Էջ:Հայկական Սովետական Հանրագիտարան (Soviet Armenian Encyclopedia) 7.djvu/58

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="hy">
  <siteinfo>
    <sitename>Վիքիդարան</sitename>
    <dbname>hywikisource</dbname>
    <base>https://hy.wikisource.org/wiki/%D4%B3%D5%AC%D5%AD%D5%A1%D5%BE%D5%B8%D6%80_%D5%A7%D5%BB</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.5</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Մեդիա</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Սպասարկող</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Քննարկում</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Մասնակից</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Մասնակցի քննարկում</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Վիքիդարան</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Վիքիդարանի քննարկում</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Պատկեր</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Պատկերի քննարկում</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki քննարկում</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Կաղապար</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Կաղապարի քննարկում</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Օգնություն</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Օգնության քննարկում</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Կատեգորիա</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Կատեգորիայի քննարկում</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Հեղինակ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Հեղինակի քննարկում</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Պորտալ</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Պորտալի քննարկում</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Էջ</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Էջի քննարկում</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">Ինդեքս</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">Ինդեքսի քննարկում</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Մոդուլ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Մոդուլի քննարկում</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Էջ:Հայկական Սովետական Հանրագիտարան (Soviet Armenian Encyclopedia) 7.djvu/58</title>
    <ns>104</ns>
    <id>24780</id>
    <revision>
      <id>393070</id>
      <parentid>217189</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T06:43:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-31364-58</username>
        <id>14009</id>
      </contributor>
      <origin>393070</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16307" sha1="qnhfc4r5syabc575sewwomzjhbrvz6l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Eremia.mart&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''58            ՃԱԽԱՐԱԿԱՅԻՆ'''&lt;br&gt;
ամրացված առանցքակալից, դրա միջով անցնող և երկու կողմերում միակտոր փայտից կամ միմյանց վրա խաչաձև դրված ութաձև բարակ տախտակներով թևերից ու թելը փաթաթող իլիկից։ Թևերը միմյանց միանում են վերին և ստորին եզրերի ատամների արանքով անցկացված բրդե թելերով և կազմում անվի հակառակ երեսը։ Թևերի վրա փաթաթված կպրած թելով առանցքի վրա ամրացված շուռտվիկի միջոցով գործի դրվող անվի պտույտը փոխանցվում է իլիկին։ Ճ–ով մանում էին ցանկացած բարակության և ոլորման աստիճանի թել։ Այժմ Ճ․ օգտագործվում է հազվադեպ։{{ՀՍՀ հեղ|Ն․ Ավագյան}}
'''ՃԱԽԱՐԱԿԱՅԻՆ ՆՅԱՐԴ''' (nervus trochlearis), գլխուղեղային չորրորդ զույգ նյարդը, հիմնականում սոմատիկ շարժիչ է, նյարդավորում է ակնագնդի վերին թեք մկանը։ Ճ․ ն–ի զույգ կորիզները գտնվում են միջին ուղեղում, ուղեղի ջրանցքը շրջապատող կենտրոնական գորշ նյութում։ Կորիզից սկսվող նյարդարմատը նշված նյութով անցնում է ուղեղի վերին առագաստ, խաչվում է հակառակ կողմի նյարդարմատի հետ, դուրս գալիս գլխուղեղի թիկնային մակերես, ապա շրջագրկում դրսի կողմից ուղեղի ոտիկը, փապարային երակածոցի դրսի պատի հաստությունով ուղղվում է առաջ և ակնակապճի վերին ճեղքով մտնում է ակնակապիճ ու վերջանում ակնագնդի վերին թեք մկանում։ Ճ․ ն–ի ցողունը պարունակում է նաև սոմատիկ զգացող (ակնային նյարդից), և սիմպաթիկ (փապարային հյուսակից) նյարդաթելեր։ Ճ․ ն–ի ախտահարումն արտահայտվում է վերին թեք մկանի լուծանքով, որը դժվարացնում է ակնագնդի շարժումը։&lt;br&gt;
'''ՃԱԽՐԱԹԻՌ''', առանց շարժիչի [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_4.djvu/217 ''թռչող ապարատ'']։ Օդից ծանր է, շարժվում է համընթաց՝ իր կշռի ազդեցությամբ։ Ճ–ի թռիչքը հիմնված է նույն ֆիզիկական օրենքների վրա, ինչ ինքնաթիռի թռիչքը։ Հանդարտ մթնոլորտում թռչելիս Ճ․ հորիզոնի նկատմամբ որոշ անկյան տակ անընդհատ իջնում է։ Մթնոլորտում օդի վերընթաց հոսանքների առկայության դեպքում Ճ․ կարող է թռչել առանց բարձրություն կորցնելու կամ նույնիսկ բարձրանալ ([https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_10.djvu/205 ''սավառնում''])։&lt;br&gt;
Առաջին Ճ․ կառուցել և փորձարկել է ֆրանս․ նավաստի Ժ․ Լը Բրին 1868-ին։ Նրա կատարած թռիչքների հեռավորությունը հասնում էր 30 ''մ''։ ՍՍՀՄ–ում ճախրաթիռաշինությունը զարգացում ապրեց 20–30-ական թթ․։ Կոնստրուկտորներն էին Կ․ Կ․ [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_2.djvu/150 ''Արցեուլովը''], Ա․ Վ․ [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_4.djvu/320 ''Իլյուշինը''], Ա․ Ս․ [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_8.djvu/107 ''Յակովլևը''] և ուրիշներ։&lt;br&gt;
Արդի Ճ–ները տարբերվում են ըստ տեղերի քանակի (միա–, երկ– և բազմատեղ) և նշանակման (ուսումնական, մարզական, ռեկորդային)։ Գոյություն ունի Ճ–ի արձակման երեք եղանակ, բուքսիրման միջոցով (ավտոմեքենայով, մոտոցիկլետով, ինքնաթիռով), ներքին այրման շարժիչին միացված կարապիկով կամ ձեռքով ձգվող ռետինե լարի օգնությամբ։ 1960-ական թթ․ տարածում գտան շարժիչավոր Ճ–ները՝ մոտոճախրաթիռները, որոնք կատարում են ինքնուրույն վերսլացք։&lt;br&gt;
'''ՃԱԿԱՏ''', շենքի կամ կառույցի արտաքին կողմը։ Տարբերակվում են գլխավոր, կողային, դեպի փողոց կամ բակ նայող ևն Ճ–ներ։ Ճ–ի համամասնությունները, մասնատումները և հարդարանքը սովորաբար պայմանավորված են կառույցի նշանակությամբ, նրա ոճական, տարածական և կոնստրուկտիվ լուծումների յուրահատկություններով։ Ժամանակակից, հատկապես մասսայական ինդուստրիալ շինարարությունում, երբ կառույցները շրջապատված են լայնարձակ տարածություններով, շենքի բոլոր Ճ–ները ունեն հավասարազոր կարևոր նշանակություն։&lt;br&gt;
'''ՃԱԿԱՏԱԳԻՐ''', ոչ գիտական ըմբռնմամբ առասպելաբանության և իռացիոնալիստական փիլիսոփայության մեջ դեպքերի, անհատների և ամբողջ ժողովուրդների ապագայի կանխորոշվածություն։ Ճ․ ընկալվում է իբրև անխուսափելիություն, այն իր բնությամբ ինքնին «կույր» է և «մութ»։ Ճ․ կարելի է միայն գուշակել (միստիկական միջոցներով՝ աստղագուշակություն, հմայություններ ևն), բայց ոչ ճանաչել։ Ճ–ի ըմբռնումը կապված է նաև խիստ [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_3.djvu/358 ''դետերմինիզմի''] հետ (տես [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_12.djvu/618 ''Ֆատալիզմ''])։ Ճ–ի խաղի մեջ իմաստ և նպատակ չկա (դրանով այն տարբերվում է [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_11.djvu/633 ''տելեոլոգիայից'']), և անխուսափելի է (հետևաբար՝ ազատության հակոտնյան է)։&lt;br&gt;
Ճ․ ընկալվում է կամ իբրև դրսից (բնություն, հասարակություն) անհատին պարտադրվող ուժ, կամ՝ անհատի կենսաֆիզիկական հատկություններով, նրա ժառանգականությամբ պայմանավորված անխուսափելիություն։ Այսպես, ըստ ավանդության մարդու գանգի կարանը (ճակատի գիրը) մարդու համար նախախնամության կանխորոշած ուղին է։&lt;br&gt;
