusa jako Messiasa zapowědać (n. př. Mk 16,6, Jap 2,32). Historiska swěrnosć pismow je wot spočatka slědźenja Noweho testamenta dwělomna.

Listy [[Pawoł|Pawoła]] su mjez lětomaj 50 a 64 nastali. W nich namaka so jenož mało biografiskich datow a słowow Jězusa, cituja pak so někotre wěrowanske formule Jeruzalemskeje prawosady.

W třoch synoptiskich ewangelijach ([[Ewangelij po Mateju|ewangelij Mateja]], [[Ewangelij po Lukašu|Lukasa]] a [[Ewangelij po Marku|Marka]]) namakaja so pokazki na zničenje Jerusalemskeho templa (Mk 13,2; Mt 22,7; Lk 19,43). Tohodla so wěsće hakle po židowskim zběžku (66-70) pisomnje fiksowachu. Po dźensnišim slědźerskim stawje njesłušeše žadyn z awtorow k prěnim šulerjam Jězusa.

Spisarjomaj ewangelijow po Mateju a Lukašu předležeše hižo ewangelij po Markusu. Wot toho přewzaštaj kompoziciju a wjetšinu tekstow. Nimo toho wužiwaštej tak mjenowane žórło Q (žórło logijow), zhromadźenka hrónčkow a hrónčkow Jězusa, kotrež buchu prawdźepodobnje mjez lětomaj 40 a 70 pisomnje sfiksowane. Podobne a druhe hrónčka Jězusa so tež w Syriskej hromadźachu a pozdźišo w ewangeliju po Tomašu pisomnje fiksowachu. Tute hrónčka a hrónčka so lětdźesatki ertnje dale dawachu (Lk 1,2). Najzažniše wobstatki móža być wot Jězusowych šulerjow a móža z tym originalne rěče Jězusa wobsahować.

Zo maja so wšitke ewangelije po zaćahu Jězusa do Jerusalema po tutym samsnym wotběhu, płaći jako sylny indic za starobu a swěruwosć pasionskich rozprawow.

[[Ewangelij po Janu]] wobsahuje po měnjenju dźensnišich slědźerjow njewotwisnje dale dawane historiske maćizny, hačrunjež nasta hakle pozdźišo wokoło 100 – 130.

Dokelž su ewangelisća swoje žórła po swojim wašnju teologisce wuhotowali a je do swojich misionskich a wučenskich wotpohladow zarjadowali, móže so z jich zhromadnosćow ćim lěpje na realne, historiske jadro sudźić.

=== Slědźenje Jězusoweho žiwjenja ===
Wot něhdźe 1750 nasta akademiske slědźenje wo žiwjenju Jězusa, kotrež započa so wot cyrkwinskeho wjednistwa zdalować. Spytaše so po wědomostnych kriterijach rozeznawać historiske informacije wot teologiskich wułožowanjow Noweho testamenta.

Dźakowano znajomosćam z archeologije, socialnych stawiznow, orientalistiki a judaistiki wo palestinskim židowstwje za čas Jězusa a stajnje dokładnišim historisko-kritiskim tekstowym analyzam, wuchadźeja dźensa tež njekřesćanscy historikarjo z toho, zo je Jězus woprawdźe žiwy był a zo so relatiwnje derje zwěsćić wobstejnosće jeho žiwjenja a smjerće, hłowne wobsahi jeho zapowědźenja a jeho poměr k druhim židowskim skupinam.

== Pochad ==

=== Městno narodźenja, lěto narodźenja a zemrěća ===
Historikarjo posudźuja podawki dźěćatstwa Jězusa w Nowym zakonju (Mt 1 – 2 / Lk 1 – 2) jako legendy, dokelž pobrachuja wone w žórle logijow (žórle Q) a w najstaršim ewangeliju a dokelž so wone mjez sobu jara rozeznawaja. Tole płaći tež za apokryfiski ewangelij wo Jězusowym dźěćatstwje po Tomašu, kotryž rěči wo dźiwach hólca Jězusa.

Mt 1-2 a Lk 1-2 chcetaj Jězusa jako Messiasa zapowědać a stajitaj jeho narod do ramika bibliskich wěšćenjow. Njewobkrućene morjenje dźěći přez [[Herodes|Herodesa]] (Mt 2,13) dopomina na morjene dźěći přez farao před wućahom Israela z Egyptowskeje (Ex 1,22): Tak budźe Jězus jako wuswobodźer ludu Božeho předstajeny. Betlehemska hwězda, kotraž wjedźeše orientaliskich astrologow k městnu jeho naroda (Mt 2,2), připowědźa Jězusa jako kosmiskeho wumóžnika. Zwadne je, hač hodźeše so woprawdźe wosebity stelarny fenomen w tym času wobkedźbować.

Lěto a dźeń Jězusoweho naroda běštej hižo prakřesćanam njeznatej. Po Mt 2,1 narodźi so wón po smjerći Herodesa Wulkeho (4 před Chr.), po Lk 2,2 za čas jednoho prěnjeho romskeho ludličenja pod Publius Sulpicius Quiriniusom. Tutón bu pak hakle 6 po Chr. bohot Syriskeje a Judeje. Zažniši wuběr dawkow w tym regionje znate njeje, ale njeda so tež wuzamknyć. Křesćanske ličenje časa, kotrež so z narodom Jězusa započnje, bazěruje potajkim na ličenskim zmylku.

Tute štyri ewangelije rozprawjeja jenož wo Jězusowych poslednich žiwjenskich lětach. Po Lk 3,1 – jeničkim eksaktnym lětowym podaću w Nowym Zakonju – njeje Jězusowe smjertne lěto w času zastojnstwa [[Pontius Pilatus|Pontiusa Pilatusa]] jako bohota Judeje (26-36) dale dawane. Za wjetšinu historikarjow je lěto 30 najpodobniše smjertne lěto, dokelž je so Pawoł z Tarsusa hižo mjez 32 a 35 wobroćił. Jězus bě potajkim znajmjeńša 30 a maksimalnje 40 lět stary.

=== Swójba ===
[[Dataja:El Greco 029.jpg|mini|[[El Greco]] – „Swjata swójba“, 1604]]
Jězus bě po Mk 6,3 a Lk 1,27 prěnje dźěćo Marije. Tutej tekstaj wuzběhujetej, zo je Jězus wot Swjateho Ducha spłodźeny. Po Mk 6,3 měješe Jězus štyrjoch bratrow – Jakobus, Joses (= Josef, Mt 13,55), Judas, Simon – a wjacore sotry, kotrychž ličba a mjena so dale njedawachu. Dokelž móža z bratrami a sotrami w bibliskim wužiwanju tutoho słowa tež bliscy přiwuzni měnjeni być, njeje jasne, hač so wo ródnych bratrow a sotry jedna.

Štwórta z dźesać kaznjow – česć nana a mać (Ex 20,12) - bě sej tehdy žadała, zo so najstarši syn wo swoju swójbu stara. K naslědnistwu Jězusa pak słušeše, zo so rozpušća swójbne wjazby. (Přirunuj Mt 10,37, Lk 14,26) Z jeho prědowanjom a lěkowanjom je drje ličba jeho přiwisnikow stupała, ale to je tež prowokowało někotre konflikty z přiwuznymi. Woni spytachu jeho zadźeržeć a rjeknychu jeho za błudneho (Mk 3,21). To tutoho konteksta słušeja słowa kaž Mk 3,33-35:

''Štó je moja mać a štó su moji bratřa? Potom pohlada na tych, kiž wokoło njeho sedźachu a praji: „Hlejće moja mać a moji bratřa! Přetož štóž wolu Božu čini, tón je mój bratr a moja sotra a mać.“''

Z tym njeje wón štwórty zakoń wotstronił, ale ju wukładował kontrernje k židowskej tradiciji: Jenož ći su twoji přiwuzni, kotřiž činja wolu Božu. Na to wopušći Jězus swoje ródne město a njeje so hižo tam nawróćił. Ale žony z jeho wokoliny su při nim wostali, kaž tež jeho mać (Jan 19,26). Hačrunjež rěka w Janje 7,5: ''Přetož ani jeho bratřa do njeho njewěrjachu'', su někotři z jeho přiwuznych, tež jeho mać, słušeli k prěnim křesćanam po jutrach (Japansk 1,14 1Kor 9,5). Pawoł wosobinsce zezna Jakuba (bratra Jězusa) a druhich swójbnych Jězusa, jako spyta prěni króć Jeruzalem. (Gal 1,19).

=== Rěč, wukubłanje, powołanje ===
[[Dataja:Giotto - Scrovegni - -22- - Christ among the Doctors.jpg|mini|[[Giotto di Bondone]] – „Jězus z wučerjemi thory“]]
Jako galilejski Žid rěčeše Jězus na wšědny dźeń aramejsce. To wobkrućeja někotre aramejske citaty Jězusa w Nowym zakonju. Hač hodźa so grjekske hrónčka a rěčne wobroty do aramejskeho wróćo přestajić, je wažny kriterij při pytanju za „woprawdźitymi“ Jězusowymi słowami, kotrež so spočatnje ertnje dale dawachu. Tak spyta so Jězusowe zapowědźenje wot prakřesćanskich wułožowanjow rozeznawać.

Hebrejšćina, rěč Swjateho pisma Israela, je so w Palestinje za čas Jězusa lědma hišće rěčała. Jězus znaješe pak najskerje hebrejsku rěč, dokelž je w synagogach Galileje čitał a wułožował. Jězusowy stil prědowanja a argumentowanja je rabbinski. Jeho lěkowanje na sabaće a prĕnjosć lubosće k blišemu Před wšěmi druhimi kaznjemi su podobnje prjedawšim wučbam Hillela, jeho pomoc chudym a jeho hojenske dźiwy su podobne na pozdźiše wustupowanje Chanina Ben Dosy (40-70), najsławnišeho zastupjerja galilejskeho Chassidizma. Tohodla zarjaduja slědźerjo Jězusowe wukładowanje thory dospołnje do tehdyšeho židowstwa. Židowscy eksegetojo kaž Pinchas Lapide z toho slěduja, zo je wón chodźił do thora-šule.

Prěni šulerjo Jězusa jemu „rabbi“ prajichu (Mk 9,5; 11,21; 14,45; Joh 1,38.49; Joh 3,2; 4,31 a druzy). To da jemu samsnu poziciju kaž Farizejam. Rabbije njeběchu žiwe wot wučenja, ale wot wukona normalneho rjemjesła. Jako prěni syn pobožneje židowskeje swójby wuknješe Jězus powołanje swojeho nana. (Mk 6,3; Mt 13,55) Józef bě twarski rjemjeslnik (grjeksce τεκτων), tuž dźěłaše při twarje łódźe a domow. Zo je woprawdźe jako ćěsla dźěłał, njeje wobkrućene.

== Skutkowanje ==
[[Dataja:Andrea del Verrocchio, Leonardo da Vinci - Baptism of Christ - Uffizi.jpg|mini|[[Andrea del Verrocchio]] – „Křćeńca Chrystusa“, 1475]]
Po wšitkich ewangelijach započa so Jězusowe zjawne skutkowanje z křćeńcu přez pokutneho prědarja Jana. Tole wułožuja synoptikarjo tak, zo je Bóh Jězusa jako swojeho z duchom nadarjeneho „syna“ (Mk 1,11) powołał.

Po Lk 1,5 pochadźeše Jan z měšniskeje swójby a běše kaž asket w njewobydlenej pusćinje žiwy. Jeho křćeńca poda wodaće hrěchow, jeli běchu ludźo do toho swoje hrěchi přiznali. Wšitke ewangelije wuzběhuja rólu Jana jako předchadnika Jězusa. Widźa w nim poslednjeho profeta stareho zwjazka před přichadom z duchom wobdarjeneho Messiasa (n. př. Mk 1,7; Lk 3,16; Mt 3,11; Joh 1,7f; 3,28 a druhe).

Po Janu 3,22 je Jězus chwilu paralelnje k Janej wukřćił. Ewentualnje su někotři z Janowych šulerjow Jězusej sćěhowali: Tak je Jězus zeznał bratrow Symana Pětra a Handrija (Jan 1,35-42). Z toho slěduje so bliskosć a wuměna tuteju dweju skupinow. Běchu pak rozdźěle mjez tutymaj skupinomaj: Jězus přewza wot Jana doskónčne wołanje za nawrót, wotpokaza pak póst a askezu za swojich šulerjow a sedźeše ze skupinami za blidom, kotrež płaćachu jako „nječisty“ po płaćiwym wukładowanju thory.

=== Městnosć skutkowanja ===
[[Dataja:Wirken Jesu.png|mini|Městna, hdźež je Jězus pječa zjawnje skutkował.]]
Jězus widźeše so jenož słany k „zhubjenym wowcam doma Israela“ (Mt 10,5 Mt 15,24). Po prěnich časćišo mjenowanych městnych mjenach pućowaše Jězus najprjedy při sewjernym brjoze jězora Genezaretha mjez Kafarnaumom, Magdalu, Bethsaidu a Chorazimom. Dale na juh skutkowach w Nazareće, Kanje a Nainje. Skutkował je tež w dźensnišim wječornym jordanskim kraju a w dźensnišim južnym Libanonje. Po Nowym zakonju njestupi Jězus do městow, kotrež běchu wot Romjanow a Herodianow natwarjene kaž Sepphoris, Tiberias a Cäsarea Philippi (Mk 8, 27).

Najskerje dla toho zo pobožni Židźa wobsedźerjow wotpokazowachu a dokelž Herodianojo jeho přesćěhowachu (Mk 3,6). To móže wujasnić, zo tehdyše židowske a romske žórła jeho njenaspomnja.

W Kafarnaumje wustupi Jězus po Mk 1,21 a Lk 4,23 jako njeprjedy. Po Mt 4,12-13 zaćahny wón spočatnje do tamnišeho Pětroweho domu (Mk 1,29) a so husto tam nawróći. Mt 9,1 mjenuje městno tohodla „swoje město“. Archeologojo namakachu w zbytkach chudych domow z 1. lětstotka napisy w kalku, kotrež mjenuja Jězusa z wšelakorymi titlemi wyšiny a Pětra, a kotrež na slědy kultiskich zhromadźenstwow pokazuja.

=== Zapowědźenje Božeho kralestwa ===
Reichenauska šula – „Chrystus praji šulerjam“, 1010
[[Dataja:Meister der Reichenauer Schule 001.jpg|links|mini|Reichenauska šula – „Chrystus praji šulerjam“, 1010]]
Jězusowe poselstwo wo Božim mócnarstwje steješe w centrumje jeho zapowědźenja (Mk 1,14-15) a nawjaza na biblisku profetiju wosebje Deuterojesaje a apokalypsy Daniela. Ewangelije tute zapřijeće bliže njewujasnjeja, ale ilustruja je přez konkretne wukony, přirunowanja a powučenske rozmołwy.

=== Hojenje ===
[[Dataja:Juan de Flandes 001.jpg|mini|Juan de Flandes – „Lazarus so wot Jězusa k žiwjenju zbudźi“, wokoło 1500]]
W ewangelijach so wo wjele wšelakorych dźiwach Jězusa pisa: mjez druhimi dźiwy hojenja, darow, wumóženjow, normow a wotućenje mortwych. Pola Marka namaka so mnohe eksorcistiske teksty, z kotrychž hodźi so sudźić, zo je so wo tehdy njewuhojomne chorosće kaž wusad (lepra), wóčny star, epilepsija, šicofrenija a hłuchoněmosć jednało. Tajke chóry płaćachu jako wot nječistych duchow wobsadźene (Mk 1,23). Woni so wobeńdźechu, husto buchu tež ze sydlišćow wustorkowani a z tym so jich žiwjenje do stracha přinjese (Adolf Holl).

Nowy testament rozprawja husto, zo je so Jězus přiwobroćił wuzamknjenym. Z lěkowanjom je přičinu jich wumjezowanja zběhnył. Wuhojił je jich přez swoju bliskosć, dótknjenje, z tym, zo je ruku na nich kładł, a z pomocu slinow (Mk 7,32f Joh 9,6f).

Husto su to jednore přikazy a gesty, kotrež wuskutkuja wuhojenje a demonow wućěrja. W ramikowych tekstach so dźiwy Jězusa často jako přeprošenje a namołwa k wěrje a nawrótej wukładuja. Po často jako wěrnje płaćiwych słowach Jězusa su to znamjenja za spočatk Božeho mócnarstwa a kónc knjejstwa złeho (Mk 3,22).

Runje hojenske wuspěchi přinjesechu Jězusej zawisć, njedowěru a wobaranje (Mk 3,6; Jan 11,53). Slědźerjo wuchadźeja dźensa z toho, zo maja znajmjeńša eksorcizmowe a terapijowe teksty historiske žórła. Mnohe teksty wo dźiwach su so pak w prakřesćanstwje po ludowych a pojatniskich motiwach dodali.

Po Gerda Theißenu pak so tehdy nihdźe wo telko dźiwach rozprawješe kaž pola Jězusa. Jenož wón wuskutk hojenja wěrje wuhojenym přirěčowaše („Twoja wěra je će wustrowiła.“: Mk 5,34; 10,52).

=== Wułožowanje thory ===
Prědowanje na horje (Mt 5-7) so jako „wučba“ Jězusa zawjedźe. Jeje spočatk dopomina naslědnikow Jězusa na Israelowy nadawk, jako Boži lud być „swětło ludow“ (Mt 5,14ff; Jez 42,6) w tym, zo Israel thoru přikładnje spjelni. Mt 5,17-20 wuzběhnje, zo njeje Jězus chcył wšitke daledawanje zakonja wotstronić, ale je spjelnić. Hač je to Jězus sam tež tak widźał, je dwělomne. Někotre zakonje je přiwótřił, druhe wotwótřił a zaso druhe tak relatiwował, zo buchu wone w prakřesćanstwje wotstronjene. Dźensa płaći to jako nutřkowno-židowske wułožowanje, a nic jako spotorhanje ze židowstwom.

Kaž druzy rabbinarjo da Jězus lubosći k blišemu samsnu hódnotu kaž bojazliwosći a nadrjaduje ju z tym zbywacym kaznjam thory (Mk 12,28-34). Wón widźeše so k tutym pósłany, kotřiž buchu zranjenja zakonjow dla zacpěte (Mk 2,17):&lt;blockquote&gt; ''Strowi njetrjebaja lěkarja, ale chori. Njejsym přišoł sprawnych wołać, ale hrěšnikow.''&lt;/blockquote&gt;Měnjeni su židowscy „čłonojo“, kotřiž su za Romjanow dawki wuběrali a husto při tym swojich krajanow wobšudźili. Tohodla buchu woni hidźeni a wobeńdźeni. Jězus bě do dźělenja z chudymi přeprosył (Lk 19,8) a wukładowaše kopjenje maški jako zničenje prěnjeho zakonja (Mt 6,19 – 24). Hakle z tym, zo zakonjow so dźeržo bohaty spušći swoje wobsydstwo za chudych, spjelnja wšitke dźesać kaznjow kaž trjeba, zo by był swobodny za naslědnistwo (Mk 10,17-27).

„Antitezy“ wukładuja wažne zakonje dekaloga a wurunanski zakoń (Ex 21,23). Jězus wuzběhny nutřkowne nastajenje jako přičinu přeńdźenja: zakazanje morjenja je hižo tón złamał, kotryž so hněwa na swojeho bliskeho, jeho wumjetuje abo jeho zaklina. Tohodla dyrbja so ludźo najprjedy wujednać, prjedy hač du do templa woprować (Mt 5,21-26).

Tón je hižo łamał mandźelstwo, kiž jako zmandźeleny muž druhu žonu požada.

Naslědnicy Jězusa dyrbja so přemócnej namocy z njewočakowanym spušćenjom namocy spřećiwjeć (Mt 5,39 - 41).&lt;blockquote&gt;''Ja pak wam praju: Njepřećiwjejće so złemu, ale skerje, jeli će něchtó na prawe lico dyri, poskić jemu tež druhe. Tomu, kiž chce z tobu prawować a ći twoju suknju wzać, přewostaj tež swój płašć. Nući-li će něchtó, z nim hić jednu milu, dźi z nim dwě.''&lt;/blockquote&gt; Njepřećelam dobrowólnje napřećo přińć a je z tym překwapić a je z tym „wotnapřećelić“ („wotbrónić“ - wujednać so z nimi).

Z tym dopomni Jězus Israel na jeho nadawk, wšitke ludy žohnować, zo by je tež wuswobodźił wot namócneho knjejstwa.

Te w tekstach so mjenowane přikłady wotbłyšćuja towaršnosć, kotraž je wohrožena wot hłodu, namocy a wuhódnoćenja. Za Jězusa móžeše jenož přetorhnjenje spirale namocy, spušćenje napřećiwneje namocy knjejstwo złeho skónčić a Bože mócnarstwo přiwołać. Druhich zacpěć a zasudźić ma samsne sćěhi kaž wukonjenje namocy (Mt 7,1-3):&lt;blockquote&gt;''Njesudźće, zo byšće sudźeni njebyli! Přetož z kajkimž sudźenjom sudźiće, z tajkim budźeće sudźeni, z kajkejž měru měriće, z tajkej budźe wam měrjene. Čemu pak widźiš třěšku we woku swojeho bratra, ale njewidźiš hrjadu hrjadu we swojim woku?''&lt;/blockquote&gt;Tak wuchowa Jězus žonu, kotraž bě mandźelstwo łamała, před skamjenjenjom, wuwědomiwši skóržbnikam jich winu (Jan 8,4):&lt;blockquote&gt;''„Mištrje, tule žónsku su lepili runje, jako mandźelstwo łamaše. W zakonju je Mójzes přikazał, tajke kamjenjować. A što prajiš ty?“ To wšak prajichu jeho spytujo, zo bychu jeho móhli wobskoržić. Jězus pak so hłuboko schiliwši pisaše z porstom na zemju. Jako so jeho nastajnosći prašachu, pozběhny so a rjekny jim: „Štóž z was je bjez hrěcha, njech prěni ćisnje na nju kamjeń!“''&lt;/blockquote&gt;Hačrunjež faluje tuta sada w někotrych z najstaršich rukopisow, płaći wona jako woprawdźita: detaile kaž tute pisanje abo rysowanje na zemi njedadźa so wumyslić. Tuta wurěč kryje so z woprawdźitymi Jězusowymi słowami. Tohorunja so to jako wotchilenje smjertneho zakonja wukładuje.

=== Přiwisnicy ===
Wot spočatka swojeho wustupowanja zwoła Jězus naslědnikow, zo bychu wopušćili wobsydstwo a swójbu kaž wón a bjez srědkow a brónjow ćahajo wozjewjeli Božu mócnarstwo (Mt 10,5-15). Woni słušachu zwjetša kaž wón k jednoremu ludej, kotryž bě wochudnjeny a wot hłodu wohroženy. Woni buchu wupósłani, zo bychu chorych hojili, wuhnawali demonow a dale dawali Bože žohnowanje. Hdyž zastupichu do jednoho chromy, dyrbjachu z měrowym postrowom „šalom“ cyłu swójbu pod škit Boha stajić. Hdyž njeběchu witani, dyrbjachu městno wopušćić, bjez wróćenja a je přewostajić Božemu sudej.

=== Žony ===
[[Dataja:Enguerrand Quarton, La Pietà de Villeneuve-lès-Avignon (c. 1455).jpg|mini|„Marija a Marija Madlena wopłakujetej Chrystusa“, wokoło 1460]]
Jězusowe zadźerženja napřećo žonam bě něšto nowe a njezwučene w patriarchaliskim židowstwje. Wón hoješe často socialnje wumjezowane prostitutki, wudowy, wukrajnikow abo chore.

Wustrowjene žony jemu wot spočatka sćěhowachu a so wo njeho a wo šulerjow starachu. Jězus je po Mk 10,1-12 přiwótřił zakaz łamanja mandźelstwa a zakaza rozwjedźenje (Mt 5,27-32).

Po Mt 19,12 njekazaše wón swojim šulerjam, zo bychu so woni woženili, ale dowoli, zo bychu čerstwi wostali jich nadawka dla.

Mandźelstwo Jězusa Nowy zakoń nihdźe njenaspomnja; Marja Madlena steješe jemu po Janu 11 a Janu 20,16 wosebje blisko. Jenož pozdźiši apokryfny ewangelij Philippusa mjenuje jednu partnerku Jězusa.

Žony hraja w Nowym zakonju tež hewak wažnu rólu: Žona je Jězusa před smjerću žałbowała (Mk 14,3-9); mandźelska Pilatusa je napřećo wotkatowanju Jězusa protestowała (Mt 27,19). Po wšitkich ewangelijach běchu žony mjez Jězusowymi naslědnikami posledni swědkojo jeho smjerće a jeho połoženja do rowa (Mk 15, 40). Woni nańdźechu jeho prózdny row a wobswědčichu jako prěnje jeho zrowastanjenje (Lk 24,10 a Jan 20,18).

=== Farizejojo ===
Po Mk 2,23 su Jězusowi šulerjo tež na sabaće zběrali kłóski na polach. Tute łamanje sabatoweho zakonja dowoli Jězus jako wuwzaće pola stracha žiwjenja.

Hojenja tež na sabaće wuwołachu po Mk 3,6 pola herodianow a farizejow plany za zabiće Jězusa. Tola runje Farizejčenjo z Hillelskeje šule dowolichu tehdy wumóženje žiwjenja a dobroćiwosć chudym tež na sabaće a wučachu z tym bóle fleksibelne nałožowanje zakonjow thory. Wyše toho su runje Jerusalemscy farizejojo Jězusowemu na lubosći k Bohu a blišemu koncentrowanemu wukładowanju thory přihłosowali (Mk 12,32 ff), a tute njeje w jeho procesu rólu hrało.

Tohodla ma wjetšina eksegetow farizejarski plan wo zabiwanju Jězusa za njehistoriski; najskerje je tutón plan měł pokazać na Jězusowy pasion w Jerusalemje a z tym te podawki w Galileji redakcionelnje zwjazać. Jězus steješe runje farizejam ze wšitkich tehdyšich židowskich skupin najbliže. Zo su so woni k hłownym njepřećelam stilizowali, wujasnjeja historikarjo Noweho testamenta ze situacije při nastaću ewangelijow po zničenju templa, jako farizejojo nawjedowansku funkciju w židowstwje přewzachu a Židźa a křesćenjo so přiběrajcy wotmjezowachu.

=== Herodianojo a sadducowarjo ===
Wjetši dźěl Židow wotpokaza kralow z dynastije Herodesa jako wot Roma podpěrani „połžidowscy“ cuzy knježićeljo. Z Idumeje (južna Judeja), prjedawšeho Edoma, pochadźacy Herodes Wulki je Židow z wysokimi wotedawkami wobćežował.

Jeho wot Roma zasadźeny syn Herodes Antipas knježeše za čas Jězusa nad Galileju a Judeju. Jan křćenik kritizowaše jeho druhe mandźelstwo z hižo do toho ženjenej sotrowskej dźowku a bu na jeho rozkaz zajaty a wotkatowany (Mk 6,17-29).

Po Flawiusu Josephusu bu Jan wotkatowany, zo by so zběžk wotchil.

Přiwisnicy Herodesa běchu po Lk 13,31 tež přećiwnicy a přesćěhowarjo Jězusa.

Jězusowi hłowni njepřećeljo pak běchu Sadducejčenjo. Jako namrěwcy Lewitow smědźachu spočatnje templowy kult w Jerusalemje pod Romskej wobsadu dale rjadować. Woni stajachu wyšeho měšnika. We wobkraju bě jich wliw wšak mjeńši, tola z pomocu Romskeje wobsadniskeje mocy přesadźichu tež tam templowe dawki a dodźerženje bibliskich kaznjow čistoty a woprowanja.

=== Zeloty ===
Jězus wustupowaše w kraju, hdźež běchu sylne politisko-nabožne napjatosće. Hladajo na jeho křižowanje při najwyšim židowskim swjedźenju su politiske sćěhi jeho wustupowanja wěste. Němscy Neutestamentlarjo wuzběhnychu prjedy njepolitiski charakter jeho wustupowanja. Jeho wotkatowanja jako kral Židow płaćeše za Rudolfa Bultmana jako justicne zamylenje a „njedorozumjenje jeho skutkowanja jako politiske“. Martin Hengel a Oscar Cullmann pak pokazujetaj parcielne přezjednosće Jězusa ze židowskim wobaranskim hibanjom a wujasnitaj jeho kónc jako logiski sćěh jeho jednanja.

Z Galileje přińdźechu mnohe generacije židowskich wojowarjow wo swobodu napřećo cuzym mocam. Po tym, zo je 6. po Chr. Herodes Archelaos porazył dawkowy boykott Judasa Galilejusa, su „Zeloty“ jako swójska skupina wustupowali, zo bychu romske cuze knjejstwo wotstronili. Za čas Jězusa wobmjezowachu so woni na protesty a wjacore atentaty na romskich zastojnikow. Romjenjo mjenowachu zelotiscy atentatnicy „Sikarjerjo“ (kotřiž kałačik noša) abo prosće „mordarjo“, zo bychu jich spjećowanje kriminalizowali.

Jězus rozumješe swoje skutkowanje jako aktiwne zawinowanje Božeho mócnarstwa, kotrež w kontrasće k namócnym knježićelam bjez namocy rozpřestrěwa. Kaž Zeloty mjenowaše tež wón Herodesa Antipasa jako „lišku“ (Lk 13,32). Hojenje wot demonow wobsydźenych z garnisonskeho města Gerasy (Mk 5,1-20) ironizuje romske militarne knjejstwo: Předstajeny demon, z łaćonskej požčonku za „legion“, nadpaduje swinjace stadło, kotrež so potom same wot samoho zaliwa. Židam jako nječiste zwěrjo płaćiwe swinjo běše tehdy jako romske woporne zwěrjo a znamjo legiona znate.

Mjez wjesnym wochudnjenym a wot romskeho namócneho knjejstwa potrjechenym ludom běchu messianske wočakowanja daloko rozšěrjene. Zo su słowa Jězusa a jeho skutki zbudźili pola nich nadźije na bórzomne změnjenje jich połoženja, wotbłyšćuje mnohe teksty z Noweho zakonja: jako chwalospěw Marije (Lk 1,46) a wysk putnikow při Jězusowym přichadźe do Jerusalema (Mk 11,9). Tohodla wuzběhuja mnozy eksegetojo indirektnu politisku dimensiju jeho skutkowanja. Pječa bě to tež za Zelotow atraktiwne: Znajmjeńša jedyn z prěnich šulerjow Jězusa, Syman Zelotes, słušeše prjedy k nim.

Hinak hač Zeloty wołaše Jězus tež „nječistych“ a wohroženych čłonow, kotřiž dźěłachu z Romjanami hromadźe, do swojeho naslědnistwa a jědźeše z nimi hromadźe, wězo, zo bychu změnili jich zadźerženje napřećo chudym (Lk 19,1-10).

Napřećo zelotiskej teologiji, kotřiž sej myslachu, zo móža Boži posledni sud na ludźoch druheje wěry hižo doprědka wzać, je Jězus napominał swojich słucharjow přećiwnika lubować (Mt 5,38-48). Jako kritika na Zelotach płaći tež Jězusowe słowo Mt 11,12 wot „''namócnych, kotřiž sej Bože kralestwo wunuzuja a so z namocu jeho zesylnjeja''.“

Romski pjenjez z hłowu knježićela płaćeše Zelotam jako přeńdźenje napřećo bibliskemu zakazej wobrazow (Ex 20,4) a z tym jako přičina, Romej wotedawki njepłaćić. W dawkowym prašenju Jězusowych Jerusalemskich njepřećelow (Mk 12,13-17) so pokaza, zo dyrbi so Jězus jako Zelot dopokazać. Jezusowa wotmołwa wuwiny so paslam:&lt;blockquote&gt;''Dawajće tuž, štož je kejžorowe, kejžorej, a štož je Bože, Bohu!''&lt;/blockquote&gt;

== Pasion ==
Ze zaćahom Jězusa do temploweho města krótko do Passah-swjedźenja započnu so we wšitkich ewangelijach jeho stawizny ćerpjenja. Wotběh wot zajeća, přesłyšowanja Jězusa w domje wyšeho měšnika, přepodaće na Pilatusa, přesłyšowanje přez Pilatusa, šwikanje, wusměšowanje, wotprawjenje přez romskich wojakow a połoženje do rowa přez Józefa z Aritmeje so we wšitkich ewangelijach hač na někotre detaile kryje.

Pasionske rozprawy su tež přez zwonkabibliske znajomosće podpěrane a płaća tohodla w modernym slědźenju jako historiske.

=== Zaćah do Jerusalema ===
Jězus je po Mk (11,1-13) na wosole do města jěchał, witany wot putnikarjow ze starej Pasahliturgiju. Z tym so spomni na messiansku profetiju w Sach 9,9-11: Tam připowědźi so bjezmócny Messias na wosole jěchajo, kotryž wšitkim ludam zničenje brónjow a z tym swětnych mocow připraji.

=== Templowa kritika ===
Jerusalemski templ hraje w ewangelijach wažnu rólu. Hižo jako dźěćo je Jězus tam dny dołho přebywał (Lk 2,42). Po Mk 1,44 pósła wón wuhojenych k měšnikam, zo bychu woni jich wustrowjenje zwěsćili a jich zaso do towaršnosće přiwzali.

