Գլուխ վեցերորդ. ՌԱԶՄԻԿ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԸ ՀԱՐՑԱԶՐՈՒՅՑՆԵՐՈՒՄ ԵՎ ՊԱՐԲԵՐԱԿԱՆ ՄԱՄՈՒԼԻ ՀՐԱՊԱՐԱԿՈՒՄՆԵՐՈՒՄ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="hy">
  <siteinfo>
    <sitename>Վիքիդարան</sitename>
    <dbname>hywikisource</dbname>
    <base>https://hy.wikisource.org/wiki/%D4%B3%D5%AC%D5%AD%D5%A1%D5%BE%D5%B8%D6%80_%D5%A7%D5%BB</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.7</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Մեդիա</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Սպասարկող</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Քննարկում</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Մասնակից</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Մասնակցի քննարկում</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Վիքիդարան</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Վիքիդարանի քննարկում</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Պատկեր</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Պատկերի քննարկում</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki քննարկում</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Կաղապար</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Կաղապարի քննարկում</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Օգնություն</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Օգնության քննարկում</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Կատեգորիա</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Կատեգորիայի քննարկում</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Հեղինակ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Հեղինակի քննարկում</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Պորտալ</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Պորտալի քննարկում</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Էջ</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Էջի քննարկում</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">Ինդեքս</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">Ինդեքսի քննարկում</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Մոդուլ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Մոդուլի քննարկում</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Գլուխ վեցերորդ. ՌԱԶՄԻԿ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԸ ՀԱՐՑԱԶՐՈՒՅՑՆԵՐՈՒՄ ԵՎ ՊԱՐԲԵՐԱԿԱՆ ՄԱՄՈՒԼԻ ՀՐԱՊԱՐԱԿՈՒՄՆԵՐՈՒՄ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150166</id>
    <revision>
      <id>393228</id>
      <parentid>393227</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T18:47:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Անունով խմբագիր</username>
        <id>4841</id>
      </contributor>
      <origin>393228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50564" sha1="51f77opm5s7fg0yeku1rwiymdjsjt31" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title=Գլուխ վեցերորդ &lt;br&gt; &lt;br&gt; ՌԱԶՄԻԿ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԸ ՀԱՐՑԱԶՐՈՒՅՑՆԵՐՈՒՄ &lt;br&gt; ԵՎ ՊԱՐԲԵՐԱԿԱՆ ՄԱՄՈՒԼԻ ՀՐԱՊԱՐԱԿՈՒՄՆԵՐՈՒՄ
|section = 
|previous = [[Գլուխ հինգերորդ. ԲՆՈՒԹԱԳՐՈՒՄ ԵՆ ՌԱԶՄԻԿ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻՆ]]
|next =[[Խիզախման ոգին]]
|notes = Աղբյուր՝ &lt;span title=&quot;Վաստակավոր ռացիոնալիզատորը (կենսագրական-վերլուծական ակնարկ),&quot;&gt;[[Խիզախման ոգին]] (փաստավավերագրություն), Ստեփանակերտ, «Դիզակ պլյուս» հրատ., 2010, 168 էջ, տպ. 500 օր.։
|author =Արիս Արսենի}}

&lt;div style=&quot;width: 50%; text-align:justify; margin-left:25% &quot;&gt;
{{Կենտրոն|''Գլուխ վեցերորդ}} 
{{Կենտրոն|'''ՌԱԶՄԻԿ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԸ ՀԱՐՑԱԶՐՈՒՅՑՆԵՐՈՒՄ ԵՎ ՊԱՐԲԵՐԱԿԱՆ ՄԱՄՈՒԼԻ ՀՐԱՊԱՐԱԿՈՒՄՆԵՐՈՒՄ}}
&lt;br&gt;
{{Կենտրոն|'''«ՇԱՀՈՒՄՅԱՆՆ ՈՒ ԳԵՏԱՇԵՆԸ ՊԵՏՔ Է ԱԶԱՏԵՆՔ` &lt;br&gt; ԲԱՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՈՎ ԿԱՄ ՈՒԺՈՎ»}}

{{Կենտրոն|''Կոսովոյի ձեռք բերած անկախությունը, Հարավային Օսեթիայի վերջին դեպքերը, դրան հետևած նրա և Աբխազիայի անկախության ճանաչումը նոր ուժով սևեռեցին միջազգային հանրության ուշադրությունը չճանաչված հանրապետությունների հարցի լուծմանը: Ղարաբաղի շուրջ ծավալված իրավիճակի շուրջ մենք զրուցեցինք Արցախի վետերանների միության փոխնախագահ, 1988-1990թթ. ամբողջ Արցախի ջոկատների ղեկավար և ՙԿռունկ՚ կոմիտեի անդամ Ռազմիկ Պետրոսյանի հետ:}}

– '''Հարավային Օսեթիայի վերջին դեպքերի ժամանակ Աբխազիան բավականին ակտիվ քաղաքական գործողություններ ձեռնարկեց: Ինչո՞վ է պայմանավորված Ղարաբաղի արտաքին քաղաքականության համեմատական պասիվությունը:

– Մենք Օսեթիայի հետ լավ հարաբերությունների մեջ ենք: Մեր և իրենց ղեկավարության մեջ ակտիվ շփում կա: Մենք պաշտպանում ենք Օսեթիան և նրա անկախությունը: Բայց հանգամանքների բերումով Հայաստանի ղեկավարությունը չի կարող որևէ գործողություն ձեռնարկել, քանի որ այստեղ Հայաստան-Վրաստան հարաբերությունների հարց կա: Ամբողջ արտերիան գալիս է Փոթիի և Բաթումի նավահանգիստներից: Բոլորս գիտենք, որ օսեթական կողմն է ճիշտ, որ Սահակաշվիլին հարձակվեց Օսեթիայի վրա և ընկավ ռուսների պատրաստած թակարդը: Ադրբեջանական կայքերը առաջին օրերը գրում էին, որ վրացիները ճիշտ արեցին և որ իրենք ավելի շուտ պետք է Ղարաբաղի վրա հարձակվեին: Իսկ դեպքերի զարգացումից հետո ադրբեջանցիները հասկացան, որ ուժային միջոցով չի կարելի հարցը լուծել:

– '''Իսկ արդյոք նպատակահարմար չէ՞, որ Ղարաբաղը Հարավային Օսեթիայի և Աբխազիայի հետ մասնակցեր չճանաչված հանրապետությունների ասոցիացիային:

– Ղարաբաղի ներկայացուցիչները որպես դիտորդ միշտ ներկա են լինում այդ ասոցիացիայի հանդիպումներին: Մենք մինչև անգամ օգնություն էինք ցուցաբերում նրանց: Ուղղակի մեզ այդտեղ չեն ընդգրկում, քանի որ Ղարաբաղի կարգավիճակը մի քիչ ուրիշ է: Մեր ֆորմատը Մինսկի խումբն է:

– '''Իսկ ի՞նչն է պատճառը, որ Կոսովոյի, Հարավային Օսեթիայի, Աբխազիայի անկախությունը ճանաչվեց, իսկ Ղարաբաղինը, որը ավելի շատ հիմնավորումներ ունի, դեռ` ոչ:

– Պատճառը Հայաստանի ղեկավարության, ինչպես նաև Ռուսաստանի պասիվությունն է: Հիմնականում` Հայաստանի: Բացի այդ, ո±վ իրավունք ունի, բացի Ղարաբաղից` մասնակցել Ադրբեջանի հետ բանակցությունների` ոչ ոք, քանի որ պատերազմը հաղթել է Ղարաբաղը: Կասկած չկա, որ Հայաստանը օգնել է, բայց կոնֆլիկտի կողմը ղարաբաղցիներն են եղել: Այդ իսկ պատճառով մենք պետք է մասնակցենք բանակցություններին, Հայաստանը մասնակցելու իրավունք չունի:

– '''Բրայզայի կողմից հնչեցրած, այսպես կոչված, մադրիդյան սկզբունքներին ինչպե՞ս եք վերաբերվում: Մասնավորապես ազատագրված մերձղարաբաղյան 7 շրջաններից հայկական զորքերը հանելուն և փաստորեն ԼՂՀ-ն անվտանգության գոտուց զրկելուն:

– Բրայզան մի անգամ նալին է խփում, մեկ անգամ` մեխին. Ղարաբաղում մի բան է ասում, Հայաստանում` ուրիշ: Այդ իր սկզբունքը ուտոպիա է: Երբ նա խոսում է Ղարաբաղի անվտանգության մասին, պիտի հասկանա, որ մենք արդեն այն ունենք: Սրանից լավ կարգավիճակ և երաշխավորություն արդյոք կարո՞ղ ենք ունենալ: Մենք լավ պաշտպանություն ունենք, լավ դիրքորոշված ենք, ադրբեջանցիներն էլ մեզ այնտեղից խփել չեն կարող: Սա մեզ ավելի է ձեռնտու:

– '''Բրայզայի հաջորդ սկզբունքն այն է, որ տարածաշրջան պետք է մտցվեն խաղարարար ուժեր: Ինչպե՞ս եք դրան վերաբերվում: Տասնչորս տարի կրակի դադարեցման ռեժիմը պահպանվել է առանց միջազգային ուժերի: Արդյոք դա չե՞ք համարում պատրվակ ՆԱՏՕ-ի ուժերը տարածաշրջան մտցնելու համար:

– Մեզ հարկավոր չեն այլ ուժեր: Մեզ հարկավոր է, որ համաշխարհային հանրությունը ընդունի Ղարաբաղի անկախությունը: Իսկ իրենց հիմնական նպատակը այդ ուժերը Իրանին մոտեցնելն է:

– '''Բրայզայի հնչեցրած սկզբունքներից մեկն էլ առաջարկում է Ադրբեջանին հանձնել այդ յոթ շրջանները, իսկ տասը տարի անց անցկացնել հանրաքվե, որում կորոշվի Ղարաբաղի կարգավիճակը: Այդ հանրաքվե կոչեցյալին ինչպե՞ս եք վերաբերվում:

– Մենք մի հանրաքվե ունեցել ենք, որին 1991 թ. մասնակցել են Շահումյանն ու Գետաշենը: Այդ հանրաքվեի նախաձեռնողներից մեկը ես եմ եղել: Մենք անկախությունը արդեն 1991 թվականին ձեռք ենք բերել, ուրիշ անկախություն մեզ հարկավոր չէ: Մենք ոչ Լաչինը կտանք, ոչ Քելբաջարը, ոչ Գետաշենը, ոչ էլ Շահումյանը: Մնացածների մասին կարելի է վիճել:

– '''Իսկ եթե ադրբեջանցիները կամովի՞ չտան Շահումյանը:

– Մեկ է, մենք Շահումյանն ու Գետաշենը պետք է ազատենք` բանակցություններով կամ ուժով: Դրանք մեր պատմական տարածքներն են` պատմական հուշարձաններով:

– '''1989 թվականին Ղարաբաղի հայ  բնակչությունը 198 հազար էր, հիմա բնակչության քանակը քչացել է: Ո՞րն է պատճառը:

– Ղեկավարությունը պետք է այնպես անի, որ ժողովուրդը աշխատատեղեր ունենա: Մեզ ներդրումներ են հարկավոր:

– '''Իսկ Շուշիի հետ կապված Ադրբեջանը պնդում է, որ այն պետք է ընդհանրապես հանձնվի:

– Իմ կարծիքով, Ստեփանակերտից Շուշի պետք է շենքեր կառուցել և իրար միացնել, որ Շուշիի անունը չլինի: Ինչպես նաև արժեր վերականգնել առաջվա Ստեփանակերտից Շուշի տանող ճոպանուղին: Շուշին պատմական քաղաք է, և այն հանձնելու իրավունք չունենք:

– '''Ժամանակին Ղարաբաղում մոտ 20-30 հազար ադրբեջանցի էր ապրում: Հիմա նրանց վերադարձի մասին են խոսում: Կընդունե՞ք նրանց:

– Եթե Ղարաբաղի անկախությունը ճանաչվի, թող գան, չնայած 20 հազարը չեն գա` քիչ կգան: Եթե գան` ապրեն, ապա մի քանի օրից իրենց Ադրբեջանն են հայհոյելու: Այստեղ ապրող ադրբեջանցիները այնտեղի ադրբեջանցիների հետ հայերից վատ էին: Երբ Աղդամից մարդ էր գալիս, նրանք մեզ հետ այդ թուրքերին ծեծում էին: Մինչև անգամ այն տարիներին ստորագրել էին, որ նրանց համար մեկ է` Ղարաբաղը Հայաստանի՞նը կլինի, թե՞ Ադրբեջանինը: Բայց եթե Ղարաբաղը անկախ չլինի, թույլ չենք տա, որ գան:

– '''Իսկ եթե հիմա, ենթադրենք, որոշվի, որ մադրիդյան սկզբունքները պետք է իրագործվեն, Ղարաբաղի բնակչությունը դրան դեմ կկանգնի՞:

– Անկասկած, չի ենթարկվի: Եվ Հայաստանի, և Ղարաբաղի ղեկավարները դա լավ գիտեն: Բացի այդ, մենք երբեք թույլ չենք տա, որ մեր թիկունքում, ասենք` Քելբաջարում կամ Լաչինում գան, ադրբեջանցիներ ապրեն: Դա նույն բանը կլինի, որ ասենք նրանց, որ գան, մեր գլխին նստեն: Դա ուտոպիա է: Արևմուտքում և հյուսիսային մասում մենք սահման պետք է ունենանք Հայաստանի հետ, հարավային մասում` Իրանի և արևելքում` Ադրբեջանի հետ:

– '''Իսկ եթե միանգամից 1989թ. դեկտեմբերի 1-ի Ղարաբաղի և Հայաստանի վերամիավորման որոշումն իրագործե՞նք:

– Ուշացել ենք: Դա Լևոնի ժամանակ պետք է անեինք, բայց Լևոնը չհասկացավ: Ես անձամբ դրա մասին ժամանակին իրեն ասում էի, բայց նա դեմ էր:
Հիմա գլխավորը Ղարաբաղը պետք է շենացնենք և զարգացնենք: Հիշում եմ, խորհրդային կարգերի ժամանակ 220 հազ. տ խաղող Հայաստանն էր տալիս, 180 հազ. տ` Ղարաբաղը: Իսկ եթե հիմա Ղարաբաղը թեկուզ 100 հազ. տ խաղող տա, ամեն ինչով էլ իրեն կապահովի. և՛ բյուջեն, և՛ բանակը:

{{Աջաթև|'''Զարուհի Բաբուխանյան&lt;br&gt;
Ստեփանակերտ-Երևան&lt;br&gt;&lt;small&gt;''«Իրավունք», No 68 (1560),&lt;br&gt; օգոստոսի 29-սեպտեմբերի 1, 2008 թ.&lt;/small&gt;}}


{{Կենտրոն|'''ՌԱԶՄԻԿ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ. ԻՆՉՊԻՍԻ ԽՈՐՀՐԴԱՐԱՆ ԷԼ ՈՐ ԼԻՆԻ, &lt;br&gt; ԵԹԵ ԸՆԴԴԻՄՈՒԹՅՈՒՆ ՉԿԱ՝ ԵՐԿԻՐԸ ՆՈՐՄԱԼ ՉԻ ԿԱՐՈՂ ԶԱՐԳԱՆԱԼ}}

– '''Ինչպիսի՞ն եք գնահատում ներկայիս խորհրդարանի գործունեությունը:

– Գնահատում եմ որպես թույլ, և հետո էլ՝ նախաձեռնողական ոչինչ չկա: Ինչպիսի խորհրդարան էլ որ լինի, եթե ընդդիմություն չկա՝ երկիրը նորմալ չի կարող զարգանալ:

– '''Խորհրդարաններին ներհատուկ երեք գործառույթներից (օրինաստեղծ գործունեություն, գործադիր մարմնի վերահսկողություն և քաղաքական մարմնի գործառույթ), Ձեր կարծիքով, ներկայիս խորհրդարանը որո՞ւմ է առավելս աչքի ընկել:

– Մյուս երկուսը հնարավոր է, բայց կառավարության վերահսկողությունը չի իրականացնում£ Եթե իրականացնիª այսքան շենքեր կկառուցե±նª մարդկանց համար աշխատատեղ ստեղծելու փոխարեն£ Խորհրդարանի հիմնական նպատակներից մեկն աշխատատեղերի ստեղծմանը նպաստելը պետք է լինի£ Այն գումարները, որոնք ծախսվում են, պետք է ուղղվեն աշխատատեղերի ստեղծմանը:

– '''Ինչպիսի՞ն կուզեիք իդեալում տեսնել ԼՂՀ հինգերորդ գումարման Ազգային ժողովը և ինչպիսի՞ն իրականում հնարավոր է ունենալ:

– Իրականում պետք է այնպիսի Ազգային ժողով ստեղծվի, որը ժողովրդի կարծիքը հաշվի առնի: Հետո՝ խորհրդարանը պետք է անպայման լինի տեղերում, շրջի ու տեսնի, թե ժողովուրդն ինչ է ուզում, որպեսզի իմանա` ինչ որոշում կայացնել այս կամ այն աշխատանքի իրականացման համար£ Խորհրդարանը պետք է անկեղծ լինի ժողովրդի հետ, նրա վշտով և ցավով ապրի£ Այս պիտի լինի խորհրդարանի գլխավոր նպատակը:

Ինչ վերաբերում է հնարավոր լինելուն՝ դա կախված է յուրաքանչյուր մարդուց. ընտրությունների ժամանակ պետք է այնպիսի մարդկանց ընտրեն, ովքեր իրենց տված խոստումները կատարեն, չխաբեն: Մի քանի կոպեկով իր ձայնը չպիտի ծախի ընտրողը£ Ղարաբաղում նորմալ խորհրդարան ունենալու հնարավորություն կա, բայց պետք է ձգտել դրան ու պայքարել: Գտնում եմ, որ այստեղ պետք է ղեկավարեն այն մարդիկ, ովքեր խելոք ու լավ մասնագետներ են՝ անկախ կուսակցական պատկանելությունից:

– '''Ըստ Ձեզ, օրենսդրական դաշտում բոլո՞ր պայմաններն են ստեղծված քաղաքական դաշտի կայացման, ազատ, արդար ու թափանցիկ ընտրությունների անցկացման և լիարժեք խորհրդարանի ձևավորման համար:

– Ոչ: Առաջին հերթին թեկնածուների համար հավասար պայմաններ պետք է ստեղծվեն: Ազգային ժողովն անշահախնդիր պետք է լինի՝ նվիրված երկրին, այլ ոչ թե կուսակցությանը կամ ղեկավարությանը, և հիմք պետք է ընդունի միայն Ղարաբաղի Սահմանադրությունը£ Նույն Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի կողմից պետք է առաջարկություն արվի, որ անշահախնդիր լինի ԱԺ-ն:

– '''Արդյո՞ք ներկայիս քաղաքական դաշտը կարող է բարենպաստ հող հանդիսանալ լիարժեք խորհրդարան ունենալու համար:

– Քաղաքական դաշտը մի քիչ թույլ է: Կուզենայի, որ բոլորն էլ ազգային-ազատագրական պայքարի նպատակներից ելնելով գործեն£ Բոլորը պետք է հասկանան, որ Ղարաբաղը պետք է ազգասերները ղեկավարեն: Կառավարությունում պետք է այնպիսի ազգասերներ լինեն, ովքեր որպես գլխավոր նպատակ ընդունեն Ղարաբաղի ժողովրդագրական վիճակի բարելավումը: Եվ եթե այս ուղղությամբ քայլեր չեն արվում, ապա ոչ այդպիսի կառավարությունն է պետք, ոչ էլ Խորհրդարանը: Սա շատ կարևոր է՝ Ղարաբաղի հաղթանակը հենց ժողովրդի թվաքանակի աճն է: Պետք է այստեղ ապրի 250 հազարից ավելի մարդ, այլ ոչ թե նախկին վարչապետի պես խոստանան բնակչության թվաքանակը 300 հազարի հասցնել, բայց հինգ տարում ոչինչ չանեն:

Նորմալ կուսակցություն, կարծում եմ, չկա Ղարաբաղում, անշահախնդիր կուսակցություն չկա: Եթե այն իր կուսակցական շահերն է միայն պաշտպանում, ապա ո՞ւմ է պետք: Ոչ մեկին այն պետք չէ: Ժողովրդի շահերը պետք է պաշտպանել:

– '''Ընդդիմադիր քաղաքական ուժերի բացակայության պայմաններում ինչպե՞ս եք պատկերացնում քաղաքական հավասարակշռությունը:

– Ընտրությունների ժամանակ անպայման պետք է ընդդիմադիր ուժ լինի£ Այդ գործառույթը դաշնակցականները լավ չեն կատարել: Եթե երկիրը ղեկավարում է մի կուսակցություն՝ մյուսը պետք է ընդդիմադիր լինի, այլ հարց չկա այստեղ: Կամ իշխող կուսակցության հետ պիտի համախմբվես-միավորվես ու միասին պատասխանատվություն ստանձնես, կամ պիտի ընդդիմություն լինես: Առանց ընդդիմադիր ուժի ոչ մի դեպքում երկիր չես կարող ղեկավարել՝ ինչքան էլ ուզում ես լավ ղեկավար եղիր:

– '''Չե՞ք կարծում, որ 100-տոկոսանոց համամասնական ընտրակարգով ընտրված պրոֆեսիոնալ խորհրդարանի առկայությունը շատ ավելի կնպաստեր երկրի զարգացմանը:

– Ես չեմ ընդունում դա: Ղարաբաղում պետք է ղեկավարեն ղարաբաղցիները, այլ ոչ թե կուսակցությունները. սա է իմ դիրքորոշումը: Եվ այն պատգամավորը, ով չի մտածում Ղարաբաղի ժողովրդագրական վիճակի բարելավման մասին՝ նա պատգամավոր լինելու իրավունք չունի£ Գտնում եմ, որ պետք է խորհրդարանի կեսն ընտրվի համամասնական, մյուս կեսն էլ մեծամասնական ընտրակարգով: Իսկ կուսակցությունները Ղարաբաղում ժողովրդի թվաքանակը շատացնելու ծրագիր պետք է ունենան, եթե չունեն, ապա նրանք անելիք չունեն Ղարաբաղում:

– '''Ըստ Ձեզ, ինչպիսի՞ն կլինի ԼՂՀ հինգերորդ գումարման Ազգային ժողովի կուսակցական կազմը:

– Ճիշտն ասած՝ չգիտեմ, ծրագրերին դեռ ծանոթ չեմ: Նորից կրկնեմ, այն կուսակցությունը, որն ունենա վերոնշյալ՝ ժողովրդի թվաքանակը  շատացնելու ծրագիր և այդ ուղղությամբ քայլեր անի՝ նա էլ հաղթելու է: Բայց պետք է դա արվի, այլ ոչ թե մնա թղթի վրա: Եթե պատգամավորը խոստանում է, ապա պետք է կատարի իր խոստումը: Դրա հմար պատգամավորին հետ կանչելու մեխանիզմ պետք է լինի: Իր ասածների համար մարդը պետք է պատասխանատու լինի:

Կուզեի նշել նաև, որ սեփականաշնորհման ժամանակ շատ են սխալներ թույլ տրվել: Պետք է այնպես անել, որ Ղարաբաղում ինչ հնարավորություն կա՝ ղարաբաղցիները օգտվեն դրանից: Այսինքն՝ ամեն մի ընտանիքի 3-5 հեկտար հող տրամադրվի, որպեսզի ղարաբաղցին իրեն հողի սեփականատերը զգա, իմանա, որ եկամուտ ունի այստեղ: Եվ եթե հնարավորություն էլ չունենա այն մշակել, ապա վարձակալական հիմունքներով տրամադրի պետությանը և որոշակի եկամուտ ստանա: Կամ, ասենք, հնարավորություն ստեղծեն, որ Ղարաբաղի խոշոր ընկերություններում բաժնետոմսեր ունենան ղարաբաղցիները£ Կարծում եմ, դրսում բնակվող ղարաբաղցիները եթե իմանան, որ այստեղ նման պայմաններ են ստեղծված, ապա կտեղափոխվեն այստեղ՝ մշտական բնակություն հաստատելու նպատակով:

{{Աջաթև|&lt;small&gt;''«Անալիտիկոն», Ստեփանակերտ, No 1 (13),
''հունվար, 2010&lt;/small&gt;}}


{{Կենտրոն|'''ԼՂՀ-Ն ՊԻՏԻ ՍԱՀՄԱՆ ՈՒՆԵՆԱ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ, ԻՐԱՆԻ ԵՎ ԱԴՐԲԵՋԱՆԻ ՀԵՏ}}
	
– Պարոն Պետրոսյան, ինչպե±ս եք գնահատում ղարաբաղյան հիմնախնդրի կարգավորման շուրջ ընթացող բանակցությունների ներկա փուլը£
– Իմ կարծիքով, ընդհանրապեսª սկսած Լևոն Տեր-Պետրոսյանից մինչև Ռոբերտ Քոչարյան ու Սերժ Սարգսյան, բանակցությունները սխալ հունով են գնացել, նրանք իրավունք չունեին գնալ այդպիսի բանակցությունների£ Իրավական ուժ ունի միայն 1994 թ. հրադադարը, որ ստորագրել են Ղարաբաղը, Հայաստանը, Ադրբեջանը և Ռուսաստանը£ Մնացած բոլորը, այսքան տարիների բանակցությունները ոչ մի արդյունք չեն տվել և չեն էլ կարող տալ, որովհետև իրական կողմը Ղարաբաղն է, որ անկախացել է Ադրբեջանից, և ինքը պետք է գնա բանակցությունների, որպեսզի ասիª ինչ է տալու, ինչ չի տալու, ինչ է վերցնելու, ինչ չի վերցնելու և այլն£ Բացի դրանից, ունենք 1991 թ. հանրաքվե, որին մասնակցել են նաև Շահումյանի և Գետաշենի ենթաշրջանի բնակիչները£ Հիմա դե±մ են այդ հանրաքվեին£ Ստացվում է, որ Հայաստանը գնում է բանակցությունների, ուրեմն դեմ է դրան, իսկ դա արդեն հակասություն էª Ղարաբաղի և Հայաստանի միջև£ Կամ, ասենք, մեր Սահմանադրությունը, որտեղ գրված է, որ այդ տարածքները Ղարաբաղինն են£ Դրա համար էլ, իմ կարծիքով, ամենալավ տարբերակն այս ժամանակաշրջանում այն է, որ հենց Ղարաբաղը գնա բանակցությունների£ Հայաստանն էլ պետք է լինի բանակցությունների մասնակից, բայց հիմնական բանակցությունները պետք է վարի Ղարաբաղը£
– Իսկ, Ձեր կարծիքով, ինչո±ւ Ղարաբաղը չի մասնակցում բանակցություններին£
-Դեռ այն ժամանակ չպիտի գնային բանակցությունների, այն ժամանակ պիտի ասեին, որ պատերազմող կողմը Ղարաբաղն է, քանի որ սկզբից էլ կողմերը Ղարաբաղն ու Ադրբեջանն էին£ Ճիշտ է, Հայաստանը կամավորներով մեզ պաշտպանել է, բայց դա չի նշանակում, որ Հայաստանն է գնացել պատերազմի£ Իմ կարծիքով, Հայաստանի ղեկավարներն իրենց վրա շատ մեծ պատասխանատվություն են վերցրել, չի կարելի այդպես£ Ճիշտ է, Ղարաբաղի հարցը ողջ հայ ժողովուրդը պետք է լուծի, բայց հիմնականումª Ղարաբաղի ժողովուրդը և իշխանությունները£ Կարծում եմ, այդ բանակցությունները ոչ մի արդյունք չեն տա£
– Վերջերս հրապարակվել են այսպես կոչված ՙմադրիդյան սկզբունքները՚, ի±նչ կարծիքի եք դրանց մասին£
– Մադրիդյան սկզբունքները նույնպես մշակել են առանց Ղարաբաղի£ Այն սկզբունքները, որ Բրյազան և մյուսներն են ասում, դրանք անընդունելի են մեզ համար£ Ադրբեջանը մեզանից վերցրել է Շահումյանի շրջանը, Գետաշենի ենթաշրջանը, Մարտակերտի և Մարտունու մի մասը, և այս ամենից ելնելով եմ ասում, որ բանակցություններին պետք է Ղարաբաղը գնա, որպեսզի իմանա, թե ինչ է տալու և ինչ է վերցնելու£ Առաջին պայմանն այս էª եթե ուզում են բանակցություններին Ղարաբաղը մասնակցի, ապա պետք է ճանաչեն Ղարաբաղը, Ղարաբաղի անկախությունը պետք է ճանաչեն£
– Նկատի ունեք ներկայի±ս տարածքներով Ղարաբաղը£
– Եթե հին տարածքով էլ ճանաչենª նշանակություն չունի, պիտի ճանաչեն£
– Հինը ո±րն էª ԼՂԻՄ-ը£
– ԼՂԻՄ-ի  տարածքն էլ եթե ճանաչենª միևնույն է£ Ճանաչում ե±սª գալիս եմ բանակցությունների, չէª չէ£ Նրանք ասելու են այս ես վերցրել, մենք էլ ասելու ենքª դուք եք այս վերցրել, մենք դրանից հետո արդեն հանրաքվե ենք անցկացրելª 1991 թ., Շահումյանը մասնակցել է դրան£ Ուրեմն պետք է այդ հարցն էլ առաջ քաշենք բանակցություններում, Գետաշենի հարցն էլ£
– Մադրիդյան սկզբունքներից մեկն էլ տարածքների հանձնումն է, ի±նչ կասեք այս մասին£
– Ես մի սկզբունք ասեմ, որ 1995 թվականից եմ ասումª ԼՂՀ-ն պիտի սահման ունենա Հայաստանի, Իրանի և Ադրբեջանի հետ£ Դա ի±նչ է նշանակում£ Հյուսիսային մասով պիտի Հայաստանի հետ սահման ունենա, հարավային մասովª Ադրբեջանի և Պարսկաստանի£ Տարածքներ կարելի է զիջել£ Զիջելª չի նշանակում, որ մենք Պարսկաստանի հետ սահման չունենանք, կամ թե չէª Հայաստանի հետ£ Քելբաջարն ու Լաչինը ոչ մի դեպքում չի կարելի տալ£ Դրանք հատուցումներ են Շահումյանի և Գետաշենի դիմաց£ Օրինակ, Ստեփանակերտ-Աղդամ-Մարտունի և Մարտակերտ-Աղդամ-Ստեփանակերտ ճանապարհից 5 կմ այն կողմ կարելի է զիջումներ կատարել£
Խոսում են նաև Հայաստանի հետ միջանցքի մասին£ Ի±նչ միջանցք, եթե Ղարաբաղը սահման ունի Հայաստանի հետ£ Ուզում են նորի±ց միջանցք բացեն, իսկ ո±վ է հող տալիս£
– Վերջին շրջանում շատ է խոսվում պատերազմի վերսկսման մասին£ Դուք դա հնարավոր համարո±ւմ եք£
– Իրականությունն այն է, որ պատերազմն իրենք չեն կարող սկսել£ Եթե պատերազմ սկսենª իրենք են կորցնում, քանի որ մեզնից 20 կմ հեռու Բաքու-Ջեյհան, Բաքու-Սուփսա խողովակաշարերն են£ Դրանք պատերազմի ժամանակ կարող ենք ոչնչացնել կամ վնասել£ Ասում ենª 7-8 մլրդ գումար են ծախսել, հիմա էլ ուզում են ՙՆաբուկո՚-ի գազն այստեղով անցկացնել£ Հիմա որ պատերազմ լինիª ո±վ է վնաս անելու£ Իհարկեª իրենք£ Կարծում եմ, պատերազմի վերսկսում թույլ չեն տա Եվրամիությունը, Ռուսաստանը և Ամերիկան£
Բացի այդ, եթե Ադրբեջանը զգաց, որ ինքը հաղթելու էª պատերազմ կհայտարարի, ոչ մի կասկած չկա£ Հայ ժողովուրդը, գիտեք, ծանր ժամանակաշրջանում միշտ էլ համախմբվում է, դա հաստատ է, պատմությունը ցույց է տալիս, որ եթե պատերազմ լինիª բոլորը համախմբվելու են, և Ադրբեջանն այն ժամանակ ավելի շատ վնաս է կրելու, քան հիմա£

{{Աջաթև|'''Զրուցեց Անահիտ ԴԱՆԻԵԼՅԱՆԸ&lt;br&gt;
&lt;small&gt;''«Անալիտիկոն», Ստեփանակերտ, No 8, օգոստոս, 2010&lt;/small&gt;}}