Հունա–հռոմեական մտածողությունը և գեղարվեստական գրականությունը (Հոմերոս, Էսքիլես, Եվրիպիդես) ներծծված են Ճ–ի ըմբռնումով։ Նույնիսկ աստվածները ենթակա են Ճ–ին։ Եթե հունա–հռոմեական դիցաբանության մեջ Ճ․ անձնավորված էր (Մոյրաներ, Պարկաներ), անհատից օտարված, ապա հայերի աշխարհընկալմամբ Ճ․ ուներ անձնական–անհատական բնույթ, ծագում է անհատից և անձնավորված չէ (Եզնիկ Կողբացի)։ Ճ. սովորաբար դիտվում է որպես չար ուժերի ներգործություն։ Երբեմն Ճ․ նույնացվում է [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_2.djvu/240 ''բախտին''], մինչդեռ բախտը ենթադրում է նաև երջանիկ վախճան։ Աշխարհում իշխող մութ և չար ուժերի կողքին տեղ է տրվում նաև լույսին և բարուն, թեև վերջիններս թեական են, պատահական։&lt;br&gt;
Քրիստոնեությունը Ճ․ մերժում է, որովհետև ընդունվում է զղջալու և քավության միջոցով անխուսափելուց ազատվելը և փրկությանը հասնելը։ Հայ եկեղեցին դատապարտել է հեթանոսության շրջանից ժողովրդի մեջ պահպանված Ճ–ի պատկերացումը, որն ընդունում է միստիկական միջոցներով դեպքերի, իրադարձությունների վրա ազդելու հնարավորություն։&lt;br&gt;
Իռացիոնալիստական փիլիսոփայության մեջ (Ֆ․ Նիցշե, կյանքի փիլիսոփայություն, Օ․ Շպենգլեր) Ճ. կապվում է մարդկային գոյության անիմաստության, հասարակական և մարդկային հարաբերությունների իռացիոնալության և անհատի լքվածության հետ։ Այսպիսով, Ճ․ ստանում է ընդգծված սոցիալական բնույթ, դառնում է կապիտալիստական հասարակության ճգնաժամի արտահայտություններից։{{ՀՍՀ հեղ|Լ․Խաչատրյան}}
'''ՃԱԿԱՏԱՄԱՐՏ''', պատերազմող կողմերի գլխավոր ուժերի վճռական բախում։ Անցյալում (մինչև XIX դ․) ռազմ. գործողությունները տեղի էին ունենում սահմանափակ տարածքների վրա, և հաճախ մի Ճ–ի ելքից էր կախված ոչ միայն բանակի, այլև պետության ճակատագիրը (օրինակ, [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_1.djvu/607 ''Ավարայրի ճակատամարտ 451''], [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_5.djvu/716 ''Կուլիկովյան ճակատամարտ 1380''], [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_9.djvu/366 ''Պոլտավայի ճակատամարտ 1709''] ևն)։ Նոր ժամանակներում, երբ բախվում են զորային մեծ խմբավորումներ ու մեծ տարածքների վրա, «Ճ․» հասկացությունն օգտագործվում է մի շարք մարտերի ու հարվածների հավաքական իմաստով։ Խոշոր ռազմ. կամպանիաների, երբեմն նաև պատերազմների ելքը վճռող Ճ–երը (օրինակ, [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_2.djvu/160 ''Պա'']Աուստերլիցի ճակատամարտ 1805) կոչվում են գլխավոր Ճ։ XIX դ․ կեսից Ճ–ին որպես հոմանիշ է օգտագործվում նաև ''օպերացիան''։&lt;br&gt;
Ճ–երը մղվում են ցամաքում, օդում և ծովում։ Լինում են {{լայն|հարձակողական}} (երբ գործող զորամասերը կատարելով առաջադրված խնդիրը, հակառակորդից գրավում կամ ազատագրում են տարածքներ), {{լայն|պաշտպանական}} (երբ ձգտում են պահպանել գրաված դիրքերը, մեծ վնասներ պատճառելով հակառակորդին) և {{լայն|հանդիպական}} (երբ հետապնդում են նահանջող հակառակորդին, ետ մղում հակագրոհը ևն)։&lt;br&gt;
1941–45-ի Հայրենական մեծ պատերազմում ֆաշիստական Գերմանիայի դեմ ՍՍՀՄ հաղթանակի գործում կարևորագույն դեր խաղացին մի շարք Ճ–եր՝ [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_8.djvu/36 ''Մոսկվայի ճակատամարտ 1941––42''], [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_4.djvu/560 ''Լենինգրադի ճակատամարտ 1941–44''], [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_5.djvu/632 ''Կովկասի ճակատամարտ 1942–43''], [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_11.djvu/97 ''Ստալինգրադի ճակատամարտ 1942–43''], [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_6.djvu/33 ''Կուրսկի ճակատամարտ 1943''] ևն։{{ՀՍՀ հեղ|Մ․ Կարապետյան}}
'''ՃԱԿԱՏԱՅԻՆ ԴԻՄԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆ''', տես [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_1.djvu/93 ''Աերոդինամիկ դիմադրություն'']։&lt;br&gt;
'''ՃԱԿԱՏԱՅԻՆ ԾՈՑԻ ԲՈՐԲՈՍՈՒՄ''', {{լայն|ֆրոնտիտ}}, ճակատոսկրի օղակիր խոռոչի բորբոքային հիվանդություն։ Հաճախ վարակիչ հիվանդությունների բարդություն է։ Քրոնիկական ֆրոնտիտը կրկնվող և չբուժված սուր բորբոքումների հետևանք է։ Սուր բորբոքման ախտանշաններն են՝ գլխացավ, ճակատային ծոցի շրջանի ցավեր, հատկապես ճնշելիս, արցունքահոսություն համապատասխան կողմի աչքից։ Հնարավոր է կոպերի այտուց, բարձր ջերմություն, ընդհանուր թուլություն։ Քրոնիկական ընթացքի ժամանակ ախտանշանները թույլ են արտահայտվում, կոմբինացվում են ցանցաձև լաբիրինթոսի բջիջների ախտահարման հետ, որի հետևանքով առաջանում են [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_9.djvu/359 ''պոլիպներ'']։ {{լայն|Բուժումը}}․ սուր ֆրոնտիտի դեպքում կոնսերվատիվ է․ քթի միջին անցուղուն քսում են 2–3% կոկաինի լուծույթ՝ ադրենալինի հետ, միաժամանակ՝ ընդհանուր հակաբորբոքային դեղամիջոցներ (անտիբիոտիկներ, ցավազրկողներ)։ Քրոնիկական ընթացքի դեպքում՝ վիրաբուժական միջամտություն։&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qnhfc4r5syabc575sewwomzjhbrvz6l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>393071</id>
      <parentid>393070</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T06:44:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-31364-58</username>
        <id>14009</id>
      </contributor>
      <origin>393071</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16307" sha1="huapwpbqqfx5bk92hzst46m8kchqmqn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Eremia.mart&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''58            ՃԱԽԱՐԱԿԱՅԻՆ'''&lt;br&gt;
ամրացված առանցքակալից, դրա միջով անցնող և երկու կողմերում միակտոր փայտից կամ միմյանց վրա խաչաձև դրված ութաձև բարակ տախտակներով թևերից ու թելը փաթաթող իլիկից։ Թևերը միմյանց միանում են վերին և ստորին եզրերի ատամների արանքով անցկացված բրդե թելերով և կազմում անվի հակառակ երեսը։ Թևերի վրա փաթաթված կպրած թելով առանցքի վրա ամրացված շուռտվիկի միջոցով գործի դրվող անվի պտույտը փոխանցվում է իլիկին։ Ճ–ով մանում էին ցանկացած բարակության և ոլորման աստիճանի թել։ Այժմ Ճ․ օգտագործվում է հազվադեպ։{{ՀՍՀ հեղ|Ն․ Ավագյան}}
'''ՃԱԽԱՐԱԿԱՅԻՆ ՆՅԱՐԴ''' (nervus trochlearis), գլխուղեղային չորրորդ զույգ նյարդը, հիմնականում սոմատիկ շարժիչ է, նյարդավորում է ակնագնդի վերին թեք մկանը։ Ճ․ ն–ի զույգ կորիզները գտնվում են միջին ուղեղում, ուղեղի ջրանցքը շրջապատող կենտրոնական գորշ նյութում։ Կորիզից սկսվող նյարդարմատը նշված նյութով անցնում է ուղեղի վերին առագաստ, խաչվում է հակառակ կողմի նյարդարմատի հետ, դուրս գալիս գլխուղեղի թիկնային մակերես, ապա շրջագրկում դրսի կողմից ուղեղի ոտիկը, փապարային երակածոցի դրսի պատի հաստությունով ուղղվում է առաջ և ակնակապճի վերին ճեղքով մտնում է ակնակապիճ ու վերջանում ակնագնդի վերին թեք մկանում։ Ճ․ ն–ի ցողունը պարունակում է նաև սոմատիկ զգացող (ակնային նյարդից), և սիմպաթիկ (փապարային հյուսակից) նյարդաթելեր։ Ճ․ ն–ի ախտահարումն արտահայտվում է վերին թեք մկանի լուծանքով, որը դժվարացնում է ակնագնդի շարժումը։&lt;br&gt;
'''ՃԱԽՐԱԹԻՌ''', առանց շարժիչի [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_4.djvu/217 ''թռչող ապարատ'']։ Օդից ծանր է, շարժվում է համընթաց՝ իր կշռի ազդեցությամբ։ Ճ–ի թռիչքը հիմնված է նույն ֆիզիկական օրենքների վրա, ինչ ինքնաթիռի թռիչքը։ Հանդարտ մթնոլորտում թռչելիս Ճ․ հորիզոնի նկատմամբ որոշ անկյան տակ անընդհատ իջնում է։ Մթնոլորտում օդի վերընթաց հոսանքների առկայության դեպքում Ճ․ կարող է թռչել առանց բարձրություն կորցնելու կամ նույնիսկ բարձրանալ ([https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_10.djvu/205 ''սավառնում''])։&lt;br&gt;
Առաջին Ճ․ կառուցել և փորձարկել է ֆրանս․ նավաստի Ժ․ Լը Բրին 1868-ին։ Նրա կատարած թռիչքների հեռավորությունը հասնում էր 30 ''մ''։ ՍՍՀՄ–ում ճախրաթիռաշինությունը զարգացում ապրեց 20–30-ական թթ․։ Կոնստրուկտորներն էին Կ․ Կ․ [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_2.djvu/150 ''Արցեուլովը''], Ա․ Վ․ [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_4.djvu/320 ''Իլյուշինը''], Ա․ Ս․ [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_8.djvu/107 ''Յակովլևը''] և ուրիշներ։&lt;br&gt;
Արդի Ճ–ները տարբերվում են ըստ տեղերի քանակի (միա–, երկ– և բազմատեղ) և նշանակման (ուսումնական, մարզական, ռեկորդային)։ Գոյություն ունի Ճ–ի արձակման երեք եղանակ, բուքսիրման միջոցով (ավտոմեքենայով, մոտոցիկլետով, ինքնաթիռով), ներքին այրման շարժիչին միացված կարապիկով կամ ձեռքով ձգվող ռետինե լարի օգնությամբ։ 1960-ական թթ․ տարածում գտան շարժիչավոր Ճ–ները՝ մոտոճախրաթիռները, որոնք կատարում են ինքնուրույն վերսլացք։&lt;br&gt;
