Wikipedija hsbwiki https://hsb.wikipedia.org/wiki/H%C5%82owna_strona MediaWiki 1.47.0-wmf.7 first-letter Media Specialnje Diskusija Wužiwar Diskusija z wužiwarjom Wikipedija Wikipedija diskusija Dataja Diskusija k dataji MediaWiki MediaWiki diskusija Předłoha Diskusija k předłoze Pomoc Pomoc diskusija Kategorija Diskusija ke kategoriji TimedText TimedText talk Modul Modul diskusija Veranstaltung Veranstaltung Diskussion 0 3720 391225 379718 2026-06-18T07:39:38Z InternetArchiveBot 21326 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 391225 wikitext text/x-wiki {{Infokašćik rostlina |mjeno=Šiškaty dub |wobraz=Quercus_robur_Sturm31.jpg |wulkosć=250px |wopis wobraza=Ilustracija šiškateho duba (''Quercus robur'') |klasa= |podklasa0=[[Rosidy]]<br />[[Eurosidy I]] |porjad=(Fagales) |swójba=[[Bukowe rostliny]]<br />(Fagaceae) |ród=[[Dub]]<ref>{{Prawopisny2005|strona=104}}</ref><ref>{{boehmak|titul= Eiche}}</ref> (Quercus) |družina=[[Šiškaty dub]] |wědomostne mjeno=Quercus robur |slědźer=[[Carl von Linné|L.]] |lěto=1753 |mapa1=QuercusRobur_ZasiegGatunku01.png |wulkosć mapy1=200px |wopis mapy1=rozšěrjenje šiškateho duba }} '''Šiškaty dub''' (''Quercus robur'') je [[štom]] ze swójby [[Bukowe rostliny|bukowych rostlinow]] (''Fagaceae''), z roda [[dub|dubow]] (''Quercus''). == Wopis == Šiškaty dub je lětozeleny [[štom]], kotryž ma najčasćišo krótki, sylny kmjen a docpěje wysokosć wot 30 hač do 40 m. Móže starosć wot 600 hač do 700 lět docpěwać. Šiškaty dub je zymokruty. Ma sylne [[hałuza|hałuzy]] a hustu, šěroku krónu. Młode [[hałuza|hałuzy]] su šěrozelene abo šěrobrune. [[Skora]] je tołsta, po dołhosći hłuboko rozpukana a ćěmnošěra. [[Kmjen]] docpěje tołstosć wot 2 m. === Łopjena === Zymske pupki su jejojteje formy, docpěja dołhosć wot 5 hač do 8 mm. Nakónčny pupk je husto wot bóčnych pupkow wobdaty. [[Łopjeno|Łopjena]] su lapate, měnjate, jara krótko stołpikate (wot 2 hač do 7 mm). Łopjency su wopak jejkojte a docpěja dołhosć 10 hač do 15 cm a šěrokosć wot 5 hač do 8 cm, na wšěm boku z 5-6 kulojtymi buchtami a cyłokromnymi lapami. Zwjercha su ćmowozelene, błyšćate, wot spody jasniše a na žiłkach kosmate. === Kćenja === Šiškaty dub kćěje wot apryla hač do meje. [[Kćenje|Kćenja]] su njenahladne a steja w jednosplažnych kwětnistwach. Rostlina je jednodomna. Muske micki steja kopate na spódku młodych wurostkow w čumpatych, wisacych [[kłosa]]ch, docpěja dołhosć wot 2 hač do 4cm, su žołtozelene. Žónske kćenja steja na kónčku młodych wurostkow w dołho šiškatych, 1- hač do 3-kćenjowych kłóskach. Młode duby počinaja hakle w starosći wot 15-20 lět za kćeće zrałe być. === Płody === Dołho šiškate žołdźe su jejkojte abo dołhojte a docpěja dołhosć wot 2 hač do 3,5 cm a su w delnjej třećinje wot płodoweho keluška zawalowane. Wobsahuja hač do 30% škroba a tohodla su hódnotne za čerwjenu dźiwinu kaž picu. Šiškaty dub je runja druhim dubam wětrny kćějak. === Płody === [[Płód|Płody]] buchu předewšěm wot sojow a wjewjerčkow rozšěrjene. == Stejnišćo == Šiškaty dub rosće na hłubokosahacych, włóžnych a wutkatych, hlinjanych a pěskowych pódach. == Rozšěrjenje == Šiškaty dub je w [[Europa|Europje]], sewjernej Anatoliji, Kawkazu rozšěrjeny; w srjedźnej Europje wot nižiny hač do wysokosće wot 1000 metrow w [[Alpy|Alpach]]. <gallery> Wobraz:Quercus robur acorn - Keila.jpg|Płód wobraz:Illustration_Quercus_robur0.jpg|Ilustracija wobraz:Quercus_robur.jpg|[[Łopjeno|Łopjena]] a [[Płód|płody]] wobraz:Duby_nad_Pozorkou_I.jpg|Šiškaty dub File:Quercus robur MHNT.BOT.2010.6.75.jpg|Quercus robur - Museum specimen </gallery> == Nóžki == <references/> == Žórła == * Botanica, Bäume und Sträucher, Über 2000 Pflanzenporträts, ISBN 978-3-8331-4467-7, strona 708 {{ref-de}} * Schauer - Caspari: Pflanzenführer für unterwegs, ISBN 978-3-8354-0354-3, 2. nakład, 2008, strona 432 {{ref-de}} * Spohn, Aichele, Golte-Bechtle, Spohn: Was blüht denn da? Kosmos Naturführer (2008), ISBN 978-3-440-11379-0, strona 398 {{ref-de}} * Ulrich Hecker: BLV Bestimmungsbuch Bäume und Sträucher, ISBN 3-405-13737-3, strony 20, 106-107, 154, 172, 183 {{ref-de}} * Kral, Jurij: Serbsko-němski słownik hornjołužiskeje rěče. Maćica serbska, Budyšin (1927) * Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920) * Völkel, Pawoł: Hornjoserbsko-němski słownik, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin (1981) == Eksterne wotkazy == {{commons|Quercus robur}} *[https://web.archive.org/web/20120722204200/http://www.deby.bialowieza.pl/ang/ Oaks from Bialowieza Forest (biggest oak cluster with the monumental sizes in Europe] {{ref-en}} [[Kategorija: Bukowe rostliny]] [[Kategorija: Štomy]] 45gzctkfbqjy1q0b3slxq00o4kb7o7g 0 4658 391222 386246 2026-06-18T06:02:01Z InternetArchiveBot 21326 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 391222 wikitext text/x-wiki {{infokašćik město |mjeno=Uhelná Příbram |wobraz=Uhelná Příbram - náměstí.jpg |wopon=Znak obce Uhelná Příbram.jpg |region-ISO=CZ-VY |šěrina=49/46/05 |dołhota=15/35/08 |gmejnske čisło=063569640 |wysokosć=485 |přestrjeń=21.81 |předwólba= |webstrona=[http://www.uhelnapribram.cz/ uhelnapribram.cz] }} '''Uhelná Příbram''' je wjes a gmejna w [[Čěska|Čěskej]] (kraj [[Vysočina]], wokrjes [[Havlíčkův Brod]]). Leži 485&nbsp;m nad mórskej hładźinu a ma něhdźe pjeć stow wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta [[1352]]. == Žórła == <references /> == Wotkazaj == {{Commonscat|Uhelná Příbram}} * [https://web.archive.org/web/20130329190822/http://www.uhelnapribram.cz/ Uhelná Příbram] {{Wokrjes Havlíčkův Brod}} [[Kategorija:Prěnje naspomnjenje 1352]] l5ti5ujq7g0p6aoq6hq84ekznx2n98y 0 6045 391224 385959 2026-06-18T07:15:17Z InternetArchiveBot 21326 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 391224 wikitext text/x-wiki {{Infokašćik rostlina |mjeno=Złota mimoza |wobraz=Acacia baileyana.jpg |wulkosć=250px |wopis wobraza=Złota mimoza (''Acacia baileyana'') |podklasa0= [[Eurosidy I]] |porjad=(Fabales) |swójba=[[Łušćinowcy]] (''Fabaceae'') |podswójba=(Mimosoideae) |ród=(Acacia) |družina=Złota mimoza |wědomostne mjeno=Acacia baileyana |slědźer=[[Ferdinand von Müller|F.Muell.]] |lěto=1888 }} '''Złota mimoza''' (''Acacia baileyana'') je rostlina ze swójby [[Łušćinowcy|łušćinowcow]] (''Fabaceae''). == Wopis == == Stejnišćo == == Rozšěrjenje == == Wužiwanje == == Žórła == * Aichele, D., Golte-Bechtle, M.: Was blüht denn da: Wildwachsende Blütenpflanzen Mitteleuropas. Kosmos Naturführer (1997) * Australian Plant Name Index (APNI): [https://web.archive.org/web/20220517010738/https://www.anbg.gov.au/cgi-bin/apni?TAXON_NAME=Acacia+baileyana Acacia baileyana] * Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005. * Kubát, K. (Hlavní editor): Klíč ke květeně České republiky. Academia, Praha (2002) * Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954) * Rězak, Filip: Němsko-serbski wšowědny słownik hornjołužiskeje rěče. Donnerhak, Budyšin (1920) [[Kategorija: Łušćinowcy]] 3463x9r7m6yqz9m0q7ehufxzgwndpr1 0 12297 391212 388257 2026-06-17T22:10:43Z InternetArchiveBot 21326 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 391212 wikitext text/x-wiki {{Město |mjeno=Duchcov |wopon=Duchcov znak.png |region-ISO=CZ-US |šěrina=50/36/15 |dołhota=13/44/53 |gmejnske čisło=042567515 |wokrjes=Teplice |wysokosć=201 |přestrjeń=15.40 |póstowe čisło= 419 01 |předwólba= |Adresa=Náměstí republiky 5 419 37 Duchcov |webstrona=[http://www.duchcov.cz/ duchcov.cz] |měšćanosta=Jitka Bártová }} [[Dataja:Duchcov.JPG|right|thumb|Pohlad na Duchcov]] [[Dataja:Dux_Rathausplatz.JPG|right|thumb|Naměsto republiki z morowym stołpom]] [[Dataja:Dux_Pestsäule.jpg|right|thumb|Morowy stołp, tež stołp swj. Trojicy, wot [[Matthias Kühnel|Matthiasa Kühnela]]]] '''Duchcov''' (němsce ''Dux'') je město z něhdźe 9.000 wobydlerjemi a leži we [[Wokrjes Teplice|wokrjesu Teplice]] w sewjeročěskim [[Ústecký kraj|regionje Ústí]] pod Rudnymi horami, wósom kilometrow juhozapadnje wot [[Teplice|Teplic]]. == Stawizny == Prěnje pisomne naspomnjenje sydlišća "Tockczaw" pochadźa z lěta 1240, sydlišćo bu wšak najskerje hižo w 11. lětstotku<ref>[https://web.archive.org/web/20080124144151/http://www.duchcov.cz/historie/histor2.htm Stawizny města Duchcov] {{ref-cs}}</ref> załožene. Pozdźišo bu sydlišćo do ''Duchczow'' a ''Dux'' přemjenowane. Po započatku hórnistwa wosrjedź 14. lětstotka wobsydlowaše dale a bóle němskich hórnikow dotal čěske město. Hižo w lěće 1389 staješe němske wobydlerstwo mnohotu měšćanow. Nimo toho měješe město sylna židowsku wosadu. W lěće 1390 bu prěnja šula zahajena, nawjedowana wot ''Mištra Jakoba''. W tym času bě tež hižo měšćanostu a sudnistwo starcow. Nimo romaniskeje cyrkwje Swj. Jurja twarješe ''Agatha von Schumburg'' [[Dominikan|dominikanski]] klóšter, kotryž bu za [[husitske wójny]] zaso rozpušćeny. Hač do lěta 1398 słušeše Duchcov knjezam z [[Riesenburg]]a, potom kupi jón [[Wilhelm I. (Mišno)|Wilhelm z Wettina]] wot dospołnje zadołženeho [[Borso VI.|Borsa VI.]]. dokelž so wikowanje bjez kralowskeho schwalenja wotměwaše, bě Duchcov předmjet lětdźesatki dołheje zwady. W lěće 1412 přechadźa město na čěskeho krala [[Wjacław IV.]]. Na zakładźe měroweho zrěčenja mjez [[Markhrabinstwo Mišno|markhrabjemi z Mišna]] a čěskej krónu bu město w lěće 1417 zaso Němcam přeswojene. Za [[husitske wójny]] bu město po bitwje mjez [[Andreas Prokop|Andreasom Prokopom]] (''Holý'') a [[Bjedrich II. (Sakska)|Bjedrichom II. Sakskeje]] wotpalene. Hakle po kóncu husitskich wójnow dóńdźe k znowanatwarjej. W samsnym času pokročowachu zwady mjez čěskej krónu a markhrabjemi z Mišna, doniž njebu Duchcov 27. meje 1459 z [[Egrowy zrěčenje|Egrowym zrěčenjom]] doskónčnje [[Čecham]] přizamknjeny. 12. septembra 1460 buchu měšćanske priwilegije potwjerdźene, města dósta wot čěskeho krala [[Jurij z Podźebrad|Jurja z Podźebrad]] měšćanski wopon a zygl kaž tež piwarske prawo. Zarjadowanje bu [[Zbyněk Zajíc z Hazmburka|Zbynku Zajacej z Hasenburga]] a potom [[Prokop z Rabštejna|Prokopej z Rabštejna]] přenjesene. Přez nabožinske wójny w Čechach dóńdźe zaso a zaso k wojerskim konfliktam. Poslědnik Prokopa, [[Hendrich z Rabštejna]], wohrozy samo wobsydstwa sakskich wójwodow, kotřiž na to chłostanske wuprawy do Čech přewjedźechu. Po wujednanju sydlowachu knježa [[Kapler ze Sulewic]] na hrodźe, kotřiž potom w lěće 1491 do města přesydlowachu. W lěće 1512 twarjachu nowi knježa [[Renesanca|renesancnu]] radnicu w měsće. W lěće 1527 bu Duchcov znowa předaty, tónkróć na [[Depolt Popel z Lobkowic|Depolta Popela z Lobkowic]]. ''Wjacław Popel z Lobkowic'' wutwarješe měšćansku twjerdźiznu Sulewičanow do hrodu. Za čas [[Třicećilětna wójna|Třicećilětneje wójny]] dóńdźe k wjacorym wobsadźenjam přez Šwedsku, kotřiž 5. awgusta 1634 wulki dźěl města wotpalachu. Po tym zo posledni bě knježacy Lobkowičan Franc Józef bjez dźěći zemrěł, přewza jeho wudowa [[Polyxena z Lobkowic]] (rodźena z Talmberga) město, kotraž w lěće 1642 hrabju Maksimiliana [[Waldštajn (zemjanski ród)|z Wallenštajna]] za muža wza. Jeho naslědnik, biskop [[Hradec Králové|Hradca Kraloweje]] [[Jan Bjedrich z Waldštajna]] da w lěće 1671 piwarnju twarić a złahodźi po swojim pomjenjenjom za Praskeho arcybiskopa swojim poddanam roboćanstwo. Dochody z robotow a dalšich financnych dawkow słušachu nětko měsće. W lěće 1675 bu prěnja piwarnja natwarjena, w lětach 1675-1695 bu hród dospołnje renowěrowany. Po smjerći Jana Bjedricha přewza jeho bratr [[Arnošt Józef z Waldštajna]] knjejstwo. Jeho nefa [[Jan Józef z Waldštajna]] sta so w lěće 1707 z uniwersalnym namrěwcom. Dwě lěće po spočatku jeho regentstwa, 10. awgusta 1709, so