{{Կենտրոն|'''ԵՍ ԱՆՀԱՆԳՍՏԱՑԱԾ ԵՄ}}

1988թ. ազգային-ազատագրական պայքարի ժամանակ, ինչպես բոլորին է հայտնի, Ադրբեջանում ծայր առան հակահայկական տրամադրություններ, որոնք հետագայում վերաճեցին այդ հանրապետությունում ապրող մեր ազգակիցների հանդեպ բռնարարքների և կոտորածներիª նախ Սումգայիթում, ապաª Գանձակում, Բաքվում և մյուս հայաշատ վայրերում: Ելնելով իրավիճակի բարդությունից, ՙԿռունկ՚ կոմիտեն, իսկ 1989 թվականինª Արցախի Ազգային խորհուրդը, որոշում ընդունեցին և մշակեցին ծրագիր, որպեսզի Ադրբեջանից բռնատեղահանվող հայերը չցրվեն Ռուսաստան կամ Միջին Ասիա, այլ կազմակերպված տեղափոխվեն իրենց պատմական հայրենիքª Լեռնային Ղարաբաղ: Ծրագրի իրականացման համար ստեղծվեց կոմիտե, որի ղեկավար ընտրվեցի ես:
Մենք հայթայթեցինք անհրաժեշտ ֆինանսական միջոցներª Ամենայն հայոց երջանկահիշատակ կաթողիկոս Վազգեն Առաջինի և Սոս Սարգսյանի միջոցով և կազմակերպեցինք ավելի քան 100000 մարդու վերադարձը Ղարաբաղ, թեև Ադրբեջանի իշխանություններն ամեն կերպ խոչընդոտում էին: Դա պետական մակարդակով կազմակերպված քաղաքականություն էր. Ադրբեջանում դեռ այն տարիներին գիտեին, որ հարցի լուծումը հանգեցնում է ռազմական առճակատման և ամեն ինչ անում էին, որ Արցախի բնակչությունը նվազի, Արցախը զրկվի դիմադրելու հնարավորությունից: Մենք նույնպես հասկանում էինք խնդրի կարևորությունը, ուստի ոչ մի միջոցի առջև կանգ չէինք առնում: Բավական է ասել, որ, գիտակցելով հանդերձ մեր քայլերի հետևանքների վտանգը, Ստեփանակերտից բեռնատար մեքենաներ էինք ուղարկում Բաքու, Գանձակª հայ ընտանիքների ունեցվածքը տեղափոխելու: Այս հարցում մեզ անուրանալի օգնություն էին ցույց տալիս Ստեփանակերտի ավտոբազայի տնօրեն Մաքսիմ Միրզոյանը, քաղաքային խորհրդի գործկոմի նախագահ Մաքսիմ Դանիելյանը: Ուզում եմ հատկապես կարևորել հանգուցյալ Սամվել Շահմուրադյանի ներդրումը£ Նա ցուցակներ էր կազմել, ճշտել, թե Ադրբեջանից բռնատեղահանված յուրաքանչյուր հայ Արցախի որ գյուղի ծնունդ է և ըստ այդմ էլ մեզ տեղեկությւոններ էր տրամադրում:
Այդ բոլոր ձեռնարկումների արդյունքում, երբ մենք անցկացրինք բնակչության հաշվառում, պարզվեց, որ առանց ադրբեջանցիների Լեռնային Ղարաբաղում 180000 բնակիչ կա: Ադրբեջանից տեղափոխված և Արցախում հաստատված շատ երիտասարդներ հետագայում մասնակցեցին ազատագրական պատերազմինª ցուցաբերելով հերոսության բացառիկ օրինակներ:
Ես կարող եմ ասածս հաստատող հարյուրավոր օրինակներ նշել, բայց կարծում եմ, որ դրա կարիքը չկա, և իմ հետագա ասելիքն էլ բոլորովին ուրիշ անհանգստություն է նշում: Մի քանի օր առաջ ես եղա ԼՂՀ գյուղական մի քանի բնակավայրերում: Առանց չափազանցության ասեմ, որ վիճակը խիստ անբավարար է: Մարդիկ գտնվում են հուսահատության եզրին: Գյուղերում բնական աճը դանդաղել է, նկատվում է մահացածության աճ, երիտասարդությունը թողնում-հեռանում է: Այս վիճակը հանդուրժել չի կարելի, որովհետև Արցախը միայն Ստեփանակերտ մայրաքաղաքը չէ: Ավելին, Արցախի ապագան պայմանավորված է մեր գյուղերի բարգավաճությամբ, իսկ այս ասպարեզում, ինչպես ասացի, մենք հպարտանալու շատ քիչ բան ունենք: Հարկավոր է մի ելք գտնել, բայց, դժբախտաբար, մեր կառավարությունն այս հարցում անտարբեր է: Ես չեմ պատկերացնում, թե ինչպես կարող է կառավարության անդամը կամ փոխնախարարը, վարչության պետը, մի խոսքովª պետական պաշտոնյան, որ կոչված է մշակել և իրականացնել սոցիալ-տնտեսական քաղաքականություն, ինքը դառնա գործարար-բիզնեսմեն, խոշոր հող օգտագործող: Եվ այդ ամենըª գյուղացիների համարյա թե համատարած աղքատության ֆոնի վրա: Գյուղերում հարյուրավոր, հազարավոր ընտանիքներ կան, որ չեն կարողանում մշակել իրենց սեփականաշնորհված հողը, որովհետև չունեն սերմացու, վառելիք, գյուղտեխնիկա, իսկ առանձին մարդիկ հազարավոր հեկտարներով աշնանացան են անում նույն այդ մարդկանց, նրանց զավակների արյամբ ազատագրված տարածքներում:
Կառավարությունը պարտավոր է մտածել իրավիճակը շտկելու ուղղությամբ, հակառակ դեպքում նա իրեն կդատապարտի ինքնամեկուսացման, որի նախանշանները կան այսօր: Ես գտնում եմ, որ անհրաժեշտ է մշակել ծրագիր և պետական հսկողության տակ այն իրականացնելª վարկային և հարկային ճկուն քաղաքականության միջոցով: Համոզված եմ, որ եթե Արցախում մարդկանց կենսամակարդակը մի փոքր բարելավվի, ապա մեր տասնյակ հազարավոր համերկրացիներ կրկին կվերադառնան ու կլծվեն հայրենիքի շենացման գործին: Այդ նպատակին հասնելու համար առաջարկում եմ.
1. բոլոր ընտանիքներին հատկացնել 3-5 հեկտար վարելահող և պետական աջակցությամբ մշակել այն:
2. 3-5 հեկտար հող ունեցող ընտանիքներին ազատել հողի հարկից կամ վարձակալության վճարներից, իսկ 20 հեկտարից ավելի հող մշակողների համար սահմանել ավելի բարձր վարձակալական վճար, միաժամանակ նրանց ստացած եկամտի 10 տոկոսի չափով հարկավորել:
3. հող հատկացնել բոլոր հիմնարկ-ձեռնարկություններին և պարտավորեցնել, որ եկամտի 10 տոկոսը տրամադրվի զոհված ազատամարտիկների ընտանիքներին, իսկ մնացածըª բաշխվի հիմնարկության աշխատակիցներին:
4. գյուղական բնակավայրերի երիտասարդ ընտանիքներին տրամադրել 5 հեկտար հող, պետական պահուստային միջոցներիցª սերմացու, վառելիք, գյուղտեխնիկա, նրանց տալ արտոնյալ երկարաժամկետ վարկերª տուն կառուցելու համար: Այս և այլ միջոցառումների իրականացման դեպքում գյուղական բնակավայրում արագ կստեղծվեն լրացուցիչ աշխատատեղեր: Մենք ունենք նաև այլ կոնկրետ ծրագրեր, որոնք պատրաստ ենք ներկայացնել կառավարությանը, եթե վերջինս հրաժարվի ներկա աշխատաոճից, իսկ եթե կառավարությունը շարունակի նույն քաղաքականությունը, ապա մնում է հուսալ, որ հանրապետության նախագահը նման կառավարությանը կպաշտոնազրկի, և այդ դեպքում մենք նախագահին կներկայացնենք մեր նկատառումներն ու ծրագրերը: 

{{Աջաթև|'''Ռազմիկ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

''Արցախի Ազգային խորհրդի նախագահության անդամ,&lt;br&gt;
''Առաջին գումարման ՀՀ ԳԽ պատգամավոր,&lt;br&gt;
''Արցախյան պատերազմի վետերան
&lt;small&gt;«Դեմո», No 15, 31 հոկտեմբերի 2004թ.&lt;/small&gt;}}


{{Կենտրոն|'''ՊԱՏԵՐԱԶՄԱԿԱՆ ՎԻՃԱԿՈՒՄ ԳՏՆՎՈՂ ԵՐԿՐԻ ՉԳՐՎԱԾ ՕՐԵՆՔՆԵՐԻՑ}}

Եթե քո ղեկավարած տարածքում ժողովուրդը պակասում է, դու շուտափույթ պիտի հրաժարական տաս:


Ղեկավարը հրաժարական պիտի տա նաև այն դեպքում, երբ նրա ասածները կամ բարեփոխումները չեն իրականանում:


Եթե պատերազմական ժամանակաշրջանում չինովնիկները հարստանում են, ապա պիտի ամեն ինչ անել, որպեսզի նրանք անպայման իրենց օրինական պատիժը կրեն, այլապես այդ երկիրը պատերազմում պարտվելու է և ոչ մի փորձության էլ չի դիմանալու:


Եթե հայրենիքում մնացողները քչանում են, իսկ կաշառք վերցնողները և թալանչիներըª ավելանում, ապա վերջիններս  ժողովրդի առաջ պատասխանատու են երկրի  ճակատագրի համար և տալու են այդ պատասխանըª երբ էլ որ լինի:


Պատերազմում հաղթած ղեկավարը իր ժողովրդից հարուստ չպետք է լինի:


Եթե ղեկավարի ասածները որոշ ժամանակ անց հերքվում կամ չեն կատարվում, ուրեմն նրա ղեկավարած երկիրը փոփոխական է լինում, կայուն չի լինելու, երերալու է:


Այն ղեկավարները, ովքեր փողն են գերադասում, այլ ոչ թե ժողովրդի բարգավաճումը, ազգի դավաճաններ են:
Եթե ռազմական վտանգի պայմաններում ղեկավարների նպատակը փողն է, այլ ոչ թե երկրի պաշտպանության ամրապնդումը, ապա ժողովուրդը պիտի մտածի նրանց պատժելու մասին:


Եթե պատերազմական ժամանակաշրջանում հարստացողները չեն նմանվում հայ ազգի բարերարներ Մանուկյաններին և Մանթաշովներին, ապա նրանց հարստությունը պետք է առգրավվի ի շահ ժողովրդի:


Եթե երկրի ղեկավարները ժողովրդին չեն ապահովում աշխատանքով, և մարդիկ լքում են հայրենիքը, իսկ չինովնիկներն էլ գովում կամ մեծարում են ղեկավարներին, ապա նրանք երկուսն էլ ազգուրաց են:


Եթե պատերազմում հաղթած երկրում զինվորական կոչումները կամ մեդալներն ու շքանշանները փողով և ծանոթությամբ են տրվում, ապա այդ երկրի բանակը քայքայման եզրին է:


Այն երկիրը, որտեղ նախկին ԿԳԲ-եական լրտեսներին ոչ միայն չեն մերկացնում, այլ ընդհակառակըª վերականգնում ու խրախուսում են, այդ երկիրը երբևէ դեմոկրատական դառնալ և ապագային նայել չի կարող, այլ հավետ կառչած կմնա անցյալին: 


Եթե մեր օրերում գրող-բանաստեղծից գրքի փոխարեն փող են գողանում, ուրեմն այդ գրողը առևտրական գրող է, ուրեմնª գրականությունն էլ է շուկա դարձել:

{{Աջաթև|'''Ռազմիկ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ&lt;br&gt;
&lt;small&gt;''«Դեմո», No 9 (91),  31 մայիսի 2006 թ.&lt;/small&gt;}}


{{Կենտրոն|'''ՀԱՆՈՒՆ ՂԱՐԱԲԱՂԻ ԱՊԱԳԱՅԻ...}}

{{Կենտրոն|Եկել է ժամանակը, &lt;br&gt;որպեսզի երկիրը ղեկավարեն հայրենասեր ուժերը,&lt;br&gt;թե չէ` հետագայում ուշ և վատ է լինելու&lt;br&gt;թե՛ ժողովրդի, և թե՛ ղեկավարների համար}}

Վերջերս ղարաբաղյան կարգավորման հարցով թե՛ Հայաստանում և թե՛ Ղարաբաղում կազմակերպվել էին խորհրդարանական լսումներ: Այլ առաջարկությունների հետ հնչել են նաև տեսակետներ, որ Լեռնային Ղարաբաղի համար միջազգային երաշխիքների դեպքում հնարավոր է քննարկել ազատագրված տարածքները վերադարձնելու հարցը: Այդպես են ասում նաև տարբեր քաղաքական գործիչներ թե՛ Հայաստանում, թե՛ արտասահմանյան երկրներում: 

Ես գտնում եմ, որ այժմ ժամանակը չէ, որ մենք այդ տեսակետը քննարկենք: Միայն ԼՂՀ անկախության միջազգային ճանաչման դեպքում եմ հնարավոր համարում այդ հարցի, ինչպես նաև ազերիների կողմից գրավված տարածքների խնդրի փոխկապակցված քննարկումը: Չէ± որ Ադրբեջանի կողմից գրավվել են Շահումյանի շրջանը, Գետաշենը, Մարտակերտի հյուսիսային և Մարտունու արևելյան շրջանները: Մենք չենք գրավել Ադրբեջանի տարածքները, այլ ազատագրել ենք պատմական Արցախի մի մասը, որը 1920-30-ական թթ.-ին մեզնից խլել են անհիմն կերպով: Այդ տարածքներն ազատագրելու ժամանակ մենք տվել ենք բազմաթիվ զոհեր, և դրանք հենց այնպես վերադարձնել` կնշանակի դավաճանել զոհերի հիշատակը:

Ես գտնում եմ, որ եթե մենք վերադարձնենք մի շրջան, ապա այդ նույն ժամանակ պետք է որոշվի նաև ԼՂՀ անկախության հարցը, եթե ոչ, ապա ոչ մի թիզ հող չի կարելի վերադարձնել: Հենց այնպես խոսվում է նաև Լեռնային Ղարաբաղում նոր հանրաքվե անցկացնելու հավանականության մասին: Հարց է ծագում` իսկ ի՞նչ անենք նախկին հանրաքվեի արդյունքները: Բացի այդ, մեզնից հիմա խլված է Շահումյանի շրջանը, որը նույնպես մասնակցել է 1991թ. դեկտեմբերի 10-ի հանրաքվեին:

Գոյություն ունի մի աքսիոմա, ես այդ տեսակետը ասել եմ 1994-ի հրադադարից անմիջապես հետո: Դա այն է, որ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունը հյուսիս-արևմտյան մասով պետք է սահման ունենա Հայաստանի հետ, իսկ հարավ-արևելյան մասով` Ադրբեջանի և Իրանի հետ: Այս սկզբունքը պետք է մշտապես ասվի բանակցություններ վարող բոլոր կողմերին, լինեն դրանք Հայաստանի ղեկավարները, Ղարաբաղի ղեկավարները, թե Մինսկի խմբի համանախագահները:

Ներկայումս, իմ կարծիքով, Ղարաբաղի հարցը չեն կարող լուծել ոչ Ադրբեջանը և ոչ էլ Հայաստանը, որովհետև հարցը կլուծվի միայն այն դեպքում, եթե բանակցային կողմ դառնան ԼՂՀ օրինական իշխանությունները: Եթե Կոսովոյի կարգավիճակն ակնհայտ է, ապա Ղարաբաղը պետք է ձգտի անկախության:

Ես գտնում եմ, որ եկել է ժամանակը, որպեսզի ԼՂՀ նախագահը հետևություններ անի, որ ժողովրդին հավատ ներշնչի ապագայի հանդեպ: Այնպես անեն, որ ԼՂՀ բնակչությունը հասցվի 250-300 հազարի: Դրա համար պետք է ղեկավար պաշտոնների նշանակվեն հայրենասեր և ունակ մարդիկ, որոնք պատրաստ են ծառայել հանուն հայրենիքի և ԼՂՀ ժողովրդի: Իսկ այդպիսի մարդիկ շատ կան թե Արցախում և թե Հայաստանում: Ամեն ինչ որոշում են մարդիկ` եթե չլինեին 1988թ. հայրենասեր մարդիկ, ապա Ղարաբաղի հարցը չէր բարձրացվի և չէին ապահովվի հաղթանակները կռվի դաշտում:

Եկել է ժամանակը, որպեսզի Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունը ղեկավարեն հայրենասեր ուժերը, թե չէ հետագայում ուշ և վատ է լինելու թե ժողովրդի, և թե ղեկավարների համար:

{{Աջաթև|'''Ռազմիկ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ&lt;br&gt;
&lt;small&gt;''«Դեմո», No 9 (95),  31 մայիսի 2008 թ.&lt;/small&gt;}}
&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>51f77opm5s7fg0yeku1rwiymdjsjt31</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>393229</id>
      <parentid>393228</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T19:50:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Անունով խմբագիր</username>
        <id>4841</id>
      </contributor>
      <origin>393229</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50569" sha1="3scizsxsmd5tjhr843pbkjiwmbimy05" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title=Գլուխ վեցերորդ &lt;br&gt; &lt;br&gt; ՌԱԶՄԻԿ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԸ ՀԱՐՑԱԶՐՈՒՅՑՆԵՐՈՒՄ &lt;br&gt; ԵՎ ՊԱՐԲԵՐԱԿԱՆ ՄԱՄՈՒԼԻ ՀՐԱՊԱՐԱԿՈՒՄՆԵՐՈՒՄ
|section = 
|previous = [[Գլուխ հինգերորդ. ԲՆՈՒԹԱԳՐՈՒՄ ԵՆ ՌԱԶՄԻԿ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻՆ]]
|next =[[Խիզախման ոգին]]
|notes = Աղբյուր՝ &lt;span title=&quot;Վաստակավոր ռացիոնալիզատորը (կենսագրական-վերլուծական ակնարկ),&quot;&gt;[[Խիզախման ոգին]] (փաստավավերագրություն), Ստեփանակերտ, «Դիզակ պլյուս» հրատ., 2010, 168 էջ, տպ. 500 օր.։
|author =Արիս Արսենի}}

&lt;div style=&quot;width: 50%; text-align:justify; margin-left:25% &quot;&gt;
{{Կենտրոն|''Գլուխ վեցերորդ}} 
{{Կենտրոն|'''ՌԱԶՄԻԿ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԸ ՀԱՐՑԱԶՐՈՒՅՑՆԵՐՈՒՄ &lt;br&gt; ԵՎ ՊԱՐԲԵՐԱԿԱՆ ՄԱՄՈՒԼԻ ՀՐԱՊԱՐԱԿՈՒՄՆԵՐՈՒՄ}}
&lt;br&gt;
{{Կենտրոն|'''«ՇԱՀՈՒՄՅԱՆՆ ՈՒ ԳԵՏԱՇԵՆԸ ՊԵՏՔ Է ԱԶԱՏԵՆՔ` &lt;br&gt; ԲԱՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՈՎ ԿԱՄ ՈՒԺՈՎ»}}

{{Կենտրոն|''Կոսովոյի ձեռք բերած անկախությունը, Հարավային Օսեթիայի վերջին դեպքերը, դրան հետևած նրա և Աբխազիայի անկախության ճանաչումը նոր ուժով սևեռեցին միջազգային հանրության ուշադրությունը չճանաչված հանրապետությունների հարցի լուծմանը: Ղարաբաղի շուրջ ծավալված իրավիճակի շուրջ մենք զրուցեցինք Արցախի վետերանների միության փոխնախագահ, 1988-1990թթ. ամբողջ Արցախի ջոկատների ղեկավար և ՙԿռունկ՚ կոմիտեի անդամ Ռազմիկ Պետրոսյանի հետ:}}

– '''Հարավային Օսեթիայի վերջին դեպքերի ժամանակ Աբխազիան բավականին ակտիվ քաղաքական գործողություններ ձեռնարկեց: Ինչո՞վ է պայմանավորված Ղարաբաղի արտաքին քաղաքականության համեմատական պասիվությունը:

– Մենք Օսեթիայի հետ լավ հարաբերությունների մեջ ենք: Մեր և իրենց ղեկավարության մեջ ակտիվ շփում կա: Մենք պաշտպանում ենք Օսեթիան և նրա անկախությունը: Բայց հանգամանքների բերումով Հայաստանի ղեկավարությունը չի կարող որևէ գործողություն ձեռնարկել, քանի որ այստեղ Հայաստան-Վրաստան հարաբերությունների հարց կա: Ամբողջ արտերիան գալիս է Փոթիի և Բաթումի նավահանգիստներից: Բոլորս գիտենք, որ օսեթական կողմն է ճիշտ, որ Սահակաշվիլին հարձակվեց Օսեթիայի վրա և ընկավ ռուսների պատրաստած թակարդը: Ադրբեջանական կայքերը առաջին օրերը գրում էին, որ վրացիները ճիշտ արեցին և որ իրենք ավելի շուտ պետք է Ղարաբաղի վրա հարձակվեին: Իսկ դեպքերի զարգացումից հետո ադրբեջանցիները հասկացան, որ ուժային միջոցով չի կարելի հարցը լուծել:

– '''Իսկ արդյոք նպատակահարմար չէ՞, որ Ղարաբաղը Հարավային Օսեթիայի և Աբխազիայի հետ մասնակցեր չճանաչված հանրապետությունների ասոցիացիային:

– Ղարաբաղի ներկայացուցիչները որպես դիտորդ միշտ ներկա են լինում այդ ասոցիացիայի հանդիպումներին: Մենք մինչև անգամ օգնություն էինք ցուցաբերում նրանց: Ուղղակի մեզ այդտեղ չեն ընդգրկում, քանի որ Ղարաբաղի կարգավիճակը մի քիչ ուրիշ է: Մեր ֆորմատը Մինսկի խումբն է:

– '''Իսկ ի՞նչն է պատճառը, որ Կոսովոյի, Հարավային Օսեթիայի, Աբխազիայի անկախությունը ճանաչվեց, իսկ Ղարաբաղինը, որը ավելի շատ հիմնավորումներ ունի, դեռ` ոչ:

– Պատճառը Հայաստանի ղեկավարության, ինչպես նաև Ռուսաստանի պասիվությունն է: Հիմնականում` Հայաստանի: Բացի այդ, ո±վ իրավունք ունի, բացի Ղարաբաղից` մասնակցել Ադրբեջանի հետ բանակցությունների` ոչ ոք, քանի որ պատերազմը հաղթել է Ղարաբաղը: Կասկած չկա, որ Հայաստանը օգնել է, բայց կոնֆլիկտի կողմը ղարաբաղցիներն են եղել: Այդ իսկ պատճառով մենք պետք է մասնակցենք բանակցություններին, Հայաստանը մասնակցելու իրավունք չունի:

– '''Բրայզայի կողմից հնչեցրած, այսպես կոչված, մադրիդյան սկզբունքներին ինչպե՞ս եք վերաբերվում: Մասնավորապես ազատագրված մերձղարաբաղյան 7 շրջաններից հայկական զորքերը հանելուն և փաստորեն ԼՂՀ-ն անվտանգության գոտուց զրկելուն:

– Բրայզան մի անգամ նալին է խփում, մեկ անգամ` մեխին. Ղարաբաղում մի բան է ասում, Հայաստանում` ուրիշ: Այդ իր սկզբունքը ուտոպիա է: Երբ նա խոսում է Ղարաբաղի անվտանգության մասին, պիտի հասկանա, որ մենք արդեն այն ունենք: Սրանից լավ կարգավիճակ և երաշխավորություն արդյոք կարո՞ղ ենք ունենալ: Մենք լավ պաշտպանություն ունենք, լավ դիրքորոշված ենք, ադրբեջանցիներն էլ մեզ այնտեղից խփել չեն կարող: Սա մեզ ավելի է ձեռնտու:

– '''Բրայզայի հաջորդ սկզբունքն այն է, որ տարածաշրջան պետք է մտցվեն խաղարարար ուժեր: Ինչպե՞ս եք դրան վերաբերվում: Տասնչորս տարի կրակի դադարեցման ռեժիմը պահպանվել է առանց միջազգային ուժերի: Արդյոք դա չե՞ք համարում պատրվակ ՆԱՏՕ-ի ուժերը տարածաշրջան մտցնելու համար:

– Մեզ հարկավոր չեն այլ ուժեր: Մեզ հարկավոր է, որ համաշխարհային հանրությունը ընդունի Ղարաբաղի անկախությունը: Իսկ իրենց հիմնական նպատակը այդ ուժերը Իրանին մոտեցնելն է:

– '''Բրայզայի հնչեցրած սկզբունքներից մեկն էլ առաջարկում է Ադրբեջանին հանձնել այդ յոթ շրջանները, իսկ տասը տարի անց անցկացնել հանրաքվե, որում կորոշվի Ղարաբաղի կարգավիճակը: Այդ հանրաքվե կոչեցյալին ինչպե՞ս եք վերաբերվում:

– Մենք մի հանրաքվե ունեցել ենք, որին 1991 թ. մասնակցել են Շահումյանն ու Գետաշենը: Այդ հանրաքվեի նախաձեռնողներից մեկը ես եմ եղել: Մենք անկախությունը արդեն 1991 թվականին ձեռք ենք բերել, ուրիշ անկախություն մեզ հարկավոր չէ: Մենք ոչ Լաչինը կտանք, ոչ Քելբաջարը, ոչ Գետաշենը, ոչ էլ Շահումյանը: Մնացածների մասին կարելի է վիճել:

– '''Իսկ եթե ադրբեջանցիները կամովի՞ չտան Շահումյանը:

– Մեկ է, մենք Շահումյանն ու Գետաշենը պետք է ազատենք` բանակցություններով կամ ուժով: Դրանք մեր պատմական տարածքներն են` պատմական հուշարձաններով:

– '''1989 թվականին Ղարաբաղի հայ  բնակչությունը 198 հազար էր, հիմա բնակչության քանակը քչացել է: Ո՞րն է պատճառը:

– Ղեկավարությունը պետք է այնպես անի, որ ժողովուրդը աշխատատեղեր ունենա: Մեզ ներդրումներ են հարկավոր:

– '''Իսկ Շուշիի հետ կապված Ադրբեջանը պնդում է, որ այն պետք է ընդհանրապես հանձնվի:

– Իմ կարծիքով, Ստեփանակերտից Շուշի պետք է շենքեր կառուցել և իրար միացնել, որ Շուշիի անունը չլինի: Ինչպես նաև արժեր վերականգնել առաջվա Ստեփանակերտից Շուշի տանող ճոպանուղին: Շուշին պատմական քաղաք է, և այն հանձնելու իրավունք չունենք:

– '''Ժամանակին Ղարաբաղում մոտ 20-30 հազար ադրբեջանցի էր ապրում: Հիմա նրանց վերադարձի մասին են խոսում: Կընդունե՞ք նրանց:

– Եթե Ղարաբաղի անկախությունը ճանաչվի, թող գան, չնայած 20 հազարը չեն գա` քիչ կգան: Եթե գան` ապրեն, ապա մի քանի օրից իրենց Ադրբեջանն են հայհոյելու: Այստեղ ապրող ադրբեջանցիները այնտեղի ադրբեջանցիների հետ հայերից վատ էին: Երբ Աղդամից մարդ էր գալիս, նրանք մեզ հետ այդ թուրքերին ծեծում էին: Մինչև անգամ այն տարիներին ստորագրել էին, որ նրանց համար մեկ է` Ղարաբաղը Հայաստանի՞նը կլինի, թե՞ Ադրբեջանինը: Բայց եթե Ղարաբաղը անկախ չլինի, թույլ չենք տա, որ գան:

– '''Իսկ եթե հիմա, ենթադրենք, որոշվի, որ մադրիդյան սկզբունքները պետք է իրագործվեն, Ղարաբաղի բնակչությունը դրան դեմ կկանգնի՞:

– Անկասկած, չի ենթարկվի: Եվ Հայաստանի, և Ղարաբաղի ղեկավարները դա լավ գիտեն: Բացի այդ, մենք երբեք թույլ չենք տա, որ մեր թիկունքում, ասենք` Քելբաջարում կամ Լաչինում գան, ադրբեջանցիներ ապրեն: Դա նույն բանը կլինի, որ ասենք նրանց, որ գան, մեր գլխին նստեն: Դա ուտոպիա է: Արևմուտքում և հյուսիսային մասում մենք սահման պետք է ունենանք Հայաստանի հետ, հարավային մասում` Իրանի և արևելքում` Ադրբեջանի հետ:

– '''Իսկ եթե միանգամից 1989թ. դեկտեմբերի 1-ի Ղարաբաղի և Հայաստանի վերամիավորման որոշումն իրագործե՞նք:

– Ուշացել ենք: Դա Լևոնի ժամանակ պետք է անեինք, բայց Լևոնը չհասկացավ: Ես անձամբ դրա մասին ժամանակին իրեն ասում էի, բայց նա դեմ էր:
Հիմա գլխավորը Ղարաբաղը պետք է շենացնենք և զարգացնենք: Հիշում եմ, խորհրդային կարգերի ժամանակ 220 հազ. տ խաղող Հայաստանն էր տալիս, 180 հազ. տ` Ղարաբաղը: Իսկ եթե հիմա Ղարաբաղը թեկուզ 100 հազ. տ խաղող տա, ամեն ինչով էլ իրեն կապահովի. և՛ բյուջեն, և՛ բանակը:

{{Աջաթև|'''Զարուհի Բաբուխանյան&lt;br&gt;
Ստեփանակերտ-Երևան&lt;br&gt;&lt;small&gt;''«Իրավունք», No 68 (1560),&lt;br&gt; օգոստոսի 29-սեպտեմբերի 1, 2008 թ.&lt;/small&gt;}}


{{Կենտրոն|'''ՌԱԶՄԻԿ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ. ԻՆՉՊԻՍԻ ԽՈՐՀՐԴԱՐԱՆ ԷԼ ՈՐ ԼԻՆԻ, &lt;br&gt; ԵԹԵ ԸՆԴԴԻՄՈՒԹՅՈՒՆ ՉԿԱ՝ ԵՐԿԻՐԸ ՆՈՐՄԱԼ ՉԻ ԿԱՐՈՂ ԶԱՐԳԱՆԱԼ}}

– '''Ինչպիսի՞ն եք գնահատում ներկայիս խորհրդարանի գործունեությունը:

– Գնահատում եմ որպես թույլ, և հետո էլ՝ նախաձեռնողական ոչինչ չկա: Ինչպիսի խորհրդարան էլ որ լինի, եթե ընդդիմություն չկա՝ երկիրը նորմալ չի կարող զարգանալ:

– '''Խորհրդարաններին ներհատուկ երեք գործառույթներից (օրինաստեղծ գործունեություն, գործադիր մարմնի վերահսկողություն և քաղաքական մարմնի գործառույթ), Ձեր կարծիքով, ներկայիս խորհրդարանը որո՞ւմ է առավելս աչքի ընկել:

– Մյուս երկուսը հնարավոր է, բայց կառավարության վերահսկողությունը չի իրականացնում£ Եթե իրականացնիª այսքան շենքեր կկառուցե±նª մարդկանց համար աշխատատեղ ստեղծելու փոխարեն£ Խորհրդարանի հիմնական նպատակներից մեկն աշխատատեղերի ստեղծմանը նպաստելը պետք է լինի£ Այն գումարները, որոնք ծախսվում են, պետք է ուղղվեն աշխատատեղերի ստեղծմանը:

– '''Ինչպիսի՞ն կուզեիք իդեալում տեսնել ԼՂՀ հինգերորդ գումարման Ազգային ժողովը և ինչպիսի՞ն իրականում հնարավոր է ունենալ:

– Իրականում պետք է այնպիսի Ազգային ժողով ստեղծվի, որը ժողովրդի կարծիքը հաշվի առնի: Հետո՝ խորհրդարանը պետք է անպայման լինի տեղերում, շրջի ու տեսնի, թե ժողովուրդն ինչ է ուզում, որպեսզի իմանա` ինչ որոշում կայացնել այս կամ այն աշխատանքի իրականացման համար£ Խորհրդարանը պետք է անկեղծ լինի ժողովրդի հետ, նրա վշտով և ցավով ապրի£ Այս պիտի լինի խորհրդարանի գլխավոր նպատակը:

Ինչ վերաբերում է հնարավոր լինելուն՝ դա կախված է յուրաքանչյուր մարդուց. ընտրությունների ժամանակ պետք է այնպիսի մարդկանց ընտրեն, ովքեր իրենց տված խոստումները կատարեն, չխաբեն: Մի քանի կոպեկով իր ձայնը չպիտի ծախի ընտրողը£ Ղարաբաղում նորմալ խորհրդարան ունենալու հնարավորություն կա, բայց պետք է ձգտել դրան ու պայքարել: Գտնում եմ, որ այստեղ պետք է ղեկավարեն այն մարդիկ, ովքեր խելոք ու լավ մասնագետներ են՝ անկախ կուսակցական պատկանելությունից:

– '''Ըստ Ձեզ, օրենսդրական դաշտում բոլո՞ր պայմաններն են ստեղծված քաղաքական դաշտի կայացման, ազատ, արդար ու թափանցիկ ընտրությունների անցկացման և լիարժեք խորհրդարանի ձևավորման համար:

– Ոչ: Առաջին հերթին թեկնածուների համար հավասար պայմաններ պետք է ստեղծվեն: Ազգային ժողովն անշահախնդիր պետք է լինի՝ նվիրված երկրին, այլ ոչ թե կուսակցությանը կամ ղեկավարությանը, և հիմք պետք է ընդունի միայն Ղարաբաղի Սահմանադրությունը£ Նույն Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի կողմից պետք է առաջարկություն արվի, որ անշահախնդիր լինի ԱԺ-ն:

– '''Արդյո՞ք ներկայիս քաղաքական դաշտը կարող է բարենպաստ հող հանդիսանալ լիարժեք խորհրդարան ունենալու համար:

– Քաղաքական դաշտը մի քիչ թույլ է: Կուզենայի, որ բոլորն էլ ազգային-ազատագրական պայքարի նպատակներից ելնելով գործեն£ Բոլորը պետք է հասկանան, որ Ղարաբաղը պետք է ազգասերները ղեկավարեն: Կառավարությունում պետք է այնպիսի ազգասերներ լինեն, ովքեր որպես գլխավոր նպատակ ընդունեն Ղարաբաղի ժողովրդագրական վիճակի բարելավումը: Եվ եթե այս ուղղությամբ քայլեր չեն արվում, ապա ոչ այդպիսի կառավարությունն է պետք, ոչ էլ Խորհրդարանը: Սա շատ կարևոր է՝ Ղարաբաղի հաղթանակը հենց ժողովրդի թվաքանակի աճն է: Պետք է այստեղ ապրի 250 հազարից ավելի մարդ, այլ ոչ թե նախկին վարչապետի պես խոստանան բնակչության թվաքանակը 300 հազարի հասցնել, բայց հինգ տարում ոչինչ չանեն:

Նորմալ կուսակցություն, կարծում եմ, չկա Ղարաբաղում, անշահախնդիր կուսակցություն չկա: Եթե այն իր կուսակցական շահերն է միայն պաշտպանում, ապա ո՞ւմ է պետք: Ոչ մեկին այն պետք չէ: Ժողովրդի շահերը պետք է պաշտպանել:

– '''Ընդդիմադիր քաղաքական ուժերի բացակայության պայմաններում ինչպե՞ս եք պատկերացնում քաղաքական հավասարակշռությունը:

– Ընտրությունների ժամանակ անպայման պետք է ընդդիմադիր ուժ լինի£ Այդ գործառույթը դաշնակցականները լավ չեն կատարել: Եթե երկիրը ղեկավարում է մի կուսակցություն՝ մյուսը պետք է ընդդիմադիր լինի, այլ հարց չկա այստեղ: Կամ իշխող կուսակցության հետ պիտի համախմբվես-միավորվես ու միասին պատասխանատվություն ստանձնես, կամ պիտի ընդդիմություն լինես: Առանց ընդդիմադիր ուժի ոչ մի դեպքում երկիր չես կարող ղեկավարել՝ ինչքան էլ ուզում ես լավ ղեկավար եղիր:

– '''Չե՞ք կարծում, որ 100-տոկոսանոց համամասնական ընտրակարգով ընտրված պրոֆեսիոնալ խորհրդարանի առկայությունը շատ ավելի կնպաստեր երկրի զարգացմանը:

– Ես չեմ ընդունում դա: Ղարաբաղում պետք է ղեկավարեն ղարաբաղցիները, այլ ոչ թե կուսակցությունները. սա է իմ դիրքորոշումը: Եվ այն պատգամավորը, ով չի մտածում Ղարաբաղի ժողովրդագրական վիճակի բարելավման մասին՝ նա պատգամավոր լինելու իրավունք չունի£ Գտնում եմ, որ պետք է խորհրդարանի կեսն ընտրվի համամասնական, մյուս կեսն էլ մեծամասնական ընտրակարգով: Իսկ կուսակցությունները Ղարաբաղում ժողովրդի թվաքանակը շատացնելու ծրագիր պետք է ունենան, եթե չունեն, ապա նրանք անելիք չունեն Ղարաբաղում:

– '''Ըստ Ձեզ, ինչպիսի՞ն կլինի ԼՂՀ հինգերորդ գումարման Ազգային ժողովի կուսակցական կազմը:

– Ճիշտն ասած՝ չգիտեմ, ծրագրերին դեռ ծանոթ չեմ: Նորից կրկնեմ, այն կուսակցությունը, որն ունենա վերոնշյալ՝ ժողովրդի թվաքանակը  շատացնելու ծրագիր և այդ ուղղությամբ քայլեր անի՝ նա էլ հաղթելու է: Բայց պետք է դա արվի, այլ ոչ թե մնա թղթի վրա: Եթե պատգամավորը խոստանում է, ապա պետք է կատարի իր խոստումը: Դրա հմար պատգամավորին հետ կանչելու մեխանիզմ պետք է լինի: Իր ասածների համար մարդը պետք է պատասխանատու լինի:

Կուզեի նշել նաև, որ սեփականաշնորհման ժամանակ շատ են սխալներ թույլ տրվել: Պետք է այնպես անել, որ Ղարաբաղում ինչ հնարավորություն կա՝ ղարաբաղցիները օգտվեն դրանից: Այսինքն՝ ամեն մի ընտանիքի 3-5 հեկտար հող տրամադրվի, որպեսզի ղարաբաղցին իրեն հողի սեփականատերը զգա, իմանա, որ եկամուտ ունի այստեղ: Եվ եթե հնարավորություն էլ չունենա այն մշակել, ապա վարձակալական հիմունքներով տրամադրի պետությանը և որոշակի եկամուտ ստանա: Կամ, ասենք, հնարավորություն ստեղծեն, որ Ղարաբաղի խոշոր ընկերություններում բաժնետոմսեր ունենան ղարաբաղցիները£ Կարծում եմ, դրսում բնակվող ղարաբաղցիները եթե իմանան, որ այստեղ նման պայմաններ են ստեղծված, ապա կտեղափոխվեն այստեղ՝ մշտական բնակություն հաստատելու նպատակով:

{{Աջաթև|&lt;small&gt;''«Անալիտիկոն», Ստեփանակերտ, No 1 (13),
''հունվար, 2010&lt;/small&gt;}}


{{Կենտրոն|'''ԼՂՀ-Ն ՊԻՏԻ ՍԱՀՄԱՆ ՈՒՆԵՆԱ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ, ԻՐԱՆԻ ԵՎ ԱԴՐԲԵՋԱՆԻ ՀԵՏ}}
	
– Պարոն Պետրոսյան, ինչպե±ս եք գնահատում ղարաբաղյան հիմնախնդրի կարգավորման շուրջ ընթացող բանակցությունների ներկա փուլը£
– Իմ կարծիքով, ընդհանրապեսª սկսած Լևոն Տեր-Պետրոսյանից մինչև Ռոբերտ Քոչարյան ու Սերժ Սարգսյան, բանակցությունները սխալ հունով են գնացել, նրանք իրավունք չունեին գնալ այդպիսի բանակցությունների£ Իրավական ուժ ունի միայն 1994 թ. հրադադարը, որ ստորագրել են Ղարաբաղը, Հայաստանը, Ադրբեջանը և Ռուսաստանը£ Մնացած բոլորը, այսքան տարիների բանակցությունները ոչ մի արդյունք չեն տվել և չեն էլ կարող տալ, որովհետև իրական կողմը Ղարաբաղն է, որ անկախացել է Ադրբեջանից, և ինքը պետք է գնա բանակցությունների, որպեսզի ասիª ինչ է տալու, ինչ չի տալու, ինչ է վերցնելու, ինչ չի վերցնելու և այլն£ Բացի դրանից, ունենք 1991 թ. հանրաքվե, որին մասնակցել են նաև Շահումյանի և Գետաշենի ենթաշրջանի բնակիչները£ Հիմա դե±մ են այդ հանրաքվեին£ Ստացվում է, որ Հայաստանը գնում է բանակցությունների, ուրեմն դեմ է դրան, իսկ դա արդեն հակասություն էª Ղարաբաղի և Հայաստանի միջև£ Կամ, ասենք, մեր Սահմանադրությունը, որտեղ գրված է, որ այդ տարածքները Ղարաբաղինն են£ Դրա համար էլ, իմ կարծիքով, ամենալավ տարբերակն այս ժամանակաշրջանում այն է, որ հենց Ղարաբաղը գնա բանակցությունների£ Հայաստանն էլ պետք է լինի բանակցությունների մասնակից, բայց հիմնական բանակցությունները պետք է վարի Ղարաբաղը£
– Իսկ, Ձեր կարծիքով, ինչո±ւ Ղարաբաղը չի մասնակցում բանակցություններին£
-Դեռ այն ժամանակ չպիտի գնային բանակցությունների, այն ժամանակ պիտի ասեին, որ պատերազմող կողմը Ղարաբաղն է, քանի որ սկզբից էլ կողմերը Ղարաբաղն ու Ադրբեջանն էին£ Ճիշտ է, Հայաստանը կամավորներով մեզ պաշտպանել է, բայց դա չի նշանակում, որ Հայաստանն է գնացել պատերազմի£ Իմ կարծիքով, Հայաստանի ղեկավարներն իրենց վրա շատ մեծ պատասխանատվություն են վերցրել, չի կարելի այդպես£ Ճիշտ է, Ղարաբաղի հարցը ողջ հայ ժողովուրդը պետք է լուծի, բայց հիմնականումª Ղարաբաղի ժողովուրդը և իշխանությունները£ Կարծում եմ, այդ բանակցությունները ոչ մի արդյունք չեն տա£
– Վերջերս հրապարակվել են այսպես կոչված ՙմադրիդյան սկզբունքները՚, ի±նչ կարծիքի եք դրանց մասին£
– Մադրիդյան սկզբունքները նույնպես մշակել են առանց Ղարաբաղի£ Այն սկզբունքները, որ Բրյազան և մյուսներն են ասում, դրանք անընդունելի են մեզ համար£ Ադրբեջանը մեզանից վերցրել է Շահումյանի շրջանը, Գետաշենի ենթաշրջանը, Մարտակերտի և Մարտունու մի մասը, և այս ամենից ելնելով եմ ասում, որ բանակցություններին պետք է Ղարաբաղը գնա, որպեսզի իմանա, թե ինչ է տալու և ինչ է վերցնելու£ Առաջին պայմանն այս էª եթե ուզում են բանակցություններին Ղարաբաղը մասնակցի, ապա պետք է ճանաչեն Ղարաբաղը, Ղարաբաղի անկախությունը պետք է ճանաչեն£
– Նկատի ունեք ներկայի±ս տարածքներով Ղարաբաղը£
– Եթե հին տարածքով էլ ճանաչենª նշանակություն չունի, պիտի ճանաչեն£
– Հինը ո±րն էª ԼՂԻՄ-ը£
– ԼՂԻՄ-ի  տարածքն էլ եթե ճանաչենª միևնույն է£ Ճանաչում ե±սª գալիս եմ բանակցությունների, չէª չէ£ Նրանք ասելու են այս ես վերցրել, մենք էլ ասելու ենքª դուք եք այս վերցրել, մենք դրանից հետո արդեն հանրաքվե ենք անցկացրելª 1991 թ., Շահումյանը մասնակցել է դրան£ Ուրեմն պետք է այդ հարցն էլ առաջ քաշենք բանակցություններում, Գետաշենի հարցն էլ£
– Մադրիդյան սկզբունքներից մեկն էլ տարածքների հանձնումն է, ի±նչ կասեք այս մասին£
– Ես մի սկզբունք ասեմ, որ 1995 թվականից եմ ասումª ԼՂՀ-ն պիտի սահման ունենա Հայաստանի, Իրանի և Ադրբեջանի հետ£ Դա ի±նչ է նշանակում£ Հյուսիսային մասով պիտի Հայաստանի հետ սահման ունենա, հարավային մասովª Ադրբեջանի և Պարսկաստանի£ Տարածքներ կարելի է զիջել£ Զիջելª չի նշանակում, որ մենք Պարսկաստանի հետ սահման չունենանք, կամ թե չէª Հայաստանի հետ£ Քելբաջարն ու Լաչինը ոչ մի դեպքում չի կարելի տալ£ Դրանք հատուցումներ են Շահումյանի և Գետաշենի դիմաց£ Օրինակ, Ստեփանակերտ-Աղդամ-Մարտունի և Մարտակերտ-Աղդամ-Ստեփանակերտ ճանապարհից 5 կմ այն կողմ կարելի է զիջումներ կատարել£
Խոսում են նաև Հայաստանի հետ միջանցքի մասին£ Ի±նչ միջանցք, եթե Ղարաբաղը սահման ունի Հայաստանի հետ£ Ուզում են նորի±ց միջանցք բացեն, իսկ ո±վ է հող տալիս£
– Վերջին շրջանում շատ է խոսվում պատերազմի վերսկսման մասին£ Դուք դա հնարավոր համարո±ւմ եք£
– Իրականությունն այն է, որ պատերազմն իրենք չեն կարող սկսել£ Եթե պատերազմ սկսենª իրենք են կորցնում, քանի որ մեզնից 20 կմ հեռու Բաքու-Ջեյհան, Բաքու-Սուփսա խողովակաշարերն են£ Դրանք պատերազմի ժամանակ կարող ենք ոչնչացնել կամ վնասել£ Ասում ենª 7-8 մլրդ գումար են ծախսել, հիմա էլ ուզում են ՙՆաբուկո՚-ի գազն այստեղով անցկացնել£ Հիմա որ պատերազմ լինիª ո±վ է վնաս անելու£ Իհարկեª իրենք£ Կարծում եմ, պատերազմի վերսկսում թույլ չեն տա Եվրամիությունը, Ռուսաստանը և Ամերիկան£
Բացի այդ, եթե Ադրբեջանը զգաց, որ ինքը հաղթելու էª պատերազմ կհայտարարի, ոչ մի կասկած չկա£ Հայ ժողովուրդը, գիտեք, ծանր ժամանակաշրջանում միշտ էլ համախմբվում է, դա հաստատ է, պատմությունը ցույց է տալիս, որ եթե պատերազմ լինիª բոլորը համախմբվելու են, և Ադրբեջանն այն ժամանակ ավելի շատ վնաս է կրելու, քան հիմա£

{{Աջաթև|'''Զրուցեց Անահիտ ԴԱՆԻԵԼՅԱՆԸ&lt;br&gt;
&lt;small&gt;''«Անալիտիկոն», Ստեփանակերտ, No 8, օգոստոս, 2010&lt;/small&gt;}}


{{Կենտրոն|'''ԵՍ ԱՆՀԱՆԳՍՏԱՑԱԾ ԵՄ}}

1988թ. ազգային-ազատագրական պայքարի ժամանակ, ինչպես բոլորին է հայտնի, Ադրբեջանում ծայր առան հակահայկական տրամադրություններ, որոնք հետագայում վերաճեցին այդ հանրապետությունում ապրող մեր ազգակիցների հանդեպ բռնարարքների և կոտորածներիª նախ Սումգայիթում, ապաª Գանձակում, Բաքվում և մյուս հայաշատ վայրերում: Ելնելով իրավիճակի բարդությունից, ՙԿռունկ՚ կոմիտեն, իսկ 1989 թվականինª Արցախի Ազգային խորհուրդը, որոշում ընդունեցին և մշակեցին ծրագիր, որպեսզի Ադրբեջանից բռնատեղահանվող հայերը չցրվեն Ռուսաստան կամ Միջին Ասիա, այլ կազմակերպված տեղափոխվեն իրենց պատմական հայրենիքª Լեռնային Ղարաբաղ: Ծրագրի իրականացման համար ստեղծվեց կոմիտե, որի ղեկավար ընտրվեցի ես:
Մենք հայթայթեցինք անհրաժեշտ ֆինանսական միջոցներª Ամենայն հայոց երջանկահիշատակ կաթողիկոս Վազգեն Առաջինի և Սոս Սարգսյանի միջոցով և կազմակերպեցինք ավելի քան 100000 մարդու վերադարձը Ղարաբաղ, թեև Ադրբեջանի իշխանություններն ամեն կերպ խոչընդոտում էին: Դա պետական մակարդակով կազմակերպված քաղաքականություն էր. Ադրբեջանում դեռ այն տարիներին գիտեին, որ հարցի լուծումը հանգեցնում է ռազմական առճակատման և ամեն ինչ անում էին, որ Արցախի բնակչությունը նվազի, Արցախը զրկվի դիմադրելու հնարավորությունից: Մենք նույնպես հասկանում էինք խնդրի կարևորությունը, ուստի ոչ մի միջոցի առջև կանգ չէինք առնում: Բավական է ասել, որ, գիտակցելով հանդերձ մեր քայլերի հետևանքների վտանգը, Ստեփանակերտից բեռնատար մեքենաներ էինք ուղարկում Բաքու, Գանձակª հայ ընտանիքների ունեցվածքը տեղափոխելու: Այս հարցում մեզ անուրանալի օգնություն էին ցույց տալիս Ստեփանակերտի ավտոբազայի տնօրեն Մաքսիմ Միրզոյանը, քաղաքային խորհրդի գործկոմի նախագահ Մաքսիմ Դանիելյանը: Ուզում եմ հատկապես կարևորել հանգուցյալ Սամվել Շահմուրադյանի ներդրումը£ Նա ցուցակներ էր կազմել, ճշտել, թե Ադրբեջանից բռնատեղահանված յուրաքանչյուր հայ Արցախի որ գյուղի ծնունդ է և ըստ այդմ էլ մեզ տեղեկությւոններ էր տրամադրում:
Այդ բոլոր ձեռնարկումների արդյունքում, երբ մենք անցկացրինք բնակչության հաշվառում, պարզվեց, որ առանց ադրբեջանցիների Լեռնային Ղարաբաղում 180000 բնակիչ կա: Ադրբեջանից տեղափոխված և Արցախում հաստատված շատ երիտասարդներ հետագայում մասնակցեցին ազատագրական պատերազմինª ցուցաբերելով հերոսության բացառիկ օրինակներ:
Ես կարող եմ ասածս հաստատող հարյուրավոր օրինակներ նշել, բայց կարծում եմ, որ դրա կարիքը չկա, և իմ հետագա ասելիքն էլ բոլորովին ուրիշ անհանգստություն է նշում: Մի քանի օր առաջ ես եղա ԼՂՀ գյուղական մի քանի բնակավայրերում: Առանց չափազանցության ասեմ, որ վիճակը խիստ անբավարար է: Մարդիկ գտնվում են հուսահատության եզրին: Գյուղերում բնական աճը դանդաղել է, նկատվում է մահացածության աճ, երիտասարդությունը թողնում-հեռանում է: Այս վիճակը հանդուրժել չի կարելի, որովհետև Արցախը միայն Ստեփանակերտ մայրաքաղաքը չէ: Ավելին, Արցախի ապագան պայմանավորված է մեր գյուղերի բարգավաճությամբ, իսկ այս ասպարեզում, ինչպես ասացի, մենք հպարտանալու շատ քիչ բան ունենք: Հարկավոր է մի ելք գտնել, բայց, դժբախտաբար, մեր կառավարությունն այս հարցում անտարբեր է: Ես չեմ պատկերացնում, թե ինչպես կարող է կառավարության անդամը կամ փոխնախարարը, վարչության պետը, մի խոսքովª պետական պաշտոնյան, որ կոչված է մշակել և իրականացնել սոցիալ-տնտեսական քաղաքականություն, ինքը դառնա գործարար-բիզնեսմեն, խոշոր հող օգտագործող: Եվ այդ ամենըª գյուղացիների համարյա թե համատարած աղքատության ֆոնի վրա: Գյուղերում հարյուրավոր, հազարավոր ընտանիքներ կան, որ չեն կարողանում մշակել իրենց սեփականաշնորհված հողը, որովհետև չունեն սերմացու, վառելիք, գյուղտեխնիկա, իսկ առանձին մարդիկ հազարավոր հեկտարներով աշնանացան են անում նույն այդ մարդկանց, նրանց զավակների արյամբ ազատագրված տարածքներում:
Կառավարությունը պարտավոր է մտածել իրավիճակը շտկելու ուղղությամբ, հակառակ դեպքում նա իրեն կդատապարտի ինքնամեկուսացման, որի նախանշանները կան այսօր: Ես գտնում եմ, որ անհրաժեշտ է մշակել ծրագիր և պետական հսկողության տակ այն իրականացնելª վարկային և հարկային ճկուն քաղաքականության միջոցով: Համոզված եմ, որ եթե Արցախում մարդկանց կենսամակարդակը մի փոքր բարելավվի, ապա մեր տասնյակ հազարավոր համերկրացիներ կրկին կվերադառնան ու կլծվեն հայրենիքի շենացման գործին: Այդ նպատակին հասնելու համար առաջարկում եմ.
1. բոլոր ընտանիքներին հատկացնել 3-5 հեկտար վարելահող և պետական աջակցությամբ մշակել այն:
2. 3-5 հեկտար հող ունեցող ընտանիքներին ազատել հողի հարկից կամ վարձակալության վճարներից, իսկ 20 հեկտարից ավելի հող մշակողների համար սահմանել ավելի բարձր վարձակալական վճար, միաժամանակ նրանց ստացած եկամտի 10 տոկոսի չափով հարկավորել:
3. հող հատկացնել բոլոր հիմնարկ-ձեռնարկություններին և պարտավորեցնել, որ եկամտի 10 տոկոսը տրամադրվի զոհված ազատամարտիկների ընտանիքներին, իսկ մնացածըª բաշխվի հիմնարկության աշխատակիցներին:
4. գյուղական բնակավայրերի երիտասարդ ընտանիքներին տրամադրել 5 հեկտար հող, պետական պահուստային միջոցներիցª սերմացու, վառելիք, գյուղտեխնիկա, նրանց տալ արտոնյալ երկարաժամկետ վարկերª տուն կառուցելու համար: Այս և այլ միջոցառումների իրականացման դեպքում գյուղական բնակավայրում արագ կստեղծվեն լրացուցիչ աշխատատեղեր: Մենք ունենք նաև այլ կոնկրետ ծրագրեր, որոնք պատրաստ ենք ներկայացնել կառավարությանը, եթե վերջինս հրաժարվի ներկա աշխատաոճից, իսկ եթե կառավարությունը շարունակի նույն քաղաքականությունը, ապա մնում է հուսալ, որ հանրապետության նախագահը նման կառավարությանը կպաշտոնազրկի, և այդ դեպքում մենք նախագահին կներկայացնենք մեր նկատառումներն ու ծրագրերը: 

{{Աջաթև|'''Ռազմիկ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

''Արցախի Ազգային խորհրդի նախագահության անդամ,&lt;br&gt;
''Առաջին գումարման ՀՀ ԳԽ պատգամավոր,&lt;br&gt;
''Արցախյան պատերազմի վետերան
&lt;small&gt;«Դեմո», No 15, 31 հոկտեմբերի 2004թ.&lt;/small&gt;}}


{{Կենտրոն|'''ՊԱՏԵՐԱԶՄԱԿԱՆ ՎԻՃԱԿՈՒՄ ԳՏՆՎՈՂ ԵՐԿՐԻ ՉԳՐՎԱԾ ՕՐԵՆՔՆԵՐԻՑ}}

Եթե քո ղեկավարած տարածքում ժողովուրդը պակասում է, դու շուտափույթ պիտի հրաժարական տաս:


Ղեկավարը հրաժարական պիտի տա նաև այն դեպքում, երբ նրա ասածները կամ բարեփոխումները չեն իրականանում:


Եթե պատերազմական ժամանակաշրջանում չինովնիկները հարստանում են, ապա պիտի ամեն ինչ անել, որպեսզի նրանք անպայման իրենց օրինական պատիժը կրեն, այլապես այդ երկիրը պատերազմում պարտվելու է և ոչ մի փորձության էլ չի դիմանալու:


Եթե հայրենիքում մնացողները քչանում են, իսկ կաշառք վերցնողները և թալանչիներըª ավելանում, ապա վերջիններս  ժողովրդի առաջ պատասխանատու են երկրի  ճակատագրի համար և տալու են այդ պատասխանըª երբ էլ որ լինի:


Պատերազմում հաղթած ղեկավարը իր ժողովրդից հարուստ չպետք է լինի:


Եթե ղեկավարի ասածները որոշ ժամանակ անց հերքվում կամ չեն կատարվում, ուրեմն նրա ղեկավարած երկիրը փոփոխական է լինում, կայուն չի լինելու, երերալու է:


Այն ղեկավարները, ովքեր փողն են գերադասում, այլ ոչ թե ժողովրդի բարգավաճումը, ազգի դավաճաններ են:
Եթե ռազմական վտանգի պայմաններում ղեկավարների նպատակը փողն է, այլ ոչ թե երկրի պաշտպանության ամրապնդումը, ապա ժողովուրդը պիտի մտածի նրանց պատժելու մասին:


Եթե պատերազմական ժամանակաշրջանում հարստացողները չեն նմանվում հայ ազգի բարերարներ Մանուկյաններին և Մանթաշովներին, ապա նրանց հարստությունը պետք է առգրավվի ի շահ ժողովրդի:


Եթե երկրի ղեկավարները ժողովրդին չեն ապահովում աշխատանքով, և մարդիկ լքում են հայրենիքը, իսկ չինովնիկներն էլ գովում կամ մեծարում են ղեկավարներին, ապա նրանք երկուսն էլ ազգուրաց են:


Եթե պատերազմում հաղթած երկրում զինվորական կոչումները կամ մեդալներն ու շքանշանները փողով և ծանոթությամբ են տրվում, ապա այդ երկրի բանակը քայքայման եզրին է:


Այն երկիրը, որտեղ նախկին ԿԳԲ-եական լրտեսներին ոչ միայն չեն մերկացնում, այլ ընդհակառակըª վերականգնում ու խրախուսում են, այդ երկիրը երբևէ դեմոկրատական դառնալ և ապագային նայել չի կարող, այլ հավետ կառչած կմնա անցյալին: 


Եթե մեր օրերում գրող-բանաստեղծից գրքի փոխարեն փող են գողանում, ուրեմն այդ գրողը առևտրական գրող է, ուրեմնª գրականությունն էլ է շուկա դարձել:

{{Աջաթև|'''Ռազմիկ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ&lt;br&gt;
&lt;small&gt;''«Դեմո», No 9 (91),  31 մայիսի 2006 թ.&lt;/small&gt;}}


{{Կենտրոն|'''ՀԱՆՈՒՆ ՂԱՐԱԲԱՂԻ ԱՊԱԳԱՅԻ...}}

{{Կենտրոն|Եկել է ժամանակը, &lt;br&gt;որպեսզի երկիրը ղեկավարեն հայրենասեր ուժերը,&lt;br&gt;թե չէ` հետագայում ուշ և վատ է լինելու&lt;br&gt;թե՛ ժողովրդի, և թե՛ ղեկավարների համար}}

Վերջերս ղարաբաղյան կարգավորման հարցով թե՛ Հայաստանում և թե՛ Ղարաբաղում կազմակերպվել էին խորհրդարանական լսումներ: Այլ առաջարկությունների հետ հնչել են նաև տեսակետներ, որ Լեռնային Ղարաբաղի համար միջազգային երաշխիքների դեպքում հնարավոր է քննարկել ազատագրված տարածքները վերադարձնելու հարցը: Այդպես են ասում նաև տարբեր քաղաքական գործիչներ թե՛ Հայաստանում, թե՛ արտասահմանյան երկրներում: 

Ես գտնում եմ, որ այժմ ժամանակը չէ, որ մենք այդ տեսակետը քննարկենք: Միայն ԼՂՀ անկախության միջազգային ճանաչման դեպքում եմ հնարավոր համարում այդ հարցի, ինչպես նաև ազերիների կողմից գրավված տարածքների խնդրի փոխկապակցված քննարկումը: Չէ± որ Ադրբեջանի կողմից գրավվել են Շահումյանի շրջանը, Գետաշենը, Մարտակերտի հյուսիսային և Մարտունու արևելյան շրջանները: Մենք չենք գրավել Ադրբեջանի տարածքները, այլ ազատագրել ենք պատմական Արցախի մի մասը, որը 1920-30-ական թթ.-ին մեզնից խլել են անհիմն կերպով: Այդ տարածքներն ազատագրելու ժամանակ մենք տվել ենք բազմաթիվ զոհեր, և դրանք հենց այնպես վերադարձնել` կնշանակի դավաճանել զոհերի հիշատակը:

Ես գտնում եմ, որ եթե մենք վերադարձնենք մի շրջան, ապա այդ նույն ժամանակ պետք է որոշվի նաև ԼՂՀ անկախության հարցը, եթե ոչ, ապա ոչ մի թիզ հող չի կարելի վերադարձնել: Հենց այնպես խոսվում է նաև Լեռնային Ղարաբաղում նոր հանրաքվե անցկացնելու հավանականության մասին: Հարց է ծագում` իսկ ի՞նչ անենք նախկին հանրաքվեի արդյունքները: Բացի այդ, մեզնից հիմա խլված է Շահումյանի շրջանը, որը նույնպես մասնակցել է 1991թ. դեկտեմբերի 10-ի հանրաքվեին:

Գոյություն ունի մի աքսիոմա, ես այդ տեսակետը ասել եմ 1994-ի հրադադարից անմիջապես հետո: Դա այն է, որ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունը հյուսիս-արևմտյան մասով պետք է սահման ունենա Հայաստանի հետ, իսկ հարավ-արևելյան մասով` Ադրբեջանի և Իրանի հետ: Այս սկզբունքը պետք է մշտապես ասվի բանակցություններ վարող բոլոր կողմերին, լինեն դրանք Հայաստանի ղեկավարները, Ղարաբաղի ղեկավարները, թե Մինսկի խմբի համանախագահները:

Ներկայումս, իմ կարծիքով, Ղարաբաղի հարցը չեն կարող լուծել ոչ Ադրբեջանը և ոչ էլ Հայաստանը, որովհետև հարցը կլուծվի միայն այն դեպքում, եթե բանակցային կողմ դառնան ԼՂՀ օրինական իշխանությունները: Եթե Կոսովոյի կարգավիճակն ակնհայտ է, ապա Ղարաբաղը պետք է ձգտի անկախության:

Ես գտնում եմ, որ եկել է ժամանակը, որպեսզի ԼՂՀ նախագահը հետևություններ անի, որ ժողովրդին հավատ ներշնչի ապագայի հանդեպ: Այնպես անեն, որ ԼՂՀ բնակչությունը հասցվի 250-300 հազարի: Դրա համար պետք է ղեկավար պաշտոնների նշանակվեն հայրենասեր և ունակ մարդիկ, որոնք պատրաստ են ծառայել հանուն հայրենիքի և ԼՂՀ ժողովրդի: Իսկ այդպիսի մարդիկ շատ կան թե Արցախում և թե Հայաստանում: Ամեն ինչ որոշում են մարդիկ` եթե չլինեին 1988թ. հայրենասեր մարդիկ, ապա Ղարաբաղի հարցը չէր բարձրացվի և չէին ապահովվի հաղթանակները կռվի դաշտում:

Եկել է ժամանակը, որպեսզի Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունը ղեկավարեն հայրենասեր ուժերը, թե չէ հետագայում ուշ և վատ է լինելու թե ժողովրդի, և թե ղեկավարների համար:

{{Աջաթև|'''Ռազմիկ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ&lt;br&gt;
&lt;small&gt;''«Դեմո», No 9 (95),  31 մայիսի 2008 թ.&lt;/small&gt;}}
&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>3scizsxsmd5tjhr843pbkjiwmbimy05</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>393230</id>
      <parentid>393229</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T08:04:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Անունով խմբագիր</username>
        <id>4841</id>
      </contributor>
      <origin>393230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50568" sha1="e4l80fb9izjzbv1w7rtidemi047fj6s" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title=Գլուխ վեցերորդ &lt;br&gt; &lt;br&gt; ՌԱԶՄԻԿ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԸ ՀԱՐՑԱԶՐՈՒՅՑՆԵՐՈՒՄ &lt;br&gt; ԵՎ ՊԱՐԲԵՐԱԿԱՆ ՄԱՄՈՒԼԻ ՀՐԱՊԱՐԱԿՈՒՄՆԵՐՈՒՄ
|section = 
|previous = [[Գլուխ հինգերորդ. ԲՆՈՒԹԱԳՐՈՒՄ ԵՆ ՌԱԶՄԻԿ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻՆ]]
|next =[[Խիզախման ոգին]]
|notes = Աղբյուր՝ &lt;span title=&quot;Վաստակավոր ռացիոնալիզատորը (կենսագրական-վերլուծական ակնարկ),&quot;&gt;[[Խիզախման ոգին]] (փաստավավերագրություն), Ստեփանակերտ, «Դիզակ պլյուս» հրատ., 2010, 168 էջ, տպ. 500 օր.։
|author =Արիս Արսենի}}

&lt;div style=&quot;width: 50%; text-align:justify; margin-left:25% &quot;&gt;
{{Կենտրոն|''Գլուխ վեցերորդ}} 
{{Կենտրոն|'''ՌԱԶՄԻԿ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԸ ՀԱՐՑԱԶՐՈՒՅՑՆԵՐՈՒՄ &lt;br&gt; ԵՎ ՊԱՐԲԵՐԱԿԱՆ ՄԱՄՈՒԼԻ ՀՐԱՊԱՐԱԿՈՒՄՆԵՐՈՒՄ}}
&lt;br&gt;
{{Կենտրոն|'''«ՇԱՀՈՒՄՅԱՆՆ ՈՒ ԳԵՏԱՇԵՆԸ ՊԵՏՔ Է ԱԶԱՏԵՆՔ` &lt;br&gt; ԲԱՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՈՎ ԿԱՄ ՈՒԺՈՎ»}}

{{Կենտրոն|''Կոսովոյի ձեռք բերած անկախությունը, Հարավային Օսեթիայի վերջին դեպքերը, դրան հետևած նրա և Աբխազիայի անկախության ճանաչումը նոր ուժով սևեռեցին միջազգային հանրության ուշադրությունը չճանաչված հանրապետությունների հարցի լուծմանը: Ղարաբաղի շուրջ ծավալված իրավիճակի շուրջ մենք զրուցեցինք Արցախի վետերանների միության փոխնախագահ, 1988-1990թթ. ամբողջ Արցախի ջոկատների ղեկավար և ՙԿռունկ՚ կոմիտեի անդամ Ռազմիկ Պետրոսյանի հետ:}}

— '''Հարավային Օսեթիայի վերջին դեպքերի ժամանակ Աբխազիան բավականին ակտիվ քաղաքական գործողություններ ձեռնարկեց: Ինչո՞վ է պայմանավորված Ղարաբաղի արտաքին քաղաքականության համեմատական պասիվությունը:

— Մենք Օսեթիայի հետ լավ հարաբերությունների մեջ ենք: Մեր և իրենց ղեկավարության մեջ ակտիվ շփում կա: Մենք պաշտպանում ենք Օսեթիան և նրա անկախությունը: Բայց հանգամանքների բերումով Հայաստանի ղեկավարությունը չի կարող որևէ գործողություն ձեռնարկել, քանի որ այստեղ Հայաստան-Վրաստան հարաբերությունների հարց կա: Ամբողջ արտերիան գալիս է Փոթիի և Բաթումի նավահանգիստներից: Բոլորս գիտենք, որ օսեթական կողմն է ճիշտ, որ Սահակաշվիլին հարձակվեց Օսեթիայի վրա և ընկավ ռուսների պատրաստած թակարդը: Ադրբեջանական կայքերը առաջին օրերը գրում էին, որ վրացիները ճիշտ արեցին և որ իրենք ավելի շուտ պետք է Ղարաբաղի վրա հարձակվեին: Իսկ դեպքերի զարգացումից հետո ադրբեջանցիները հասկացան, որ ուժային միջոցով չի կարելի հարցը լուծել:

— '''Իսկ արդյոք նպատակահարմար չէ՞, որ Ղարաբաղը Հարավային Օսեթիայի և Աբխազիայի հետ մասնակցեր չճանաչված հանրապետությունների ասոցիացիային:

— Ղարաբաղի ներկայացուցիչները որպես դիտորդ միշտ ներկա են լինում այդ ասոցիացիայի հանդիպումներին: Մենք մինչև անգամ օգնություն էինք ցուցաբերում նրանց: Ուղղակի մեզ այդտեղ չեն ընդգրկում, քանի որ Ղարաբաղի կարգավիճակը մի քիչ ուրիշ է: Մեր ֆորմատը Մինսկի խումբն է:

— '''Իսկ ի՞նչն է պատճառը, որ Կոսովոյի, Հարավային Օսեթիայի, Աբխազիայի անկախությունը ճանաչվեց, իսկ Ղարաբաղինը, որը ավելի շատ հիմնավորումներ ունի, դեռ` ոչ:

— Պատճառը Հայաստանի ղեկավարության, ինչպես նաև Ռուսաստանի պասիվությունն է: Հիմնականում` Հայաստանի: Բացի այդ, ո±վ իրավունք ունի, բացի Ղարաբաղից` մասնակցել Ադրբեջանի հետ բանակցությունների` ոչ ոք, քանի որ պատերազմը հաղթել է Ղարաբաղը: Կասկած չկա, որ Հայաստանը օգնել է, բայց կոնֆլիկտի կողմը ղարաբաղցիներն են եղել: Այդ իսկ պատճառով մենք պետք է մասնակցենք բանակցություններին, Հայաստանը մասնակցելու իրավունք չունի:

— '''Բրայզայի կողմից հնչեցրած, այսպես կոչված, մադրիդյան սկզբունքներին ինչպե՞ս եք վերաբերվում: Մասնավորապես ազատագրված մերձղարաբաղյան 7 շրջաններից հայկական զորքերը հանելուն և փաստորեն ԼՂՀ-ն անվտանգության գոտուց զրկելուն:

— Բրայզան մի անգամ նալին է խփում, մեկ անգամ` մեխին. Ղարաբաղում մի բան է ասում, Հայաստանում` ուրիշ: Այդ իր սկզբունքը ուտոպիա է: Երբ նա խոսում է Ղարաբաղի անվտանգության մասին, պիտի հասկանա, որ մենք արդեն այն ունենք: Սրանից լավ կարգավիճակ և երաշխավորություն արդյոք կարո՞ղ ենք ունենալ: Մենք լավ պաշտպանություն ունենք, լավ դիրքորոշված ենք, ադրբեջանցիներն էլ մեզ այնտեղից խփել չեն կարող: Սա մեզ ավելի է ձեռնտու:

— '''Բրայզայի հաջորդ սկզբունքն այն է, որ տարածաշրջան պետք է մտցվեն խաղարարար ուժեր: Ինչպե՞ս եք դրան վերաբերվում: Տասնչորս տարի կրակի դադարեցման ռեժիմը պահպանվել է առանց միջազգային ուժերի: Արդյոք դա չե՞ք համարում պատրվակ ՆԱՏՕ-ի ուժերը տարածաշրջան մտցնելու համար:

— Մեզ հարկավոր չեն այլ ուժեր: Մեզ հարկավոր է, որ համաշխարհային հանրությունը ընդունի Ղարաբաղի անկախությունը: Իսկ իրենց հիմնական նպատակը այդ ուժերը Իրանին մոտեցնելն է:

— '''Բրայզայի հնչեցրած սկզբունքներից մեկն էլ առաջարկում է Ադրբեջանին հանձնել այդ յոթ շրջանները, իսկ տասը տարի անց անցկացնել հանրաքվե, որում կորոշվի Ղարաբաղի կարգավիճակը: Այդ հանրաքվե կոչեցյալին ինչպե՞ս եք վերաբերվում:

— Մենք մի հանրաքվե ունեցել ենք, որին 1991 թ. մասնակցել են Շահումյանն ու Գետաշենը: Այդ հանրաքվեի նախաձեռնողներից մեկը ես եմ եղել: Մենք անկախությունը արդեն 1991 թվականին ձեռք ենք բերել, ուրիշ անկախություն մեզ հարկավոր չէ: Մենք ոչ Լաչինը կտանք, ոչ Քելբաջարը, ոչ Գետաշենը, ոչ էլ Շահումյանը: Մնացածների մասին կարելի է վիճել:

— '''Իսկ եթե ադրբեջանցիները կամովի՞ չտան Շահումյանը:

— Մեկ է, մենք Շահումյանն ու Գետաշենը պետք է ազատենք` բանակցություններով կամ ուժով: Դրանք մեր պատմական տարածքներն են` պատմական հուշարձաններով:

— '''1989 թվականին Ղարաբաղի հայ  բնակչությունը 198 հազար էր, հիմա բնակչության քանակը քչացել է: Ո՞րն է պատճառը:

— Ղեկավարությունը պետք է այնպես անի, որ ժողովուրդը աշխատատեղեր ունենա: Մեզ ներդրումներ են հարկավոր:

— '''Իսկ Շուշիի հետ կապված Ադրբեջանը պնդում է, որ այն պետք է ընդհանրապես հանձնվի:

— Իմ կարծիքով, Ստեփանակերտից Շուշի պետք է շենքեր կառուցել և իրար միացնել, որ Շուշիի անունը չլինի: Ինչպես նաև արժեր վերականգնել առաջվա Ստեփանակերտից Շուշի տանող ճոպանուղին: Շուշին պատմական քաղաք է, և այն հանձնելու իրավունք չունենք:

— '''Ժամանակին Ղարաբաղում մոտ 20-30 հազար ադրբեջանցի էր ապրում: Հիմա նրանց վերադարձի մասին են խոսում: Կընդունե՞ք նրանց:

— Եթե Ղարաբաղի անկախությունը ճանաչվի, թող գան, չնայած 20 հազարը չեն գա` քիչ կգան: Եթե գան` ապրեն, ապա մի քանի օրից իրենց Ադրբեջանն են հայհոյելու: Այստեղ ապրող ադրբեջանցիները այնտեղի ադրբեջանցիների հետ հայերից վատ էին: Երբ Աղդամից մարդ էր գալիս, նրանք մեզ հետ այդ թուրքերին ծեծում էին: Մինչև անգամ այն տարիներին ստորագրել էին, որ նրանց համար մեկ է` Ղարաբաղը Հայաստանի՞նը կլինի, թե՞ Ադրբեջանինը: Բայց եթե Ղարաբաղը անկախ չլինի, թույլ չենք տա, որ գան:

— '''Իսկ եթե հիմա, ենթադրենք, որոշվի, որ մադրիդյան սկզբունքները պետք է իրագործվեն, Ղարաբաղի բնակչությունը դրան դեմ կկանգնի՞:

— Անկասկած, չի ենթարկվի: Եվ Հայաստանի, և Ղարաբաղի ղեկավարները դա լավ գիտեն: Բացի այդ, մենք երբեք թույլ չենք տա, որ մեր թիկունքում, ասենք` Քելբաջարում կամ Լաչինում գան, ադրբեջանցիներ ապրեն: Դա նույն բանը կլինի, որ ասենք նրանց, որ գան, մեր գլխին նստեն: Դա ուտոպիա է: Արևմուտքում և հյուսիսային մասում մենք սահման պետք է ունենանք Հայաստանի հետ, հարավային մասում` Իրանի և արևելքում` Ադրբեջանի հետ:

— '''Իսկ եթե միանգամից 1989թ. դեկտեմբերի 1-ի Ղարաբաղի և Հայաստանի վերամիավորման որոշումն իրագործե՞նք:

— Ուշացել ենք: Դա Լևոնի ժամանակ պետք է անեինք, բայց Լևոնը չհասկացավ: Ես անձամբ դրա մասին ժամանակին իրեն ասում էի, բայց նա դեմ էր:
Հիմա գլխավորը Ղարաբաղը պետք է շենացնենք և զարգացնենք: Հիշում եմ, խորհրդային կարգերի ժամանակ 220 հազ. տ խաղող Հայաստանն էր տալիս, 180 հազ. տ` Ղարաբաղը: Իսկ եթե հիմա Ղարաբաղը թեկուզ 100 հազ. տ խաղող տա, ամեն ինչով էլ իրեն կապահովի. և՛ բյուջեն, և՛ բանակը:

{{Աջաթև|'''Զարուհի Բաբուխանյան&lt;br&gt;
Ստեփանակերտ-Երևան&lt;br&gt;&lt;small&gt;''«Իրավունք», No 68 (1560),&lt;br&gt; օգոստոսի 29-սեպտեմբերի 1, 2008 թ.&lt;/small&gt;}}


{{Կենտրոն|'''ՌԱԶՄԻԿ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ. ԻՆՉՊԻՍԻ ԽՈՐՀՐԴԱՐԱՆ ԷԼ ՈՐ ԼԻՆԻ, &lt;br&gt; ԵԹԵ ԸՆԴԴԻՄՈՒԹՅՈՒՆ ՉԿԱ՝ ԵՐԿԻՐԸ ՆՈՐՄԱԼ ՉԻ ԿԱՐՈՂ ԶԱՐԳԱՆԱԼ}}

— '''Ինչպիսի՞ն եք գնահատում ներկայիս խորհրդարանի գործունեությունը:

— Գնահատում եմ որպես թույլ, և հետո էլ՝ նախաձեռնողական ոչինչ չկա: Ինչպիսի խորհրդարան էլ որ լինի, եթե ընդդիմություն չկա՝ երկիրը նորմալ չի կարող զարգանալ:

— '''Խորհրդարաններին ներհատուկ երեք գործառույթներից (օրինաստեղծ գործունեություն, գործադիր մարմնի վերահսկողություն և քաղաքական մարմնի գործառույթ), Ձեր կարծիքով, ներկայիս խորհրդարանը որո՞ւմ է առավելս աչքի ընկել:

— Մյուս երկուսը հնարավոր է, բայց կառավարության վերահսկողությունը չի իրականացնում£ Եթե իրականացնիª այսքան շենքեր կկառուցե±նª մարդկանց համար աշխատատեղ ստեղծելու փոխարեն£ Խորհրդարանի հիմնական նպատակներից մեկն աշխատատեղերի ստեղծմանը նպաստելը պետք է լինի£ Այն գումարները, որոնք ծախսվում են, պետք է ուղղվեն աշխատատեղերի ստեղծմանը:

— '''Ինչպիսի՞ն կուզեիք իդեալում տեսնել ԼՂՀ հինգերորդ գումարման Ազգային ժողովը և ինչպիսի՞ն իրականում հնարավոր է ունենալ:

— Իրականում պետք է այնպիսի Ազգային ժողով ստեղծվի, որը ժողովրդի կարծիքը հաշվի առնի: Հետո՝ խորհրդարանը պետք է անպայման լինի տեղերում, շրջի ու տեսնի, թե ժողովուրդն ինչ է ուզում, որպեսզի իմանա` ինչ որոշում կայացնել այս կամ այն աշխատանքի իրականացման համար£ Խորհրդարանը պետք է անկեղծ լինի ժողովրդի հետ, նրա վշտով և ցավով ապրի£ Այս պիտի լինի խորհրդարանի գլխավոր նպատակը:

Ինչ վերաբերում է հնարավոր լինելուն՝ դա կախված է յուրաքանչյուր մարդուց. ընտրությունների ժամանակ պետք է այնպիսի մարդկանց ընտրեն, ովքեր իրենց տված խոստումները կատարեն, չխաբեն: Մի քանի կոպեկով իր ձայնը չպիտի ծախի ընտրողը£ Ղարաբաղում նորմալ խորհրդարան ունենալու հնարավորություն կա, բայց պետք է ձգտել դրան ու պայքարել: Գտնում եմ, որ այստեղ պետք է ղեկավարեն այն մարդիկ, ովքեր խելոք ու լավ մասնագետներ են՝ անկախ կուսակցական պատկանելությունից:

— '''Ըստ Ձեզ, օրենսդրական դաշտում բոլո՞ր պայմաններն են ստեղծված քաղաքական դաշտի կայացման, ազատ, արդար ու թափանցիկ ընտրությունների անցկացման և լիարժեք խորհրդարանի ձևավորման համար:

— Ոչ: Առաջին հերթին թեկնածուների համար հավասար պայմաններ պետք է ստեղծվեն: Ազգային ժողովն անշահախնդիր պետք է լինի՝ նվիրված երկրին, այլ ոչ թե կուսակցությանը կամ ղեկավարությանը, և հիմք պետք է ընդունի միայն Ղարաբաղի Սահմանադրությունը£ Նույն Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի կողմից պետք է առաջարկություն արվի, որ անշահախնդիր լինի ԱԺ-ն:

— '''Արդյո՞ք ներկայիս քաղաքական դաշտը կարող է բարենպաստ հող հանդիսանալ լիարժեք խորհրդարան ունենալու համար:

— Քաղաքական դաշտը մի քիչ թույլ է: Կուզենայի, որ բոլորն էլ ազգային-ազատագրական պայքարի նպատակներից ելնելով գործեն£ Բոլորը պետք է հասկանան, որ Ղարաբաղը պետք է ազգասերները ղեկավարեն: Կառավարությունում պետք է այնպիսի ազգասերներ լինեն, ովքեր որպես գլխավոր նպատակ ընդունեն Ղարաբաղի ժողովրդագրական վիճակի բարելավումը: Եվ եթե այս ուղղությամբ քայլեր չեն արվում, ապա ոչ այդպիսի կառավարությունն է պետք, ոչ էլ Խորհրդարանը: Սա շատ կարևոր է՝ Ղարաբաղի հաղթանակը հենց ժողովրդի թվաքանակի աճն է: Պետք է այստեղ ապրի 250 հազարից ավելի մարդ, այլ ոչ թե նախկին վարչապետի պես խոստանան բնակչության թվաքանակը 300 հազարի հասցնել, բայց հինգ տարում ոչինչ չանեն:

Նորմալ կուսակցություն, կարծում եմ, չկա Ղարաբաղում, անշահախնդիր կուսակցություն չկա: Եթե այն իր կուսակցական շահերն է միայն պաշտպանում, ապա ո՞ւմ է պետք: Ոչ մեկին այն պետք չէ: Ժողովրդի շահերը պետք է պաշտպանել:

— '''Ընդդիմադիր քաղաքական ուժերի բացակայության պայմաններում ինչպե՞ս եք պատկերացնում քաղաքական հավասարակշռությունը:

— Ընտրությունների ժամանակ անպայման պետք է ընդդիմադիր ուժ լինի£ Այդ գործառույթը դաշնակցականները լավ չեն կատարել: Եթե երկիրը ղեկավարում է մի կուսակցություն՝ մյուսը պետք է ընդդիմադիր լինի, այլ հարց չկա այստեղ: Կամ իշխող կուսակցության հետ պիտի համախմբվես-միավորվես ու միասին պատասխանատվություն ստանձնես, կամ պիտի ընդդիմություն լինես: Առանց ընդդիմադիր ուժի ոչ մի դեպքում երկիր չես կարող ղեկավարել՝ ինչքան էլ ուզում ես լավ ղեկավար եղիր:

— '''Չե՞ք կարծում, որ 100-տոկոսանոց համամասնական ընտրակարգով ընտրված պրոֆեսիոնալ խորհրդարանի առկայությունը շատ ավելի կնպաստեր երկրի զարգացմանը:

— Ես չեմ ընդունում դա: Ղարաբաղում պետք է ղեկավարեն ղարաբաղցիները, այլ ոչ թե կուսակցությունները. սա է իմ դիրքորոշումը: Եվ այն պատգամավորը, ով չի մտածում Ղարաբաղի ժողովրդագրական վիճակի բարելավման մասին՝ նա պատգամավոր լինելու իրավունք չունի£ Գտնում եմ, որ պետք է խորհրդարանի կեսն ընտրվի համամասնական, մյուս կեսն էլ մեծամասնական ընտրակարգով: Իսկ կուսակցությունները Ղարաբաղում ժողովրդի թվաքանակը շատացնելու ծրագիր պետք է ունենան, եթե չունեն, ապա նրանք անելիք չունեն Ղարաբաղում:

— '''Ըստ Ձեզ, ինչպիսի՞ն կլինի ԼՂՀ հինգերորդ գումարման Ազգային ժողովի կուսակցական կազմը:

— Ճիշտն ասած՝ չգիտեմ, ծրագրերին դեռ ծանոթ չեմ: Նորից կրկնեմ, այն կուսակցությունը, որն ունենա վերոնշյալ՝ ժողովրդի թվաքանակը  շատացնելու ծրագիր և այդ ուղղությամբ քայլեր անի՝ նա էլ հաղթելու է: Բայց պետք է դա արվի, այլ ոչ թե մնա թղթի վրա: Եթե պատգամավորը խոստանում է, ապա պետք է կատարի իր խոստումը: Դրա հմար պատգամավորին հետ կանչելու մեխանիզմ պետք է լինի: Իր ասածների համար մարդը պետք է պատասխանատու լինի:

Կուզեի նշել նաև, որ սեփականաշնորհման ժամանակ շատ են սխալներ թույլ տրվել: Պետք է այնպես անել, որ Ղարաբաղում ինչ հնարավորություն կա՝ ղարաբաղցիները օգտվեն դրանից: Այսինքն՝ ամեն մի ընտանիքի 3-5 հեկտար հող տրամադրվի, որպեսզի ղարաբաղցին իրեն հողի սեփականատերը զգա, իմանա, որ եկամուտ ունի այստեղ: Եվ եթե հնարավորություն էլ չունենա այն մշակել, ապա վարձակալական հիմունքներով տրամադրի պետությանը և որոշակի եկամուտ ստանա: Կամ, ասենք, հնարավորություն ստեղծեն, որ Ղարաբաղի խոշոր ընկերություններում բաժնետոմսեր ունենան ղարաբաղցիները£ Կարծում եմ, դրսում բնակվող ղարաբաղցիները եթե իմանան, որ այստեղ նման պայմաններ են ստեղծված, ապա կտեղափոխվեն այստեղ՝ մշտական բնակություն հաստատելու նպատակով:

{{Աջաթև|&lt;small&gt;''«Անալիտիկոն», Ստեփանակերտ, No 1 (13),
''հունվար, 2010&lt;/small&gt;}}


{{Կենտրոն|'''ԼՂՀ-Ն ՊԻՏԻ ՍԱՀՄԱՆ ՈՒՆԵՆԱ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ, ԻՐԱՆԻ ԵՎ ԱԴՐԲԵՋԱՆԻ ՀԵՏ}}
	
— '''Պարոն Պետրոսյան, ինչպե՞ս եք գնահատում ղարաբաղյան հիմնախնդրի կարգավորման շուրջ ընթացող բանակցությունների ներկա փուլը:
— Իմ կարծիքով, ընդհանրապես՝ սկսած Լևոն Տեր-Պետրոսյանից մինչև Ռոբերտ Քոչարյան ու Սերժ Սարգսյան, բանակցությունները սխալ հունով են գնացել, նրանք իրավունք չունեին գնալ այդպիսի բանակցությունների: Իրավական ուժ ունի միայն 1994 թ. հրադադարը, որ ստորագրել են Ղարաբաղը, Հայաստանը, Ադրբեջանը և Ռուսաստանը: Մնացած բոլորը, այսքան տարիների բանակցությունները ոչ մի արդյունք չեն տվել և չեն էլ կարող տալ, որովհետև իրական կողմը Ղարաբաղն է, որ անկախացել է Ադրբեջանից, և ինքը պետք է գնա բանակցությունների, որպեսզի ասի՝ ինչ է տալու, ինչ չի տալու, ինչ է վերցնելու, ինչ չի վերցնելու և այլն: Բացի դրանից, ունենք 1991 թ. հանրաքվե, որին մասնակցել են նաև Շահումյանի և Գետաշենի ենթաշրջանի բնակիչները: Հիմա դե՞մ են այդ հանրաքվեին: Ստացվում է, որ Հայաստանը գնում է բանակցությունների, ուրեմն դեմ է դրան, իսկ դա արդեն հակասություն է՝ Ղարաբաղի և Հայաստանի միջև: Կամ, ասենք, մեր Սահմանադրությունը, որտեղ գրված է, որ այդ տարածքները Ղարաբաղինն են: Դրա համար էլ, իմ կարծիքով, ամենալավ տարբերակն այս ժամանակաշրջանում այն է, որ հենց Ղարաբաղը գնա բանակցությունների: Հայաստանն էլ պետք է լինի բանակցությունների մասնակից, բայց հիմնական բանակցությունները պետք է վարի Ղարաբաղը:

— '''Իսկ, Ձեր կարծիքով, ինչո՞ւ Ղարաբաղը չի մասնակցում բանակցություններին:

— Դեռ այն ժամանակ չպիտի գնային բանակցությունների, այն ժամանակ պիտի ասեին, որ պատերազմող կողմը Ղարաբաղն է, քանի որ սկզբից էլ կողմերը Ղարաբաղն ու Ադրբեջանն էին: Ճիշտ է, Հայաստանը կամավորներով մեզ պաշտպանել է, բայց դա չի նշանակում, որ Հայաստանն է գնացել պատերազմի: Իմ կարծիքով, Հայաստանի ղեկավարներն իրենց վրա շատ մեծ պատասխանատվություն են վերցրել, չի կարելի այդպես: Ճիշտ է, Ղարաբաղի հարցը ողջ հայ ժողովուրդը պետք է լուծի, բայց հիմնականում՝ Ղարաբաղի ժողովուրդը և իշխանությունները: Կարծում եմ, այդ բանակցությունները ոչ մի արդյունք չեն տա:

— '''Վերջերս հրապարակվել են այսպես կոչված «մադրիդյան սկզբունքները», ի՞նչ կարծիքի եք դրանց մասին:

— Մադրիդյան սկզբունքները նույնպես մշակել են առանց Ղարաբաղի: Այն սկզբունքները, որ Բրյազան և մյուսներն են ասում, դրանք անընդունելի են մեզ համար: Ադրբեջանը մեզանից վերցրել է Շահումյանի շրջանը, Գետաշենի ենթաշրջանը, Մարտակերտի և Մարտունու մի մասը, և այս ամենից ելնելով եմ ասում, որ բանակցություններին պետք է Ղարաբաղը գնա, որպեսզի իմանա, թե ինչ է տալու և ինչ է վերցնելու: Առաջին պայմանն այս է՝ եթե ուզում են բանակցություններին Ղարաբաղը մասնակցի, ապա պետք է ճանաչեն Ղարաբաղը, Ղարաբաղի անկախությունը պետք է ճանաչեն:

— '''Նկատի ունեք ներկայի՞ս տարածքներով Ղարաբաղը:

– Եթե հին տարածքով էլ ճանաչեն՝ նշանակություն չունի, պիտի ճանաչեն:

— '''Հինը ո՞րն է՝ ԼՂԻՄ-ը:

— ԼՂԻՄ-ի  տարածքն էլ եթե ճանաչեն՝ միևնույն է: Ճանաչում ե±սª գալիս եմ բանակցությունների, չէ՝ չէ: Նրանք ասելու են այս ես վերցրել, մենք էլ ասելու ենք՝ դուք եք այս վերցրել, մենք դրանից հետո արդեն հանրաքվե ենք անցկացրել՝ 1991 թ., Շահումյանը մասնակցել է դրան: Ուրեմն պետք է այդ հարցն էլ առաջ քաշենք բանակցություններում, Գետաշենի հարցն էլ:

— '''«Մադրիդյան սկզբունքներից» մեկն էլ տարածքների հանձնումն է, ի՞նչ կասեք այս մասին:

— Ես մի սկզբունք ասեմ, որ 1995 թվականից եմ ասում՝ ԼՂՀ-ն պիտի սահման ունենա Հայաստանի, Իրանի և Ադրբեջանի հետ: Դա ի՞նչ է նշանակում£ Հյուսիսային մասով պիտի Հայաստանի հետ սահման ունենա, հարավային մասով՝ Ադրբեջանի և Պարսկաստանի: Տարածքներ կարելի է զիջել: Զիջել՝ չի նշանակում, որ մենք Պարսկաստանի հետ սահման չունենանք, կամ թե չէ՝ Հայաստանի հետ: Քելբաջարն ու Լաչինը ոչ մի դեպքում չի կարելի տալ: Դրանք հատուցումներ են Շահումյանի և Գետաշենի դիմաց: Օրինակ, Ստեփանակերտ-Աղդամ-Մարտունի և Մարտակերտ-Աղդամ-Ստեփանակերտ ճանապարհից 5 կմ այն կողմ կարելի է զիջումներ կատարել:
Խոսում են նաև Հայաստանի հետ միջանցքի մասին: Ի՞նչ միջանցք, եթե Ղարաբաղը սահման ունի Հայաստանի հետ: Ուզում են նորի±ց միջանցք բացեն, իսկ ո±վ է հող տալիս:

— '''Վերջին շրջանում շատ է խոսվում պատերազմի վերսկսման մասին: Դուք դա հնարավոր համարո՞ւմ եք:

— Իրականությունն այն է, որ պատերազմն իրենք չեն կարող սկսել: Եթե պատերազմ սկսեն՝ իրենք են կորցնում, քանի որ մեզնից 20 կմ հեռու Բաքու-Ջեյհան, Բաքու-Սուփսա խողովակաշարերն են: Դրանք պատերազմի ժամանակ կարող ենք ոչնչացնել կամ վնասել: Ասում են՝ 7-8 մլրդ գումար են ծախսել, հիմա էլ ուզում են «Նաբուկո»-ի գազն այստեղով անցկացնել: Հիմա որ պատերազմ լինի՝ ո՞վ է վնաս անելու: Իհարկե՝ իրենք: Կարծում եմ, պատերազմի վերսկսում թույլ չեն տա Եվրամիությունը, Ռուսաստանը և Ամերիկան:

Բացի այդ, եթե Ադրբեջանը զգաց, որ ինքը հաղթելու է՝ պատերազմ կհայտարարի, ոչ մի կասկած չկա£ Հայ ժողովուրդը, գիտեք, ծանր ժամանակաշրջանում միշտ էլ համախմբվում է, դա հաստատ է, պատմությունը ցույց է տալիս, որ եթե պատերազմ լինի՝ բոլորը համախմբվելու են, և Ադրբեջանն այն ժամանակ ավելի շատ վնաս է կրելու, քան հիմա:

{{Աջաթև|'''Զրուցեց Անահիտ ԴԱՆԻԵԼՅԱՆԸ&lt;br&gt;
&lt;small&gt;''«Անալիտիկոն», Ստեփանակերտ, No 8, օգոստոս, 2010&lt;/small&gt;}}


{{Կենտրոն|'''ԵՍ ԱՆՀԱՆԳՍՏԱՑԱԾ ԵՄ}}

1988թ. ազգային-ազատագրական պայքարի ժամանակ, ինչպես բոլորին է հայտնի, Ադրբեջանում ծայր առան հակահայկական տրամադրություններ, որոնք հետագայում վերաճեցին այդ հանրապետությունում ապրող մեր ազգակիցների հանդեպ բռնարարքների և կոտորածների՝ նախ Սումգայիթում, ապա՝ Գանձակում, Բաքվում և մյուս հայաշատ վայրերում: Ելնելով իրավիճակի բարդությունից, «Կռունկ» կոմիտեն, իսկ 1989 թվականին՝ Արցախի Ազգային խորհուրդը, որոշում ընդունեցին և մշակեցին ծրագիր, որպեսզի Ադրբեջանից բռնատեղահանվող հայերը չցրվեն Ռուսաստան կամ Միջին Ասիա, այլ կազմակերպված տեղափոխվեն իրենց պատմական հայրենիքª Լեռնային Ղարաբաղ: Ծրագրի իրականացման համար ստեղծվեց կոմիտե, որի ղեկավար ընտրվեցի ես:

Մենք հայթայթեցինք անհրաժեշտ ֆինանսական միջոցներ՝ Ամենայն հայոց երջանկահիշատակ կաթողիկոս Վազգեն Առաջինի և Սոս Սարգսյանի միջոցով և կազմակերպեցինք ավելի քան 100000 մարդու վերադարձը Ղարաբաղ, թեև Ադրբեջանի իշխանություններն ամեն կերպ խոչընդոտում էին: Դա պետական մակարդակով կազմակերպված քաղաքականություն էր. Ադրբեջանում դեռ այն տարիներին գիտեին, որ հարցի լուծումը հանգեցնում է ռազմական առճակատման և ամեն ինչ անում էին, որ Արցախի բնակչությունը նվազի, Արցախը զրկվի դիմադրելու հնարավորությունից: Մենք նույնպես հասկանում էինք խնդրի կարևորությունը, ուստի ոչ մի միջոցի առջև կանգ չէինք առնում: Բավական է ասել, որ, գիտակցելով հանդերձ մեր քայլերի հետևանքների վտանգը, Ստեփանակերտից բեռնատար մեքենաներ էինք ուղարկում Բաքու, Գանձակ՝ հայ ընտանիքների ունեցվածքը տեղափոխելու: Այս հարցում մեզ անուրանալի օգնություն էին ցույց տալիս Ստեփանակերտի ավտոբազայի տնօրեն Մաքսիմ Միրզոյանը, քաղաքային խորհրդի գործկոմի նախագահ Մաքսիմ Դանիելյանը: Ուզում եմ հատկապես կարևորել հանգուցյալ Սամվել Շահմուրադյանի ներդրումը: Նա ցուցակներ էր կազմել, ճշտել, թե Ադրբեջանից բռնատեղահանված յուրաքանչյուր հայ Արցախի որ գյուղի ծնունդ է և ըստ այդմ էլ մեզ տեղեկությւոններ էր տրամադրում:

Այդ բոլոր ձեռնարկումների արդյունքում, երբ մենք անցկացրինք բնակչության հաշվառում, պարզվեց, որ առանց ադրբեջանցիների Լեռնային Ղարաբաղում 180000 բնակիչ կա: Ադրբեջանից տեղափոխված և Արցախում հաստատված շատ երիտասարդներ հետագայում մասնակցեցին ազատագրական պատերազմին՝ ցուցաբերելով հերոսության բացառիկ օրինակներ:

Ես կարող եմ ասածս հաստատող հարյուրավոր օրինակներ նշել, բայց կարծում եմ, որ դրա կարիքը չկա, և իմ հետագա ասելիքն էլ բոլորովին ուրիշ անհանգստություն է նշում: Մի քանի օր առաջ ես եղա ԼՂՀ գյուղական մի քանի բնակավայրերում: Առանց չափազանցության ասեմ, որ վիճակը խիստ անբավարար է: Մարդիկ գտնվում են հուսահատության եզրին: Գյուղերում բնական աճը դանդաղել է, նկատվում է մահացածության աճ, երիտասարդությունը թողնում-հեռանում է: Այս վիճակը հանդուրժել չի կարելի, որովհետև Արցախը միայն Ստեփանակերտ մայրաքաղաքը չէ: Ավելին, Արցախի ապագան պայմանավորված է մեր գյուղերի բարգավաճությամբ, իսկ այս ասպարեզում, ինչպես ասացի, մենք հպարտանալու շատ քիչ բան ունենք: Հարկավոր է մի ելք գտնել, բայց, դժբախտաբար, մեր կառավարությունն այս հարցում անտարբեր է: Ես չեմ պատկերացնում, թե ինչպես կարող է կառավարության անդամը կամ փոխնախարարը, վարչության պետը, մի խոսքով՝ պետական պաշտոնյան, որ կոչված է մշակել և իրականացնել սոցիալ-տնտեսական քաղաքականություն, ինքը դառնա գործարար-բիզնեսմեն, խոշոր հող օգտագործող: Եվ այդ ամենը՝ գյուղացիների համարյա թե համատարած աղքատության ֆոնի վրա: Գյուղերում հարյուրավոր, հազարավոր ընտանիքներ կան, որ չեն կարողանում մշակել իրենց սեփականաշնորհված հողը, որովհետև չունեն սերմացու, վառելիք, գյուղտեխնիկա, իսկ առանձին մարդիկ հազարավոր հեկտարներով աշնանացան են անում նույն այդ մարդկանց, նրանց զավակների արյամբ ազատագրված տարածքներում:

Կառավարությունը պարտավոր է մտածել իրավիճակը շտկելու ուղղությամբ, հակառակ դեպքում նա իրեն կդատապարտի ինքնամեկուսացման, որի նախանշանները կան այսօր: Ես գտնում եմ, որ անհրաժեշտ է մշակել ծրագիր և պետական հսկողության տակ այն իրականացնել՝ վարկային և հարկային ճկուն քաղաքականության միջոցով: Համոզված եմ, որ եթե Արցախում մարդկանց կենսամակարդակը մի փոքր բարելավվի, ապա մեր տասնյակ հազարավոր համերկրացիներ կրկին կվերադառնան ու կլծվեն հայրենիքի շենացման գործին: Այդ նպատակին հասնելու համար առաջարկում եմ.

1. բոլոր ընտանիքներին հատկացնել 3-5 հեկտար վարելահող և պետական աջակցությամբ մշակել այն:

2. 3-5 հեկտար հող ունեցող ընտանիքներին ազատել հողի հարկից կամ վարձակալության վճարներից, իսկ 20 հեկտարից ավելի հող մշակողների համար սահմանել ավելի բարձր վարձակալական վճար, միաժամանակ նրանց ստացած եկամտի 10 տոկոսի չափով հարկավորել:

3. հող հատկացնել բոլոր հիմնարկ-ձեռնարկություններին և պարտավորեցնել, որ եկամտի 10 տոկոսը տրամադրվի զոհված ազատամարտիկների ընտանիքներին, իսկ մնացածը՝ բաշխվի հիմնարկության աշխատակիցներին:

4. գյուղական բնակավայրերի երիտասարդ ընտանիքներին տրամադրել 5 հեկտար հող, պետական պահուստային միջոցներից՝ սերմացու, վառելիք, գյուղտեխնիկա, նրանց տալ արտոնյալ երկարաժամկետ վարկեր՝ տուն կառուցելու համար: Այս և այլ միջոցառումների իրականացման դեպքում գյուղական բնակավայրում արագ կստեղծվեն լրացուցիչ աշխատատեղեր: Մենք ունենք նաև այլ կոնկրետ ծրագրեր, որոնք պատրաստ ենք ներկայացնել կառավարությանը, եթե վերջինս հրաժարվի ներկա աշխատաոճից, իսկ եթե կառավարությունը շարունակի նույն քաղաքականությունը, ապա մնում է հուսալ, որ հանրապետության նախագահը նման կառավարությանը կպաշտոնազրկի, և այդ դեպքում մենք նախագահին կներկայացնենք մեր նկատառումներն ու ծրագրերը: 

{{Աջաթև|'''Ռազմիկ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

''Արցախի Ազգային խորհրդի նախագահության անդամ,&lt;br&gt;
''Առաջին գումարման ՀՀ ԳԽ պատգամավոր,&lt;br&gt;
''Արցախյան պատերազմի վետերան
&lt;small&gt;«Դեմո», No 15, 31 հոկտեմբերի 2004թ.&lt;/small&gt;}}


{{Կենտրոն|'''ՊԱՏԵՐԱԶՄԱԿԱՆ ՎԻՃԱԿՈՒՄ ԳՏՆՎՈՂ ԵՐԿՐԻ ՉԳՐՎԱԾ ՕՐԵՆՔՆԵՐԻՑ}}

Եթե քո ղեկավարած տարածքում ժողովուրդը պակասում է, դու շուտափույթ պիտի հրաժարական տաս:


Ղեկավարը հրաժարական պիտի տա նաև այն դեպքում, երբ նրա ասածները կամ բարեփոխումները չեն իրականանում:


Եթե պատերազմական ժամանակաշրջանում չինովնիկները հարստանում են, ապա պիտի ամեն ինչ անել, որպեսզի նրանք անպայման իրենց օրինական պատիժը կրեն, այլապես այդ երկիրը պատերազմում պարտվելու է և ոչ մի փորձության էլ չի դիմանալու:


Եթե հայրենիքում մնացողները քչանում են, իսկ կաշառք վերցնողները և թալանչիները՝ ավելանում, ապա վերջիններս  ժողովրդի առաջ պատասխանատու են երկրի  ճակատագրի համար և տալու են այդ պատասխանը՝ երբ էլ որ լինի:


Պատերազմում հաղթած ղեկավարը իր ժողովրդից հարուստ չպետք է լինի:


Եթե ղեկավարի ասածները որոշ ժամանակ անց հերքվում կամ չեն կատարվում, ուրեմն նրա ղեկավարած երկիրը փոփոխական է լինում, կայուն չի լինելու, երերալու է:


Այն ղեկավարները, ովքեր փողն են գերադասում, այլ ոչ թե ժողովրդի բարգավաճումը, ազգի դավաճաններ են:
Եթե ռազմական վտանգի պայմաններում ղեկավարների նպատակը փողն է, այլ ոչ թե երկրի պաշտպանության ամրապնդումը, ապա ժողովուրդը պիտի մտածի նրանց պատժելու մասին:


Եթե պատերազմական ժամանակաշրջանում հարստացողները չեն նմանվում հայ ազգի բարերարներ Մանուկյաններին և Մանթաշովներին, ապա նրանց հարստությունը պետք է առգրավվի ի շահ ժողովրդի:


Եթե երկրի ղեկավարները ժողովրդին չեն ապահովում աշխատանքով, և մարդիկ լքում են հայրենիքը, իսկ չինովնիկներն էլ գովում կամ մեծարում են ղեկավարներին, ապա նրանք երկուսն էլ ազգուրաց են:


Եթե պատերազմում հաղթած երկրում զինվորական կոչումները կամ մեդալներն ու շքանշանները փողով և ծանոթությամբ են տրվում, ապա այդ երկրի բանակը քայքայման եզրին է:


Այն երկիրը, որտեղ նախկին ԿԳԲ-եական լրտեսներին ոչ միայն չեն մերկացնում, այլ ընդհակառակըª վերականգնում ու խրախուսում են, այդ երկիրը երբևէ դեմոկրատական դառնալ և ապագային նայել չի կարող, այլ հավետ կառչած կմնա անցյալին: 


Եթե մեր օրերում գրող-բանաստեղծից գրքի փոխարեն փող են գողանում, ուրեմն այդ գրողը առևտրական գրող է, ուրեմն՝ գրականությունն էլ է շուկա դարձել:

{{Աջաթև|'''Ռազմիկ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ&lt;br&gt;
&lt;small&gt;''«Դեմո», No 9 (91),  31 մայիսի 2006 թ.&lt;/small&gt;}}


{{Կենտրոն|'''ՀԱՆՈՒՆ ՂԱՐԱԲԱՂԻ ԱՊԱԳԱՅԻ...}}

{{Կենտրոն|Եկել է ժամանակը, &lt;br&gt;որպեսզի երկիրը ղեկավարեն հայրենասեր ուժերը,&lt;br&gt;թե չէ` հետագայում ուշ և վատ է լինելու&lt;br&gt;թե՛ ժողովրդի, և թե՛ ղեկավարների համար}}

Վերջերս ղարաբաղյան կարգավորման հարցով թե՛ Հայաստանում և թե՛ Ղարաբաղում կազմակերպվել էին խորհրդարանական լսումներ: Այլ առաջարկությունների հետ հնչել են նաև տեսակետներ, որ Լեռնային Ղարաբաղի համար միջազգային երաշխիքների դեպքում հնարավոր է քննարկել ազատագրված տարածքները վերադարձնելու հարցը: Այդպես են ասում նաև տարբեր քաղաքական գործիչներ թե՛ Հայաստանում, թե՛ արտասահմանյան երկրներում: 

Ես գտնում եմ, որ այժմ ժամանակը չէ, որ մենք այդ տեսակետը քննարկենք: Միայն ԼՂՀ անկախության միջազգային ճանաչման դեպքում եմ հնարավոր համարում այդ հարցի, ինչպես նաև ազերիների կողմից գրավված տարածքների խնդրի փոխկապակցված քննարկումը: Չէ± որ Ադրբեջանի կողմից գրավվել են Շահումյանի շրջանը, Գետաշենը, Մարտակերտի հյուսիսային և Մարտունու արևելյան շրջանները: Մենք չենք գրավել Ադրբեջանի տարածքները, այլ ազատագրել ենք պատմական Արցախի մի մասը, որը 1920-30-ական թթ.-ին մեզնից խլել են անհիմն կերպով: Այդ տարածքներն ազատագրելու ժամանակ մենք տվել ենք բազմաթիվ զոհեր, և դրանք հենց այնպես վերադարձնել` կնշանակի դավաճանել զոհերի հիշատակը:

Ես գտնում եմ, որ եթե մենք վերադարձնենք մի շրջան, ապա այդ նույն ժամանակ պետք է որոշվի նաև ԼՂՀ անկախության հարցը, եթե ոչ, ապա ոչ մի թիզ հող չի կարելի վերադարձնել: Հենց այնպես խոսվում է նաև Լեռնային Ղարաբաղում նոր հանրաքվե անցկացնելու հավանականության մասին: Հարց է ծագում` իսկ ի՞նչ անենք նախկին հանրաքվեի արդյունքները: Բացի այդ, մեզնից հիմա խլված է Շահումյանի շրջանը, որը նույնպես մասնակցել է 1991թ. դեկտեմբերի 10-ի հանրաքվեին:

Գոյություն ունի մի աքսիոմա, ես այդ տեսակետը ասել եմ 1994-ի հրադադարից անմիջապես հետո: Դա այն է, որ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունը հյուսիս-արևմտյան մասով պետք է սահման ունենա Հայաստանի հետ, իսկ հարավ-արևելյան մասով` Ադրբեջանի և Իրանի հետ: Այս սկզբունքը պետք է մշտապես ասվի բանակցություններ վարող բոլոր կողմերին, լինեն դրանք Հայաստանի ղեկավարները, Ղարաբաղի ղեկավարները, թե Մինսկի խմբի համանախագահները:

Ներկայումս, իմ կարծիքով, Ղարաբաղի հարցը չեն կարող լուծել ոչ Ադրբեջանը և ոչ էլ Հայաստանը, որովհետև հարցը կլուծվի միայն այն դեպքում, եթե բանակցային կողմ դառնան ԼՂՀ օրինական իշխանությունները: Եթե Կոսովոյի կարգավիճակն ակնհայտ է, ապա Ղարաբաղը պետք է ձգտի անկախության:

Ես գտնում եմ, որ եկել է ժամանակը, որպեսզի ԼՂՀ նախագահը հետևություններ անի, որ ժողովրդին հավատ ներշնչի ապագայի հանդեպ: Այնպես անեն, որ ԼՂՀ բնակչությունը հասցվի 250-300 հազարի: Դրա համար պետք է ղեկավար պաշտոնների նշանակվեն հայրենասեր և ունակ մարդիկ, որոնք պատրաստ են ծառայել հանուն հայրենիքի և ԼՂՀ ժողովրդի: Իսկ այդպիսի մարդիկ շատ կան թե Արցախում և թե Հայաստանում: Ամեն ինչ որոշում են մարդիկ` եթե չլինեին 1988թ. հայրենասեր մարդիկ, ապա Ղարաբաղի հարցը չէր բարձրացվի և չէին ապահովվի հաղթանակները կռվի դաշտում:

Եկել է ժամանակը, որպեսզի Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունը ղեկավարեն հայրենասեր ուժերը, թե չէ հետագայում ուշ և վատ է լինելու թե ժողովրդի, և թե ղեկավարների համար:

{{Աջաթև|'''Ռազմիկ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ&lt;br&gt;
&lt;small&gt;''«Դեմո», No 9 (95),  31 մայիսի 2008 թ.&lt;/small&gt;}}
&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>e4l80fb9izjzbv1w7rtidemi047fj6s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Գլուխ հինգերորդ. ԲՆՈՒԹԱԳՐՈՒՄ ԵՆ ՌԱԶՄԻԿ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻՆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150167</id>
    <revision>
      <id>393231</id>
      <parentid>393211</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T08:41:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Անունով խմբագիր</username>
        <id>4841</id>
      </contributor>
      <origin>393231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18383" sha1="eluhmm81mshgkzlhko558sncftyrr6k" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title=Գլուխ հինգերորդ &lt;br&gt; &lt;br&gt; ԲՆՈՒԹԱԳՐՈՒՄ ԵՆ ՌԱԶՄԻԿ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻՆ
|section = 
|previous = [[Գլուխ չորրորդ. ՌԱԶՄԻԿ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻ ԶԻՆԱԿԻՑՆԵՐԻ ՀԱՄԱՌՈՏ ԲՆՈՒԹԱԳՐՈՒՄՆԵՐ]]
|next =[[Գլուխ վեցերորդ. ՌԱԶՄԻԿ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԸ ՀԱՐՑԱԶՐՈՒՅՑՆԵՐՈՒՄ ԵՎ ՊԱՐԲԵՐԱԿԱՆ ՄԱՄՈՒԼԻ ՀՐԱՊԱՐԱԿՈՒՄՆԵՐՈՒՄ]]
|notes = Աղբյուր՝ &lt;span title=&quot;Վաստակավոր ռացիոնալիզատորը (կենսագրական-վերլուծական ակնարկ),&quot;&gt;[[Խիզախման ոգին]] (փաստավավերագրություն), Ստեփանակերտ, «Դիզակ պլյուս» հրատ., 2010, 168 էջ, տպ. 500 օր.։
|author =Արիս Արսենի}}

&lt;div style=&quot;width: 50%; text-align:justify; margin-left:25% &quot;&gt;
{{Կենտրոն|''Գլուխ հինգերորդ}} 
{{Կենտրոն|'''ՌԱԶՄԻԿ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻ ԶԻՆԱԿԻՑՆԵՐԻ ՀԱՄԱՌՈՏ ԲՆՈՒԹԱԳՐՈՒՄՆԵՐ}}
&lt;br&gt;
{{Աջաթև|'''Էդուարդ Իշխանի ՂՈՒԿԱՍՅԱՆ.
''ԼՂՀ վաստակավոր բժիշկ, հանրաճանաչ վիրաբույժ,
''Արցախյան շարժման անմնացորդ նվիրյալ}}

Ռազմիկին ճանաչում եմ վաղուց, այն ժամանակվանից, երբ ես բժշկական ուսումնարանում էի դասավանդում (Ռազմիկն ուսումնարանի ֆիզկուլտուրայի ուսուցիչն էր), նաև՝ հարևաններ էինք երկար տարիներ, նույն նրբանցքում: Հենց այդ` 1965-66 թվականներից էլ, ընկերություն ենք անում: Ճանաչում եմ նրան՝ նախ որպես սպորտի լավ կազմակերպիչ, լավ ֆուտբոլիստ և, ամենից կարևորը, հենց սկզբից էլ նրա մեջ տեսա ազգին, հայրենիքին, բնատուր նվիրվածություն: Նրան միշտ էլ մտահոգում էր Ղարաբաղը Հայաստանին միացնելու հարցը:: Այդ առումով առաջին համատեղ մեծ աշխատանքը եղավ այն ժամանակ, երբ Բագրատ Ուլուբաբյանի գլխավորությամբ Ղարաբաղում 1960-ականների կեսերին ստորագրահավաք սկսվեց: Ռազմիկն այդ ստորագրահավաքը նպատակային իրականացնելու համար լուրջ աշխատանք էր տանում առողջապահության և սպորտի բնագավառներում: Լինելով Բագրատ Ուլուբաբյանի անմիջական ներկայացուցիչը՝ նա ինձ ու Սեփյան Հենրիկին առանձին օբեկտներում ստորագրություններ հավաքելու հանձնարարական էր տվել:

Միացման հարցը նրա սկզբուքն էր, նրա պոռթկումը: Իսկ երբ սկսվեց ազգային ազատագրական շարժումը,  առաջնորդներից մեկն էլ ինքն էր:

Մենք համատեղ աշխատել ենք «Կռունկ» կոմիտեում: Պաշտպանության հանձնաժողովն էր ղեկավարում, Ռոլեսը տեղակալն էր, ես էլ այդ հանձնաժողովում էի:

Այդ ընթացքում նա լիովին բացահայտեց իր կազմակերպչական աներևակայելի ընդունակությունները:

Պիտի ասեմ, որ մեր շարժումը հիմնականում ուներ քաղաքական բնույթ ու ուղղվածություն, և շատերը չէին էլ մտածում, թե կարող է պատերազմ լինել: Բայց առաջին իսկ օրվանից Ռազմիկն անընդհատ պնդում էր, թե պետք է զինվել, եթե չունենք հրացաններ՝ պետք է այլ միջոցներ փնտրել:

Հիշում եմ մի դեպք: Երբ լուր հասավ շտաբ, թե Կիչան-Ղազանչի հատվածում ընդհարումներ են սկսվել ադրբեջանցիների ու հայերի միջև, և մերոնք զենք են խնդրում, իսկ դա այն ժամանակահատվածն էր, երբ մարզի հայ բնակչությունից հավաքել էին բոլոր որսորդական հրացանները, Ռազմիկը հավաքեց մեզ և ասաց, որ պետք է մի բան անենք, վիճակն այնտեղ շատ բարդ է: Ես իմ որսորդական և տոզ (որ մարտական զենք է համարվում) հրացանները թաքցրել էի նախօրոք: Երկուսն էլ Ռազմիկի միջոցով հանձնվեց ծանր կացության մեջ հայտնվածներին օգնության շտապող մեր տղաներին: Եվ, ինչպես տղաները վկայեցին հետագայում, այդ երկու հրացանները մեծ դեր կատարեցին ադրբեջանցիներին քշելու գործում:

Ռազմիկը շատ էր կարևորում այն հարցը, որ մեզ Հայաստանի հետ միացնող ճանապարհին չպետք է ադրբեջանական պատնեշներ լինեն:

Մի օր եկավ, թե՝ գնում ենք Քարին-տակ, գործ կա: Գյուղ չմտած՝ անտառի եզրին նստոտեցինք՝ քիչ հանգստանալու£ «Եկանք, բա չմտնե՞նք գյուղ», – ասացի: Ասաց՝ մենակ գնա, իսկ ինքը մյուսների հետ շարունակեց ճանապարհը դեպի Բերդաձոր: Հետագայում իմացա, որ այդ տեղամասում վտանգի լուրջ պահեր կային, խնայեց ինձ:

Հաճախակի էր, որպես պաշպանության շտաբի ղեկավար, ազգամիջյան ընդհարումների գոտիներում լինում: «Վիրավոր կա, – ասում էր, – պիտի գնալ, բայց՝ գիշերը»: Վիրավորներին թաքցնում էին անվտանգ վայրերում: Բուժում էինք տեղում, հիվանդանոց տանելը վտանգավոր էր: Ինքն էլ էր գալիս, երբ զգում էր, որ փոքր իսկ վտանգ կա:

Մի օր էլ ասաց, որ պիտի գնանք իրենց գյուղը՝ Կաղարծի: Դպրոցի տնօրեն Արմեն Սարգսյանը երկու վիրավոր էր թաքցրել՝ մեզ էր սպասում: Առաջին բժշկական օգնություն ցուցաբերելուց հետո վիրավորներին շտապ ուղարկեցինք Երևան:

Ռազմիկ Պետրոսյանի, Համլետ Գրիգորյանի, Սերգեյ Դավթյանի հետ գնացել էինք Մոսկվա, ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի պատգամավորների համար հետներս տանել էինք մեր շարժման իրավացիությունը հաստատող բազմաթիվ փաստաթղթեր: Տարբեր մակարդակների հանդիպումներ ենք կազմակերպել այնտեղ£ Ռազմիկի հետ կապված մի դեպք եմ հիշում: «Մոսկվա» հյուրանոցում էինք և վաղ առավոտյան դուրս էինք եկել ճեմասրահ՝ պատգամավորներին հանդիպելու ու նրանց հետ խոսելու համար£ Երկուսով նստած զրուցում էինք, երբ հանկարծ նկատեցինք ԽՍՀՄ ԳԽ պատգամավոր, աշխարհահռչակ աստղաֆիզիկոս Վիկտոր Համբարձումյանին£ Երբ մոտեցավ մեզ՝ Ռազմիկն իսկույն վեր կացավ և մի շատ տարօրինակ ձևով դիմեց նրան.

—  Վիկտոր Համազասպովիչ, ասացեք, խնդրեմ, ի՞նչ եք արել հայ ժողովրդի պաշտպանության համար:
Ակադեմիկոսը մի պահ հապաղեց.

— Բո, բո, ո՞նց թե՝ ինչ ես արել:

— Զենք ստեղծե՞լ ես:

— Ինչպես՝ չէ, հեռահար հրթիռների երկու հարմարանքներ:

— Որտե՞ղ են տեղակայված:

— Հեռավոր Արևելքում:

— Իսկ դրանք մեզ այստեղ՝ Հայաստանում են պետք: Գիտե՞ք, մենք «վերամբարձ կռունկը» քողարկած ցույց ենք տալիս թուրքերին և ասում, որ դա Համբարձումյանի ստեղծած գաղտնի զենքն է, ու նրանք վախենում են£ Պատերազմ է սկսվելու, գնացեք` ֆիզիկոսներով խելք-խելքի տվեք ու զենք պատրաստեք:
Մի օր էլ Ֆոտեևի հետ պիտի հանդիպում դասավորեինք Մոսկվայում գտնվելու ընթացքում: Երևանցի տղաներից մեկի՝ Ալբերտի հետ Ռազմիկն իջել էր հյուրանոցի առաջին հարկ: Հանկարծ վերելակի մուտքի մոտ հանդիպեցին երկու մեծ կողովով մի ադրբեջանցու: Ռազմիկն ադրբեջաներեն լավ գիտեր, և շատ սիրալիր տոնով ասաց.

— Համեցեք, եկեք,– տեղ տվեց դեպի վերելակի մուտքը:

— Մուալիմ, այս բաներն ուղարկել են,– Ռազմիկին ազգակից կարծելով՝ ադրբեջանցին խնդրեց ցույց տալ, թե ուր պիտի բարձրանա:

— Պետք չէ բարձրանալ, քեզ կտեսնեն,– առարկեց Ռազմիկը:

Ադրբեջանցին անխոս թողեց կողովներն ու հեռացավ:

Կողովներում ամեն ինչ կար, նույնիսկ` կոնյակ: Պատգամավորներից ում պետք էր՝ հանդիպեցինք, հյուրասիրեցինք այդ ամենով:

Ռազմիկը շատ դաժան օրեր ապրեց, նրան շատ չարչարեցին բանտարկության ընթացքում: Եվ երբ արդեն Ստեփանակերտի բանտ էին տեղափոխել, անհրաժեշտ էր հետին թվով բժշկական փաստաթղթեր ձևակերպել այն մասին, որ նա վաղուց է տառապում երիկամների ծանր հիվանդությամբ: Ստացվեց այնպես, որ զինվորականները Ռազմիկին զննելու համար կանչեցին «Շտապ օգնության» կայանի բժիշկ Սաշա Գրիգորյանին: Նա ևս հաստատեց Ռազմիկի լուրջ հիվանդությունը և ասաց, որ պետք է անհապաղ հիվանդանոց տեղափոխել՝ ուռուցքաբան-բժշկի ցույց տալու համար: Ես նույնպես նույն ախտորոշումն էի տվել: Ստուգեցին դիսպանսերի փաստաթղթերն ու պարզեցին, որ Ռազմիկն, իրոք, մեկ տարուց ավելի է՝ ինչ բուժվում է այդտեղ: Տեղափոխեցին հիվադանոց, բայց նորից հարց բարձրացրինք, որ մեր պայմաններում դա դժվար բուժելի հիվանդություն է, պետք է Երևան տեղափոխել: Հարցը լուծվեց, թեև Կիրովաբադից էլ էին բժիշկներ հրավիրվել: Երևանում, հանրապետական հիվանդանոցի գլխավոր բժշկի վիրաբուժության գծով տեղակալը Հենրիկ Սեփյանն էր: Մնացած հարցերն էլ նա  լուծեց: Ռազմիկը հիվանդանոցում չպառկեց: Փաստորեն՝ կարողացանք նրան ազատել բանտից: Մի որոշ ժամանակ մնաց Երևանում, ՕՄՈՆ-ի ուշադրությունից հեռու լինելու համար: Այնուհետև, մեր մի քանի ընկերների (Ա. Մանուչարով, Ռ. Քոչարյան, Ռ. Աղաջանյան) հետ ՀՀ Գերագույն խորհրդի պատգամավոր ընտրվեց:

Ռազմիկը շատ արդարամիտ է, սկզբունքային, ճշմարտախոս, ընկերության մեջ սուտ ու կեղծիք չհանդուրժող: Ես ականատես եմ եղել, թե ինչպիսի գործունեություն ծավալեց Ռազմիկը (մյուս ընկերների հետ)՝ 1988-ի պատմական նստաշրջանի իրականացումն անպայման հաջողությամբ պսակելու համար£ Որոշ պատասխանատու մարդիկ նստաշրջանին մասնակցելու-չմասնակցելու հարցում դեռևս տատանվում էին£ Ռազմիկի հետ գիշերներն էինք այցելում նրանց և համոզում, որ իրենց մասնակցությունը պարտադիր է£Ռազմիկի մասին շատ բան կարելի է ասել: Ժողովուրդն էլ է տեսնում, թե ինչպես է դրսևորել իրեն Արցախի համար այն դժնդակ օրերին, և՝ ինչ կեցվածք ունի այսօր այդ լավ ազատամարտիկը, լավ մարզիկը, լավ ընկերն ու ազգասեր-հայրենասեր անհատականությունը:


{{Աջաթև|'''Կառլեն Անդրանիկի ՍԻՄՈՆՅԱՆ.
''ՀՀ և ԼՂՀ վաստակավոր մարզիչ,
''(1992-2003՝ ԲՄԱ «Ղարաբաղ» ՖԱ նախագահ)}}

Ռազմիկ Պետրոսյանին ճանաչում եմ դեռևս այն ժամանակվանից, երբ Երևանի ՙԱրարատ՚ թիմից հրավիրվել էր Ստեփանակերտի հավաքականում խաղալու: Մեծ աշխուժություն սկսվեց, չնայած մինչ այդ էլ ֆուտբոլը մեր երկրամասում թիվ 1 մարզաձևն էր համարվում: Թիմը սկսեց ավելի լավ խաղալ Ադրբեջանի հանրապետական առաջնությունում:

Այդ տարիներին համամիութենական «Կաշվե գնդակ» մրցույթ էր անցկացվում բակային թիմերի միջև: «Ղարաբաղ» թիմում խաղացող մարզիչ Ռազմիկն այդ առաջնությունում հաղթող ճանաչվածներից թիմ էր հավաքել, պարապում էր հետները: Այդ տարիներին էլ նախկինի տեղում սկսվեց նոր մարզադաշտի կառուցումը, իսկ մինչ այդ՝ պարապմունքները (առաջին սաներից մեկն էլ ես էի) անց էին կացվում Վերածննդի (նախկինում՝ Վ.Ի.Լենինի անվան) հրապարակում, զինավանի (ԿՊՇ-ի մերձակա) մարզադաշտում և ՙՕկտյաբր՚ կինոթատրոնի դիմացի դաշտում: Մասնակցել ենք ԼՂ և Ադրբեջանի առաջնություններին: Մարզային առաջնություններում միշտ չեմպիոն ենք դարձել, իսկ Ադրբեջանի առաջնություններում գրավել մրցանակային տեղեր:

Ես Ռազմիկ Պետրոսյանի մոտ պարապել եմ 1965 թվականից սկսած: Ռ. Պետրոսյանին ինչքան ճանաչում եմ՝ սպորտի, հատկապես՝ ֆուտբոլի մեծ մասնագետ է: Այդ թվականներից սկսած մինչև 1980-ականների սկիզբը ինչքան մարզիկ է ճանաչվել որպես լավ ֆուտբոլիստ, բոլորն էլ իր սաներն են, այդ թվում՝ և ես: Իր սաներից՝ Էդուարդ Բաղդասարյանն ու Գագիկ Ծատրյանը ընդգրկված էին ԽՍՀՄ պատանեկան հավաքականում, Բենիամին Բաբայանը ԱրՊՀ դոցենտ է, Էդուարդ Բաղդասարյանն ու ես  ֆուտբոլի գծով արժանացել ենք հանրապետության վաստակավոր մարզչի կոչման, սպորտի վարպետներ են Վլադիմիր Պետրոսյանը, Սլավա Գաբրիելյանը, Վալերի Հայրիյանը (ԽՍՀՄ երկրորդ խմբի վարպետ թիմերի ռմբարկու, 140-ից ավելի գոլերի հեղինակ), Գագիկ Ծատրյանը և Սլավա Գաբրիելյանը ավարտել են Մոսկվայի Ֆուտբոլի մարզչական բարձրագույն դպրոցը: 

1977-ին Ռ. Պետրոսյանի ղեկավարած թիմը, երբ ինքը կրկին խաղացող մարզիչ էր, դարձավ հանրապետության չեմպիոն՝ ներգրավվելով ԽՍՀՄ առաջնության մեջ: Իր հավաքած միավորներով Ռ. Պետրոսյանին դեռևս այդ տարիներին պետք է հանրապետության վաստակավոր մարզչի կոչում շնորհվեր, բայց Ադրբեջանի ազգայնական ղեկավարները, հաշվի առնելով նրա հայրենասիրական զգացումները, նրան այդ կոչման չարժանացրին:

Իր սաները, համարյա բոլորն էլ, թեև այլևս չեն խաղում, բայց շարունակում են աշխատել ֆուտբոլի բնագավառում: Մեր վետերանների «Ղարաբաղ» թիմը Հայաստանի առաջնությունում երկու անգամ գրավել է երկրորդ տեղը, մեկ անգամ՝ առաջին: 

Ֆուտբոլից բացի Ռ. Պետրոսյանը զգալի ներդրում ունի մեր ազգային ազատագրական շարժման մեջ: Երկուսս էլ ակտիվորեն մասնակցել ենք բոլոր ձեռնարկումներին (ընդհատակյա, պարտիզանական, բանակի ստեղծման և այլն)՝ տարբեր ուղղություններում: 


&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>eluhmm81mshgkzlhko558sncftyrr6k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>393232</id>
      <parentid>393231</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T08:43:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Անունով խմբագիր</username>
        <id>4841</id>
      </contributor>
      <origin>393232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18385" sha1="cl685eouk5nvm1tl5k8ref5fcmuqm9a" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title=Գլուխ հինգերորդ &lt;br&gt; &lt;br&gt; ԲՆՈՒԹԱԳՐՈՒՄ ԵՆ ՌԱԶՄԻԿ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻՆ
|section = 
|previous = [[Գլուխ չորրորդ. ՌԱԶՄԻԿ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻ ԶԻՆԱԿԻՑՆԵՐԻ ՀԱՄԱՌՈՏ ԲՆՈՒԹԱԳՐՈՒՄՆԵՐ]]
|next =[[Գլուխ վեցերորդ. ՌԱԶՄԻԿ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԸ ՀԱՐՑԱԶՐՈՒՅՑՆԵՐՈՒՄ ԵՎ ՊԱՐԲԵՐԱԿԱՆ ՄԱՄՈՒԼԻ ՀՐԱՊԱՐԱԿՈՒՄՆԵՐՈՒՄ]]
|notes = Աղբյուր՝ &lt;span title=&quot;Վաստակավոր ռացիոնալիզատորը (կենսագրական-վերլուծական ակնարկ),&quot;&gt;[[Խիզախման ոգին]] (փաստավավերագրություն), Ստեփանակերտ, «Դիզակ պլյուս» հրատ., 2010, 168 էջ, տպ. 500 օր.։
|author =Արիս Արսենի}}

&lt;div style=&quot;width: 50%; text-align:justify; margin-left:25% &quot;&gt;
{{Կենտրոն|''Գլուխ հինգերորդ}} 
{{Կենտրոն|'''ՌԱԶՄԻԿ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻ ԶԻՆԱԿԻՑՆԵՐԻ ՀԱՄԱՌՈՏ ԲՆՈՒԹԱԳՐՈՒՄՆԵՐ}}
&lt;br&gt;
{{Աջաթև|'''Էդուարդ Իշխանի ՂՈՒԿԱՍՅԱՆ.
''ԼՂՀ վաստակավոր բժիշկ, հանրաճանաչ վիրաբույժ,
''Արցախյան շարժման անմնացորդ նվիրյալ}}


Ռազմիկին ճանաչում եմ վաղուց, այն ժամանակվանից, երբ ես բժշկական ուսումնարանում էի դասավանդում (Ռազմիկն ուսումնարանի ֆիզկուլտուրայի ուսուցիչն էր), նաև՝ հարևաններ էինք երկար տարիներ, նույն նրբանցքում: Հենց այդ` 1965-66 թվականներից էլ, ընկերություն ենք անում: Ճանաչում եմ նրան՝ նախ որպես սպորտի լավ կազմակերպիչ, լավ ֆուտբոլիստ և, ամենից կարևորը, հենց սկզբից էլ նրա մեջ տեսա ազգին, հայրենիքին, բնատուր նվիրվածություն: Նրան միշտ էլ մտահոգում էր Ղարաբաղը Հայաստանին միացնելու հարցը:: Այդ առումով առաջին համատեղ մեծ աշխատանքը եղավ այն ժամանակ, երբ Բագրատ Ուլուբաբյանի գլխավորությամբ Ղարաբաղում 1960-ականների կեսերին ստորագրահավաք սկսվեց: Ռազմիկն այդ ստորագրահավաքը նպատակային իրականացնելու համար լուրջ աշխատանք էր տանում առողջապահության և սպորտի բնագավառներում: Լինելով Բագրատ Ուլուբաբյանի անմիջական ներկայացուցիչը՝ նա ինձ ու Սեփյան Հենրիկին առանձին օբեկտներում ստորագրություններ հավաքելու հանձնարարական էր տվել:

Միացման հարցը նրա սկզբուքն էր, նրա պոռթկումը: Իսկ երբ սկսվեց ազգային ազատագրական շարժումը,  առաջնորդներից մեկն էլ ինքն էր:

Մենք համատեղ աշխատել ենք «Կռունկ» կոմիտեում: Պաշտպանության հանձնաժողովն էր ղեկավարում, Ռոլեսը տեղակալն էր, ես էլ այդ հանձնաժողովում էի:

Այդ ընթացքում նա լիովին բացահայտեց իր կազմակերպչական աներևակայելի ընդունակությունները:

Պիտի ասեմ, որ մեր շարժումը հիմնականում ուներ քաղաքական բնույթ ու ուղղվածություն, և շատերը չէին էլ մտածում, թե կարող է պատերազմ լինել: Բայց առաջին իսկ օրվանից Ռազմիկն անընդհատ պնդում էր, թե պետք է զինվել, եթե չունենք հրացաններ՝ պետք է այլ միջոցներ փնտրել:

Հիշում եմ մի դեպք: Երբ լուր հասավ շտաբ, թե Կիչան-Ղազանչի հատվածում ընդհարումներ են սկսվել ադրբեջանցիների ու հայերի միջև, և մերոնք զենք են խնդրում, իսկ դա այն ժամանակահատվածն էր, երբ մարզի հայ բնակչությունից հավաքել էին բոլոր որսորդական հրացանները, Ռազմիկը հավաքեց մեզ և ասաց, որ պետք է մի բան անենք, վիճակն այնտեղ շատ բարդ է: Ես իմ որսորդական և տոզ (որ մարտական զենք է համարվում) հրացանները թաքցրել էի նախօրոք: Երկուսն էլ Ռազմիկի միջոցով հանձնվեց ծանր կացության մեջ հայտնվածներին օգնության շտապող մեր տղաներին: Եվ, ինչպես տղաները վկայեցին հետագայում, այդ երկու հրացանները մեծ դեր կատարեցին ադրբեջանցիներին քշելու գործում:

Ռազմիկը շատ էր կարևորում այն հարցը, որ մեզ Հայաստանի հետ միացնող ճանապարհին չպետք է ադրբեջանական պատնեշներ լինեն:

Մի օր եկավ, թե՝ գնում ենք Քարին-տակ, գործ կա: Գյուղ չմտած՝ անտառի եզրին նստոտեցինք՝ քիչ հանգստանալու£ «Եկանք, բա չմտնե՞նք գյուղ», – ասացի: Ասաց՝ մենակ գնա, իսկ ինքը մյուսների հետ շարունակեց ճանապարհը դեպի Բերդաձոր: Հետագայում իմացա, որ այդ տեղամասում վտանգի լուրջ պահեր կային, խնայեց ինձ:

Հաճախակի էր, որպես պաշպանության շտաբի ղեկավար, ազգամիջյան ընդհարումների գոտիներում լինում: «Վիրավոր կա, – ասում էր, – պիտի գնալ, բայց՝ գիշերը»: Վիրավորներին թաքցնում էին անվտանգ վայրերում: Բուժում էինք տեղում, հիվանդանոց տանելը վտանգավոր էր: Ինքն էլ էր գալիս, երբ զգում էր, որ փոքր իսկ վտանգ կա:

Մի օր էլ ասաց, որ պիտի գնանք իրենց գյուղը՝ Կաղարծի: Դպրոցի տնօրեն Արմեն Սարգսյանը երկու վիրավոր էր թաքցրել՝ մեզ էր սպասում: Առաջին բժշկական օգնություն ցուցաբերելուց հետո վիրավորներին շտապ ուղարկեցինք Երևան:

Ռազմիկ Պետրոսյանի, Համլետ Գրիգորյանի, Սերգեյ Դավթյանի հետ գնացել էինք Մոսկվա, ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի պատգամավորների համար հետներս տանել էինք մեր շարժման իրավացիությունը հաստատող բազմաթիվ փաստաթղթեր: Տարբեր մակարդակների հանդիպումներ ենք կազմակերպել այնտեղ£ Ռազմիկի հետ կապված մի դեպք եմ հիշում: «Մոսկվա» հյուրանոցում էինք և վաղ առավոտյան դուրս էինք եկել ճեմասրահ՝ պատգամավորներին հանդիպելու ու նրանց հետ խոսելու համար£ Երկուսով նստած զրուցում էինք, երբ հանկարծ նկատեցինք ԽՍՀՄ ԳԽ պատգամավոր, աշխարհահռչակ աստղաֆիզիկոս Վիկտոր Համբարձումյանին£ Երբ մոտեցավ մեզ՝ Ռազմիկն իսկույն վեր կացավ և մի շատ տարօրինակ ձևով դիմեց նրան.

—  Վիկտոր Համազասպովիչ, ասացեք, խնդրեմ, ի՞նչ եք արել հայ ժողովրդի պաշտպանության համար:
Ակադեմիկոսը մի պահ հապաղեց.

— Բո, բո, ո՞նց թե՝ ինչ ես արել:

— Զենք ստեղծե՞լ ես:

— Ինչպես՝ չէ, հեռահար հրթիռների երկու հարմարանքներ:

— Որտե՞ղ են տեղակայված:

— Հեռավոր Արևելքում:

— Իսկ դրանք մեզ այստեղ՝ Հայաստանում են պետք: Գիտե՞ք, մենք «վերամբարձ կռունկը» քողարկած ցույց ենք տալիս թուրքերին և ասում, որ դա Համբարձումյանի ստեղծած գաղտնի զենքն է, ու նրանք վախենում են£ Պատերազմ է սկսվելու, գնացեք` ֆիզիկոսներով խելք-խելքի տվեք ու զենք պատրաստեք:
Մի օր էլ Ֆոտեևի հետ պիտի հանդիպում դասավորեինք Մոսկվայում գտնվելու ընթացքում: Երևանցի տղաներից մեկի՝ Ալբերտի հետ Ռազմիկն իջել էր հյուրանոցի առաջին հարկ: Հանկարծ վերելակի մուտքի մոտ հանդիպեցին երկու մեծ կողովով մի ադրբեջանցու: Ռազմիկն ադրբեջաներեն լավ գիտեր, և շատ սիրալիր տոնով ասաց.