'''ՃԱԿԱՏ''', շենքի կամ կառույցի արտաքին կողմը։ Տարբերակվում են գլխավոր, կողային, դեպի փողոց կամ բակ նայող ևն Ճ–ներ։ Ճ–ի համամասնությունները, մասնատումները և հարդարանքը սովորաբար պայմանավորված են կառույցի նշանակությամբ, նրա ոճական, տարածական և կոնստրուկտիվ լուծումների յուրահատկություններով։ Ժամանակակից, հատկապես մասսայական ինդուստրիալ շինարարությունում, երբ կառույցները շրջապատված են լայնարձակ տարածություններով, շենքի բոլոր Ճ–ները ունեն հավասարազոր կարևոր նշանակություն։&lt;br&gt;
'''ՃԱԿԱՏԱԳԻՐ''', ոչ գիտական ըմբռնմամբ առասպելաբանության և իռացիոնալիստական փիլիսոփայության մեջ դեպքերի, անհատների և ամբողջ ժողովուրդների ապագայի կանխորոշվածություն։ Ճ․ ընկալվում է իբրև անխուսափելիություն, այն իր բնությամբ ինքնին «կույր» է և «մութ»։ Ճ․ կարելի է միայն գուշակել (միստիկական միջոցներով՝ աստղագուշակություն, հմայություններ ևն), բայց ոչ ճանաչել։ Ճ–ի ըմբռնումը կապված է նաև խիստ [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_3.djvu/358 ''դետերմինիզմի''] հետ (տես [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_12.djvu/618 ''Ֆատալիզմ''])։ Ճ–ի խաղի մեջ իմաստ և նպատակ չկա (դրանով այն տարբերվում է [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_11.djvu/633 ''տելեոլոգիայից'']), և անխուսափելի է (հետևաբար՝ ազատության հակոտնյան է)։&lt;br&gt;
Ճ․ ընկալվում է կամ իբրև դրսից (բնություն, հասարակություն) անհատին պարտադրվող ուժ, կամ՝ անհատի կենսաֆիզիկական հատկություններով, նրա ժառանգականությամբ պայմանավորված անխուսափելիություն։ Այսպես, ըստ ավանդության մարդու գանգի կարանը (ճակատի գիրը) մարդու համար նախախնամության կանխորոշած ուղին է։&lt;br&gt;
Հունա–հռոմեական մտածողությունը և գեղարվեստական գրականությունը (Հոմերոս, Էսքիլես, Եվրիպիդես) ներծծված են Ճ–ի ըմբռնումով։ Նույնիսկ աստվածները ենթակա են Ճ–ին։ Եթե հունա–հռոմեական դիցաբանության մեջ Ճ․ անձնավորված էր (Մոյրաներ, Պարկաներ), անհատից օտարված, ապա հայերի աշխարհընկալմամբ Ճ․ ուներ անձնական–անհատական բնույթ, ծագում է անհատից և անձնավորված չէ (Եզնիկ Կողբացի)։ Ճ. սովորաբար դիտվում է որպես չար ուժերի ներգործություն։ Երբեմն Ճ․ նույնացվում է [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_2.djvu/240 ''բախտին''], մինչդեռ բախտը ենթադրում է նաև երջանիկ վախճան։ Աշխարհում իշխող մութ և չար ուժերի կողքին տեղ է տրվում նաև լույսին և բարուն, թեև վերջիններս թեական են, պատահական։&lt;br&gt;
Քրիստոնեությունը Ճ․ մերժում է, որովհետև ընդունվում է զղջալու և քավության միջոցով անխուսափելուց ազատվելը և փրկությանը հասնելը։ Հայ եկեղեցին դատապարտել է հեթանոսության շրջանից ժողովրդի մեջ պահպանված Ճ–ի պատկերացումը, որն ընդունում է միստիկական միջոցներով դեպքերի, իրադարձությունների վրա ազդելու հնարավորություն։&lt;br&gt;
Իռացիոնալիստական փիլիսոփայության մեջ (Ֆ․ Նիցշե, կյանքի փիլիսոփայություն, Օ․ Շպենգլեր) Ճ. կապվում է մարդկային գոյության անիմաստության, հասարակական և մարդկային հարաբերությունների իռացիոնալության և անհատի լքվածության հետ։ Այսպիսով, Ճ․ ստանում է ընդգծված սոցիալական բնույթ, դառնում է կապիտալիստական հասարակության ճգնաժամի արտահայտություններից։{{ՀՍՀ հեղ|Լ․Խաչատրյան}}
'''ՃԱԿԱՏԱՄԱՐՏ''', պատերազմող կողմերի գլխավոր ուժերի վճռական բախում։ Անցյալում (մինչև XIX դ․) ռազմ. գործողությունները տեղի էին ունենում սահմանափակ տարածքների վրա, և հաճախ մի Ճ–ի ելքից էր կախված ոչ միայն բանակի, այլև պետության ճակատագիրը (օրինակ, [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_1.djvu/607 ''Ավարայրի ճակատամարտ 451''], [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_5.djvu/716 ''Կուլիկովյան ճակատամարտ 1380''], [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_9.djvu/366 ''Պոլտավայի ճակատամարտ 1709''] ևն)։ Նոր ժամանակներում, երբ բախվում են զորային մեծ խմբավորումներ ու մեծ տարածքների վրա, «Ճ․» հասկացությունն օգտագործվում է մի շարք մարտերի ու հարվածների հավաքական իմաստով։ Խոշոր ռազմ. կամպանիաների, երբեմն նաև պատերազմների ելքը վճռող Ճ–երը (օրինակ, [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_2.djvu/160 ''Պա'']Աուստերլիցի ճակատամարտ 1805) կոչվում են գլխավոր Ճ։ XIX դ․ կեսից Ճ–ին որպես հոմանիշ է օգտագործվում նաև ''օպերացիան''։&lt;br&gt;
Ճ–երը մղվում են ցամաքում, օդում և ծովում։ Լինում են {{լայն|հարձակողական}} (երբ գործող զորամասերը կատարելով առաջադրված խնդիրը, հակառակորդից գրավում կամ ազատագրում են տարածքներ), {{լայն|պաշտպանական}} (երբ ձգտում են պահպանել գրաված դիրքերը, մեծ վնասներ պատճառելով հակառակորդին) և {{լայն|հանդիպական}} (երբ հետապնդում են նահանջող հակառակորդին, ետ մղում հակագրոհը ևն)։&lt;br&gt;
1941–45-ի Հայրենական մեծ պատերազմում ֆաշիստական Գերմանիայի դեմ ՍՍՀՄ հաղթանակի գործում կարևորագույն դեր խաղացին մի շարք Ճ–եր՝ [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_8.djvu/36 ''Մոսկվայի ճակատամարտ 1941––42''], [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_4.djvu/560 ''Լենինգրադի ճակատամարտ 1941–44''], [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_5.djvu/632 ''Կովկասի ճակատամարտ 1942–43''], [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_11.djvu/97 ''Ստալինգրադի ճակատամարտ 1942–43''], [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_6.djvu/33 ''Կուրսկի ճակատամարտ 1943''] ևն։{{ՀՍՀ հեղ|Մ․ Կարապետյան}}
'''ՃԱԿԱՏԱՅԻՆ ԴԻՄԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆ''', տես [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_1.djvu/93 ''Աերոդինամիկ դիմադրություն'']։&lt;br&gt;
'''ՃԱԿԱՏԱՅԻՆ ԾՈՑԻ ԲՈՐԲՈՔՈՒՄ''', {{լայն|ֆրոնտիտ}}, ճակատոսկրի օղակիր խոռոչի բորբոքային հիվանդություն։ Հաճախ վարակիչ հիվանդությունների բարդություն է։ Քրոնիկական ֆրոնտիտը կրկնվող և չբուժված սուր բորբոքումների հետևանք է։ Սուր բորբոքման ախտանշաններն են՝ գլխացավ, ճակատային ծոցի շրջանի ցավեր, հատկապես ճնշելիս, արցունքահոսություն համապատասխան կողմի աչքից։ Հնարավոր է կոպերի այտուց, բարձր ջերմություն, ընդհանուր թուլություն։ Քրոնիկական ընթացքի ժամանակ ախտանշանները թույլ են արտահայտվում, կոմբինացվում են ցանցաձև լաբիրինթոսի բջիջների ախտահարման հետ, որի հետևանքով առաջանում են [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_9.djvu/359 ''պոլիպներ'']։ {{լայն|Բուժումը}}․ սուր ֆրոնտիտի դեպքում կոնսերվատիվ է․ քթի միջին անցուղուն քսում են 2–3% կոկաինի լուծույթ՝ ադրենալինի հետ, միաժամանակ՝ ընդհանուր հակաբորբոքային դեղամիջոցներ (անտիբիոտիկներ, ցավազրկողներ)։ Քրոնիկական ընթացքի դեպքում՝ վիրաբուժական միջամտություն։&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>huapwpbqqfx5bk92hzst46m8kchqmqn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Էջ:Հայկական Սովետական Հանրագիտարան (Soviet Armenian Encyclopedia) 7.djvu/59</title>
    <ns>104</ns>
    <id>24781</id>
    <revision>
      <id>393072</id>
      <parentid>174202</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T06:56:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-31364-58</username>
        <id>14009</id>
      </contributor>
      <origin>393072</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11958" sha1="5movqduiaxrflsk78qaqb1yfxf4jlom" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;N00b228&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Աջաթև|'''ՃԱԿՆԴԵՂԱՀԱՎԱՔ            59'''}}