wulki dźěl města wotpaleše, inkluziwnje stareje radnicy. W samsnym času dožiwješe město swój najwjetši rozmach pod nowym wobsedźerjom. Hród bu wo dwě bóčnej křidle rozšěrjeny, w lěće 1721 bu cyrkej swj. Marije dotwarjena a 12. septembra 1722 wot Litomjeričanskeho biskopa [[Jan Adam Wróćisław z Mitrowic]] poswjećena. W lěće 1723 so twar cyrkwje swj. Borbory zakónči a w lěće 1728 tón hrodowskeho hospitala z cyrkwju Marije donjebjeswzaće. Ale tež za hospodarski rozmach so Jan Józef staraše. W lěće 1713 załoži manufakturu za zhotowjenje bronjow. W hrodźe zahaji Waldštajnowu galeriju. W lěće 1731, po jeho smjerći, přewza jeho nefa [[Franc Józef z Waldštajna]] namrěwstwo. Tež wón wobohaći Duchcov wo mnoholičbne wuměłske twórby, mj. dr. přez sochi z dźěłarnje [[Matthias Bernhard Braun|Matthiasa Bernharda Brauna]]. Po wubuchu mora, na kotryž tež jeho mandźelska Josefa zemrě, da morowy stołp Swjateje trojicy natwarić. W [[Sydomlětna wójna|Sydomlětnej wójnje]] bu město, w kotrymž mjeztym [[Emanuel Filibert z Waldštajna]] knježeše, přez [[Pruska|pruske wójsko]] dospołnje wurubjene. Po wójnje natwari hrabja w Duchcovje nohajcarnju. W lěće 1763 bu prěni brunicowy šacht do słužby stajeny. Zdźěłany Józef Korla Emanuel z Waldštajna nastupi w lěće 1774 jeho naslědnistwo. Wobdawaše so rady z wuměłcami a wědomostnikami. W lěće 1785 přinjese filozofa, swětodundaka a dyrdomdejnika [[Giacomo Casanova]] na hród. Tón přebywaše třinaće lět jako hrodowski bibliotekar w Duchcovje, hač do swojeje smjerće w lěće 1798. Z tutoho časa pochadźa wulki dźěl jeho wozjewjenkow. Tež [[Schiller|Friedrich Schiller]], [[Goethe|Johann Wolfgang von Goethe]], [[Beethoven|Ludwig van Beethoven]] a ruski [[car]] [[Aleksander I. (Ruska)|Aleksander I.]] ličachu k hosćam Józefa Korle Emanuela z Waldštajna. Po jeho smjerći w lěće 1814 přewza jeho bratr [[Adam z Waldštajna]], wuznamny botanikar, knjejstwo. Přetwarješe hród w [[klasicizm|klasicistiskim stilu]], załožeše jendźelski park w hrodowskej zahrodźe a natwarješe hrodowski muzej. W slědowacych lětach dóńdźe přez zahe smjertne pady ke chwatnej wotměnje w knjejstwje. Pod [[Anton z Waldštajna|Antonom z Waldštajna]] wopytowachu hród zaso wuměłcy, mjez nimi tež spisowaćel [[František Palacký]] a [[Fréderić Chopin]]. Tež město měnješe so a powjetšeše so. Stare wrota buchu wottorhnjene a nastawachu nowe předewzaća, mjez nimi w lěće 1849 cokorownja a škleńčernja. W lěće 1853 so pórclinowa manufaktura mějićela [[Eduard Eichler|Eduarda Eichlera]] přida. W [[Prusko-rakuska wójna|prusko-rakuskej wójnje]] přinjesechu přećahowace wójska [[Cholera|choleru]] do Duchcova. W druhej połojcy [[19. lětstotk|19.lětstotka]] bu železnica natwarjena a w meji 1867 zahajena. Duchcov sta so z tym z wažnym wobchadnym křižnišćom. Duchcov stawaše so přez wudobyte [[wuhlo]], [[cyhelnica|cyhelnicy]], [[wapnownja|wapnownje]], [[lijernja|lijernje]], [[keramika|keramikowe]] fabriki a pozdźišo [[škleńčernja|škleńčernje]] z wažnym [[industrija|industrijowym]] městom. [[Hórnistwo]] wjedźeše dźeń a wjace ludźi do Duchcova a bě nimale tež jeho zahin. Přez wudobywanje a podrywanje dyrbjachu so zaso a zaso dźěle města wottorhować. Industrielny rozmach wuskutkowaše so tež na ličbu wobydlerstwa. Měješe Duchcov spočatk 19. lětstotka hišće 772 wobydlerjow, běchu to w lěće 1900 hižo 11.921. [[Češa]] tworjachu tehdy jenož mjeńšinu. Industrija wšak trjebaše tež derje wukubłanych fachowych dźěłaćerjow. W lěće 1872 bu tohodla hórniska fachowa šula załožena. Ale hórnistwo tež wopory požada. Při hórskich njezbožach w lětach 1879, 1893, 1900 a při najwjetšim 3. januara 1934 přińdźe přez 240 hórnikow wo žiwjenje. Kónc 19. lětstotka bu Duchcov na telefonowu syć (1881), elektriske wobswětlenje do słužby stajene (1892) a póstowy zarjad zahajeny (1893). Dalše zjawne twarjenja buchu zjawnosći přepodate, tak w lěće 1896 měšćanski muzej a wobwodne hejtmanstwo. W lěće 1902 so ewangelska cyrkej poswjeći, planowana wot Drježdźanskeju architektow [[Schilling & Graebner]], w lěće 1911 so wobwodna chorownja přida a w lěće 1914 twarjenje gymnazija. Po załoženju Čěskosłowakskeje w lěće 1920 ličeše město Duchcov 12.513 wobydlerjow, mjez nimi 5.965 Čechow, 1. decembra 1930 13.040 wobydlerjow, 17. meje 1939 bě 9.646 a 22. meje 1947 8.229 wobydlerjow. Duchcov njeje so w času do [[Druha swětowa wójna|Druheje swětoweje wójny]] z wjetšinu Sudetskoněmskej stronje [[Konrad Henlein|Konrada Henleina]] přidružił. W lěće 1933 steješe na čole němski antifašist a socialdemokrat [[Karl Schlein]], kiž krótko do okupacije města 9. oktobra 1938 do eksila do [[Šwedska|Šwedskeje]] ćekny. Po wobsadźenju sćahny so najwjetši dźěl čěskeho wobydlerstwa do nutra kraja wróćo. Po wuswobodźenju přewza 8. meje 1945 [[Čěskosłowakski narodny wuběrk]] pod wjednistwom [[Josef Skalník|Josefa Skalníka]] dóńty města. Pod wobtřělenjom [[Čerwjena armeja|Čerwjeneje armeje]] so 10. meje 1945 cyrkej přizjewjenje swj. Marije wupalowaše a z njej so někotre hódnotne pokłady zhubichu. Na zakładźe [[Benešowe dekrety|Benešowych dekretow]] bu tón dźěl wobydlerstwa, kotryž njebě so přećiwo Čěskosłowakskeje přez nacionalsocialistow wuprajił, w lěće 1945 wuswojeny a wuhnaty. Hakle poněčim dóńdźe k zasydlenju z čěskim wobydlerstwom. Pod komunistiskim režimom dóńdźe k dalšim zničenjam kulturnych pomnikow, kotrež dyrbjachu hórnistwa dla preč, na př. najwjetši dźěl hrodowskeho parka, hospital a cyrkej Marije donjebjeswzaće. Ale tež wobchadne puće buchu wottorhnjene a jenož zdźěla zaso natwarjene. Hakle w dźewjećdźesatych lětach 20. lětstotka dóńdźe k restawrowanju kulturnych a pomnikowych objektow. Dźensa je Duchcov přez swoju bliskosć k přirodoškitnym kónčinam wuchadźišćo za aktiwity w swobodnym času. == Zajimawostki == [[Dataja:Dux Gymnasium.JPG|right|thumb|Gymnazij, 22. meje 1927 zahajeny]] * Cyrkej Přizjewjenje swj. Marije * Gymnazij * Hospital z cyrkwju Donjebesawzaća swj. Marije * Kapałka swj. Borbory * Pawiljon ze swětoznatym freskom Wjacława Ławrjenca Reinera * [[Hród Duchcov|Statny hród Duchcov]] * Stołp swj. Trojicy w hrodowskim zahrodźe * Stołp swj. Trojicy na Naměsće republiki (Morowy stołp) == Partnerske města == * [[Miltenberg]] ([[Bayerska]]) * [[Mulda]] ([[Sakska]]) == Wosobiny == * [[Eduard Schaffer]] (1921–2017) – němski koparski wrotar * [[Barbara Stolterfoht]] (1940–2021) – němska politikarka * [[Štěpán Vachoušek]] (* 1979) – kopar * [[Stanislaus Zauper]] (1784–1850) – premonstrat, filolog == Žórła == * Pavel Koukal: Duchcov v zrcadle dejin (Duchcov w špihelu stawiznow) ISBN 80-86467-10-4 <references /> == Wotkazy == {{Commonscat}} * [https://web.archive.org/web/20080409012319/http://www.duchcov.cz/navstevnici/mapa.jpg Oficielna domjaca strona] {{ref-cs}} * [https://web.archive.org/web/20110825054429/http://www.sachsentip.de/urlaub/dux.htm Hród Duchcov] {{ref-de}} [[Kategorija:Rudne horiny]] 3fpx5a1h8i20zqbwh9u1pazj40x9xsi 0 12451 391223 379644 2026-06-18T06:27:15Z InternetArchiveBot 21326 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 391223 wikitext text/x-wiki '''William Krause''' (* [[18. nowembra]] [[1875]] w [[Drježdźany|Drježdźanach]], † [[30. junija]] [[1925]] runje tam) bě moler a němski přećel [[Serbja|Serbow]]. William Krause bydleše wot 1902 do 1912 w [[Slepo|Slepom]], hdźež měješe ateljej pola fararja [[Matej Handrik|Mateja Handrika]]. Tam je wón wšelake wobrazy ze serbskimi motiwami zhotowił. W lěće 1906 přistupi William Krause jako prěni němski moler [[Maćica Serbska|Maćicy Serbskej]]. == Twórby (wuběr) == <gallery> Dataja:William Krause - Hochzeitsgast.jpg|Kwasny hósć (wokoło 1905). Dataja:William Krause - Hochzeitszug.jpg|Kwasny ćah (wokoło 1905). Dataja:William Krause - Wendisches Mädchen (1912).jpg|Serbska holčka (1912). </gallery> == Wotkazaj == * [http://wiki2.olgdw.de/index.php?title=William_Krause Zapisk] w [http://wiki2.olgdw.de/ Biografiskim leksikonje Hornjeje Łužicy] * [https://web.archive.org/web/20101106023017/http://www.museum.sorben.com/dokumenty/dmsammlung.htm Zběrki] Serbskeho muzeja {{DEFAULTSORT:Krause, William}} [[Kategorija:Muž]] [[Kategorija:Rodź. 1875]] [[Kategorija:Zemr. 1925]] [[Kategorija:Němc]] [[Kategorija:Moler]] [[Kategorija:Maćicar]] [[Kategorija:Přećel Serbow]] [[Kategorija:Wosoba (Drježdźany)]] oq53k10ajed5koufswhonkjkmszm7gp 0 12513 391219 388784 2026-06-18T05:10:19Z InternetArchiveBot 21326 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 391219 wikitext text/x-wiki [[Dataja:Stanislaw Tillich 2013 (cropped).jpg|thumb|upright|Stanisław Tilich (2014)]] '''Stanisław Tilich''' ({{wrěči|de}} ''Stanislaw Tillich''; * [[10. apryla]] [[1959]] w [[Nowa Wjeska|Nowej Wjesce]]) je politikar [[Křesćansko-demokratiska unija Němskeje|Křesćansko-demokratiskeje unije Němskeje]], kiž bě wot 2008 do 2017 ministerski prezident [[Sakska|Swobodneho stata Sakskeje]]. Nimo toho bě wot 1. nowembra 2015 hač do 31. oktobra 2016 tež 70. předsyda [[Zwjazkowa rada|Zwjazkoweje rady]]. Dnja 18. oktobra 2017 připowědźi swój wotstup ze zastojnstwa za december samsneho lěta a předstaji [[Michael Kretschmer|Michaela Kretschmera]] jako naslědnika. == Žiwjenje == Stanisław Tilich pochadźa ze [[Serbja|serbskeje]] swójby katolskeje konfesije. Po swojim šulskim wukubłanju a abiturje na [[Serbski gymnazij|Serbskim gymnaziju]] w [[Budyšin]]je studowaše na [[TU Drježdźany|Techniskej uniwersiće Drježdźany]] z wotzamknjenjom diplomoweho inženjera za konstrukciju a kolesynowu techniku a započa w lěće 1984 jako konstrukter w předewzaću za elektroniku w [[Kamjenc]]u w [[Hornja Łužica|Hornjej Łužicy]].<ref>[https://web.archive.org/web/20080531161137/http://www.ftd.de/koepfe/whoiswho/:Profil%20Stanislaw%20Tillich/342835.html FTD 14. apryla 2008: Profil: Stanislaw Tillich]</ref> Wot 1987 do 1989 běše přistajeny [[Wokrjes Kamjenc|wokrjesneho zarjadnistwa Kamjenc]] a wot 1989 do 1995 samostatny [[Srjedźny staw|srjedźostawski]] předewzaćel. == Politika == Hišće před přewrótom bu Tilich w lěće 1987 čłon [[CDU (NDR)|CDU w NDR]], w lěće 1990 čłon cyłoněmskeje [[CDU]]. 18. měrca 1990 je so ze zapósłancom [[Wólba Ludoweje komory 1990|prěnjeje swobodnje wuzwoleneje]] [[Ludowa komora|Ludoweje komory]] stał. Po jeje rozpušćenju w běhu němskeho zasozjednoćenja dźěłaše hač do lěta 1994 jako wobkedźbowar w [[Europski parlament|Europskim parlamenće]]. W 4. Europskim parlamenće (1994-1999) běše wuzwoleny čłon za Němsku a fungowaše jako zastupowacy předsyda etatoweho wuběrka a generalny roprawjer za etat [[Europska unija|Europskeje unije]]. <ref>[http://www.faz.net/s/RubA24ECD630CAE40E483841DB7D16F4211/Doc~E8129EEE30DF841F399A9ED73469A5835~ATpl~Ecommon~Scontent.html FAZ.net 14. apryla 2008: Naslědnik. Stanislaw Tillich – Serb w Sakskej] {{ref-de}}</ref> <ref>[http://www.cdu-sachsen-fraktion.de/abgeordnete.asp?dtl=T&lid=205&iid=16&mid=0&uid=0&change=T Frakcija CDU sakskeho krajneho sejma] {{ref-de}}</ref> <ref>[http://www.europarl.europa.eu/members/archive/alphaOrder/view.do?language=DE&id=1861 Přehlad wo funkcijach/činitosćach w Europskim parlamenće] {{ref-de}}</ref> Wot 1992 do 1999 běše čłon předsydstwa [[Europska ludowa strona|Europskeje ludoweje strony]]. W lěće 1999 powoła jeho tehdyši [[ministerski prezident]] Sakskeje [[Kurt Biedenkopf]] do swojeho [[kabinet]]a, hdźež běše hač do 2002 statny minister za zwjazkowe a europske naležnosće. W kabineće [[Georg Milbradt|Georga Milbradta]] wuzwoleneho w lěće 2002 za ministerskeho prezidenta dźěłaše Tilich najprjedy hač do 2004 jako [[Sakska statna kenclija|statny minister a šef statneje kenclije]] a wot 2004 jako [[Statny ministerij za wobswět a ratarstwo|Sakski statny minister za wobswět a ratarstwo]]. W tym času staraše so wosebje wo wutwar škita přećiwo powodźenju po [[łobjowe powodźenje 2002|łobjowym powodźenju]] w awgusće 2002. W lěće 2007 bu [[Statny ministerij za financy|Sakski statny minister za financy]] a naslědnik [[Horst Metz|Horsta Metza]] wotstupjeneho dla krizy sakskeje krajneje banki a wjedźeše jednanja wo naražanu krajnu banku na stronje Georga Milbradta. <ref>[http://www.sueddeutsche.de/deutschland/artikel/240/168750/ Süddeutsche Zeitung 14. apryla 2008 Stanislaw Tillich. Zurückhaltend, souverän, loyal]</ref> 14. apryla 2008 namjetowaše jeho Georg Milbradt w swojim wotstupnym wozjewjenju jako naslědnika za zastojnstwo [[Ministerski prezident|ministerskeho prezidenta]] a jako krajneho předsydu strony.