— Համեցեք, եկեք,– տեղ տվեց դեպի վերելակի մուտքը:

— Մուալիմ, այս բաներն ուղարկել են,– Ռազմիկին ազգակից կարծելով՝ ադրբեջանցին խնդրեց ցույց տալ, թե ուր պիտի բարձրանա:

— Պետք չէ բարձրանալ, քեզ կտեսնեն,– առարկեց Ռազմիկը:

Ադրբեջանցին անխոս թողեց կողովներն ու հեռացավ:

Կողովներում ամեն ինչ կար, նույնիսկ` կոնյակ: Պատգամավորներից ում պետք էր՝ հանդիպեցինք, հյուրասիրեցինք այդ ամենով:

Ռազմիկը շատ դաժան օրեր ապրեց, նրան շատ չարչարեցին բանտարկության ընթացքում: Եվ երբ արդեն Ստեփանակերտի բանտ էին տեղափոխել, անհրաժեշտ էր հետին թվով բժշկական փաստաթղթեր ձևակերպել այն մասին, որ նա վաղուց է տառապում երիկամների ծանր հիվանդությամբ: Ստացվեց այնպես, որ զինվորականները Ռազմիկին զննելու համար կանչեցին «Շտապ օգնության» կայանի բժիշկ Սաշա Գրիգորյանին: Նա ևս հաստատեց Ռազմիկի լուրջ հիվանդությունը և ասաց, որ պետք է անհապաղ հիվանդանոց տեղափոխել՝ ուռուցքաբան-բժշկի ցույց տալու համար: Ես նույնպես նույն ախտորոշումն էի տվել: Ստուգեցին դիսպանսերի փաստաթղթերն ու պարզեցին, որ Ռազմիկն, իրոք, մեկ տարուց ավելի է՝ ինչ բուժվում է այդտեղ: Տեղափոխեցին հիվադանոց, բայց նորից հարց բարձրացրինք, որ մեր պայմաններում դա դժվար բուժելի հիվանդություն է, պետք է Երևան տեղափոխել: Հարցը լուծվեց, թեև Կիրովաբադից էլ էին բժիշկներ հրավիրվել: Երևանում, հանրապետական հիվանդանոցի գլխավոր բժշկի վիրաբուժության գծով տեղակալը Հենրիկ Սեփյանն էր: Մնացած հարցերն էլ նա  լուծեց: Ռազմիկը հիվանդանոցում չպառկեց: Փաստորեն՝ կարողացանք նրան ազատել բանտից: Մի որոշ ժամանակ մնաց Երևանում, ՕՄՈՆ-ի ուշադրությունից հեռու լինելու համար: Այնուհետև, մեր մի քանի ընկերների (Ա. Մանուչարով, Ռ. Քոչարյան, Ռ. Աղաջանյան) հետ ՀՀ Գերագույն խորհրդի պատգամավոր ընտրվեց:

Ռազմիկը շատ արդարամիտ է, սկզբունքային, ճշմարտախոս, ընկերության մեջ սուտ ու կեղծիք չհանդուրժող: Ես ականատես եմ եղել, թե ինչպիսի գործունեություն ծավալեց Ռազմիկը (մյուս ընկերների հետ)՝ 1988-ի պատմական նստաշրջանի իրականացումն անպայման հաջողությամբ պսակելու համար£ Որոշ պատասխանատու մարդիկ նստաշրջանին մասնակցելու-չմասնակցելու հարցում դեռևս տատանվում էին£ Ռազմիկի հետ գիշերներն էինք այցելում նրանց և համոզում, որ իրենց մասնակցությունը պարտադիր է£Ռազմիկի մասին շատ բան կարելի է ասել: Ժողովուրդն էլ է տեսնում, թե ինչպես է դրսևորել իրեն Արցախի համար այն դժնդակ օրերին, և՝ ինչ կեցվածք ունի այսօր այդ լավ ազատամարտիկը, լավ մարզիկը, լավ ընկերն ու ազգասեր-հայրենասեր անհատականությունը:


{{Աջաթև|'''Կառլեն Անդրանիկի ՍԻՄՈՆՅԱՆ.
''ՀՀ և ԼՂՀ վաստակավոր մարզիչ,
''(1992-2003՝ ԲՄԱ «Ղարաբաղ» ՖԱ նախագահ)}}


Ռազմիկ Պետրոսյանին ճանաչում եմ դեռևս այն ժամանակվանից, երբ Երևանի «Արարատ» թիմից հրավիրվել էր Ստեփանակերտի հավաքականում խաղալու: Մեծ աշխուժություն սկսվեց, չնայած մինչ այդ էլ ֆուտբոլը մեր երկրամասում թիվ 1 մարզաձևն էր համարվում: Թիմը սկսեց ավելի լավ խաղալ Ադրբեջանի հանրապետական առաջնությունում:

Այդ տարիներին համամիութենական «Կաշվե գնդակ» մրցույթ էր անցկացվում բակային թիմերի միջև: «Ղարաբաղ» թիմում խաղացող մարզիչ Ռազմիկն այդ առաջնությունում հաղթող ճանաչվածներից թիմ էր հավաքել, պարապում էր հետները: Այդ տարիներին էլ նախկինի տեղում սկսվեց նոր մարզադաշտի կառուցումը, իսկ մինչ այդ՝ պարապմունքները (առաջին սաներից մեկն էլ ես էի) անց էին կացվում Վերածննդի (նախկինում՝ Վ.Ի.Լենինի անվան) հրապարակում, զինավանի (ԿՊՇ-ի մերձակա) մարզադաշտում և ՙՕկտյաբր՚ կինոթատրոնի դիմացի դաշտում: Մասնակցել ենք ԼՂ և Ադրբեջանի առաջնություններին: Մարզային առաջնություններում միշտ չեմպիոն ենք դարձել, իսկ Ադրբեջանի առաջնություններում գրավել մրցանակային տեղեր:

Ես Ռազմիկ Պետրոսյանի մոտ պարապել եմ 1965 թվականից սկսած: Ռ. Պետրոսյանին ինչքան ճանաչում եմ՝ սպորտի, հատկապես՝ ֆուտբոլի մեծ մասնագետ է: Այդ թվականներից սկսած մինչև 1980-ականների սկիզբը ինչքան մարզիկ է ճանաչվել որպես լավ ֆուտբոլիստ, բոլորն էլ իր սաներն են, այդ թվում՝ և ես: Իր սաներից՝ Էդուարդ Բաղդասարյանն ու Գագիկ Ծատրյանը ընդգրկված էին ԽՍՀՄ պատանեկան հավաքականում, Բենիամին Բաբայանը ԱրՊՀ դոցենտ է, Էդուարդ Բաղդասարյանն ու ես  ֆուտբոլի գծով արժանացել ենք հանրապետության վաստակավոր մարզչի կոչման, սպորտի վարպետներ են Վլադիմիր Պետրոսյանը, Սլավա Գաբրիելյանը, Վալերի Հայրիյանը (ԽՍՀՄ երկրորդ խմբի վարպետ թիմերի ռմբարկու, 140-ից ավելի գոլերի հեղինակ), Գագիկ Ծատրյանը և Սլավա Գաբրիելյանը ավարտել են Մոսկվայի Ֆուտբոլի մարզչական բարձրագույն դպրոցը: 

1977-ին Ռ. Պետրոսյանի ղեկավարած թիմը, երբ ինքը կրկին խաղացող մարզիչ էր, դարձավ հանրապետության չեմպիոն՝ ներգրավվելով ԽՍՀՄ առաջնության մեջ: Իր հավաքած միավորներով Ռ. Պետրոսյանին դեռևս այդ տարիներին պետք է հանրապետության վաստակավոր մարզչի կոչում շնորհվեր, բայց Ադրբեջանի ազգայնական ղեկավարները, հաշվի առնելով նրա հայրենասիրական զգացումները, նրան այդ կոչման չարժանացրին:

Իր սաները, համարյա բոլորն էլ, թեև այլևս չեն խաղում, բայց շարունակում են աշխատել ֆուտբոլի բնագավառում: Մեր վետերանների «Ղարաբաղ» թիմը Հայաստանի առաջնությունում երկու անգամ գրավել է երկրորդ տեղը, մեկ անգամ՝ առաջին: 

Ֆուտբոլից բացի Ռ. Պետրոսյանը զգալի ներդրում ունի մեր ազգային ազատագրական շարժման մեջ: Երկուսս էլ ակտիվորեն մասնակցել ենք բոլոր ձեռնարկումներին (ընդհատակյա, պարտիզանական, բանակի ստեղծման և այլն)՝ տարբեր ուղղություններում: 


&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>cl685eouk5nvm1tl5k8ref5fcmuqm9a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>393233</id>
      <parentid>393232</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T08:46:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Անունով խմբագիր</username>
        <id>4841</id>
      </contributor>
      <origin>393233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18399" sha1="n0r3wdjkb7rdczm8c04s41mers7zm7c" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title=Գլուխ հինգերորդ &lt;br&gt; &lt;br&gt; ԲՆՈՒԹԱԳՐՈՒՄ ԵՆ ՌԱԶՄԻԿ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻՆ
|section = 
|previous = [[Գլուխ չորրորդ. ՌԱԶՄԻԿ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻ ԶԻՆԱԿԻՑՆԵՐԻ ՀԱՄԱՌՈՏ ԲՆՈՒԹԱԳՐՈՒՄՆԵՐ]]
|next =[[Գլուխ վեցերորդ. ՌԱԶՄԻԿ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԸ ՀԱՐՑԱԶՐՈՒՅՑՆԵՐՈՒՄ ԵՎ ՊԱՐԲԵՐԱԿԱՆ ՄԱՄՈՒԼԻ ՀՐԱՊԱՐԱԿՈՒՄՆԵՐՈՒՄ]]
|notes = Աղբյուր՝ &lt;span title=&quot;Վաստակավոր ռացիոնալիզատորը (կենսագրական-վերլուծական ակնարկ),&quot;&gt;[[Խիզախման ոգին]] (փաստավավերագրություն), Ստեփանակերտ, «Դիզակ պլյուս» հրատ., 2010, 168 էջ, տպ. 500 օր.։
|author =Արիս Արսենի}}

&lt;div style=&quot;width: 50%; text-align:justify; margin-left:25% &quot;&gt;
{{Կենտրոն|''Գլուխ հինգերորդ}} 
{{Կենտրոն|'''ՌԱԶՄԻԿ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻ ԶԻՆԱԿԻՑՆԵՐԻ ՀԱՄԱՌՈՏ ԲՆՈՒԹԱԳՐՈՒՄՆԵՐ}}
&lt;br&gt;
{{Աջաթև|'''Էդուարդ Իշխանի ՂՈՒԿԱՍՅԱՆ.&lt;br&gt;
''ԼՂՀ վաստակավոր բժիշկ, հանրաճանաչ վիրաբույժ,&lt;br&gt;''Արցախյան շարժման անմնացորդ նվիրյալ}}


Ռազմիկին ճանաչում եմ վաղուց, այն ժամանակվանից, երբ ես բժշկական ուսումնարանում էի դասավանդում (Ռազմիկն ուսումնարանի ֆիզկուլտուրայի ուսուցիչն էր), նաև՝ հարևաններ էինք երկար տարիներ, նույն նրբանցքում: Հենց այդ` 1965-66 թվականներից էլ, ընկերություն ենք անում: Ճանաչում եմ նրան՝ նախ որպես սպորտի լավ կազմակերպիչ, լավ ֆուտբոլիստ և, ամենից կարևորը, հենց սկզբից էլ նրա մեջ տեսա ազգին, հայրենիքին, բնատուր նվիրվածություն: Նրան միշտ էլ մտահոգում էր Ղարաբաղը Հայաստանին միացնելու հարցը:: Այդ առումով առաջին համատեղ մեծ աշխատանքը եղավ այն ժամանակ, երբ Բագրատ Ուլուբաբյանի գլխավորությամբ Ղարաբաղում 1960-ականների կեսերին ստորագրահավաք սկսվեց: Ռազմիկն այդ ստորագրահավաքը նպատակային իրականացնելու համար լուրջ աշխատանք էր տանում առողջապահության և սպորտի բնագավառներում: Լինելով Բագրատ Ուլուբաբյանի անմիջական ներկայացուցիչը՝ նա ինձ ու Սեփյան Հենրիկին առանձին օբեկտներում ստորագրություններ հավաքելու հանձնարարական էր տվել:

Միացման հարցը նրա սկզբուքն էր, նրա պոռթկումը: Իսկ երբ սկսվեց ազգային ազատագրական շարժումը,  առաջնորդներից մեկն էլ ինքն էր:

Մենք համատեղ աշխատել ենք «Կռունկ» կոմիտեում: Պաշտպանության հանձնաժողովն էր ղեկավարում, Ռոլեսը տեղակալն էր, ես էլ այդ հանձնաժողովում էի:

Այդ ընթացքում նա լիովին բացահայտեց իր կազմակերպչական աներևակայելի ընդունակությունները:

Պիտի ասեմ, որ մեր շարժումը հիմնականում ուներ քաղաքական բնույթ ու ուղղվածություն, և շատերը չէին էլ մտածում, թե կարող է պատերազմ լինել: Բայց առաջին իսկ օրվանից Ռազմիկն անընդհատ պնդում էր, թե պետք է զինվել, եթե չունենք հրացաններ՝ պետք է այլ միջոցներ փնտրել:

Հիշում եմ մի դեպք: Երբ լուր հասավ շտաբ, թե Կիչան-Ղազանչի հատվածում ընդհարումներ են սկսվել ադրբեջանցիների ու հայերի միջև, և մերոնք զենք են խնդրում, իսկ դա այն ժամանակահատվածն էր, երբ մարզի հայ բնակչությունից հավաքել էին բոլոր որսորդական հրացանները, Ռազմիկը հավաքեց մեզ և ասաց, որ պետք է մի բան անենք, վիճակն այնտեղ շատ բարդ է: Ես իմ որսորդական և տոզ (որ մարտական զենք է համարվում) հրացանները թաքցրել էի նախօրոք: Երկուսն էլ Ռազմիկի միջոցով հանձնվեց ծանր կացության մեջ հայտնվածներին օգնության շտապող մեր տղաներին: Եվ, ինչպես տղաները վկայեցին հետագայում, այդ երկու հրացանները մեծ դեր կատարեցին ադրբեջանցիներին քշելու գործում:

Ռազմիկը շատ էր կարևորում այն հարցը, որ մեզ Հայաստանի հետ միացնող ճանապարհին չպետք է ադրբեջանական պատնեշներ լինեն:

Մի օր եկավ, թե՝ գնում ենք Քարին-տակ, գործ կա: Գյուղ չմտած՝ անտառի եզրին նստոտեցինք՝ քիչ հանգստանալու£ «Եկանք, բա չմտնե՞նք գյուղ», – ասացի: Ասաց՝ մենակ գնա, իսկ ինքը մյուսների հետ շարունակեց ճանապարհը դեպի Բերդաձոր: Հետագայում իմացա, որ այդ տեղամասում վտանգի լուրջ պահեր կային, խնայեց ինձ:

Հաճախակի էր, որպես պաշպանության շտաբի ղեկավար, ազգամիջյան ընդհարումների գոտիներում լինում: «Վիրավոր կա, – ասում էր, – պիտի գնալ, բայց՝ գիշերը»: Վիրավորներին թաքցնում էին անվտանգ վայրերում: Բուժում էինք տեղում, հիվանդանոց տանելը վտանգավոր էր: Ինքն էլ էր գալիս, երբ զգում էր, որ փոքր իսկ վտանգ կա:

Մի օր էլ ասաց, որ պիտի գնանք իրենց գյուղը՝ Կաղարծի: Դպրոցի տնօրեն Արմեն Սարգսյանը երկու վիրավոր էր թաքցրել՝ մեզ էր սպասում: Առաջին բժշկական օգնություն ցուցաբերելուց հետո վիրավորներին շտապ ուղարկեցինք Երևան:

Ռազմիկ Պետրոսյանի, Համլետ Գրիգորյանի, Սերգեյ Դավթյանի հետ գնացել էինք Մոսկվա, ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի պատգամավորների համար հետներս տանել էինք մեր շարժման իրավացիությունը հաստատող բազմաթիվ փաստաթղթեր: Տարբեր մակարդակների հանդիպումներ ենք կազմակերպել այնտեղ£ Ռազմիկի հետ կապված մի դեպք եմ հիշում: «Մոսկվա» հյուրանոցում էինք և վաղ առավոտյան դուրս էինք եկել ճեմասրահ՝ պատգամավորներին հանդիպելու ու նրանց հետ խոսելու համար£ Երկուսով նստած զրուցում էինք, երբ հանկարծ նկատեցինք ԽՍՀՄ ԳԽ պատգամավոր, աշխարհահռչակ աստղաֆիզիկոս Վիկտոր Համբարձումյանին£ Երբ մոտեցավ մեզ՝ Ռազմիկն իսկույն վեր կացավ և մի շատ տարօրինակ ձևով դիմեց նրան.

—  Վիկտոր Համազասպովիչ, ասացեք, խնդրեմ, ի՞նչ եք արել հայ ժողովրդի պաշտպանության համար:
Ակադեմիկոսը մի պահ հապաղեց.

— Բո, բո, ո՞նց թե՝ ինչ ես արել:

— Զենք ստեղծե՞լ ես:

— Ինչպես՝ չէ, հեռահար հրթիռների երկու հարմարանքներ:

— Որտե՞ղ են տեղակայված:

— Հեռավոր Արևելքում:

— Իսկ դրանք մեզ այստեղ՝ Հայաստանում են պետք: Գիտե՞ք, մենք «վերամբարձ կռունկը» քողարկած ցույց ենք տալիս թուրքերին և ասում, որ դա Համբարձումյանի ստեղծած գաղտնի զենքն է, ու նրանք վախենում են£ Պատերազմ է սկսվելու, գնացեք` ֆիզիկոսներով խելք-խելքի տվեք ու զենք պատրաստեք:
Մի օր էլ Ֆոտեևի հետ պիտի հանդիպում դասավորեինք Մոսկվայում գտնվելու ընթացքում: Երևանցի տղաներից մեկի՝ Ալբերտի հետ Ռազմիկն իջել էր հյուրանոցի առաջին հարկ: Հանկարծ վերելակի մուտքի մոտ հանդիպեցին երկու մեծ կողովով մի ադրբեջանցու: Ռազմիկն ադրբեջաներեն լավ գիտեր, և շատ սիրալիր տոնով ասաց.

— Համեցեք, եկեք,– տեղ տվեց դեպի վերելակի մուտքը:

— Մուալիմ, այս բաներն ուղարկել են,– Ռազմիկին ազգակից կարծելով՝ ադրբեջանցին խնդրեց ցույց տալ, թե ուր պիտի բարձրանա:

— Պետք չէ բարձրանալ, քեզ կտեսնեն,– առարկեց Ռազմիկը:

Ադրբեջանցին անխոս թողեց կողովներն ու հեռացավ:

Կողովներում ամեն ինչ կար, նույնիսկ` կոնյակ: Պատգամավորներից ում պետք էր՝ հանդիպեցինք, հյուրասիրեցինք այդ ամենով:

Ռազմիկը շատ դաժան օրեր ապրեց, նրան շատ չարչարեցին բանտարկության ընթացքում: Եվ երբ արդեն Ստեփանակերտի բանտ էին տեղափոխել, անհրաժեշտ էր հետին թվով բժշկական փաստաթղթեր ձևակերպել այն մասին, որ նա վաղուց է տառապում երիկամների ծանր հիվանդությամբ: Ստացվեց այնպես, որ զինվորականները Ռազմիկին զննելու համար կանչեցին «Շտապ օգնության» կայանի բժիշկ Սաշա Գրիգորյանին: Նա ևս հաստատեց Ռազմիկի լուրջ հիվանդությունը և ասաց, որ պետք է անհապաղ հիվանդանոց տեղափոխել՝ ուռուցքաբան-բժշկի ցույց տալու համար: Ես նույնպես նույն ախտորոշումն էի տվել: Ստուգեցին դիսպանսերի փաստաթղթերն ու պարզեցին, որ Ռազմիկն, իրոք, մեկ տարուց ավելի է՝ ինչ բուժվում է այդտեղ: Տեղափոխեցին հիվադանոց, բայց նորից հարց բարձրացրինք, որ մեր պայմաններում դա դժվար բուժելի հիվանդություն է, պետք է Երևան տեղափոխել: Հարցը լուծվեց, թեև Կիրովաբադից էլ էին բժիշկներ հրավիրվել: Երևանում, հանրապետական հիվանդանոցի գլխավոր բժշկի վիրաբուժության գծով տեղակալը Հենրիկ Սեփյանն էր: Մնացած հարցերն էլ նա  լուծեց: Ռազմիկը հիվանդանոցում չպառկեց: Փաստորեն՝ կարողացանք նրան ազատել բանտից: Մի որոշ ժամանակ մնաց Երևանում, ՕՄՈՆ-ի ուշադրությունից հեռու լինելու համար: Այնուհետև, մեր մի քանի ընկերների (Ա. Մանուչարով, Ռ. Քոչարյան, Ռ. Աղաջանյան) հետ ՀՀ Գերագույն խորհրդի պատգամավոր ընտրվեց:

Ռազմիկը շատ արդարամիտ է, սկզբունքային, ճշմարտախոս, ընկերության մեջ սուտ ու կեղծիք չհանդուրժող: Ես ականատես եմ եղել, թե ինչպիսի գործունեություն ծավալեց Ռազմիկը (մյուս ընկերների հետ)՝ 1988-ի պատմական նստաշրջանի իրականացումն անպայման հաջողությամբ պսակելու համար£ Որոշ պատասխանատու մարդիկ նստաշրջանին մասնակցելու-չմասնակցելու հարցում դեռևս տատանվում էին£ Ռազմիկի հետ գիշերներն էինք այցելում նրանց և համոզում, որ իրենց մասնակցությունը պարտադիր է£Ռազմիկի մասին շատ բան կարելի է ասել: Ժողովուրդն էլ է տեսնում, թե ինչպես է դրսևորել իրեն Արցախի համար այն դժնդակ օրերին, և՝ ինչ կեցվածք ունի այսօր այդ լավ ազատամարտիկը, լավ մարզիկը, լավ ընկերն ու ազգասեր-հայրենասեր անհատականությունը:


{{Աջաթև|'''Կառլեն Անդրանիկի ՍԻՄՈՆՅԱՆ.&lt;br&gt;
''ՀՀ և ԼՂՀ վաստակավոր մարզիչ,&lt;br&gt;''(1992-2003՝ ԲՄԱ «Ղարաբաղ» ՖԱ նախագահ)}}


Ռազմիկ Պետրոսյանին ճանաչում եմ դեռևս այն ժամանակվանից, երբ Երևանի «Արարատ» թիմից հրավիրվել էր Ստեփանակերտի հավաքականում խաղալու: Մեծ աշխուժություն սկսվեց, չնայած մինչ այդ էլ ֆուտբոլը մեր երկրամասում թիվ 1 մարզաձևն էր համարվում: Թիմը սկսեց ավելի լավ խաղալ Ադրբեջանի հանրապետական առաջնությունում:

Այդ տարիներին համամիութենական «Կաշվե գնդակ» մրցույթ էր անցկացվում բակային թիմերի միջև: «Ղարաբաղ» թիմում խաղացող մարզիչ Ռազմիկն այդ առաջնությունում հաղթող ճանաչվածներից թիմ էր հավաքել, պարապում էր հետները: Այդ տարիներին էլ նախկինի տեղում սկսվեց նոր մարզադաշտի կառուցումը, իսկ մինչ այդ՝ պարապմունքները (առաջին սաներից մեկն էլ ես էի) անց էին կացվում Վերածննդի (նախկինում՝ Վ.Ի.Լենինի անվան) հրապարակում, զինավանի (ԿՊՇ-ի մերձակա) մարզադաշտում և ՙՕկտյաբր՚ կինոթատրոնի դիմացի դաշտում: Մասնակցել ենք ԼՂ և Ադրբեջանի առաջնություններին: Մարզային առաջնություններում միշտ չեմպիոն ենք դարձել, իսկ Ադրբեջանի առաջնություններում գրավել մրցանակային տեղեր:

Ես Ռազմիկ Պետրոսյանի մոտ պարապել եմ 1965 թվականից սկսած: Ռ. Պետրոսյանին ինչքան ճանաչում եմ՝ սպորտի, հատկապես՝ ֆուտբոլի մեծ մասնագետ է: Այդ թվականներից սկսած մինչև 1980-ականների սկիզբը ինչքան մարզիկ է ճանաչվել որպես լավ ֆուտբոլիստ, բոլորն էլ իր սաներն են, այդ թվում՝ և ես: Իր սաներից՝ Էդուարդ Բաղդասարյանն ու Գագիկ Ծատրյանը ընդգրկված էին ԽՍՀՄ պատանեկան հավաքականում, Բենիամին Բաբայանը ԱրՊՀ դոցենտ է, Էդուարդ Բաղդասարյանն ու ես  ֆուտբոլի գծով արժանացել ենք հանրապետության վաստակավոր մարզչի կոչման, սպորտի վարպետներ են Վլադիմիր Պետրոսյանը, Սլավա Գաբրիելյանը, Վալերի Հայրիյանը (ԽՍՀՄ երկրորդ խմբի վարպետ թիմերի ռմբարկու, 140-ից ավելի գոլերի հեղինակ), Գագիկ Ծատրյանը և Սլավա Գաբրիելյանը ավարտել են Մոսկվայի Ֆուտբոլի մարզչական բարձրագույն դպրոցը: 

1977-ին Ռ. Պետրոսյանի ղեկավարած թիմը, երբ ինքը կրկին խաղացող մարզիչ էր, դարձավ հանրապետության չեմպիոն՝ ներգրավվելով ԽՍՀՄ առաջնության մեջ: Իր հավաքած միավորներով Ռ. Պետրոսյանին դեռևս այդ տարիներին պետք է հանրապետության վաստակավոր մարզչի կոչում շնորհվեր, բայց Ադրբեջանի ազգայնական ղեկավարները, հաշվի առնելով նրա հայրենասիրական զգացումները, նրան այդ կոչման չարժանացրին:

Իր սաները, համարյա բոլորն էլ, թեև այլևս չեն խաղում, բայց շարունակում են աշխատել ֆուտբոլի բնագավառում: Մեր վետերանների «Ղարաբաղ» թիմը Հայաստանի առաջնությունում երկու անգամ գրավել է երկրորդ տեղը, մեկ անգամ՝ առաջին: 

Ֆուտբոլից բացի Ռ. Պետրոսյանը զգալի ներդրում ունի մեր ազգային ազատագրական շարժման մեջ: Երկուսս էլ ակտիվորեն մասնակցել ենք բոլոր ձեռնարկումներին (ընդհատակյա, պարտիզանական, բանակի ստեղծման և այլն)՝ տարբեր ուղղություններում: 


&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>n0r3wdjkb7rdczm8c04s41mers7zm7c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>393234</id>
      <parentid>393233</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T08:51:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Անունով խմբագիր</username>
        <id>4841</id>
      </contributor>
      <origin>393234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18399" sha1="4w0k6d1peh0eqtqv5d5kkft6s8npwpv" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title=Գլուխ հինգերորդ &lt;br&gt; &lt;br&gt; ԲՆՈՒԹԱԳՐՈՒՄ ԵՆ ՌԱԶՄԻԿ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻՆ
|section = 
|previous = [[Գլուխ չորրորդ. ՌԱԶՄԻԿ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻ ԶԻՆԱԿԻՑՆԵՐԻ ՀԱՄԱՌՈՏ ԲՆՈՒԹԱԳՐՈՒՄՆԵՐ]]
|next =[[Գլուխ վեցերորդ. ՌԱԶՄԻԿ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԸ ՀԱՐՑԱԶՐՈՒՅՑՆԵՐՈՒՄ ԵՎ ՊԱՐԲԵՐԱԿԱՆ ՄԱՄՈՒԼԻ ՀՐԱՊԱՐԱԿՈՒՄՆԵՐՈՒՄ]]
|notes = Աղբյուր՝ &lt;span title=&quot;Վաստակավոր ռացիոնալիզատորը (կենսագրական-վերլուծական ակնարկ),&quot;&gt;[[Խիզախման ոգին]] (փաստավավերագրություն), Ստեփանակերտ, «Դիզակ պլյուս» հրատ., 2010, 168 էջ, տպ. 500 օր.։
|author =Արիս Արսենի}}

&lt;div style=&quot;width: 50%; text-align:justify; margin-left:25% &quot;&gt;
{{Կենտրոն|''Գլուխ հինգերորդ}} 
{{Կենտրոն|'''ՌԱԶՄԻԿ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻ ԶԻՆԱԿԻՑՆԵՐԻ ՀԱՄԱՌՈՏ ԲՆՈՒԹԱԳՐՈՒՄՆԵՐ}}
&lt;br&gt;
{{Աջաթև|'''''Էդուարդ Իշխանի ՂՈՒԿԱՍՅԱՆ.&lt;br&gt;
''ԼՂՀ վաստակավոր բժիշկ, հանրաճանաչ վիրաբույժ,&lt;br&gt;Արցախյան շարժման անմնացորդ նվիրյալ}}


Ռազմիկին ճանաչում եմ վաղուց, այն ժամանակվանից, երբ ես բժշկական ուսումնարանում էի դասավանդում (Ռազմիկն ուսումնարանի ֆիզկուլտուրայի ուսուցիչն էր), նաև՝ հարևաններ էինք երկար տարիներ, նույն նրբանցքում: Հենց այդ` 1965-66 թվականներից էլ, ընկերություն ենք անում: Ճանաչում եմ նրան՝ նախ որպես սպորտի լավ կազմակերպիչ, լավ ֆուտբոլիստ և, ամենից կարևորը, հենց սկզբից էլ նրա մեջ տեսա ազգին, հայրենիքին, բնատուր նվիրվածություն: Նրան միշտ էլ մտահոգում էր Ղարաբաղը Հայաստանին միացնելու հարցը:: Այդ առումով առաջին համատեղ մեծ աշխատանքը եղավ այն ժամանակ, երբ Բագրատ Ուլուբաբյանի գլխավորությամբ Ղարաբաղում 1960-ականների կեսերին ստորագրահավաք սկսվեց: Ռազմիկն այդ ստորագրահավաքը նպատակային իրականացնելու համար լուրջ աշխատանք էր տանում առողջապահության և սպորտի բնագավառներում: Լինելով Բագրատ Ուլուբաբյանի անմիջական ներկայացուցիչը՝ նա ինձ ու Սեփյան Հենրիկին առանձին օբեկտներում ստորագրություններ հավաքելու հանձնարարական էր տվել:

Միացման հարցը նրա սկզբուքն էր, նրա պոռթկումը: Իսկ երբ սկսվեց ազգային ազատագրական շարժումը,  առաջնորդներից մեկն էլ ինքն էր:

Մենք համատեղ աշխատել ենք «Կռունկ» կոմիտեում: Պաշտպանության հանձնաժողովն էր ղեկավարում, Ռոլեսը տեղակալն էր, ես էլ այդ հանձնաժողովում էի:

Այդ ընթացքում նա լիովին բացահայտեց իր կազմակերպչական աներևակայելի ընդունակությունները:

Պիտի ասեմ, որ մեր շարժումը հիմնականում ուներ քաղաքական բնույթ ու ուղղվածություն, և շատերը չէին էլ մտածում, թե կարող է պատերազմ լինել: Բայց առաջին իսկ օրվանից Ռազմիկն անընդհատ պնդում էր, թե պետք է զինվել, եթե չունենք հրացաններ՝ պետք է այլ միջոցներ փնտրել:

Հիշում եմ մի դեպք: Երբ լուր հասավ շտաբ, թե Կիչան-Ղազանչի հատվածում ընդհարումներ են սկսվել ադրբեջանցիների ու հայերի միջև, և մերոնք զենք են խնդրում, իսկ դա այն ժամանակահատվածն էր, երբ մարզի հայ բնակչությունից հավաքել էին բոլոր որսորդական հրացանները, Ռազմիկը հավաքեց մեզ և ասաց, որ պետք է մի բան անենք, վիճակն այնտեղ շատ բարդ է: Ես իմ որսորդական և տոզ (որ մարտական զենք է համարվում) հրացանները թաքցրել էի նախօրոք: Երկուսն էլ Ռազմիկի միջոցով հանձնվեց ծանր կացության մեջ հայտնվածներին օգնության շտապող մեր տղաներին: Եվ, ինչպես տղաները վկայեցին հետագայում, այդ երկու հրացանները մեծ դեր կատարեցին ադրբեջանցիներին քշելու գործում:

Ռազմիկը շատ էր կարևորում այն հարցը, որ մեզ Հայաստանի հետ միացնող ճանապարհին չպետք է ադրբեջանական պատնեշներ լինեն:

Մի օր եկավ, թե՝ գնում ենք Քարին-տակ, գործ կա: Գյուղ չմտած՝ անտառի եզրին նստոտեցինք՝ քիչ հանգստանալու£ «Եկանք, բա չմտնե՞նք գյուղ», – ասացի: Ասաց՝ մենակ գնա, իսկ ինքը մյուսների հետ շարունակեց ճանապարհը դեպի Բերդաձոր: Հետագայում իմացա, որ այդ տեղամասում վտանգի լուրջ պահեր կային, խնայեց ինձ:

Հաճախակի էր, որպես պաշպանության շտաբի ղեկավար, ազգամիջյան ընդհարումների գոտիներում լինում: «Վիրավոր կա, – ասում էր, – պիտի գնալ, բայց՝ գիշերը»: Վիրավորներին թաքցնում էին անվտանգ վայրերում: Բուժում էինք տեղում, հիվանդանոց տանելը վտանգավոր էր: Ինքն էլ էր գալիս, երբ զգում էր, որ փոքր իսկ վտանգ կա:

Մի օր էլ ասաց, որ պիտի գնանք իրենց գյուղը՝ Կաղարծի: Դպրոցի տնօրեն Արմեն Սարգսյանը երկու վիրավոր էր թաքցրել՝ մեզ էր սպասում: Առաջին բժշկական օգնություն ցուցաբերելուց հետո վիրավորներին շտապ ուղարկեցինք Երևան:

Ռազմիկ Պետրոսյանի, Համլետ Գրիգորյանի, Սերգեյ Դավթյանի հետ գնացել էինք Մոսկվա, ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի պատգամավորների համար հետներս տանել էինք մեր շարժման իրավացիությունը հաստատող բազմաթիվ փաստաթղթեր: Տարբեր մակարդակների հանդիպումներ ենք կազմակերպել այնտեղ£ Ռազմիկի հետ կապված մի դեպք եմ հիշում: «Մոսկվա» հյուրանոցում էինք և վաղ առավոտյան դուրս էինք եկել ճեմասրահ՝ պատգամավորներին հանդիպելու ու նրանց հետ խոսելու համար£ Երկուսով նստած զրուցում էինք, երբ հանկարծ նկատեցինք ԽՍՀՄ ԳԽ պատգամավոր, աշխարհահռչակ աստղաֆիզիկոս Վիկտոր Համբարձումյանին£ Երբ մոտեցավ մեզ՝ Ռազմիկն իսկույն վեր կացավ և մի շատ տարօրինակ ձևով դիմեց նրան.

—  Վիկտոր Համազասպովիչ, ասացեք, խնդրեմ, ի՞նչ եք արել հայ ժողովրդի պաշտպանության համար:
Ակադեմիկոսը մի պահ հապաղեց.

— Բո, բո, ո՞նց թե՝ ինչ ես արել:

— Զենք ստեղծե՞լ ես:

— Ինչպես՝ չէ, հեռահար հրթիռների երկու հարմարանքներ:

— Որտե՞ղ են տեղակայված:

— Հեռավոր Արևելքում:

— Իսկ դրանք մեզ այստեղ՝ Հայաստանում են պետք: Գիտե՞ք, մենք «վերամբարձ կռունկը» քողարկած ցույց ենք տալիս թուրքերին և ասում, որ դա Համբարձումյանի ստեղծած գաղտնի զենքն է, ու նրանք վախենում են£ Պատերազմ է սկսվելու, գնացեք` ֆիզիկոսներով խելք-խելքի տվեք ու զենք պատրաստեք:
Մի օր էլ Ֆոտեևի հետ պիտի հանդիպում դասավորեինք Մոսկվայում գտնվելու ընթացքում: Երևանցի տղաներից մեկի՝ Ալբերտի հետ Ռազմիկն իջել էր հյուրանոցի առաջին հարկ: Հանկարծ վերելակի մուտքի մոտ հանդիպեցին երկու մեծ կողովով մի ադրբեջանցու: Ռազմիկն ադրբեջաներեն լավ գիտեր, և շատ սիրալիր տոնով ասաց.