'''ՃԱԿԱՏԱՆՈՑ''', {{լայն|ճականոց}}, կանացի զարդ, գլխի հարդարանքի մաս։ Գործածվում էր ավանդական տարազի համալիրներում՝ մինչև XX դ․ սկիզբը (այժմ հանդիպում է միայն Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզի Հադրութի շրջանի տարեց կանանց մոտ)։ Կրում էին ամուսնացած կանայք։ Լինում էր տարբեր ձևի։ Բարձր Հայքում Ճ. թավշապատ էր, զարդարվում էր գունավոր թելերով, ասեղնակար (մանուշակի, նարգիզի և այլ ծաղիկների ու տերևների պատկերներ) ժանյակով․ հարուստ խավի կանանց մոտ՝ ոսկյա ծաղկաձև և տերևաձև թերթիկներով, մարգարիտներով։ Ավելի տարածված էր դրամաշարով Ճ․, որն աղջիկները նշանդրեքի օրը ստանում էին փեսայի մորից՝ իբրև նվեր։ Վասպուրականում Ճ․ (մախչա) պատրաստվում էր արծաթից՝ զուգաթելի, դրվագման եղանակներով, բաղկացած էր նշաձև, լուսնաձև զարդերով, գունավոր ակներով, մարջանե կախիկներով յոթ տախտակներից։ Գողթն գավառում Ճ․ բարձրադիր էր, ասեղնագործվում էր ոսկեթելով (բուսական զարդանախշեր), եզրին ամրացվում էր երեքական փոքր տախտակներից կազմված կախիկների շարան, յուրաքանչյուրի ծայրին՝ կարմիր ակներով երեքական գնդաձև զարդեր։ {{ՀՍՀ հեղ|Ն․ Ավագյան}}
'''ՃԱԿԱՏԵՆ''' գյուղ Հայկական ՍԱՀ Ղափանի շրջանում, շրջկենտրոնից 6 կմ հարավ–արևելք։ Կոլտնտեսությունն զբաղվում է անասնապահությամբ, ծխախոտի, հացահատիկի և կերային կուլտուրաների մշակությամբ։ Ունի ութամյա դպրոց, ակումբ, գրադարան, բուժկայան։ Գյուղի շրջակայքում պահպանվել են եկեղեցի (X դ․), մատուռներ, կամուրջ (XVII դ․)։&lt;br&gt;
'''ՃԱԿԱՏՔ''', գավառ Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգում։ Տարածվում էր Հայկական պար լեռնաշղթայի և Երասխ գետի միջև, վերջինիս Վարդամարգ և Ագարակ վտակների ավազանում։ Հս–արմ–ից և հս–արլ–ից Երասխով սահմանակից էր Արշարունիք և Արագածոտն, հվ–արմ–ից և հվ–արլ–ից (Հայկական պարով)՝ Բագրևանդ և Կոգովիտ, արլ–ից՝ Մասյացոտն գավառներին։ Ճ–ի հվ․ և արմ․ մասերը լեռնոտ են, կենտրոնական մասում բարձրանամ են Բարդող և Փարլու (Փերլու) լեռնագագաթները։ Հս–ը (Երասխի աջափնյակը) հարթավայրային է, հողը՝ բերրի և այգեվետ։ Կլիման ցամաքային է։ Ոռոգվում է Վարդամարգ, Ագարակ, Թանդուրեկ, Թեղեկճի և այլ գետերի, ինչպես նաև Հայկական պարի վրա գոյացած մանր լճակների ջրերով։ Ունի քարածխի և հատկապես աղի հարուստ պաշարներ։ Կողբի կերակրի բարձրորակ աղահանքը շահագործվել է հնագույն ժամանակներից և առ այսօր պահպանում է իր արդ․ նշանակությունը։&lt;br&gt;
Արշակունիների և Բագրատունիների թագավորության ժամանակներում Ճ. մտել է արքունի տիրույթների մեջ։ XIII դ․ սկզբին ազատագրվել է սելջուկյան թուրքերից և անցել Զաքարյաններին։ Ճ–ի բազմաթիվ բնակավայրեր կործանվել են Լենկթեմուրի արշավանքների (1387 և 1393) հետևանքով։&lt;br&gt;
XV դ․ Ճ․ տրոհված էր երկու վիճակի՝ Կողբի և Սուրմառու (համանուն կենտրոնների անունով)։ XVI–XVIII դդ․՝ պարսկ․ տիրապետության ներքո, Սուրմառին կազմում էր Երևանի խանության Սուրմալու մահալը, իսկ Կողբը մտնում էր նույն խանության Սառթլի մահալի մեջ։ Արևելյան Հայաստանը Ռուսաստանին միացվելուց հետո Ճ․ Մասյացոտնի արլ․ մասի հետ կազմում էր Սուրմառի(Սուրմալու) գավառը և բաժանվում էր երկու վիճակի՝ Սուրմառու (50 գյուղով) և Ձորագյուղ–Բարչենիս (54 գյուղով)։&lt;br&gt;
''Գրկ''․ {{լայն|Ալիշան Ղ․}}, Այրարատ, Վնտ․, 1890։ {{լայն|Հակոբյան Թ․ Խ}}․, Հայաստանի պատմական աշխարհագրություն, Ե․, 1968։  {{ՀՍՀ հեղ|Թ․ Հակոբյան}}
'''ՃԱԿՆԴԵՂ''' (Beta), թելուկազգիների ընտանիքի միամյա, երկամյա և բազմամյա բույսերի ցեղ։ Հայտնի է 13 տեսակ (11 վայրի և 2 մշակովի), ՍՍՀՄ–ում՝ 5-ը (այդ թվում 2 մշակովի)։ Վայրի տեսակների տարածման արեալներն են՝ Միջերկրական ծովափը, Առաջավոր Ասիան, Անդրկովկասը, Ղրիմը, Բալկանները, Արևելքում հասնում են մինչև Հնդկաստան, Արևմուտքում՝ Ֆրանսիայի, Մեծ Բրիտանիայի, Սկանդինավիայի առափնյա շրջանները։ Մշակովի տեսակներն են՝ երկամյա {{լայն|տերևային Ճ․}} կամ {{լայն|մանգոլդը}} (B․ cicla) և {{լայն|սովորական Ճ}}. (B․ vulgaris), որը ստորաբաժանվում է եվրոպական (սեղանի, կերի և շաքարի Ճ-ի տարատեսակների խմբեր) և ասիական (թույլ զարգացած արմատապտուղով նվազ կուլտուրական տարատեսակների խմբեր) ենթատեսակների։&lt;br&gt;
{{լայն|Սեղանի, կարմիր, բանջարի Ճ}}․ աճման առաջին տարում առաջացնում է 0,4–0,9 կգ զանգվածով, գնդաձվաձև արմատապտուղ, ունի մուգ կարմիր, կարմիր–մանուշակագույն միջուկ և կարմիր ջղերով կանաչ կամ կարմիր տերևներով վարդակ։ Սննդի մեջ օգտագործում են արմատապտուղը (պարունակում է 13–20% չոր նյութեր, այդ թվում՝ 9–16% շաքար, 1,8–3% սպիտակուց, մինչև 0,5% օրգ․ թթուներ, 0,7–1,4% թաղանթանյութ, 0,8–1,3% հանքային աղեր, С, В, PP խմբի վիտամիններ): Տարածված է բոլոր մայր ցամաքներում։ ՍՍՀՄ–ում մշակվում է երկրագործական բոլոր գոտիներում (1977-ին մոտ 60 հզ․ հա)։&lt;br&gt;
{{լայն|Կերի Ճ}}․ կյանքի առաջին տարում առաջացնում է խոշոր (մինչև 10–12 կգ), տարբեր ձևի և գույնի արմատապտուղ ու կանաչ տերևներով վարդակ։ Օգտագործվում է որպես հյութալի կեր (տերևները նաև սիլոսացնում են)։ 100 կգ արմատապտուղը պարունակում է 12,2 կերի միավոր և 0,9 կգ մարսելի սպիտակուց, իսկ 100 կգ տերևները՝ համապատասխանաբար 10,2 և 1,8 կգ։ Արմատապտուղների միջին բերքատվությունը 300–400 ց/հա է։ Մշակվում է Ուկրաինայում, ՌՍՖՍՀ ոչ սևահողային գոտում, Պովոլժիեում, Բելոռուսիայում, Լիտվայում։&lt;br&gt;
{{լայն|Շաքարի Ճ}}․, ցանքի տարում զարգանում է շաքարով (մինչև 19%) հարուստ, սպիտակ միջուկով արմատապտուղը (300–600 գ) և սպիտակ–կանաչ տերևների վարդակը։ Ծաղիկները հնգատիպ են, երկսեռ, խումբ–խումբ նստած տերևածոցերում՝ ցողունի ամբողջ երկարությամբ։ Պտուղը ընկուզիկ է, հասունանալիս ընկուզիկները սերտաճում են ու վերածվում պտղաբույլի՝ կնձիկի (յուրաքանչյուրում՝ 2–6 սերմ)։ Ջերմասեր, լուսասեր, խոնավասեր, աղադիմացկուն, երաշտադիմացկուն [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_8.djvu/472 ''շաքարի արդյունաբերությանը''] հումքով ապահովող, կարևորագույն տեխ․ բույս է։ Թափոնները՝ մզուկը և մաթն, արժեքավոր կերեր են։ Աշխարհում շաքարի Ճ–ի ցանքատարածությունը 9,38 մլն հա է (1976)։ Մշակվում է գլխավորապես եվրոպական երկրներում (ՍՍՀՄ, Լեհաստան, ԳԴՀ, ԳՖՀ, Չեխոսլովակիա, Ֆրանսիա, Անգլիա, Իտալիա, Հունգարիա, Բելգիա ևն)։ ՍՍՀՄ–ում գործարանային շաքարի Ճ–ի ցանքատարածությունը կազմում է 3,76 մլն հա (1978)։&lt;br&gt;
ՀՍՍՀ–ում շաքարի Ճ–ի մշակումն սկսվել է Շիրակի ջրանցքի շահագործումից հետո, Ախուրյանի, Սպիտակի, Արթիկի, Ամասիայի շրջաններում։ Արտադրանքը վերամշակվում է Սպիտակի շաքարի գործարանում։ ՀՍՍՀ–ում շրջանացված են Ռամոնսկայա–931, Վերխնյաչեսկայա–038, Պերվոմայսկի պոլիհիբրիդ–10 ևն։ Շաքարի Ճ–ի համար լավ նախորդներ են հատիկաընդեղեն ու շարահերկ գյուղատնտ․ բույսերը, աշնանացան ցորենը։ Նախորդող բույսերի բերքահավաքից հետո կատարվում է երեսվար, ապա 27–30 սմ խորությամբ ցրտահերկ, վաղ գարնանը՝ փոցխում, իսկ ցանքից առաջ՝ 6–12 սմ խորությամբ կուլտիվացում։ Ցանքի նորման բազմասերմ կնձիկների դեպքում՝ 25–28 կգ/հա, միասերմի դեպքում՝ 15–18 կգ/հա։ ՀՍՍՀ–ում Ճ–ի բերքը հավաքում են սեպտ․ 25-ից մինչև հոկտ․ 15-ը։ 1978-ին ՀՍՍՀ–ում գործարանային Ճ–ի ցանքատարածությունը 4,6 հզ․ հա էր։&lt;br&gt;
'''ՃԱԿՆԴԵՂԱՀԱՎԱՔ ԿՈՄԲԱՅՆ''', շաքարի ճակնդեղի բերքը հավաքող մեքենա, հողից հանում է արմատները (պալարները), կտրում փրերը, դրանք զետեղում բունկերի մեջ, կամ արմատները բարձում կողքից ընթացող մեքենայի թափքի, իսկ փրերը՝ տրակտորային բեռնասայլակի վրա։ ՍՍՀՄ–ում արտադրվում է 2 տեսակի Ճ․ կ․&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5movqduiaxrflsk78qaqb1yfxf4jlom</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Խաղիկնէ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150128</id>
    <revision>
      <id>393081</id>
      <parentid>392902</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T10:58:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Անունով խմբագիր</username>
        <id>4841</id>
      </contributor>
      <origin>393081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1684" sha1="6sw3o3ph1euztsaup6n1cq4vpwumjxt" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title=ԽԱՂԻԿՆԷ
|section = 
|previous =  [[Առածնէ ու ասացվածքնէ]]
|next = [[Բանաստեղծություններ՝ Արցախյան բարբառով|Ստեղծագործություններ՝ Արցախի բարբառով]]
|notes = Աղբյուր՝ &lt;span title=&quot;[[Չափածո և արձակ երգիծանք|Չափածո և արձակ երգիծանք]] (պարոդիաներ, ֆելիետոններ, էպիգրամներ, մանրապատումներ, Արցախյան բանահյուսության նմուշներ),&quot;&gt;[[Չափածո և արձակ երգիծանք|Չափածո և արձակ երգիծանք]] (պարոդիաներ, ֆելիետոններ, էպիգրամներ, մանրապատումներ, Արցախյան բանահյուսության նմուշներ), Ստեփանակերտ, «Վաչագան Բարեպաշտ» հրատ., 2008, 80 էջ, տպ. 250 օր.։
|author =Արիս Արսենի}}