Jeho wukładowanje thory njeje wopory direktnje wotpokazało, ale je lubosći k blišemu podrjadowało (Mt 5,23). Z tym zo w templu wučeše, připózna tutón jako Boži dom.

=== Křižowanje ===
[[Dataja:Miguel Angel Crucifixion La Redonda Logrono Spain.jpg|mini|[[Michelangelo]] – „Křižowanje“, 1540]]
Ze zjawnym šwikanjom započa so romska čwělowanska procedura (Mk 15,15-19). Tele dračowanje bě pola Romjanow dźěl křižowanja a bu husto z tajkej wulkej brutalitu přewjedźene, zo je zasudźeny hižo dočasnje na to zemrěł.

Jězusa nuzowachu swój křiž sam k městnu wotprawjenja před murjemi města njesć. Po synoptiskich ewangelijach (Mk 15,21) bu jedyn Žid, kotryž bě ze swojimi synami hišće lětdźesatki prakřesćanam znaty, nuzowany, jemu ćežu wotewzać: „Šyman z Cyrenee“ ze sewjeroafriskeje eksiloweje wosady Kyrenaika.

Křižowanje bě w romskim mócnarstwje najsurowiša wotkatowanska metoda, kotraž je so zwjetša přećiwo zběžkarjam, ćeknjenym njewólnikam a wobydlerjam bjez romskeho byrgarskeho prawa nałožowała. Židam płaćeše wona jako zatamanje přez Boha (Gal 3,13; Dtn 21,23). Mrěće na křižu móžeše cyłe dny trać. Předmarkinska pasionska rozprawa njemjenuje žane detaile a poda jenož, zo bu Jězus „wokoło třećeje hodźiny“ křižowany a zo je „wokoło dźewjateje hodźiny“ zemrěł.

Po Mt 27,46 a Mk 15,34 wołaše mrějacy Jězus po aramejsku słowa z psalma 22,2:&lt;blockquote&gt;''Mój Božo, mój Božo, čehodla sy mje wopušćił?''&lt;/blockquote&gt;Wospjetowace so přispomnjenja na tutón psalm, na spěw Božeho celaźina a na psalm 35,19 stajeja Jězusa do rjada njesprawnje přesćěhanych, wot namocy njepřećelow wobdatych a na sprawnosć Boha apelowacych ćerpjacych.

Po tym, zo bě Jězus zemrěł, je Pilatus Židam dowolił Jězusa pohrjebać. Po Mk 15,46 da „nahladny“ farizejar Józef z Arimatheje ćěło hišće na samsnym wječoru po židowskim wašnju balsamować a do noweho skałoweho rowa połožić. Jězusowy row bu z ćežkim kamjenjom zawrjeny, kaž bě to tehdy pola pobožnych Židow z wašnjom. Jenož někotre žony z Galileje, kotrež běchu Jězusa hač do jeho smjerće přewodźeli, běchu swědkojo tutoho (Mk 15,47).

== Wěra wo horjestawanju ==
Prakřesćanske wěrowe wuznaće rěka (Jap 2,32):&lt;blockquote&gt;''Toho Jězusa je Bóh zbudźił!''&lt;/blockquote&gt;Tuta wěra je žórło a wuchadźišćo prakřesćanskeho poselstwa wot wujednanja Boha ze swětom. Historisce pak njeda so horjestawanje a z tym zwjazowace nazhonjenja werifikować.

== Wotkaz ==
{{commonscat|Jesus Christ|Jězus}}

[[Kategorija:Křesćanstwo]]
[[Kategorija:Muž]]
[[Kategorija:Nabožina]]
[[Kategorija:Biblija]]</text>
      <sha1>qgqrhtk1xv4rdyc317xpuiha90ymfaz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Darkthrone</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20523</id>
    <revision>
      <id>390919</id>
      <parentid>382841</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T09:46:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Neptune, the Mystic</username>
        <id>21366</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Diskografija */ Update (https://metalinjection.net/new-music/darkthrone-stays-grim-on-pre-historic-metal-new-album-due-out-in-may)</comment>
      <origin>390919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1028" sha1="bi351bjutcz0i4kxk1o2se5jas0n4yp" xml:space="preserve">[[Dataja:Darkthrone crop.png|thumb|Darkthrone]]
'''Darkthrone''' je [[norwegska]] metalowa/crust punkowa hudźbna skupina, kotraž bu w lěće 1986 załožena jako ''Black Death''.

==Diskografija==
{{Commons|Category:Darkthrone}}
*1991	Soulside Journey
*1992	A Blaze in the Northern Sky
*1993	Under a Funeral Moon
*1994	Transilvanian Hunger
*1995	Panzerfaust
*1996	Total Death
*1999	Ravishing Grimness
*2001	Plaguewielder
*2003	Hate Them
*2004	Sardonic Wrath
*2006	The Cult is Alive
*2007	F.O.A.D.
*2008	Dark Thrones and Black Flags
*2010	Circle the Wagons
*2013   The Underground Resistance
*2016   Arctic Thunder
*2019   Old Star
*2021   Eternal Hails......
*2022   Astral Fortress
*2024   It Beckons Us All.......
*2026   Pre-Historic Metal

== Eksterne wotkazy ==
* [https://web.archive.org/web/20201122050138/https://www.darkthrone.no/ Official website]
* [https://web.archive.org/web/20130713121646/http://www.bestblackmetalalbums.com/darkthrone.php Darkthrone] - BestBlackMetalAlbums.com

[[Kategorija:Hudźbna skupina]]</text>
      <sha1>bi351bjutcz0i4kxk1o2se5jas0n4yp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dešćowy čas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20952</id>
    <revision>
      <id>390924</id>
      <parentid>348140</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T10:10:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J budissin</username>
        <id>7</id>
      </contributor>
      <origin>390924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="778" sha1="lm942vzx51np57f32medm7pghd8gp5d" xml:space="preserve">[[Dataja:Finnis River.jpg|thumb|Finnis River w [[Awstralska|Awstralskej]] w dešćowym a suchim počasu]]

'''Dešćowy čas''' je w tropiskich a subtropiskich kónčinach swěta wony čas, hdyž so wjetšina lětnych spadkow dźe. Mjez sewjernym a južnym wobrotnikom so přibližnje potom dešćuje, hdyž steji [[słónco]] tam w [[cenit|ceniće]], potajkim w sewjernych tropach mjez [[apryl]]om a [[oktober|oktobrom]] a w južnych tropach mjez oktobrom a aprylom. W někotrych krajach blisko [[ekwator]]a maja tuž dwaj dešćowej časaj wob lěto. 

Počasy so potajkim w tropach na temperaturach njeorientuja. Město [[zyma|zymy]] a [[lěćo|lěća]] maja tam dešćowy a suchi čas.

== Hlej tež ==
* [[Suchi čas]]

{{Nawigaciska lajsta počasy}}

[[Kategorija:Počas]]</text>
      <sha1>lm942vzx51np57f32medm7pghd8gp5d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Rolling Stones</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22040</id>
    <revision>
      <id>390918</id>
      <parentid>383034</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T22:00:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Niegodzisie</username>
        <id>18373</id>
      </contributor>
      <comment>/* Diskografija */</comment>
      <origin>390918</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1698" sha1="a3yinlvhbhkgg74anhxranih439omhv" xml:space="preserve">{{Infokašćik band
| Mjeno = The Rolling Stones
| wobraz = [[File:Stones members montage2.jpg|200px]]
| Załoženje = 1962
| Žanr =rock
| Eksterne wotkazy = 
}}
[[File:Rolling_Stones_1965.jpg|thumb|The Rolling Stones 1965: Brian Jones, Charlie Watts, Mick Jagger, Keith Richards, Bill Wyman]]

'''The Rolling Stones''' su jendźelska rockowa hudźbna skupina z [[London]]a, kotraž bu w lěće [[1962]] załožena.

== Sobustawojo ==
* [[Mick Jagger]] (1962–)
* [[Keith Richards]] (1962–)
* [[Charlie Watts]] (1963–2021†)
* [[Ronnie Wood]] (1975–)

* [[Brian Jones]] (1962–1969)
* [[Ian Stewart]] (1962–1963)
* [[Bill Wyman]] (1962–1993)
* [[Tony Chapman]] (1962–1963)
* [[Dick Taylor]] (1962)
* [[Mick Taylor]] (1969–1974)

== Diskografija ==
*''The Rolling Stones'' (1964)
*''The Rolling Stones No. 2'' (1965)
*''The Rolling Stones, Now!'' (1965)
*''Out of Our Heads'' (1965)
*''December's Children (And Everybody's)'' (1965)
*''Aftermath'' (1966)
*''Between the Buttons'' (1967)
*''Their Satanic Majesties Request'' (1967)
*''Beggars Banquet'' (1968)
*''Let It Bleed'' (1969)
*''Sticky Fingers'' (1971)
*''Exile on Main St.'' (1972)
*''Goats Head Soup'' (1973)
*''It's Only Rock 'n Roll'' (1974)
*''Black and Blue'' (1976)
*''Some Girls'' (1978)
*''Emotional Rescue'' (1980)
*''Tattoo You'' (1981)
*''Undercover'' (1983)
*''Dirty Work'' (1986)
*''Steel Wheels'' (1989)
*''Voodoo Lounge'' (1994)
*''Bridges to Babylon'' (1997)
*''A Bigger Bang'' (2005)
* ''Blue &amp; Lonesome'' (2016)
* ''Hackney Diamonds'' (2023)
* ''Foreign Tongues'' (2026)

== Eksterne wotkazy ==
{{Commonscat|The Rolling Stones}}

[[Kategorija:Jendźelska hudźbna skupina]]
[[Kategorija:Załožene 1962]]</text>
      <sha1>a3yinlvhbhkgg74anhxranih439omhv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gerhard Schröder</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23292</id>
    <revision>
      <id>390939</id>
      <parentid>355375</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T10:44:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J budissin</username>
        <id>7</id>
      </contributor>
      <origin>390939</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8353" sha1="hjbeh4woig26jmq22131zrgwtpsa2q8" xml:space="preserve">[[Dataja:Gerhard Schroeder CS.jpeg|mini|Gerhard Schröder w lěće 2008]]

'''Gerhard Fritz Kurt Schröder''' (* [[7. apryla]] [[1944]] w [[Mossenberg]]u) je něhdyši němski politikar [[Socialnodemokratiska strona Němskeje|Socialnodemokratiskeje strony Němskeje]]. Wón bě wot 1990 do 1998 ministerski prezident [[Delnja Sakska|Delnjeje Sakskeje]] a wot oktobra 1998 do nowembra 2005 jako nawoda prěnjeje čerwjeno-zeleneje koalicije na zwjazkowej runinje sedmy [[zwjazkowy kancler (Němska)|kancler]] zwjazkoweje republiki. Nimo toho bě mjez 1999 a 2004 z předsydu SPD.

== Žiwjenje ==
Gerhard Schröder narodźi so jako druhe dźěćo mandźelskeju Eriki a Fritza Schrödera na burskim statoku w Mossenbergu na wuchodźe dźensnišeje [[Sewjerorynsko-Westfalska|Sewjerorynsko-Westfalskeje]]. Tam bě jeho mać před bombowymi nadpadami zwjazkarjow ćeknyła. Jeho nan běše w tutym času jako wyši gefrajter při wuchodnej fronće a padny 4. oktobra 1944 w [[Sedmihródskej|Sedmihródskej]], tak zo swojeho syna ženje njezezna.

Wot 1951 do 1958 wopytowaše Schröder ludowu šulu w [[Bad Salzuflen]] a w [[Talle]]. Po tym absolwowaše w [[Lemgo]] wukubłanje k drobnowikowanskemu překupcej. Wot 1962 do 1964 wopytowaše wječornu šulu a nachwata srjedźnu zrałosć. W lěće 1966 złoži na Westfalskim kolegu w [[Bielefeld|Bielefeldźe]] maturu. W samsnym lěće započa studować prawnistwo w [[Göttingen]]je, štož 1976 po druhim statnym eksamenje absolwowaše. Wot 1978 do 1990 dźěłaše jako socius prawizniskeje kenclije w [[Hannover]]je a zastupowaše mjez druhim pozdatneho terorista [[RAF]] [[Horst Mahler|Horsta Mahlera]].

Gerhard Schröder bě štyri króć woženjeny, nima pak swójske dźěći. Wot 1997 do 2015 bě zmandźeleny z 19 lět młódšej žurnalistku [[Doris Schröder-Köpf]].

== Politiska karjera ==
Gerhard Schröder je wot 1963 z čłonom SPD. Mjez 1978 a 1980 běše ze zwjazkowym předsydu młodych socialistow w SPD (Jusos) a wot 1980 do 1986 z čłonom [[zwjazkowy sejm|zwjazkoweho sejma]]. Pola wólbow k delnjosakskemu krajnemu sejmej nastupi w lěće 1986 jako načolny kandidat swojeje strony. We wólbach zhubi [[CDU]] absolutnu wjetšinu, móžeše pak z pomocu [[FDP]] dale knježić. Schröder złoži mandat w zwjazkowym sejmje a skutkowaše wotnětka jako nawoda opozicije a frakciski předsyda SPD w krajnym sejmje.

[[Dataja:Bundesarchiv B 145 Bild-F086698-0021, München, Konferenz der Ministerpräsidenten.jpg|thumb|Schröder hromadźe z [[Max Streibl|Maxom Streiblom]] ([[Bayerska]]) a [[Manfred Stolpe|Manfredom Stolpu]] ([[Braniborska]]) na konferency ministerskich prezidentow w lěće 1990]]
Pola wólbow 1990 běše znowa z načolnym kandidatom a bu po wólbnym wuspěchu dnja 21. junija wot čerwjeno-zeleneje wjetšiny k nowemu ministerskemu prezidentej woleny. Tež wólby w lětomaj 1994 a 1998 móžeše dobyć. Nimo toho bě wot 1994 do 1998 krajny předsyda socialdemokratow.

Po třećim wólbnym dobyću dnja 1. měrca 1998 bu wot zwjazkoweho jednaćela SPD [[Franz Müntefering|Franza Münteferinga]] za kanclerskeho kandidata za wólby k 14. zwjazkowemu sejmej w septembru samsneho lěta deklarowany. We wólbach bu k prěnjemu razej w stawiznach zwjazkoweje republiki knježerstwo kompletnje wotsadźene a prěni raz dóstachu strony na lěwej stronje politiskeho spektruma wjace hač 50 procentow. Jako wuslědk wólbow sta so Schröder dnja 27. oktobra 1998 z kanclerom prěnjeje čerwjeno-zeleneje koalicije na zwjazkowej runinje a z naslědnikom kanclera [[Helmut Kohl|Helmuta Kohla]], kotryž bě do toho šěsnaće lět z nawodu čorno-žołteje koalicije. 

→ ''hlej tež: [[Kabinet Schröder I]]''

Po wotchadźe předsydy SPD a financneho ministra [[Oskar Lafontaine|Oskara Lafontaina]] w měrcu 1999 bu tež za zwjazkoweho předsydu swojeje strony woleny. Čerwjeno-zelena koalicija realizowaše w slědowacych štyrjoch lětach dźěle wólbneho programa „Inowacija a sprawnosć“, mjez druhim modernizaciju prawa staćanstwa, dawkowu reformu, rentowu reformu, spušćenje atoma a zawjedźenje [[ekodawk]]a. Diferency mjez koaliciskimaj partneromaj wobstejachu pola temow požadarjow wo azyl, brónjowych eksportow a [[Kosowska wójna|Kosowskeje wójny]]. Nimo toho njemóžachu zwjazkowy etat konsolidować, tak zo přiběraše cyłkowne zadołženje w Němskej mjez 1998 a 2005 kóžde lěto wo přerěznje 3,6 %.

[[Dataja:Gerhard Schroeder MUC-20050910-01.jpg|thumb|Gerhard Schröder we wólbnym boju 2005]]
We wólbnym boju 2002 wupadaše spočatnje tak, jako by čerwjeno-zelena koalicija wólby zhubiła. Při wólbach dnja 22. septembra dósta pak snadnu wjetšinu mandatow, tak zo móžeše dale knježić. Po wobkedźbowarjach běštej předewšěm dwaj faktoraj na kóncu rozsudźacej: dobry a w medijach skutkowacy krizowy management při wulkej wodźe [[Łobjo|Łobja]] w lěću 2002 a wotpokazanje němskeho wobdźělenja při wot [[Zjednoćene staty Ameriki|Zjednoćenych statow]] planowanej [[Irakska wójna|Irakskej wójnje]]. We wonkownej politice haješe wosebje dobre poćahi k [[Francoska|Francoskej]] pod prezidentom [[Jacques Chirac]] a k [[Ruskej]] pod [[Wladimir Putin|Wladimirom Putinom]].

Po znowawuzwolenju nastorči Schröder dalše reformowe projekty, kaž na přikład strowotnisku reformu. Z tak mjenowanej [[Agenda 2010|Agendu 2010]] prezentowaše 14. měrca 2003 najwjetši a najwažniši projekt swojeho kanclerstwa. W běhu realizacije reformow přiběraše kritika přećiwo čerwjeno-zelenemu knježerstwu a tež nutřkownostronska kritika přećiwo Schröderej. W měrcu 2004 złoži zastojnstwo zwjazkoweho předsydy SPD.

→ ''hlej tež: [[Kabinet Schröder II]]''

Po poražce socialdemokratow pola wólbow w najwjetšim zwjazkowym kraju Sewjerorynsko-Westfalskej, hdźež bě SPD do toho 39 lět knježiła, staji Schröder dnja 1. julija 2005 [[prašenje dowěry]] w parlamenće a zhubi – kaž bě to wotpohladał – kanclersku wjetšinu, po čimž prosy zwjazkoweho prezidenta [[Horst Köhler|Horsta Köhlera]] wo rozpušćenje zwjazkoweho sejma. Köhler postaji dočasne wólby za 18. septembra 2005.

9. julija wuzwoli so Schröder na stronskim zjězdźe delnjosakskeje SPD z 99,5 % hłosow za načolneho kandidata krajneje lisćiny. Pola wólbow dóstachu socialdemokraća 34,5 % hłosow, štož wotpowědowaše 222 sydłam (wot 614) w parlamenće. Hačrunjež běchu najsylniša strona, móžeštej CDU a CSU zhromadnje najwjetšu frakciju stworić. Po wólbnych wuslědkach njeměješe ani čerwjeno-zelena ani čorno-žołta koalicija wjetšinu w sejmje. Jenička móžnosć bě [[wulka koalicija]], kotraž bě pak po Schröderowych słowach jenož pod jeho wjednistwom móžna. Po internych jednanjach deklarowaše Schröder naposledku wotchad z politiki, tak zo móžeštej frakciji CDU/CSU a SPD dnja 22. nowembra [[Angela Merkel|Angelu Merkel]] za prěnju kanclerku Němskeje wolić. 24. nowembra 2005 złoži Schröder mandat w zwjazkowym sejmje.

Po kóncu swojeje politiskeje karjery dźěłaše Schröder zaso jako prawiznik, ale tež jako poradźowar w hospodarstwje, mjez druhim za [[Ruska|ruski]] płunowy koncern [[Gazprom]].

== Literatura ==
* [[Béla Anda]], Rolf Kleine: ''Gerhard Schröder''. Eine Biographie. Ullstein, Berlin 1996, ISBN 3-550-07092-6
* [[Jürgen Hogrefe]]: ''Gerhard Schröder: Ein Porträt''. Siedler Verlag, 2002, ISBN 3-886-80757-6
* [[Reinhard Urschel]]: ''Gerhard Schröder''. DVA, 2002, ISBN 3-421-05508-4
* Gerhard Schröder w rozmołwje z Ulrichom Wickertom: ''Deutschland wird selbstbewußter''. Hohenheim-Verlag, Stuttgart/Lipsk 2000, ISBN 3-89850-010-1

== Wotkazaj ==
{{Commonscat}}
* [http://webarchiv.bundestag.de/archive/2010/0427/bundestag/abgeordnete/bio/S/schroge0.html Krótka biografija we webarchiwje zwjazkoweho sejma] {{ref-de}}

{{Nawiblok
|Zwjazkowi kanclerjo Němskeje
|Kabinet Schröder I
|Kabinet Schröder II
|Předsydźa SPD
|Ministerscy prezidenća Delnjeje Sakskeje
}}

{{DEFAULTSORT:Schroeder, Gerhard}}
[[Kategorija:Muž]]
[[Kategorija:Rodź. 1944]]
[[Kategorija:Němc]]
[[Kategorija:Čłon SPD]]
[[Kategorija:Zwjazkowy kancler Němskeje]]
[[Kategorija:Zapósłanc zwjazkoweho sejma]]
[[Kategorija:Ministerski prezident Delnjeje Sakskeje]]
[[Kategorija:Politikar (20. lětstotk)]]
[[Kategorija:Politikar (21. lětstotk)]]</text>
      <sha1>hjbeh4woig26jmq22131zrgwtpsa2q8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cleopatra Stratan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23664</id>
    <revision>
      <id>390942</id>
      <parentid>382736</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T10:46:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J budissin</username>
        <id>7</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>390942</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6053" sha1="piqngeld5ppt0cxgqgf7bc1fir19qe5" xml:space="preserve">{{Infokašćik wosoby
|mjeno=Stratan, Cleopatra
|wopisanje=moldawska spěwarka
|datum narodźenja=6. Oktober 2002
|ródne město=[[Chișinău]], Moldawska
|datum zemrěća=
|městno zemrěća=
}}
[[Dataja:CleoStratanposter.JPG|miniatur|Koncertowy plakat z Cleopatru a po njeje designowanej [[Merchandising]]-klanku, 2008]]
'''Cleopatra Stratan''' (* [[6. oktobra]] [[2002]] w [[Chișinău]], [[Moldawska]]) je dźowka  spěwytwórca [[Pavel Stratan]] a najmłódša [[spěw]]arka, kotraž je hdy [[hit čisła jedyn]] docpěła. Jeje najznaćiša pěseń ''Ghiţă'' bě w Moldawskej a [[Rumunska|Rumunskej]] ale tež mjezynarodnje hit.

== Kariera ==
Pavel Stratan dźěłaše w lěće 2005 w [[Bukarest|Bukaresće]] na swojim třećim albumje. Jeho małka dźowka bě při nahraćach při tym a hraješe w studiju, mjeztym zo je jej nan swoje spěwy nahrał. Spontanje wza wona při spěwje ''Mama'' jedyn swobodnych mikrofonow a sobu spěwaše. Studijowy crew bě wot připadneho nahraća zahorjeny a woni wobzamknyli, ju hišće dalše spěwy spěwać dać. Z tych nahraćow nastawaše album ''La vârsta de trei ani'' (přełožk.: W starobje třoch lět), kotryž w lěće 2006 w Rumunskej je so wozjewjeny. Plata awansowaše z 150.000 předatymi jednotkami k wulkim překwapjenskim wuspěchu a bu dwójce z [[platinowa zwukowa tačel|platinom]] ale tež [[MTV Europe Music Awards|MTV Award]] za najlěpši album w Rumunskej w lěće 2006 wuznamjenjeny.&lt;ref&gt;lifeisreallybeautiful.com: [https://web.archive.org/web/20160425032427/http://lifeisreallybeautiful.com/tag/pavel-stratan/ Cleopatra Stratan…Isn’t She Lovely?] {{ref-en}}&lt;/ref&gt; Wosebity hit bě při tym spěw ''Ghiţă'', kotryž bě w Rumunskej za čas pjeć tydźenjow na prěnim městnje chartow.

Spěw so jedna wot małkeje holcy, kotraž hlada kóždy wječor zrudna před zachodom šule jeje najlěpšeho přećela. Tón pak njepřińdźe, dokelž je wjes wopušćił a je wupućowany. Wón wopisuje realnosć wjele moldawskich dźěći, přetož chudosće dla wjele wobydlerjow kraj wopušći a we wukraju dźěło namaka.

Přez ertnu propagandu we wukraju žiwjacych Rumunow a Moldawčanow ale tež přez [[YouTube]] so sta spěw tež mjezynarodnje znaty. Album je so na to tež w [[Japanska|Japanskej]],&lt;ref&gt;{{Internetowe žórło|url=http://music.ponycanyon.co.jp/pickup/pccy01830/|titul=Cleopatra/Ghita|hrsg=Pony Canyon|rěč=ja|přistup=2010-12-19}}&lt;/ref&gt; [[Chinska republika|Taiwanje]], [[Južna Koreja|Južnej Koreji]], [[Španiska|Španiskej]] a [[Mexiko|Mexiku]] jewił. Cleopatra spěwaše nimo rumunskeho originala hišće [[Jendźelšćina|jendźelsku]] a [[Rušćina|rusku]] wersiju nutř.

Jeje prěni wustup měješe dnja 20. awgusta 2006, hdyž třilětna wot jeje nana na gitarje přewodźena před 400 wopytarjemi w Bukarestskim Teatrul Nottara dwuhodźinski koncert daše.&lt;ref&gt;Evenimentul Zile: [https://web.archive.org/web/20070605120604/http://www.evz.ro/article.php?artid=269371 Cleo, copilul-minune. Fetita lui Stratan si-a lansat albumul de debut sustinuta de peste 400 de fani], auf archive.org {{ref-ro}}&lt;/ref&gt; W decembrje 2006 wustupi hižo štyrilětna při hodownej gala w [[Piatra Neamț]] a dóstawaše za spěwanje jeničkeho spěwa 10.000 [[US-dolar]]ow. Jeje nan dawaše pozdźišo cyłu sumu w telewiznej show za karitatiwne zaměry. Runočasnje je wón wozjewił, zo by Cleopatra po enormnej medijowej kekliji tuchwilu žane wustupy wjace činiła.

W meji 2007 dósta při spožčenju myta wot MTV România w [[Sibiu]] dwaj Music Awards, jako Best New Artist a za Best Song.

W lěće 2008 wobzamknje jeje nan z Cleopatra nowy album nahrać, kotryž je so po přikładźe prěnjeho pod titulom ''La vârsta de cinci ani'' (přełožk: W starobje pjeć lět) jewił. Wot tutoho albuma so sta wosebje spěw ''Zunea-Zunea'' hit. Dnja 13. decembra 2008 je w [[Chișinău]] jeje małki bratr porodźił, kotryž so je na jeje namjeće na mjeno Cezar křćił.

Kónc 2009 je so jeje třeći album jewił, na kotrymž wona hromadu z jeje nanom rumunske 	hodowne spěwy, tak mjenowane colinde, spěwa.&lt;ref&gt;hotnews.ro: [http://life.hotnews.ro/stiri-prin_oras-6759183-fotogalerie-cleopatra-stratan-lansat-colinde-magice-venit-venit-iarna-noi-chisinau-venit-venit-iarna-apuc-beu.htm Cleopatra Stratan a lansat Colinde Magice] {{ref-ro}}&lt;/ref&gt;

Hač do 2011 je Cleopatra z jeje staršimaj a jeje bratrom w Chișinău bydliła, stolica Moldawskeje, a je tam do šule šła.&lt;ref&gt;unimedia.md: [http://unimedia.md/?mod=news&amp;id=13023 Cleopatra Stratan a mers la şcoală în clasa întâi] {{ref-ro}}&lt;/ref&gt; Potom so je swójba cyle do Rumunskeje přesydliła a je žiwa nětko w Bukaresće. &lt;ref&gt;adevarul.ro: [http://adevarul.ro/moldova/actualitate/familia-stratan-s-a-mutat-bucuresti-1_50acf37b7c42d5a6638c797b/index.html Familia Stratan s-a mutat la Bucureşti] {{ref-ro}}&lt;/ref&gt;

== Rekordy ==
Na jeje prěnim albumje wozjewjeny spěw ''Ghiţă'' bě w lěće 2006 za čas pjeć tydźenjow na prědnim městnje [[Lisćina hitow čisła jedyn w Rumunskej (2006)|rumunskich chart]], na časowym dypku hdyž Cleopatra bě hakle štyri lěta stara. Po [[Guinesowa kniha rekordow|Guinesowej knize rekordow]] je wona tuž najmłódša spěwarka, kotraž je hdy hit čisła jedyn w kraju docpěła. Rekord zastawaše před njej  francoski dźěćacy star [[Jordy]] a před tym [[Shirley Temple]].

Cleopatra je tež jako dotal najmłódša hudźbnica MTV Award dóstała (2006 Best New Album w Rumunskej, 2007 Best Song a Best New Artist) a płaći jako najmłódša spěwarka, kotraž je   dwuhodźinski koncert wobstała.&lt;ref&gt;europafm.ro: [https://web.archive.org/web/20150112182506/http://www.europafm.ro/showbiz/vedete/cleopatra-stratan-in-guinness-book~n19093/ Cleopatra Stratan în Guinness Book] {{ref-ro}}&lt;/ref&gt;

== Alby ==

* La vârsta de 3 ani (2006)
* La vârsta de 5 ani (2008)
* Colinde Magice (2009)

== Nóžki ==
&lt;references /&gt;

{{Žiwjenski čas|2002||Stratan, Cleopatra}}
[[Kategorija:Spěwar]]
[[Kategorija:Moldawčan]]
[[Kategorija:Žona]]</text>
      <sha1>piqngeld5ppt0cxgqgf7bc1fir19qe5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lisćina kulturnych pomnikow w Sewjerowuchodnym wobkruhu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25825</id>
    <revision>
      <id>390930</id>
      <parentid>389793</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T10:24:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J budissin</username>
        <id>7</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>390930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="146137" sha1="m6cdvyrtqrvz7okpf2bf66hbkoha4n2" xml:space="preserve">{{All Coordinates}}
[[Dataja:Budyšin Bautzen Locator Nordostring.svg|thumb|Połoženje měšćanskeho dźěla Sewjerowuchodny wobkruh w Budyšinje]]
'''Lisćina kulturnych pomnikow w Sewjerowuchodnym wobkruhu''' wobsahuje připóznate kulturne pomniki [[Budyšin|Budyskeho]] měšćanskeho dźěla [[Sewjerowuchodny wobkruh]], kotrež su w pomnikowej lisćinje Sakskeho krajneho zarjada za pomnikoškit zapisane (staw: 15. apryla 2014).