<ref>[http://www.spiegel.de/politik/deutschland/0,1518,547194,00.html ''Milbradt stürzt über Landesbank-Affäre – Finanzminister wird Nachfolger''] [[Spiegel Online]], 14. apryla 2008</ref> 24. meje 2008 je strona jeho na [[Stronski zjězd|stronskim zjězdźe]] w [[Šwikawa|Šwikawje]] za [[Krajny předsyda|krajneho předsydu]] sakskeje CDU wuzwoliła. Wot 28. meje 2008 je wón ministerski prezident [[Swobodny stat|Swobodneho stata]] [[Sakska|Sakskeje]]. Tilich je z tym prěni ministerski prezident Swobodneho stata w stawiznach po přewróće, kiž je so w Sakskej narodźił a zdobom prěni katolski [[Serbja|Serb]] w zastojnstwje ministerskeho prezidenta. Wón bu w lěće 2009 jako direktny kandidat swojeje strony we wólbnym wokrjesu 54 ([[Wólbny wokrjes Budyšin 3|Kamjenc 2]]) z 58,6&nbsp;% hłosow znowa do [[Sakski krajny sejm|krajneho sejma]] woleny. 2014 dósta w samsnym wokrjesu 57,2&nbsp;% hłosow. Stanisław Tilich bydli w [[Pančicy-Kukow|Pančicach-Kukowje]], je woženjeny a ma dwě dźěsći. == Hlej tež == * [[Kabinet Tilich I]] * [[Kabinet Tilich II]] * [[Kabinet Tilich III]] == Žórła == <references/> == Wotkazy == {{commonscat|Stanislaw Tillich}} * [https://web.archive.org/web/20130520063933/http://www.stanislaw-tillich.de/ Websydlo Stanisława Tilicha] * [https://web.archive.org/web/20080531143656/http://www.landtag.sachsen.de/SLT_ONLINE/de/infothek/volksvertretung/abgeordnete/popup_abgeordneter_fs.asp?ID=866 Sächsischer Landtag – Kurzbiographie] * [https://web.archive.org/web/20090531183129/http://www.ftd.de/politik/deutschland/:Milbradt%20Tillich/342817.html FTD 14. apryla 2008: Milbradt woteńdźe, Tilich přińdźe] {{Nawiblok |Ministerscy prezidenća Sakskeje |Minister za přirodu a ratarstwo (Sakska) |Minister za financy (Sakska) |Kabinet Biedenkopf III |Kabinet Milbradt I |Kabinet Milbradt II |Kabinet Tilich I |Kabinet Tilich II |Kabinet Tilich III }} {{DEFAULTSORT:Tilich, Stanisław}} [[Kategorija:Muž]] [[Kategorija:Serb]] [[Kategorija:Čłon CDU]] [[Kategorija:Čłon Ludoweje komory]] [[Kategorija:Zapósłanc sakskeho krajneho sejma]] [[Kategorija:Statny sekretar (Sakska)]] [[Kategorija:Krajny minister (Sakska)]] [[Kategorija:Ministerski prezident Sakskeje]] [[Kategorija:Rodź. 1959]] [[Kategorija:Wosoba (Nowa Wjeska)]] [[Kategorija:Wosoba (Pančicy-Kukow)]] [[Kategorija:Wosoba (Drježdźany)]] [[Kategorija:Politikar (20. lětstotk)]] [[Kategorija:Politikar (21. lětstotk)]] [[Kategorija:Čłon Europskeho parlamenta]] kdwov9bv2c0bqn02kcdhu2behi3yixr 0 12821 391220 389986 2026-06-18T05:46:13Z InternetArchiveBot 21326 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 391220 wikitext text/x-wiki {{infokašćik rěč |Barba=Konstruowana |mjeno=Toki Pona<br /> [[Dataja:Toki pona.svg|100px|Symbol Tokipona]] |wulki kašćik za mjeno=haj |awtor=Sonja Elen Kisa |lěto=2001 |klasifikacija=<ul> * [[Konstruowana rěč]] ** [[Planowa rěč]] </ul> |družina pisma=[[łaćonski alfabet]] |KSprache=Toki Pona |rěčnicy=wjace hač 3.100 (2016) |wosebitosće=[[Planowa rěč]] z jeničce 123 bazowymi słowami<ref name="words" /> |iso_639-1=- |iso_639-2=art (wosebite konstruowane rěče) |iso_639-3=tok }} '''Toki Pona''' („dobra rěč“ abo „prosta rěč“) je [[planowa rěč]]. Mjeno rěče je wotwodźene wot [[Pidźin]]skeho słowa ''toki'' (wot jendźelskeho ''{{lang|en|talk}}'' „rěčeć“) a [[Esperanto|Esperantorěčneho]] adjektiwa ''{{lang|eo|bona}}'' („dobry“). Planowa rěč bu wot [[Kanada|Kanadźanki]] [[Sonja Elen Kisa]] wudźěłana. Toki Pona bu wot njeje w lěće 2001 prěni raz online wozjewjena. Po jeje wobličenju je tuchwilu swětodaloko znajmjeńša 100 běžnych rěčnikow.<ref name="theglobeandmail">{{cite news|url=http://upload.tokipona.org/en/2/2a/Globe_and_Mail-Canadian_has_people_talking_about_lingo_she_created.jpg|title=Canadian has people talking about lingo she created|first=Siobhan|last=Roberts|publisher=The Globe and Mail|date=9 July 2007|accessdate=2013-6-27}}</ref><ref name="theglobeandmail2">{{cite news|url=http://www.theglobeandmail.com/life/canadian-has-people-talking-about-lingo-she-created/article1354882/|title=Canadian has people talking about lingo she created|first=Siobhan|last=Roberts|publisher=The Globe and Mail|date=9 July 2007|accessdate=2012-1-22}}</ref> Ličby w Toki Pona su ekstremny přikład za minimalistiski koncept tuteje planoweje rěče. Hinak hač by so snadź wočakowało, njeeksistuja žane ličbniki wot jedyn hač do dźesać, na kotrychž potom cyły ličbnikowy system natwari. Wotpohlad toho bě, zo by so wužiwanje wjetšich ličbnikow poćežało, zo by so w zmysle [[taoizm]]a k jednoremu wašnju myslenja wróćał. Cyłkownje eksistuja – jeli so tež nula wobkedźbuje – jenož štyri ličbniki: 0, 1, 2 a 5. {| class="prettytable" rules="all" ! cyfra ! ličbnik w Toki Pona ! serbsce |- | 0 || ala || ničo |- | 1 || wan || jedyn |- | 2 || tu || dwaj |- | 3 || tu wan || dwaj jedyn |- | 4 || tu tu || dwaj dwaj |- | 5 || luka || pjeć |- | 6 || luka wan || pjeć jedyn |- | 7 || luka tu || pjeć dwaj |- | 8 || luka tu wan || pjeć dwaj jedyn |- | 9 || luka tu tu || pjeć dwaj dwaj |- | 10 || luka luka || pjeć pjeć |} Wjetše ličbniki su hišće komplikowano twarjomne, tak zo so za čas rozmołwy rady toho wostaja. Na př. ličbnik 17 so mjenuje „''luka luka luka tu''“ (= pjeć pjeć pjeć dwaj). „''luka''“ je připódla prajene tež słowo za ruku. == Natwar rěče == {{Njerozumliwy}} === Alfabet === Kisa oficialnje wužiwa pismiki [[łaćonski alfabet|łaćonskeho alfabeta]] zo by rěč reprezentowała,<ref name="tokipona.org">[http://tokipona.org/ Toki Pona: the simple language of good]</ref> z hódnosćemi kotrež so reprezentuja w [[Pomoc:IPA|IPA]]: ''p, t, k, s, m, n, l, j, w, a, e, i, o,'' a ''u.'' (To rěka<!--That is-->, ''j'' klinči jako jendźelski ''y,'' a wokale su jako w španišćinje.) Wulke pismiki so jenož wužiwaja za wosobowe a městne mjena (hlej deleka), nic za prěnje słowo sady. To rěka<!--That is-->, wone markěruja cuze słowa, nihdy 120 Toki Pona korjenjow.<ref name="Lesson2">Knight, Bryant (jan Pije). [https://web.archive.org/web/20100813235144/http://bknight0.myweb.uga.edu/toki/lesson/lesson2.html Lesson 2]. '''The o kama sona e toki pona! Language Course. Retrieved on [[2007]]-[[July 20|07-20]]'''.</ref> Małko entuziastow su druhe pisma za wužiće w Toki Pona adaptowali: [[Korejski hangul]]<ref>[https://web.archive.org/web/20110708091705/http://www.tokipona.bravehost.com/korean.html Korean Hangul]</ref>, [[Tengwar]]<ref>[https://web.archive.org/web/20100423053502/http://bknight0.myweb.uga.edu/toki/tengwar/tengwar.html Tengwar]</ref>, a sadźbu [http://www.theiling.de/schrift/tokipona.html logogramow wzatu z Unicode], a [http://community.livejournal.com/tokipona/15917.html originalna abugida]. === Fonetika === Alfabet wot Toki Pona je na 14 pismikow wobmjezowany. Eksistuje pjeć [[wokal]]ow [[a]], [[e]], [[i]], [[o]] a [[u]] a dźewjeć [[konsonant]]ow [[j]], [[k]], [[l]], [[m]], [[n]], [[p]], [[s]], [[t]] a [[w]]. Prěnja złóžka słowa so přizwukuje;<ref name="kalama">[http://en.tokipona.org/wiki/Lesson_1:_Letters_and_sounds Toki Pona: kalama / zwuki]</ref> nazwukowym wokalom so móže opcionalnje [[glotalny kluzil]] započinać.<ref name="angst">[http://en.tokipona.org/wiki/Dark_teenage_poetry Toki Pona: toki musi pimeja pi jan lili / dark teenage poetry / malluma adoleskanta poezio/ poezija]</ref> Njeeksistuja [[diftong]]y abo dołhe wokale, ani [[konsonantowa skupina|konsonantowe skupiny]], ani [[ton (linguistika)|ton]]. {| class=wikitable ! ''Konsonanty'' !![[labialny konsonant|Labial]] !! [[coronal consonant|Coronal]] !! [[dorsalny konsonant|Dorsalny]] |- align=center ! [[nazalny konsonant|Nazal]] | m || n || |- align=center ! [[kluzilny konsonant|Kluzil]] | p || t || k |- align=center ! [[Frikatiwny konsonant|Frikatiwny]] | || s || |- align=center ! [[Aproksimantowy konsonant|Aproksimant]] | w || l || j |} [[Wobraz:Toki pona Alphabet.svg|thumb|300px|Wurjekowanske přikłady w Toki Pona <ul> {{legenda2|'''akesi''' "reptil, łažak, amfibija, dinosawrij, monster"}} {{legenda2|'''a e i pi toki pona''' "a e i Tokipony"}} {{legenda2|'''esun''' "bazar"}} {{legenda2|'''ilo''' "nastroj, mašina"}} {{legenda2|'''jan''' "čłowjek, wosoba, něšto; wosobowy, ..."}} {{legenda2|'''kala''' "ryba"}} {{legenda2|'''luka''' "ruka; pjeć"}} {{legenda2|'''mani''' "pjenjezy; dolar; kapital"}} {{legenda2|'''nena''' "hora; kneflk; nós"}} {{legenda2|'''oko''' "woko"}} {{legenda2|'''pipi''' "bruk; překasanc, insekt; pawk"}} {{legenda2|'''suno''' "słónco; swětło"}} {{legenda2|'''tomo''' "dom; rum; twarjenje"}} {{legenda2|'''uta''' "huba"}} {{legenda2|'''waso''' "ptačk"}} </ul>]] Pódla wurjekowanja pismikow resp. słowow wobsteji jednore prawidło: # Wšě [[wokal]]e buchu přeco dołho wurjekowane (kaž při němskim słowje ''H'''a'''se'', ''M'''o'''nd'' abo ''H'''u'''t'') # Wšě [[konsonant]]y buchu zwukoswěrnje wurjekowane a wostanu z tym zwukowje njepřeměnjowane (na rozdźěl wot němčiny abo jendźelšćiny) Formowanje złóžkow wot Tokipona je podobne [[japanšćina|japanšćinje]]. Złóžki so zestaja přeco z konsonanta a wokala, z wuwzaćom prěnjeje złóžki słowa, kotraž móže tež jenož z wokala wobstać, a poslednjeje złóžki, na kotruž hodźi so přidatnje připowěšeć ''n''. Přikład: „o“ (ho), „ala“ (nic, nje-), „ken“ (móc), „kule“ (barba). Tu wšě móžne [[złóžka|złóžki]]: {| class="prettytable" rules="all" ! colspan="5" | Złóžki ! Přispomnjenki |- | &nbsp; a || &nbsp; e || &nbsp; i || &nbsp; o || &nbsp; u || Złóžka 'u' móže kulojta abo njekulojta być. |- | ka || ke || ki || ko || ku || |- | sa || se || si || so || su || |- | ta || te || || to || tu || Złóžka 'ti' by z 'si' zaměnjować móhła. |- | na || ne || ni || no || nu || |- | pa || pe || pi || po || pu || |- | ma || me || mi || mo || mu || |- | ja || je || || jo || ju || Złóžka 'ji' so wuhibuje dla podobnosće k 'i'. |- | la || le || li || lo || lu || |- | wa || we || wi || || || Złóžce 'wu' a 'wo' falujetej dla jeju podobnosćow k 'u' a 'o'. |- | || || n || || || Na kóncu złóžki. |} <!