{{բանաստեղծություն|ԽԱՂԻԿՆԷ|&lt;poem&gt;
'''***
Թուխպալ ա՝ թօռ չի կյամ, 
Մթնալ ա` տօն չի կյամ, 
Էս անդար պ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;ը&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;էրցին յ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;ը&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;րա 
Առանց յար քօն չի կյամ:


'''***
Ծիրանէ ծառ, բար մի տօ, 
Ճուղնէրըտ տ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ուրուր մի տօ, 
Ամէն կօխկավըտ հընցընէլավ՝ 
Դյարդէրըս ուրուր մի տօ:


'''***
:::''(Մորս խոսքերից)

Հիբը կըինի՝ կըմըռնանա, 
Ծուվէն ճյուրը կըթըքանա, 
Բըլէս բալան կըմըծանա, 
Ծօվէն ճիրումը կըլըղանա:

&lt;/poem&gt;|}}</text>
      <sha1>6sw3o3ph1euztsaup6n1cq4vpwumjxt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Առածնէ ու ասացվածքնէ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150129</id>
    <revision>
      <id>393079</id>
      <parentid>392906</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T10:44:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Անունով խմբագիր</username>
        <id>4841</id>
      </contributor>
      <origin>393079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1880" sha1="02hjs3pn3f916jnnrooim842zijk5tf" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title=ԱՌԱԾՆԷ ՈՒ ԱՍԱՑՎԱԾՔՆԷ
|section = 
|previous =  [[Սրամտութուննէ]]
|next = [[Խաղիկնէ]]
|notes = Աղբյուր՝ &lt;span title=&quot;[[Չափածո և արձակ երգիծանք|Չափածո և արձակ երգիծանք]] (պարոդիաներ, ֆելիետոններ, էպիգրամներ, մանրապատումներ, Արցախյան բանահյուսության նմուշներ),&quot;&gt;[[Չափածո և արձակ երգիծանք|Չափածո և արձակ երգիծանք]] (պարոդիաներ, ֆելիետոններ, էպիգրամներ, մանրապատումներ, Արցախյան բանահյուսության նմուշներ), Ստեփանակերտ, «Վաչագան Բարեպաշտ» հրատ., 2008, 80 էջ, տպ. 250 օր.։
|author =Արիս Արսենի}}

{{poem|ԱՌԱԾՆԷ ՈՒ ԱՍԱՑՎԱԾՔՆԷ|&lt;poem&gt;
'''***
Վըրդէղ հաց՝ 
Ընդէղ կաց:


'''***
Կ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ինին թ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ունդ ա՝ 
Կ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ինի խմօղ, 
Ջանըտ տ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ուս կյա:


'''***
Կ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ինին թանգ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt; չի, 
Ամէն մարթու պ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ան չի:


'''***
— Կ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ինի, ասէ, վէրնա՞ շատ՝ 
Քանդածը՞տ, թա շինածըտ:
— Շինածըս յէս գ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ուդում յըմ, 
Սահման չօնէ քանդածըս:


'''***
Արաղ, կ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ինի, ծ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;ը&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;էր 
Իրչինը լ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ավ ա, 
Յէրգրորդը բավ ա, 
Յէռորդը ցավ ա:


'''***
Խմէլիս վախտը՝ 
Հա՛յ-հա՛յ, 
Խմէլան յ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;էտը՝ 
Վա՛յ-վա՛յ...
&lt;/poem&gt;|}}</text>
      <sha1>02hjs3pn3f916jnnrooim842zijk5tf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Սրամտութուննէ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150130</id>
    <revision>
      <id>393076</id>
      <parentid>392907</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T10:25:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Անունով խմբագիր</username>
        <id>4841</id>
      </contributor>
      <origin>393076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3893" sha1="d7qkigxd2mr6gw6ipr8f65vxttm2cdg" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title=ՍՐԱՄՏՈՒԹՈՒՆՆԷ
|section = 
|previous =  [[Հանէլուկնէ]]
|next = [[Առածնէ ու ասացվածքնէ]]
|notes = Աղբյուր՝ &lt;span title=&quot;[[Չափածո և արձակ երգիծանք|Չափածո և արձակ երգիծանք]] (պարոդիաներ, ֆելիետոններ, էպիգրամներ, մանրապատումներ, Արցախյան բանահյուսության նմուշներ),&quot;&gt;[[Չափածո և արձակ երգիծանք|Չափածո և արձակ երգիծանք]] (պարոդիաներ, ֆելիետոններ, էպիգրամներ, մանրապատումներ, Արցախյան բանահյուսության նմուշներ), Ստեփանակերտ, «Վաչագան Բարեպաշտ» հրատ., 2008, 80 էջ, տպ. 250 օր.։
|author =Արիս Արսենի}}

{{poem|ՍՐԱՄՏՈՒԹՈՒՆՆԷ|&lt;poem&gt;
''''***
''Աղվէս՝
Խանէն ք&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ուրք&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ումը թաղվէս:


'''***
''Տանձի՝
Կլ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;օխըտ տակեն խանձի:


'''***
''Շլ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;օրի՝
Ճուղնան փռնէ,
Ճլ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;օրի:


'''***
''Զըկռէ՝
Ճուղնան փռնէ,
Ճըկռէ:


'''***
''Հըռածած՝
Կըլխէտ ածած:


'''***
''Գ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ուլասի՝
Լօք տամ &lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;էրինիմ քու հասի:


''''***
''Զավէն՝
Յըրա պըրծնէմ՝ 
Տաս թավէն:


'''***
— Շաշա, Փաշա, 
Կօտրած մաշա,
Կընէգ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ըտ մէռնէ՝
Կ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;անք թըմաշա:


'''***
— Ախճի, ախճի, 
Մարթըտ փախճի, 
Յ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;ը&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;էս փռնէմ՝
Տ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ու պաչի:


'''***
— ''Ախճի, նանէ:
— Հինչ ա՞, ջանէ։
— ''Մ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;ը&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;էր շէնին ջյահիլ-ջհուլը
''Կարկուտ տանէ:
— Խէ՞, ա աշկէրըտ քէ կէնա:
— ''Վար մինը կավուչ, 
''Թա ինձ տանէ:
— Ախճի, պա վար տանէ 
Ու սպա՞նէ...
— ''Ջհաննամը, 
''Թ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;աքի տանէ...