== Legenda ==
* '''mjeno:''' pomjenowanje abo družina kulturneho pomnika
* '''połoženje:''' dróhowe mjeno a, je-li date, domowe čisło kulturneho pomnika. Po tutej adresy so lisćina zakładnje sortěruje. Wotkaz „karta“ wjedźe k wšelakorym kartam w syći a mjenuje koordinaty kulturneho pomnika. 
* '''datowanje:''' podawa lěto dotwarjenja resp. dobu twarjenja. Rjadowanje po lěće je zmóžnjene. 
* '''wopisanje:''' twarske a stawizniske drobnostki kulturneho pomnika, wosebje kajkosće pomnika.
* '''ID:''' wot Sakskeho krajneho zarjada za pomnikoškit wudate objektowe čisło kulturneho pomnika

== Lisćina kulturnych pomnikow w Sewjerowuchodnym wobkruhu ==
{{Lisćina pomnikow Sakska (hłowa tabulki)}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250191
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Arnoldowa 1
|adresa-sort = 
|NS          = 51.182487
|EW          = 14.443041
|datum       = 
|datum-sort   = 
|wopisanje   = najenski dom w zwisowacym wobtwarjenju; wuznamny za městotwarske stawizny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250189
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Arnoldowa 5
|adresa-sort = 
|NS          = 51.182815
|EW          = 14.443035
|datum       = wot 1905 do 1910 (najenski dom)
|datum-sort   = 1905
|wopisanje   = najenski dom w zwisowacym wobtwarjenju; wuznamny za městotwarske stawizny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250186
|mjeno       = Portal
|adresa      = Arnoldowa 6
|adresa-sort = 
|NS          = 51.182695
|EW          = 14.443415
|datum       = napis 1908 (portal)
|datum-sort   = 1908
|wopisanje   = portal najenskeho domu; wuměłsce wuznamny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250187
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Arnoldowa 8
|adresa-sort = 
|NS          = 51.182803
|EW          = 14.443487
|datum       = wokoło 1910 (najenski dom)
|datum-sort   = 1910
|wopisanje   = najenski dom w zwisowacym wobtwarjenju; wuznamny za městotwarske stawizny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250038
|mjeno       = Zahrodna chěžka
|adresa      = Augusta Bebelowa 1
|adresa-sort = 
|NS          = 51.176740
|EW          = 14.430750
|datum       = wokoło 1900 (zahrodna chěža)
|datum-sort   = 1900
|wopisanje   = zahrodna chěžka we wotewrjenym wobtwarjenju; socialnostawizniski wuznam
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250046
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Augusta Bebelowe naměsto 3
|adresa-sort = Augusta Bebelowe naměsto 03
|NS          = 51.176112
|EW          = 14.432937
|datum       = wokoło 1890 (najenska wila)
|datum-sort   = 1890
|wopisanje   = najenska wila z wobhrodźenjom; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = August-Bebel-Platz 3 Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250047
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Augusta Bebelowe naměsto 4
|adresa-sort = Augusta Bebelowe naměsto 04
|NS          = 51.176231
|EW          = 14.433053
|datum       = wokoło 1890 (najenska wila)
|datum-sort   = 1890
|wopisanje   = najenska wila z wobhrodźenjom; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = August-Bebel-Platz 4 Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250048
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Augusta Bebelowe naměsto 5
|adresa-sort = Augusta Bebelowe naměsto 05
|NS          = 51.176355
|EW          = 14.433394
|datum       = wokoło 1890 (najenska wila)
|datum-sort   = 1890
|wopisanje   = najenska wila; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = August-Bebel-Platz 5 Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250049
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Augusta Bebelowe naměsto 6
|adresa-sort = Augusta Bebelowe naměsto 06
|NS          = 51.176518
|EW          = 14.433608
|datum       = wokoło 1870/1880 (najenska wila)
|datum-sort   = 1870
|wopisanje   = najenska wila při róžku; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = August-Bebel-Platz 6 Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250039
|mjeno       = Marije Marćina cyrkej
|adresa      = Augusta Bebelowe naměsto 7
|adresa-sort = Augusta Bebelowe naměsto 07
|NS          = 51.176383
|EW          = 14.432363
|datum       = 1888–1891, napis 1888 (cyrkej); 1888 (połoženje zakładneho kamjenja)
|datum-sort   = 1888
|wopisanje   = cyrkej z cyrkwinskim naměstom (zahrodny pomnik); nowogotiska halowa cyrkej; wuznamna za městnostne, twarske a městotwarske stawizny
|wobraz      = Maria and martha church bautzen 101.JPG
|commonscat  = Maria- und Martha-Kirche (Bautzen)
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250044
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Augusta Bebelowe naměsto 1
|adresa-sort = Augusta Bebelowe naměsto 01
|NS          = 51.175681
|EW          = 14.432520
|datum       = wokoło 1890 (wila)
|datum-sort   = 1890
|wopisanje   = najenska wila z pódlanskim twarjenjom a schodowej wěžu, při róžkuwuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250198
|mjeno       = Wobwodny cyrkwinski zarjad / wila
|adresa      = Augusta Bebelowe naměsto 10
|adresa-sort = 
|NS          = 51.176950
|EW          = 14.431950
|datum       = wokoło 1890 (wila)
|datum-sort   = 1890
|wopisanje   = wobwodny cyrkwinski zarjad / wila; naměstu reprezentatiwny charakter dawaca; wuznamna za městotwar a napohlad naměsta
|wobraz      = August-Bebel-Platz 10 Bautzen 1.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250248
|mjeno       = Diakoniski skutk / najenska wila
|adresa      = Augusta Bebelowe naměsto 11
|adresa-sort = 
|NS          = 51.176810
|EW          = 14.431710
|datum       = 1910/1915 (najenska wila)
|datum-sort   = 1910
|wopisanje   = poradźowarnja Diakoniskeho skutka / najenska wila; z debjenkowymi elementami secesije, wuznamna za twarske stawizny a městotwar
|wobraz      = August-Bebel-Platz 11 Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250040
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Augusta Bebelowe naměsto 14
|adresa-sort = 
|NS          = 51.175587
|EW          = 14.432199
|datum       = 
|datum-sort   = 
|wopisanje   = najenski dom z wobhrodźenjom, při róžku a we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za městotwar a napohlad dróhi
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250494
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Behringowa 1
|adresa-sort = 
|NS          = 51.184969
|EW          = 14.427504
|datum       = po 1850 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1850
|wopisanje   = bydlenski dom w połwotewrjenym wobtwarjenju z wrotami z kowaneho železa; wuznamny za twarske stawizny a napohlad dróhi
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250467
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Behringowa 2
|adresa-sort = 
|NS          = 51.185623
|EW          = 14.428068
|datum       = wokoło 1905 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1905
|wopisanje   = najenski dom w połwotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny a městotwar
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250468
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Behringowa 4
|adresa-sort = 
|NS          = 51.185705
|EW          = 14.428166
|datum       = wokoło 1900 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1900
|wopisanje   = bydlenski dom w zwisowacym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny a městotwar
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250493
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Behringowa 6
|adresa-sort = 
|NS          = 51.185829
|EW          = 14.428228
|datum       = 
|datum-sort   = 
|wopisanje   = bydlenski dom při róžku; wuznamny za twarske stawizny a městotwar
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250482
|mjeno       = Dwójny bydlenski dom
|adresa      = Breitscheidowa 1
|adresa-sort = 
|NS          = 51.188050
|EW          = 14.434360
|datum       = 1900/1905 (dwójny bydlenski dom)
|datum-sort   = 1900
|wopisanje   = dwójny bydlenski dom we wotewrjenym wobtwarjenju, z wobhrodźenjom; wuznamny za městotwar a napohlad dróhi
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250481
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Breitscheidowa 2
|adresa-sort = 
|NS          = 51.188367
|EW          = 14.434530
|datum       = wokoło 1905 (najenski dom)
|datum-sort   = 1905
|wopisanje   = najenski dom we wotewrjenym wobtwarjenju, z wobhrodźenjom; w domizniskim stilu natwarjeny, wuznamny za twarske stawizny a městotwar
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250483
|mjeno       = Dwójny bydlenski dom
|adresa      = Breitscheidowa 3
|adresa-sort = 
|NS          = 51.188110
|EW          = 14.433930
|datum       = 1900/1905 (dwójny bydlenski dom)
|datum-sort   = 1900
|wopisanje   = dwójny bydlenski dom we wotewrjenym wobtwarjenju, z wobhrodźenjom; wuznamny za twarske stawizny a městotwar
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250715
|mjeno       = Kralowsko-sakska krajna chłostarnja (něhdy)
|adresa      = Breitscheidowa 4
|adresa-sort = 
|NS          = 51.189130
|EW          = 14.432500
|datum       = 1900–1904 (celowy trakt); 1903 (płokarnja); 1903 (jastwowa murja); 1903 (cyrkej); 1903 (wuheń)
|datum-sort   = 1900
|wopisanje   = Chłostarnja Budyšin I (něhdy); Žołta běda / jednotliwe pomniki: cyrkej, domy I, II, III, IV (chorownja), kuchnja, płokarnja, wuheń (techniski pomnik), wonkowne přestrjenje z pućemi a historiskim wobstatkom štomow (jónkróćne w Němskej) kaž tež wobhrodźenskej murju (hlej tež obj. 09301250); ze stawizniskej a wědomostnej hódnotu. (přirunaj tež Weigangowu 8a)
|wobraz      = Bautzen I.jpg
|commonscat  = Justizvollzugsanstalt Bautzen I
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250484
|mjeno       = Dwójny bydlenski dom
|adresa      = Breitscheidowa 5
|adresa-sort = 
|NS          = 51.188170
|EW          = 14.433500
|datum       = 1900/1905 (dwójny bydlenski dom)
|datum-sort   = 1900
|wopisanje   = dwójny bydlenski dom we wotewrjenym wobtwarjenju, z wobhrodźenjom; wuznamny za twarske stawizny a napohlad dróhi
|wobraz      = Doppelwohnhaus Breitscheidstraße 5.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250027
|mjeno       = Wila
|adresa      = Dr. Arnošta Mukowa 8
|adresa-sort = Dr. Arnošta Mukowa 08
|NS          = 51.177481
|EW          = 14.431585
|datum       = wokoło 1885 (wila)
|datum-sort   = 1885
|wopisanje   = wila z wobhrodźenjom; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250024
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Dr. Arnošta Mukowa 11; 11b
|adresa-sort = 
|NS          = 51.177390
|EW          = 14.432810
|datum       = wokoło 1890 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1890
|wopisanje   = bydlenski dom ze zadnim twarjenjom a wobhrodźenjom, we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = Dr.-Ernst-Mucke-Straße 11-11b Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250025
|mjeno       = Wila
|adresa      = Dr. Arnošta Mukowa 12
|adresa-sort = 
|NS          = 51.177209
|EW          = 14.432256
|datum       = 
|datum-sort   = 
|wopisanje   = wila z wobhrodźenjom při róžku; wuznamna za twarske stawizny a napohlad dróhi
|wobraz      = Dr.-Ernst-Mucke-Straße 12 Bautzen 1.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250203
|mjeno       = Hotel Gude
|adresa      = Dr. Pětra Jordanowa 1
|adresa-sort = Dr. Pětra Jordanowa 01
|NS          = 51.173480
|EW          = 14.430080
|datum       = wokoło 1870/1880 (hotel)
|datum-sort   = 1870
|wopisanje   = zarjadniske twarjenje, něhdyši hotel; wuznamny za twarske a městnostne stawizny
|wobraz      = Hotel Gude Dr.-Peter-Jordan-Straße 1 Bautzen 1.JPG
|commonscat  = Hotel Gude
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250204
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Dr. Pětra Jordanowa 3
|adresa-sort = Dr. Pětra Jordanowa 03
|NS          = 51.173140
|EW          = 14.430730
|datum       = wokoło 1890 (najenska wila)
|datum-sort   = 1890
|wopisanje   = najenska wila z wobhrodźenjom; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Dr.-Peter-Jordan-Straße 3 Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250124
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Dr. Pětra Jordanowa 5
|adresa-sort = Dr. Pětra Jordanowa 05
|NS          = 51.173050
|EW          = 14.430970
|datum       = wokoło 1905 (wila fabrikantow)
|datum-sort   = 1905
|wopisanje   = najenska wila z wobhrodźenskej murju; něhdyša wila fabrikantow, dźensa Statny wysokotwarski zarjad financow; wuznamny za městotwar, twarske stawizny a napohlad dróhi
|wobraz      = Dr.-Peter-Jordan-Straße 5 Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250125
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Dr. Pětra Jordanowa 6
|adresa-sort = Dr. Pětra Jordanowa 06
|NS          = 51.172060
|EW          = 14.432260
|datum       = napis při fasadźe 1907 (najenski dom)
|datum-sort   = 1907
|wopisanje   = najenski dom w połwotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny a napohlad dróhi
|wobraz      = Dr.-Peter-Jordan-Straße 6 Bautzen 2.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250427
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Dr. Pětra Jordanowa 11a
|adresa-sort = 
|NS          = 51.171530
|EW          = 14.433980
|datum       = wokoło 1910 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1910
|wopisanje   = bydlenski dom w zwisowacym wobtwarjenju; pyšnje rozrjadowana, rjenje rytmizowana fasada, prěnjotny napohlad do dalokeje měry wobchowany, wuznamny za twarske stawizny a městotwar
|wobraz      = BZ-PJordan-Str-11a.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250171
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Dr. Pětra Jordanowa 23
|adresa-sort = 
|NS          = 51.170079
|EW          = 14.436707
|datum       = po 1905 (najenski dom)
|datum-sort   = 1905
|wopisanje   = najenski dom při róžku a w zwisowacym wobtwarjenju stejacy; wuznamny za twarske stawizny a městotwar
|wobraz      = BZ-PJordan-Str-23.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250140
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Dr. Pětra Jordanowa 25
|adresa-sort = 
|NS          = 51.170018
|EW          = 14.436865
|datum       = wokoło 1905 (najenski dom)
|datum-sort   = 1905
|wopisanje   = najenski dom w zwisowacym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny a městotwar
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250488
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Dr. Pětra Jordanowa 26
|adresa-sort = 
|NS          = 51.171080
|EW          = 14.434160
|datum       = wokoło 1910 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1910
|wopisanje   = bydlenski dom při róžku; wot stila secesije wobwliwowane wuhotowanje fasady, wuznamny za twarske stawizny a městotwar
|wobraz      = Dr.-Peter-Jordan-Straße 26 Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250621
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Dr. Pětra Jordanowa 36
|adresa-sort = 
|NS          = 51.170120
|EW          = 14.436050
|datum       = wokoło 1910/1915 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1910
|wopisanje   = bydlenski dom z wobchodniskim předtwarom; wuznamny za městotwar, twarske stawizny a napohlad dróhi
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250138
|mjeno       = Dom w šwicarskim stilu (Hermann Schmidt)
|adresa      = Dr. Pětra Jordanowa 50
|adresa-sort = 
|NS          = 51.169290
|EW          = 14.437691
|datum       = 
|datum-sort   = 
|wopisanje   = hosćenc; dźensa pěstowarnja, wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250435
|mjeno       = Wjaceswójbny dom
|adresa      = Dr. Salvadora Allendowa 5
|adresa-sort = 
|NS          = 51.177310
|EW          = 14.446540
|datum       = wokoło 1920 (wjaceswójbny dom)
|datum-sort   = 1920
|wopisanje   = wjaceswójbny dom; něhdyši bydlenski dom póštownikow, wuznamny za twarske a socialne stawizny (hłowna adresa: Pawoła Njekowa 10; 12)
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250146
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Dróha Käthy Kollwitz 1
|adresa-sort = Dróha Käthy Kollwitz 01
|NS          = 51.172510
|EW          = 14.437780
|datum       = wokoło 1905 (najenski dom)
|datum-sort   = 1905
|wopisanje   = najenski dom při róžku a w połwotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny a napohlad dróhi
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250147
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Dróha Käthy Kollwitz 5
|adresa-sort = Dróha Käthy Kollwitz 05
|NS          = 51.172280
|EW          = 14.437760
|datum       = wokoło 1910 (najenski dom)
|datum-sort   = 1910
|wopisanje   = najenski dom w połwotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny a městotwar
|wobraz      = Käthe-Kollwitz-Straße 5 Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250151
|mjeno       = Dwójny bydlenski dom
|adresa      = Dróha Käthy Kollwitz 6; 8
|adresa-sort = Dróha Käthy Kollwitz 06
|NS          = 51.172160
|EW          = 14.437360
|datum       = wokoło 1912 (dwójny bydlenski dom)
|datum-sort   = 1912
|wopisanje   = dwójny bydlenski dom we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250149
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Dróha Käthy Kollwitz 9
|adresa-sort = Dróha Käthy Kollwitz 09
|NS          = 51.171980
|EW          = 14.437800
|datum       = wokoło 1910 (najenski dom)
|datum-sort   = 1910
|wopisanje   = najenski dom w zwisowacym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny a městotwar
|wobraz      = Käthe-Kollwitz-Straße 9 Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250155
|mjeno       = Dwójny bydlenski dom
|adresa      = Dróha Käthy Kollwitz 10
|adresa-sort = 
|NS          = 51.171780
|EW          = 14.437390
|datum       = wokoło 1910 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1910
|wopisanje   = dwójny bydlenski dom (dźěl čo. 12 njeje pomnik), z přitwarjenym wobchodom pola čo. 10 a wobhrodźenjom, při róžku stejacy; wuznamny za twarske stawizny a městotwar
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250150
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Dróha Käthy Kollwitz 11
|adresa-sort = 
|NS          = 51.171850
|EW          = 14.437780
|datum       = wokoło 1913 (najenski dom)
|datum-sort   = 1913
|wopisanje   = najenski dom w zwisowacym wobtwarjenju, z originalnym wobchodom; wuznamny za twarske stawizny a městotwar
|wobraz      = Käthe-Kollwitz-Straße 11 Bautzen 1.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250102
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Dwórnišćowa 1
|adresa-sort = Dwórnišćowa 01
|NS          = 51.176618
|EW          = 14.429346
|datum       = wokoło 1890 (najenski dom)
|datum-sort   = 1890
|wopisanje   = najenski dom we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny a napohlad dróhi
|wobraz      = Bahnhofstraße 1 Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250161
|mjeno       = Nowy gymnazij
|adresa      = Dwórnišćowa 2
|adresa-sort = Dwórnišćowa 02
|NS          = 51.176650
|EW          = 14.428810
|datum       = napis 1867 (gymnazij)
|datum-sort   = 1867
|wopisanje   = šula (Nowy gymnazij, dźensa Melanchthonowy) z ćěłozwučowarnju a wobhrodźenjom; wuznamna za twarske a městnostne stawizny
|wobraz      = Philipp-Melanchthon-Gymnasium Bautzen.jpg
|commonscat  = Philipp-Melanchthon-Gymnasium Bautzen
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250173
|mjeno       = Wila
|adresa      = Dwórnišćowa 4
|adresa-sort = Dwórnišćowa 04
|NS          = 51.175720
|EW          = 14.428880
|datum       = wokoło 1870 (wila)
|datum-sort   = 1870
|wopisanje   = wila z wobhrodźenjom a zahrodu; wuznamna za twarske stawizny a městotwar
|wobraz      = Bahnhofstraße 4 Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250517
|mjeno       = Wilowa zahroda ([[Serbski institut]])
|adresa      = Dwórnišćowa 6
|adresa-sort = Dwórnišćowa 06
|NS          = 51.175469
|EW          = 14.429039
|datum       = wokoło 1900 (zahroda)
|datum-sort   = 1900
|wopisanje   = Wilowa zahroda (zahrodny pomnik) z drjewjanym pawiljonom; wuznamna za wuměłstwowe stawizny a wuhotowanje krajiny
|wobraz      = BZ-Bahnhofstr06.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250162
|mjeno       = Wila
|adresa      = Dwórnišćowa 8
|adresa-sort = Dwórnišćowa 08
|NS          = 51.175206
|EW          = 14.429084
|datum       = 
|datum-sort   = 
|wopisanje   = wila; pyšnje wuhotowana fasada, wuznamna za twarske stawizny a městotwar
|wobraz      = BZ-Bahnhofstr08.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250103
|mjeno       = Zarjadniske twarjenje
|adresa      = Dwórnišćowa 9
|adresa-sort = Dwórnišćowa 09
|NS          = 51.175784
|EW          = 14.429462
|datum       = napis při skónčnym kamjenju 1909/1910 (parlament)
|datum-sort   = 1909
|wopisanje   = krajnoradny zarjad; zarjadniske twarjenje z wobhrodźenjom; reprezentatiwny twar, wuznamny za twarske a městnostne stawizny
|wobraz      = Bahnhofstraße 9 Bautzen 1.JPG
|commonscat  = Landratsamt (Bautzen)
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250163
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Dwórnišćowa 10
|adresa-sort = 
|NS          = 51.174987
|EW          = 14.429132
|datum       = wokoło 1875 (najenska wila)
|datum-sort   = 1875
|wopisanje   = najenska wila; wuznamna za twarske stawizny a městotwar
|wobraz      = BZ-Bahnhofstr10.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250174
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Dwórnišćowa 14
|adresa-sort = 
|NS          = 51.174708
|EW          = 14.429188
|datum       = wokoło 1900 (najenska wila)
|datum-sort   = 1900
|wopisanje   = najenska wila; klinkerowy twar, wuznamny za městotwarske stawizny
|wobraz      = BZ-Bahnhofstr14.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250104
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Dwórnišćowa 17
|adresa-sort = 
|NS          = 51.174997
|EW          = 14.429570
|datum       = 
|datum-sort   = 
|wopisanje   = najenski dom we wotewrjenym wobtwarjenju; z pyšnej wobmjetowanej fasadu, wuznamny za twarske stawizny a napohlad dróhi
|wobraz      = BZ-Bahnhofstr17.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250528
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Ericha Pfaffowa 1
|adresa-sort = 
|NS          = 51.176736
|EW          = 14.437490
|datum       = 1910/1915 (najenska wila)
|datum-sort   = 1910
|wopisanje   = najenska wila; stwori zhromadnu ležownosć z Mättigowej 31, wuznamna za twarske stawizny a městotwar
|wobraz      = BZ-EPfaff-Str01.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250064
|mjeno       = Pódlanske twarjenje
|adresa      = Ericha Pfaffowa 2
|adresa-sort = 
|NS          = 51.176520
|EW          = 14.436760
|datum       = wokoło 1900 (remiza)
|datum-sort   = 1900
|wopisanje   = pódlanske twarjenje z garažu resp. remizu, słušeše něhdy k wili Mättigowa 33; wuznamne za twarske stawizny
|wobraz      = BZ-EPfaff-Str02.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250159
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Ericha Pfaffowa 5
|adresa-sort = 
|NS          = 51.176026
|EW          = 14.438744
|datum       = wokoło 1925 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1925
|wopisanje   = bydlenski dom z wobhrodźenjom, we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za městotwarske stawizny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250310
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Ericha Pfaffowa 6
|adresa-sort = 
|NS          = 51.176210
|EW          = 14.437510
|datum       = 1910 bis 1915 (najenski dom)
|datum-sort   = 1910
|wopisanje   = najenski dom při róžku a we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny a napohlad dróhi
|wobraz      = BZ-EPfaff-Str06.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250239
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Fichtowa 5
|adresa-sort = Fichtowa 05
|NS          = 51.181218
|EW          = 14.441109
|datum       = wokoło 1895 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1895
|wopisanje   = bydlenski dom we wotewrjenym wobtwarjenju, z načasnym ornamentom; wažny dźěl napohlada dróhi; wuznamny za městotwarske stawizny
|wobraz      = Wohnhaus Fichtestraße 5.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250196
|mjeno       = Dwójny bydlenski dom
|adresa      = Fichtowa 7; 9
|adresa-sort = Fichtowa 07
|NS          = 51.181373
|EW          = 14.441167
|datum       = wokoło 1895 (dwójny bydlenski dom)
|datum-sort   = 1895
|wopisanje   = dwójny bydlenski dom ze zadnim domom, we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za městotwarske stawizny
|wobraz      = Doppelwohnhaus Fichtestraße 7; 9.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250246
|mjeno       = Wobhrodźenje
|adresa      = Fichtowa 14-20 (napřećo)
|adresa-sort = 
|NS          = 51.181810
|EW          = 14.441796
|datum       = 1895 (wobhrodźenje zahrody)
|datum-sort   = 1895
|wopisanje   = wobhrodźenje z kowaneho železa; wuznamne za napohlad dróhi
|wobraz      = Einfriedung Fichtestraße 14-20 (gegenüber).jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250479
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Flincowa 6
|adresa-sort = Flincowa 06
|NS          = 51.184249
|EW          = 14.434077
|datum       = wokoło 1870 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1870
|wopisanje   = bydlenski dom we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250478
|mjeno       = Přemysłowa chěžka
|adresa      = Flincowa 12
|adresa-sort = 
|NS          = 51.184910
|EW          = 14.434336
|datum       = wokoło 1920 (přemysłowa chěžka)
|datum-sort   = 1920
|wopisanje   = přemysłowa chěžka; něhdy Kühnec rěznistwo, socialnostawizniski wuznam
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250455
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Flincowa 16
|adresa-sort = 
|NS          = 51.185380
|EW          = 14.434490
|datum       = wokoło 1905/1910 (wila)
|datum-sort   = 1905
|wopisanje   = najenska wila; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250454
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Flincowa 18
|adresa-sort = 
|NS          = 51.185580
|EW          = 14.434580
|datum       = wokoło 1890 (najenska wila)
|datum-sort   = 1890
|wopisanje   = najenska wila; wuznamna za twarske stawizny a městotwar
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09304171
|mjeno       = Friedricha Engelsowe naměsto
|adresa      = Friedricha Engelsowe naměsto
|adresa-sort = 
|NS          = 51.177169
|EW          = 14.435582
|datum       = po 1910 (naměsto); 1974 (skupina figurow)
|datum-sort   = 1910
|wopisanje   = debjenkowe naměsto ze skupinu plastiskich figurow „Sedźacy starši porik“ (jednotliwy pomnik); wuměłski a městotwarski wuznam
|wobraz      = Figurengruppe Friedrich-Engels-Platz Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250052
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Friedricha Engelsowe naměsto 2
|adresa-sort = 
|NS          = 51.176991
|EW          = 14.434739
|datum       = wokoło 1928/1930 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1928
|wopisanje   = bydlenski dom z garažu (zwjazany z Tuchorskej 21); architekturnostawiznisce wuznamny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250053
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Friedricha Engelsowe naměsto 4
|adresa-sort = 
|NS          = 51.176880
|EW          = 14.434986
|datum       = wokoło 1928 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1928
|wopisanje   = bydlenski dom we wotewrjenym wobtwarjenju; z za 1920te lěta typiskim wuhotowanjom fasady; wuznamny za twarske stawizny a městotwar
|wobraz      = Wohnhaus Friedrich-Engels-Platz 4.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250054
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Friedricha Engelsowe naměsto 8
|adresa-sort = 
|NS          = 51.176580
|EW          = 14.435550
|datum       = wokoło 1913 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1913
|wopisanje   = bydlenski dom při róžku; dźensa pěstowarnja, wuznamny za twarske stawizny a městotwar
|wobraz      = Budyšin – Engelsowe naměsto čo 8.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250202
|mjeno       = Wila
|adresa      = Friedricha Listowa 3
|adresa-sort = 
|NS          = 51.185403
|EW          = 14.436790
|datum       = wokoło 1910 (wila)
|datum-sort   = 1910
|wopisanje   = wila z powostankami originalnych płotowych stołpow; wuznamna za twarske stawizny a městotwar
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250200
|mjeno       = Wila
|adresa      = Friedricha Listowa 4
|adresa-sort = 
|NS          = 51.185525
|EW          = 14.437283
|datum       = 1910 (wila)
|datum-sort   = 1910
|wopisanje   = wila z wobhrodźenjom; wuznamna za twarske stawizny a městotwar
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250201
|mjeno       = Wili podobny bydlenski dom
|adresa      = Friedricha Listowa 6
|adresa-sort = 
|NS          = 51.185662
|EW          = 14.437127
|datum       = wokoło 1910 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1910
|wopisanje   = wili podobny bydlenski dom we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny a městotwar
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250453
|mjeno       = [[Serbski gymnazij Budyšin]] (wokrjes Budyšin)
|adresa      = Friedricha Listowa 8
|adresa-sort = 
|NS          = 51.186420
|EW          = 14.434910
|datum       = 1901/1902 prěnjotnje natwarjeny (seminar); w 1950tych lětach znowanatwar (seminar)
|datum-sort   = 1901
|wopisanje   = Serbski gymnazij Budyšin (wokrjes Budyšin) / zarjadniski twar z wobhrodźenjom a ćěłozwučowarnju; něhdyši wučerski wustaw a hwězdarnja, dźensa gymnazij, wuznamny za twarske a městnostne stawizny
|wobraz      = Sorbisches Gymnasium Bautzen 1.JPG
|commonscat  = Sorbisches Gymnasium Bautzen
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250107
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Jägerowa 2
|adresa-sort = Jägerowa 02
|NS          = 51.174390
|EW          = 14.430980
|datum       = napis 1880 (wila)
|datum-sort   = 1880
|wopisanje   = najenska wila z wobhrodźenjom, při róžku; wuznamna za twarske stawizny a napohlad dróhi
|wobraz      = Jägerstraße 2 Bautzen 4.JPG
|commonscat  = Jägerstraße 2 Bautzen
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250342
|mjeno       = Kapałka
|adresa      = Jägerowa 11a
|adresa-sort = 
|NS          = 51.174120
|EW          = 14.432850
|datum       = wokoło 1860 (kapałka)
|datum-sort   = 1860
|wopisanje   = kapałka z přitwarom; wuznamna za twarske a městnostne stawizny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09253374
|mjeno       = Dwójny bydlenski dom
|adresa      = Jägerowa 37
|adresa-sort = 
|NS          = 51.172680
|EW          = 14.434950
|datum       = wokoło 1920 (dwójny bydlenski dom)
|datum-sort   = 1920
|wopisanje   = dwójny bydlenski dom (jenož prawa połojca); do dalokeje měry originalnje wobchowany; zajimawy z architekturnostawizniskeje perspektiwy a wažny za napohlad dróhi
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250142
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Jägerowa 39
|adresa-sort = 
|NS          = 51.172730
|EW          = 14.435440
|datum       = napis 1930 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1930
|wopisanje   = bydlenski dom zwisowaceho bydlenskeho kompleksa (hlej tež Jägerowa 41/43/45 a Stieberowa 42/44/46/48); wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = Jägerstraße 39 Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250143
|mjeno       = Dwójny bydlenski dom
|adresa      = Jägerowa 41; 43
|adresa-sort = 
|NS          = 51.172580
|EW          = 14.435240
|datum       = napis 1930 (dwójny bydlenski dom)
|datum-sort   = 1930
|wopisanje   = dwójny bydlenski dom zwisowaceho bydlenskeho kompleksa (hlej tež Jägerowa 39/45 a Stieberowa 42/44/46/48); wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = Jägerstraße 41-43 Bautzen 1.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250144
|mjeno       = Dwójny bydlenski dom
|adresa      = Jägerowa 45 (Stieberowa 48)
|adresa-sort = 
|NS          = 51.172260
|EW          = 14.435560
|datum       = napis 1930 (dwójny bydlenski dom)
|datum-sort   = 1930
|wopisanje   = dwójny bydlenski dom (ze Stieberowej 48) zwisowaceho bydlenskeho kompleksa při róžku (hlej tež Jägerowa 39, 41/43 a Stieberowa 42/44/46); wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = Jägerstraße 45 Bautzen 1.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250193
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Kantowa 3
|adresa-sort = Kantowa 03
|NS          = 51.182594
|EW          = 14.442198
|datum       = 1910/1915 (najenski dom)
|datum-sort   = 1910
|wopisanje   = najenski dom w zwisowacym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny a městotwar
|wobraz      = Mietshaus Kantstraße 3.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250177
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Kantowa 19
|adresa-sort = 
|NS          = 51.182341
|EW          = 14.444099
|datum       = wokoło 1935 (najenski dom)
|datum-sort   = 1935
|wopisanje   = najenski dom w zwisowacym wobtwarjenju; architekturnostawiznisce wuznamny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250178
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Kantowa 21
|adresa-sort = 
|NS          = 51.182310
|EW          = 14.444300
|datum       = napis 1935 (najenski dom)
|datum-sort   = 1935
|wopisanje   = najenski dom w zwisowacym wobtwarjenju; architekturnostawiznisce wuznamny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250179
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Kantowa 23
|adresa-sort = 
|NS          = 51.182280
|EW          = 14.444460
|datum       = napis 1937 (najenski dom)
|datum-sort   = 1937
|wopisanje   = najenski dom w połwotewrjenym wobtwarjenju; architekturnostawiznisce wuznamny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250448
|mjeno       = Kantowa kaserna
|adresa      = Kantowa 25
|adresa-sort = 
|NS          = 51.182350
|EW          = 14.445340
|datum       = wokoło 1890/1900 (dźěl kaserny)
|datum-sort   = 1890
|wopisanje   = kasernowy twar z dźělemi originalneho wobhrodźenja; wuznamny za wojerske a městnostne stawizny
|wobraz      = Kant-Kaserne Kantstraße 25.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250326
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Karla Liebknechtowa 1
|adresa-sort = Karla Liebknechtowa 01
|NS          = 51.175308
|EW          = 14.433230
|datum       = napis při swislach 1891 (najenska wila)
|datum-sort   = 1891
|wopisanje   = najenska wila z originalnym wobhrodźenjom a zahrodnej chěžku; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Mietvilla Karl-Liebknecht-Straße 1.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250112
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Karla Liebknechtowa 2
|adresa-sort = Karla Liebknechtowa 02
|NS          = 51.175280
|EW          = 14.432240
|datum       = wokoło 1885/1890 (najenski dom)
|datum-sort   = 1885
|wopisanje   = najenski dom z wobhrodźenjom, při róžku stejacy; wopomnjenska tafla k česći [[Jan Radyserb-Wjela|Jana Radyserba-Wjele]]; wuznamny za twarske stawizny a napohlad dróhi
|wobraz      = Karl-Liebknecht-Straße 2 Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250322
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Karla Liebknechtowa 5
|adresa-sort = Karla Liebknechtowa 05
|NS          = 51.175070
|EW          = 14.433718
|datum       = wokoło 1890 (najenska wila)
|datum-sort   = 1890
|wopisanje   = najenska wila při róžku; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Mietvilla Karl-Liebknecht-Straße 5.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250321
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Karla Liebknechtowa 7
|adresa-sort = Karla Liebknechtowa 07
|NS          = 51.174920
|EW          = 14.434250
|datum       = wokoło 1890 (najenski dom)
|datum-sort   = 1890
|wopisanje   = najenski dom w domizniskim stilu (klinkerowy twar) při róžku a we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny a napohlad dróhi
|wobraz      = Mietshaus Karl-Liebknecht-Straße 7.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250504
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Karla Liebknechtowa 11
|adresa-sort = 
|NS          = 51.174580
|EW          = 14.434680
|datum       = wokoło 1900 (najenska wila)
|datum-sort   = 1900
|wopisanje   = najenska wila, z čerwjeno-žołtym wukładźenjom a originalnym wobhrodźenjom; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = Mietvilla Karl-Liebknecht-Straße 11.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250327
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Karla Liebknechtowa 13
|adresa-sort = 
|NS          = 51.174450
|EW          = 14.434960
|datum       = wokoło 1900 (najenski dom)
|datum-sort   = 1900
|wopisanje   = najenski dom z dźělemi originalneho wobhrodźenja we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = Mietshaus Karl-Liebknecht-Straße 13.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250113
|mjeno       = Starownja
|adresa      = Karla Liebknechtowa 14
|adresa-sort = 
|NS          = 51.174520
|EW          = 14.433880
|datum       = napis 1891 (starownja)
|datum-sort   = 1891
|wopisanje   = starownja Diakoniskeho skutka, prjedy starownja Nutřkowneje misije; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Alterspflegeheim Karl-Liebknecht-Straße 14.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250114
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Karla Liebknechtowa 16
|adresa-sort = 
|NS          = 51.174410
|EW          = 14.434200
|datum       = wokoło 1890/1895 (starownja)
|datum-sort   = 1890
|wopisanje   = bydlenski dom we wotewrjenym wobtwarjenju; z pyšnym wuhotowanjom fasady, dźensa starownja; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = Wohnhaus Karl-Liebknecht-Straße 16.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250115
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Karla Liebknechtowa 18
|adresa-sort = 
|NS          = 51.174310
|EW          = 14.434420
|datum       = wokoło 1895/1900 (najenski dom)
|datum-sort   = 1895
|wopisanje   = najenski dom z originalnym wobhrodźenjom, we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = Mietshaus Karl-Liebknecht-Straße 18, Bautzen.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250328
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Karla Liebknechtowa 18a
|adresa-sort = 
|NS          = 51.174180
|EW          = 14.434650
|datum       = wokoło 1890 (najenska wila)
|datum-sort   = 1890
|wopisanje   = najenska wila; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Mietvilla Karl-Liebknecht-Straße 18a.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250127
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Karla Liebknechtowa 24
|adresa-sort = 
|NS          = 51.173728
|EW          = 14.435562
|datum       = wokoło 1890 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1890
|wopisanje   = bydlenski dom we wotewrjenym wobtwarjenju; ze srjedźnym rizalitom; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = Wohnhaus Karl-Liebknecht-Straße 24.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250134
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Karla Liebknechtowa 41
|adresa-sort = 
|NS          = 51.172470
|EW          = 14.439070
|datum       = wokoło 1902 (najenski dom)
|datum-sort   = 1902
|wopisanje   = najenski dom, při róžku we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny a městotwar
|wobraz      = Karl-Liebknecht-Straße 41 Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250128
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Karla Liebknechtowa 42
|adresa-sort = 
|NS          = 51.172530
|EW          = 14.438010
|datum       = wokoło 1905 (najenski dom)
|datum-sort   = 1905
|wopisanje   = róžkowy najenski dom w zwisowacym wobtwarjenju, z wobhrodźenjom; wuznamny za twarske stawizny a městotwar
|wobraz      = Karl-Liebknecht-Straße 42 Käthe-Kollwitz-Straße 1 Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250130
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Karla Liebknechtowa 46
|adresa-sort = 
|NS          = 51.172440
|EW          = 14.438210
|datum       = wokoło 1905 (najenski dom)
|datum-sort   = 1905
|wopisanje   = najenski dom w zwisowacym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny a městotwar
|wobraz      = BZ-KLiebknecht-Str46.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250131
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Karla Liebknechtowa 48
|adresa-sort = 
|NS          = 51.172370
|EW          = 14.438360
|datum       = napis 1906 (najenski dom)
|datum-sort   = 1906
|wopisanje   = najenski dom w zwisowacym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny a městotwar
|wobraz      = BZ-KLiebknecht-Str48.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250132
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Karla Liebknechtowa 50
|adresa-sort = 
|NS          = 51.172290
|EW          = 14.438530
|datum       = napis 1908 (najenski dom)
|datum-sort   = 1908
|wopisanje   = najenski dom w zwisowacym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny a městotwar
|wobraz      = Karl-Liebknecht-Straße 50-48-46 Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250133
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Karla Liebknechtowa 52
|adresa-sort = 
|NS          = 51.172200
|EW          = 14.438720
|datum       = napis 1907 (najenski dom)
|datum-sort   = 1907
|wopisanje   = najenski dom při róžku w zwisowacym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny a napohlad dróhi
|wobraz      = Karl-Liebknecht-Straße 52 Bautzen 3.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250158
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Klóšterska 4
|adresa-sort = 
|NS          = 51.172740
|EW          = 14.440770
|datum       = wokoło 1905 (najenski dom)
|datum-sort   = 1905
|wopisanje   = najenski dom we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = BZ-Klosterstr04.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250157
|mjeno       = Dwójny bydlenski dom
|adresa      = Klóšterska 6; 8
|adresa-sort = 
|NS          = 51.172600
|EW          = 14.440930
|datum       = wokoło 1905 (dwójny bydlenski dom)
|datum-sort   = 1905
|wopisanje   = dwójny bydlenski dom w połwotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = BZ-Klosterstr08.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09286404
|mjeno       = Klóšterk klarisow
|adresa      = Klóšterska 9
|adresa-sort = 
|NS          = 51.172537
|EW          = 14.441262
|datum       = 1925 (klóšter)
|datum-sort   = 1925
|wopisanje   = klóšterski kompleks na praworóžkatym podrysu z wjacorymi přitwarami a klóšterskej kapałku; wołtar a klinkerska sćěna kapały wot Friedricha Pressa; wuměłsce a stawiznisce, wosebje městnostnostawiznisce wuznamny
|wobraz      = BZ-Klosterstr09-1.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09254971
|mjeno       = Zahrodna chěža (něhdy)
|adresa      = Kopornik 2
|adresa-sort = 
|NS          = 51.187090
|EW          = 14.421800
|datum       = wokoło 1775 (zahrodna chěža)
|datum-sort   = 1775
|wopisanje   = něhdyša zahrodna chěža kopornika (hlej Kopornik čo. 4); wuznamna za twarske a městnostne stawizny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250451
|mjeno       = Kulturny dom (něhdy); kopornik (něhdy)
|adresa      = Kopornik 4
|adresa-sort = 
|NS          = 51.187277
|EW          = 14.422904
|datum       = 1913/1914 (laboratorij); drje 16. lětst. (młynska hrjebja); 1795 (mosćik); wokoło 1900 (spušćadło); wokoło 1920 (zarjadniski twar)
|datum-sort   = 1913
|wopisanje   = kulturny dom (něhdy); kopornik (něhdy) / industrijowy kompleks (něhdyše stejišćo młyna, pozdźišo koporniski a hamorski zawod) z něhdyšim zarjadniskim twarom, laboratorijom a bajcownju, młynskej hrjebju, spušćadłom z tunlom a mosćikom kaž tež wobhrodźenjom (dalši něhdyši zarjadniski twar hlej Kopornik 2 (obj. 09254971); wosebity wuznam za twarske, městnostne a hospodarske stawizny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250016
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Lessingowa 1
|adresa-sort = 
|NS          = 51.178360
|EW          = 14.434340
|datum       = wokoło 1895 (najenska wila)
|datum-sort   = 1895
|wopisanje   = najenska wila z wobhrodźenjom; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Lessingstraße 1 Bautzen 2.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250017
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Lessingowa 1c
|adresa-sort = 
|NS          = 51.178600
|EW          = 14.433850
|datum       = wokoło 1920 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1920
|wopisanje   = bydlenski dom we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = Wohnhaus Lessing Straße 1c Bautzen.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250018
