Ուիքիփետիա hywwiki https://hyw.wikipedia.org/wiki/%D4%B3%D5%AC%D5%AD%D5%A1%D6%82%D5%B8%D6%80_%D4%B7%D5%BB MediaWiki 1.46.0-wmf.22 first-letter Մեդիա Սպասարկող Քննարկում Մասնակից Մասնակցի քննարկում Ուիքիփետիա Ուիքիփետիայի քննարկում Պատկեր Պատկերի քննարկում MediaWiki MediaWiki քննարկում Կաղապար Կաղապարի քննարկում Օգնություն Օգնության քննարկում Ստորոգութիւն Կատեգորիայի քննարկում TimedText TimedText talk Մոդուլ Մոդուլի քննարկում Event Event talk 0 1676 249814 241081 2026-04-06T08:17:14Z Azniv Stepanian 8 /* Կրթութիւն */ 249814 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ | Ծննդեան անուն = Յակոբ Այվազեան | բնագիր ԱԱՀ = | պատկեր =նկարը՝ <ref name="Սահակ Արք․ Այվազեան, նկարը">[http://archive.azator.gr/index.php/yushatetr/7978-1929-2003 Սահակ Արք․ Այվազեան, նկարը]</ref>) | չափ = | նկարագրութիւն = Արքեպիսկոպոս Հայ Առաքելական Եկեղեցուոյ Յունաստանի Հայոց Թեմի | ծնած է = 14 Դեկտեմբեր, [[1929]] | ծննդավայր = Ֆամակուսթա, [[Կիպրոս]] | վախճանած է = 29 նոյեմբեր, 2003 | մահուան վայրը = Սելանիկ, [[Յունաստան]] | ազգութիւն = Հայ | մասնագիտութիւն =հոգեւորական,Կրթական մշակ, }} '''Սահակ Արք. Այվազեան''', (14 Դեկտեմբեր [[1929 թուական|1929]], [[Ֆամակուսթա]] - 29 Նոյեմբեր 2003, [[Սելանիկ]]), աւազանի անունով՝ Յակոբ Այվազեան․ հոգեւորական, կրթական մշակ։ Յունաստանի Հայոց Թեմի 45 տարիներու Առաջնորդ Սահակ Արքեպիսկոպոս Այվազեան (նկարը՝ <ref name="Սահակ Արք․ Այվազեան, նկարը">[http://archive.azator.gr/index.php/yushatetr/7978-1929-2003 Սահակ Արք․ Այվազեան, նկարը]</ref>)։ == Կրթութիւն == Նախակրթութեան առաջին 5 տարիները կը բոլորէ յունական վարժարանի մէջ, ու 4 տարի ալ կը յաճախէ [[Նիկոսիա|Նիկոսիոյ]] [[Նարեկ հայկական վարժարան (Նիկոսիա)|Մելիքեան-Ուզունեան հայկական նախակրթարանը (արեւելահայերէն)]]։ Երեք տարի կ՛աշակերտէ [[Մելգոնեան Կրթական Հաստատութիւն|Մելքոնեան]] երկրորդական վարժարանը։ 1947-ին, կուսակրօն եկեղեցական դառնալու համար, 18-ամեայ Յակոբ Այվազեան կ՛անցնի [http://www.armenianorthodoxchurch.org/en/%D5%A4%D5%BA%D6%80%D5%A5%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170813161430/http://www.armenianorthodoxchurch.org/en/%D5%A4%D5%BA%D6%80%D5%A5%D5%BE%D5%A1%D5%B6%D6%84 |date=2017-08-13 }}[[Անթիլիաս]]<nowiki/>ի Դպրեվանքը։ Դպրեվանքի Ժառանգաւորացի եւ Ընծայարանի բաժինները յաջողութեամբ աւարտելէ ետք, 1953-ին աբեղայ կը ձեռնադրուի՝ կոչուելով Տէր Սահակ, ի յիշատակ [[Կիլիկիա|Կիլիկեա]]ն Աթոռի տարագրութեան օրերու Կաթողիկոս [[Սահակ Բ. Խապայեան|Սահակ Բ. Կաթողիկոս Խապայեանի]]։ == Եկեղեցական գործունէութիւն == Սահակ աբեղայ երաժշտական ձիրքն ու հետաքրքրութիւնները զարգացնելու համար, հինգ տարի կը հետեւի [[Պէյրութ]]<nowiki/>ի ([[Լիբանան]]) Պետական Երաժշտանոցի դասընթացքներուն։ Միաժամանակ, Մ․ Տ․ Կիլիկիոյ Կաթողիկոսարանին մէջ կը վարէ դպրապետի եւ ուսուցիչի պաշտօնները ու կրօնի դասեր կ՛աւանդէ «[[Վահան Թէքէեան Միջնակարգ Վարժարան (Լիբանան)|Վահան Թէքէեան»]] եւ Ազգային «Սուրբ Նշան» վարժարաններուն մէջ։ Կը նշանակուի վարիչ տնօրէն Կիլիկեան Աթոռի Կիրակնօրեայ վարժարաններուն։ Անոր կը վստահուի երաժշտական ղեկավարութիւնը Կաթողիկոսութեան երկսեռ երգչախումբին, որուն անդամներուն թիւը՝ հարիւրի կը բարձրանայ շնորհիւ իր ջանքերուն։ 