'''***
— ''Մին, էրկու, իրէք&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;...
— Մին ծմերուկ տըէս պիրէք&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;:

— ''Չօրս, հէնգ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;, վէց&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;...
— Ծըմերուկը վերինգ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ավ՝ կոտրեց:

— ''Օխտը, օթ, իննը...
— Հինչ ա՞ նըրա կ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ինը:

— ''Տասսը...
— Տուվէք&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt; նըրա վնասը:


'''***
— ''Մին:
— Օտէս մ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;ը&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;էր շանը փին։

— ''էրկու:
— Քու հար ք&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ինա կօրկու, 
Կօրկը պիրի խաշ անէ, 
Վ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;ը&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;եննատ փըռնե՝ քաշ անէ:

— ''Իրէք&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;:
— Քաք կ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;ը&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;էր քիշէր-ցիրէկ:

— ''Չօրս:
— Կօլ տօ ճըճօս:

— ''Հէնգ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;:
— Օտէս մին վաննա խլէնք&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;:

— ''Վէց&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;:
— Մօկնէն հալավը կ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;էց:

— ''Օխտը:
— Օտէս մ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;ը&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;էր շանը կօխկը:

— ''Оթ:
— Յ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;ը&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;Էր խըմե մին լ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ագան նօթ:

— ''Իննը:
— Կ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;ը&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;էր մ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;ը&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;էր շանը ծիծիննը:

— ''Տասսը:
— Կ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;ը&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;էր մ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;ը&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;էր ուբօռնուն պրիպասը...

&lt;/poem&gt;|}}</text>
      <sha1>d7qkigxd2mr6gw6ipr8f65vxttm2cdg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Հանէլուկնէ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150131</id>
    <revision>
      <id>393074</id>
      <parentid>392908</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T10:06:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Անունով խմբագիր</username>
        <id>4841</id>
      </contributor>
      <origin>393074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3838" sha1="iyh03678ueoi7arugnlhoy7hzgu3vxu" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title=ՀԱՆԷԼՈՒԿՆԷ
|section = 
|previous =  [[Բանաստեղծություններ՝ Արցախյան բարբառով|Ստեղծագործություններ՝ Արցախի բարբառով]]
|next = [[Սրամտութուննէ]]
|notes = Աղբյուր՝ &lt;span title=&quot;[[Չափածո և արձակ երգիծանք|Չափածո և արձակ երգիծանք]] (պարոդիաներ, ֆելիետոններ, էպիգրամներ, մանրապատումներ, Արցախյան բանահյուսության նմուշներ),&quot;&gt;[[Չափածո և արձակ երգիծանք|Չափածո և արձակ երգիծանք]] (պարոդիաներ, ֆելիետոններ, էպիգրամներ, մանրապատումներ, Արցախյան բանահյուսության նմուշներ), Ստեփանակերտ, «Վաչագան Բարեպաշտ» հրատ., 2008, 80 էջ, տպ. 250 օր.։
|author =Արիս Արսենի}}

{{poem|ՀԱՆԷԼՈՒԿՆԷ &lt;br&gt;(ԷՆ ՀԻՆՉՆ Ա՞ ...)|&lt;poem&gt;
'''***
Հարը՝ դ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ուզ, 
Մարը՝ կ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;ը&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;էռ, 
Ախճիգյը խէլունք, 
Տղան՝ պ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;ը&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;էլ:
:::''(Խաղողի վազը, մատը, խաղողը, գինին)


'''***
— Քէլ թէն, քէլ թէն,-
Անումը տամում՝ 
Գյուդում չըս: 
:::''(Թի)


'''***
Աք&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;տում, 
Բաք&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;տում, 
Քյաքուլատ փռնէմ՝ 
Ծ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;աքտում:
:::''(Կշեռք)


'''***
Ք&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ինամ ա՝ կ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ամ, 
Ք&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ինամ ա՝ կ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ամ, 
Ուրան տէղան 
Տ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ուրուր չի կ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ամ:
:::''(Դուռ)


'''***
Ասում ըմ՝ &lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;էք, 
Կ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ամ չի, 
Ասում ըմ՝ կ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ամիլ, 
Կ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ամ ա:
:::''(Շրթունքներ)


'''***
Ք&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ինամ ըմ՝ 
Հէտաս կ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ամ ա, 
Ք&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ինամ չըմ՝ 
Մընամ ա:
:::''(Ստվեր)


'''***
Շօնը մըռմըռա՝ 
Դուդան օռչի:
:::''(Ջրաղաց)


'''***
Չաթվէն ճյուր տաս՝ 
Մօզին օռչի:
:::''(Դդում)


'''***
Պիծի պտրհան՝ 
Շէխշավ լիգ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ը:
:::''(Նուռ)


'''***
Էրգ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ան լատան՝ 
Շօխկը չօնէ:
:::''(Գետ)


'''***
Քըզանա տամ՝ 
Պուք չի կ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ալ:
:::''(Անուն)


'''***
Հօղէ լ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ուլա, 
Մըսէ գ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ուլլա:
:::''(Մուկը՝ բնում)


'''***
Ծիք&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ըս տամ՝ 
Կըրճանում ա:
:::''(Ծխախոտի գլանակ)


'''***
Կըտրումըս՝ 
Խուրանում ա: 
:::''(Փոս)


'''***
Էրգ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ան հըղե՝ 
Բ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;օլմա շարած: 
:::''(Ձիու հետքեր)


'''***
Մըթէն տօն՝ 
Գ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;օմփլակը միչին քօն: 
:::''(Թթխմոր)


'''***
Կ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ումաշը՝ գ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;օլումը, 
Հ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;աքին՝ չօլումը: 
:::''(Շերեփը՝ կաթսայում)


'''***
Վար տընձըկէսը կիլվուկէս ա, 
Պա տասը տընձըկէ՞սը 
Քանի կիլվուկես ա: 
:::''(Տաս ու կես կիլոգրամ)


'''***
Քըշհանա քիշերավ 
Իննիս էրկու փօսու մաչ: 
:::''(Անդրավարտիքի փոխքերը)

&lt;/poem&gt;|}}</text>
      <sha1>iyh03678ueoi7arugnlhoy7hzgu3vxu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Այն ի՞նչն է...</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150158</id>
    <revision>
      <id>393073</id>
      <timestamp>2026-06-08T10:04:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Անունով խմբագիր</username>
        <id>4841</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Վերնագիր |title=ԱՅՆ Ի՞ՆՉՆ Է... |section = '''Հանելուկներ |previous =  [[Ամուսնանա՞նք, թե՞ քիչ էլ սպասենք...|ԱՄՈՒՍՆԱՆԱ՞ՆՔ, ԹԵ՞ ՔԻՉ ԷԼ ՍՊԱՍԵՆՔ...]] |next = [[Սրամտություններ]] |notes = Աղբյուր՝ &lt;span title=&quot;[[Չափածո և արձակ երգիծանք|Չափածո և արձակ երգիծանք]] (պարոդիաներ, ֆելիետոններ, էպիգրամներ, մա...»:</comment>
      <origin>393073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3101" sha1="i11zlcgp82l2vev9xvxyjev8du8x061" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title=ԱՅՆ Ի՞ՆՉՆ Է...
|section = '''Հանելուկներ
|previous =  [[Ամուսնանա՞նք, թե՞ քիչ էլ սպասենք...|ԱՄՈՒՍՆԱՆԱ՞ՆՔ, ԹԵ՞ ՔԻՉ ԷԼ ՍՊԱՍԵՆՔ...]]
|next = [[Սրամտություններ]]
|notes = Աղբյուր՝ &lt;span title=&quot;[[Չափածո և արձակ երգիծանք|Չափածո և արձակ երգիծանք]] (պարոդիաներ, ֆելիետոններ, էպիգրամներ, մանրապատումներ, Արցախյան բանահյուսության նմուշներ),&quot;&gt;[[Չափածո և արձակ երգիծանք|Չափածո և արձակ երգիծանք]] (պարոդիաներ, ֆելիետոններ, էպիգրամներ, մանրապատումներ, Արցախյան բանահյուսության նմուշներ), Ստեփանակերտ, «Վաչագան Բարեպաշտ» հրատ., 2008, 80 էջ, տպ. 250 օր., (67-70 էջ)։
|author =Արիս Արսենի}}

{{poem|ԱՅՆ Ի՞ՆՉՆ Է... &lt;br&gt;''Հանելուկներ|&lt;poem&gt;
'''***
Հարը՝ դյուզ, 
Մարը՝ կեռ, 
Ախճիգյը խելունք, 
Տղան՝ պել:
:::''(Խաղողի վազը, մատը, խաղողը, գինին)


'''***
— Քել թեն, քել թեն,-
Անումը տամում՝ 
Գյուդում չըս: 
:::''(Թի)


'''***
Աքյտում, 
Բաքյտում, 
Քյաքուլատ փռնեմ՝ 
Ծյաքտում:
:::''(Կշեռք)


'''***
Քինամ ա՝ կյամ, 
Քինամ ա՝ կյամ, 
Ուրան տեղան 
Տյուրուր չի կյամ:
:::''(Դուռ)


'''***
Ասում ըմ՝ եք, 
Կյամ չի, 
Ասում ըմ՝ կյամիլ, 
Կյամ ա:
:::''(Շրթունքներ)


'''***
Քինամ ըմ՝ 
Հետաս կյամ ա, 
Քինամ չըմ՝ 
Մընամ ա:
:::''(Ստվեր)


'''***
Շօնը մըռմըռա՝ 
Դուդան օռչի:
:::''(Ջրաղաց)


'''***
Չաթվեն ճյուր տաս՝ 
Մոզին օռչի:
:::''(Դդում)


'''***
Պիծի պտրհան՝ 
Շէխշավ լիգյը:
:::''(Նուռ)


'''***
Էրգյան լատան՝ 
Շօխկը չոնե:
:::''(Գետ)