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Lessingowa 2
|adresa-sort = 
|NS          = 51.178366
|EW          = 14.433366
|datum       = wokoło 1900/1910 (najenska wila)
|datum-sort   = 1900
|wopisanje   = najenska wila; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Mietvilla Lessingstraße 2.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250019
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Lessingowa 4
|adresa-sort = 
|NS          = 51.178236
|EW          = 14.433608
|datum       = 1902–1903 (najenska wila)
|datum-sort   = 1902
|wopisanje   = najenska wila; reprezentatiwna fasada w stilu secesije; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Lessingstraße 4 Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250014
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Lessingowa 5
|adresa-sort = 
|NS          = 51.178050
|EW          = 14.434900
|datum       = napis při wjertawce 1890 (najenska wila)
|datum-sort   = 1890
|wopisanje   = najenska wila při róžku; pyšna klinkerowa fasada; wuznamna za twarske stawizny a napohlad dróhi
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250020
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Lessingowa 6
|adresa-sort = 
|NS          = 51.178097
|EW          = 14.433921
|datum       = wokoło 1900 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1900
|wopisanje   = bydlenski dom we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za městotwarske stawizny
|wobraz      = Lessingstraße 6 Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250065
|mjeno       = Hamtske a krajne sudnistwo
|adresa      = Lessingowa 7
|adresa-sort = 
|NS          = 51.177860
|EW          = 14.435440
|datum       = 1902–1906 (sudnistwo)
|datum-sort   = 1902
|wopisanje   = Hamtske a krajne sudnistwo z něhdyšim twarjenjom přepytowanskeho jastwa (cyłkowny pomnik) / jednotliwy pomnik: jako hamtske a krajne sudnistwo natwarjene justicne twarjenje z přitwarjenym zapadnym přejězdom a wrotami k dworej kaž tež wuchodnej wobhrodźenskej murju z wrotami k dworej (hlej tež obj. 09304189); historistiski třikřidłowy twar z drohej fasadu a pyšnje rozrjadowanej třěchu; wuznamne za twarske a powšitkowne stawizny kaž tež za wědomosć
|wobraz      = Amtsgericht Lessingstraße 7 Bautzen 1.JPG
|commonscat  = Landgericht Bautzen
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250021
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Lessingowa 8
|adresa-sort = 
|NS          = 51.177968
|EW          = 14.434163
|datum       = wokoło 1905 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1905
|wopisanje   = bydlenski dom we wotewrjenym wobtwarjenju; pyšne wuhotowanje fasadow; wuznamny za twarske stawizny a městotwar
|wobraz      = Lessingstraße 8 Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250022
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Lessingowa 10
|adresa-sort = Lessingowa x10
|NS          = 51.177839
|EW          = 14.434426
|datum       = wokoło 1890 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1890
|wopisanje   = bydlenski dom při róžku a we wotewrjenym wobtwarjenju, zwjazany z Tuchorskej 24; wuznamny za twarske stawizny a městotwar
|wobraz      = Wohnhaus Lessingstraße 10.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250232
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Löhrowa 16
|adresa-sort = 
|NS          = 51.173060
|EW          = 14.439790
|datum       = napis 1906 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1906
|wopisanje   = bydlenski dom z wobhrodźenjom, we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny a městotwar
|wobraz      = Löhrstraße 18-16 Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09251019
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Löhrowa 18
|adresa-sort = 
|NS          = 51.172880
|EW          = 14.439580
|datum       = wokoło 1905 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1905
|wopisanje   = bydlenski dom z wobhrodźenjom; wuznamny za twarske stawizny a městotwar
|wobraz      = Löhrstraße 18-16 Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250136
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Löhrowa 28
|adresa-sort = 
|NS          = 51.171620
|EW          = 14.438020
|datum       = wokoło 1905 (najenski dom)
|datum-sort   = 1905
|wopisanje   = róžkowy najenski dom w zwisowacym wobtwarjenju; z wutwarkami a srjedźnym rizalitom, wuznamny za twarske stawizny a napohlad dróhi
|wobraz      = Löhrstraße 28 Bautzen 1.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250413
|mjeno       = zarjadniske twarjenje
|adresa      = Lubijska 1
|adresa-sort = Lubijska 01
|NS          = 51.181540
|EW          = 14.436320
|datum       = po 1954 ff., do 1976 (akademija)
|datum-sort   = 1954
|wopisanje   = zarjadniske twarjenje we wotewrjenym wobtwarjenju; dźensa Powołanska akademija Sakska, Statna studijna akademija Budyšin, inženjerska šula za mašinotwar; wuznamne za architekturne a městnostne stawizny
|wobraz      = BZ-LöbauerStr01.jpg
|commonscat  = Berufsakademie Bautzen
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250414
|mjeno       = [[Tuchorski kěrchow|Tuchorski]] a Michałski kěrchow
|adresa      = Lubijska 1b
|adresa-sort = Lubijska 01b
|NS          = 51.181246
|EW          = 14.436656
|datum       = napis před durjemi 1598 (cyrkej)
|datum-sort   = 1598
|wopisanje   = [[Tuchorski kěrchow|Tuchorski a Michałski kěrchow]] (cyłkowny pomnik); Tuchorska cyrkej / jednotliwy pomnik: Tuchorska cyrkej (hlej tež obj. 09301756); wuznamna za twarske a městnostne stawizny
|wobraz      = Bautzen Taucherkirche 2007 1.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250415
|mjeno       = Tuchorski a Michałski kěrchow
|adresa      = Lubijska 3
|adresa-sort = Lubijska 03
|NS          = 51.182360
|EW          = 14.439220
|datum       = 1558 (šěsćróžkata kapałka); po 1900 (kapałka na Michałskim kěrchowje); 1878 (ćěłownja); wokoło 1900 (kěrchowske zarjadnistwo); 1701–1930 (rownišća)
|datum-sort   = 1558
|wopisanje   = Tuchorski a Michałski kěrchow (cyłkowny pomnik) / jednotliwe pomniki: dwě kapałce, žarowanska hala, kěrchowska kenclija (zarjadniski twar), dźewjeć rownišćow, 139 narownych pomnikow, dwaj jednotliwej rowaj, wojerskej pomnikaj, wopomnišći, wobhrodźenska murja z třomi portalami a kěrchowske zahrodnistwo (hlej tež obj. 09301756); wuměłsce, wědomostnje a městnostnostawiznisce wuznamny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250416
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Lubijska 5
|adresa-sort = Lubijska 05
|NS          = 51.183090
|EW          = 14.437050
|datum       = wokoło 1895 (najenski dom)
|datum-sort   = 1895
|wopisanje   = najenski dom we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = BZ-LöbauerStr05.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250001
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Lubijska 10
|adresa-sort = 
|NS          = 51.180836
|EW          = 14.437283
|datum       = wokoło 1910 (najenski dom)
|datum-sort   = 1910
|wopisanje   = najenski dom při róžku a we wotewrjenym wobtwarjenju, zwjazany z Tuchorskej 2; wuznamny za městotwar, twarske stawizny a napohlad dróhi
|wobraz      = BZ-LöbauerStr10.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250417
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Lubijska 15
|adresa-sort = 
|NS          = 51.180648
|EW          = 14.441728
|datum       = wokoło 1895 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1895
|wopisanje   = bydlenski dom we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za městotwarske stawizny
|wobraz      = Löbauer Straße 15 Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250080
|mjeno       = Bydlenski a wobchodniski dom
|adresa      = Lubijska 16 (Mättigowa 2)
|adresa-sort = 
|NS          = 51.180650
|EW          = 14.438690
|datum       = wokoło 1870/1880 (bydlenski a wobchodniski dom)
|datum-sort   = 1870
|wopisanje   = bydlenski a wobchodniski dom z předawanskim wobłukom, při róžku; wuznamny za twarske stawizny a napohlad dróhi; hlej tež Mättigowa 2
|wobraz      = BZ-Mättigstr02.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250418
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Lubijska 17
|adresa-sort = 
|NS          = 51.180630
|EW          = 14.442090
|datum       = napis při wjertawce 1900 (najenska wila)
|datum-sort   = 1900
|wopisanje   = najenska wila; w domizniskim stilu natwarjena, wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Löbauer Straße 17 Bautzen 3.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250419
|mjeno       = Dwójny bydlenski dom
|adresa      = Lubijska 21
|adresa-sort = 
|NS          = 51.180620
|EW          = 14.442690
|datum       = wokoło 1905 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1905
|wopisanje   = dwójny bydlenski dom we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = Löbauer Straße 21 Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250420
|mjeno       = Dwójny bydlenski dom
|adresa      = Lubijska 21a
|adresa-sort = 
|NS          = 51.180590
|EW          = 14.442810
|datum       = wokoło 1905 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1905
|wopisanje   = dwójny bydlenski dom we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = Löbauer Straße 21 Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250057
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Martina Hoopowa 1
|adresa-sort = Martina Hoopowa 01
|NS          = 51.176536
|EW          = 14.434453
|datum       = wokoło 1905/1910 (najenska wila)
|datum-sort   = 1905
|wopisanje   = najenska wila; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Martin-Hoop-Straße 1 Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250058
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Martina Hoopowa 2
|adresa-sort = Martina Hoopowa 02
|NS          = 51.176296
|EW          = 14.434173
|datum       = wokoło 1890 (najenska wila)
|datum-sort   = 1890
|wopisanje   = najenska wila z wobhrodźenjom; wuznamna za twarske stawizny a městotwar
|wobraz      = Budyšin – Hoopowa čo 2.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250056
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Martina Hoopowa 3
|adresa-sort = Martina Hoopowa 03
|NS          = 51.176400
|EW          = 14.434760
|datum       = wokoło 1905/1910 (najenska wila)
|datum-sort   = 1905
|wopisanje   = najenska wila z wobhrodźenjom; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Martin-Hoop-Straße 3 Bautzen 1.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250117
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Martina Hoopowa 4
|adresa-sort = Martina Hoopowa 04
|NS          = 51.176090
|EW          = 14.434420
|datum       = wokoło 1890 (najenska wila)
|datum-sort   = 1890
|wopisanje   = najenska wila z wobhrodźenjom, pozdźišo natwarjeny zahrodny pawiljon a garaža; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Budyšin – Hoopowa čo 4.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09251024
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Martina Hoopowa 5
|adresa-sort = Martina Hoopowa 05
|NS          = 51.176190
|EW          = 14.435180
|datum       = wokoło 1900/1905 (najenska wila)
|datum-sort   = 1900
|wopisanje   = najenska wila z wobhrodźenjom při róžku; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Martin-Hoop-Straße 5 Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250059
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Martina Hoopowa 6
|adresa-sort = Martina Hoopowa 06
|NS          = 51.176002
|EW          = 14.434774
|datum       = wokoło 1890 (najenska wila)
|datum-sort   = 1890
|wopisanje   = najenska wila z wobhrodźenjom při róžku; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Martin-Hoop-Straße 6 Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250316
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Martina Hoopowa 7
|adresa-sort = Martina Hoopowa 07
|NS          = 51.175798
|EW          = 14.435851
|datum       = wokoło 1905 (najenski dom)
|datum-sort   = 1905
|wopisanje   = najenski dom we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = Mietshaus Martin-Hoop-Straße 7.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250118
|mjeno       = Dwójny bydlenski dom
|adresa      = Martina Hoopowa 8; 10
|adresa-sort = Martina Hoopowa 08
|NS          = 51.175589
|EW          = 14.435550
|datum       = wokoło 1910 (dwójny bydlenski dom)
|datum-sort   = 1910
|wopisanje   = dwójny bydlenski dom we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = Martin-Hoop-Straße 8-10 Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250315
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Martina Hoopowa 9
|adresa-sort = Martina Hoopowa 09
|NS          = 51.175659
|EW          = 14.436162
|datum       = wokoło 1905 (najenska wila)
|datum-sort   = 1905
|wopisanje   = najenska wila; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Mietvilla Martin-Hoop-Straße 9.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250314
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Martina Hoopowa 11
|adresa-sort = 
|NS          = 51.175569
|EW          = 14.436366
|datum       = wokoło 1905 (najenska wila)
|datum-sort   = 1905
|wopisanje   = najenska wila; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Mietvilla Martin-Hoop-Straße 11.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250119
|mjeno       = Dwójny najenski dom
|adresa      = Martina Hoopowa 12; 12a
|adresa-sort = 
|NS          = 51.175389
|EW          = 14.435920
|datum       = wokoło 1910 (dwójny najenski dom)
|datum-sort   = 1910
|wopisanje   = dwójny najenski dom z přisłušacym zadnim twarjenjom, we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = Martin-Hoop-Straße 12-12a Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250313
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Martina Hoopowa 13
|adresa-sort = 
|NS          = 51.175390
|EW          = 14.436686
|datum       = wokoło 1905/1910 (najenski dom)
|datum-sort   = 1905
|wopisanje   = najenski dom we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = Martin-Hoop-Straße 13 Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09300789
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Martina Hoopowa 14
|adresa-sort = 
|NS          = 51.175190
|EW          = 14.436328
|datum       = wokoło 1895 (najenska wila)
|datum-sort   = 1895
|wopisanje   = najenska wila při róžku; wuznamna za twarske stawizny a městotwar
|wobraz      = Martin-Hoop-Straße 14 Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250336
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Martina Hoopowa 14a
|adresa-sort = 
|NS          = 51.174779
|EW          = 14.437144
|datum       = wokoło 1900 (najenska wila)
|datum-sort   = 1900
|wopisanje   = najenska wila; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Mietvilla Martin-Hoop-Straße 14a.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250351
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Martina Hoopowa 15
|adresa-sort = 
|NS          = 51.175029
|EW          = 14.437414
|datum       = po 1895 (wila)
|datum-sort   = 1895
|wopisanje   = najenska wila; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Martin-Hoop-Straße 15 Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250450
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Martina Hoopowa 16
|adresa-sort = 
|NS          = 51.174658
|EW          = 14.437375
|datum       = wokoło 1895 (najenska wila)
|datum-sort   = 1895
|wopisanje   = najenska wila; historistiska formowa rěč, přidróžna fasada wosebje akcentowana přez hač pod třěchu sahacy srjedźny rizalit z barokizowacymi swislemi, wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Mietvilla Martin-Hoop-Straße 16.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250350
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Martina Hoopowa 17
|adresa-sort = 
|NS          = 51.174888
|EW          = 14.437645
|datum       = po 1895 (wila)
|datum-sort   = 1895
|wopisanje   = najenska wila z wobhrodźenjom; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Martin-Hoop-Straße 17 Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250335
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Martina Hoopowa 18
|adresa-sort = 
|NS          = 51.174537
|EW          = 14.437637
|datum       = 1898/1900 (najenska wila)
|datum-sort   = 1900
|wopisanje   = najenska wila; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09251221
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Martina Hoopowa 19
|adresa-sort = 
|NS          = 51.174767
|EW          = 14.437887
|datum       = po 1895 (najenska wila)
|datum-sort   = 1895
|wopisanje   = najenska wila; wuznamny za architekturne a městotwarske stawizny
|wobraz      = Martin-Hoop-Straße 19 Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250349
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Martina Hoopowa 21
|adresa-sort = 
|NS          = 51.174597
|EW          = 14.438229
|datum       = po 1895 (najenska wila)
|datum-sort   = 1895
|wopisanje   = najenska wila; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Martin-Hoop-Straße 21 Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250334
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Martina Hoopowa 22
|adresa-sort = 
|NS          = 51.174206
|EW          = 14.438262
|datum       = wokoło 1895 (najenska wila)
|datum-sort   = 1895
|wopisanje   = najenska wila při róžku; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Martin-Hoop-Straße 22 Bautzen 2.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250348
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Martina Hoopowa 23
|adresa-sort = 
|NS          = 51.174496
|EW          = 14.438471
|datum       = po 1895 (najenska wila)
|datum-sort   = 1895
|wopisanje   = najenska wila při róžku; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Martin-Hoop-Straße 23 Bautzen 1.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250370
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Martina Hoopowa 24
|adresa-sort = 
|NS          = 51.173759
|EW          = 14.439063
|datum       = wokoło 1905/1910 (najenska wila)
|datum-sort   = 1905
|wopisanje   = najenska wila z wobhrodźenjom; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Martin-Hoop-Straße 24 Bautzen 2.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250366
|mjeno       = Dwójny bydlenski dom
|adresa      = Martina Hoopowa 25
|adresa-sort = 
|NS          = 51.174217
|EW          = 14.438950
|datum       = wokoło 1910/1920 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1910
|wopisanje   = dwójny bydlenski dom při róžku a we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = Martin-Hoop-Straße 25-27 Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250367
|mjeno       = Dwójny bydlenski dom
|adresa      = Martina Hoopowa 27
|adresa-sort = 
|NS          = 51.174177
|EW          = 14.438999
|datum       = wokoło 1910/1920 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1910
|wopisanje   = dwójny bydlenski dom we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = Martin-Hoop-Straße 25-27 Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250374
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Martina Hoopowa 28
|adresa-sort = 
|NS          = 51.173570
|EW          = 14.439520
|datum       = wokoło 1895 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1895
|wopisanje   = bydlenski dom we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = Martin-Hoop-Straße 28 Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250368
|mjeno       = Dwójny bydlenski dom
|adresa      = Martina Hoopowa 29
|adresa-sort = 
|NS          = 51.174140
|EW          = 14.439270
|datum       = wokoło 1910 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1910
|wopisanje   = dwójny bydlenski dom we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = Martin-Hoop-Straße 29-31 Bautzen 2.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250375
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Martina Hoopowa 30
|adresa-sort = 
|NS          = 51.173400
|EW          = 14.439860
|datum       = 1905/1910 (najenska wila)
|datum-sort   = 1905
|wopisanje   = najenska wila; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Martin-Hoop-Straße 30 Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250369
|mjeno       = Dwójny bydlenski dom
|adresa      = Martina Hoopowa 31
|adresa-sort = 
|NS          = 51.174070
|EW          = 14.439450
|datum       = wokoło 1910 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1910
|wopisanje   = dwójny bydlenski dom z powostankami wobhrodźenja, we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = Martin-Hoop-Straße 29-31 Bautzen 2.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250156
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Martina Hoopowa 32
|adresa-sort = 
|NS          = 51.173240
|EW          = 14.440050
|datum       = wokoło 1905 (najenski dom)
|datum-sort   = 1905
|wopisanje   = najenski dom ze stołpami stareho wobhrodźenja, při róžku stejacy; reprezentatiwny twar wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = Martin-Hoop-Straße 32 Bautzen 2.JPG
|commonscat  = Martin-Hoop-Straße 32 Bautzen
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250371
|mjeno       = Bydlenske domy
|adresa      = Martina Hoopowa 33; 35; 37
|adresa-sort = 
|NS          = 51.173950
|EW          = 14.439600
|datum       = wokoło 1910 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1910
|wopisanje   = bydlenske domy z powostankami staršeho wobhrodźenja; stworja ansambl we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamne za twarske stawizny
|wobraz      = Martin-Hoop-Straße 33-35-37 Bautzen 3.JPG
|commonscat  = Martin-Hoop-Straße 33-35-37 Bautzen
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250080
|mjeno       = Bydlenski a wobchodniski dom
|adresa      = Mättigowa 2
|adresa-sort = Mättigowa 02
|NS          = 51.180650
|EW          = 14.438830
|datum       = wokoło 1870/1880 (bydlenski a wobchodniski dom)
|datum-sort   = 1870
|wopisanje   = bydlenski a wobchodniski dom z předawanskim wobłukom, při róžku; wuznamny za twarske stawizny a napohlad dróhi; hlej tež Mättigowa 2 (hłowna adresa: Löbauer Straße 16)
|wobraz      = BZ-Mättigstr02.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250083
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Mättigowa 6
|adresa-sort = Mättigowa 06
|NS          = 51.180140
|EW          = 14.438720
|datum       = napis při swislach 1889 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1889
|wopisanje   = bydlenski dom we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = BZ-Mättigstr06.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250084
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Mättigowa 10
|adresa-sort = 
|NS          = 51.179770
|EW          = 14.438610
|datum       = wokoło 1885/1890 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1885
|wopisanje   = bydlenski dom we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = BZ-Mättigstr10.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250070
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Mättigowa 14
|adresa-sort = 
|NS          = 51.179160
|EW          = 14.438350
|datum       = wokoło 1910/1915 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1910
|wopisanje   = najenski dom z wobhrodźenjom, při róžku, zwjazany z Thomasa Mannowej 10; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = BZ-Mättigstr14.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250069
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Mättigowa 16; 18; 20
|adresa-sort = 
|NS          = 51.178873
|EW          = 14.438276
|datum       = wokoło 1910 (najenski dom)
|datum-sort   = 1910
|wopisanje   = najenski dom we wotewrjenym wobtwarjenju; ze symetrisce wuhotowanej fasadu, wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = BZ-Mättigstr18-20.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250309
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Mättigowa 17
|adresa-sort = 
|NS          = 51.178903
|EW          = 14.438769
|datum       = wokoło 1910 (najenski dom)
|datum-sort   = 1910
|wopisanje   = najenski dom we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = BZ-Mättigstr17.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250308
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Mättigowa 21
|adresa-sort = 
|NS          = 51.178496
|EW          = 14.438576
|datum       = napis 1909 (najenski dom)
|datum-sort   = 1909
|wopisanje   = najenski dom we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = BZ-Mättigstr21.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250068
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Mättigowa 22
|adresa-sort = 
|NS          = 51.178520
|EW          = 14.437930
|datum       = wokoło 1910/1915 (najenski dom)
|datum-sort   = 1910
|wopisanje   = najenski dom při róžku a we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = BZ-Mättigstr22.jpg
|commonscat  = Bautzen, Mättigstraße 22
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250100
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Mättigowa 23
|adresa-sort = 
|NS          = 51.178267
|EW          = 14.438438
|datum       = wokoło 1910 (najenski dom)
|datum-sort   = 1910
|wopisanje   = najenski dom při róžku a we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = BZ-Mättigstr23.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250101
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Mättigowa 25
|adresa-sort = 
|NS          = 51.177980
|EW          = 14.438113
|datum       = wokoło 1910/1915 (najenski dom)
|datum-sort   = 1910
|wopisanje   = najenski dom we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = BZ-Mättigstr25.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250307
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Mättigowa 27
|adresa-sort = 
|NS          = 51.177821
|EW          = 14.437914
|datum       = wokoło 1910 (najenska wila)
|datum-sort   = 1910
|wopisanje   = najenska wila z originalnymi płotowymi stołpami; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = BZ-Mättigstr27.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250306
|mjeno       = šulske twarjenje
|adresa      = Mättigowa 29
|adresa-sort = 
|NS          = 51.177672
|EW          = 14.437644
|datum       = napis při podstawku 1908 (šula)
|datum-sort   = 1908
|wopisanje   = 3. zakładna šula; „Wuchodna šula“ / šulske twarjenje; wuznamne za twarske a městnostne stawizny
|wobraz      = BZ-Mättigstr29.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250055
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Mättigowa 30
|adresa-sort = 
|NS          = 51.176450
|EW          = 14.435350
|datum       = wokoło 1900/1905 (najenska wila)
|datum-sort   = 1900
|wopisanje   = najenska wila z wobhrodźenjom; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250305
|mjeno       = šulske twarjenje
|adresa      = Mättigowa 31
|adresa-sort = 
|NS          = 51.177195
|EW          = 14.437027
|datum       = wokoło 1890 (šula)
|datum-sort   = 1890
|wopisanje   = šulske twarjenje; stwori zhromadnu ležownosć z Ericha Pfaffowej 1, wuznamne za twarske a městnostne stawizny
|wobraz      = Budyšin – Mättigowa čo 31.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250063
|mjeno       = Wila
|adresa      = Mättigowa 33
|adresa-sort = 
|NS          = 51.176700
|EW          = 14.436430
|datum       = wokoło 1910 (wila)
|datum-sort   = 1910
|wopisanje   = wila při róžku z wobhrodźenjom (něhdy přisłušace  pódlanske twarjenje z garažu pola Ericha Pfaffoweje 2); wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Budyšin – Mättigowa čo 33.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250325
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Mättigowa 34
|adresa-sort = 
|NS          = 51.175600
|EW          = 14.434410
|datum       = wokoło 1895 (najenska wila)
|datum-sort   = 1895
|wopisanje   = najenska wila z dźělemi originalneho wobhrodźenja; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Budyšin – Mättigowa čo 34.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250062
|mjeno       = Wila
|adresa      = Mättigowa 35
|adresa-sort = 
|NS          = 51.176490
|EW          = 14.436190
|datum       = wokoło 1910 (wila)
|datum-sort   = 1910
|wopisanje   = wila z wobhrodźenjom; natwarjena w reformowym stilu doby wokoło 1910; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Budyšin – Mättigowa čo 35.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250324
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Mättigowa 36
|adresa-sort = 
|NS          = 51.175460
|EW          = 14.434230
|datum       = wokoło 1895 (najenska wila)
|datum-sort   = 1895
|wopisanje   = najenska wila; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Budyšin – Mättigowa čo 36.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250061
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Mättigowa 37
|adresa-sort = 
|NS          = 51.176340
|EW          = 14.435990
|datum       = wokoło 1910 (najenska wila)
|datum-sort   = 1910
|wopisanje   = najenska wila z wobhrodźenjom; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Budyšin – Mättigowa čo 37.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250323
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Mättigowa 38
|adresa-sort = 
|NS          = 51.175320
|EW          = 14.434070
|datum       = wokoło 1895 (najenska wila)
|datum-sort   = 1895
|wopisanje   = najenska wila z wobhrodźenjom; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Budyšin – Mättigowa čo 38.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250060
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Mättigowa 39
|adresa-sort = 
|NS          = 51.176220
|EW          = 14.435790
|datum       = wokoło 1910 (najenska wila)
|datum-sort   = 1910
|wopisanje   = najenska wila (dźensa pěstowarnja) a betonowymi płotowymi stołpami dospołnje wobchowaneho wobhrodźenja z doby natwara; twarskostawizniski wuznam
|wobraz      = Budyšin – Mättigowa čo 39.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250317
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Mättigowa 43
|adresa-sort = 
|NS          = 51.175770
|EW          = 14.435210
|datum       = wokoło 1895 (najenska wila)
|datum-sort   = 1895
|wopisanje   = najenska wila; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Mättigstraße 43 Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250318
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Mättigowa 45
|adresa-sort = 
|NS          = 51.175480
|EW          = 14.434840
|datum       = wokoło 1905 (najenski dom)
|datum-sort   = 1905
|wopisanje   = najenski dom we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = Budyšin – Mättigowa čo 45.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250319
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Mättigowa 47
|adresa-sort = 
|NS          = 51.175340
|EW          = 14.434660
|datum       = wokoło 1895 (najenska wila)
|datum-sort   = 1895
|wopisanje   = najenska wila z wobhrodźenjom; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Mietvilla Mättigstraße 47.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250320
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Mättigowa 49
|adresa-sort = 
|NS          = 51.175180
|EW          = 14.434450
|datum       = wokoło 1910 (najenska wila)
|datum-sort   = 1910
|wopisanje   = najenska wila; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Mietvilla Mättigstraße 49.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250464
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Mužakowska 10
|adresa-sort = 
|NS          = 51.184510
|EW          = 14.436520
|datum       = 1901 (najenska wila)
|datum-sort   = 1901
|wopisanje   = najenska wila z wobhrodźenjom a zadnim twarjenjom; wuznamny za městotwarske stawizny
|wobraz      = Muskauer Straße 10 Bautzen 1.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250463
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Mužakowska 12
|adresa-sort = 
|NS          = 51.184580
|EW          = 14.436680
|datum       = wokoło 1890 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1890
|wopisanje   = bydlenski dom we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250465
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Mužakowska 21
|adresa-sort = 
|NS          = 51.184470
|EW          = 14.435860
|datum       = 
|datum-sort   = 
|wopisanje   = bydlenski dom we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250086
|mjeno       = Wila
|adresa      = Paulijowa 2
|adresa-sort = Paulijowa 02
|NS          = 51.179875
|EW          = 14.440661
|datum       = wokoło 1890 (najenska wila)
|datum-sort   = 1890
|wopisanje   = wila; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Villa Paulistraße 2.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250087
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Paulijowa 4
|adresa-sort = Paulijowa 04
|NS          = 51.179500
|EW          = 14.440540
|datum       = wokoło 1890 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1890
|wopisanje   = bydlenski dom we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = Wohnhaus Paulistraße 4.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250088
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Paulijowa 6
|adresa-sort = Paulijowa 06
|NS          = 51.179230
|EW          = 14.440450
|datum       = wokoło 1885/1890 (najenski dom)
|datum-sort   = 1885
|wopisanje   = najenski dom při róžku a we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za městotwarske stawizny
|wobraz      = Mietshaus Paulistraße 6.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250094
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Paulijowa 8
|adresa-sort = Paulijowa 08
|NS          = 51.178590
|EW          = 14.440180
|datum       = 1905/1910 (najenski dom)
|datum-sort   = 1905
|wopisanje   = najenski dom z originalnym wobhrodźenjom, we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = Mietshaus Paulistraße 8.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250095
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Paulijowa 10
|adresa-sort = 
|NS          = 51.178380
|EW          = 14.440110
|datum       = 1905/1910 (najenska wila)
|datum-sort   = 1905
|wopisanje   = najenska wila; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Mietvilla Paulistraße 10.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250359
|mjeno       = Wila
|adresa      = Paulijowa 13
|adresa-sort = 
|NS          = 51.177400
|EW          = 14.440040
|datum       = 1912 (wila)
|datum-sort   = 1912
|wopisanje   = wila z wobhrodźenjom, při róžku; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Villa Paulistraße 13.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250096
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Paulijowa 14
|adresa-sort = 
|NS          = 51.178020
|EW          = 14.439900
|datum       = wokoło 1900 (najenski dom)
|datum-sort   = 1900
|wopisanje   = najenski dom we wotewrjenym wobtwarjenju; z cymbrami krónowane srjedźne swisle a loggiji při woběmaj stronomaj, fasada po zdaću po tym zrunana; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = Mietshaus Paulistraße 14.jpg
|commonscat  = 
|wikidata    = Q49376078
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250355
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Paulijowa 21
|adresa-sort = 
|NS          = 51.176732
|EW          = 14.439033
|datum       = wokoło 1920 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1920
|wopisanje   = bydlenski dom z wobhrodźenjom we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250356
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Paulijowa 23
|adresa-sort = 
|NS          = 51.176588
|EW          = 14.438826
|datum       = wokoło 1920 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1920
|wopisanje   = bydlenski dom z wobhrodźenjom, we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = Wohnhaus Paulistraße 23.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250357
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Paulijowa 25
|adresa-sort = 
|NS          = 51.176424
|EW          = 14.438638
|datum       = wokoło 1920 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1920
|wopisanje   = bydlenski dom z wobhrodźenjom, we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250311
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Paulijowa 26
|adresa-sort = 
|NS          = 51.175840
|EW          = 14.437190
|datum       = wokoło 1910/1915 (najenski dom)
|datum-sort   = 1910
|wopisanje   = najenski dom z originalnym wobhrodźenjom, we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = Mietshaus Paulistraße 26.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250312
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Paulijowa 28
|adresa-sort = 
|NS          = 51.175700
|EW          = 14.437020
|datum       = napis 1911 (najenski dom)
|datum-sort   = 1911
|wopisanje   = najenski dom z originalnym wobhrodźenjom, we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = Paulistraße 28 Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250121
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Paulijowa 30
|adresa-sort = 
|NS          = 51.174920
|EW          = 14.436080
|datum       = napis 1896 (najenska wila)
|datum-sort   = 1896
|wopisanje   = najenska wila z wobhrodźenjom; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250122
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Paulijowa 32
|adresa-sort = 
|NS          = 51.174760
|EW          = 14.435830
|datum       = při swislach napis 1899 (najenski dom)
|datum-sort   = 1899
|wopisanje   = najenski dom we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250353
|mjeno       = Dwójny bydlenski dom
|adresa      = Paulijowa 33; 35
|adresa-sort = 
|NS          = 51.175460
|EW          = 14.437447
|datum       = napis 1912 (dwójny bydlenski dom); 1912 (Pfortenhäuschen)
|datum-sort   = 
|wopisanje   = dwójny bydlenski dom z wrotarskimaj chěžkomaj a wobhrodźenjom, we wotewrjenym wobtwarjenju; natwarjeny w reformowym stilu doby wokoło 1910, wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = Paulistraße 33-35 Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250123
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Paulijowa 34
|adresa-sort = 
|NS          = 51.174540
|EW          = 14.435570
|datum       = wokoło 1890 (najenski dom)
|datum-sort   = 1890
|wopisanje   = najenski dom we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za městotwarske stawizny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250352
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Paulijowa 37
|adresa-sort = 
|NS          = 51.175220
|EW          = 14.437079
|datum       = po 1895 (najenska wila)
|datum-sort   = 1895
|wopisanje   = najenska wila při róžku; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Paulistraße 37 Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250337
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Paulijowa 39
|adresa-sort = 
|NS          = 51.174960
|EW          = 14.436720
|datum       = wokoło 1895 (najenski dom)
|datum-sort   = 1895
|wopisanje   = najenski dom při róžku a we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za městotwarske stawizny
|wobraz      = Paulistraße 39 Bautzen 1.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250338
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Paulijowa 41
|adresa-sort = 
|NS          = 51.174800
|EW          = 14.436540
|datum       = wokoło 1890 (najenski dom)
|datum-sort   = 1890
|wopisanje   = najenski dom we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za městotwarske stawizny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250339
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Paulijowa 43
|adresa-sort = 
|NS          = 51.174630
|EW          = 14.436330
|datum       = 1903 (najenska wila)
|datum-sort   = 1903
|wopisanje   = najenska wila; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250340
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Paulijowa 45
|adresa-sort = 
|NS          = 51.174450
|EW          = 14.436120
|datum       = wokoło 1890 (najenska wila)
|datum-sort   = 1890
|wopisanje   = najenska wila z powostankami originalneho wobhrodźenjawuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250341
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Paulijowa 47
|adresa-sort = 
|NS          = 51.174290
|EW          = 14.435900
|datum       = wokoło 1900 (najenska wila)
|datum-sort   = 1900
|wopisanje   = najenska wila a wobhrodźenje; wuznamnej za twarske stawizny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250126
|mjeno       = Wobhrodźenje
|adresa      = Paulijowa 63
|adresa-sort = 
|NS          = 51.172160
|EW          = 14.433360
|datum       = wokoło 1900 (wobhrodźenje zahrody)
|datum-sort   = 1900
|wopisanje   = wobhrodźenje; wuznamne za napohlad dróhi
|wobraz      = Paulistraße 63 Bautzen 1.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250423
|mjeno       = Kaserna krala Alberta (infanterija)
|adresa      = Pawoła Njekowa 2a; 2b; 2c; 2d; 2e
|adresa-sort = Pawoła Njekowa 02
|NS          = 51.179010
|EW          = 14.447260
|datum       = 1875 połoženje zakładneho kamjenja, 1877 přewzaće (kaserna)
|datum-sort   = 1875
|wopisanje   = kaserna krala Alberta (infanterija) / něhdyše kasernowe twarjenje (čo. 2a; 2b; 2c), składźišćo, jenož zadni dźěl (čo. 2e) a fabrikske twarjenje (čo. 2d); kasernowe twarjenje pozdźišo fabrika k produkciji trjenjow resp. bydlenski dom); wuznamne za wojerske a městnostne stawizny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250430
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Pawoła Njekowa 4; 6; 8
|adresa-sort = Pawoła Njekowa 04
|NS          = 51.178710
|EW          = 14.447090
|datum       = wokoło 1920 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1920
|wopisanje   = skupina bydlenskich domow we wotewrjenym wobtwarjenju; něhdyši bydlenski dom póštownikow, wuznamny za twarske a socialne stawizny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250435
|mjeno       = něhdyši bydlenski dom póštownikow
|adresa      = Pawoła Njekowa 10; 12 (Dr. Salvadora Allendowa 5)
|adresa-sort = 
|NS          = 51.177645
|EW          = 14.446600
|datum       = wokoło 1920 (wjaceswójbny dom)
|datum-sort   = 1920
|wopisanje   = wjaceswójbny dom; něhdyši bydlenski dom póštownikow, wuznamny za twarske a socialne stawizny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250466
|mjeno       = Wila
|adresa      = Při měšćanskim nasypje 1a
|adresa-sort = Při měšćanskim nasypje 01a
|NS          = 51.185400
|EW          = 14.426430
|datum       = wokoło 1910 (wila)
|datum-sort   = 1910
|wopisanje   = wila z wobhrodźenjom; dźensa starownja Maltezow, twarskostawiznisce a twarskowuměłsce wuznamna
|wobraz      = Am Stadtwall 1a Bautzen.JPG
|commonscat  = Am Stadtwall 1a Bautzen
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250480
|mjeno       = Wila
|adresa      = Při měšćanskim nasypje 10
|adresa-sort = 
|NS          = 51.183790
|EW          = 14.431210
|datum       = napis 1892 (najenska wila); napis 1892 (wobhrodźenje)
|datum-sort   = 1892
|wopisanje   = wila z wobhrodźenjom a zadnimaj twarjenjomaj; wuznamna za twarske stawizny a městotwar
|wobraz      = Am Stadtwall 10 Bautzen 3.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250152
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Při rězarni 1
|adresa-sort = 
|NS          = 51.170920
|EW          = 14.437450
|datum       = wokoło 1905 (najenski dom)
|datum-sort   = 1905
|wopisanje   = najenski dom w zwisowacym wobtwarjenju, při róžku stejacy; wuznamny za městotwar a napohlad dróhi
|wobraz      = Schlachthofstraße 1-3-5 Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250153
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Při rězarni 3
|adresa-sort = 
|NS          = 51.170830
|EW          = 14.437330
|datum       = 
|datum-sort   = 
|wopisanje   = najenski dom w zwisowacym wobtwarjenju; wuznamny za městotwarske stawizny
|wobraz      = Schlachthofstraße 1-3-5 Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250165
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Při rězarni 5
|adresa-sort = 
|NS          = 51.170720
|EW          = 14.437230
|datum       = 
|datum-sort   = 
|wopisanje   = najenski dom w zwisowacym wobtwarjenju; wuznamny za městotwarske stawizny
|wobraz      = Schlachthofstraße 1-3-5 Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250167
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Při rězarni 9
|adresa-sort = 
|NS          = 51.170580
|EW          = 14.437090
|datum       = 
|datum-sort   = 
|wopisanje   = najenski dom w zwisowacym wobtwarjenju; wuznamny za městotwarske stawizny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09251181