-- '''Přirunaj: [[50-Laute-Tafel]] der [[japanische Schrift|japanischen Schrift]]:''' {| class="prettytable" | colspan="5" | '''Transkription''' || || colspan="5" | '''Hiragana''' || || colspan="6" | '''Katakana''' |----- | a || i || u || e || o | style="width:35px" | || あ || い || う || え || お | style="width:35px" | || ア || イ || ウ || エ || オ |----- | ka || ki || ku || ke || ko | style="width:35px" | || か || き || く || け || こ | style="width:35px" | || カ || キ || ク || ケ || コ |----- | sa || shi || su || se || so | style="width:35px" | || さ || し || す || せ || そ | style="width:35px" | || サ || シ || ス || セ || ソ |----- | ta || chi || tsu || te || to | style="width:35px" | || た || ち || つ || て || と | style="width:35px" | || タ || チ || ツ || テ || ト |----- | na || ni || nu || ne || no | style="width:35px" | || な || に || ぬ || ね || の | style="width:35px" | || ナ || ニ || ヌ || ネ || ノ |----- | ha || hi || fu || he || ho | style="width:35px" | || は || ひ || ふ || へ || ほ | style="width:35px" | || ハ || ヒ || フ || ヘ || ホ |----- | ma || mi || mu || me || mo | style="width:35px" | || ま || み || む || め || も | style="width:35px" | || マ || ミ || ム || メ || モ |----- | ya || || yu || || yo | style="width:35px" | || や || || ゆ || || よ | style="width:35px" | || ヤ || || ユ || || ヨ |----- | ra || ri || ru || re || ro | style="width:35px" | || ら || り || る || れ || ろ | style="width:35px" | || ラ || リ || ル || レ || ロ |----- | wa || (w)i || || (w)e || (w)o | style="width:35px" | || わ || (ゐ) || || (ゑ) || を | style="width:35px" | || ワ || (ヰ) || || (ヱ) || ヲ |----- | n || || || || | style="width:35px" | || ん || || || || | style="width:35px" | || ン || || || || |} --> ==== Častosć fonemow ==== Analyza tekstow z 10.000 pismikami w Toki Pona slědowace proporcije za fonemy wot Toki Pona přinjese: 0.172 a 0.148 i 0.116 n 0.102 l 0.077 o 0.074 e 0.051 k 0.046 t 0.044 m 0.041 s 0.037 p 0.032 u 0.030 j 0.028 w === Alofonija === Nazal na kóncu złóžki so móže jako někajki nazalny konsonant wurjekować, hačrunjež je normalnje, asimilować na slědowacy konsonant. To rěka, typisce so stanje jako {{IPA|[n]}} před /t/ abo /s/, jako {{IPA|[m]}} před /p/, jako {{IPA|[ŋ]}} před /k/, a jako {{IPA|[ɲ]}} před /j/. Jeje małkeho fonemoweho inwentara dla - Toki Pona dowoli <!--for quite--> wjele alofoniskich wariacijow. Na př., /p t k/ so móže wurjekować jako {{IPA|[b d ɡ]}} ale tež jako {{IPA|[p t k]}}, /s/ jako {{IPA|[z]}} abo {{IPA|[ʃ]}} ale tež jako {{IPA|[s]}}, /l/ jako {{IPA|[ɾ]}} ale tež jako {{IPA|[l]}}, a wokale móžeja być pak dołhe abo krótke.<ref name="Lesson2" /> Pak jeje zwukowy inwentar pak [[phonotactics]] (patterns móžnych zwukowych kombinacijow) so móžeja namakać pola wjetšiny čłowjeskich rěčow<!-- a are therefore readily accessible-->. Na př., */ji, wu, wo/ tež su njemóžne w Korejšćinje, kotrež je přihódne jeli so pisa Toki Pona w Hangulu, kotryž njebu žane wašnje měł, pisać tajke złóžki (hlej deleka). === Gramatiska struktura a słowoskład === Typologisce Tokipona je izolowaca rěč (po jednym [[Morfem|morfemje]] w jednym słowje). Jeje stajny <!--fiksa--> słowoslěd je [[subjekt werb objekt|subjekt-werb-objekt]]. Róle wšelakich słowow w sadźe so rozeznawa přez sadowodźělowy dźělak „la“ (kotryž kónči adwerbowy komplement), „li“ (dźěla subjekt wot werba), a „e“ (akuzatiwiska prepozicija). Modifikowacy (adwerby a adjektiwy) slěduja modifikowanemu słowu, nimo adwerbialnych podsadow, kotrež předesteja modifikowanej hłownej sadźe, rozdźělene wot jeje přez „la“. Najmjeńše słowa so wužiwaja we wjacorych rólach, kaž [[werb]], [[substantiw]], [[adjektiw]]. Samo [[prepozicija]] ma tež werbowe a/abo substantiwowe wužića, na př. „tawa“ = „k“ abo „hić“. ==== Pronomeny ==== Bazowe jednotne pronomeny su „mi, sina, ona, ni“ = „ja, ty, wón/wona/wono, tón/to“. Druhe pronomeny so formuja přez přidaće wot „mute“ (= „wjele“), tuž „mi mute“ = „my“, „sina mute“ = „wy“, atd. Słowo „jan“ (= „čłowjek, wosoba“) tež móže rólu měć kaž njedefinowany pronomen kaž esperantorěčne słowo „oni“, a „ijo“ („wěc“) kaž esperantorěčne słowo „io“ (serbsce „něšto“). Jeli so pronomen „mi“ abo „sina“ jako subjekt sady wužiwa, potom so partikla „li“ njewužiwa, zo by subjekt wot predikata dźělił. ==== Słowoskład ==== [[Dataja:Tokipona vortdeveno.PNG|thumb|300px|Pochad wšěch 118 bazowych słowow Tokipony, po datach z [http://www.tokipona.org/etym.html oficialneje tokiponiskeje etymologije] (klikń na wobraz za wujasnjenja).]] Toki Pona wuńdźe z zakładnym słowoskładom wot jenož 123 słowow<ref name="words">[https://web.archive.org/web/20120106082738/http://en.tokipona.org/wiki/Category:Toki_Pona_words Kategorija słowow w oficielnym wikiju] {{ref-en}}</ref>. Tute słowa su nimo toho hišće zwjetša jara krótke dźeržane, a pochadźeja předewšěm ze slědowacych rěčow: * [[jendźelšćina]] * [[tokpisinšćina]] * [[finšćina]] * [[georgišćina]] * [[nižozemšćina]] * [[akadiska francošćina]] * [[esperanto]] * [[chorwatšćina]] * [[chinšćina]] ([[normowa chinšćina]] a [[kantonesišćina]]) W Toki Pona so wjele zestajenych syntagmow wužiwaja, dokelž woprawdźita kompozicija njeeksistuje. * „kili suwi jelo“ = „banana“ (po słowje: płód słódki žołty, tuž „žołty słódki płód“, {{rěč|en|eN}} yellow fruit)<ref name="theglobeandmail" /><ref name="theglobeandmail2" /> * „pan pi sike mama waso“ = „wafla“ (po słowje: žitny produkt, wot, koło, maćerny, ptačka, tuž „jejkowy plinc“, {{rěč|en|eN}} cereal-grain-product of bird maternal round-things)<ref name="theglobeandmail" /><ref name="theglobeandmail2" /> ===== Dźěle ćěła ===== [[Dataja:BodyTokiPona.jpg|thumb|Mjena dźělow ćěła předstaja<!--konsistigas--> wulki dźěl słowoskłada wot Tokipona, ale wone so runočasnje často tež metaforisce wužiwaja.]] Słowa za dźěle ćěła su (Kedźbu, zo słowa bjez nóžki steja w wšěch žórłach.): * lawa (hłowa) ** anpa lawa (šija)<ref name="kurs-de" /><ref name="oficielny">[https://archive.is/20130113075309/http://en.tokipona.org/wiki/Body Lisćina na oficielnem boku] {{ref-en}}</ref> ** linja (włosy), tež linja lawa<ref name="kurs-de" /><ref name="kurs-en" /><ref name="oficielny" /> ** nena (nós), tež nena kon<ref name="kurs-de">[https://web.archive.org/web/20091123010431/http://rowa.giso.de/languages/toki-pona/german/toki-pona-lessons.pdf Kurs wo Toki Pona], strona 41 {{ref-de}}</ref><ref name="kurs-en">[https://files.pbworks.com/download/8idFHN5gZj/aiki/1595294/tp%20in%2076%20lessons%20English.pdf?ld=1 Zwobrazowany kurs wo Toki Pona], stronje 19-20 {{ref-en}}</ref>, nena lawa<ref name="oficielny" /> ** uta (huba) *** ijo uta walo (zuby)<ref name="kurs-de" />, tež walo uta<ref name="oficielny" /> *** palisa uta (jazyk)<ref name="oficielny" /> ** oko (woko) *** linja lili oko (brjowka, mikawčka)<ref name="oficielny" /> ** kute (wucho), tež nena kute<ref name="kurs-de" /><ref name="kurs-en" />, lupa kute<ref name="oficielny" /> ** anpa pi sinpin lawa (broda, {{rěč|de|eN}} ''Kinn'', {{rěč|en|eN}} ''chin'')<ref name="oficielny" /> * luka (ruka) ** palisa luka (porst)<ref name="oficielny" /> * insa (brjuch) * noka (noha) ** palisa lili noka (palc)<ref name="oficielny" /> * poka (bjedro)<ref name="kurs-de" /> * sinpin (hrudź, delni žiwot, brjuch, wobličo)<ref name="kurs-de" /><ref name="kurs-en" /> ** linja sinpin (broda)<ref name="oficielny" /> ** nena sike meli (nadra)<ref name="kurs-de" /><ref name="kurs-en" /> * monsi (zadk)<ref name="kurs-de" /><ref name="kurs-en" /> * selo (koža)<ref name="kurs-de" /><ref name="kurs-en" /> Dobru lisćinu móžeš w němskorěčnym kursu namakać.<ref name="kurs-de" /> Jeli maš radšo informacije z wobrazom, hlej do zwobrazowaneho kursa w jendźelšćinje.<ref name="kurs-en" /> {{-}} ===== Barby ===== [[Dataja:Tokipona koloroj.png|thumb|Woznamjenjenja za barby w Toki Pona]] Rěč rozeznawa z pomocu bazowych słowow jenož 5 barbow: „walo“ (běły), „pimeja“ (čorny), „loje“ (čerwjeny), „laso“ (módry), „jelo“ (žołty). Druhe barby so móže zwuraznjować přez zestajene syntagmy (njeeksistuja zestajene słowa), na př. „laso jelo“ = „žołtomódry, zeleny“.<ref>[https://archive.is/20130728170013/http://en.tokipona.org/wiki/Colour_words Nastawk wo barbach na oficielnej stronje] {{ref-en}}</ref> Zo by dwubarbnu wěc pomjenował, potrjebujemy słowje „en“ a „pi“. * „len pi loje en laso“ = „drasta w čerwjenej a módrej“ („loje laso“ woznamjenja „lila“!) {{-}} ===== Ličbniki ===== Toki Pona ma jenož pjeć bazowych ličbnikow, kotrež přeco po potrjechenym substantiwje steja. A to:<ref>[https://archive.ph/20120529004113/http://en.tokipona.org/wiki/Numbers Lišćina bazowych ličbnikow na oficielnej stronje] {{ref-en}}</ref> * „ala“ = „nul, nje-“ * „wan“ = „jedyn“ * „tu“ = „dwaj“ ** „sike tu“ = „dwaj bulej“ * „mute“ = „někotre, wjele“ ** „mi mute“ = „my, nas“ * „ale“ = „wšo<!--, infinite, also any overwhelmingly large number-->, wšě“ Ludźo, kotřiž so chcedźa tróšku dokładnišo zwuraznjeć, móžeja tež dalše słowa, kaž na př. „luka“ = „ruka“ jako ličbniki wužiwać.<ref name="advenced-numbers">[https://archive.is/20130113092610/http://en.tokipona.org/wiki/Advanced_numbers Lisćina přidatnych ličbnikow] {{ref-en}}</ref> Nimo toho so móžeja zestajene syntagmy za to wužiwać, na př. * „tu tu“ = „štyri“ * „luka wan“ = „šěsć“ * „luka tu“ = „sydom“ * „luka luka“ = „dźesać“ * „luka luka wan“ = „jědnaće“. Nimo toho w tutej šemje „mute“ woznamjenja 20 a „ale“ 100. Na př. * „mute mute luka“ = „45“ * „ale ale wan“ = „201“. Za tworjenje rjadowych ličbnikow so słowo „nanpa“ wužiwa. * „jan pi nanpa wan“ = „prěnja wosoba“. * „meli mi pi nanpa wan li jo e luka suli.“ = „moja prěnja přećelka měješe wulkej ruce.“ ===== Nowe słowa ===== Nowe słowa su hišće małke: „pan“ = „žitny produkt (pšeńca, rajs, rožka)“ ({{rěč|en|eN}} cereal-grain product (wheat, rice, corn)).<ref name="theglobeandmail" /><ref name="theglobeandmail2" /> Za „wiki“ nětko so móže „esun“ wužiwać, kotrež pochadźa z Akanšćiny, wot słowa „edwamu“ [{{IPA|edʒum}}] = „na wikach“, z „dwa“ [{{IPA|dʒwa}}] = „wiki“. ===== Zestarjene słowa ===== Někotre słowa, kotrež so w starych tekstach jewja, su nětko zestarjene.<ref>[https://web.archive.org/web/20100419212634/http://bknight0.myweb.uga.edu/toki/about/oldword.html Lisćina zestarjenych słowow] {{ref-en}}</ref> Słowo „iki“ (nětko „ona“ = „wón, wona, wono, wone, woni“) bě druhemu słowu přejara podobne, a to „ike“ = „zły“. Tři słowa „leko“ („blok, schód“), „kan“ („z“ (+instr.), nětko „poka“), a „pata“ („bratř, sotra“, nětko „jan sama“) buchu bjez nowych narunanjow wotstronjene. ===== Swójske mjena a cuzorěčne požčonki ===== Swójske mjena a druhe cuzorěčne požčonki přeco su adjektiwy, nic samostatne słowa. Na př. „jan Sonja“: po słowje, „čłowjek Sonja“, ([[esperanto]]rěčnje) „ulo Sonja“. [[Dataja:TokiPonaElopa.jpg|thumb|400px|Mjena europskich krajow w Toki Pona]] {{-}} === Prawopis === Wšě słowa so konsekwentnje małko pisaja, samo jeli wone na spočatku sady steja. Jenož při „njeoficielnych słowach“, kotrež słowoskładej wot Toki Pona njewuchadźeja, tuž swójske mjena wosobow, ale tež geografiske a cuzorěčne woznamjenjenja, je wulke pisanje dowolene. === Twar sadow === W Toki Pona eksistuja kaž w hornjoserbšćinje słowne družiny [[substantiw]], [[werb]], [[adjektiw]], [[adwerb]], [[konjunkcija]] a [[prepozicija]]. Zo by słowoskład pak njedźiwajcy małko dźeržeć, so w Toki Pona slědowace zrjadowanje nałožuja: {| style="float:right; margin: 0em 0em 1em 0.5em; border: 1px solid #AAAAAA; border-collapse:collapse;" cellpadding="3" rules="all" ! bgcolor="#F9F9F9" | Toki Pona ! bgcolor="#F9F9F9" | Němsce ! bgcolor="#F9F9F9" | Hornjoserbsce |- | mi suli. | Ich bin groß.<br />Ich war groß.<br />Ich werde groß sein.<br />Ich bin wichtig.<br />Ich war wichtig.<br />Ich werde wichtig sein. | Sym wulki. <br />Běch wulki.<br />Budu wulki.<br />Sym wažny. <br />Běch wažny.<br />Budu wažny. |} # Kóžde słowo wobsedźa mnoholičbne [[denotacija|denotacije]]. Tak woznamjenja słowo „suli“ nic jenož „wulki“ abo „dołhi“, ale tež „wažny“. Słowna abo pozicija sadowych čłonow je přez to často rozsudna za korektne woznam wěsteho słowa. # Přez kombinacije wjacorych słowow bywaja přidatne <!--extra--> woznamjenjenja zbytne. Tak so wupraja wopřijeće „wopor“, přez to zo so słowje „jan“ („čłowjek“) a „pakala“ („zranjeny“) k „jan pakala“ zwjazuje. Ličba słownych kombinacijow je tak wězo njewobmjezowana. # Njeeksistuje žadyn [[genus]], [[kazus]] abo [[numerus]] (kaž po zwučenej wašni w izolowanych rěčach) # Tež njeeksistuje žana [[konjugacija (gramatika)|konjugacija]] abo [[deklinacija (gramatika)|deklinacija]] # Wotpowědnik za słowo „być“ kompletnje faluje, a přez to tež wšitke časowe formy. Sada móže tohodla přitomnosć, zańdźenosć abo přichod wopisować (hlej tabelu) Jednora sada zestaji so ze subjekta a werba abo adjektiwa, tuž na př. „mi awen.