'''***
Քըզանա տամ՝ 
Պուք չի կյալ:
:::''(Անուն)


'''***
Հողե լյուլա, 
Մսե գյուլլա:
:::''(Մուկը՝ բնում)


'''***
Ծիքյըս տամ՝ 
Կըրճանում ա:
:::''(Ծխախոտի գլանակ)


'''***
Կըտրումըս՝ 
Խուրանում ա: 
:::''(Փոս)


'''***
Էրգյան հըղե՝ 
Բյոլմա շարած: 
:::''(Ձիու հետքեր)


'''***
Մըթեն տոն՝ 
Գյոմփլակը միչին քօն: 
:::''(Թթխմոր)


'''***
Կյումաշը՝ գյոլումը, 
Հյաքին՝ չոլումը: 
:::''(Շերեփը՝ կաթսայում)


'''***
Վար տընձըկեսը կիլոուկես ա, 
Պա տասը տընձըկե՞սը 
Քանի կիլոուկես ա: 
:::''(Տաս ու կես կիլոգրամ)


'''***
Քըշհանա քիշերավ 
Իննիս էրկու փոսու մաչ: 
:::''(Անդրավարտիքի փոխքերը)
 
Էս անդար պ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;ը&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;էրցին 

&lt;/poem&gt;|}}</text>
      <sha1>i11zlcgp82l2vev9xvxyjev8du8x061</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>393075</id>
      <parentid>393073</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T10:09:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Անունով խմբագիր</username>
        <id>4841</id>
      </contributor>
      <origin>393075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3041" sha1="s2h1vctwoxxvi7itxvwjfzl716l34dh" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title=ԱՅՆ Ի՞ՆՉՆ Է...
|section = '''Հանելուկներ
|previous =  [[Ամուսնանա՞նք, թե՞ քիչ էլ սպասենք...|ԱՄՈՒՍՆԱՆԱ՞ՆՔ, ԹԵ՞ ՔԻՉ ԷԼ ՍՊԱՍԵՆՔ...]]
|next = [[Սրամտություններ]]
|notes = Աղբյուր՝ &lt;span title=&quot;[[Չափածո և արձակ երգիծանք|Չափածո և արձակ երգիծանք]] (պարոդիաներ, ֆելիետոններ, էպիգրամներ, մանրապատումներ, Արցախյան բանահյուսության նմուշներ),&quot;&gt;[[Չափածո և արձակ երգիծանք|Չափածո և արձակ երգիծանք]] (պարոդիաներ, ֆելիետոններ, էպիգրամներ, մանրապատումներ, Արցախյան բանահյուսության նմուշներ), Ստեփանակերտ, «Վաչագան Բարեպաշտ» հրատ., 2008, 80 էջ, տպ. 250 օր., (67-70 էջ)։
|author =Արիս Արսենի}}

{{poem|ԱՅՆ Ի՞ՆՉՆ Է... &lt;br&gt;''Հանելուկներ|&lt;poem&gt;
'''***
Հարը՝ դյուզ, 
Մարը՝ կեռ, 
Ախճիգյը խելունք, 
Տղան՝ պել:
:::''(Խաղողի վազը, մատը, խաղողը, գինին)


'''***
— Քել թեն, քել թեն,-
Անումը տամում՝ 
Գյուդում չըս: 
:::''(Թի)


'''***
Աքյտում, 
Բաքյտում, 
Քյաքուլատ փռնեմ՝ 
Ծյաքտում:
:::''(Կշեռք)


'''***
Քինամ ա՝ կյամ, 
Քինամ ա՝ կյամ, 
Ուրան տեղան 
Տյուրուր չի կյամ:
:::''(Դուռ)


'''***
Ասում ըմ՝ եք, 
Կյամ չի, 
Ասում ըմ՝ կյամիլ, 
Կյամ ա:
:::''(Շրթունքներ)


'''***
Քինամ ըմ՝ 
Հետաս կյամ ա, 
Քինամ չըմ՝ 
Մընամ ա:
:::''(Ստվեր)


'''***
Շօնը մըռմըռա՝ 
Դուդան օռչի:
:::''(Ջրաղաց)


'''***
Չաթվեն ճյուր տաս՝ 
Մոզին օռչի:
:::''(Դդում)


'''***
Պիծի պտրհան՝ 
Շէխշավ լիգյը:
:::''(Նուռ)


'''***
Էրգյան լատան՝ 
Շօխկը չոնե:
:::''(Գետ)


'''***
Քըզանա տամ՝ 
Պուք չի կյալ:
:::''(Անուն)


'''***
Հողե լյուլա, 
Մսե գյուլլա:
:::''(Մուկը՝ բնում)


'''***
Ծիքյըս տամ՝ 
Կըրճանում ա:
:::''(Ծխախոտի գլանակ)


'''***
Կըտրումըս՝ 
Խուրանում ա: 
:::''(Փոս)


'''***
Էրգյան հըղե՝ 
Բյոլմա շարած: 
:::''(Ձիու հետքեր)


'''***
Մըթեն տոն՝ 
Գյոմփլակը միչին քօն: 
:::''(Թթխմոր)


'''***
Կյումաշը՝ գյոլումը, 
Հյաքին՝ չոլումը: 
:::''(Շերեփը՝ կաթսայում)


'''***
Վար տընձըկեսը կիլոուկես ա, 
Պա տասը տընձըկե՞սը 
Քանի կիլոուկես ա: 
:::''(Տաս ու կես կիլոգրամ)


'''***
Քըշհանա քիշերավ 
Իննիս էրկու փոսու մաչ: 
:::''(Անդրավարտիքի փոխքերը)

&lt;/poem&gt;|}}</text>
      <sha1>s2h1vctwoxxvi7itxvwjfzl716l34dh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Սրամտություններ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150159</id>
    <revision>
      <id>393077</id>
      <timestamp>2026-06-08T10:29:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Անունով խմբագիր</username>
        <id>4841</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Վերնագիր |title=ՍՐԱՄՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ |section =  |previous =  [[Այն ի՞նչն է...]] |next = [[Առածներ ու ասացվածքներ]] |notes = Աղբյուր՝ &lt;span title=&quot;[[Չափածո և արձակ երգիծանք|Չափածո և արձակ երգիծանք]] (պարոդիաներ, ֆելիետոններ, էպիգրամներ, մանրապատումներ, Արցախյան բանահյուսության նմուշներ),&quot;&gt;Չափածո...»:</comment>
      <origin>393077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3942" sha1="3al6q6v9totpjmrnanpk3mp1w2awyjb" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title=ՍՐԱՄՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
|section = 
|previous =  [[Այն ի՞նչն է...]]
|next = [[Առածներ ու ասացվածքներ]]
|notes = Աղբյուր՝ &lt;span title=&quot;[[Չափածո և արձակ երգիծանք|Չափածո և արձակ երգիծանք]] (պարոդիաներ, ֆելիետոններ, էպիգրամներ, մանրապատումներ, Արցախյան բանահյուսության նմուշներ),&quot;&gt;[[Չափածո և արձակ երգիծանք|Չափածո և արձակ երգիծանք]] (պարոդիաներ, ֆելիետոններ, էպիգրամներ, մանրապատումներ, Արցախյան բանահյուսության նմուշներ), Ստեփանակերտ, «Վաչագան Բարեպաշտ» հրատ., 2008, 80 էջ, տպ. 250 օր., (71-73 էջ)։
|author =Արիս Արսենի}}

{{poem|ՍՐԱՄՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ|&lt;poem&gt;
''''***
— ''Աղվէս:
Խանէն ք&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ուրք&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ումը թաղվէս:


'''***
— ''Տանձի:
Կլ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;օխըտ տակեն խանձի:


'''***
— ''Շլ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;օրի:
Ճուղնան փռնէ,
Ճլ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;օրի:


'''***
— ''Զըկռէ:
Ճուղնան փռնէ,
Ճըկռէ:


'''***
— ''Հըռածած:
Կըլխէտ ածած:


'''***
— ''Գ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ուլասի:
Լօք տամ &lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;էրինիմ քու հասի:


''''***
— ''Զավէն:
Յըրա պըրծնէմ՝ 
Տաս թավէն:


'''***
— Շաշա, Փաշա, 
Կօտրած մաշա,
Կընէգ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ըտ մէռնէ՝
Կ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;անք թըմաշա:


'''***
— Ախճի, ախճի, 
Մարթըտ փախճի, 
Յ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;ը&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;էս փռնէմ՝
Տ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ու պաչի:


'''***
— ''Ախճի, նանէ:
— Հինչ ա՞, ջանէ։
— ''Մ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;ը&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;էր շէնին ջյահիլ-ջհուլը
Կարկուտ տանէ:
— Խէ՞, ա աշկէրըտ քէ կէնա:
— ''Վար մինը կավուչ, 
''Թա ինձ տանէ:
— Ախճի, պա վար տանէ 
Ու սպա՞նէ...
— ''Ջհաննամը, 
''Թ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;աքի տանէ...


'''***
— ''Մին, էրկու, իրէք&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;...
— Մին ծմերուկ տըէս պիրէք&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;:

— ''Չօրս, հէնգ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;, վէց&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;...
— Ծըմերուկը վերինգ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ավ՝ կոտրեց:

— ''Օխտը, օթ, իննը...
— Հինչ ա՞ նըրա կ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ինը:

— ''Տասսը...
— Տուվէք&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt; նըրա վնասը:


'''***
— ''Մին:
— Օտէս մ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;ը&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;էր շանը փին։

— ''էրկու:
— Քու հար ք&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ինա կօրկու, 
Կօրկը պիրի խաշ անէ, 
Վ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;ը&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;եննատ փըռնե՝ քաշ անէ:

— ''Իրէք&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;:
— Քաք կ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;ը&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;էր քիշէր-ցիրէկ:

— ''Չօրս:
— Կօլ տօ ճըճօս:

— ''Հէնգ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;:
— Օտէս մին վաննա խլէնք&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;:

— ''Վեց&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;:
— Մօկնէն հալավը կ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;էց:

— ''Օխտը:
— Օտէս մ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;ը&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;էր շանը կօխկը:

— ''Оթ:
— Յ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;ը&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;Էր խըմե մին լ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ագան նօթ:

— ''Իննը:
— Կ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;ը&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;էր մ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;ը&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;էր շանը ծիծիննը:

— ''Տասսը:
— Կ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;ը&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;էր մ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;ը&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;էր ուբօռնուն պրիպասը... 