|mjeno       = Dwórnišćo Budyšin
|adresa      = Rathenauowe naměsto 1
|adresa-sort = 
|NS          = 51.173370
|EW          = 14.429038
|datum       = 1846 (wosobowe dwórnišćo); wokoło 1900 (přijimarnja); wokoło 1935 (taksijowe stejnišćo); 1931 (wojerski pomnik prěnjeje swětoweje wójny); wokoło 1910 (něhdyša póšta)
|datum-sort   = 1846
|wopisanje   = Dwórnišćo Budyšin / dwórnišćo z přisłušacym přikrywanym nastupišćom, twarjenjom něhdyšeje póšty, twarjenjom taksijoweho stejnišća před dwórnišćom a wojerskim pomnikom k česći  w prěnjej swětowej wójnje padnjenych železnicarjow; wuznamne za twarske a wobchadne stawizny
|wobraz      = Bahnhof Bautzen - Taxistand.jpg
|commonscat  = Bahnhof Bautzen
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250503
|mjeno       = Parna lokomotiwa
|adresa      = Rathenauowe naměsto 1 (prjedy)
|adresa-sort = 
|NS          = 51.173064
|EW          = 14.429961
|datum       = 
|datum-sort   = 
|wopisanje   = parna lokomotiwa BR 52 8056-5 / parna lokomotiwa z tendrom, na podstawku; wuznamna za technisku a železnisku
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250361
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Rathenauowe naměsto 2
|adresa-sort = 
|NS          = 51.174070
|EW          = 14.429040
|datum       = wokoło 1895 (najenska wila)
|datum-sort   = 1895
|wopisanje   = najenska wila při róžku; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Rathenauplatz 2 Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250462
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Schäfferowa 4
|adresa-sort = Schäfferowa 04
|NS          = 51.185070
|EW          = 14.436640
|datum       = 
|datum-sort   = 
|wopisanje   = bydlenski dom w zwisowacym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny a městotwar
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250461
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Schäfferowa 6
|adresa-sort = Schäfferowa 06
|NS          = 51.185070
|EW          = 14.436490
|datum       = 2. połojca 19. lětst. (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1880
|wopisanje   = bydlenski dom w zwisowacym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny a městotwar
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250460
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Schäfferowa 8
|adresa-sort = Schäfferowa 08
|NS          = 51.185070
|EW          = 14.436270
|datum       = wokoło 1900 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1900
|wopisanje   = bydlenski dom w zwisowacym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny a městotwar
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250496
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Schäfferowa 10
|adresa-sort = 
|NS          = 51.185080
|EW          = 14.436140
|datum       = wokoło 1900 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1900
|wopisanje   = bydlenski dom w zwisowacym wobtwarjenju; barokne swisle, wobwěncowanje woknow a wuhotowanje přizemja wobchowane, wažny dźěl napohlada dróhi, wuznamny za twarske stawizny a městotwar
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250487
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Schäfferowa 13
|adresa-sort = 
|NS          = 51.184860
|EW          = 14.435470
|datum       = 2. połojca 19. lětst. (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1880
|wopisanje   = bydlenski dom w zwisowacym wobtwarjenju; wuznamny za městotwarske stawizny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250459
|mjeno       = Něhdyša dźěłarnja barbjernje
|adresa      = Schäfferowa 14
|adresa-sort = 
|NS          = 51.185110
|EW          = 14.435700
|datum       = wokoło 1900 (barbjernja)
|datum-sort   = 1900
|wopisanje   = barbjernja z wuhenjom na dworje (něhdyša dźěłarnja); wuznamna za twarske a městnostne stawizny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250141
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Schäfferowa 15
|adresa-sort = 
|NS          = 51.184880
|EW          = 14.435290
|datum       = 2. połojca 19. lětst. (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1880
|wopisanje   = bydlenski dom w zwisowacym wobtwarjenju; wuznamny za městotwarske stawizny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250438
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Schäfferowa 17
|adresa-sort = 
|NS          = 51.184880
|EW          = 14.435100
|datum       = wokoło 1900 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1900
|wopisanje   = bydlenski dom w zwisowacym wobtwarjenju; charakter dawacy dźěl nadróžneho wobtwarjenja; wuznamny za twarske stawizny a městotwar
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250437
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Schäfferowa 19
|adresa-sort = 
|NS          = 51.184880
|EW          = 14.434940
|datum       = po 1900 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1900
|wopisanje   = bydlenski dom w zwisowacym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny a městotwar
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250458
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Schäfferowa 20
|adresa-sort = 
|NS          = 51.185110
|EW          = 14.435210
|datum       = wokoło 1905/1910 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1905
|wopisanje   = bydlenski dom w zwisowacym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny a městotwar
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250491
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Schäfferowa 21
|adresa-sort = 
|NS          = 51.184890
|EW          = 14.434740
|datum       = po 1900 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1900
|wopisanje   = bydlenski dom w zwisowacym wobtwarjenju; z wobchowanym wuhotowanjom fasady, wuznamny za twarske stawizny a městotwar
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250492
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Schäfferowa 23
|adresa-sort = 
|NS          = 51.184890
|EW          = 14.434540
|datum       = po 1900 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1900
|wopisanje   = bydlenski dom w zwisowacym wobtwarjenju; ze zwjetša wobchowanej ornamentaciju při fasadźe, wuznamny za městotwarske stawizny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250457
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Schäfferowa 24
|adresa-sort = 
|NS          = 51.185120
|EW          = 14.434830
|datum       = wokoło 1905/1910 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1905
|wopisanje   = bydlenski dom w zwisowacym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny a městotwar
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250456
|mjeno       = Albertowy wustaw
|adresa      = Schäfferowa 28
|adresa-sort = 
|NS          = 51.185360
|EW          = 14.433450
|datum       = napis 1904 (najenska wila)
|datum-sort   = 1904
|wopisanje   = Albertowy wustaw / najenska wila při róžku; dźensa wóčna klinika a ambulanca HNO-kliniki, wuznamny za twarske stawizny a městotwar
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250476
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Schäfferowa 36
|adresa-sort = 
|NS          = 51.185581
|EW          = 14.431847
|datum       = 1905/1910 (najenska wila)
|datum-sort   = 1905
|wopisanje   = najenska wila; wuznamny za twarske stawizny a městotwar
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250474
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Schäfferowa 37
|adresa-sort = 
|NS          = 51.185557
|EW          = 14.429995
|datum       = wokoło 1895 (najenska wila)
|datum-sort   = 1895
|wopisanje   = najenska wila z originalnymi płotowymi stołpami; wuznamna za twarske stawizny a městotwar
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250475
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Schäfferowa 38
|adresa-sort = 
|NS          = 51.185632
|EW          = 14.431545
|datum       = 1905/1910 (najenska wila)
|datum-sort   = 1905
|wopisanje   = najenska wila z wobhrodźenjom; wuznamna za twarske stawizny a městotwar
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250473
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Schäfferowa 39
|adresa-sort = 
|NS          = 51.185609
|EW          = 14.429680
|datum       = 1902 (najenska wila)
|datum-sort   = 1902
|wopisanje   = najenska wila z wobhrodźenjom; wuznamna za twarske stawizny a městotwar
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250472
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Schäfferowa 41
|adresa-sort = 
|NS          = 51.185639
|EW          = 14.429386
|datum       = po 1900 (najenska wila)
|datum-sort   = 1900
|wopisanje   = najenska wila z originalnymi płotowymi stołpami; wuznamna za twarske stawizny a městotwar
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250471
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Schäfferowa 43
|adresa-sort = 
|NS          = 51.185680
|EW          = 14.429112
|datum       = wokoło 1900 (najenska wila)
|datum-sort   = 1900
|wopisanje   = najenska wila z originalnymi płotowymi stołpami; wuznamna za městotwarske stawizny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250470
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Schäfferowa 45
|adresa-sort = 
|NS          = 51.185700
|EW          = 14.428740
|datum       = wokoło 1910/1912 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1910
|wopisanje   = bydlenski dom z originalnymi płotowymi stołpami, we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny a městotwar
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250469
|mjeno       = Něhdyši bydlenski dom
|adresa      = Schäfferowa 48
|adresa-sort = 
|NS          = 51.186133
|EW          = 14.428389
|datum       = napis při zachodźe 1890 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1890
|wopisanje   = něhdyši bydlenski dom a běrow z wobhrodźenjom; přitwary z 1920tych lět, wuznamny za městotwarske stawizny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250160
|mjeno       = [[Krajnostawski wučerski seminar]]; Martina Andersena Nexöowa šula
|adresa      = Schillerowe zelenišća 1
|adresa-sort = 
|NS          = 51.176570
|EW          = 14.426070
|datum       = 1855 (prěnja faza); při swislach přitwara napis 1892 (šula); 1865/1866 (ćěłozwučowarnja)
|datum-sort   = 1855
|wopisanje   = šula z ćěłozwučowarnju a wobhrodźenjom, k tomu zelenišća w zapadnym dźělu ležownosće ze skulpturomaj (Luther a Melanchthon ze směrom hladanja na [[Seminarska hasa|Seminarsku hasu]]); reprezentatiwny twar, něhdy [[Krajnostawski wučerski seminar]], pozdźišo Martina Andersena Nexöowa šula; wuznamna za twarske a městnostne stawizny
|wobraz      = Martin-Andersen-Nexö-Schule Schilleranlagen 1 Bautzen 1.JPG
|commonscat  = Landständisches Seminar
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250172
|mjeno       = Wyša realna šula/Diesterwegowa šula (něhdy)
|adresa      = Schillerowe zelenišća 2
|adresa-sort = 
|NS          = 51.176540
|EW          = 14.425020
|datum       = 1900–1901 (šula)
|datum-sort   = 1900
|wopisanje   = Wyša realna šula/Diesterwegowa šula (něhdy); Schillerowy gymnazij (dom A) / šula z ćěłozwučowarnju; reprezentatiwny twar, wuznamny za twarske a městnostne stawizny (hlej tež obj 09250364 – dom B)
|wobraz      = Bautzen Schiller Gymnasium.JPG
|commonscat  = Schiller-Gymnasium (Bautzen)
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09251229
|mjeno       = Zawodne hale a zarjadniski twar
|adresa      = Sprjewina 10
|adresa-sort = 
|NS          = 51.186760
|EW          = 14.419260
|datum       = wokoło 1920 (něhdyša kuchnja); srjedź 19. lětst. (twarjenje Ib); napis 1869 (twarjenje I); wokoło 1890 (wuheń); napis 1895 (twarjenje II)
|datum-sort   = 1920
|wopisanje   = kompleks twarjenjow, wobstejacy ze zawodnych halow a zarjadniskich twarow (twarjenja I, Ib, Id, II, III, IV, VI, VII, X), z wuhenjom při twarjenju Id (markantny dypk) a wuhenjom kaž tež keramiskim reliefom při wonkownej sćěnje a abstraktnymi nasćěnowymi reliefami z keramiki na sćěnje w něhdyšej jědźerni; twarsko- a techniskostawiznisce kaž tež wuměłsce wuznamny
|wobraz      = Werkhallenkomplex_Spreegasse_10_Bautzen_2.JPG
|commonscat  = Werkhallen Spreegasse 10 Bautzen
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250824
|mjeno       = Swislowy dom
|adresa      = Sprjewina 11
|adresa-sort = 
|NS          = 51.184778
|EW          = 14.422806
|datum       = 1700 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1700
|wopisanje   = swislowy dom / něhdyši bydlenski dom z dźěłarnju a zepěrnymi murjemi a schodami na ležownosći (zwisk k Třělerni); wuznamny za městotwarske, twarske a domowe stawizny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09251228
|mjeno       = Zarjadniske twarjenje
|adresa      = Sprjewina 13
|adresa-sort = 
|NS          = 51.186790
|EW          = 14.421300
|datum       = wokoło 1910/1915 (zarjadniski twar)
|datum-sort   = 1919
|wopisanje   = zarjadniske twarjenje při róžku, pódlanske twarjenje a wobhrodźenje; wuznamny za twarske a městnostne stawizny
|wobraz      = Spreegasse 13 Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250347
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Stieberowa 29
|adresa-sort = 
|NS          = 51.174017
|EW          = 14.438594
|datum       = wokoło 1890 (najenska wila)
|datum-sort   = 1890
|wopisanje   = najenska wila při róžku; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Stieberstraße 29 Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250333
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Stieberowa 32
|adresa-sort = 
|NS          = 51.174030
|EW          = 14.437950
|datum       = wokoło 1890 (najenska wila)
|datum-sort   = 1890
|wopisanje   = najenska wila; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Stieberstraße 32 Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250346
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Stieberowa 33
|adresa-sort = 
|NS          = 51.173713
|EW          = 14.438214
|datum       = napis 1899 (najenska wila)
|datum-sort   = 1899
|wopisanje   = najenska wila z markantnymi schodźenkojtymi swislemi při nadróžnej stronje; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250345
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Stieberowa 35
|adresa-sort = 
|NS          = 51.173564
|EW          = 14.438003
|datum       = wokoło 1895 (najenska wila)
|datum-sort   = 1895
|wopisanje   = najenska wila; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250332
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Stieberowa 36
|adresa-sort = 
|NS          = 51.173680
|EW          = 14.437530
|datum       = wokoło 1895 (najenska wila)
|datum-sort   = 1895
|wopisanje   = najenska wila; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250344
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Stieberowa 37
|adresa-sort = 
|NS          = 51.173431
|EW          = 14.437830
|datum       = wokoło 1890 (najenska wila)
|datum-sort   = 1890
|wopisanje   = najenska wila; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250331
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Stieberowa 38
|adresa-sort = 
|NS          = 51.173520
|EW          = 14.437330
|datum       = wokoło 1890 (najenska wila)
|datum-sort   = 1890
|wopisanje   = najenska wila; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250343
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Stieberowa 41
|adresa-sort = 
|NS          = 51.173154
|EW          = 14.437525
|datum       = wokoło 1880 (najenska wila)
|datum-sort   = 1880
|wopisanje   = najenska wila při róžku; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Stieberstraße 41 Bautzen 1.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250145
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Stieberowa 42; 44; 46
|adresa-sort = 
|NS          = 51.172790
|EW          = 14.436220
|datum       = wokoło 1930 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1930
|wopisanje   = bydlenski dom zwisowaceho bydlenskeho štwórća (hlej tež Jägerowa 39, 41/43, 45 a Stieberowa 48); wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = Stieberstraße 42-44-46 Bautzen 3.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250144
|mjeno       = Dwójny bydlenski dom
|adresa      = Stieberowa 48 (hłowna adresa: Jägerowa 45)
|adresa-sort = 
|NS          = 51.172230
|EW          = 14.435700
|datum       = napis 1930 (dwójny bydlenski dom)
|datum-sort   = 1930
|wopisanje   = dwójny bydlenski dom (ze Stieberowej 48) při róžku (hlej tež Jägerowa 39, 41/43 a Stieberowa 42/44/46); wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = Jägerstraße 45 Bautzen 2.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250490
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Stieberowa 52
|adresa-sort = 
|NS          = 51.171950
|EW          = 14.435330
|datum       = wokoło 1910 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1910
|wopisanje   = bydlenski dom z wobhrodźenjom, zwjazany ze Stieberowej 54; mansardowa třěcha z třěšnymi chěžkami, pyšnje wuhotowany zachod, wuznamny za twarske stawizny a napohlad dróhi
|wobraz      = Stieberstraße 52 Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250498
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Stieberowa 54
|adresa-sort = 
|NS          = 51.171850
|EW          = 14.435220
|datum       = 
|datum-sort   = 
|wopisanje   = bydlenski dom z wobhrodźenjom, zwjazany z Stieberowej 52; ze zdźěla wobchowanymi pyšnymi ornamentami; wuznamny za twarske stawizny a napohlad dróhi
|wobraz      = Stieberstraße 54-52 Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250231
|mjeno       = Wila
|adresa      = Thomasa Mannowa 1
|adresa-sort = Thomasa Mannowa 01
|NS          = 51.179510
|EW          = 14.438000
|datum       = wokoło 1890/1895 (wila)
|datum-sort   = 1890
|wopisanje   = wila; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Villa Thomas-Mann-Straße 1.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250075
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Thomasa Mannowa 1a
|adresa-sort = Thomasa Mannowa 01a
|NS          = 51.179550
|EW          = 14.437680
|datum       = wokoło 1910 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1910
|wopisanje   = bydlenski dom při róžku, zwjazany z Tuchorskej 13; wuznamny za twarske stawizny a napohlad dróhi
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250073
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Thomasa Mannowa 4
|adresa-sort = Thomasa Mannowa 04
|NS          = 51.179270
|EW          = 14.437490
|datum       = 1890 bis 1895 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1890
|wopisanje   = bydlenski dom; wuznamny za twarske stawizny a napohlad dróhi
|wobraz      = Wohnhaus Thomas-Mann-Straße 4.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250090
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Thomasa Mannowa 5
|adresa-sort = Thomasa Mannowa 05
|NS          = 51.179350
|EW          = 14.439350
|datum       = 1895 (najenski dom)
|datum-sort   = 1895
|wopisanje   = wili podobny najenski dom we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = Mietshaus Thomas-Mann-Straße 5.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250072
|mjeno       = Dwójny bydlenski dom
|adresa      = Thomasa Mannowa 6; 8
|adresa-sort = Thomasa Mannowa 06
|NS          = 51.179230
|EW          = 14.437770
|datum       = wokoło 1910 (dwójny bydlenski dom)
|datum-sort   = 1910
|wopisanje   = dwójny bydlenski dom we wotewrjenym wobtwarjenju; z ze symetriskim rozrjadowanjom fasady a dwěmaj stukowymaj reliefomaj (bustomaj), wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250089
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Thomasa Mannowa 9
|adresa-sort = Thomasa Mannowa 09
|NS          = 51.179270
|EW          = 14.439900
|datum       = wokoło 1905 (najenska wila)
|datum-sort   = 1905
|wopisanje   = najenska wila we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = Mietvilla Thomas-Mann-Straße 9.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250071
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Thomasa Mannowa 10
|adresa-sort = 
|NS          = 51.179180
|EW          = 14.438200
|datum       = wokoło 1910/1915 (najenski dom)
|datum-sort   = 1910
|wopisanje   = najenski dom z wobhrodźenjom, při róžku, zwjazany z Mättigowej 14; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = Mietshaus Thomas-Mann-Straße 10.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250091
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Thomasa Mannowa 18
|adresa-sort = 
|NS          = 51.178990
|EW          = 14.439660
|datum       = 1905/1910 (najenska wila)
|datum-sort   = 1905
|wopisanje   = najenska wila z płotowymi stołpami originalneho wobhrodźenja; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Mietvilla Thomas-Mann-Straße 18.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250092
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Thomasa Mannowa 20
|adresa-sort = 
|NS          = 51.178950
|EW          = 14.439980
|datum       = wokoło 1905 (najenska wila)
|datum-sort   = 1905
|wopisanje   = najenska wila z wobhrodźenjom; z ornamentami w stilu secesije; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Mietvilla Thomas-Mann-Straße 20.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250093
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Thomasa Mannowa 22
|adresa-sort = 
|NS          = 51.178910
|EW          = 14.440340
|datum       = wokoło 1890 (najenski dom)
|datum-sort   = 1890
|wopisanje   = najenski dom při róžku a we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = Mietshaus Thomas-Mann-Straße 22.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09251440
|mjeno       = Kantowa kaserna
|adresa      = Thomasa Müntzerowa 15; 15b; 15c; 15d
|adresa-sort = 
|NS          = 51.183320
|EW          = 14.447130
|datum       = 1906–1910 (mustwowy dom)
|datum-sort   = 1906
|wopisanje   = kasernowy twar we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za wojerske a městnostne stawizny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09251441
|mjeno       = Kantowa kaserna
|adresa      = Thomasa Müntzerowa 17; 17a; 17b; 17c; 17d
|adresa-sort = 
|NS          = 51.184170
|EW          = 14.447140
|datum       = 1906–1910 (mustwowy dom)
|datum-sort   = 1906
|wopisanje   = kasernowy twar we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za wojerske a městnostne stawizny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09251477
|mjeno       = Kantowa kaserna
|adresa      = Thomasa Müntzerowa 19; 19a; 19b; 19c; 19d
|adresa-sort = 
|NS          = 51.185060
|EW          = 14.447130
|datum       = 1906–1910 (mustwowy dom)
|datum-sort   = 1906
|wopisanje   = kasernowy twar we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za wojerske a městnostne stawizny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250002
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Tuchorska 2
|adresa-sort = Tuchorska 02
|NS          = 51.180720
|EW          = 14.437330
|datum       = wokoło 1910 (najenski dom)
|datum-sort   = 1910
|wopisanje   = najenski dom při róžku a we wotewrjenym wobtwarjenju, zwjazany z Lubijskej 10; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = Mietshaus Taucherstraße 2.jpg
|commonscat  = 
|wikidata    = Q49376323
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09251495
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Tuchorska 3
|adresa-sort = Tuchorska 03
|NS          = 51.180580
|EW          = 14.437770
|datum       = wokoło 1870/1880 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1870
|wopisanje   = bydlenski dom we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250003
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Tuchorska 4
|adresa-sort = Tuchorska 04
|NS          = 51.180540
|EW          = 14.437270
|datum       = 3. štwórć 19. lětst. (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1860
|wopisanje   = bydlenski dom we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = Wohnhaus Taucherstraße 4.jpg
|commonscat  = 
|wikidata    = Q49376330
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250079
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Tuchorska 5
|adresa-sort = Tuchorska 05
|NS          = 51.180390
|EW          = 14.437700
|datum       = wokoło 1880 (najenska wila); 1910 (wobhrodźenje)
|datum-sort   = 1880
|wopisanje   = najenska wila z wobhrodźenjom; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Mietvilla Taucherstraße 5.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250108
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Tuchorska 6
|adresa-sort = Tuchorska 06
|NS          = 51.180370
|EW          = 14.437200
|datum       = wokoło 1880/1890 (najenski dom)
|datum-sort   = 1880
|wopisanje   = najenski dom z dźělemi originalneho wobhrodźenja, we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = Mietshaus Taucherstraße 6.jpg
|commonscat  = 
|wikidata    = Q49376338
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250078
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Tuchorska 7
|adresa-sort = Tuchorska 07
|NS          = 51.180190
|EW          = 14.437650
|datum       = napis při wutwarku 1901 (najenska wila)
|datum-sort   = 1901
|wopisanje   = najenska wila; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250005
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Tuchorska 8
|adresa-sort = Tuchorska 08
|NS          = 51.180140
|EW          = 14.437130
|datum       = 3. štwórć 19. lětst. (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1860
|wopisanje   = bydlenski dom we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = Wohnhaus Taucherstraße 8.jpg
|commonscat  = 
|wikidata    = Q49376347
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250076
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Tuchorska 10
|adresa-sort = 
|NS          = 51.179910
|EW          = 14.437080
|datum       = 1895 (najenska wila)
|datum-sort   = 1895
|wopisanje   = najenska wila; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Mietvilla Taucherstraße 10.jpg
|commonscat  = 
|wikidata    = Q49376351
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250077
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Tuchorska 11
|adresa-sort = 
|NS          = 51.179820
|EW          = 14.437540
|datum       = 
|datum-sort   = 
|wopisanje   = bydlenski dom we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250007
|mjeno       = Wila
|adresa      = Tuchorska 12
|adresa-sort = 
|NS          = 51.179770
|EW          = 14.437010
|datum       = 
|datum-sort   = 
|wopisanje   = wila; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Villa Taucherstraße 12.jpg
|commonscat  = 
|wikidata    = Q49376358
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250074
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Tuchorska 13
|adresa-sort = 
|NS          = 51.179570
|EW          = 14.437450
|datum       = 
|datum-sort   = 
|wopisanje   = bydlenski dom při róžku, zwjazany z Thomasa Mannowej 1a; wuznamny za twarske stawizny a napohlad dróhi
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250008
|mjeno       = Wila
|adresa      = Tuchorska 14
|adresa-sort = 
|NS          = 51.179670
|EW          = 14.436220
|datum       = wokoło 1910/1920 (wila)
|datum-sort   = 1910
|wopisanje   = wila z terasu a přitwarami; twarjenje w reformowym stilu doby wokoło 1910, wuznamne za twarske stawizny
|wobraz      = Villa Taucherstraße (Bautzen).jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250013
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Tuchorska 20
|adresa-sort = 
|NS          = 51.178450
|EW          = 14.435510
|datum       = wokoło 1890 (najenska wila)
|datum-sort   = 1890
|wopisanje   = najenska wila z wobhrodźenjom; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Taucherstraße 20 (Bautzen).jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250051
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Tuchorska 21
|adresa-sort = 
|NS          = 51.177165
|EW          = 14.434536
|datum       = wokoło 1928/1930 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1928
|wopisanje   = bydlenski dom z garažu (zwjazany z Engelsowym naměstom čo. 2); architekturnostawiznisce wuznamny
|wobraz      = Wohnhaus Taucherstraße 21.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250050
|mjeno       = zarjadniske twarjenje
|adresa      = Tuchorska 23
|adresa-sort = 
|NS          = 51.176872
|EW          = 14.434087
|datum       = wokoło 1895 (zarjadnistwo)
|datum-sort   = 1895
|wopisanje   = zarjadniske twarjenje z wobhrodźenjom; dźensa Krajnoradny zarjad, wuznamne za twarske stawizny
|wobraz      = Gesundheitsamt Bautzen.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250023
|mjeno       = Lessingowa lěkarnja; poliklinika
|adresa      = Tuchorska 24
|adresa-sort = 
|NS          = 51.177735
|EW          = 14.434616
|datum       = 
|datum-sort   = 
|wopisanje   = Lessingowa lěkarnja; poliklinika / bydlenski dom při róžku a we wotewrjenym wobtwarjenju, zwjazany z Lessingowej 10; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Lessing-Apotheke (Bautzen) 2.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250111
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Tuchorska 27
|adresa-sort = 
|NS          = 51.175069
|EW          = 14.431820
|datum       = wokoło 1900/1905 (najenska wila)
|datum-sort   = 1900
|wopisanje   = najenska wila z originalnym wobhrodźenjom; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Taucherstraße 27 Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250041
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Tuchorska 28
|adresa-sort = 
|NS          = 51.175380
|EW          = 14.431510
|datum       = wokoło 1890/1895 (najenski dom)
|datum-sort   = 1890
|wopisanje   = najenski dom we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = Taucherstraße 28 Bautzen 2.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250110
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Tuchorska 29
|adresa-sort = 
|NS          = 51.174940
|EW          = 14.431620
|datum       = wokoło 1905 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1905
|wopisanje   = bydlenski dom we wotewrjenym wobtwarjenju z wobhrodźenjom; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = Taucherstraße 29 Bautzen 1.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250215
|mjeno       = Wila
|adresa      = Tuchorska 30
|adresa-sort = 
|NS          = 51.175210
|EW          = 14.431220
|datum       = 1885 (wila)
|datum-sort   = 1885
|wopisanje   = Loža złoteje murje / wila z wobhrodźenjom; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Taucherstraße 30 Bautzen 1.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09301737
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Tuchorska 33
|adresa-sort = 
|NS          = 51.174620
|EW          = 14.431250
|datum       = wokoło 1880 (najenski dom)
|datum-sort   = 1880
|wopisanje   = najenski dom we wotewrjenym wobtwarjenju a při róžku, z přitwarom kaž tež wobhrodźenjom; wuznamny za městotwar a napohlad dróhi
|wobraz      = Taucherstraße 33 Bautzen 2.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250042
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Tuchorska 34
|adresa-sort = 
|NS          = 51.174860
|EW          = 14.430810
|datum       = wokoło 1910 (najenska wila)
|datum-sort   = 1910
|wopisanje   = najenska wila z remizu a wobhrodźenjom; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Taucherstraße 34 Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250106
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Tuchorska 35
|adresa-sort = 
|NS          = 51.174200
|EW          = 14.430670
|datum       = wokoło 1890 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1890
|wopisanje   = bydlenski dom z originalnym wobhrodźenjom, we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = Taucherstraße 35 Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250043
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Tuchorska 36
|adresa-sort = 
|NS          = 51.174640
|EW          = 14.430580
|datum       = napis při portalu 1910 (najenski dom)
|datum-sort   = 1910
|wopisanje   = najenski dom we wotewrjenym wobtwarjenju z remizu a originalnymi dźělemi wobhrodźenja; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = Taucherstraße 36 Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250105
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Tuchorska 39
|adresa-sort = 
|NS          = 51.173800
|EW          = 14.430130
|datum       = wokoło 1880 (wila)
|datum-sort   = 1880
|wopisanje   = najenska wila z wobhrodźenjom; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Taucherstraße 39 Bautzen 2.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250364
|mjeno       = Pestalozzijowa šula (něhdy)
|adresa      = Tzschirnerowa 1
|adresa-sort = 
|NS          = 51.176070
|EW          = 14.424900
|datum       = napis 1912 (šula)
|datum-sort   = 1912
|wopisanje   = Schillerowy gymnazij (dom B) / šulski twar z ćěłozwučowarnju a wobhrodźenjom z dwěmaj portalomaj; šula wobsteji ze štyriposchodoweho hłowneho trakta z [[walbowa třěcha|walbowej třěchu]] a časnikowej wěžičku, dweju konkawneju křidłow a pyšnje wuhotowanym zachodnym wobłukom z ćěłozwučowarnju, dwěmaj portalomaj a pawiljonomaj, wuznamny za twarske a městnostne stawizny (hlej tež obj 09250172 - dom A dźensnišeho Schilleroweho gymnazija)
|wobraz      = Bautzen - Schiller-Gymnasium 10 ies.jpg
|commonscat  = Schiller-Gymnasium Bautzen
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250365
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Tzschirnerowa 4
|adresa-sort = 
|NS          = 51.175680
|EW          = 14.424300
|datum       = wokoło 1885 (wila)
|datum-sort   = 1885
|wopisanje   = najenska wila z wobhrodźenskej zepěrnej murju; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250876
|mjeno       = Wila
|adresa      = Tzschirnerowa 5a
|adresa-sort = 
|NS          = 51.175400
|EW          = 14.426680
|datum       = wokoło 1920 (wila)
|datum-sort   = 1920
|wopisanje   = wila; při zahrodnej stronje Sala Terrena z wonkownym schodom, wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250362
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Tzschirnerowa 9
|adresa-sort = 
|NS          = 51.174760
|EW          = 14.427730
|datum       = wokoło 1914 (wila)
|datum-sort   = 1914
|wopisanje   = najenska wila z wobhrodźenjom a wrotami; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09286396
|mjeno       = Wila
|adresa      = Tzschirnerowa 13
|adresa-sort = Tzschirnerowa x13
|NS          = 51.174480
|EW          = 14.428220
|datum       = wokoło 1910 (wila)
|datum-sort   = 1910
|wopisanje   = wila; z pobóčnymi schodami, wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250363
|mjeno       = zarjadniske twarjenje
|adresa      = Tzschirnerowa 14a
|adresa-sort = Tzschirnerowa y14a
|NS          = 51.174480
|EW          = 14.428220
|datum       = wokoło 1912 (zarjadniski twar)
|datum-sort   = 1912
|wopisanje   = zarjadniske twarjenje Němskeje železnicy; wuznamne za twarske stawizny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250028
|mjeno       = Wila
|adresa      = Walska 1; 1c &lt;!-- korrekt einzuordnen im Stadtteil Nordostring --&gt;
|adresa-sort = Walska 01
|NS          = 51.180830
|EW          = 14.435180
|datum       = 
|datum-sort   = 
|wopisanje   = wila a pódlanske twarjenje; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250185
|mjeno       = Wila
|adresa      = Walska 3; 3a &lt;!-- korrekt einzuordnen im Stadtteil Nordostring --&gt;
|adresa-sort = Walska 03
|NS          = 51.180450
|EW          = 14.434810
|datum       = wokoło 1890 (wila); wokoło 1900 (městno k sedźenju)
|datum-sort   = 1890
|wopisanje   = wila z originalnym wobhrodźenjom, městnom k sedźenju a něhdyšej zahrodnikowej chěžu; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250030
|mjeno       = Wila
|adresa      = Walska 6 &lt;!-- korrekt einzuordnen im Stadtteil Nordostring --&gt;
|adresa-sort = Walska 06
|NS          = 51.178985
|EW          = 14.433343
|datum       = při wjertawce napis 1880 (wila)
|datum-sort   = 1880
|wopisanje   = wila; dźensa měšćanske zarjadnistwo, wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250031
|mjeno       = Wila
|adresa      = Walska 8 &lt;!-- korrekt einzuordnen im Stadtteil Nordostring --&gt;
|adresa-sort = Walska 08
|NS          = 51.178454
|EW          = 14.432334
|datum       = wokoło 1880 (wila)
|datum-sort   = 1880
|wopisanje   = wila z wobhrodźenjom; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250241
|mjeno       = Wila
|adresa      = Walska 10
|adresa-sort = 
|NS          = 51.178113
|EW          = 14.431841
|datum       = wokoło 1885 (wila)
|datum-sort   = 1885
|wopisanje   = wila z wobhrodźenjom; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Wallstraße 10 Bautzen 1.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250032
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Walska 12
|adresa-sort = 
|NS          = 51.177722
|EW          = 14.431206
|datum       = wokoło 1890/1895 (najenska wila)
|datum-sort   = 1890
|wopisanje   = najenska wila při róžku; wuznamna za městotwarske stawizny
|wobraz      = Mietvilla Wallstraße 12.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250035
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Walska 15
|adresa-sort = 
|NS          = 51.177289
|EW          = 14.430479
|datum       = wokoło 1860/1865 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1860
|wopisanje   = bydlenski dom z wobhrodźenjom, we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = Wallstraße 15 Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250034
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Walska 16
|adresa-sort = 
|NS          = 51.177020
|EW          = 14.430310
|datum       = wokoło 1880 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1880
|wopisanje   = bydlenski dom z wobhrodźenjom; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = Wallstraße 16 Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250036
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Walska 17
|adresa-sort = 
|NS          = 51.176926
|EW          = 14.429952
|datum       = wokoło 1885 (najenski dom)
|datum-sort   = 1885
|wopisanje   = najenski dom při róžku; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = Wallstraße 17 Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250037
|mjeno       = Wila
|adresa      = Walska 18
|adresa-sort = 
|NS          = 51.176750
|EW          = 14.429320
|datum       = kónc 19. lětst. (wila)
|datum-sort   = 1890
|wopisanje   = wila z wobhrodźenjom, při róžku; wuznamna za twarske stawizny a napohlad dróhi
|wobraz      = Wallstraße 18 Bautzen.JPG
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250011
|mjeno       = Wila Weigang
|adresa      = Weigangowa 1
|adresa-sort = Weigangowa 01
|NS          = 51.179820
|EW          = 14.434990
|datum       = napis 1903 w předhali (wila); 1903 (wobhrodźenje zahrody); 2002 (rekonstrukcija płota)
|datum-sort   = 1903
|wopisanje   = Wila Weigang / wila z wobhrodźenjom, wilowej zahrodu a připrawjenej jamu; reprezentatiwna fasada w stilu secesije, twarskostawiznisce a wuměłsce wuznamny
|wobraz      = Weigangstraße 1 Bautzen 2.JPG
|commonscat  = Villa Weigang
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250010
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Weigangowa 3
|adresa-sort = Weigangowa 03
|NS          = 51.179510
|EW          = 14.435840
|datum       = wokoło 1890 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1890
|wopisanje   = bydlenski dom; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = Bautzen, Weigangstraße 3 (2).jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250012
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Weigangowa 4
|adresa-sort = Weigangowa 04
|NS          = 51.179130
|EW          = 14.435430
|datum       = při portalu napis 1902–1903 (najenska wila)
|datum-sort   = 1902
|wopisanje   = najenska wila; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250009
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Weigangowa 7
|adresa-sort = Weigangowa 07
|NS          = 51.179220
|EW          = 14.436360
|datum       = wokoło 1875/1880 (najenski dom)
|datum-sort   = 1875
|wopisanje   = najenski dom při róžku we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = Bautzen, Weigangstraße 7 (2).jpg
|commonscat  = 
|wikidata    = Q49376590
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250529
|mjeno       = Hamtske a krajne sudnistwo
|adresa      = Weigangowa 8a
|adresa-sort = Weigangowa 08a
|NS          = 51.178120
|EW          = 14.437040
|datum       = 1902–1906 (jastwowy dźěl); 1950te lěta (zarjadnistwo); po 1989 (1945/1989)
|datum-sort   = 1902
|wopisanje   = Hamtske a krajne sudnistwo z něhdyšim twarjenjom přepytowanskeho jastwa (cyłkowny pomnik); wopomnišćo / jednotliwe pomniki: wjacedźělny kompleks něhdyšeho přepytowanskeho jastwa  (dźensa wopomnišćo), wuchodny zarjadniski twar, wuchodny zachod k dworej a sewjerny z murju wobdaty wobłuk z promjenjojtymi internymi murjemi kaž tež jastwowa murja na dworje mjez hamtskim sudnistwom a jastwom (hlej tež obj. 09304189); wuznamne za twarske a powšitkowne stawizny kaž tež za wědomosć
|wobraz      = 
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250066
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Weigangowa 9
|adresa-sort = Weigangowa 09
|NS          = 51.178890
|EW          = 14.437280
|datum       = wokoło 1915 (najenska wila)
|datum-sort   = 1915
|wopisanje   = najenska wila; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Bautzen, Weigangstraße 9 (2).jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250300
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Weigangowa 10
|adresa-sort = 
|NS          = 51.177820
|EW          = 14.438330
|datum       = wokoło 1910/1915 (najenska wila)
|datum-sort   = 1910
|wopisanje   = najenska wila z originalnym wobhrodźenjom; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Bautzen, Weigangstraße 10 (1).jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250067
|mjeno       = Bydlenski dom
|adresa      = Weigangowa 11; 13; 15
|adresa-sort = 
|NS          = 51.178734
|EW          = 14.437492
|datum       = wokoło 1900/1910 (bydlenski dom)
|datum-sort   = 1900
|wopisanje   = rynk bydlenskich domow; wuznamny za městotwarske stawizny
|wobraz      = Bautzen, Weigangstraße 11-13-15.jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250301
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Weigangowa 12
|adresa-sort = 
|NS          = 51.177705
|EW          = 14.438651
|datum       = wokoło 1910/1915 (najenska wila)
|datum-sort   = 1910
|wopisanje   = najenska wila (dwójny dom); wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Bautzen, Weigangstraße 12 (1).jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250302
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Weigangowa 14
|adresa-sort = 
|NS          = 51.177570
|EW          = 14.438910
|datum       = wokoło 1910/1915 (najenska wila)
|datum-sort   = 1910
|wopisanje   = najenska wila (dwójny dom); wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Bautzen, Weigangstraße 14 (2).jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250303
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Weigangowa 16
|adresa-sort = 
|NS          = 51.177430
|EW          = 14.439180
|datum       = wokoło 1910 bis 1915 (najenska wila)
|datum-sort   = 1910
|wopisanje   = najenska wila při róžku, z originalnymi płotowymi stołpami a murju; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Bautzen, Weigangstraße 16 (5).jpg
|commonscat  = Weigangstraße 16
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250099
|mjeno       = Najenski dom
|adresa      = Weigangowa 17
|adresa-sort = 
|NS          = 51.178061
|EW          = 14.438835
|datum       = wokoło 1910 (najenski dom)
|datum-sort   = 1910
|wopisanje   = najenski dom we wotewrjenym wobtwarjenju; wuznamny za twarske stawizny
|wobraz      = Bautzen, Weigangstraße 17 (2).jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250098
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Weigangowa 19
|adresa-sort = 
|NS          = 51.177980
|EW          = 14.439060
|datum       = při swislach napis 1911 (najenska wila)
|datum-sort   = 1911
|wopisanje   = najenska wila z wobhrodźenjom; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Bautzen, Weigangstraße 19 (1).jpg
|commonscat  = 
}}
{{Lisćina pomnikow Sakska (linka tabulki)
|ID          = 09250097
|mjeno       = Najenska wila
|adresa      = Weigangowa 21
|adresa-sort = 
|NS          = 51.177845
|EW          = 14.439261
|datum       = při swislach napis 1911 (najenska wila)
|datum-sort   = 1911
|wopisanje   = najenska wila; wuznamna za twarske stawizny
|wobraz      = Bautzen, Weigangstraße 21 (2).jpg
|commonscat  = 
}}
|}