“ = „Ja čakam.“, ale tež „My čakamy.“ Zo bychu pak tež komplikowaniše a kompleksniše sady za posłucharja abo čitarja zrozumliwe byli, buchu štyri „pomocne słowa“ do sadow zawjazowane. Přez to je móžno, subjekty, objekty, rozdźělne werby ale tež adjektiwy a adwerby mjez sobu rozeznawać: # ''Wjace direktnych objektow:'' „mi moku e kili e telo.“ = „ja jěm płody a piju wodu<!--Ich nehme Früchte und Wasser zu mir.-->“ Słowčko „e“ tu pokazuje, zo „kili“ a „telo“ direktnej objektaj stej a k werbej „moku“ słušatej # ''Wjace werbow:'' „waso li lukin li moku.“ = „Ptačk hlada a jě.“ Słowčko „li“ při tym wujasnjuje, zo so wobaj werbaj „lukin“ a „moku“ na samsni subjekt „waso“ poćahujetej # ''Kombinacije wot substantiwow a adjektiwow:'' „jan pi pona lukin.“ = „Derje wupadacy čłowjek.“ Bjez słowčka „pi“, by sada „Pohladacy přećel.“ woznamjenjał, dokelž „jan pona“ woznamjenja „přećel“ a „lukin“ jako adjektiw slěduje. # ''Adwerbialny kontekst:'' „tenpo ni la mi lape“ „nětko spju“. Na kóncu adwerbialneho konteksta dyrbi partikla „la“ stać. Nimo toho cyłk steji před subjektom sady. Hromadu ze słowom „ken“ ma woznam „snadź“, na př. „ken la jan Lisa li moku e suwi.“ = „snadź Lisa jědźeše słódčiznu.“ Před partiklu „la“ tež móže cyła sada stać. Potom ma woznam „jeli“, na př. „mi lape la ali li pona.“ = „jeli spju, wšo je dobre.“ ## Tež w prašenju po starobje so partikla „la“ jewi: „tenpo pi mute seme la sina sike e suno?“ = (po słowje: „Kak často sy słónco wobkružał?“) „Kak sy stary?“ Wotmołwa so po slědowacej šemje twori: „tenpo mute wan<ref name="advenced-numbers" /> la mi sike e suno.“ = (po słowje: „20+1=Jedynadwaceći razow sym słónco wobkružał.“) „Sym jedynadwaceći lět stary.“ Słowčka „e“, „la“, „li“ a „pi“ žani swójski woznam nimaja. Wone maja jeničce zadźěwać, zo při kompleksowych sadach so njedorozumjenja podawaja. Dokelž to je nimorjadne znamjo planoweje rěče Toki Pona, wužiće tutych štyri „pomocnych słowow“ spočatnje wězo tróšku zwučenja potrěbne. Za negaciju so partikla „ala“ wužiwa. # Normalnje partikla „ala“ slěduje po werbje. „mi lape ala“ = „njespju“. # Při modalnym werbje wona jemu slěduje. „mi wile ala lape.“ = „ja nochcu spać.“ # Ale so móže tež jako subjekt abo objekt wužiwać. Potom ma woznam „ničo“, na př. „ala li jaki“ „ničo je mazane.“ Kedźbu, zo so njemóže ze słowom „ijo“ kombinować. # Partikla „ala“ so tež za wariantu prašenja wužiwa. „sina jo ala jo e tomo?“ = „maš dom?“ Při tym so werb podwojuje. W pozitiwnej wotmołwje so jenož werb wospjetuje: „jo“, mjeztym zo w negatiwnym wotmołwje werb z partiklu „ala“ so jewi: „jo ala“. Za prašenja z woprawdźitym prašenskim słowom so „seme“ wužiwa. Wono móže „štó“ abo „što“ woznamjenjować. # Wono jako subjekt na spočatku sady steji. „seme li moku e kili mi?“ = „štó jědźeše mój płód?“ # Wono jako objekt po partikli „e“ abo po werbje steji. „sina lukin e seme?„ = „što hladaš?“ # Po słowje „lon“ ma woznam „hdźe?“. „pipi lon seme?“ = „hdźe je bruk?“ # Po słowje „tan“ ma woznam „zwotkel?“ abo „čehodla?“. „sina moku e suwi tan seme?„ = „čehodla ty jědźeše słódčiznu?“ # Zo by po wosobje prašało, słowo „jan“ před „seme“ steji. Cyłk jako subjekt prědku steji. „jan seme moku e suwi?“ = „štó jě słódčiznu?“ Cyłk jako objekt po werbje steji. „sina lukin e jan seme?“ = „koho widźiš?“ # Po druhich substantiwach ma woznam „kotry?“. „ma seme li pona tawa sina?“ = „kotre kraje maš rady?“ „sina kama tan ma seme?“ = „z kotreho kraja přińdźeš?“ == Tekstowe přikłady == === Wótčenaš === Jako tekstowy přikład so tu [[Wótčenaš]] w Toki Pona pokaza: <!-- {{ambox |type=notice |mini=1 |image=[[Wobraz:Loudspeaker.svg|12px]] |style=width:300px;font-size:80%; |text=Tež eksistuje awdiojowa dataja http://www.wikipedia.com/upload/mamapimimute.mp3. }}--> {{Citat|<poem> ''mama pi mi mute o,'' ''sina lon sewi kon.'' ''nimi sina o sewi en pona.'' ''ma sina o kama.'' ''jan o pali e wile sina en lon sewi kon en lon ma.'' ''sina o pana lon tenpo suno ni e moku tawa mi.'' ''o weka e pali ike mi, sama la mi weka e pali ike pi jan ante.'' ''o pana ala e wile ike tawa mi.'' ''o awen e mi weka tan ike.'' ''ni li nasin.'' </poem> |před=|po=}} == Lěpšiny a njelěpšiny == <!--wohl-->Wjetša lěpšina wot Toki Pona je krótki čas za wuknjenje. Přez prawidłowne <!--regelmäßiges--> zwučowanje je móžno, Toki Pona hižo po jednym měsacu z jeho 118 zakładnymi wokablemi a jeho gramatiskimi prawidłami wobknježić. {| class="wikitable float-right" ! Słowo ! Toki pona ! Přepisowanje |- | alkohol || telo nasa || wrótna woda |- | łožo || supa lape || spanska płonina<!--Schlaffläche--> |- | přećel || jan pona || dobra wosoba |- | geologija || sona ma || zemska wěda |- | holca || meli lili || małka žona |- | wjesoły || pilin pona || derje čućiwy |- | hosćenc, restaurant || tomo moku || jědźny dom |- | wučić || pana e sona || wědu dać |- | wuknyć || kama sona || wědźacy bywać |- | hdy? || tenpo seme || kotry čas? |} Njelěpšina je, zo słowoskład wot Toki Pona dźěn za wšědne rozmołwy zwjetša dosaha, so za fachowe rozmołwy pak skerje mjeńšo hodźa, dokelž so 118 zakładnych słowow při tym jara spěšnje k dołhim a zdźěla lubowólnym słownym kombinacijam nahromadźuja, kotrež so dla jich wjacewoznamowosća lědma k tomu wužiwać móžeja, fachowje trjechny a stichfest wopisować (mysl na wopřijeća kaž „[[zatłusk cylindroweje hłowy]]<!--[[Zylinderkopfdichtung]]-->“ a „[[nacionalny socializm]]“). Tež časte, eksaktne wužiće wot ličbnikow wyše 20 so hodźi z Toki Pona jenož relatiwnje ćežko zwoprawdźować, njewušikneho tworjenja dla. Při wužića tuteje planoweje rěče so wobmjezuje při wulkich ličbach pak wědomje a gewollt na přepisowanje „wjele“. {{-}} == Hlej tež == * [[Planowa rěč]] * [[Sona (planowa rěč)|Sona]], [[Tokpisinšćina]] == Nóžki == <references/> == Wotkazy == {{Wikisłownik|Toki Pona|rěč=de}} {{Wikisłownik|Wiktionary:Toki_Pona/Wortschatz|Vokabelliste, Toki-Pona-Wortschatz|rěč=de}} {{commons|Category:Toki pona}} * [[wikiasite:tokipona|Wikia li toki pona]] — so we ''Wikia'' wudaće swobodneje encyklopedija w rěči Tokipona wuwije. * [http://tokipona.org/ Oficielne websydło z wokablowymi lisćinami] * [https://web.archive.org/web/20111214023309/http://rowa.giso.de/languages/toki-pona/german/index.php Němske websydło wo Toki Pona] * [http://tokipona.wikia.com/wiki/lipu_lawa Wiki-encyklopedija w Toki Pona] (prjedawša Wikipedija) * [https://archive.is/20130416025927/http://upload.tokipona.org/en/2/2a/Globe_and_Mail-Canadian_has_people_talking_about_lingo_she_created.jpg Nastawk wo Toki Pona w ''The Globe and Mail'', Kanady najwjetši nacionalny dźenik] * [https://web.archive.org/web/20110520014904/http://video.google.com/videoplay?docid=-4972178609362470960&q=toki+pona Ruski Fernsehshow wo planowych rěčach] (Toki Pona bu wot 9:22 hač 13:41 wobjednawana). * [http://www.politikin-zabavnik.rs/2006/2862/04.php Toki-Pona-nastawk w serbiskim časopisu] * [https://web.archive.org/web/20070930205718/http://offline.computerra.ru/2004/550/34762/ Nastawk wo spěšnym myslenju w znatym ruskim časopisu Computerra] z wjacorymi wotrězkami wo Toki Pona * [http://www.memrise.com/set/10005877/toki-pona-phrases/ Lisćina sadow] {{Planowe rěče}} [[Kategorija:Jednotliwa rěč]] ggp0pl72z75p8ync28m1niyx4gkjsvf 0 13621 391211 366374 2026-06-17T20:32:16Z InternetArchiveBot 21326 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 391211 wikitext text/x-wiki {{Infokašćik politikar | Mjeno = Barack Obama | titul1 = 44. prezident [[Zjednoćene staty Ameriki|Zjednoćenych statow Ameriki]] | zastawacy1 = haj | wot1 = 20. januara 2009 | hač1 = 20. januara 2017 | naměstnik1 = [[Joe Biden]] | předchadnik1 = [[George W. Bush]] | naslědnik1 = [[Donald Trump]] | titul2 = Senator [[Zjednoćene staty Ameriki|Zjednoćenych statow Ameriki]] | wot2 = 4. januara 2005 | hač2 = 16. nowembra 2008 | naměstnik2 = | předchadnik2 = [[Peter Fitzgerald]] | naslědnik2 = [[Roland Burris]] | titul3 = Senator stata [[Illinois]] w 13. wobchodźe | wot3 = 8. januara 1997 | hač3 = 4. nowembra 2004 | předchadnik3 = [[Alice J. Palmer]] | naslědnik3 = [[Kwame Raoul]] | wobraz = [[Dataja:President_Barack_Obama.jpg|180px]] | Wopisanje = | datum narodźenja = {{Narodniny a staroba|1961|8|4|df=haj}} | ródne město = Honolulu | datum zemrěća = | městno zemrěća = | dźěło = [[Politikar]] | strona = [[Demokratiska strona (Zjednoćene staty Ameriki)|Demokrat]] | mandźelska = [[Michelle Obama]] | nabožina = [[křesćanstwo|křesćan]] | podpis = Barack_Obama_signature.svg }} '''Barack Hussein Obama''' (* [[4. awgusta]] [[1961]] w [[Honolulu]]) bě wot 20. januara 2009 hač do 20. januara 2017 44. prezident [[Zjednoćene staty Ameriki|Zjednoćenych statow Ameriki]] a prěni Afroameričan w tej poziciji. W lěće 2012 bu w zastojnstwje wobkrućeny. == Wotkazy == {{Commonscat}} * [http://www.barackobama.com/ Oficielna webstrona] * [[Patrick J. Buchanan]]: [https://web.archive.org/web/20110719220249/https://www.vdare.com/buchanan/081027_obama.htm Obama's First 100 Days—Amnesty Will Just Be The Start] {{Předchadnik a naslědnik|titul=[[Senat Zjednoćenych Statow Ameriki|Senator Zjednoćenych Statow z Illinois]]<br />[[Klasy senatorow Zjednoćenych Statow Ameriki|Klasa 3]]|lěto2=wot [[3. januara]] [[2005]] – 2008|předchadnik=[[Peter G. Fitzgerald]]|naslědnik=[[Roland Burris]]}} {{Prezident Zjednoćenych statow}} {{DEFAULTSORT:Obama, Barack}} [[Kategorija:Muž]] [[Kategorija:Rodź. 1961]] [[Kategorija:Politikar (21. lětstotk)]] 31pd9hom6fxspb69wig4d59vo2ezbqq 0 16155 391216 367886 2026-06-18T02:21:47Z InternetArchiveBot 21326 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 391216 wikitext text/x-wiki [[Dataja:Měto_Pernak.JPG|thumb|Měto Pernak (2013)]] '''Měto Pernak''' (* [[17. měrca]] [[1938]] w [[Nowa Niwa|Nowej Niwje]], † [[8. decembra]] [[2019]] w [[Berlin]]je) bě [[Serbja|delnjoserbski]] [[wudawanje|wudawaćel]], publicist a [[přełožowanje|přełožowar]]. Wjele lět bě tež předsyda [[Maśica Serbska|Maśicy Serbskeje]]. Wón bě lawreat [[Myto Ćišinskeho|Myta Ćišinskeho]] za lěto [[2009]] „za jeho wudawaćelske, přełožowarske a publicistiske dźěło na polu [[delnjoserbšćina|delnjoserbskeje]] rěče a literatury.“<ref>[https://web.archive.org/web/20140903113426/http://stiftung.sorben.com/wobsah_hsb_116.htm webstrony], [[Załožba za serbski lud|Załožby za serbski lud]] {{ref-hsb}}</ref> Myto přija 17. winowca 2009 w [[klóšter Marijina Hwězda|klóštrje Marijinej Hwězdźe]] w [[Pančicy-Kukow|Pančicach-Kukowje]] z ruki [[Sakska|sakskeho]] ministerskeho prezidenta [[Stanisław Tilich|Stanisława Tilicha]].