— Համեցեք, եկեք,– տեղ տվեց դեպի վերելակի մուտքը:

— Մուալիմ, այս բաներն ուղարկել են,– Ռազմիկին ազգակից կարծելով՝ ադրբեջանցին խնդրեց ցույց տալ, թե ուր պիտի բարձրանա:

— Պետք չէ բարձրանալ, քեզ կտեսնեն,– առարկեց Ռազմիկը:

Ադրբեջանցին անխոս թողեց կողովներն ու հեռացավ:

Կողովներում ամեն ինչ կար, նույնիսկ` կոնյակ: Պատգամավորներից ում պետք էր՝ հանդիպեցինք, հյուրասիրեցինք այդ ամենով:

Ռազմիկը շատ դաժան օրեր ապրեց, նրան շատ չարչարեցին բանտարկության ընթացքում: Եվ երբ արդեն Ստեփանակերտի բանտ էին տեղափոխել, անհրաժեշտ էր հետին թվով բժշկական փաստաթղթեր ձևակերպել այն մասին, որ նա վաղուց է տառապում երիկամների ծանր հիվանդությամբ: Ստացվեց այնպես, որ զինվորականները Ռազմիկին զննելու համար կանչեցին «Շտապ օգնության» կայանի բժիշկ Սաշա Գրիգորյանին: Նա ևս հաստատեց Ռազմիկի լուրջ հիվանդությունը և ասաց, որ պետք է անհապաղ հիվանդանոց տեղափոխել՝ ուռուցքաբան-բժշկի ցույց տալու համար: Ես նույնպես նույն ախտորոշումն էի տվել: Ստուգեցին դիսպանսերի փաստաթղթերն ու պարզեցին, որ Ռազմիկն, իրոք, մեկ տարուց ավելի է՝ ինչ բուժվում է այդտեղ: Տեղափոխեցին հիվադանոց, բայց նորից հարց բարձրացրինք, որ մեր պայմաններում դա դժվար բուժելի հիվանդություն է, պետք է Երևան տեղափոխել: Հարցը լուծվեց, թեև Կիրովաբադից էլ էին բժիշկներ հրավիրվել: Երևանում, հանրապետական հիվանդանոցի գլխավոր բժշկի վիրաբուժության գծով տեղակալը Հենրիկ Սեփյանն էր: Մնացած հարցերն էլ նա  լուծեց: Ռազմիկը հիվանդանոցում չպառկեց: Փաստորեն՝ կարողացանք նրան ազատել բանտից: Մի որոշ ժամանակ մնաց Երևանում, ՕՄՈՆ-ի ուշադրությունից հեռու լինելու համար: Այնուհետև, մեր մի քանի ընկերների (Ա. Մանուչարով, Ռ. Քոչարյան, Ռ. Աղաջանյան) հետ ՀՀ Գերագույն խորհրդի պատգամավոր ընտրվեց:

Ռազմիկը շատ արդարամիտ է, սկզբունքային, ճշմարտախոս, ընկերության մեջ սուտ ու կեղծիք չհանդուրժող: Ես ականատես եմ եղել, թե ինչպիսի գործունեություն ծավալեց Ռազմիկը (մյուս ընկերների հետ)՝ 1988-ի պատմական նստաշրջանի իրականացումն անպայման հաջողությամբ պսակելու համար£ Որոշ պատասխանատու մարդիկ նստաշրջանին մասնակցելու-չմասնակցելու հարցում դեռևս տատանվում էին£ Ռազմիկի հետ գիշերներն էինք այցելում նրանց և համոզում, որ իրենց մասնակցությունը պարտադիր է£Ռազմիկի մասին շատ բան կարելի է ասել: Ժողովուրդն էլ է տեսնում, թե ինչպես է դրսևորել իրեն Արցախի համար այն դժնդակ օրերին, և՝ ինչ կեցվածք ունի այսօր այդ լավ ազատամարտիկը, լավ մարզիկը, լավ ընկերն ու ազգասեր-հայրենասեր անհատականությունը:


{{Աջաթև|'''Կառլեն Անդրանիկի ՍԻՄՈՆՅԱՆ.&lt;br&gt;
''ՀՀ և ԼՂՀ վաստակավոր մարզիչ,&lt;br&gt;''(1992-2003՝ ԲՄԱ «Ղարաբաղ» ՖԱ նախագահ)}}


Ռազմիկ Պետրոսյանին ճանաչում եմ դեռևս այն ժամանակվանից, երբ Երևանի «Արարատ» թիմից հրավիրվել էր Ստեփանակերտի հավաքականում խաղալու: Մեծ աշխուժություն սկսվեց, չնայած մինչ այդ էլ ֆուտբոլը մեր երկրամասում թիվ 1 մարզաձևն էր համարվում: Թիմը սկսեց ավելի լավ խաղալ Ադրբեջանի հանրապետական առաջնությունում:

Այդ տարիներին համամիութենական «Կաշվե գնդակ» մրցույթ էր անցկացվում բակային թիմերի միջև: «Ղարաբաղ» թիմում խաղացող մարզիչ Ռազմիկն այդ առաջնությունում հաղթող ճանաչվածներից թիմ էր հավաքել, պարապում էր հետները: Այդ տարիներին էլ նախկինի տեղում սկսվեց նոր մարզադաշտի կառուցումը, իսկ մինչ այդ՝ պարապմունքները (առաջին սաներից մեկն էլ ես էի) անց էին կացվում Վերածննդի (նախկինում՝ Վ.Ի.Լենինի անվան) հրապարակում, զինավանի (ԿՊՇ-ի մերձակա) մարզադաշտում և ՙՕկտյաբր՚ կինոթատրոնի դիմացի դաշտում: Մասնակցել ենք ԼՂ և Ադրբեջանի առաջնություններին: Մարզային առաջնություններում միշտ չեմպիոն ենք դարձել, իսկ Ադրբեջանի առաջնություններում գրավել մրցանակային տեղեր:

Ես Ռազմիկ Պետրոսյանի մոտ պարապել եմ 1965 թվականից սկսած: Ռ. Պետրոսյանին ինչքան ճանաչում եմ՝ սպորտի, հատկապես՝ ֆուտբոլի մեծ մասնագետ է: Այդ թվականներից սկսած մինչև 1980-ականների սկիզբը ինչքան մարզիկ է ճանաչվել որպես լավ ֆուտբոլիստ, բոլորն էլ իր սաներն են, այդ թվում՝ և ես: Իր սաներից՝ Էդուարդ Բաղդասարյանն ու Գագիկ Ծատրյանը ընդգրկված էին ԽՍՀՄ պատանեկան հավաքականում, Բենիամին Բաբայանը ԱրՊՀ դոցենտ է, Էդուարդ Բաղդասարյանն ու ես  ֆուտբոլի գծով արժանացել ենք հանրապետության վաստակավոր մարզչի կոչման, սպորտի վարպետներ են Վլադիմիր Պետրոսյանը, Սլավա Գաբրիելյանը, Վալերի Հայրիյանը (ԽՍՀՄ երկրորդ խմբի վարպետ թիմերի ռմբարկու, 140-ից ավելի գոլերի հեղինակ), Գագիկ Ծատրյանը և Սլավա Գաբրիելյանը ավարտել են Մոսկվայի Ֆուտբոլի մարզչական բարձրագույն դպրոցը: 

1977-ին Ռ. Պետրոսյանի ղեկավարած թիմը, երբ ինքը կրկին խաղացող մարզիչ էր, դարձավ հանրապետության չեմպիոն՝ ներգրավվելով ԽՍՀՄ առաջնության մեջ: Իր հավաքած միավորներով Ռ. Պետրոսյանին դեռևս այդ տարիներին պետք է հանրապետության վաստակավոր մարզչի կոչում շնորհվեր, բայց Ադրբեջանի ազգայնական ղեկավարները, հաշվի առնելով նրա հայրենասիրական զգացումները, նրան այդ կոչման չարժանացրին:

Իր սաները, համարյա բոլորն էլ, թեև այլևս չեն խաղում, բայց շարունակում են աշխատել ֆուտբոլի բնագավառում: Մեր վետերանների «Ղարաբաղ» թիմը Հայաստանի առաջնությունում երկու անգամ գրավել է երկրորդ տեղը, մեկ անգամ՝ առաջին: 

Ֆուտբոլից բացի Ռ. Պետրոսյանը զգալի ներդրում ունի մեր ազգային ազատագրական շարժման մեջ: Երկուսս էլ ակտիվորեն մասնակցել ենք բոլոր ձեռնարկումներին (ընդհատակյա, պարտիզանական, բանակի ստեղծման և այլն)՝ տարբեր ուղղություններում: 


&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>4w0k6d1peh0eqtqv5d5kkft6s8npwpv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>393235</id>
      <parentid>393234</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T08:55:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Անունով խմբագիր</username>
        <id>4841</id>
      </contributor>
      <origin>393235</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18397" sha1="4kl35yzjhglmz5zjf7mascf9o77oc1z" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title=Գլուխ հինգերորդ &lt;br&gt; &lt;br&gt; ԲՆՈՒԹԱԳՐՈՒՄ ԵՆ ՌԱԶՄԻԿ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻՆ
|section = 
|previous = [[Գլուխ չորրորդ. ՌԱԶՄԻԿ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻ ԶԻՆԱԿԻՑՆԵՐԻ ՀԱՄԱՌՈՏ ԲՆՈՒԹԱԳՐՈՒՄՆԵՐ]]
|next =[[Գլուխ վեցերորդ. ՌԱԶՄԻԿ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԸ ՀԱՐՑԱԶՐՈՒՅՑՆԵՐՈՒՄ ԵՎ ՊԱՐԲԵՐԱԿԱՆ ՄԱՄՈՒԼԻ ՀՐԱՊԱՐԱԿՈՒՄՆԵՐՈՒՄ]]
|notes = Աղբյուր՝ &lt;span title=&quot;Վաստակավոր ռացիոնալիզատորը (կենսագրական-վերլուծական ակնարկ),&quot;&gt;[[Խիզախման ոգին]] (փաստավավերագրություն), Ստեփանակերտ, «Դիզակ պլյուս» հրատ., 2010, 168 էջ, տպ. 500 օր.։
|author =Արիս Արսենի}}

&lt;div style=&quot;width: 50%; text-align:justify; margin-left:25% &quot;&gt;
{{Կենտրոն|''Գլուխ հինգերորդ}} 
{{Կենտրոն|'''ՌԱԶՄԻԿ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻ ԶԻՆԱԿԻՑՆԵՐԻ ՀԱՄԱՌՈՏ ԲՆՈՒԹԱԳՐՈՒՄՆԵՐ}}
&lt;br&gt;
{{Աջաթև|'''''Էդուարդ Իշխանի ՂՈՒԿԱՍՅԱՆ.&lt;br&gt;
''ԼՂՀ վաստակավոր բժիշկ, հանրաճանաչ վիրաբույժ,&lt;br&gt;Արցախյան շարժման անմնացորդ նվիրյալ}}


Ռազմիկին ճանաչում եմ վաղուց, այն ժամանակվանից, երբ ես բժշկական ուսումնարանում էի դասավանդում (Ռազմիկն ուսումնարանի ֆիզկուլտուրայի ուսուցիչն էր), նաև՝ հարևաններ էինք երկար տարիներ, նույն նրբանցքում: Հենց այդ` 1965-66 թվականներից էլ, ընկերություն ենք անում: Ճանաչում եմ նրան՝ նախ որպես սպորտի լավ կազմակերպիչ, լավ ֆուտբոլիստ և, ամենից կարևորը, հենց սկզբից էլ նրա մեջ տեսա ազգին, հայրենիքին, բնատուր նվիրվածություն: Նրան միշտ էլ մտահոգում էր Ղարաբաղը Հայաստանին միացնելու հարցը:: Այդ առումով առաջին համատեղ մեծ աշխատանքը եղավ այն ժամանակ, երբ Բագրատ Ուլուբաբյանի գլխավորությամբ Ղարաբաղում 1960-ականների կեսերին ստորագրահավաք սկսվեց: Ռազմիկն այդ ստորագրահավաքը նպատակային իրականացնելու համար լուրջ աշխատանք էր տանում առողջապահության և սպորտի բնագավառներում: Լինելով Բագրատ Ուլուբաբյանի անմիջական ներկայացուցիչը՝ նա ինձ ու Սեփյան Հենրիկին առանձին օբեկտներում ստորագրություններ հավաքելու հանձնարարական էր տվել:

Միացման հարցը նրա սկզբուքն էր, նրա պոռթկումը: Իսկ երբ սկսվեց ազգային ազատագրական շարժումը,  առաջնորդներից մեկն էլ ինքն էր:

Մենք համատեղ աշխատել ենք «Կռունկ» կոմիտեում: Պաշտպանության հանձնաժողովն էր ղեկավարում, Ռոլեսը տեղակալն էր, ես էլ այդ հանձնաժողովում էի:

Այդ ընթացքում նա լիովին բացահայտեց իր կազմակերպչական աներևակայելի ընդունակությունները:

Պիտի ասեմ, որ մեր շարժումը հիմնականում ուներ քաղաքական բնույթ ու ուղղվածություն, և շատերը չէին էլ մտածում, թե կարող է պատերազմ լինել: Բայց առաջին իսկ օրվանից Ռազմիկն անընդհատ պնդում էր, թե պետք է զինվել, եթե չունենք հրացաններ՝ պետք է այլ միջոցներ փնտրել:

Հիշում եմ մի դեպք: Երբ լուր հասավ շտաբ, թե Կիչան-Ղազանչի հատվածում ընդհարումներ են սկսվել ադրբեջանցիների ու հայերի միջև, և մերոնք զենք են խնդրում, իսկ դա այն ժամանակահատվածն էր, երբ մարզի հայ բնակչությունից հավաքել էին բոլոր որսորդական հրացանները, Ռազմիկը հավաքեց մեզ և ասաց, որ պետք է մի բան անենք, վիճակն այնտեղ շատ բարդ է: Ես իմ որսորդական և տոզ (որ մարտական զենք է համարվում) հրացանները թաքցրել էի նախօրոք: Երկուսն էլ Ռազմիկի միջոցով հանձնվեց ծանր կացության մեջ հայտնվածներին օգնության շտապող մեր տղաներին: Եվ, ինչպես տղաները վկայեցին հետագայում, այդ երկու հրացանները մեծ դեր կատարեցին ադրբեջանցիներին քշելու գործում:

Ռազմիկը շատ էր կարևորում այն հարցը, որ մեզ Հայաստանի հետ միացնող ճանապարհին չպետք է ադրբեջանական պատնեշներ լինեն:

Մի օր եկավ, թե՝ գնում ենք Քարին-տակ, գործ կա: Գյուղ չմտած՝ անտառի եզրին նստոտեցինք՝ քիչ հանգստանալու£ «Եկանք, բա չմտնե՞նք գյուղ», – ասացի: Ասաց՝ մենակ գնա, իսկ ինքը մյուսների հետ շարունակեց ճանապարհը դեպի Բերդաձոր: Հետագայում իմացա, որ այդ տեղամասում վտանգի լուրջ պահեր կային, խնայեց ինձ:

Հաճախակի էր, որպես պաշպանության շտաբի ղեկավար, ազգամիջյան ընդհարումների գոտիներում լինում: «Վիրավոր կա, – ասում էր, – պիտի գնալ, բայց՝ գիշերը»: Վիրավորներին թաքցնում էին անվտանգ վայրերում: Բուժում էինք տեղում, հիվանդանոց տանելը վտանգավոր էր: Ինքն էլ էր գալիս, երբ զգում էր, որ փոքր իսկ վտանգ կա:

Մի օր էլ ասաց, որ պիտի գնանք իրենց գյուղը՝ Կաղարծի: Դպրոցի տնօրեն Արմեն Սարգսյանը երկու վիրավոր էր թաքցրել՝ մեզ էր սպասում: Առաջին բժշկական օգնություն ցուցաբերելուց հետո վիրավորներին շտապ ուղարկեցինք Երևան:

Ռազմիկ Պետրոսյանի, Համլետ Գրիգորյանի, Սերգեյ Դավթյանի հետ գնացել էինք Մոսկվա, ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի պատգամավորների համար հետներս տանել էինք մեր շարժման իրավացիությունը հաստատող բազմաթիվ փաստաթղթեր: Տարբեր մակարդակների հանդիպումներ ենք կազմակերպել այնտեղ£ Ռազմիկի հետ կապված մի դեպք եմ հիշում: «Մոսկվա» հյուրանոցում էինք և վաղ առավոտյան դուրս էինք եկել ճեմասրահ՝ պատգամավորներին հանդիպելու ու նրանց հետ խոսելու համար£ Երկուսով նստած զրուցում էինք, երբ հանկարծ նկատեցինք ԽՍՀՄ ԳԽ պատգամավոր, աշխարհահռչակ աստղաֆիզիկոս Վիկտոր Համբարձումյանին£ Երբ մոտեցավ մեզ՝ Ռազմիկն իսկույն վեր կացավ և մի շատ տարօրինակ ձևով դիմեց նրան.

—  Վիկտոր Համազասպովիչ, ասացեք, խնդրեմ, ի՞նչ եք արել հայ ժողովրդի պաշտպանության համար:
Ակադեմիկոսը մի պահ հապաղեց.

— Բո, բո, ո՞նց թե՝ ինչ ես արել:

— Զենք ստեղծե՞լ ես:

— Ինչպես՝ չէ, հեռահար հրթիռների երկու հարմարանքներ:

— Որտե՞ղ են տեղակայված:

— Հեռավոր Արևելքում:

— Իսկ դրանք մեզ այստեղ՝ Հայաստանում են պետք: Գիտե՞ք, մենք «վերամբարձ կռունկը» քողարկած ցույց ենք տալիս թուրքերին և ասում, որ դա Համբարձումյանի ստեղծած գաղտնի զենքն է, ու նրանք վախենում են£ Պատերազմ է սկսվելու, գնացեք` ֆիզիկոսներով խելք-խելքի տվեք ու զենք պատրաստեք:
Մի օր էլ Ֆոտեևի հետ պիտի հանդիպում դասավորեինք Մոսկվայում գտնվելու ընթացքում: Երևանցի տղաներից մեկի՝ Ալբերտի հետ Ռազմիկն իջել էր հյուրանոցի առաջին հարկ: Հանկարծ վերելակի մուտքի մոտ հանդիպեցին երկու մեծ կողովով մի ադրբեջանցու: Ռազմիկն ադրբեջաներեն լավ գիտեր, և շատ սիրալիր տոնով ասաց.

— Համեցեք, եկեք,– տեղ տվեց դեպի վերելակի մուտքը:

— Մուալիմ, այս բաներն ուղարկել են,– Ռազմիկին ազգակից կարծելով՝ ադրբեջանցին խնդրեց ցույց տալ, թե ուր պիտի բարձրանա:

— Պետք չէ բարձրանալ, քեզ կտեսնեն,– առարկեց Ռազմիկը:

Ադրբեջանցին անխոս թողեց կողովներն ու հեռացավ:

Կողովներում ամեն ինչ կար, նույնիսկ` կոնյակ: Պատգամավորներից ում պետք էր՝ հանդիպեցինք, հյուրասիրեցինք այդ ամենով:

Ռազմիկը շատ դաժան օրեր ապրեց, նրան շատ չարչարեցին բանտարկության ընթացքում: Եվ երբ արդեն Ստեփանակերտի բանտ էին տեղափոխել, անհրաժեշտ էր հետին թվով բժշկական փաստաթղթեր ձևակերպել այն մասին, որ նա վաղուց է տառապում երիկամների ծանր հիվանդությամբ: Ստացվեց այնպես, որ զինվորականները Ռազմիկին զննելու համար կանչեցին «Շտապ օգնության» կայանի բժիշկ Սաշա Գրիգորյանին: Նա ևս հաստատեց Ռազմիկի լուրջ հիվանդությունը և ասաց, որ պետք է անհապաղ հիվանդանոց տեղափոխել՝ ուռուցքաբան-բժշկի ցույց տալու համար: Ես նույնպես նույն ախտորոշումն էի տվել: Ստուգեցին դիսպանսերի փաստաթղթերն ու պարզեցին, որ Ռազմիկն, իրոք, մեկ տարուց ավելի է՝ ինչ բուժվում է այդտեղ: Տեղափոխեցին հիվադանոց, բայց նորից հարց բարձրացրինք, որ մեր պայմաններում դա դժվար բուժելի հիվանդություն է, պետք է Երևան տեղափոխել: Հարցը լուծվեց, թեև Կիրովաբադից էլ էին բժիշկներ հրավիրվել: Երևանում, հանրապետական հիվանդանոցի գլխավոր բժշկի վիրաբուժության գծով տեղակալը Հենրիկ Սեփյանն էր: Մնացած հարցերն էլ նա  լուծեց: Ռազմիկը հիվանդանոցում չպառկեց: Փաստորեն՝ կարողացանք նրան ազատել բանտից: Մի որոշ ժամանակ մնաց Երևանում, ՕՄՈՆ-ի ուշադրությունից հեռու լինելու համար: Այնուհետև, մեր մի քանի ընկերների (Ա. Մանուչարով, Ռ. Քոչարյան, Ռ. Աղաջանյան) հետ ՀՀ Գերագույն խորհրդի պատգամավոր ընտրվեց:

Ռազմիկը շատ արդարամիտ է, սկզբունքային, ճշմարտախոս, ընկերության մեջ սուտ ու կեղծիք չհանդուրժող: Ես ականատես եմ եղել, թե ինչպիսի գործունեություն ծավալեց Ռազմիկը (մյուս ընկերների հետ)՝ 1988-ի պատմական նստաշրջանի իրականացումն անպայման հաջողությամբ պսակելու համար: Որոշ պատասխանատու մարդիկ նստաշրջանին մասնակցելու-չմասնակցելու հարցում դեռևս տատանվում էին: Ռազմիկի հետ գիշերներն էինք այցելում նրանց և համոզում, որ իրենց մասնակցությունը պարտադիր է: Ռազմիկի մասին շատ բան կարելի է ասել: Ժողովուրդն էլ է տեսնում, թե ինչպես է դրսևորել իրեն Արցախի համար այն դժնդակ օրերին, և՝ ինչ կեցվածք ունի այսօր այդ լավ ազատամարտիկը, լավ մարզիկը, լավ ընկերն ու ազգասեր-հայրենասեր անհատականությունը:


{{Աջաթև|'''''Կառլեն Անդրանիկի ՍԻՄՈՆՅԱՆ.&lt;br&gt;
''ՀՀ և ԼՂՀ վաստակավոր մարզիչ,&lt;br&gt;(1992-2003՝ ԲՄԱ «Ղարաբաղ» ՖԱ նախագահ)}}


Ռազմիկ Պետրոսյանին ճանաչում եմ դեռևս այն ժամանակվանից, երբ Երևանի «Արարատ» թիմից հրավիրվել էր Ստեփանակերտի հավաքականում խաղալու: Մեծ աշխուժություն սկսվեց, չնայած մինչ այդ էլ ֆուտբոլը մեր երկրամասում թիվ 1 մարզաձևն էր համարվում: Թիմը սկսեց ավելի լավ խաղալ Ադրբեջանի հանրապետական առաջնությունում:

Այդ տարիներին համամիութենական «Կաշվե գնդակ» մրցույթ էր անցկացվում բակային թիմերի միջև: «Ղարաբաղ» թիմում խաղացող մարզիչ Ռազմիկն այդ առաջնությունում հաղթող ճանաչվածներից թիմ էր հավաքել, պարապում էր հետները: Այդ տարիներին էլ նախկինի տեղում սկսվեց նոր մարզադաշտի կառուցումը, իսկ մինչ այդ՝ պարապմունքները (առաջին սաներից մեկն էլ ես էի) անց էին կացվում Վերածննդի (նախկինում՝ Վ.Ի.Լենինի անվան) հրապարակում, զինավանի (ԿՊՇ-ի մերձակա) մարզադաշտում և ՙՕկտյաբր՚ կինոթատրոնի դիմացի դաշտում: Մասնակցել ենք ԼՂ և Ադրբեջանի առաջնություններին: Մարզային առաջնություններում միշտ չեմպիոն ենք դարձել, իսկ Ադրբեջանի առաջնություններում գրավել մրցանակային տեղեր:

Ես Ռազմիկ Պետրոսյանի մոտ պարապել եմ 1965 թվականից սկսած: Ռ. Պետրոսյանին ինչքան ճանաչում եմ՝ սպորտի, հատկապես՝ ֆուտբոլի մեծ մասնագետ է: Այդ թվականներից սկսած մինչև 1980-ականների սկիզբը ինչքան մարզիկ է ճանաչվել որպես լավ ֆուտբոլիստ, բոլորն էլ իր սաներն են, այդ թվում՝ և ես: Իր սաներից՝ Էդուարդ Բաղդասարյանն ու Գագիկ Ծատրյանը ընդգրկված էին ԽՍՀՄ պատանեկան հավաքականում, Բենիամին Բաբայանը ԱրՊՀ դոցենտ է, Էդուարդ Բաղդասարյանն ու ես  ֆուտբոլի գծով արժանացել ենք հանրապետության վաստակավոր մարզչի կոչման, սպորտի վարպետներ են Վլադիմիր Պետրոսյանը, Սլավա Գաբրիելյանը, Վալերի Հայրիյանը (ԽՍՀՄ երկրորդ խմբի վարպետ թիմերի ռմբարկու, 140-ից ավելի գոլերի հեղինակ), Գագիկ Ծատրյանը և Սլավա Գաբրիելյանը ավարտել են Մոսկվայի Ֆուտբոլի մարզչական բարձրագույն դպրոցը: 

1977-ին Ռ. Պետրոսյանի ղեկավարած թիմը, երբ ինքը կրկին խաղացող մարզիչ էր, դարձավ հանրապետության չեմպիոն՝ ներգրավվելով ԽՍՀՄ առաջնության մեջ: Իր հավաքած միավորներով Ռ. Պետրոսյանին դեռևս այդ տարիներին պետք է հանրապետության վաստակավոր մարզչի կոչում շնորհվեր, բայց Ադրբեջանի ազգայնական ղեկավարները, հաշվի առնելով նրա հայրենասիրական զգացումները, նրան այդ կոչման չարժանացրին:

Իր սաները, համարյա բոլորն էլ, թեև այլևս չեն խաղում, բայց շարունակում են աշխատել ֆուտբոլի բնագավառում: Մեր վետերանների «Ղարաբաղ» թիմը Հայաստանի առաջնությունում երկու անգամ գրավել է երկրորդ տեղը, մեկ անգամ՝ առաջին: 

Ֆուտբոլից բացի Ռ. Պետրոսյանը զգալի ներդրում ունի մեր ազգային ազատագրական շարժման մեջ: Երկուսս էլ ակտիվորեն մասնակցել ենք բոլոր ձեռնարկումներին (ընդհատակյա, պարտիզանական, բանակի ստեղծման և այլն)՝ տարբեր ուղղություններում: 


&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>4kl35yzjhglmz5zjf7mascf9o77oc1z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Գլուխ չորրորդ. ՌԱԶՄԻԿ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻ ԶԻՆԱԿԻՑՆԵՐԻ ՀԱՄԱՌՈՏ ԲՆՈՒԹԱԳՐՈՒՄՆԵՐ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150168</id>
    <revision>
      <id>393236</id>
      <parentid>393210</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:22:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Անունով խմբագիր</username>
        <id>4841</id>
      </contributor>
      <origin>393236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50196" sha1="867a36wce3ix1xzj19pqb2rin0raqjq" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title=Գլուխ չորրորդ &lt;br&gt; &lt;br&gt; ՌԱԶՄԻԿ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻ ԶԻՆԱԿԻՑՆԵՐԻ ՀԱՄԱՌՈՏ ԲՆՈՒԹԱԳՐՈՒՄՆԵՐ
|section = 
|previous = [[Գլուխ երրորդ.  ՌԱԶՄԻԿ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻ ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆԸ ԱՐՑԱԽՅԱՆ ՊԱՏԵՐԱԶՄԻՆ]]
|next =[[Գլուխ հինգերորդ. ԲՆՈՒԹԱԳՐՈՒՄ ԵՆ ՌԱԶՄԻԿ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻՆ]]
|notes = Աղբյուր՝ &lt;span title=&quot;Վաստակավոր ռացիոնալիզատորը (կենսագրական-վերլուծական ակնարկ),&quot;&gt;[[Խիզախման ոգին]] (փաստավավերագրություն), Ստեփանակերտ, «Դիզակ պլյուս» հրատ., 2010, 168 էջ, տպ. 500 օր.։
|author =Արիս Արսենի}}

&lt;div style=&quot;width: 50%; text-align:justify; margin-left:25% &quot;&gt;
{{Կենտրոն|''Գլուխ չորրորդ}} 
{{Կենտրոն|'''ՌԱԶՄԻԿ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻ ԶԻՆԱԿԻՑՆԵՐԻ ՀԱՄԱՌՈՏ ԲՆՈՒԹԱԳՐՈՒՄՆԵՐ}}
&lt;br&gt;
ԱՐԿԱԴԻ ՄԱՆՈՒՉԱՐՈՎԸ դեռևս 1960-ական թվականներից էր ակտիվորեն մասնակցել Արցախը Մայր-Հայաստանի հետ վերամիավորման համար մղված գործընթացին, որի համար էլ արտաքսվել էր ծննդավայրից: 1988-ը նրան նորից շարք վերադարձրեց: Իր ու բազում համախոհների ջանքերով 1988-ի մարտի 1-ին ստեղծեց «Կռունկ» կոմիտեն և ղեկավարեց նրա գործունեությունը:

Մանուչարովը կենդանի դրոշ էր, մարդկային հոծ զանգվածներին առաջ մղող ուժ: Նրա խոսքը ոգևորում էր բոլորին, նրա խոսքով առաջնորդվում էին բոլորը:

Աննկուն էր ոգով ու էությամբ: Չերկնչեց ոչնչի առաջ, չմեղանչեց իր արածի համար: Թեկուզև՝ բանտային կյանքի բոլոր դառնությունները ճաշակեց, բայց մնաց անդրդվելի, Արցախյան շարժման ու Մայր-Հայաստանի հետ Արցախի վերամիավորման գաղափարակիրը եղավ մինչև վերջ, երբեք չփոխեց իր համոզմունքներն ու դավանանքը:


ՎԱՉԱԳԱՆ ԳՐԻԳՈՐՅԱՆԸ Արցախի կուսակցական բարձրաստիճան ղեկավարներից (Ասկերանի, ապա՝ Մարտունու կուսշրջկոմի առաջին քարտուղար) առաջինն էր, ով ընդգրկվեց Արցախյան ազգային ազատագրական շարժման մեջ, իր գործուն մասնակցությունն ունեցավ ինչպես ԼՂԻՄ խորհրդի պատմական նստաշրջանի (20 փետրվարի 1988 թ.), այնպես էլ՝ ԼՂ կուսմարզկոմի պլենումի (17 մարտի 1988 թ.) կազմակերպման աշխատանքներին՝ Պատահական չէր, որ ԼՂԻՄ ազգաբնակչության լիազոր ներկայացուցիչների համագումարում (1989 թ. օգոստոս) հենց նա ընտրվեց Ազգային խորհրդի նախագահ:

Նա մինչև վերջ էլ մնաց նույն նվիրյալն ու հայրենասեր արցախցին:


ՌՈԲԵՐՏ ՔՈՉԱՐՅԱՆՆ Արցախյան շարժման ակունքներում էր, ընտրվեց «Կռունկ» կոմիտեի նախագահության կազմում, այնուհետև կազմակերպեց ու ղեկավարեց «Միացում» կազմակերպությունը: Առաջիններից մեկն էր, ով իր վրա վերցրեց Արցախի անվտանգության ու պաշտպանության ողջ պատասխանատվությունը՝ գլխավորելով ԼՂՀ Պաշտպանության պետական կոմիտեն: Մեծ է նրա՝ երկու հայկական անկախ պետությունների նախագահի, ներդրումը հատկապես ետպատերազմյան Արցախում՝ պետականաշինության, Հայաստանում՝ քաղաքական ու պետական ճգնաժամի վերացման գործընթացներում:


ՀԵՆՐԻԿ ՊՈՂՈՍՅԱՆԸ գլխավորում էր ԼՂԻՄ Ագրոարդհամալիրը, երբ վերջապես փշրվեց արցախահայության համբերության բաժակն ու բոլորը, մի մարդու պես, արդար պահանջով լցվեցին Ստեփանակերտի փողոցներն ու հրապարակները:

Արժանանալով համերկրացիների համակրանքին ու վստահությանը՝ նա, Բ.Կևորկովից հետո, գլխավորեց երկրամասի կուսակցական կազմակերպությունը£ Ե՛վ որպես ԼՂ կուսմարզկոմի առաջին քարտուղար, և՛ որպես ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի պատգամավոր՝ երկրի բարձրագույն ատյաններում հնչեցրեց իր համերկրացիների արդար պահանջն ու խորհրդային լայնարձակ պետության քաղաքացիներին հասցրեց Շարժման բուն էությունը (արժանահիշատակ է հատկապես՝ նրա երույթը ԽՍՀՄ ԳԽ նախագահության 1988 թ. հուլիսի 18-ի նիստում):


ԲՈՐԻՍ ԴԱԴԱՄՅԱՆՆ Արցախյան ազգային ազատագրական շարժման ամենանվիրյալներից մեկն էր: ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի պատգամավոր էր և երկրի բարձրագույն ամբիոններից խստորեն քննադատում էր կենտրոնական ղեկավարության հակահայկական դիրքորոշումն ու ապակառուցողական գործունեությունը, պահանջում Արցախյան հիմնախնդրի արդարացի լուծման համար համապատասխան հանձնաժողով ստեղծել:

Շարժման մի խումբ ղեկավարների հետ մասնակցել է հացադուլների, պատանդի կարգավիճակում «ադրբեջանական հյուրասիրության բոլոր նրբություններին ծանոթացել»


ՌՈԼԵՍ ԱՂԱՋԱՆՅԱՆԸ շարժման ակունքներում էր ի սկզբանե£ Ակտիվորեն մասնակցեց բոլոր ձեռնարկումներին, մարզգործկոմի նստաշրջանի, կուսմարզկոմի պլենումի կազմակերպման, «Կռունկ» կոմիտեի նախաձեռնման ու ստեղծման գործընթացներին: «Կռունկի» արգելումից հետո ընդգրկվեց Արցախի պաշտպանության շտաբում, «Միացում» կազմակերպության, Տնօրենների խորհրդի ղեկավար կազմում: Արցախյան շարժմանն ակտիվորեն մասնակցելու համար ձերբակալվեց և պահվեց Թբիլիսիի, Նովոչերկասկի, Դոնի Ռոստովի (1990 թ.), Շուշիի ու Սարատովի (1991 թ.) բանտերում:

1992-94 թթ., պատերազմական ժամանակաշրջանում, գլխավորեց ԼՂՀ ՊԲ ինժեներական ծառայությունը:

Պատերազմից հետո վերադարձավ քաղաքացիական աշխատանքի, շարունակեց ճանապարհաշինարարի իր անհրաժեշտ ու պատասխանատու աշխատանքը£


ՀԱՄԼԵՏ ԳՐԻԳՈՐՅԱՆԸ՝ Արցախյան ազգային ազատագրական շարժման ամենաակտիվ գործիչներից մեկը, մասնակցեց ստորագրահավաքների,  հանրահավաքների և գործադուլների կազմակերպմանը, եղավ «Կռունկ» կոմիտեի նախագահության կազմում, «Միացում» կազմակերպության համանախագահը:

Ձերբակալվեց երեք անգամ, պահվեց Պյատիգորսկի, Սարատովի և Բաքվի բանտերում: Ընտրվեց ՀՀ Գերագույն խորհրդի և ԼՂՀ Ազգային ժողովի պատգամավոր, ԼՂՀ Ազգային ժողովի նախագահության անդամ:


ՎԱՐԴԱՆ ՀԱԿՈԲՅԱՆԸ 1980-ականների վերջերին արցախահայ ազգային գաղափարակիր այն գրողներից է, ով առաջիններից մեկը միացավ համաժողովրդական շարժմանը, դարձավ ԼՂԻՄ մարզգործկոմի 1988-ի փետրվարի 20-ի պատմական նստաշրջանի նախաձեռնողներից ու կազմակերպիչներից մեկը:

Նրա բացման խոսքով սկսվեց նստաշրջանը, նրա առաջարկությամբ նստաշրջանի նախագահ ընտրվեց ԼՂԻՄ մարզժողկրթբաժվար Վիգեն Հայրապետյանը:

Արցախի մտավորականության ներկայացուցիչների պատվիրակության (8-17 փետրվարի 1988 թ.) կազմում եղավ Մոսկվայում, ուր խորհրդային երկրի բարձրագույն ղեկավար ատյաններին հասցրեց իր հայրենակիցների՝ Մայր Հայաստանի հետ Արցախի վերամիավորման անշահարկելի պահանջը:


ԱՐՄՈ ԾԱՏՈՒՐՅԱՆԸ Ստեփանակերտի կաթի կոմբինատի տնօրենն էր, երբ սկսվեց Արցախյան համաժողովրդական շարժումը: Նա ԼՂԻՄ խորհրդի 1988 թ. փետրվարի 20-ի հայտնի նստաշրջանի և ԼՂ կուսմարզգործկոմի 1988 թ. մարտի 17-ի արտահերթ պլենումի կազմակերպիչներից է:

Ընդգրկվել է Տնօրենների խորհրդի կազմում, իր հայրենասիրական նախաձեռնություններով շատ ձեռնարկումների է մասնակցել` ցուցադրելով ակտիվ կենսադիրք և առողջ բանականություն:


ՍԼԱՎԱ ԱՂԱՋԱՆՅԱՆԸ Ստեփանակերտի արտադրական կոմբինատի տնօրենն էր, ֆուտբոլի ջերմ երկրպագու, հրաշալի անձնավորություն, հայրենասեր մարդ: Մեծ օգնություն էր ցուցաբերում Սումգայիթից ու Բաքվից բռնի տեղահանվածներին: Արցախյան ազատագրական պայքարի նվիրյալ էր:


ՍԵՐԳԵՅ ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆԸ Ստեփանակերտի կոնդենսատորների գործարանի (նախկինում՝ Ռյազանի կոնդենսատորների գործարանի Ստեփանակերտի մասնաճյուղ) տնօրենն էր: Հայրենասեր էր, նվիրված էր Արցախյան ազատագրական պայքարին: Անողոք էր բոլոր թշնամիների նկատմամբ: Մեծ օգնություն էր ցուցաբերում փախստականներին:


ՍԼԱՎԻԿ ԵՎ ՍԵՐԺԻԿ ԱՍԾԱՏՐՅԱՆՆԵՐԸ զգալի ներդրում ունեցան ԼՂԻՄ խորհրդի 1988-ի փետրվարի 20-ի նստաշրջանի նախապատրաստական աշխատանքների իրականացմանը, հատկապես` պատգամավորների ներկայությունն ապահովելու առումով: Այնուհետև զբաղվել են Արցախ ժամանող պատվիրակությունների ընդունման, տեղավորման և այլ հարցերով:


ՄԱՔՍԻՄ ՄԻՐԶՈՅԱՆԸ Արցախյան ազգային ազատագրական շարժման ակտիվ գործիչներից է: ԼՂ ավտոտրանսպորտային արտադրական միավորման թիվ 2718 շարասյան պետն էր, 1988-ի փետրվարը դիմավորեց խանդավառությամբ:

Ընդգրկվելով «Կռունկ» կոմիտեում, Տնօրենների խորհրդում, այլ կազմակերպություններում, պարտքի ու պատասխանատվության զգացումով վերաբերվեց իր քաղաքացիական պարտականությունների կատարմանը:


ԱՐԹՈՒՐ ՄԿՐՏՉՅԱՆԸ ադրբեջանական զինված ավազակախմբերից Հադրութի շրջանի բնակավայրերի պաշտպանության համար կամավորական ջոկատների կազմավորման ժամանակաշրջանում կարևորագույն դեր խաղաց ջոկատներում ընդգրկված կամավորականներին զենքով ու զինամթերքով ապահովելու առումով:

1991-ից Հադրութի ինքնապաշտպանական շտաբի պետն էր, սերտ կապի մեջ էր Արցախի ինքնապաշտպանական շտաբի ղեկավարության հետ:

1992-ի հունվարի 8-ին ընտրվեց ԼՂՀ Գերագույն խորհրդի նախագահ, սպանվեց անհայտ հանգամանքներում, պաշտոնավարման 97-րդ օրվա երեկոյան:


ՎԻԳԵՆ ՇԻՐԻՆՅԱՆԸ թրծվեց ընդհատակյա պայքարում, ղեկավարեց ընդհատակյա կազմակերպությունը, այնուհետև եղավ Մարտակերտի պաշտպանության շտաբի պետը, զգալի աշխատանք կատարեց բնակչությանը մեկ միասնական դրոշի ներքո համախմբելու, ինչպես նաև՝ կամավորականներին զենք ու զինամթերքով ապահովելու առումով:


ԷԴՈՒԱՐԴ ՂՈՒԿԱՍՅԱՆԸ հանրաճանաչ վիրաբույժի համբավ ուներª բժշկական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճանով: Աշխատել է Ստեփանակերտի մարզային (այժմ՝ հանրապետական) հիվանդանոցում: Երկար տարիներ ԼՂ գլխավոր վիրաբույժն էր:

Արցախյան շարժումը նոր երակներ բացահայտեց նրա ազգանվեր-հայրենանվեր գործունեության մեջ: Հասարակական գործունեությունը, սակայն, նա միշտ էլ զուգակցում էր մասնագիտականի հետ: Այդպես էր պետք: Երբ պետք էր մարզխորհրդի նստաշրջան կամ մարզկոմի պլենում կազմակերպել 1988-ի փետրվար-մարտ ամիսներին՝ նա հանգիստ չուներ: Օգտագործելով իր բարձր հեղինակությունը` բարձրաստիճան պաշտոնյաների հետ հանդիպումները, Շարժմանն աջակցելու գործում համոզելու առումով, միշտ էլ բարեհաջող ընթացք էին ստանում:

Մեծ էր նրա դերը հատկապես թաքստոցներում պահվող վիրավոր ազատամարտիկներին առաջին (նաև՝ լիարժեք) բժշկական օգնության ցուցաբերման առումով:

Նրա հասարակական գործունեությունն իր լրումն ստացավ «Հիշատակ» հիմնադրամի կազմակերպման ու գործունեության ծավալման շրջանակներում: Մինչ այդ նա եղել է «Կռունկի», Տնօրենների խորհրդի ու այլ կազմակերպությունների կազմում, Շարժման ընդհատակյա գործիչների հետ եղել իր աջակցության կարիքն զգացողների (որտեղ էլ որ նրանք գտնվելիս լինեին) մոտ: Նաև հետապնդվել է ընդհատակյա  աշխատանքներին աջակցելու համար:

Մինչև Արցախում պատերազմի բացահայտ ծավալումը, ընդհատակյա հոսպիտալներ է կազմակերպել համախոհ բժիշկների, բուժակների ու բուժքույրերի ներգրավումով: Այնուհետև՝ իր արժանի ներդրումն ունեցավ ՊԲ ռազմաբժշկական ծառայության ստեղծմանն ու կատարելագործմանը: 


ՌՈՒԴԻԿ ԱԶԱՐՅԱՆԸ 1988-ից ԼՂ «Գյուղտնտքիմիա» արտադրական միավորման գլխավոր տնօրենն էր: Անմիջապես էլ ներգրավվեց Արցախյան շարժման մեջ: ՙԿռունկ՚ կոմիտեի անդամ լինելով՝ նա իր ուժերը բոլորանվեր տրամադրեց Արցախի ժողովրդի իղձերի իրականացման գործընթացին: Արցախյան շարժման մի խումբ ակտիվիստների հետ նա ևս ձերբակալվեց և պահվեց Թբիլիսի, Ռոստով ու Նովոչերկասկ քաղաքների բանտերում: 

Պատերազմական տարիներին եղել է ՊԲ ինժեներական ծառայության պետի տեղակալը: 


ՌԱՖԱՅԵԼ ԳԱԲՐԻԵԼՅԱՆԸ Ստեփանակերտի կահույքի ֆաբրիկայում արտադրամասի պետ էր, կահույքագործի իր մասնագիտական կարողություններն էր ի նպաստ բերում ժողովրդին: 1988-ն ու հաջորդած ընդհատակյա աշխատանքի տարիները նոր իմաստ ու նշանակություն հաղորդեցին նրա ազգանպաստ գործունեությանը:  Արցախը Հայաստանի հետ վերամիավորելու նպատակով երկրամասում սկսված լայնածավալ ստորագրահավաքին իր արժանի ներդրումն ունենալով, նա շարունակեց իր հետագա ընդհատակյա գործունեությունը: Իսկ դա աննկատ մնալ չէր կարող, և նա հայտնվեց Բաքվի բանտում, անլուր կտտանքների ենթարկվեց 34 օր շարունակ:

Ապա ղեկավարեց իր իսկ նախաձեռնությամբ ստեղծված «Բանվորական խումբը», եղավ «Հիշատակ» հիմնադրամի նախաձեռնողներից ու հիմնադիրներից մեկը, 1995-ից աշխատեց որպես հիմնադրամի գործադիր-տնօրեն:

Նրա խոսքը ոչ միայն՝ ազդեցիկ, նաև հուսատու էր, որովհետև բխում էր ճշմարիտ ակունքներից:


ԷՌՆԵՍՏ ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆԸ Ստեփանակերտի կահույքի ֆաբրիկայի տնօրենն էր, կանգնած էր շարժման ակունքներում: Հավաքվում էին ֆաբրիկայում՝ տնօրեններով ու մտավորականներով, Երևան ու Մոսկվա հեռագրեր ուղարկելու համար, բայց Շարժման բացահայտ պայքարի օրերից սկսած՝ ադրբեջանցի զինված 3000 միլիցիոներների առկայությունը հուշեց զինվել: Ֆաբրիկայում անմիջապես մարտական ջոկատ կազմավորվեց, սկսեցին մահակներ ու սվիններ պատրաստել:
 
Իր գործուն մասնակցությունը բերեց «Կռունկի», Տնօրեների խորհրդի կողմից իրականացվող բոլոր ձեռնարկումներին: Օժտված էր մարդկանց համախմբելու առանձնահատուկ ընդունակությամբ:


ԱՐՄԵՆ ՀԱԿՈԲՅԱՆՆ Արցախում և երկրամասի սահմաններից դուրս ճանաչված քանդակագործ էր: Ժամանակի «պարտադրանքով» ալեկոծված Արցախում 1988-ի գարնան առաջին օրը ստեղծված «Կռունկ» կոմիտեի ակամա կնքահայրը դարձավ՝ որպես նորաստեղծ կոմիտեի անվանում ներկայացնելով Комитет Революционного Управления Нагорного Карабаха բառակապացության առաջին տառերով կազմված հապավումը (КРУНК): 

Առաջարկությունն ընդունվեց նաև այն պարզ տրամաբանությամբ, որ անվանման հայերեն տարբերակը հույսի ու սպասման իմաստ է պարունակում իր մեջ, որ կռունկը մի օր «խապրիկ մը» կբերի մայր Հայաստանի հետ Արցախի վերամիավորման մասին:

Արվեստի անմնացորդ նվիրյալ գործիչ լինելով հանդերձ՝ նա նաև իր հայրենիքի ազնիվ ու անշահախնդիր զինվորն էր:

Ուղղամիտ էր, արդար, ուներ պայքարի անկոտրում ոգի ու կամք: «Կռունկի» նախագահության կազմում ընդգրկվելը նրա համար դատարկ կոչում ու ձևական պարտականություն չէր: Էություն էր ամբողջությամբ, միաբանված ու միակամ՝ իր համախոհ-գաղափարակիր ընկերների հետ: Բարոյական պայքարում զոհ դարձավ կույր գնդակին (ռուս զինվորի կողմից արձակված), որպես մի համեստ ու մտահոգ հարցման պատասխան՝ ինչո՞ւ են, արդյոք, օրը ցերեկով, բոլորի աչքի առաջ, ադրբեջանցիներին Շուշիից Աղդամ (կամ հակառակ ուղղությամբ) տեղափոխում Ստեփանակերտի կենտրոնական փողոցներով, երբ կա շրջանցիկ ճանապարհ, ինչո՞ւ են մարդկանց սադրանքի ենթարկում, ավելորդ անգամ գրգռում, հունից հանում:


ՎԱԼԵՐԻ ՄԱՐՈՒԹՅԱՆԸ ճանաչված վիրաբույժ էր Արցախում` բժշկական գիտությունների թեկնածուի գիտական կոչումով: Համաժողովրդական շարժման հենց սկզբնական փուլից իր մասնագիտական կարողություններով էր աջակցում:

Առանձնապես մեծ էր նրա դերը արցախահայությանը պարտադրված պատերազմական տարիներին:
1992-ից ԼՂՀ Պաշտպանության բանակի բուժծառայության պետն էր, նրա ջանքերով ստեղծվեց առաջին զինվորական հոսպիտալն Արցախում: Մեծ էին նրա ծառայությունները վիրավոր ազատամարտիկներին անհրաժեշտ բուժօգնության ցուցաբերման գործում` իր իսկ նախաձեռնությամբ ու գործուն մասնակցությամբ ստեղծված դաշտային հոսպիտալներում: 

Պարգևատրվել է ԼՂՀ ՙՄարտական խաչ՚ երկրորդ աստիճանի շքանշանով, մեդալներով: ՊԲ հոսպիտալներից մեկը կրում է անվանի վիրաբույժի անունը:


ՎԻԳԵՆ ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆԸ 1986-ից ԼՂԻՄ մարզժողկրթբաժվարն էր, հայրենասեր ու նվիրված մի անձնավորություն: Իր անուրանալի ներդրումը բերեց Արցախյան համաժողովրդական շարժմանը, նախագահեց ԼՂԻՄ խորհրդի 1988-ի փետրվարի 20-ի պատմական նստաշրջանում: Ընդգրկվեց «Կռունկ» կոմիտեի կազմում: Անշահախնդրորեն ու անմնացորդ նվիրումով իր ակտիվ մասնակցությունը բերեց շարժման հետագա ընթացքին՝ վայելելով ժողովրդի սերն ու վստահությունը:


ՍԵՐԳԵՅ ԴԱՎԹՅԱՆԸ երկար տարիներ աշխատել է խորհրդային, կոմերիտական, կուսակցական, պետական ու արհմիութենական մարմիններում: Լինելով ԼՂ արհմիությունների մարզային խորհրդի նախագահը՝ Արցախյան շարժման առաջին տարիներին (կոնկրետ՝ 1989-ին) նախաձեռնեց մարզարհխորհրդի դուրս բերումը Ադր. ԽՍՀ արհմիությունների խորհրդի կազմից: Ավելինª մեկ տարի անց, 1990-ին, արհմիությունների 19-րդ համագումարում միութենական ենթակայության կարգավիճակ առաջարկեց ԼՂԻՄ արհմիությունների խորհրդի համար: 

Արցախյան պատերազմի տարիներին օգնության խմբեր կազմակերպեց, փախստականների տեղավորման և մի շարք այլ գործընթացների մասնակցեց:


ՎԼԱԴԻՄԻՐ ԳԵՎՈՐԳՅԱՆԸ 1988-ին ժողովրդական պատգամավորների Ստեփանակերտի քաղխորհրդի գործկոմի նախագահի տեղակալն էր: Միանգամից ձուլվեց Շարժմանը՝ ի հայտ բերելով հայրենասիրական իր մեծ զգացումներն ու գործիմացությունը: «Կռունկ» կոմիտեի ստեղծման ակնունքներում էր, ընդգրկվեց վարչության կազմում և ակտիվորեն նպաստեց կոմիտեի գործունեությանը:

Նա, շատերի պես, իր գործուն մասնակցությունն ունեցավ ԼՂԻՄ խորհրդի 1988-ի փետրվարի 20-ի պատմական նստաշրջանի, ԼՂ կուսմարզկոմի 1988-ի մարտի 17-ի պլենումի իրականացման աշխատանքներին, բազում այլ ձեռնարկումների:


ԳՈՒՐԳԵՆ ԳԱԲՐԻԵԼՅԱՆԻ աշխատասենյակը «Սովետական Ղարաբաղ» թերթի խմբագրությունում մի յուրօրինակ հավաքատեղի էր դարձել Շարժման ակտիվիստների համար:

Հանրահավաքներին, խաղաղ երթերին նրա մասնակցությունը ոգևորության նոր ալիք էր բարձրացնում, ժողովուրդն ավելի էր գոտեպնդվում, հավատավոր դառնում:

Արցախահայ մտավորականների պատվիրակության կազմում եղավ Մոսկվայում՝ հուսավառված վերադարձավ, ժողովրդին հուսավառեց: Նրա խոսքը, ելույթը, երգը ժողովուրդը կլանում էր բառիս բուն իմաստով: Նա ոգին էր հանրահավաքների, երթերի, ցույցերի կազմակերպիչը:

Նրա երգը սպեղանի էր ցավատանջ սրտերի համար:


ՀՐԱՉՅԱ ԲԵԳԼԱՐՅԱՆԻ «Ղարաբաղցին» երգը մի ինքնատիպ ժողովրդական օրհներգի վերածվեց (հատկապես՝ Շարժման տարիներին, թեև մինչ այդ էլ լայն ժողովրդականություն էր վայելում), դարձավ հայ ժողովրդի ամենատարբեր հատվածներն իրար միացնող զորեղ ուժ:

Ինքը՝ հանրաճանաչ բանաստեղծը, մշտապես հանրահավաքայիների հետ էր, որովհետև ժողովրդի արդար պահանջը հենց ի՛ր սրտից էր բխում, հենց ի՛ր երազանքների մարմնացումն էր 1988-ի փետրվարյան համաժողովրդական բռնկումը: Մինչև վերջ մնաց ժողովրդի հետ, մինչև վերջ պայքարեց ժողովրդի հետ, և հաղթանակը դարձավ անխուսափելի:

Արցախյան պատերազմի հաղթական ավարտից հետո էլ շարունակեց իր հայրենանվեր գործունեությունը, իր ջերմ խոսք ու զրույցով, ոգևորիչ ելույթներով գոտեպնդեց ժողովրդին՝ դիմակայելու հարկի-անհարկի դժվարություններին: Մինչև վերջ: Մինչև կյանքի վերջին օրը, վերջին ժամը, և մահացավ իր վերջին ելույթից 10 րոպե անց՝ ԼՂՀ Մշակույթի և երիտասարդության պալատի դահլիճում:


ԿՈՄԻՏԱՍ ԴԱՆԻԵԼՅԱՆՆ այդ տարիներին աշխատում էր Ասկերանում և ընդգրկված լինելով ընդհատակյա կազմակերպության մեջ, Սլավիկ Առուշանյանի և Սլավիկ Միրզոյանի հետ մեկտեղ նշանակալի դեր է խաղացել շրջանի բնակչությանը պայքարի դրոշի ներքո համախմբելու գործում:

Կոմիտասի խմբագրած «Կարմիր դրոշ» (1989-ից՝ «Խաչեն») թերթը, որի խմբագրությունը հավաքատեղի էր դարձել ընդհատակայիների համար, առաջինն է արձագանքել Շարժմանը, խիզախորեն տպագրելով ՙարգելված՚ թեմաներով բազմաթիվ նյութեր, հիմնականում՝ նրա ստորագրությամբ, հերքելով կենտրոնական և ադրբեջանական լրատվամիջոցների հակահայ հրապարակումները:
 
Նույն ազգանպաստ մղումով է նա գործել, երբ մեզ պարտադրած պատերազմի ամենաթեժ ժամանակաշրջանում՝ 1993-94թթ., խմբագրում էր «Արցախ» (այժմ՝ «Ազատ Արցախ») թերթը:

Մեր ազգային ազատագրական պայքարի թեմաներով հետագայում գրել է «Արցախը՝ չսանձած նժույգ» փաստագրական վեպը, պատմվածքներ ու պիեսներ:


ՇՄԱՎՈՆ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆՆ Արցախյան ազգային ազատագրական պայքարի նվիրյալ էր: Նա պետական այն գործիչներից էր, ով հայրենիքի ազատագրումը բարձր էր դասում իր պաշտոնից և կուսակցության շահերից: Իր անձնվեր մասնակցությունն է բերել մարզխորհրդի 1988-ի փետրվարի 20-ի նստաշրջանի և կուսմարզկոմի 1988-ի մարտի 17-ի պլենումի կազմակերպան գործին, որոնց ընթացքում քննարկվել ու հաստատվել է արցախահայության արդարացի պահանջը, այն է՝ Մայր Հայաստանի հետ Արցախի վերամիավորվելը:


ՍԵՄՅՈՆ ԲԱԲԱՅԱՆՆ արդյունաբերական արտադրության հմուտ գիտակ էր, 1988-ից՝ ԼՂԻՄ գործկոմի նախագահը: Մինչ այդ էլ բարձր ու պատասխանատու պաշտոններ էր զբաղեցրել Երևանում ու Ստեփանակերտում: Մարզգործկոմի նախագահի պաշտոնում, հետո՝ նաև ԼՂԻՄ Հատուկ կառավարման կոմիտեի կազմում ընդգրկվելու ժամանակահատվածում մընաց իր բարձրության վրա, արեց ամեն ինչ՝ հարազատ ժողովրդի ձգտումներն ու երազանքներն իրականացված տեսնելու համար:


ԲՈՐԻՍ ԱՌՈՒՇԱՆՅԱՆԸ Ստեփանակերտի էլեկտրատեխնիկական գործարանի տնօրենն էր, Արցախյան շարժման նվիրյալ: Եղել է պետական-քաղաքական հայտնի գործիչ, Տնօրենների խորհրդի նախագահ (1988-1990), «Կռունկ» կոմիտեի վարչության անդամ, ԼՂՀ Պաշտպանության պետական կոմիտեի նախագահի տեղակալ, ՀՀ Հատուկ ծրագրերի կոմիտեի նախագահի տեղակալ: Բոլոր ուժերով նպաստել է Արցախյան հարցի կարգավորման գործընթացին:


ՅՈՒՐԻ ՋՀԱՆԳԻՐՅԱՆԸ ճարտարագետ էր, գյուղատնտեսական գիտությունների թեկնածու: Արցախյան շարժմանը ներգրավվեց անմիջապես: Ասես վաղուց էր սպասում դրան: Խիզախ էր, ոգևորվել ու ոգևորել գիտեր, որ վհատությունը տեղ չգտներ մարդկանց սրտերում: 1990-ին հիմնադրեց Հովսեփավան գյուղը (Ասկերանի շրջանում): Ադրբեջանցի «իրավապահները» դա համարեցին «ժողովուրդների բարեկամության անխախտ դաշինքի» խարխլման փորձ, ազգամիջյան անկարգությունների «հրահրման» դրսևորում: Հետևանքը պարզ էր՝ հայտնվեց Բաքվի բանտում, որտեղից վերադարձի ճանապարհ այլևս չկար:


ԿԱՐԵՆ ՋՀԱՆԳԻՐՅԱՆԸ մարզգործկոմի կազմհրահանգչային բաժնի վարիչն էր, կազմակերպվող բոլոր միջոցառումների օրինական հիմնավորումների ու փաստաթղթերի ճիշտ ձևակերպման գործը նրան էր վստահվում և նրա ներդրումն այդ կարևոր առաքելության մեջ՝ անուրանալի է:
 
Նա ակտիվ մասնակցություն ունեցավ «Հիշատակի» հիմադրման, Շարժման մի շարք այլ միջոցարումների: Հրթիռահրետակոծությունների պայմաններում «Հիշատակի» համար օգնություն հայթայթելն ու դրանք հասցեատերերին հասցնելը հիմնադրամի խիզախ ոգու դրսևորման եզակի օրինակ էր:

Հայրենասեր էր՝ անձնուրաց, նվիրյալ:


ԺԱՆՆԱ ԳԱԼՍՏՅԱՆԻՆ Արցախյան համաժողովրդական շարժումն ստիպեց թողնել իր այնքան սիրելի բեմը: Նրան շատ ավելի պատասխանատու նոր դեր էր սպասվում՝ հայրենյաց պաշտպանի դերը: Անմնացորդ նվիրումով միաձուլվեց Շարժմանը՝ դառնալով նրա բաղկացուցիչ անբաժանելի մասնիկը: «Կռունկ» կոմիտեի,  Բերդաձորի ինքնապաշտպանության խորհրդի անդամ էր, ազգային ազատագրական պայքարի բազում միջոցառումների մասնակից:

Արցախի հայությանը պարտադրված պատերազմի տարիներին Կենտրոնական պաշտպանական շրջանի (ԿՊՇ) հրամանատարի տեղակալն էրª մարտական մի շարք գործողությունների մասնակից:


ԱՐԱՔՍՅԱ ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆԸ Ստեփանակերտի ուռուցքաբանական դիսպանսերում խոհարար էր աշխատում:

Համաժողովրդական շարժումը նոր որակներ հաղորդեց նրան: Եվ վերածնված հուսավառությամբ նա առաջնորդում էր մարդկային հոծ զանգվածներինª երթերում ու հանրահավաքներում: 


ՎԱԼՅԱ ՄԵՀՐԱԲՅԱՆԸ Արցախյան համաժողովրդական շարժման առաջամարտիկներից էր:
1988-ը նրան դարձրեց հայրենիքի նվիրյալ զինվոր: Նա ոչ միայն մասնակցում էր բոլոր հանրահավաքներին ու երթերին, այլև դրանց անմիջական կազմակերպիչներից էր: 


ԼՅՈՒԴՄԻԼԱ ԳՐՒԳՈՐՅԱՆԸ խաղաղ ցույցերում ու երթերում միշտ էլ առջևից քայլողներից էր:
Նա ոչ միայն ցույցերի սովորական մասնակից էր, այլև կազմակերպիչներից մեկը: Հետագայում ակտիվ գործունեություն ծավալեց նաև ՙՀիշատակ՚ հիմնադրամում: 


ՎՈԼՈԴՅԱ ԲԵԳԼԱՐՅԱՆԸ Ստեփանակերտի կահույքի ֆաբրիկայում աշխատում էր 1971 թ. մայիսի 7-ից: Առաջիններից մեկն ընդգրկվեց Արցախյան համաժողովրդական շարժման ընդհատակյա պայքարում: Եղել է «Կռունկ» կոմիտեի, «Հիշատակ» հիմնադրամի խորհրդի անդամ, «Բանվորական խմբի» ղեկավարի տեղակալ: Զբաղվում էր Արցախի սահմանամերձ գյուղերում պաշտպանական առաջին ջոկատների կազմակերպման գործով: Ակտիվ գործունեություն ծավալեց հատկապես Հադրութի շրջանի Արփագետուկ, Պետրոսաշեն, Սպիտակաշեն գյուղերում: «Ալֆա» պատժիչ ջոկատի կողմից ձերբակալվեց անօրեն զենք կրելու մեղադրանքով և ենթարկվեց ծեծի ու կտտանքների: 

Երկրամասում տիրող հատուկ դրության պայմաններում բարեխղճորեն կատարում էր իր առջև դրված բոլոր խնդիրները, հատկապես՝ 1988-ի հոկտեմբերից գործող «Հիշատակ» հիմնադրամի գործունեության ընթացքում: Նույն բարեխղճությամբ իր պարտականությունների կատարմամբ աչքի ընկավ նաև «Բանվորական խմբում»՝ ակտիվորեն մասնակցեց գործադուլների կազմակերպմանն ու թռուցիկների տարածմանը:


ԿԱՐԵՆ ԲԱԲՈՒՐՅԱՆՆ աշխատում էր ԼՂԻՄ մարզխորհրդի գործկոմում: Իրավաբանի իր կայուն գիտելիքներով նպաստեց Շարժման սկզբնական շրջանում միութենական կենտրոն առաքվող  բոլոր փաստաթղթերի ու գրությունների ճիշտ ձևակերպումներին ու անսխալ հասցեագրմանը: Ակտիվ մասնակցություն ունեցավ մարզխորհրդի 1988 թ. փետրվարի 20-ի պատմական նստաշրջանի և ԼՂ կուսմարզկոմի 1988 թ. մարտի 17-ի արտահերթ պլենումի կազմակերպման աշխատանքներում:

Լինելով ԼՂՀ Գերագույն խորհրդի նախագահի պաշտոնակատար, 1994 թ. մայիսի 12-ին ԼՂՀ-ի անունից ստորագրեց Բիշքեկյան արձանագրություն-պայմանագիրը՝ ադրբեջանա-ղարաբաղյան զինված առճակատման գոտում կրակի դադարեցման մասին:


ԳԵՈՐԳԻ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԸ Ստեփանակերտի կոնդենսատորների գործարանում տեխնիկական վերահսկողության բաժնի պետն էր, երբ բռնկվեց Արցախյան ազգային ազատագրական շարժումը: Շատերի պես նա էլ միաձուլվեց համաժողովրդական հուզումներին և, զբաղեցնելով տարբեր պաշտոներ ու զբաղվելով հասարակական-քաղաքական բուռն գործունեությամբ, իր բաժին ավանդն ունեցավ Արցախյան հիմնախնդիրն իրավական ոլորտում քննելու և լուծում տալու համար:


ԷԴՎԱՐԴ ՂԱԶԱՐՅԱՆՆ ազնիվ ու հայրենասեր մտավորական էր, իր ժողովրդի հոգու թարգմանն ու երաժշտական մեկնաբանը: Նա Շարժման հավատավոր ջատագով էր, անմնացորդ ու անշահախնդիր նվիրյալ: 


ՍԼԱՎԻԿ ՄԻՐԶՈՅԱՆԸ Շարժման առաջին դրոշակակիրներից էր: Նա Սլավիկ Առուշանյանի և Կոմիտաս Դանիելյանի հետ 1987 թ. սկզբներին Ասկերանում ձեռնամուխ լինելով ընդհատակյա կազմակերպության ստեղծմանը, ակտիվորեն մասնակցել է ինչպես քարոզչական աշխատանքներին, այնպես էլ ինքնապաշտպանական մարտերին, մինչև վերջ մնալով բարիկադների վրա, հայրենի երկրամասի ազատությանը նվիրաբերելով ամենաթանկը` իր կյանքը:


ՅՈՒՐԻ ՆԵՐՍԻՍՅԱՆԸ Ստեփանակերտի պոլիգրաֆձեռնարկության տնօրենն էր և իր գործուն աջակցությունն էր բերում անհրաժեշտ փաստաթղթերի, թերթոնների բազմացման առումով:


ԱՐԿԱԴԻ ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆՆ Արցախյան ազգային ազատագրական շարժման ոգեշունչ գործիչներից էր, ԼՂԻՄ-ը Մայր Հայաստանի հետ վերամիավորելու նպատակով իրականացված ստորագրահավաքի առաջին կազմակերպիչներից մեկը: 

Ընդհատակյա պայքարի տարիներին ղեկավարեց և ուղղորդեց գաղտնի գործող խմբերի գործունեությունը, Հայոց ընկերվարական Արցախական կուսակցության, ՀՅԴ «Անտառ» կոմիտեի անդամ էր, ղեկավարեց Ստեփանակերտի «Հայրենասերներ» ընդհատակյա խմբի աշխատանքը:

Եղավ «Կռունկ», «Ղարաբաղ» կոմիտեների, Տնօրենների խորհրդի, Կարգավորման գաղտնի խորհրդի, «Արցախ» միության կազմում, զբաղվեց ռազմական գործունեությամբ:


ՎԱԼԵՐԻ և ՎԱՍԻԼԻ ԱԹԱՋԱՆՅԱՆ եղբայրներն իրենց ներդրումն ունեցան Արցախյան ազգային ազատագրական շարժմանը£ Հանրահավաքների, երթերի, ցույցերի ընթացքում նրանք դրսևորեցին բարձր հայրենասիրություն և իրենց խոսքով ոգևորեցին ժողովրդական լայն զանգվածներին, գործով աջակցեցին նպատակի իրականացմանը:


ԳՐԻԳՈՐԻ ԱՖԱՆԱՍՅԱՆԸ Արցախյան համաժողովրդական շարժման առաջին նվիրյալներից էր, Ստեփանակերտում 1988-ի փետրվարի 13-ին տեղի ունեցած առաջին հանրահավաքի ոգին: Շարժման հետագա տարիներին ևս մնաց իր բարձրության վրա, բոլոր կարողություններով նպաստեց Արցախյան հիմնախնդրի լուծման գործընթացին:


ՊԱՎԵԼ ՆԱՋԱՐՅԱՆԸ զգալի ներդրում ունեցավ 1988-ի փետրվարյան պատմական նստաշրջանի իրականացման գործընթացում: Հայրենասեր էր, ազնիվ ու խիզախ, Շարժման նվիրյալ ջատագով: 


ՕԼԵԳ ԵՍԱՅԱՆԸ հասարակական-քաղաքական ոլորտում լայն ճանաչում ունեցող գործիչ էր, մասնակցեց բոլոր երթերին ու հանրահավաքներին, Շարժման մյուս բոլոր ձեռնարկումներին, իր տնտեսագիտական հմտություններով նպաստեց խնդիրները ճիշտ ուղորդելու և լուծման ճիշտ ուղիներ գտնելու համար: Հայրենասեր էր, անձնազոհ, քաջ: Հետագայում ևս, զբաղեցնելով բարձր պաշտոներ, միշտ էլ զգալի ներդրում է ունեցել Արցախյան հիմնախնդրի լուծման գործում:


ՀՐԱՆՏ ՍԱՐԳՍՅԱՆԸ ջերմ հայրենասեր էր, 1990-ին մասնակցեց Շահումյանի շրջանի Մանաշիդ գյուղի պաշտպանությանը, 1992-93թթ. Առանձին հետախուզական գումարտակի հրամանատարն էր: 1992-ին վիրավորվեց Սրխավենդ գյուղում:


Շահումյանի շրջանը Արցախի հյուսիսային դարպասն է, իսկ Գետաշենը` այդ դարպասի բանալին: Հենց այդ գիտակցությամբ էլ` շահումյանցիները պարտավորված էին կրակի տակ մինչև վերջ դիմանալ իրենց չքնաղ երկրամասում: Նրանց ու Արցախյան ազատագրական շարժման ընդհատակյա պայքարում թրծված մարտիկների շնորհիվ հնարավոր եղավ վիժեցնել Ադրբեջանի ու միութենական կենտրոնական իշխանությունների հանցավոր դաշնակցությամբ գործողության մեջ դրված «Կոլցո» օպերացիայի ծրագրի մի մասը: Սակայն, ընդմիշտ հայաթափվեցին Շահումյանի շրջանն ու Գետաշենի ենթաշրջանը:

Ազգային ազատագրական պայքարի ընթացքում, 1988-ից սկսած, Շահումյանի շրջանում, իրոք, անհավասար մարտեր մղվեցին հակառակորդի դեմ: Շարժումն այնտեղ այնպիսի մարդիկ էին ղեկավարում, ովքեր իսկապես հերոսության հավասար գործ էին անում: Նրանցից՝ ՇԱՀԵՆ ՄԵՂՐՅԱՆԸ, ՎՈԼՈԴՅԱ ԱՂԱՋԱՆՅԱՆԸ, ԱՇՈՏ ԽԱՉԱՏՐՅԱՆԸ, ԿԱՌԼԵՆ ԱՂԱՋԱՆՅԱՆԸ, ՇԱՀԵՆ ՀՈՎԱՍԱՓՅԱՆԸ, ՌՈՄԱ ԱՌՍՏԱՄՅԱՆԸ, ՀԱԿՈԲ ԽԴՐՅԱՆԸ, ՎԵԼՅԱՆԸ, ՍԱՄՍՈՆ ՄԱՐՅԱՆՅԱՆԸ, ԳՐԻՇԻԿԸ, ՎԱԼԵՐԻԿԸ, ԱՐԺԱՆԸ եւ ուրիշներ:


ՇԱՀԵՆ ՄԵՂՐՅԱՆՆ ազգային-ազատագրական պայքարի ակնառու գործիչներից էր: Լինելով Շահումյանի շրջգործկոմի նախագահն ու շրջանի ինքնապաշտպանական ուժերի գլխավոր հրամանատարը, իր հրամանատարությամբ գործող խմբի կազմում արեց ամեն ինչ` շրջանի տարածքը պաշտպանելու համար: Բայց երբ ադրբեջանցի հրոսակներին միացան նաև ԽՍՀՄ Զինված ուժերի կանոնավոր զորամասերը և հայկական դիրքերի վրա գրոհեցին տանկերով ու ռազմական այլ տեխնիկայով, պաշտպանության գործընթացն իրականացնելը լիովին անհնար դարձավ:

Շահումյանի անկումից հետո նա կազմավորեց «Եղնիկներ» մարտական ջոկատը  ու շարունակեց պարտիզանական պայքարը ադրբեջանական հրոսակների դեմ:

Նրա հերոսական գործունեությունն ընդհատվեց 1993-ի ապրիլի 17-ին, հարազատ լեռնաշխարհի երկնքում:

Եղել է ՀՀ Գերագույն խորհրդի առաջին գումարման պատգամավոր, պարգևատրվել է ԼՂՀ ՙՄարտական խաչ՚ առաջին աստիճանի շքանշանով:


ՎԼԱԴԻՄԻՐ ԱՂԱՋԱՆՅԱՆԸ Շահումյանի շրջգործկոմի նախագահն էր, կուսշրջկոմի առաջին քարտուղարը: Նրա անմիջական նախաձեռնությամբ ու գործուն մասնակցությամբ հնարավոր եղավ Խանլարի շրջանի Գետաշեն ու Մարտունաշեն հայկական գյուղերը` Շահումյանի շրջանի և Շահումյանի շրջանը` ԼՂԻՄ կազմի մեջ մտցնելու մասին որոշումներ ընդունել և իրականցնել այդ որոշումները, գլխավորել Շահումյանի բնակչության դիմադրությունը` Շարժման սկզբնական շրջանում: Գերվել է հակառակորդի կողմից, փոխանակվել ադրբեջանցի ութ զինծառայողի դիմաց: Քաղաքական նկատառումներից ելնելով` 1991-ի ամռանն անցավ Հայաստան: Եղել է ՀՀ Գերագույն խորհրդի պատգամավոր, ընդգրկվել ԳԽ գյուղատնտեսության և գյուղի զարգացման մշտական հանձնաժողովի կազմում:


&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>867a36wce3ix1xzj19pqb2rin0raqjq</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>