== Wotkazy ==
{{Commonscat|Cultural heritage monuments in Bautzen-Nordostring|Kulturne pomniki w Sewjerowuchodnym wobkruhu}}
* [https://web.archive.org/web/20141213043937/http://www.denkmalpflege.sachsen.de/610.htm Sakski krajny zarjad za pomnikoškit, lisćina pomnikow w datowej bance DIVIS], wurězk: Kulturdenkmale des Freistaates Sachsen, Landkreis Bautzen, staw: 15. apryla 2014 (dohlad přez awtora w Hornjołužiskej bibliotece wědomosćow w Zhorjelcu)
* [https://web.archive.org/web/20150220120505/http://cardomap3.idu.de/bpb/%28S%28stgt5rrsmjd4k414zv30mc1z%29%29/bpb.aspx Plan města na bautzen.de] ze zwobraznjenjom pomnikow pod &quot;Bautzen kompakt&quot;

{{Kulturne pomniki w Budyšinje}}
[[Kategorija:Lisćina (kulturne pomniki w Budyšinje)|Sewjerowuchodny wobkruh]]
[[Kategorija:Sewjerowuchodny wobkruh]]</text>
      <sha1>m6cdvyrtqrvz7okpf2bf66hbkoha4n2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Předłoha:Amtěrowacy šefojo knježerstwa EU</title>
    <ns>10</ns>
    <id>31871</id>
    <revision>
      <id>390896</id>
      <parentid>390890</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T17:56:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J budissin</username>
        <id>7</id>
      </contributor>
      <origin>390896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1650" sha1="f6ssjnlkkowyuddapj6p1i2bxrsyyml" xml:space="preserve">{{Nawigaciska lajsta
|titul=Amtěrowacy šefojo knježerstwa krajow [[Europska unija|Europskeje unije]]
|wobrazPoz=1.8em
|PozadkBarbaW=transparent
|wobsah=
[[Christian&amp;nbsp;Stocker]] (Awstriska)&amp;nbsp;&amp;#124;
[[Bart&amp;nbsp;de&amp;nbsp;Wever]] (Belgiska)&amp;nbsp;&amp;#124;
[[Rumen&amp;nbsp;Radew]] (Bołharska)&amp;nbsp;&amp;#124;
[[Nikos&amp;nbsp;Christodoulidis]] (Cypernska)&amp;nbsp;&amp;#124;
[[Andrej&amp;nbsp;Babiš]] (Čěska)&amp;nbsp;&amp;#124;
[[Mette&amp;nbsp;Frederiksen]] (Danska)&amp;nbsp;&amp;#124;
[[Kristen&amp;nbsp;Michal]] (Estiska)&amp;nbsp;&amp;#124;
[[Petteri&amp;nbsp;Orpo]] (Finska)&amp;nbsp;&amp;#124;
[[Sébastien&amp;nbsp;Lecornu]] (Francoska)&amp;nbsp;&amp;#124;
[[Kyriakos&amp;nbsp;Mitsotakis]] (Grjekska)&amp;nbsp;&amp;#124;
[[Andrej&amp;nbsp;Plenković]] (Chorwatska)&amp;nbsp;&amp;#124;
[[Micheál&amp;nbsp;Martin]] (Irska)&amp;nbsp;&amp;#124;
[[Giorgia&amp;nbsp;Meloni]] (Italska)&amp;nbsp;&amp;#124;
[[Evika&amp;nbsp;Siliņa]] (Letiska)&amp;nbsp;&amp;#124;
[[Inga&amp;nbsp;Ruginienė]] (Litawska)&amp;nbsp;&amp;#124;
[[Luc&amp;nbsp;Frieden]] (Luxemburgska)&amp;nbsp;&amp;#124;
[[Péter&amp;nbsp;Magyar]] (Madźarska)&amp;nbsp;&amp;#124;
[[Robert&amp;nbsp;Abela]] (Malta)&amp;nbsp;&amp;#124;
[[Friedrich&amp;nbsp;Merz]] (Němska)&amp;nbsp;&amp;#124;
[[Rob&amp;nbsp;Jetten]] (Nižozemska)&amp;nbsp;&amp;#124;
[[Donald&amp;nbsp;Tusk]] (Pólska)&amp;nbsp;&amp;#124;
[[Luís&amp;nbsp;Montenegro]] (Portugalska)&amp;nbsp;&amp;#124;
[[Ilie&amp;nbsp;Bolojan]] (Rumunska)&amp;nbsp;&amp;#124;
[[Robert&amp;nbsp;Fico]] (Słowakska)&amp;nbsp;&amp;#124;
[[Robert&amp;nbsp;Golob]] (Słowjenska)&amp;nbsp;&amp;#124;
[[Pedro&amp;nbsp;Sánchez]] (Španiska)&amp;nbsp;&amp;#124;
[[Ulf&amp;nbsp;Kristersson]] (Šwedska)
|wobraz=[[Dataja:Flag of Europe.svg|40px|Chorhoj Europskeje unije]]
|align=center
}}&lt;noinclude&gt;
[[Kategorija:Předłoha:Europska unija]]
[[Kategorija:Předłoha:Nawigaciska lajsta Ministerscy prezidenća|EU]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f6ssjnlkkowyuddapj6p1i2bxrsyyml</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Viktor Orbán</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31875</id>
    <revision>
      <id>390894</id>
      <parentid>359135</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T17:52:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J budissin</username>
        <id>7</id>
      </contributor>
      <comment>aktualizowane</comment>
      <origin>390894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1941" sha1="o117ew4tfr2189w5oo1u6871ww9curp" xml:space="preserve">[[Dataja:EPP Summit 2015-06 Orbán 4 (cropped).jpg|mini|upright|Viktor Orbán (2015)]]

'''Viktor Mihály Orbán''' (* [[31. meje]] [[1963]] w [[Székesfehérvár]]u) je [[Madźarska|madźarski]] politikar a předsyda strony [[Fidesz|Fidesz – Madźarski zwjazk byrgarjow]], kotryž bě wot 1998 do 2002 a znowa wot 2010 do 2026 z ministerskim prezidentom Madźarskeje. Na mjezynarodnej runinje bě wot 2002 z wiceprezidentom [[Europska ludowa strona|Europskeje ludoweje strony]]. Z tym je najwažniši madźarski politikar prěnjeju lětdźesatkow 21. lětstotka.

Wón studowaše wot 1982 do 1987 prawnistwo na uniwersiće Loránd Eötvös w [[Budapest|Budapesće]]. 1988 bě jedyn ze załožerjow Zwjazka młodych demokratow (''Fiatal Demokraták Szövetsége'', Fidesz). Po přewróće bě wot 1993 do 2000 a znowa wot 2003 předsyda tuteje strony. Wot 1990 je zapósłanc madźarskeho sejma. Pod jeho wjednistwom sta so Fidesz z wodźacej konserwatiwnej stronu w Madźarskej. Po dobyću Fidesza při wólbach dnja 11. apryla 2010 wuzwoli sejm jeho dnja 29. meje za ministerskeho prezidenta. W lětach 2014, 2018 a 2022 bu znowa wuzwoleny. Při wólbach w aprylu 2026 podleži po 16 lětach na mocy swojemu konkurentej [[Péter Magyar|Pétrej Magyarej]] a jeho stronje [[Tisza (strona)|Tisza]].

K Orbánowej retorice słušachu konserwatiwne a nacionalistiske kaž tež antieuropske stejišća. W běhu migraciskeje krizy lěta 2015 wótřeše swój profil jako pozdatny škitar Europy před [[islam]]om, mjez druhim přez natwar namjezneho płota při [[Serbiska|serbiskej]] hranicy.

Viktor Orbán je woženjeny a ma pjeć dźěći.

== Wotkazaj ==
{{Commonscat}}
* [http://www.orbanviktor.hu/ Oficielna webstrona] {{ref-hu}} {{ref-en}}

{{DEFAULTSORT:Orbán, Viktor}}
[[Kategorija:Muž]]
[[Kategorija:Madźarski politikar]]
[[Kategorija:Rodź. 1963]]
[[Kategorija:Politikar (20. lětstotk)]]
[[Kategorija:Politikar (21. lětstotk)]]</text>
      <sha1>o117ew4tfr2189w5oo1u6871ww9curp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bosporus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33167</id>
    <revision>
      <id>390928</id>
      <parentid>344681</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T10:19:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J budissin</username>
        <id>7</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>390928</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1597" sha1="pf86kd1xbp1s6vgeanrniyx3ahz4gwc" xml:space="preserve">'''Bosporus''' ({{wrěči|el}} Βόσπορος = „howjazy brod“, {{wrěči|tr}} ''Boğaz'' = „kyrk“) je mórski přeliw w sewjerozapadnej [[Turkowska|Turkowskej]], mjez [[Marmarske morjo|Marmarskim morjom]] na juhu a [[Čorne morjo|Čornym morjom]] na sewjeru. Nadeńdźe so mjez [[Europa|europskim]] a [[Azija|aziskim]] dźělom milionoweho města [[Istanbul]]a a je tuž z dźělom nutřkownoeuraziskeje hranicy. Jedna so wo jenički zwisk Čorneho morja ze [[Srjedźne morjo|Srjedźnym morjom]] a tuž wo jeničku móžnosć za łódźe z [[Bołharska|Bołharskeje]], [[Rumunska|Rumunskeje]], [[Ukraina|Ukrainy]], [[Ruska|Ruskeje]] a [[Georgiska|Georgiskeje]], přez južny mórski puć do oceana přińć.

Bosporus je někak třiceći kilometrow dołhi a mjez 700 a 2500 metrow šěroki. Wodowa hłubokosć wosrjedź přeliwa je mjez 36 a 124 metrami. K Bosporusej słuša Istanbulski zaliw „[[Złoty róh]]“, ze starodawna wužiwany přirodny přistaw.

Tři mosty – wotewrjene 1973, 1988 a 2016 – a dwaj tunlej (2013/2016) zwjazuja zapadny z wuchodnym pobrjohom Bosporusa.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Istanbul_Bosporusbrücke_II.JPG|Druhi móst přez Bosporus
Istanbul Bosporus Stückgutfrachter.jpg|Łódź na Bosporusu
Istanbul-Stadtteile.jpg|Satelitowy wobraz z měšćanskimi dźělemi Istanbula
&lt;/gallery&gt;

== Wotkaz ==
{{Commonscat|Bosphorus|Bosporus}}

{{Coordinate|NS=41/07/00|EW=29/05/00|type=waterbody|region=TR}}

[[Kategorija:Mórski přeliw]]
[[Kategorija:Wodźizna w Turkowskej]]
[[Kategorija:Istanbul]]
[[Kategorija:Čorne morjo]]
[[Kategorija:Marmarske morjo]]</text>
      <sha1>pf86kd1xbp1s6vgeanrniyx3ahz4gwc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hokkaido</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33671</id>
    <revision>
      <id>390931</id>
      <parentid>363850</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T10:24:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J budissin</username>
        <id>7</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>390931</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3502" sha1="phbrv0fy2tom545iiw548o34riylu4a" xml:space="preserve">{{Infokašćik kupa
| mjeno          = Hokkaidō
| wobraz1        = Hokkaidomap-en.png
| wopis wobraza1 = Topografska karta
| wobraz2        =
| wopis wobraza2 =
| wodźizny       = [[Ćichi ocean]] ([[Ochotske morjo|Ochotske]] a [[Japanske morjo]])
| šěrina         = 43
| dołhota        = 143
| region-ISO     = JP-01
| mapa1          = 
| dołhosć        = 540
| šěrokosć       = 400
| přestrjeń      = 77984
| wyšina         =
| wysokosć       =
| hłowne městno  = [[Sapporo]]
| wobydlerstwo   = 5377435
| lěto           = 2016
}}

'''Hokkaidō''' ({{wrěči|ja}} 北海道, „Sewjeromórski wobwod“) je [[kupa]] na sewjeru [[Japanska|Japanskeje]], kotraž twori zdobom najwjetši dźěl prefektury ze samsnym mjenom, najwjetšeje w cyłej Japanskej. Hokkaidō je po [[Honshu|Honshū]] druha najwjetša japanska kupa a nadeńdźe so mjez [[Japanske morjo|Japanskim morjom]] na zapadźe, [[Ochotske morjo|Ochotskim morjom]] na sewjeru a wotewrjenym [[Ćichi ocean|oceanom]] na wuchodźe.

Stolica prefektury a najwjetše město na kupje je [[Sapporo]]. Cyła kupa ma něhdźe 5,4 miliony wobydlerjow na 78.000 kwadratnych kilometrach a je tuž za japanske relacije jara rědko wobsydlena. Hokkaidō je domizna ludu [[Ajnu]], kiž kupu mjenuja ''Aynu Mosir'' (アィヌ・モシㇼ, „kraj Ajnow/ludźi“). Dźensa je jich hišće 25.000 na kupje, kiž pak zwjetša wjace [[ajnušćina|ajnusce]] njerěča.

== Geografija ==
Kupa Hokkaidō nadeńdźe so wuchodnje aziskeje twjerdźe a sewjernje kupy [[Honshu|Honshū]]. Susodna kupa na sewjeru je k [[Ruska|Ruskej]] słušacy [[Sachalin]]. Mórski přeliw mjez Sachalinom a Hokkaidom je 43 kilometrow šěroki. Na sewjerowuchodźe zwjazuja pod ruskej kontrolu stejacy kupowy rjećaz [[Kurile|Kurilow]] Hokkaidō geografisce z połkupu [[Kamčatka]]. Hakle w lěće [[1869]] załožena stolica Sapporo nadeńdźe so w zapadnym dźělu kupy. Tam je wjace hač 40 procentow cyłkowneho wobydlerstwa žiwe.

Najwyša hora na kupje je Asahi (2291 m). Ze susodnej kupu Honshū je Hokkaidō wot lěta 1988 přez 54 kilometrow dołhi železniski tunl ''Seikan'' zwjazane, druhi najdlěši tunl na swěće.

Nimo hłowneje kupy słuša hišće 508 dalšich kupow z cyłkownej přestrjenju wot 5440 km² do prefektury. K tomu liča pak tež faktisce ruske Južne Kurile.

== Stawizny ==
Prěnje japanske sydlišća nastachu w 15. lětstotku na juhu kupy. Druhe kónčiny běchu dla poměrnje chłódneje klimy zwjetša hač do 19. lětstotka jeničce wot Ajnow wobsydlene. Hakle w lěće 1869 wutworichu Japanjenjo oficielne zarjadnistwo a prefektury na kupje, kotraž dósta tehdy swoje dźensniše mjeno. W 1870tych lětach přiběra ličba wobydlerstwa wot 58.000 na 240.000.

W [[Druha swětowa wójna|Druhej swětowej wójnje]] běchu někotre kónčiny w lěće 1945 wot [[Čerwjene wójsko|Čerwjeneho wójska]] wobsadźene. Dale na sewjeru ležace Kurile su hač do dźensnišeho pod kontrolu Ruskeje, při čimž so Japanska jich wróćbu žada.