<ref>''Měto Pernak lawreat Myta Ćišinskeho 2009'', [[Pomhaj Bóh]], nowember 2009 {{ref-hsb}}</ref> == Žórła == <references/> {{DEFAULTSORT:Pernak, Měto}} [[Kategorija:Muž]] [[Kategorija:Rodź. 1938]] [[Kategorija:Zemr. 2019]] [[Kategorija:Serb]] [[Kategorija:Nošer Myta Ćišinskeho]] [[Kategorija:Serbska literatura]] [[Kategorija:Literatura (20. lětstotk)]] [[Kategorija:Wudawaćel]] [[Kategorija:Přełožowar]] [[Kategorija:Čłon Maśicy Serbskeje]] [[Kategorija:Wosoba (Berlin)]] fnt6k2tcyzvb4dooftb8jevs6eddgzd 0 18035 391215 387677 2026-06-18T00:05:42Z InternetArchiveBot 21326 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 391215 wikitext text/x-wiki '''Jěwa Wórša Lanzyna''' (rodź. ''Lorencec''; {{wrěči|de}} ''Eva-Ursula Lange''; * [[11. septembra]] [[1928]] w [[Delnja Kina|Delnjej Kinje]], † [[20. decembra]] [[2020]]) bě [[Serbja|serbska]] grafikarka, molerka, keramikarka a wuhotowarka knihow. Wona wotrosće w [[Budyšin]]je a wuknješe po ludowej šuli wot 1945 do 1948 w [[Zhorjelc]]u hornčerstwo. Wot 1950 studowaše w [[Praha|Praze]] a wot 1951 do 1956 při Wysokej šuli za grafiku a knižne wuměłstwo w [[Lipsk]]u. Po studiju dźěłaše wot 1956 do 1958 jako wuhotowarka knihow pola nakładnistwa Volk und Wissen a wot 1958 do 1962 w [[Ludowe nakładnistwo Domowina|Ludowym nakładnistwje Domowina]]. Wot 1962 skutkowaše jako swobodnje tworjaca wuměłča a bě wot 1978 do 1990 předsydka [[Koło serbskich tworjacych wuměłcow|Koła serbskich tworjacych wuměłcow]]. Składnostnje jeje 75. narodnin wuhotowaše [[Zwjazk serbskich wuměłcow]] w lěće 2003 w [[Njeswačidło|Njeswačanskim]] hrodźe wustajeńcu a swjedźenske zarjadowanje, na kotrymž měješe [[Jurij Koch]] lawdaciju. K přiležnosći 80. narodnin zarjadowachu w [[Choćebuz|Choćebuskim]] [[Serbski muzej Choćebuz|Serbskim muzeju]] wječor pod titulom ''Jěwa Wórša Lanzyna. Wuměłča w rozmołje.'' K jeje twórbam w zjawnym rumje słuša stołp před załoženskim domom [[Domowina|Domowiny]] we [[Wojerecy|Wojerecach]]. Wona bě zmandźelena z grafikarjom [[Steffen Langa|Steffenom Langu]] a bydleše w [[Bart|Barće]]. Wona zemrě w decembrje 2020 na sćěhi infekcije z [[Pandemija koronawirusa|koronawirusom]]. == Twórby == === Knihi === * Wórša Lanzyna, Steffen Lange: ''Radosć tworjenja'' ''(Freude des Gestaltens)''. Přełožiła [[Sonja Wölkowa]]. Budyšin 1998. ==== Ilustracije ==== * [[Kito Lorenc]]: ''Nowe časy – nowe kwasy: basnje ze studentskich lět''. LND, Budyšin 1962. (ilustracije ze Steffenom Langu). * [[Arnošt Kowar|Ernst Schmidt]]: ''Sorbische Ostereier''. 4. nakład, LND, Budyšin 1965. (ilustracije ze Steffenom Langu). * [[Jurij Nuk]], [[Gerat Libš]]: ''Hody w serbskej prozy a poeziji''. LND, Budyšin 1970. * [[Ludmila Brězanowa]] (wud.): ''Naš nan a naša mać: čitanka za serbsku swójbu''. LND, Budyšin 1982. == Literatura == * Ursula und Steffen Lange. W: [[Alfred Krawc|Alfred Krautz]]: ''Sorbische bildende Künstler.'' LND, Budyšin 1974. * Sieghard Kozel: ''Žiwjenje za serbsku kulturu.'' W: [[Rozhlad|Rozhledźe]] 9/2018, str. 31–32 == Wotkazaj == * [https://web.archive.org/web/20110318235327/http://luzice2.euweb.cz/index_soubory/jewola.html Na łuce] (akwarel, 1992) * [[Marija Měrćinowa|Maria Mirtschin (Marija Měrćinowa)]]: ''Sorbische bildende Kunst.'' W: [https://www.rastko.rs/rastko-lu/uvod/mmirtschin-kunst_ger.html Projekt Rastko] {{DEFAULTSORT:Lanzyna, Jěwa Wórša}} [[Kategorija:Žona]] [[Kategorija:Rodź. 1928]] [[Kategorija:Zemr. 2020]] [[Kategorija:Serb]] [[Kategorija:Moler]] [[Kategorija:Grafikar]] [[Kategorija:Nošer Myta Ćišinskeho]] [[Kategorija:Wosoba (Delnja Kina)]] [[Kategorija:Wosoba (Bart)]] 82w4t8h1dnzpl1mmgzv7j8jb3marubz 0 20225 391217 390889 2026-06-18T03:31:39Z InternetArchiveBot 21326 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 391217 wikitext text/x-wiki [[Dataja:La grande Epidemie de PORNOGRAPHIE.jpg|thumb|Francoska karikatura z 19. lětstotka]] '''Pornografija''' je direktne zwobraznjenje čłowjeskeje [[seksualnosć|seksualnosće]] resp. [[splažny wobchad|splažneho wobchada]] ze zaměrom, wobhladowarja seksualnje rozhorjeć. Formy zwobrazowanja su předewšěm teksty, zynkonošaki, wobrazy a filmy. == Wopřijeće == „Pornografija“ je ze starogrjekskeho wotwodźene kumštne słowo, kotrež bu zestajene z πόρνη (''porne'', „kurwa“) a γραφειν (''graphein'', „pisać“). Z antiki je jenož jedyn přikład za wužiwanje tutoho słowa znaty, a to jako πορνογράφος ''(pornographos)'' za awtorja abo molerja, kotryž so po wobsahu zaběra z prostitutkami.<ref>Athenaios ''Deipnosophistai'' 8.567b. Hlej tež Wilhelm Pape: ''Griechisch-deutsches Handwörterbuch.'' Bd. 2, Braunschweig 1914, s. 684</ref> Wopřijeće ''pornografija'' w dźensnišim woznamje pochadźa wot němskeho filologa [[Karl Otfried Müller|Karla Otfrieda Müller]],<ref>John R. Clarke: ''Ars Erotica.'' Primus, Darmstadt 2009, ISBN 978-3-89678-397-4, s. 12f</ref><ref>Marion Herz: ''PornoGRAPHIE. Eine Geschichte.'' Mnichow 2005, s. 27f</ref> kotryž pytaše wokoło 1830 so hodźace pomjenowanje za wjacore wuměłske twórby, kiž bě namakał pola wuhrjebowanjow w [[Pompeji]] a měješe za jara njehorne. W lěće 1850 wozjewi jendźelsku knihu wo Pompejskich wobrazach a wunjese słowo tak do [[jendźelšćina|jendźelšćiny]].<ref>''Handbuch der Archäologie der Kunst.'' Wrócław 1830. Jendźelske wudaće: ''Ancient Art and its Remains or A Manual of the Archeology of Art.'' London 1850</ref> == Stawizny == Pornografiske zwobraznjenja, tež eksplicitne předstajenja splažnych organow, běchu hižo w starowěku znate. W starym [[Rom]]je mějachu tajke motiwy na sćěnowych wobrazach, w starej [[Grjekska|Grjekskej]] na wazach. Tež w druhich kónčinach swěta ma pornografija dołhu tradiciju, kaž na přikład na keramice w [[Peru|Peruwje]] abo na starych templach w [[Indiska|Indiskej]]. Moderny koncept pornografije - zwjazany ze zakazanym a z tabuami - hač do wiktorianiskeje doby w 19. lětstotku njeeksistowaše. <gallery> Dataja:SungaLoveScene.jpg|Indiski relief z 2. lětstotka př. Chr. (dźensa w [[Metropolitan Museum of Art]]) Dataja:Pompeii - Terme Suburbane - Apodyterium - Scene I.jpg|Romska [[freska]] w Pompeju, 1. lětstotk po Chr. Dataja:Carracci Jupiter et Junon.jpg|Bóh [[Jupiter (bóh)|Jupiter]] a bohowka [[Juno (bohowka)|Juno]] ([[Agostino Carracci]]; 1557–1602) Dataja:Indiaerotic8.jpg|Indiska molowanka (1790, z regiona [[Kangra]]) Dataja:Fen1.jpg|Wobraz [[Peter Fendi|Petera Fendija]] (1796–1842) </gallery> [[Dataja:Mr. Abbot Bitt at Convent.ogv|thumb|''Mr. Abbot Bitt at Convent'', pornografiski krótkofilm z 1920tych lět]] Wuwiće nowych medijow wjedźeše hižo bórze k wužiwanju tutych za pornografiski wobsah. Po wunamakanju [[fotografija|fotografije]] w 19. lětstotku běchu to fota z pornografiskimi motiwami, kotrež wostachu w Němskej hišće hač do kónca 1940tych lět zakazane. Z wuwićom filma so rozšěrichu móžnosće pornografije, přez to zo bě wotnětka móžno, zwobraznjeć seksualne jednanja direktnje w žiwych wobrazach. Prěnje pornografiske filmy nastachu w prěnim lětdźesatku 20. lětstotka a so pokazowachu w specielnych „pornowych kinach“. Wuwiće [[wideokaseta|wideokasety]] w 1970tych lětach wuskutkowaše razantny rozmach pola rozšěrjenja pornografije. Na jednym boku zmóžni to tuńšu produkciju filmow, na druhim boku priwatny konsum pornografiskich filmow přez wuwiće [[wideoteka|wideotekow]] a [[wideorekorder|wideorekorderow]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110902054128/http://www.time.com/time/columnist/corliss/article/0,9565,1043267,00.html Richard Corliss: ''That Old Feeling: When Porno Was Chic''] - Time Magazine</ref> Cyłkowna pornografiska branža stawaše so w druhej połojcy 20. lětstotka z hospodarskim faktorom, kotryž ma po podaćach britiskeho časopisa ''[[The Economist]]'' oficialny zdawkowany wobrot wot wjace hač 20 miliardow € wob lěto. == Aktualne wuwiće == === Pornografija w interneće === [[Internet]] stawaše so po lěće 2000 anonymnosće a nastajnostneho poskićenja dla ze srjedźišćom rozšěrjenja pornografije. Internetowa pornografija so namaka w zakonsce njewěstej conje, dokelž njeda so tam efektiwnje zwoprawdźić [[škit młodźiny]] a přesćěhowanje njedowolenych wobsahow, kaž na přikład pornografije z dźěćimi, kotraž je mjeztym skoro wšudźe na swěće zakazana. Pornografiske strony wučinja wulki podźěl cyłkowneje ličby webstronow. Poskićenje internetoweje pornografije so wuskutkowaše na ličbu [[wumocowanje|wumocowanjow]] w [[Zjednoćene staty|Zjednoćenych statach]] mjez 1998 a 2005. Tutón zwisk bě wosebje sylny pola muskich młodostnych w starobje 15 do 19 lět. Awtor studije ma podhlad, zo stej internetowa pornografija a wumocowanje [[substitut]]aj, potajkim to jedne narunanje druheho.<ref>[https://web.archive.org/web/20120131085542/http://www.toddkendall.net/internetcrime.pdf Todd Kendall (2007): Pornography, Rape, and the Internet.]</ref> Rozšěrjenje pornografije na webstronach je w Němskej škita młodźiny dla oficialnje zakazane. Někotre strony sej kazaja zapodawanje čisła [[kreditowa karta|kreditoweje karty]] abo [[personalny wupokaz|personalneho wupokaza]], štož pak po němskim prawodawstwu dosahace njeje. === Amaterska pornografija === Z nastaćom tak mjenowaneho [[Web 2.0]] dóńdźe w 2000tych lětach k postupej amaterskeje pornografije, kotraž bu ironisce tež pomjenowana jako ''Porn 2.0'' abo ''demokratizacija pornografije''. Do toho produkowaše so pornografija předewšěm profesionalnje a komercialnje, wotnětka bě pak cyle jednorje móžno, swójske wideja na platformy kaž ''YouPorn'' nahrać a po cyłym swěće rozšěrjeć. Wužiwanje tajkich platformow je w Němskej wězo zakazane za małolětnych, njeda so pak kontrolować. == Rozdźělenje == === Softporno, erotiske a seksowe filmy === Husto wužiwane wopřijeće „softporno“ njeje eksaktnje definowane. Najbóle wopřijeće woznamjenja to, štož je tež jako ''erotiske filmy'' znate, potajkim filmy z relatiwnje naročnym jednanjom a dialogami. Erotiske filmy, kotrež k pornografiji njesłušeja, na přikład stejacy [[penis]] abo wotewrjenu [[wagina|waginu]] zwjetša njepokazaja. Tak mjenowany ''seksowy film'' je filmowa družina, w kotrejž so zwjetša seksualne jednanja předstajeja. Na rozdźěl wot hardcore-filmow so pak splažny akt jenož simuluje a splažne organy so njepokazuja. Tuž smědźa so tute w Němskej tež w telewiziji wusyłać, ale jenož w nocy. === Hardcore/Porno === [[Dataja:Pierre Woodman at work in Australia.png|thumb|Wjerćenje porno-filma režisera [[Pierre Woodman]] w [[Awstralska|Awstralskej]]]] Pod hesłom ''Hardcore'' abo ''Porno'' rozumi so eksplicitne zwobraznjenje seksualnych aktiwnosćow, při čimž su splažne organy we wotewrjenosći widźomne a hraja tak rjec „hłownu rólu“. Tematisce sćěhuje wjetšina za heteroseksualny publikum stworjenych hardcore-filmow samsnemu standardnemu programej, kotryž je so poněčim wuwił. To wobsahuje [[ertny wobchad]], [[waginalny wobchad]] we wšelakorych pozicijach a skoro přeco widźomnu skónčnu [[ejakulacija|ejakulaciju]] mjezwoči, na ćěło abo do huby žónskeje akterki. To so wospjetuje – jeli trjeba wjacekróć z rozdźělnymi akterami. K tomu přińdu často [[analny wobchad]] a lesbiske seksualne jednanja. Wokoło poprawnych pornografiskich scenow namaka so druhdy krótke jednanje, kotrež ma pak zwjetša jenož alibi-funkciju. Filmy ze stajnym jednanjom njejsu wuwzaće, ale tež nic prawidło. W někotrych filmach inscenuja na přikład [[casting]], pozdatne studentske partyje abo orgije w [[backstage]]-wobłuku rockowych koncertow. Časte su tež sceny, w kotrychž so muscy akterojo na dróze na žony wobroća a je k spontanemu seksej „přerěča“. Episody z pornografiskimi zwobraznjenjemi bjez wobłukoweho jednanja woznamjenja so jako ''[[Gonzo]]''. <!