&lt;/poem&gt;|}}</text>
      <sha1>3al6q6v9totpjmrnanpk3mp1w2awyjb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Առածներ ու ասացվածքներ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150160</id>
    <revision>
      <id>393078</id>
      <timestamp>2026-06-08T10:40:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Անունով խմբագիր</username>
        <id>4841</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Վերնագիր |title=ԱՌԱԾՆԵՐ ՈՒ ԱՍԱՑՎԱԾՔՆԵՐ |section =  |previous =  [[Սրամտություններ]] |next = [[Առածներ ու ասացվածքներ՝ մեկնաբանություններով հանդերձ]] |notes = Աղբյուր՝ &lt;span title=&quot;[[Չափածո և արձակ երգիծանք|Չափածո և արձակ երգիծանք]] (պարոդիաներ, ֆելիետոններ, էպիգրամներ, մանրապատումներ, Արց...»:</comment>
      <origin>393078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1651" sha1="hu50tcddswm9o0g70c46wm5chn3udpu" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title=ԱՌԱԾՆԵՐ ՈՒ ԱՍԱՑՎԱԾՔՆԵՐ
|section = 
|previous =  [[Սրամտություններ]]
|next = [[Առածներ ու ասացվածքներ՝ մեկնաբանություններով հանդերձ]]
|notes = Աղբյուր՝ &lt;span title=&quot;[[Չափածո և արձակ երգիծանք|Չափածո և արձակ երգիծանք]] (պարոդիաներ, ֆելիետոններ, էպիգրամներ, մանրապատումներ, Արցախյան բանահյուսության նմուշներ),&quot;&gt;[[Չափածո և արձակ երգիծանք|Չափածո և արձակ երգիծանք]] (պարոդիաներ, ֆելիետոններ, էպիգրամներ, մանրապատումներ, Արցախյան բանահյուսության նմուշներ), Ստեփանակերտ, «Վաչագան Բարեպաշտ» հրատ., 2008, 80 էջ, տպ. 250 օր., (74 էջ)։
|author =Արիս Արսենի}}

{{poem|ԱՌԱԾՆԵՐ ՈՒ ԱՍԱՑՎԱԾՔՆԵՐ|&lt;poem&gt;
'''***
Վըրդեղ հաց՝ 
Ընդէղ կաց:


'''***
Կյինին թյունդ ա՝ 
Կյինի խմող, 
Ջանըտ տյուս կյա:


'''***
Կյինին թանգյ չի, 
Ամէն մարթու պյան չի:


'''***
— Կյինի, ասէ, վէրնա՞ շատ՝ 
Քանդածը՞տ, թա շինածըտ:
— Շինածըս յէս գյուդում յըմ, 
Սահման չօնէ քանդածըս:


'''***
Արաղ, կյինի, ծըեր 
Իրչինը լյավ ա, 
Յերգրորդը բավ ա, 
Յեռռորդը ցավ ա:


'''***
Խմելիս վախտը՝ 
Հա՛յ-հա՛յ, 
Խմելան յետը՝ 
Վա՛յ-վա՛յ...
&lt;/poem&gt;|}}</text>
      <sha1>hu50tcddswm9o0g70c46wm5chn3udpu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Առածներ ու ասացվածքներ՝ մեկնաբանություններով հանդերձ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150161</id>
    <revision>
      <id>393080</id>
      <timestamp>2026-06-08T10:51:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Անունով խմբագիր</username>
        <id>4841</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Վերնագիր |title=ԱՌԱԾՆԵՐ ՈՒ ԱՍԱՑՎԱԾՔՆԵՐ՝ |section = մեկնաբանություններով հանդերձ |previous =  [[Առածներ ու ասացվածքներ]] |next = [[Խաղիկներ]] |notes = Աղբյուր՝ &lt;span title=&quot;[[Չափածո և արձակ երգիծանք|Չափածո և արձակ երգիծանք]] (պարոդիաներ, ֆելիետոններ, էպիգրամներ, մանրապատումներ, Արցախյան բա...»:</comment>
      <origin>393080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1907" sha1="cqg7rmqn7ra9yetqioe4muaaipf8sm5" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title=ԱՌԱԾՆԵՐ ՈՒ ԱՍԱՑՎԱԾՔՆԵՐ՝
|section = մեկնաբանություններով հանդերձ
|previous =  [[Առածներ ու ասացվածքներ]]
|next = [[Խաղիկներ]]
|notes = Աղբյուր՝ &lt;span title=&quot;[[Չափածո և արձակ երգիծանք|Չափածո և արձակ երգիծանք]] (պարոդիաներ, ֆելիետոններ, էպիգրամներ, մանրապատումներ, Արցախյան բանահյուսության նմուշներ),&quot;&gt;[[Չափածո և արձակ երգիծանք|Չափածո և արձակ երգիծանք]] (պարոդիաներ, ֆելիետոններ, էպիգրամներ, մանրապատումներ, Արցախյան բանահյուսության նմուշներ), Ստեփանակերտ, «Վաչագան Բարեպաշտ» հրատ., 2008, 80 էջ, տպ. 250 օր., (75-76 էջ)։
|author =Արիս Արսենի}}

{{poem|ԱՌԱԾՆԵՐ ՈՒ ԱՍԱՑՎԱԾՔՆԵՐ՝ &lt;br&gt; մեկնաբանություններով հանդերձ|&lt;poem&gt;
'''***
Թրի կտրածը կլավանա, 
Լեզվի կտրածը չի լավանա... 
''...Տեսնես հիշո՞ւմ են այս ասացվածքը 
Սագալաևը և մյուսները:


'''***
Ջուրը չտեսած՝ 
Չեն բոբիկանա... 
''...Տեսել են՝ 
Էլի չեն բոբիկանում:


'''***
Ուրագն իր կոթը չի տաշի... 
''...Բայց ուրիշ ուրագի կոթ Հաստատ կտաշի:


'''***
Կարմիր կովն իր կաշվից դուրս չի՛ գա... 
''...Բա մոխրագո՞ւյնը:


'''***
Մի ծաղկով գարուն չի գա... 
''...Պիտի սպասել մյուս ծաղիկներին ևս:


'''***
Ինքդ քեզ մի՛ գովիր, 
Թող ուրիշները գովեն... 
''...Ինքդ քեզ գովիր, 
Երբ ուրիշները չեն գովում:

&lt;/poem&gt;|}}</text>
      <sha1>cqg7rmqn7ra9yetqioe4muaaipf8sm5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Խաղիկներ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150162</id>
    <revision>
      <id>393082</id>
      <timestamp>2026-06-08T10:59:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Անունով խմբագիր</username>
        <id>4841</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Վերնագիր |title=ԽԱՂԻԿՆԵՐ |section =  |previous =  [[Առածներ ու ասացվածքներ՝ մեկնաբանություններով հանդերձ]] |next = [[Ղարաբա՜ղս...]] |notes = Աղբյուր՝ &lt;span title=&quot;[[Չափածո և արձակ երգիծանք|Չափածո և արձակ երգիծանք]] (պարոդիաներ, ֆելիետոններ, էպիգրամներ, մանրապատումներ, Արցախյան բանահյուսութ...»:</comment>
      <origin>393082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1527" sha1="rbx81ja6y3jgg4v7l3r0xim2n99caer" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title=ԽԱՂԻԿՆԵՐ
|section = 
|previous =  [[Առածներ ու ասացվածքներ՝ մեկնաբանություններով հանդերձ]]
|next = [[Ղարաբա՜ղս...]]
|notes = Աղբյուր՝ &lt;span title=&quot;[[Չափածո և արձակ երգիծանք|Չափածո և արձակ երգիծանք]] (պարոդիաներ, ֆելիետոններ, էպիգրամներ, մանրապատումներ, Արցախյան բանահյուսության նմուշներ),&quot;&gt;[[Չափածո և արձակ երգիծանք|Չափածո և արձակ երգիծանք]] (պարոդիաներ, ֆելիետոններ, էպիգրամներ, մանրապատումներ, Արցախյան բանահյուսության նմուշներ), Ստեփանակերտ, «Վաչագան Բարեպաշտ» հրատ., 2008, 80 էջ, տպ. 250 օր., (76 էջ)։
|author =Արիս Արսենի}}

{{poem|ԽԱՂԻԿՆԵՐ|&lt;poem&gt;
'''***
Թուխպալ ա՝ թօռ չի կյամ, 
Մթնալ ա` տօն չի կյամ, 
Էս անդար պըերցին յըրա 
Առանց յար քոն չի կյամ:


'''***
Ծիրանե ծառ, բար մի տօ, 
Ճուղներըտ տյուրուր մի տօ, 
Ամեն կոխկավըտ հընցընելավ՝ 
Դյարդէրըս ուրուր մի տօ:


'''***
:::''(Մորս խոսքերից)

Հիբը կըինի՝ կըմըռնանա, 
Ծովեն ճյուրը կըթըքանա, 
Բըլես բալան կըմըծանա, 
Ծովեն ճիրումը կըլըղանա:

&lt;/poem&gt;|}}</text>
      <sha1>rbx81ja6y3jgg4v7l3r0xim2n99caer</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>