&lt;gallery&gt;
BlickaufSapporo Werte angepasst.JPG|Napohlad stolicy Sapporo
140724_Biei_Hokkaido_Japan01s8.jpg|Krajina w srjedźnym dźělu kupy
Otaru from Tenguyama.JPG|Přistawne město Otaru
Lake Akan and Mount Oakan - 2005.jpg|Jězor Akan z horu Meakan w pozadku
Tokachi_plain_01.jpg|W runinje Tokachi
&lt;/gallery&gt;

== Wotkaz ==
{{Commonscat|Hokkaido prefecture|Prefektura Hokkaidō}}

[[Kategorija:Kupa w Aziji]]
[[Kategorija:Geografija Japanskeje]]
[[Kategorija:Kupa w Ćichim oceanje]]</text>
      <sha1>phbrv0fy2tom545iiw548o34riylu4a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mać Tereza</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39965</id>
    <revision>
      <id>390923</id>
      <parentid>389026</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T10:06:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J budissin</username>
        <id>7</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>390923</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8309" sha1="fnob11uzofocmjaoo129gptuyam0k4w" xml:space="preserve">[[Dataja:MotherTeresa 094.jpg|mini|Mać Tereza w lěće 1986]]

'''Mać Tereza''' (česćena jako ''Swjata Tereza z Kalkuty''; * [[26. awgusta]] [[1910]] w [[Skopje|Üsküb]]je, [[Osmaniske mócnarstwo]], dźensa ''Skopje''; † [[5. septembra]] [[1997]] w [[Kolkata|Kalkuće]]) běše [[indiska]] rjadniska sotra a misionarka. Wona bu swětoznata dla swojeho dźěła z chudymi, bjezdomnymi, chorymi a mrějacymi. Za to spožči so jej 1979 [[Měrowe Nobelowe myto]]. W katolskej cyrkwi so mać Tereza jako swjata česći.

== Dźěćatstwo ==
Mać Tereza narodźi so 26. awgusta 1910 w Skopju, dźensnišej stolicy [[Sewjerna Makedonska|Sewjerneje Makedonskeje]]. Nan bě albanskeho pochada, mać bě Italčanka. Jeju dźowka bu na mjeno Agnes Gonxha, „kćenjowy pupk“, křćena. Swójbne mjeno je ''Bojaxhiu''. Albanska a katolska swójba słušeše hnydom dwójce k mjeńšinje w měsće. Skopje je namjezne město, kiž bě znate přez wójnske rozestajenja. Wone woteda so w běhu stawiznow na [[Osmaniske mócnarstwo]] a [[Serbiska|Serbisku]]. Tola podźěl albanskeho wobydlerstwa bě chětro wulki. Tež swójba Bojaxhiu čuješe so jako albanska a tuž rěčachu tež mjez sobu [[albanšćina|albansce]]. Wobydlerjo Skopja běchu z wjetšeho dźěla [[islam|muslimojo]] a grjekscy-ortodoksni křesćenjo. Katolikojo běchu mjeńšina, ke kotrejž słušeše tež swójba Bojaxhiu. Agnes wotrosće w zamóžitej swójbje. Nan běše powołansce jara wuspěšny. Wón běše wjednik architekturneho běrowa, bu ze sobumějićelom twarskeje firmy a měješe sydło w měšćanskej radźe. Jako wón nahle zemrě, běše Agnes 9 lět stara. Za mać swójby započinaše so z tym ćežki čas. Wona dyrbješe tuž swojej dwě dźowce Agnes a Agu, kaž tež syna Lazara sama kubłać a zežiwić. Po spočatnych problemach poradźi so maćeri, swójbu z wikowanjom płatow a wušiwanjemi zežiwić.

Agnes wopytowaše wyšu šulu, štož zmóžni so jenož cyle mało holcam w Skopju. Nimo toho běše wona hudźbnje nadarjena. Wona měješe napadny čisty sopranowy hłós, spěwaše we wosadnym a w katolskim młodźinskim chórje. Wona wustupowaše na koncertach jako wurjadna solistka a spěwaše husto duety ze swojej sotru. Na žiwjenje w klóštrje Agnes tehdy hišće njemysleše, hačrunjež měješe hižo zahe wěsty cil. Wona chcyše so z wučerku stać. Jako běše wona młodostna, bě Bóh za nju jasna woprawdźitosć. Tuž Agnes přemyslowaše, hač ma wón z njej snano něšto wosebiteho předwidźane. Jeje wosadny měšnik měješe sylny zajim na misionje. Agnes započinaše so tež za mision zajimować a čitaše wšitko to wo juhosłowjanskich misionarach w sewjernej Indiskej, štož móžeše namakać. Jako běše wona něhdźe 17 lět, zdźěli wona swojej swójbje, zo chce so z knježnu a wučerku stać. Nimo toho nosyše so wona z myslu, so stać z misionarku a to w Indiskej.

== Zastup do rjadu Loreto ==
Dźělenje ze swójbu běše za Agnes jara ćežke. Z 18 lětami, 1928, so wona přiwza do irskeho rjada sotrow Loreto w Dublinje. Misionarki tutoho rjadu pak skutkowachu hłownje w Indiskej. Rjad Loreto je aktiwny na polu pedagogiki a sobustawy tutoho su žiwi po prawidle Jesuitow. Agnes wěnowaše so Bohu a słužbje k druhim ludźom. W běhu dweju měsacow, hdyž přebywaše w [[Dublin]]je, chcyše wona jendźelšćinu nawuknyć, přetož tuta rěč so hłownje w Indiskej wužiwaše. Po dwěmaj měsacomaj poda so wona potom z łódźu do Indiskeje. Tam započa so nowiciat w [[Darjeelingu]]. To je přihotowanski čas tych, kiž su nowi do rjada zastupili. W lěće 1931 wotpołoži Agnes Bojaxhiu rjadniske sluby, wěčne sluby sćěhowachu w lěće 1937. Nimo toho přiwza wona rjadniske mjeno Tereza.

Sotra Tereza bu na k rjadej přisłušacu St. Mary’s High School pósłana, hdźež podawaše přichodnej dwaj lětdźesatkaj zemjepis a stawizny. Wona sta so w běhu tutych lět z šulskej direktorku. Młoda wučerka so w tutym času jara wuwiwaše, zamóžeše derje [[hindišćina|hindisce]] a [[bengalšćina|bengalsce]] rěčeć a běše wurjadna wučerka. Pozdźišo wupraji so, zo je wuwučowanje jeje najlubša zaběra. Nimo toho nawjedowaše indisku kongregaciju „Töchter der heiligen Anna“, štož běše indiska kongregacija, kotraž přizamkny so Loreto-sotram. Po nimale 20 lětach jako rjadnica loretskich sotrow w Kalkutće a wučerka bohatšich indiskich holcow sćěhowaše mać Tereza hłós Boži, klóšterske murje wopušćić a so chudym w slumach wěnować. Třom rjadniskim slubam chudoby, posłušnosće a knježnistwa běše za swoju zhromadnosć štwórty slub přidała: so wo chudych a najpotrěbnišich starać. W lěće 1950 załoži Tereza zhromadźenstwo „Misionarkow lubosće k blišemu“, kotrež hišće dźensa mrějacych, syroty, bjezdomnych a chorych zastaruje a wothladuje.

== Smjerć a zbóžnoprajenje ==
[[Dataja:Spomen kukjata na Majka Tereza 01.JPG|mini|Wopomnjenski dom Maćerje Terezy w Skopju]]
Mać Tereza njeboješe so před smjerću. Wona so samo jara na wěčne žiwjenje wjeseleše. Wěčne žiwjenje woznamjenja tola: ''„Naša duša dźe k Bohu, zo by w přitomnosći Boha była, zo by Boha widźała, zo by z Bohom rěčała, zo by jeho dale lubowała, z wjetšej lubosću.“'' (Feldmann, 2016, str. 180). Mać Tereza bě so potajkim jara dokładnje ze žiwjenjom po smjerći rozestajała. Měješe dokładne předstawy wo wěčnym žiwjenju. 5. septembra 1997 skoržeše mać Tereza přez bolosće w hrudźi. Wona dósta jenož hišće mało powětra. Na tutym dnju njemóžeše jej tež lěkar wjac pomhać. Wječor wokoło 21.30 hodź. wudycha mać Tereza. Tuta smjertna powěsć roznjese so spěšnje po swěće, dokelž bě wona wšudźe znata.

Proces zbóžnoprajenja započa so w juniju 1999 z wosebitej dowolnosću bamža [[Jan Pawoł II.|Jana Pawoła II.]], dokelž so tajke postupowanje po zwučenym wašnju nanajzašo pjeć lět po smjerći zahaji. Mać Tereza bu 19. oktobra 2003 wot bamža Jana Pawoła II. w [[Rom|Romje]] zbóžnoprajena. Jeje wopomnjenski dźeń w liturgiji romsko-katolskeje cyrkwje je 5. september.

== Swjatoprajenje ==
Wuměnjenje za swjatoprajenje je dźiw, kotryž hodźi so hižo zbóžnoprajenej knježnje přiličić. Wustrowjenje Brazilčana z mjenom Marcilio Hadad Adrionos so 2015 wot cyrkwje jako tajke připózna. Muž bě w lěće 2008 na ćežku infekciju mozow schorił, terapija z antibiotikumom njepomhaše. Žona choreho muža a wón modleštaj so w tutym času k maćeri Terezy. Po měsacach bjeznadźijnosće so nadobo staw muža polěpši. Medicinarjo njemějachu za to žane wědomostne wujasnjenje. Dźensa mataj wonaj dwě dźěsći. Lěkarjo su prajili, zo je to poprawom njemóžne. Swójba wustrowjeneho Adrinosa je dalši dźiw. Tuž běše tute wuměnjenje spjelnjene.Tak bu mać Tereza 4. septembra 2016 w [[Rom|Romje]] swjatoprajena. Bamž [[Franciskus]] wozjewi, zo je załožerka rjadu a nošerka Měroweho Nobeloweho myta katolikam česćowanja hódny přikład. W tradicionelnej ceremoniji poprosy kardinal kurije Angelo Amato, kotryž je za swjatoprajenje přisłušny, formelnje přiwzaće maćerje Terezy do zapiska swjatych. Tući smědźa so po wšěm swěće zjawnje česćować. Na to praji bamž Franciskus łaćonsku formulu, z kotrejž přiwza mać Terezu do zapisa swjatych.

== Žórła ==
* Allegri, Renzo: ''Mutter Teresa: Ein Lebensbild''. Verlag Neue Stadt, München, 2007, &lt;nowiki&gt;ISBN 9783879967322&lt;/nowiki&gt;.
* Davey, Cyril: ''Mutter Teresa''. Oncken Verlag, Wuppertal und Kassel, 1992, &lt;nowiki&gt;ISBN 9783789377198&lt;/nowiki&gt;.
* Doig, Desmond: ''Mutter Teresa''. St. Benno-Verlag GmbH, Leipzig, 1976, &lt;nowiki&gt;ISBN 9783746202907&lt;/nowiki&gt;.
* Feldmann, Christian: ''Die Heilige von Kalkutta: Mutter Teresa''. Verlag Herder GmbH, Freiburg im Breisgau, 1997, &lt;nowiki&gt;ISBN 9783451048555&lt;/nowiki&gt;.
* Feldmann, Christian: ''Die Liebe bleibt: Das Leben der Mutter Teresa''. Verlag Herder GmbH, Freiburg im Breisgau, 2016,  &lt;nowiki&gt;ISBN 9783451375477&lt;/nowiki&gt;.

== Wotkaz ==
{{Commonscat|Mother Teresa|Mać Tereza}}

[[Kategorija:Žona]]
[[Kategorija:Rodź. 1910]]
[[Kategorija:Zemr. 1997]]
[[Kategorija:Indiska]]
[[Kategorija:Misionar]]
[[Kategorija:Wosoba (Skopje)]]
[[Kategorija:Křesćanski swjaty]]</text>
      <sha1>fnob11uzofocmjaoo129gptuyam0k4w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Čěski móst</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40454</id>
    <revision>
      <id>390940</id>
      <parentid>382063</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T10:44:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J budissin</username>
        <id>7</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>390940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2158" sha1="enryszz9ohfqtcknqgmc7ujb3boacaw" xml:space="preserve">[[Dataja:Obergurig Großdöbschütz Böhmische Brücke6.jpg|mini|Čěski móst]]

'''Čěski móst''' ({{wrěči|de}} ''Böhmische Brücke'') je kamjentny wobłukowy móst přez [[Sprjewja|Sprjewju]] w [[Hornja Hórka|Hornjej Hórce]] a najznaćiši twarski pomnik tuteje [[Hornja Łužica|hornjołužiskeje]] gmejny. Wón bu w lěće [[1724]] natwarjeny a steji jako kulturny pomnik pod škitom. Móst bě dźěl tak mjenowaneje [[Čěska šćežka|Čěskeje šćežki]] z [[Budyšin]]a přez [[Łužiske hory]] do [[Praha|Prahi]], zwotkelž ma tež swoje mjeno.

Stilizowany móst je tež wobstatk Hornjohórčanskeho wopona.

== Wopis ==
Móst, kiž steji njedaloko moderneho mosta statneje dróhi S 114, ma dwaj njerunej wobłukaj. Cyłkownje je něhdźe 35 metrow dołhi, při čimž je wjetši wobłuk 11,22 metrow šěroki a mjeńši 7,18 metrow. Srjedźna zepěra je 3,58 metrow šěroka a zesylnjena napřećo rěce. Móst je 4,5 metrow šěroki, z toho 3,5 metrow za jězdnju. Jako material wužiwachu [[zornowc]] resp. [[granodiorit]], typisku kamjeniznu hornjołužiskich horow z lokalnych skałow.

Čěski móst steji wosrjedź Hornjeje Hórki na [[Małe Debsecy|Małodebsečanskich]] honach blisko Wjelečanskeje dróhi. Přez móst wjedźe turistiska čara „Łužiski had - Hornja Łužica (zapad)“. Nimo njeho wjedźe na sewjernym brjoze rěki Sprjewina kolesowarska šćežka.

== Wobrazy ==
&lt;gallery&gt;
Dataja:01098-Kleindobschütz-1899-Gasthaus zum Kuchenhäusl, Franzosenbrücke, Spreetal-Brück &amp; Sohn Kunstverlag.jpg|Móst na dopisnicy z lěta 1899
Dataja:Obergurig - Wilthener Straße - Böhmische Brücke 02 ies.jpg|Jězdnja
Dataja:Oberlausitz 2012-05-26-7032.jpg|Wjetši wobłuk
Dataja:Oberlausitz 2012-05-26-7040.jpg|Wobłoženje
Dataja:Wappen Obergurig.PNG|Hornjohórčanski wopon
&lt;/gallery&gt;

== Wotkaz ==
{{Commonscat|Böhmische Brücke|Čěski móst}}

{{Coordinate |NS=51.128622 |EW=14.411511 |type=landmark |region=DE-SN}}

[[Kategorija:Hornja Hórka]]
[[Kategorija:Móst]]
[[Kategorija:Twarjenje w Budyskim wokrjesu]]
[[Kategorija:Kulturny pomnik w Budyskim wokrjesu]]
[[Kategorija:Sprjewja]]
[[Kategorija:Załožene 1724]]</text>
      <sha1>enryszz9ohfqtcknqgmc7ujb3boacaw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zornowc</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41191</id>
    <revision>
      <id>390915</id>
      <parentid>390790</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T20:07:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gumideck</username>
        <id>12564</id>
      </contributor>
      <comment>wudosp.</comment>
      <origin>390915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2698" sha1="otn5az1vlbddoed438sn9okf45aifsd" xml:space="preserve">[[Dataja:Granit_strzelinski2.JPG|mini|Šleski zornowc]]
'''Zornowc''' abo '''granit''' (wot łać. ''granum'', „zorno“) je hłuboka magmatiska [[kamjenizna]], kotraž wobsteji z [[Křemjeń|křemjenja]], [[žiwc]]a a [[Błyšćinka|błyšćinki]]. Křemjeń je zwjetša ćmowy (šěry hač šěromódry), mjenje husto je běły abo jasny. Ze žiwcow přewažuje kaliumowy žiwc nad plagioklasom a z tym so rozeznawa wot [[granodiorit]]a. Žiwc ze zornowca ma zwjetša čerwjenu, oranžojtu abo okrowu barbu. Ćmowa błyšćinka (biotit) je přeco zastupjena, swětła (muskovit) móže być přitomna. Zwjetša ma srjedźne hač hrube zorna. Zornowc twori hłuboke ćělesa. Samsnu zestawu matej [[ryolit]] (wulkaniska magmatiska kamjenizna) a [[porfyr]] (žiłowa magmatiska kamjenizna). Zornowc so daloko a šěroko wužiwa jako twarski a dekoratiwny kamjeń. W [[Srjedźna Europa|srjedźnej Europje]] je jara rozšěrjeny.

== Zornowc we Łužicy ==
Typiska kamjenizna w [[Hornja Łužica|Hornjej Łužicy]] je granodiorit (łužiski abo dwubłyšćinkaty). Pola [[Kralowski haj|Kralowskeho haja]] so namaka kralowskohajski zornowc, kotryž je srjedźozornaty a chudy na błyšćinku. Na juhowuchodźe we [[Łužiske horiny|Łužiskich horinach]] so namaka hrubje zornaty [[Rumburk|rumburski]] zornowc. W [[Hornjołužiske hona|Hornjołužiskich honach]] a [[Hornjołužiska hola a hatowa krajina|Hornjołužiskej holi a hatowej krajinje]] namakaja so mnohe zornowcowe fragmenty ze sewjerneje Europy, kotrež su powostanki [[lodowe doby|lodowych dobow]]. Zornowc wudobywa so w aktiwnej skałe w [[Měrjow]]je.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://geoportal.sachsen.de/mapviewer/resources/apps/sachsenatlas/index.html?stateId=fb2fdbfd-5f95-41ed-afdb-fd5f95f1ede3|title=Geologiska karta 1&amp;nbsp;:&amp;nbsp;50&amp;nbsp;000|publisher=Staatsbetrieb Geobasisinformation und Vermessung Sachsen|accessdate=2025-07-27|language=němsce}}&lt;/ref&gt;

== Galerija ==
&lt;gallery&gt;
Meissen_granite.jpg|&lt;center&gt;Mišnjanski zornowc&lt;/center&gt;
MRGS 290 - žula.jpg|&lt;center&gt;Stołpinski zornowc&lt;/center&gt;
Liberecka-zula-i-p-pavlova.jpg|&lt;center&gt;Liberecki zornowc&lt;/center&gt;
MRGS 303 - rumburská žula.jpg|&lt;center&gt;Rumburski zornowc&lt;/center&gt;
MRGS 136 - žula.jpg|&lt;center&gt;Brtniski zornowc&lt;/center&gt;
MRGS 351 - žula.jpg|&lt;center&gt;Waldsteinski zornowc&lt;/center&gt;
MRGS 336 - žula.jpg|&lt;center&gt;Nordiski zornowc z Chrósćic&lt;/center&gt;
&lt;/gallery&gt;

== Žórła ==
&lt;references /&gt;

== Literatura ==
* {{Literatura|awtor=Arnošt Dudek, Miroslav Malkovský, Miloš Suk|titul=Atlas hornin|nakład=2.|nakładnistwo=Academia|městno=[[Praha]]|lěto=1984|strony=312}}

== Wotkazaj ==
{{Commonscat|Granite|zornowc}}
{{DISPLAYTITLE:zornowc}}
[[Kategorija:Kamjenizna]]</text>
      <sha1>otn5az1vlbddoed438sn9okf45aifsd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>390921</id>
      <parentid>390915</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T10:03:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J budissin</username>
        <id>7</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>390921</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2692" sha1="tr91lfgc8u6ytct9zuxx5848rhllt79" xml:space="preserve">[[Dataja:Granit_strzelinski2.JPG|mini|Šleski zornowc]]
'''Zornowc''' abo '''granit''' (wot łać. ''granum'', „zorno“) je hłuboka magmatiska [[kamjenizna]], kotraž wobsteji z [[Křemjeń|křemjenja]], [[žiwc]]a a [[Błyšćinka|błyšćinki]]. Křemjeń je zwjetša ćmowy (šěry hač šěromódry), rědšo je běły abo jasny. Ze žiwcow přewažuje kaliumowy žiwc nad plagioklasom a z tym so rozeznawa wot [[granodiorit]]a. Žiwc ze zornowca ma zwjetša čerwjenu, oranžojtu abo okrowu barbu. Ćmowa błyšćinka (biotit) je přeco zastupjena, swětła (muskovit) móže być přitomna. Zwjetša ma srjedźne hač hrube zorna. Zornowc twori hłuboke ćělesa. Samsnu zestawu matej [[ryolit]] (wulkaniska magmatiska kamjenizna) a [[porfyr]] (žiłowa magmatiska kamjenizna). Zornowc so daloko a šěroko wužiwa jako twarski a dekoratiwny kamjeń. W [[Srjedźna Europa|srjedźnej Europje]] je jara rozšěrjeny.

== Zornowc we Łužicy ==
Typiska kamjenizna w [[Hornja Łužica|Hornjej Łužicy]] je granodiorit (łužiski abo dwubłyšćinkaty). Pola [[Kralowski haj|Kralowskeho haja]] so namaka kralowskohajski zornowc, kotryž je srjedźozornaty a chudy na błyšćinku. Na juhowuchodźe we [[Łužiske horiny|Łužiskich horinach]] so namaka hrubje zornaty [[Rumburk|rumburski]] zornowc. W [[Hornjołužiske hona|Hornjołužiskich honach]] a [[Hornjołužiska hola a hatowa krajina|Hornjołužiskej holi a hatowej krajinje]] namakaja so mnohe zornowcowe fragmenty ze sewjerneje Europy, kotrež su powostanki [[lodowe doby|lodowych dobow]]. Zornowc wudobywa so w aktiwnej skale w [[Měrjow]]je.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://geoportal.sachsen.de/mapviewer/resources/apps/sachsenatlas/index.html?stateId=fb2fdbfd-5f95-41ed-afdb-fd5f95f1ede3|title=Geologiska karta 1&amp;nbsp;:&amp;nbsp;50&amp;nbsp;000|publisher=Staatsbetrieb Geobasisinformation und Vermessung Sachsen|accessdate=2025-07-27|language=němsce}}&lt;/ref&gt;

== Galerija ==
&lt;gallery&gt;
Meissen_granite.jpg|&lt;center&gt;Mišnjanski zornowc&lt;/center&gt;
MRGS 290 - žula.jpg|&lt;center&gt;Stołpinski zornowc&lt;/center&gt;
Liberecka-zula-i-p-pavlova.jpg|&lt;center&gt;Liberecki zornowc&lt;/center&gt;
MRGS 303 - rumburská žula.jpg|&lt;center&gt;Rumburski zornowc&lt;/center&gt;
MRGS 136 - žula.jpg|&lt;center&gt;Brtniski zornowc&lt;/center&gt;
MRGS 351 - žula.jpg|&lt;center&gt;Waldsteinski zornowc&lt;/center&gt;
MRGS 336 - žula.jpg|&lt;center&gt;Nordiski zornowc z Chrósćic&lt;/center&gt;
&lt;/gallery&gt;

== Žórła ==
&lt;references /&gt;

== Literatura ==
* {{Literatura|awtor=Arnošt Dudek, Miroslav Malkovský, Miloš Suk|titul=Atlas hornin|nakład=2.|nakładnistwo=Academia|městno=[[Praha]]|lěto=1984|strony=312}}

== Wotkazaj ==
{{Commonscat|Granite|zornowc}}
{{DISPLAYTITLE:zornowc}}
[[Kategorija:Kamjenizna]]</text>
      <sha1>tr91lfgc8u6ytct9zuxx5848rhllt79</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Žiwc</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41220</id>
    <revision>
      <id>390916</id>
      <parentid>390311</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T21:41:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gumideck</username>
        <id>12564</id>
      </contributor>
      <comment>přikłady kamjeniznow</comment>
      <origin>390916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2525" sha1="7kd0h6a422kggncscgodn67asbz1pn0" xml:space="preserve">[[Dataja:Feldspar-Group-215536.jpg|mini|Kaliumowy žiwc]]
'''Žiwc''' je mineral ze skupiny [[silikat]]ow. Je najrozšěrjeniši mineral w [[Zemska skora|zemskej skorje]] a wuznamny kamjeniznowy mineral. Wustupuje hłownje w magmatiskich [[kamjenizna]]ch (na přikład w [[zornowc]]u, [[Granodiorit|granodioriće]], [[Diorit|dioriće]], [[stołpowc]]u abo [[klinčel]]u), často je tež zastupjeny w kamjeniznach sedimentarnych (na přikład w [[kaolin]]u) a metamorfěrowanych (na přikład w [[hornowc]]u). Po chemiskej zestawje spóznawamy tute skupiny žiwcow:&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://app.geology.cz/encyklopedie/term.pl?zivce|title=Živce|publisher=Česká geologická služba|accessdate=2025-08-02|language=čěsce}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://geologie.vsb.cz/praktikageologie/KAPITOLY/2_MINERALOGIE/2_MINERALOGIE_TEKTO.htm|title=Mineralogie: horninotvorné minerály|publisher=Vysoká škola báňská – Technická univerzita Ostrava|accessdate=2025-08-02|language=čěsce}}&lt;/ref&gt;

* '''alkaliske žiwcy'''
** '''kaliumowe (draselne) žiwcy'''
*** sanidin – KAlSi&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt;
*** ortoklas – KAlSi&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt;
*** anortoklas – (Na,K)AlSi&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt;
*** mikroklin – KAlSi&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt;
*** amazonit – KAlSi&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt;
*** adular – (K,Na)AlSi&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt;
** '''natriumowo-kalciumowe žiwcy (plagioklasy)'''
*** albit – NaAlSi&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt;
*** oligoklas – Na,Ca[(Si,Al)&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt;]
*** andezin – (Ca,Na)(Al,Si)&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt;
*** labradorit – (Ca,Na)(Al,Si)&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt;
*** bytownit – (Ca,Na)[Al(Al,Si)Si&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt;]
*** anortit – CaAl&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;Si&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt;
*** dmisteinbergit – CaAl&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;Si&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt;
*** svjatoslavit – CaAl&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;Si&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt;
* '''kaliumowo-bariumowe žiwcy''' 
** banalsit – BaNa&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;[Al&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;Si&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt;]&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;
** buddingtonit – NH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;AlSi&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt;
** celsian – BaAl&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;Si&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt;
** paracelsian – BaAl&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;Si&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt;
** reedmergerit – NaBSi&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt;
** slawsonit – (Sr,Ca)Al&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;Si&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt;
** stronalsit – SrNa&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;[Al&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;Si&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt;]&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;

== Žórła ==
&lt;references /&gt;

== Wotkazaj ==
{{Commonscat|Feldspar|žiwc}}

{{DISPLAYTITLE:žiwc}}
[[Kategorija:Mineral]]</text>
      <sha1>7kd0h6a422kggncscgodn67asbz1pn0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Błyšćinka</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41225</id>
    <revision>
      <id>390917</id>
      <parentid>390312</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T21:43:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gumideck</username>
        <id>12564</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>wotkaz</comment>
      <origin>390917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1648" sha1="ovilcc12tvpnmxrpx218o4qdb4i2vwj" xml:space="preserve">[[Dataja:Muskovit-Pilsak.jpg|mini|Muskovit (swětła błyšćinka)]]
'''Błyšćinka''' je mineral ze skupiny [[silikat]]ow a wuznamny [[Kamjenizna|kamjeniznowy]] mineral. Wustupuje hłownje w magmatiskich ([[zornowc]] abo [[granodiorit]]) a metamorfěrowanych kamjeniznach ([[hornowc]] abo [[błyšćel]]). Ma wuběrnu pačenosć. Po chemiskej zestawje spóznawamy tute družiny błyšćinkow:&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://app.geology.cz/encyklopedie/term.pl?slidy|title=Slídy|publisher=Česká geologická služba|accessdate=2025-08-04|language=čěsce}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://geologie.vsb.cz/PETROLOGIE2013/horninotvorne-mineraly-muskovit.htm|title=Mineralogie: horninotvorné minerály|publisher=Vysoká škola báňská – Technická univerzita Ostrava|accessdate=2025-08-04|language=čěsce}}&lt;/ref&gt;

* '''muskovit''' (KAl&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;(Si&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Al)O&lt;sub&gt;10&lt;/sub&gt;(OH,F)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) – swětła błyšćinka, „koče slěbro“, je bjezbarbna abo slěbrošěra, ma parleťowy błyšć
* '''biotit''' (K(Mg,Fe&lt;sup&gt;+2&lt;/sup&gt;,Al)&lt;sub&gt;2-3&lt;/sub&gt;AlSi&lt;sub&gt;3-2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;10&lt;/sub&gt;(OH,F)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) – ćmowa błyšćinka, je čorna abo bruna
* '''fuchsit''' (K(Al,Cr)3Si3O10(OH)2) – zelena družina muskovita
* '''cinwaldit''' (KLiFeAl(AlSi&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)O&lt;sub&gt;10&lt;/sub&gt;(OH,F)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; – je šěrobruny abo slěbrošěry, wobsahuje litium
* '''lepidolit''' (K(Li,Al)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;[(F,OH)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;&lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt;(Si,Al)&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;10&lt;/sub&gt;) – je běły, šěrofijałkojty abo róžojty

== Žórła ==
&lt;references /&gt;

== Wotkazaj ==
{{Commonscat|Mica|błyšćinka}}

{{DISPLAYTITLE:błyšćinka}}
[[Kategorija:Mineral]]</text>
      <sha1>ovilcc12tvpnmxrpx218o4qdb4i2vwj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Darinska hora</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41427</id>
    <revision>
      <id>390922</id>
      <parentid>389119</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T10:05:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J budissin</username>
        <id>7</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>390922</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4167" sha1="3qdplqcuf7sgva1dicibwy44opm486u" xml:space="preserve">{{Infokašćik hora
 | mjeno = Darinska hora
 | druhe mjeno = {{lang|de|Dahrnerberg}}
 | wobraz = Dahrnerberg 01.jpg
 | wopis wobraza = Pohlad z wyšiny Sydom lipow
 | wysokosć = 491
 | šěrina = 51/5/19.626/N
 | dołhosć = 14/21/32.929/E
 | region-ISO = DE-SN
 | masiw = [[Łužiske hory]]
 | kamjenizna = [[granodiorit]]
 }}
'''Darinska hora''' ({{Wrěči|de|''Dahrnerberg'' abo ''Dahrener Berg''}}) je 491&amp;nbsp;metrow&lt;ref name=&quot;topo&quot;&gt;{{Cite web|url=https://geoviewer.sachsen.de/mapviewer/resources/apps/geoportal/index.html|title=Digitale Topographische Karte Sachsen 1&amp;nbsp;:&amp;nbsp;10&amp;nbsp;000|publisher=Staatsbetrieb Geobasisinformation und Vermessung Sachsen|accessdate=2025-10-24|language=němsce}}&lt;/ref&gt; wysoka hora w měsće [[Wjelećin]]je w [[Sakska|sakskej]] [[Hornja Łužica|Hornjej Łužicy]].