--== Wědomostne studije == == Prawniske połoženje == == Kritika ==--> == Literatura == === Němskorěčna literatura === * Pietro Aretino, Thomas Hettche: ''Stellungen. Vom Anfang und Ende der Pornografie'', Köln 2003, ISBN 978-3-8321-7836-9. * Bettina Bremme: ''Sexualität im Zerrspiegel. Die Debatte um Pornographie''. Münster 1990. * Andrea Dworkin: ''Pornographie. Männer beherrschen Frauen.'' Frankobrod nad Mohanom 1987, ISBN 3-922670-15-6. * Werner Faulstich: ''Die Kultur der Pornographie: Kleine Einführung in Geschichte, Medien, Ästhetik, Markt und Bedeutung.'' Bardowick: Wissenschaftler-Verlag, 1994, ISBN 3-89153-028-5. * Johannes Gernert: ''Generation Porno. Jugend, Sex, Internet.'' Fackelträger Verlag, Köln 2010. ISBN 978-3-7716-4439-0 * Anton-Andreas Guha: ''Sexualität und Pornographie: Die organisierte Entmündigung'', Frankobrod nad Mohanom 1971. * Lynn Hunt (wud.): ''Die Erfindung der Pornographie. Obszönität und die Ursprünge der Moderne'', Frankobrod nad Mohanom: Fischer Taschenbuch Verlag, 1994. * Annette Miersch: ''Schulmädchenreport – Der deutsche Sexfilm der 70er Jahre''. Bertz Verlag, 2003, ISBN 3-929470-12-8. * Jakob Pastötter: ''Erotic Home Entertainment und Zivilisationsprozess. Analyse des postindustriellen Phänomens Hardcore-Pornographie'', Deutscher Universitäts-Verlag, Wiesbaden 2003, ISBN 3-8244-4534-4 * Dörte Richter: ''Pornographie oder Pornokratie? Frauenbilder in den Filmen von Catherine Breillat'', AVINUS Verlag, Berlin 2004, ISBN 978-3-930064-55-7. * Corinna Rückert: ''Die neue Lust der Frauen. Vom entspannten Umgang mit der Pornographie.'' Rowohlt. Hamburg 2004, ISBN 3-499-61686-6. * Corinna Rückert: ''Frauenpornographie – Pornographie von Frauen für Frauen. Eine kulturwissenschaftliche Studie (Dissertation).'' Peter Lang (Europäischer Verlag der Wissenschaften). Frankobrod nad Mohanom 2002, ISBN 3-631-36630-2. * Gayle Rubin: ''Thinking Sex: Notes for a Radical Theory of the Politics of Sexuality.'' w: Henry Abelove a.dr. (wud.): The Lesbian and Gay Studies Reader, New York (Routledge). 1993. (prěnje wudaće 1984.), němsce „Sex denken. Anmerkungen zu einer radikalen Theorie der sexuellen Politik“ w: Queer denken. Gegen die Ordnung der Sexualität (Queer Studies), wud. Andreas Kraß, Frankobrod nad Mohanom: Suhrkamp, 2003, S. 31–79, ISBN 3-518-12248-7. * Marcus Schreibauer: ''Das Pornographieverbot des §&nbsp;184 StGB: Grundlagen – Tatbestandsprobleme – Reformvorschläge.'' Roderer. Rězno 1999, ISBN 3-89783-035-3. * Alice Schwarzer (wud.): PorNO Reihe: EMMA-Sonderband, EMMA Frauenverlags GmbH, Köln 1988. * Alice Schwarzer (wud.): PorNO. Opfer & Täter. Gegenwehr & Backlash. Verantwortung & Gesetz., EMMA Frauenverlags GmbH, Köln 1994. * Linda Williams: ''Hard Core. Macht, Lust und die Traditionen des pornographischen Films'', Basel a Frankobrod nad Mohanom: Stroemfeld/Nexus, 1995. * Dolf Zillmann: ''Pornografie.'' In: R. Mangold, P. Forderer, G. Bente (wud.): ''Lehrbuch der Medienpsychologie.'' Hogrefe-Verlag für Psychologie, Göttingen-Bern-Toronto-Seattle 2004. * Philip Siegel: ''Porno in Deutschland'', belleville Verlag, Mnichow 2010, ISBN 3-923646-09-7 === Druhorěčna literatura === * Walter Kendrick: ''Secret Museum: Pornography in Modern Culture'', University of California Press, 1997, ISBN 0-520-20729-7. * Nadine Strossen: ''Defending Pornography: Free Speech, Sex, and the Fight for Women's Rights.'', 2. nakład, 2000, New York University Press, ISBN 0-8147-8149-7. * Wendy McElroy: ''A Woman's Right to Pornography.'', 1995, St. Martin's Press, New York, ISBN 0-312-13626-9. * Ellen Willis: ''Feminism, Moralism, and Pornography.'', 1983. In: Ann Snitow, Christine Stansell, and Sharon Thompson (Hrsg.), w: Powers of Desire: The Politics of Sexuality, S. 460–467. New York (Monthly Review Press), ISBN 0-85345-609-7. * Gayle Rubin: ''Misguided, Dangerous and Wrong: an Analysis of Anti-Pornography Politics.'' w: ''Bad Girls and Dirty Pictures: The Challenge to Reclaim Feminism. Assiter Alison und Carol Avedon (Hrsg.), Boulder, Colorado, Pluto, 1993. 18–40, ISBN 0-7453-0523-7. * Ann Ferguson, et al.: ''Forum: The Feminist Sexuality Debates'', w ''Signs: Journal of Women in Culture and Society'' 10(1), 1984. * Legs McNeil, Jennifer Osborne and Peter Pavia: ''The Other Hollywood: The Uncensored Oral History of the Porn Film Industry'', Regan Books, 2005, ISBN 0-06-009659-4. * Robert Stoller: ''Porn: Myths for the Twentieth Century'', Yale UP, nowe wudaće 1993, ISBN 0-300-05092-5. * Linda Williams (wud.): ''Porn Studies'', B&T, 2004, ISBN 0-8223-3312-0. == Žórła == <references /> == Wotkazy == {{Commonscat|Pornography|Pornografija}} [[Kategorija:Pornografija| ]] 2cc4yvq400991ooaaa9opuqkski73r6 0 20439 391209 380007 2026-06-17T20:09:38Z InternetArchiveBot 21326 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 391209 wikitext text/x-wiki '''Alfons Frencl''' (* [[14. decembra]] [[1946]] w [[Róžant|Róžeńće]]; † [[27. oktobra]] [[2015]] runje tam) bě [[Serbja|serbski]] wučer, chronikar a spisowaćel literarnych reportažow a wěcownych knihow. Wón so jako syn rěznika-małoratarja a korčmarki w Róžeńće narodźi. Po złoženju matury na Serbskej rozšěrjenej wyšej šuli w [[Mały Wjelkow|Małym Wjelkowje]] w lěće 1965 studowaše Alfons Frencl slawistiku a wučerstwo na Karla Marxowej uniwersiće w [[Lipsk|Lipsku]]. Wot lěta 1970 do 2004 běše z wučerjom za serbšćinu, rušćinu a jendźelšćinu w [[Ralbicy|Ralbicach]]. Frencl běše mjez 1979 a 2013 tež [[redaktor]] [[Serbska protyka|Serbskeje protyki]]. Za jeho „cyłkowne publicistisko-literarne tworjenje”<ref>[https://web.archive.org/web/20140903113426/http://stiftung.sorben.com/wobsah_hsb_116.htm ''Nošerjo Myta Ćišinskeho a Spěchowanskeho myta k Mytu Ćišinskeho Załožby za serbski lud'']. Webstrona Załožby za serbski lud. Wotwołana 19. septembra 2013. {{ref-hsb}}</ref> so jemu w lěće 1999 (hłowne) [[Myto Ćišinskeho]] spožči. == Wuběr twórbow == * ''Mój serbski słownik.'' [[Ludowe nakładnistwo Domowina]] (LND), Budyšin 2015 * ''Lausitz mittendrin.'' LND, Budyšin 2013 * ''Za hunami mjeza.'' LND, Budyšin 2012 * ''Lausitz rundum.'' LND, Budyšin 2012 * ''Daloko preč a cyle blisko.'' LND, Budyšin 2004 * ''Město tróšta – Róžant rjany.'' LND, Budyšin 1997 * ''Serbske puće do swěta.'' LND, Budyšin 1996 * ''Křižerjo.'' LND, Budyšin 1992 * ''Mikławš Bjedrich Radlubin.'' LND, Budyšin 1984 * ''Podłu Klóšterkeje wody.'' LND, Budyšin 1981 == Žórła == <references/> == Wotkazy == * {{PND|103294074}} {{ref-de}} * [http://www.slavistik-portal.de/datenpool/sorbib-db.html?field=any&query=alfons%20frencl Literatura wot a wo Alfonsu Frenclu] w Serbskej biblijografiji {{ref-de}} * [https://web.archive.org/web/20090925123930/http://www.sorbisches-gymnasium.de/projekt1/index1.html Literarny projekt 2007] Serbskeho gymnazija Budyšin: [https://web.archive.org/web/20160305001248/http://www.sorbisches-gymnasium.de/projekt1/Autoren/alfons_frencl.html Biografiske daty Alfonsa Frencla] {{ref-hsb}} * [http://www.domowina-verlag.de/hs/awtorojo/7-frencl-alfons Biografiske daty na webstronje LND] {{ref-hsb}} {{DEFAULTSORT:Frencl, Alfons}} [[Kategorija:Muž]] [[Kategorija:Rodź. 1946]] [[Kategorija:Zemr. 2015]] [[Kategorija:Serbska literatura]] [[Kategorija:Wučer]] [[Kategorija:Awtor]] [[Kategorija:Literatura (20. lětstotk)]] [[Kategorija:Literatura (21. lětstotk)]] [[Kategorija:Wosoba (Róžant)]] [[Kategorija:Nošer Myta Ćišinskeho]] [[Kategorija:Serb]] trzged6wroi8g5pzn6n06slnl350c5e 0 23024 391207 343512 2026-06-17T15:26:04Z InternetArchiveBot 21326 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 391207 wikitext text/x-wiki {{Infokašćik město RU |mjeno ruske=Со́чи |mjeno serbske=Soči |čisło=03426 |ISO=RU-KDA |wopon=Coat of Arms of Sochi (Krasnodar krai).png |chorhoj=Flag_of_Sochi_(Krasnodar_krai).svg |šěrina=43/35/00/N |dołhota=39/44/00/E |wysokosć=30 |přestrjeń=250 |póstowe čisło=354000–354396 |předwólba=(+7) 8622 |webstrona=[http://www.sochiadm.ru/ www.sochiadm.ru/] }} [[Dataja:RIAN archive 166989 Sochi.jpg|thumb|left]] '''Soči''' ({{wrěči|ru|''Со́чи''}}) je město w [[Region Krasnodar|Krasnodarskim regionje]] w južnej [[Ruska|Ruskej]]. Leži při wuchodnym brjoze [[Čorne morjo|Čorneho morja]], na južnej stronje [[Kawkaz]]a blisko [[Georgiska|georgiskeje]] hranicy něhdźe 170 kilometrow južnje [[Krasnodar]]a. Sydlišćo je so w lěće 1838 załožiło a ma wot lěta 1917 měšćanske prawa. W lěće 2014 wotměchu so w Sočiju [[Zymske olympiske hry 2014|Zymske olympiske hry]]. == Wobwody == [[Dataja:Sochi administrative division.png|thumb|left]] # Centralny wobwod # Chostinski wobwod # Lazarjewski wobwod # Adlerski wobwod == Žórło == <references /> == Wotkazaj == {{commonscat|Sochi|Soči}} * [https://web.archive.org/web/20190617015948/http://www.sochiadm.ru/ Oficielne webstrony Sočija] [[Kategorija:Sydlišćo při Čornym morju]] mxsav3zbeo00n5sbzws1b21c7kmr5ea 0 24537 391208 381391 2026-06-17T16:09:43Z InternetArchiveBot 21326 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 391208 wikitext text/x-wiki {{infokašćik wosoby |mjeno=Tavo Burat | wobraz= Tavo Burat.jpg | Wopisanje = Gustavo Buratti Zanchi | datum narodźenja = [[22. meja]] [[1932]] | ródne město = [[Stezzano]] | datum zemrěća= [[8. decembra]] [[2009]] | městno zemrěća= [[Biella]] | dźěło = žurnalist a politikar }} '''Tavo Burat''' (* [[22. meja]] [[1932]] w [[Stezzano]]je; † [[8. decembra]] [[2009]]<ref> [http://biellaprotestante.blogspot.com/2009/12/e-morto-tavo.html ''È morto Tavo Burat'']</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20140715025240/http://rifondazionebiella.it/altrobiellese/roberto/e-morto-tavo-burat-che-la-terra-ti-sia-lieve-gustavo ''È morto Tavo Burat. Che la terra ti sia lieve Gustavo'']</ref> runje tam, je pseudonym ''Gustavo Buratti Zanchi'') běše [[Italska|italski]] [[žurnalist]] a [[politikar]]. Z lěta [[1964]] Burat bě sekretar mjezynarodneho zjednoćenstwa, kotrež su rěče a kultury zdźeržeć chcyło, kotrež su wot wumrěća wohrožane. Wón wosebje so prócowaše wo wuchowanje <ref>[https://web.archive.org/web/20140714154154/http://www.gioventurapiemonteisa.net/?p=3589 ''A cosa “servono” le lingue locali? Parole profonde di Tavo Burat'']</ref> Piedmontšćiny a Franko-Provencalšćiny. == Bibliografija == === Italsce === * 1957: ''Diritto pubblico nel Cantone dei Grigioni'' * 1974: ''La situazione giuridica delle minoranze linguistiche in Italia'', dins ''I diritti delle minoranze etnico-linguistiche'' * 1976: ''In difesa degli altri'', dins U. Bernardi, ''Le mille culture, Comunità locali e partecipazione politica'' * 1981: ''Decolonizzare le Alpi'', dins ''Prospettive dell'arco alpino'' * 1989: ''Carlo Antonio Gastaldi. Un operaio biellese brigante dei Borboni'' * 1997: ''Federalismo e autonomie. Comunità e bioregioni'' * 2000: ''Fra Dolcino e gli Apostolici tra eresia, rivolta e roghi''<ref>[https://web.archive.org/web/20220121113633/http://www.centrostudifradolcino.com/?page_id=11 ''Centro Studi Fra Dolcino'']</ref> * 2002: ''L'anarchia cristiana di Fra Dolcino e Margherita'' (Ed. Leone & Griffa) * 2004: ''Eretici dimenticati. Dal Medioevo alla modernità'' (Ed. DeriveApprodi) * 2006: ''Banditi e ribelli dimenticati. Storie di irriducibili al futuro che viene'' (Ed. Lampi di Stampa) === Piedmontsce === * 1979: ''Finagi'' (Ca dë studi piemontèis) * 2005: ''Lassomse nen tajé la lenga'', (ALP) * 2008: ''Poesìe'', (Ca dë studi piemontèis) == Nóžki == <references /> == Wotkaz == {{Commonscat}} {{-}} {{biografija-zarodk}} {{DEFAULTSORT:Burat, Tavo}} [[Kategorija:Muž]] [[Kategorija:Žurnalist]] [[Kategorija:Italski žurnalist]] [[Kategorija:Italčan]] [[Kategorija:Rodź. 1932]] [[Kategorija:Zemr. 2009]] 985payv2m8uu53jgw63hao5ywmpnk2k 0 26351 391210 380017 2026-06-17T20:13:11Z InternetArchiveBot 21326 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 391210 wikitext text/x-wiki {{Infokašćik město RU |mjeno serbske=Aprjelewka |mjeno ruske=Апрелевка |čisło=46238502 |wopon=Gerb Aprelevka.gif |chorhoj=Flag of Aprelevka.svg |šěrina=55/32/00 |dołhota=37/03/00 |ISO=RU-MOS |wysokosć=190 |přestrjeń=29 |póstowe čisło=143360, 143362, 143363, 143369 |předwólba=(+7) 496 345 }} [[Dataja:Церковь Илии Пророка в Апрелевке.jpg|thumb|left]] '''Aprjelewka''' ({{wrěči|ru|''Апрелевка''}}) je město z 22.917 wobydlerjemi (2014) w [[Ruska|ruskej]] oblasći [[Oblasć Moskwa|Moskwa]]. Leži při rěce Desna něhdźe 40 kilometrow juhozapadnje [[Moskwa|Moskwy]] а 28 kilometrow wot [[Naro-Fominsk]]a. Sydlišćo je so w lěće 1899 załožiło a ma wot lěta 1961 měšćanske prawa. == Nóžki == <references/> == Literatura == * [http://dic.academic.ru/dic.nsf/city_of_russia/41/Апре́левка Апрелевка]/ Города России: энциклопедия. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1994. — 559 с. — 50 000 экз. —ISBN 5-85270-026-6.. — С. 22. * Города Подмосковья. Кн. 3. — М.: Московский рабочий, 1979. — 640 с., ил. — 35 000 экз. == Wotkazy == {{Commonscat|Aprelevka|Aprjelewka}} * [https://web.archive.org/web/20201125073205/http://www.xn--80aafla5ae4aj.xn--p1ai/ Oficielne webstrony] {{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20130518194036/http://www.mostransavto.ru/maps/aprelevka.gif Mapa města] {{Oblasć Moskwa}} [[Kategorija:Załožene 1899]] 6l8947ymdmvisa34z5oz6wtd8frl3yw 0 27665 391221 386502 2026-06-18T05:50:23Z InternetArchiveBot 21326 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 391221 wikitext text/x-wiki {{Infokašćik město RU |mjeno ruske=Тотьма |mjeno serbske=Totma |čisło=19246501 |ISO=RU-VLG |wopon= Coat of Arms of Totma (Vologda oblast).png |chorhoj= Flag of Totemsky rayon (Vologda oblast).svg |šěrina=59/59/00/N |dołhota=42/46/00/E |wysokosć=130 |přestrjeń=45.4 |póstowe čisło= 161300 |předwólba= +7 81739 |webstrona=http://www.totma-vologda.ru/ }} [[Dataja:Дом Киренкова, гостиница в Тотьме.JPG|thumb|left]] [[Dataja:ЦЕРКОВЬ ВХОДА ГОСПОДНЯ В ИЕРУСАЛИМ. Тотьма.jpg|thumb|left]] '''Totma''' ({{wrěči|ru|''Тотьма''}}) je městačko w europskim dźělu [[Ruska|Ruskeje federacije]]. Leži při rěce [[Suchona]] we [[Oblasć Wologda|Wologodskej oblasći]] a ma něhdźe dźewjeć tysac wobydlerjow. Sydlišćo je so w lěće 1137 załožiło a ma wot lěta 1780 měšćanske prawa. == Literatura == * [https://ru.wikisource.org/wiki/ЭСБЕ/Тотьма Тотьма]// [[Encyklopedija Brockhausa a Efrona|Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона]] : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. * [http://www.booksite.ru/fulltext/sud/ako/vsk/aya/2.pdf Тотьма]// Вологодская энциклопедия / гл. ред. Г. В. Судаков. — Вологда: Русь, 2006. — С. 474, 472. — ISBN 5-87822-305-8. == Žórło == <references /> == Wotkazaj == {{Commonscat|Totma}} * [https://web.archive.org/web/20191117042353/https://totma-vologda.ru/ Oficielne webstrony] no71ilnb9d835c4cym6fca3678sgx6q 0 29651 391218 386512 2026-06-18T03:58:34Z InternetArchiveBot 21326 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 391218 wikitext text/x-wiki '''Pětš Janaš''' (tež ''Klaws-Pětr Janaš'', {{wrěči|de}} ''Peter Jannasch, Klaus-Peter Jannasch''; * [[19. nowembra]] [[1933]] w [[Choćebuz]]u, † [[18. februara]] [[2021]]) bě delnjoserbski wučer, přełožowar, wudawar serbskich wučbnicow a nošer [[Myto Ćišinskeho|Myta Ćišinskeho]]. Janaš maturowaše 1952 na [[Serbski gymnazij Budyšin|Serbskim gymnaziju]] w [[Budyšin|Budyšinje]] a studowaše při [[Lipsk|Lipšćanskej]] uniwersiće germanistiku a sorabistiku. Wot 1956 dźěłaše wón jako wučer w [[Bórkowy|Kupaŕskich Bórkowach]], hdźež přewza w lěće 1958 swoju prěnju šulsku rjadownju.<ref>G. W. (Gregor Wieczorek): ''[https://web.archive.org/web/20140307112024/http://www.nowycasnik.de/artikle/785 Hundert a dwě lěśe na swójom narodnem dwórje. Krotke wobspomnjeśe Henrietty Lukasoweje z Bórkow.]'' W: ''Nowy Casnik'' 9/2014 (25. februara 2014); wotwołana 9. nowembra 2015.</ref> Dalšej staciji běštej polytechniska wyša šula w Bórkowach a Serbska rozšěrjena wyša šula w Choćebuzu. Wot 1969 wudźěłaše Janaš za Ministerstwo za ludowe kubłanje wučbne plany a wučbnicy za delnjoserbšćinu. Při [[Serbski wučerski wustaw|Serbskim wučerskim wustawje]] w Budyšinje skutkowaše wot 1973. Wot 1979 bě z čłonom Delnjoserbskeje rěčneje komisije.<ref>''[https://web.archive.org/web/20101007214337/http://www.nowycasnik.de/artikle/38 Wobnowjonej rěcnej komisiji na drogu. Zespominanje źěła Dolnoserbskeje rěcneje komisije, pśednjasone wót jeje doněntejšnego pśedsedarja Manfreda Starostu na prědnem pósejźenju „noweje“ komisije.]'' W: ''Nowy Casnik'' 12/2009 (24. měrca 2009); wotwołana 9. nowembra 2015.</ref> Po politiskim přewróće powoła jeho [[Marianne Birthler]] 1991 za koordinatora za serbske šulske a kubłanske naležnosće. W lěće 1992 załoži wón zdobom ''Źěłanišćo za serbske kubłańske wuwijanje Chóśebuz''.<ref>Cottbus.de (Anna Kosacojc): ''[https://web.archive.org/web/20160304065103/http://www.cottbus.de/buerger/rathaus/rathauszeitung/archiv/rathauszeitung_2009_2010/rathauszeitung_ii_halbjahr_2010/rathauszeitung_21102010/index.dsb.html Ten Mały Princ: Swětowa literatura – dolnoserbski.]'' Serbske wokno, 21. oktobra 2010; wotwołana 9. nowembra 2015.</ref> Janaš zastupi 1991 jako čłon do rozhłosoweje rady sćelaka ORB a zasadźi so za prezencu serbskeho w telewiziji. Hromadźe z [[Roland Marti|Rolandom Martijom]] je Janaš wot lěta 2000 zhromadźene spisy [[Mato Kosyk|Mata Kosyka]] zestajał, wuhódnoćił a we wósom zwjazkach wudawał. Za „jeho wědomostne skutkowanje při přeslědźenju a hajenju delnjoserbskeje rěče“<ref>Webstrona Załožby za serbski lud: ''[https://web.archive.org/web/20140903113426/http://stiftung.sorben.com/wobsah_hsb_116.htm Myto Ćišinskeho. Nošerjo Myta Ćišinskeho a Spěchowanskeho myta k Mytu Ćišinskeho Załožby za serbski lud.]''; wotwołana 9. nowembra 2015.</ref> spožči so Pětšej Janašej w lěće 2005 [[Myto Ćišinskeho]]. Z čestnej medalju města Choćebuz so wón 24. nowembra 2012 mytowaše. == Publikacije == * ''Moja prědna serbska knigła.'' Domowina, Budyšyn 1960 (po hornjoserbskim wudaću) * ''Wjasole wuknjomy. Wucbnica za 2. lětnik za serbsku wucbu na wušych šulach z dolnoserbskeju wucbu.'' Domowina, Budyšyn 1966 * ''Naša serbšćina: zakładny kurs dolnoserbšćiny za pśigotowańske rědownje Serbskeje rozšyrjoneje wušeje šule.'' Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšyn 1976 * ''Niedersorbische Grammatik.'' Domowina-Verlag, Bautzen 1976 * ''Niedersorbische Grammatik für den Gebrauch der Sorbischen Oberschule. 2., durchgesehene Auflage.'' Domowina-Verlag, Bautzen 1984 * ''Wörterbuch Deutsch-Niedersorbisch. Němsko-dolnoserbski słownik.'' Domowina-Verlag, Bautzen 1990 * ''Spěwaj, grajkaj, powědaj! Wučbnica dolnoserbšćiny za wukubłanje źěśownicow.'' Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšyn 1990 == Přełožki do delnjoserbšćiny == * Antoine de Saint-Exupéry: ''Ten mały princ.'' Edition Tintenfass, Neckarsteinach 2010, ISBN 978-3-937467-72-6 * Wilhelm Busch: ''Maks a Moric.'' Edition Tintenfass, Neckarsteinach 2014, ISBN 978-3-943052-68-8 * Wilhelm Busch: ''Das Bad am Samstagabend. So kupać ma, hdyž wječor je a sobota. Se kupaś ma, gaž wjacor jo a sobota.'' Dreisprachige Ausgabe: Obersorbisch, Deutsch, Wendisch (Niedersorbisch). Edition Tintenfass, Neckarsteinach 2015, ISBN 978-3-943052-95-4 == Žórła == * Cottbus.de: ''[https://web.archive.org/web/20181021065917/https://www.cottbus.de/.files/storage/aa/aa/nb/Laudatio_Jannasch.pdf Laudatio zur Verleihung der Ehrenmedaille der Stadt Cottbus an Klaus-Peter Jannasch am 24. November 2012 im Musikzimmer von Schloss Branitz]'' (Wotwołana 9. nowembra 2015.) <references /> {{DEFAULTSORT:Janaš, Pětš}} [[Kategorija:Muž]] [[Kategorija:Rodź. 1933]] [[Kategorija:Zemr. 2021]] [[Kategorija:Serb]] [[Kategorija:Přełožowar]] [[Kategorija:Wučer]] [[Kategorija:Awtor]] [[Kategorija:Nošer Myta Ćišinskeho]] [[Kategorija:Literatura (20. lětstotk)]] [[Kategorija:Literatura (21. lětstotk)]] [[Kategorija:Čłon Maśicy Serbskeje]] [[Kategorija:Wosoba (Choćebuz)]] ctcadt6ec447r72ejbs951kau6mn5zz 0 29951 391214 382124 2026-06-17T23:39:36Z InternetArchiveBot 21326 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 391214 wikitext text/x-wiki {{Infokašćik město RU |mjeno ruske= Искитим |mjeno serbske=Iskitim |čisło=50412 |ISO=RU-NVS |wopon= Coat of arms of Iskitim.png |chorhoj= Flag of Iskitim (Novosibirsk oblast).png |šěrina=54/38/00/N |dołhota=83/18/00/E |wysokosć=130 |přestrjeń=29.9 |póstowe čisło= 6332xx |předwólba= +7 38343 |webstrona=http://www.admiskitim.ru/ }} [[Dataja:Город Искитим.JPG|thumb|left]] '''Iskitim''' ({{wrěči|ru|''Искитим''}}) je město w [[Azija|aziskim]] dźělu [[Ruska|Ruskeje federacije]]. Leži južnje [[Nowosibirsk]]a při rěce [[Berd]] w [[Oblasć Nowosibirsk|Nowosibirskej oblasći]]. Ma něhdźe 57 tysac wobydlerjow. Sydlišćo je so w lěće 1717 załožiło a ma wot lěta 1938 měšćanske prawa. == Žórło == <references /> == Wotkazaj == {{Commonscat|Iskitim}} * [https://web.archive.org/web/20130315014400/http://www.iskitim.ru/ Oficielne webstrony] mr32b2hcv5gaewtxy5he9pfza8845lc 0 31492 391213 379132 2026-06-17T23:12:06Z InternetArchiveBot 21326 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 391213 wikitext text/x-wiki '''Herbert Nowak''' (* [[23. apryla]] [[1916]] w [[Gołynk]]u; † [[6. apryla]] [[2011]] w [[Drjowk]]u) bě delnjoserbski ewangelski farar, spisowaćel, rěčewědnik a kulturny prócowar. W lěće [[1997]] spóžči so jemu [[Myto Ćišinskeho]] „za jogo wurědnu literarnu a pisnu dolnoserbšćinu konsolidujucu tworiwosć.“<ref>[https://web.archive.org/web/20140903113426/http://stiftung.sorben.com/wobsah_hsb_116.htm Wopodstatnjenje na stronach Załožby za serbski lud]</ref> Nowak narodźi so wosrjedź [[Prěnja swětowa wójna|Prěnjeje swětoweje wójny]] jako syn serbskeho wučerja w Gołynku pola [[Choćebuz]]a. Po šuli studowaše teologiju a słowjansku filologiju. Jako jedyn z mało delnjoserbskich fararjow dyrbješe wotsaleny wot domizny w němskorěčnych wosadach skutkować. W lěće 1946 pósła jeho Berlinsko-Braniborska cyrkej do [[Pěśduby|Pěśdubow]] pola [[Eisenhüttenstadt]]a, hdźež běše 17 lět z fararjom. Wot 1963 do 1978 skutkowaše w [[Drjowk]]u. W lěće 1978 poda so na wuměnk. Herbert Nowak pisaše wučbnicu delnjoserbšćiny, wjacore powědančka a předewšěm nastawki za [[Nowy Casnik]], [[Pratyja|Pratyju]], [[Rozhlad]], [[Lětopis]], [[Nowa doba|Nowu dobu]], [[Pomhaj Bóh]] a dalše. Najmłódša dźowka fararja Nowaka je delnjoserbska wědomostnica a něhdyša županka [[Madlena Norbergowa]].<ref>Madlena Norbergowa, ''Pśedsłowo redaktorki'', [w:] ''Prjatkowanja'', Podstupim (Podstupimske pśinoski k Sorabistice, Nr. 7), b. 8.</ref> Krótko do 95. narodnin zemrě w aprylu 2011 w Drjowku. Nowakowy row ze serbskim pomnikom nadeńdźe so na Choćebuskim Južnym pohrjebnišću. == Twórby == * ''Mjadwjeź w Lubošcańskiej goli. Wuběrk źěłow.'' Zestajał Beno Budar, Budyšyn (Kapsne kniglicki 108) 1979 * ''Marko a Erika.'' Powědančka, w: ''Dejm hyšći bomki sajźaś. Antologija dolnoserbskeje literatury'', Budyšyn 1985 * ''Moje pocynki a njepocynki. Dopomnjeńki ze sedym lětźasetkow.'' Wubrała Ruth Thiemannowa, Budyšyn 1991 * ''Dolnoserbske prjatkowanja wot lěta 1985 do lěta 1991.'' Budyšyn 1991 * ''Eduard jo k nam woglědał.'' Powědančka, w: ''Źiw se njewospjetujo. Antologija dolnoserbskeje prozy'', Budyšyn 1999 * ''Prjatkowanja. Zbožne su, kenž Bože słowo słyše a wobchowaju.'' Podstupim 2007 (Podstupimske pśinoski k sorabistice, čo. 7) * ''Pisaŕ běch wót młodych lět'', 2016 == Žórle == <references /> == Wotkaz == * [https://www.youtube.com/watch?v=BXjosiUnmY4 Film: Woswjećenje narowneho pomnika fararja Herberta Nowaka w lěće 2012] {{DEFAULTSORT:Nowak, Herbert}} [[Kategorija:Rodź. 1916]] [[Kategorija:Zemr. 2011]] [[Kategorija:Muž]] [[Kategorija:Serb]] [[Kategorija:Awtor]] [[Kategorija:Literatura (20. lětstotk)]] [[Kategorija:Serbska literatura]] [[Kategorija:Ewangelsko-lutherski farar]] [[Kategorija:Wosoba (Drjowk)]] [[Kategorija:Nošer Myta Ćišinskeho]] lqfiao33f90s82s3xldhnf7t99lttrd