== Mjeno ==
Pomjenowanje hory je wot wobsedźerjow ryćerkubła w [[Darin]]je pola [[Hodźij]]a wotwodźene. We wokolinje Darina bě njedostatk lěsow, a tak słužeše lěs na Darinskej horje jako žórło drjewa. Serbske mjeno ''Darinska hora'' a němske mjeno ''Dahrnerberg'' abo ''Dahrener Berg'' matej samsny woznam.&lt;ref&gt;{{WdH|12}}&lt;/ref&gt;

== Přirodne poměry ==
Hora přisłuša sakskemu dźělej [[Łužiske hory|Łužiskich horow]] a jich mesogeochorje Sewjerne hornjołužiske hory.&lt;ref name=&quot;Naturäume&quot;&gt;{{Cite web|title=FDZ Naturräume in Sachsen|url=https://arcg.is/1rDCy11|publisher=IÖR-Forschungsdatenzentrum|accessdate=2025-10-25|language=němsce}}&lt;/ref&gt; Na juhowuchodźe nawjazuje [[Motydłowska wyšina]] (504&amp;nbsp;m).&lt;ref name=&quot;topo&quot; /&gt; Geologisku podłohu twori w zapadnym dźělu łužiski [[granodiorit]] a we wuchodnym dźělu namaka so dwubłyšćinkaty granodiorit. Wobaj granodioritaj stej so tule we wjacorych něhdyšich skałach wudobywałoj.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://geoportal.sachsen.de/cps/karte.html|title=Geologische Karte Sachsen 1&amp;nbsp;:&amp;nbsp;50&amp;nbsp;000|publisher=Staatsbetrieb Geobasisinformation und Vermessung Sachsen|accessdate=2025-10-25|language=němsce}}&lt;/ref&gt; Najbóle rozšěrjeny typ pódy je podzolna [[bruna póda]] a mało tež wustupuja regosol, parabruna póda a glej-koluvisol.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://luis.sachsen.de/boden/bk50.html|title=Bodenkarte Sachsen 1&amp;nbsp;:&amp;nbsp;50&amp;nbsp;000|publisher=Staatsbetrieb Geobasisinformation und Vermessung Sachsen|accessdate=2025-10-25|language=němsce}}&lt;/ref&gt; Woda ze sewjerozapadneje hač južneje skłoniny ćeče do [[Wjazońca (rěka)|Wjazońcy]], woda ze zbywacych skłoninow ćeče potom do Butřanki a dale do [[Sprjewja|Sprjewje]]. Cyła hora tuž słuša k přitočnišću [[Łobjo|Łobja]] a z tym [[Sewjerne morjo|Sewjerneho morja]]. Wjetšina hory je porosćena z lěsom, w kotrymž je wjele zastupjeny [[lěsny buk]] (''Fagus sylvatica''). Sewjernje pod horu namaka so gmejna [[Wjelećin]]. Darinska hora leži w krajinoškitnej kónčinje Hornjołužiske hory a w europsce wuznamnej kónčinje ''Bukowa lěsna kónčina Wjelećin''.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://geodienste.bfn.de/schutzgebiete?lang=de|title=Schutzgebiete in Deutschland|publisher=Bundesamt für Naturschutz|accessdate=2025-10-25|language=němsce}}&lt;/ref&gt;

== Turistika ==
Přez sewjernu skłoninu wjedźe železniska čara [[Budyšin]] – [[Žandow]]. Wjeršk Darinskeje hory je bjez wuhlada a njewjedźe k njemu markěrowana šćežka. Přez skłoniny wjedźetej dwě čerwjenej šćežce (Pumpotowy puć a Wulki Wjelečanski kołopuć) a dale žołta (Heide-Bergland) a zelena ([[Wjazońca (gmejna)|Wjazońca]]-[[Mnišonc (hora)|Mnišonc]]) šćežka. Šćežki wjedu hłownje na bliskej horje [[Wulki Pichow]] (498&amp;nbsp;m) a [[Motydłowska wyšina]] (504&amp;nbsp;m).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://mapy.com/s/pabuzopaju|title=Mapy.com: turistická mapa|publisher=Mapy.com|accessdate=2025-10-26}}&lt;/ref&gt;

== Žórła ==
&lt;references/&gt;

== Literatura ==
* {{WdH|12}}
== Wotkazaj ==
* {{Commonscat|Dahrnerberg|Darinska hora}}
* [https://mapy.com/s/pabuzopaju Mapy.com: pućowanska karta, Darinska hora a wokolina]

{{Łužiske hory}}

[[Kategorija:Hora w Hornjej Łužicy]]
[[Kategorija:Hora w Sakskej]]
[[Kategorija:Wjelećin]]
[[Kategorija:Hora w Europje]]
[[Kategorija:Łužiske hory]]</text>
      <sha1>3qdplqcuf7sgva1dicibwy44opm486u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Snooker</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41494</id>
    <revision>
      <id>390946</id>
      <parentid>389492</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T11:14:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J budissin</username>
        <id>7</id>
      </contributor>
      <origin>390946</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9337" sha1="249bnz03370i4zjuygeml7x1b417h1r" xml:space="preserve">{{Žórło}}

[[Dataja:Snooker_break.ogv|mini|spočatk hry]]
[[Dataja:Snooker_Reds_with_Pink.jpg|mini|pozicija bulow na spočatku]]
'''Snooker''' (Wuprajene UK: / ˈsnuːkər / SNO-kər, US: / ˈsnʊkər / SNUK-ər)&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120415162427/http://www.macmillandictionary.com/pronunciation/british/snooker „Wurjekowanje snookera“]. ''Macmillan Dictionary''. London, Wulka Britaniska: Macmillan Publishers. Archiwowany wot originala 15. apryla 2012. Wotwołany 09. novembra 2025.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130512225433/http://www.macmillandictionary.com/pronunciation/american/snooker „Ameriske wurjekowanje snookera“]. ''Macmillan Dictionary''. Op. cit. Archiwowany wot originala 12. meje 2013. Wotwołany 09. novembra 2025.&lt;/ref&gt; je billardowa sportowa družina, kotraž nasta w 19.&amp;nbsp;lětstotku w [[Indiska|Indiskej]]. Cil hry je z pomocu jednoho queue (kija) a jednoho hrajneho bula 15 čerwjenych bulow a šěsć barbojtych bulow wot snookeroweho blida do kapsow zapušćić.

== Stawizny ==
[[Billard]] zahra so prěni króć w 16.&amp;nbsp;lětstotku. W tutym času bě jenož sport za kmanych ludźi. Blida njemějachu bandy a tak bule padachu, hdyž njestorčichu korektnje do dźěrow, na zemju. A tež bule běchu hišće wot słónčneje kosće.

W 19.&amp;nbsp;lětstotku započa hra być jara popularna při britiskej armeji w Indiskej, kiž to hraješe w časach monsuna. Tehdy nasta dźensniši English Billards, w kotrymž je jenož tři objektowe bule a kóždy hrajer ma swójski hrajny bul. English Billards wuwichu so dale do Life Pool a Pyramid Pool. W Life Pool maš wjacore barbojte bule, kotrež wužiwaš jako hrajne a objektowe bule. Pyramid Pool hraješ z 15 čerwjenych bulow, kiž su natwarjene w “pyramidźe”, a hrajnym bulu. Tež blida potom běchu wjele lěpše, nětko mějachu bandy a prawe kapsy.

Kombinowaštej so Life Pool a Pyramid Pool, tak zo nasta Black Pool. Tajka hra bě kaž Pyramid Pool jeno z čornym (jendźelsce “black ”) balom, štož činješe móžne, wjace dypkow dóstać. 1875 jendźelski oficěr Sir Neville Francis Fitzgerald Chamberlain je rozsudźił, zo dyrbja tež druhe barbojte bule za hru wužite być. Potom bě nimale kaž dźensniši snooker, jenož módre a brune bule pobrachowaštej. Wonaj běštaj hakle 1919 oficialnje do hry dodataj.

Swoje mjeno dósta snooker wot slangoweho jendźelskeho słowa za kadeta w prěnim lěće. Praji so, zo je mi nastało, hdyž je Chamberlain něhdy někomu prajił, zo je hubjenje, &quot;kaž ''snooker''&quot;, hrał.

Prěnje oficialne zasady su so pisali 1882 w Ootacamundźe.
John Roberts, britiski billardowy champion, je 1885 w Indiskej Chamberlaina zetkał a potom snooker do Jendźelskeje přinjesł. Je trochu časa trało, doniž so prěnje turněry organizowachu. 1916 bě prěnje amaterske swětowe mišterstwa a Joe Davis pomhaše zarjadować prěnje profesionelne swětowe mišterstwa w lěće 1927. Dobyćer bě tež Davis, kiž je myto wot 6,10 £ domoj wzał. Niwow njeje w tajkich časach jara wysoki był, najwjetši break je 60 dypkow měł. Prěni čas Joe Davis dominowaše sport a doby wšitke swětowe mišterstwa hač do 1946. Wón bě tež prěni, kiž docpě maksimum break. W pjećdźesatych a šěsćdźesatych lětach popularnosć sporta je spadnyła a tohodla njebě swětowych mišterstwow w lětach 1958 hač do 1963.
Wumóžer bě telewizija. Jako barbna telewizija přińdźe, redaktorojo wot BBC pytachu nowu sportowu družinu, kiž w barbojtych wobrazach derje wupada, a wzachu snooker. Za to su 1969 nowy turněr z mjenom Pot Black zdokonjeli. Potom je popularnosć stupiła. Wažne bě tež prěnje wusyłanje swětoweho mišterstwa 1973, štož je sport hišće popularniši činiło. Swětowa poziciska lisćina je wot 1976 a 1977 je swětowe mišterstwo prěni króć w Crucible Theatre w Sheffieldźe było, hdźež je hišće dźensa kóžde lěto. Nowa generacija snookerowych hrajerjow, wosebje Steve Davis, pomhaše sportej tak wuspěšny być. Wjeršk popularnosće bě finale swětoweho mišterstwa 1985 mjez Steve Davisom a Dennisom Taylerom, kiž hladachu 18,5 milionow přihladowarjow, štož je hač do dźensa najwyša kwota sportoweho wusyłanja w jendźelskej telewiziji.

Dźensa sport je z pomocu hrajerjow kaž Stephen Hendry hišće bóle jara popularny, nětko tež w cyłym swěće, wosebje w Chinje, ale tež w Němskej a we Łužicy wjele ludźi lubuje snooker.

== Hra ==
[[Dataja:Snooker_table_drawing_2.svg|mini|pohlad na blido na spočatku hry]]
[[Dataja:Girl_students_playing_snooker.jpg|mini|granje bula]]
[[Dataja:Snooker_player_with_rest.jpg|mini|podpěra za queue]]
Snooker je grany na snookerowym blidźe, kiž je 3569 mm dołhe, 1778 mm šěroke a 851 hač do 876 mm wysoke. Blido ma šěsć kapsow, štyri w rohach a dwě w srjedźiznje dołheju bandow. Da baulk linija 737 mm wot delnjeje bandy a srjedźa bulk linije je “D”. Dawa spot abo čorny spot za čorny bul, pyramidowy spot za pinkowy bul a centralny spot za módry bul. Tež roha a srjedźa wot D su spoty za brune, zelene a žołte bule. Nad pyramidowym spotom su čerwjene bule kaž pyramida natwarjene.
W snookerje hrajetaj stajnje dwaj hrajerjej abo dwaj teamej jedyn přećiwo druhemu. Jedyn započnje ze swojim queue hrajne (běłe) bul wot D hrać. Jako prěni hrajer dyrbi přeco čerwjeny bul wzać, hdyž čerwjeny bul w jednej kapsy zeskoči, dóstanje jedyn dypk a smě dale činić. Potom dyrbi na kóždy pad barbojty (nječerwjeny) bul hrać, ale barba dyrbi tež nominowana być, to rěka, zo hrajer ma sudnikej barbu pomjenować před dźědom (hdyž njeje widźomne). Barby maja rozdźělne hódnoty:

* žołte 		– 2 dypkaj
* zelene 		– 3 dypki
* brune 		– 4 dypki
* módre 		– 5 dypkow
* pinkowe 		– 6 dypkow
* čorne 		– 7 dypkow

Barby přińdu dołhož hišće čerwjene su na blidźe přeco zaso na swoje spoty. Hdyž je poslednja čerwjena dźěrkowana, dyrbi hrajer hišće jednu swobodnu barbu hrać a potom přińdźe kónčna hra na barby. Tam ma hrajer wšitke barby dźěrać ale wot najmjeńšeje (žołte) hač do najwjetšeje (čorna).

Hrajer tak dołho dypki zběra, kaž bula dźěra bjez foulow. Tajka faza, kiž hrajer je při blidźe, ma mjeno “break”. Najwjetši móžny break je 147 dypkow a znaty jako “maximum break”. To je jara rědke. Hdyž break ma 100 abo wjace dypkow, rěčimy wo “century breaka” a za kóždeho hrajerja je lisćina ze wšěmi century breakami. 

Jedyn frame ma kónc, hdyž wšitke objektowe bule su w zakach a jedyn z hrajerjow ma wjace dypkow. Potom tajki je frame dobył. Hdyž mataj wobaj samsnu ličbu dypkow (jara rědke), hrajetaj “respotted black” (jendźelsce za: zaso na spot sčinjene čorne). Potom čorny bul je zaso na spoće a hrajerjej započnjetaj wot D spytać čorny bul dźěrować. Tón, kiž to zdokonja, dobywa frame. Hrajer ma tež móžnosć frame wostajić, hdyž njemóže bjez foulow přećiwnika dobyć. Tajka situacija rěka w snookerowym sporće “snooker trjebać”. Jedyn snooker je potom, hdyž njeje korektny bul, kiž móžeš połnje trjechić, dokelž druhi bul mjez tajkimaj leži. Husto je w snookerje trěbne druheho snookerować, t. r. snookery konstruować a tak fouly wunuzować, štož k tomu wjedźe, zo ma hrajer wjace dypkow a tak zaso móžnosć dobyć. Jedyn foul je, hdyž:

* hrajer trjechi wopačny bul
* hrajer dźěrkuje wopačny bul
* hrajer žadyn bul njetrjechi
* hrajny bul pada do kapsy
* hrajer dótknje so jednoho bula (tež z drastu)
* a wjele wjace

Za foul dóstanje přećiwnik telko dypkow, kaž najwyši bul, kiž bě inwolwowany, ma, ale znajmjeńša štyri dypki.

“Match” je mjeno za hru, kiž hrajetej a w kotrejž zwjetša wjacore frame su wubědźowane. To ličimy kaž to:

* Best of 3	– tón, kiž ma jako prěni dwaj dypkaj, dobudźe
* Best of 5	– tón, kiž ma jako prěni tři dypki, dobudźe
* Best of 37 – tón, kiž ma jako prěni 19 dypkow, dobudźe atd. Snooker hraja normalnje we wjacorych „posedźenjach“ (sessions). Normalne posedźenje ma wosom frame a jednu přestawku po štwórtym frame z mjenom „midsession interval“. Dołhe hry, kaž w swětowym mišterstwje, maja druhdy tři abo štyri posedźenja a traja wjacore dny.
Je wjele wjace prawidłow, kiž tu zapřijate njejsu.

=== Turněry ===
W snookerje dawatej dwě formje turněrow. Turněry poziciskeje lisćiny a turněry z přeprošenjom. W turněrach poziciskeje lisćiny móža hrajerjo dypki za pozicisku lisćinu zběrać. To su aktualnje:

* Swětowe mišterstwo (World Championship)
* UK Championship
* World Open (něhdy Grand Prix)
* Welsh Open
* China Open
* Shanghai Masters
* Northern Ireland Trophy
* Wuxi Classics
* German Masters

Turněry z přeprošenjom su jenož za tajkich hrajerjow, kiž su přeprošeni (husto wotwisni wot městna w poziciskej lisćinje). Najwažniši přikład je Masters. Ale bě tež raz German Open w Fürth.

== Nóžki ==
&lt;references /&gt;

== Wotkazy ==
{{commonscat|Snooker}}

* [http://www.worldsnooker.com/ Swětowa federacija snookera]
* [http://www.worldsnooker.com/rules_of_snooker.htm Oficialne zasady hry]
[[Kategorija:Sport]]
[[Kategorija:Snooker]]
[[Kategorija:Billardwarianta]]
[[Kategorija:Seiten mit ungeprüften Übersetzungen]]</text>
      <sha1>249bnz03370i4zjuygeml7x1b417h1r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wužiwar:Ясамойла</title>
    <ns>2</ns>
    <id>41616</id>
    <revision>
      <id>390893</id>
      <parentid>390731</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T17:41:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ясамойла</username>
        <id>15541</id>
      </contributor>
      <comment>prawopis</comment>
      <origin>390893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81" sha1="982nntjuf1t58fhgpiplhp3zswi573t" xml:space="preserve">{{babel|hsb-1|be-4|ru-3|de-0|en-3|bg-2|mk-2|lt-1|lv-1}}
Жыву ў Эўропе.</text>
      <sha1>982nntjuf1t58fhgpiplhp3zswi573t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>390897</id>
      <parentid>390893</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T17:56:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ясамойла</username>
        <id>15541</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненьне</comment>
      <origin>390897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="99" sha1="0l5kh1d1ewoo2gckcxx3a0nee7syivf" xml:space="preserve">{{babel|hsb-1|be-4|ru-3|de-0|en-3|bg-2|mk-2|lt-1|lv-1}}
{{User OS:Linux}}
Жыву ў Эўропе.</text>
      <sha1>0l5kh1d1ewoo2gckcxx3a0nee7syivf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>390898</id>
      <parentid>390897</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T18:00:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ясамойла</username>
        <id>15541</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненьне</comment>
      <origin>390898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="147" sha1="on3hl9s9b3ptthxiej7neqq5f2izilj" xml:space="preserve">{{babel|hsb-1|be-4|ru-3|de-0|en-3|bg-2|mk-2|lt-1|lv-1}}
{{User OS:Linux}}
Жыву ў Эўропе. Трэба чытаць [[Wužiwar:Tlustulimu]]</text>
      <sha1>on3hl9s9b3ptthxiej7neqq5f2izilj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>390899</id>
      <parentid>390898</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T18:02:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ясамойла</username>
        <id>15541</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненьне</comment>
      <origin>390899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="161" sha1="njtfbz7hhci1xta1p97lo7aewpkbk6d" xml:space="preserve">{{babel|hsb-1|be-4|ru-3|de-0|en-3|bg-2|mk-2|lt-1|lv-1}}
{{User čaj}}
{{User OS:Linux}}
Жыву ў Эўропе. Трэба чытаць [[Wužiwar:Tlustulimu]]</text>
      <sha1>njtfbz7hhci1xta1p97lo7aewpkbk6d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>390900</id>
      <parentid>390899</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T18:02:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ясамойла</username>
        <id>15541</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненьне</comment>
      <origin>390900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="184" sha1="11jmy0c5llqfvxmcukkr4eoaus5vsbk" xml:space="preserve">{{babel|hsb-1|be-4|ru-3|de-0|en-3|bg-2|mk-2|lt-1|lv-1}}
{{User čaj}}
{{User OS:Linux}}
Жыву ў Эўропе. Трэба чытаць [[Wužiwar:Sodmy]] і [[Wužiwar:Tlustulimu]].</text>
      <sha1>11jmy0c5llqfvxmcukkr4eoaus5vsbk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>390901</id>
      <parentid>390900</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T18:03:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ясамойла</username>
        <id>15541</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненьне</comment>
      <origin>390901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="200" sha1="5wo4x3548syi6hqn89nn9qeup2rpxj0" xml:space="preserve">{{babel|hsb-1|be-4|ru-3|de-0|en-3|bg-2|mk-2|lt-1|lv-1}}
{{User běrna}}
{{User čaj}}
{{User OS:Linux}}
Жыву ў Эўропе. Трэба чытаць [[Wužiwar:Sodmy]] і [[Wužiwar:Tlustulimu]].</text>
      <sha1>5wo4x3548syi6hqn89nn9qeup2rpxj0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>390902</id>
      <parentid>390901</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T18:04:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ясамойла</username>
        <id>15541</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненьне</comment>
      <origin>390902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="232" sha1="cu0l7nit0t5f197xuzixxb64wajzjxm" xml:space="preserve">{{babel|hsb-1|be-4|ru-3|de-0|en-3|bg-2|mk-2|lt-1|lv-1}}
{{Kašćik wikidny|13|05|2011}}
{{User běrna}}
{{User čaj}}
{{User OS:Linux}}
Жыву ў Эўропе. Трэба чытаць [[Wužiwar:Sodmy]] і [[Wužiwar:Tlustulimu]].</text>
      <sha1>cu0l7nit0t5f197xuzixxb64wajzjxm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>390903</id>
      <parentid>390902</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T18:05:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ясамойла</username>
        <id>15541</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненьне</comment>
      <origin>390903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="232" sha1="ht1e40oped3xl9d9alzosh86eye50tv" xml:space="preserve">{{babel|hsb-1|be-4|ru-3|de-0|en-3|bg-2|mk-2|lt-1|lv-1}}
{{Kašćik wikidny|06|09|2017}}
{{User běrna}}
{{User čaj}}
{{User OS:Linux}}
Жыву ў Эўропе. Трэба чытаць [[Wužiwar:Sodmy]] і [[Wužiwar:Tlustulimu]].</text>
      <sha1>ht1e40oped3xl9d9alzosh86eye50tv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>390904</id>
      <parentid>390903</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T18:05:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ясамойла</username>
        <id>15541</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненьне</comment>
      <origin>390904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="270" sha1="dw7rs7fhkejv4nycetn2x3u4vh7cyxa" xml:space="preserve">{{babel|hsb-1|be-4|ru-3|de-0|en-3|bg-2|mk-2|lt-1|lv-1}}
{{Kašćik wikidny|06|09|2017}}
{{User běrna}}
{{User čaj}}
{{User opera}}
{{User OS:Windows XP}}
{{User OS:Linux}}
Жыву ў Эўропе. Трэба чытаць [[Wužiwar:Sodmy]] і [[Wužiwar:Tlustulimu]].</text>
      <sha1>dw7rs7fhkejv4nycetn2x3u4vh7cyxa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>390905</id>
      <parentid>390904</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T18:11:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ясамойла</username>
        <id>15541</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненьне</comment>
      <origin>390905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="293" sha1="ozvofrkk30eo3m3yqh8xu4tabaa3ob4" xml:space="preserve">{{babel|hsb-1|be-4|ru-3|de-0|en-3|bg-2|mk-2|lt-1|lv-1|fachowe znajomosće|wiki-2|html-1|wo mni|čitać|běrna|čaj|opera}}
{{Kašćik wikidny|06|09|2017}}

{{User OS:Windows XP}}
{{User OS:Linux}}
Жыву ў Эўропе. Трэба чытаць [[Wužiwar:Sodmy]] і [[Wužiwar:Tlustulimu]].</text>
      <sha1>ozvofrkk30eo3m3yqh8xu4tabaa3ob4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>390906</id>
      <parentid>390905</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T18:13:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ясамойла</username>
        <id>15541</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненьне</comment>
      <origin>390906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="275" sha1="o31m97lxbkuho68t6kkit6y3zm16gs0" xml:space="preserve">{{babel|hsb-1|be-4|ru-3|de-0|en-3|bg-2|mk-2|lt-1|lv-1|fachowe znajomosće|wiki-2|html-1|wo mni|čitać|běrna|čaj|opera|OS:Linux|OS:Windows XP}}
{{Kašćik wikidny|06|09|2017}}

Жыву ў Эўропе. Трэба чытаць [[Wužiwar:Sodmy]] і [[Wužiwar:Tlustulimu]].</text>
      <sha1>o31m97lxbkuho68t6kkit6y3zm16gs0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>390907</id>
      <parentid>390906</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T18:17:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ясамойла</username>
        <id>15541</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненьне</comment>
      <origin>390907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="369" sha1="m4ippq7vio6xvy0t4jx16bml5i7auut" xml:space="preserve">{{Wužiwarska strona
|tekst=Рады ўсіх бачыць на маёй старонцы.
}}
{{babel|hsb-1|be-4|ru-3|de-0|en-3|bg-2|mk-2|lt-1|lv-1|fachowe znajomosće|wiki-2|html-1|wo mni|čitać|běrna|čaj|opera|OS:Linux|OS:Windows XP}}
{{Kašćik wikidny|06|09|2017}}

Жыву ў Эўропе. Трэба чытаць [[Wužiwar:Sodmy]] і [[Wužiwar:Tlustulimu]].</text>
      <sha1>m4ippq7vio6xvy0t4jx16bml5i7auut</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>390908</id>
      <parentid>390907</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T18:18:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ясамойла</username>
        <id>15541</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненьне</comment>
      <origin>390908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="369" sha1="rxwsyqfk8l97a3gk56vj3z2mk196rfj" xml:space="preserve">{{Wužiwarska strona
|tekst=Рады ўсіх бачыць на маёй старонцы.
}}
{{Kašćik wikidny|06|09|2017}}
{{babel|hsb-1|be-4|ru-3|de-0|en-3|bg-2|mk-2|lt-1|lv-1|fachowe znajomosće|wiki-2|html-1|wo mni|čitać|běrna|čaj|opera|OS:Linux|OS:Windows XP}}

Жыву ў Эўропе. Трэба чытаць [[Wužiwar:Sodmy]] і [[Wužiwar:Tlustulimu]].</text>
      <sha1>rxwsyqfk8l97a3gk56vj3z2mk196rfj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>390909</id>
      <parentid>390908</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T18:31:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ясамойла</username>
        <id>15541</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненьне</comment>
      <origin>390909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="830" sha1="rasria0cw1wmi033n3675e6izbjifp6" xml:space="preserve">{{Wužiwarska strona
|tekst=Рады ўсіх бачыць на маёй старонцы.
}}
{{Kašćik wikidny|06|09|2017}}
{{babel|hsb-1|be-4|ru-3|de-0|en-3|bg-2|mk-2|lt-1|lv-1|fachowe znajomosće|wiki-2|html-1|##Ja móžu čitać:|kyrilica|grjekske|fachowe znajomosće|html-2|wiki-3|css-2|wo mni|wikidny=6|wikiměsacy=09|wikilěta=2017|sul-rěč=hsb|sul-projekt=w|čitać|##Zajimy|zajim/biologija|zajim/kompjuter|zajim/rěče|zajim/wědomosć|##Wikipedija|aktualne změny|projekt/Předłohi|projekt/Infokašćiki|projekt/Pomoc|projekt/Botanika|ezoteriske předłohi|pomha nowačkow|witamy|wikEd|##Mój ličak|OS:Windows 10|firefox|wo mni|čitać|User mjaso|běrna|chlěb|tomata|truskalca|čaj|woda|opera|OS:Linux|OS:Windows XP}}

Жыву ў Эўропе. Трэба чытаць [[Wužiwar:Sodmy]] і [[Wužiwar:Tlustulimu]].</text>
      <sha1>rasria0cw1wmi033n3675e6izbjifp6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskusija z wužiwarjom:Gumideck</title>
    <ns>3</ns>
    <id>41630</id>
    <revision>
      <id>390910</id>
      <timestamp>2026-05-09T18:40:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ясамойла</username>
        <id>15541</id>
      </contributor>
      <comment>пачатак</comment>
      <origin>390910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="140" sha1="tqk3jbjoo0as5lf9475wbm7ur0qk1ab" xml:space="preserve">{{Witaj}} [[Wužiwar:Ясамойла|Ясамойла]] ([[Diskusija z wužiwarjom:Ясамойла|diskusija]]) 9. meje 2026, 20:39 (CEST)</text>
      <sha1>tqk3jbjoo0as5lf9475wbm7ur0qk1ab</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskusija z wužiwarjom:Nowinska</title>
    <ns>3</ns>
    <id>41631</id>
    <revision>
      <id>390911</id>
      <timestamp>2026-05-09T18:41:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ясамойла</username>
        <id>15541</id>
      </contributor>
      <comment>witaj</comment>
      <origin>390911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="140" sha1="oltv29n4qdiv9m8gyrwu8zxx93d4gd0" xml:space="preserve">{{Witaj}} [[Wužiwar:Ясамойла|Ясамойла]] ([[Diskusija z wužiwarjom:Ясамойла|diskusija]]) 9. meje 2026, 20:40 (CEST)</text>
      <sha1>oltv29n4qdiv9m8gyrwu8zxx93d4gd0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskusija z wužiwarjom:J ansari</title>
    <ns>3</ns>
    <id>41632</id>
    <revision>
      <id>390912</id>
      <timestamp>2026-05-09T18:41:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ясамойла</username>
        <id>15541</id>
      </contributor>
      <comment>witaj</comment>
      <origin>390912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="140" sha1="72u4nkjaow7w0aoeyksulipod5qnnsv" xml:space="preserve">{{Witaj}} [[Wužiwar:Ясамойла|Ясамойла]] ([[Diskusija z wužiwarjom:Ясамойла|diskusija]]) 9. meje 2026, 20:41 (CEST)</text>
      <sha1>72u4nkjaow7w0aoeyksulipod5qnnsv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ryolit</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41633</id>
    <revision>
      <id>390913</id>
      <timestamp>2026-05-09T20:00:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gumideck</username>
        <id>12564</id>
      </contributor>
      <comment>kamjenizna</comment>
      <origin>390913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2068" sha1="c396hf5t2weplhn8ppnc3be01n1bas1" xml:space="preserve">[[Dataja:MRGS 362 - ryolit.jpg|mini|Ryolit z [[Rudne horiny|Rudnych horinow]]]]
'''Ryolit''' (zestarjenje tež ''liparit'') je wulkaniska magmatiska [[kamjenizna]], kotraž wobsteji hłownje z [[Křemjeń|křemjenja]] a [[žiwc]]a. Křemjeń ma podźěl wot 20 hač do 60&amp;nbsp;% a najbóle ma ćmowu barbu (šěru hač šěromódru), mjenje husto je běły abo jasny. Ze žiwcow zwjetša přewažuje kaliumowy žiwc (čerwjeny, oranžojty abo okrowy) nad běłym plagioklasom. Ryolit wobsahuje dale [[Błyšćinka|błyšćinku]] (ćmowy biotit), [[amfibol]] abo [[awgit]]. Kamjenizna ma porfyrisku strukturu a móže wšelake barby měć: šěru, swětłozelenu, okrowu abo čerwjenu. Rozprochnawjeny ryolit ma brunu hač čerwjenu barbu. Samsnu zestawu matej [[zornowc]] (hłuboka magmatiska kamjenizna) a zornowcowy [[porfyr]] (žiłowa magmatiska kamjenizna). Zornowc so wužiwa jako twarski kamjeń. Mjeno pochadźa z [[Grjekšćina|grjekskeju]] słowow ''rheo'' (ćec) a ''lithos'' (kamjeń).

== Rozšěrjenje ==
Ryolit so namaka zwjetša na kontinentach na wulkanisce aktiwnych městnach. W Europje wustupuje w [[Islandska|Islandskej]], na [[Liparske kupy|Liparskich kupach]] abo [[Irska|Irskej]], zwonka Europy na přikład w [[China|Chinje]], [[Zjednoćene staty Ameriki|Zjednoćenych statach]] abo [[Andy|Andach]]. W [[Němska|Němskej]] so namaka w [[Čorny lěs|Čornym lěsu]], [[Durinska|Durinskej]] abo w [[Rudne horiny|Rudnych horinach]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://geoportal.sachsen.de/mapviewer/resources/apps/sachsenatlas/index.html?stateId=60e9da32-2d46-454f-a9da-322d46f54f28|title=Geologiska karta 1&amp;nbsp;:&amp;nbsp;50&amp;nbsp;000|publisher=Staatsbetrieb Geobasisinformation und Vermessung Sachsen|accessdate=2026-05-09|language=němsce}}&lt;/ref&gt;

== Žórła ==
&lt;references /&gt;

== Literatura ==
* {{Literatura|awtor=Arnošt Dudek, Miroslav Malkovský, Miloš Suk|titul=Atlas hornin|nakład=2.|nakładnistwo=Academia|městno=[[Praha]]|lěto=1984|strony=312}}

== Wotkazaj ==
{{Commonscat|Rhyolite|ryolit}}
{{DISPLAYTITLE:ryolit}}
[[Kategorija:Kamjenizna]]</text>
      <sha1>c396hf5t2weplhn8ppnc3be01n1bas1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>390920</id>
      <parentid>390913</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T10:02:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J budissin</username>
        <id>7</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>390920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2063" sha1="gvk8m3aalguf2z20fdrzkbbtgbbhx6s" xml:space="preserve">[[Dataja:MRGS 362 - ryolit.jpg|mini|Ryolit z [[Rudne horiny|Rudnych horinow]]]]
'''Ryolit''' (zestarjenje tež ''liparit'') je wulkaniska magmatiska [[kamjenizna]], kotraž wobsteji hłownje z [[Křemjeń|křemjenja]] a [[žiwc]]a. Křemjeń ma podźěl wot 20 hač do 60&amp;nbsp;% a najbóle ma ćmowu barbu (šěru hač šěromódru), rědšo je běły abo jasny. Ze žiwcow zwjetša přewažuje kaliumowy žiwc (čerwjeny, oranžojty abo okrowy) nad běłym plagioklasom. Ryolit wobsahuje dale [[Błyšćinka|błyšćinku]] (ćmowy biotit), [[amfibol]] abo [[awgit]]. Kamjenizna ma porfyrisku strukturu a móže wšelake barby měć: šěru, swětłozelenu, okrowu abo čerwjenu. Rozprochnawjeny ryolit ma brunu hač čerwjenu barbu. Samsnu zestawu matej [[zornowc]] (hłuboka magmatiska kamjenizna) a zornowcowy [[porfyr]] (žiłowa magmatiska kamjenizna). Zornowc so wužiwa jako twarski kamjeń. Mjeno pochadźa z [[Grjekšćina|grjekskeju]] słowow ''rheo'' (ćec) a ''lithos'' (kamjeń).

== Rozšěrjenje ==
Ryolit so namaka zwjetša na kontinentach na wulkanisce aktiwnych městnach. W Europje wustupuje w [[Islandska|Islandskej]], na [[Liparske kupy|Liparskich kupach]] abo [[Irska|Irskej]], zwonka Europy na přikład w [[China|Chinje]], [[Zjednoćene staty Ameriki|Zjednoćenych statach]] abo [[Andy|Andach]]. W [[Němska|Němskej]] so namaka w [[Čorny lěs|Čornym lěsu]], [[Durinska|Durinskej]] abo w [[Rudne horiny|Rudnych horinach]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://geoportal.sachsen.de/mapviewer/resources/apps/sachsenatlas/index.html?stateId=60e9da32-2d46-454f-a9da-322d46f54f28|title=Geologiska karta 1&amp;nbsp;:&amp;nbsp;50&amp;nbsp;000|publisher=Staatsbetrieb Geobasisinformation und Vermessung Sachsen|accessdate=2026-05-09|language=němsce}}&lt;/ref&gt;

== Žórła ==
&lt;references /&gt;

== Literatura ==
* {{Literatura|awtor=Arnošt Dudek, Miroslav Malkovský, Miloš Suk|titul=Atlas hornin|nakład=2.|nakładnistwo=Academia|městno=[[Praha]]|lěto=1984|strony=312}}

== Wotkazaj ==
{{Commonscat|Rhyolite|ryolit}}
{{DISPLAYTITLE:ryolit}}
[[Kategorija:Kamjenizna]]</text>
      <sha1>gvk8m3aalguf2z20fdrzkbbtgbbhx6s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Liparit</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41634</id>
    <redirect title="Ryolit" />
    <revision>
      <id>390914</id>
      <timestamp>2026-05-09T20:02:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gumideck</username>
        <id>12564</id>
      </contributor>
      <comment>dalesposrědkowanje</comment>
      <origin>390914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45" sha1="9lglwpgk0t4gcmjuev9ndbus298nm7a" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Ryolit]]
{{DISPLAYTITLE:liparit}}</text>
      <sha1>9lglwpgk0t4gcmjuev9ndbus298nm7a</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>