1956-ին նորընտիր Զարեհ Ա. Կաթողիկոսի օծման արարողութեան, անոր ղեկավարած այդ երգչախումբը իր մասնակցութիւնը կը բերէ քառաձայն Պատարագի երգեցողութեամբ։ [[1957]]-ին, Կիպրոսի մէջ, կը ստանայ վարդապետական իր տիտղոսը։ Նոյն տարին Աթէնք կու գայ ծանօթանալու համար բիւզանդական երաժշտութեան եւ վեցամսեայ պատրաստութենէ ետք, կը մասնակցի Աթէնքի Ազգային երաժշտանոցի ամավերջի քննութիւններուն եւ յաջողութեամբ կ՛աւարտէ բարձրագոյն դասարանը։ 6 Ապրիլ [[1958|1958-]]<nowiki/>ին Սահակ Վարդապետ Յունաստանի թեմական Պատգամաւորական Ժողովին կողմէ կ՛ընտրուի յունահայոց թեմակալ առաջնորդ։ Վեցամսեայ պաշտօնավարութենէ ետք, [[Անթիլիաս]] կը մեկնի ու 2 Նոյեմբեր [[1958]]-ին, [[Զարեհ Ա. Կաթողիկոս]]<nowiki/>ին կողմէ Եպիսկոպոս կը ձեռնադրուի եւ կը վերադառնայ իր պաշտօնատեղը։ Հմուտ յունագէտ, [[1958]]-[[1962]] թ․ին Սահակ Սրբազան կ՛ուսանի ու կ՛աւարտէ [[Աթէնք]]<nowiki/>ի համալսարանի աստուածաբանութեան ճիւղը։ [[1964]]-ին, Խորէն Ա․ Կաթողիկոսը անոր կը շնորհէ Արքութեան տիտղոսը։ 29 Նոյեմբեր 2003-ին, Թեսաղոնիկէի (Սելանիկ) մէջ, տեղւոյն Ս. Աստուածածին եկեղեցւոյ հիմնադրութեան 100 ամեակին նուիրուած հանդիսաշուք տօնակատարութեան ընթացքին, օրուան իր պատգամը կը փոխանցելէ վայրկեաններ ետք, յանկարծամահ՝ ան հոգին կ՛աւանդէ։ [[Պատկեր:Armenian Church of Virgin Mary Salonica 2.jpg|upright|մինի|աջից|Ս․Աստուածածին, Սելանիկ]] == Վերջաբան == Յունաստանի Հայոց Թեմի 45 տարիներու Առաջնորդ Սահակ Արքեպիսկոպոս Այվազեանը, Հայաստանեայց Եկեղեցւոյ արժէքաւոր ու արժանաւոր նուիրեալներէն եղաւ։ Օժտուած էր բանաստեղծական ու հռետորական շունչով եւ երաժշտական ձիրքով։ Աւելիով արժեցուց իր բարձր հանգամանքը։ Կորովի, առաքինի եւ համեստ, կիրթ ու բարեսէր․ այդպէս անխոնջ, անբասիր վարկով գործեց մօտ կէս դար։ Սիրուեցաւ ու յարգուեցաւ բոլորէն․ իր հօտէն, գործակիցներէն ու մանաւանդ հայ եւ օտար հոգեւորական եւ պետական մարմիններէն։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} == Տես նաեւ == [http://asbarez.com/arm/112188/%D5%AF%D5%A1%D5%A9%D5%B8%D5%B2%D5%AB%D5%AF%D5%B8%D5%BD%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%AB%D6%82%D5%B6-%D5%B0%D5%A1%D5%B5%D5%B8%D6%81-%D5%B4%D5%A5%D5%AE%D5%AB-%D5%BF%D5%A1%D5%B6%D5%B6-%D5%AF%D5%AB%D5%AC%D5%AB-2/ Մ․Տ․ Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութիւն] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171107080135/http://asbarez.com/arm/112188/%D5%AF%D5%A1%D5%A9%D5%B8%D5%B2%D5%AB%D5%AF%D5%B8%D5%BD%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%AB%D6%82%D5%B6-%D5%B0%D5%A1%D5%B5%D5%B8%D6%81-%D5%B4%D5%A5%D5%AE%D5%AB-%D5%BF%D5%A1%D5%B6%D5%B6-%D5%AF%D5%AB%D5%AC%D5%AB-2/ |date=2017-11-07 }} == Աղբիւրներ == * Ամէնուն տարեգիրքը 1960, 1967-68 Կարօ Գէորգեան * Կարօ Մինասեանի արխիւ * «Ազատ Օր» օրաթերթ, 30 Նոյ․,2015 == Արտաքին յղումներ == * [https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%98%CE%B5%CF%83%CF%83%CE%B1%CE%BB%CE%BF%CE%BD%CE%AF%CE%BA%CE%B7 Սելանիկ {{lang-el}}] * [https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CE%BC%CE%BC%CF%8C%CF%87%CF%89%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%82 Ֆամակուսթա {{lang-el}}] * [https://www.aztagdaily.com/archives/336780 Զարեհ Ա. Կաթողիկոս] {{DEFAULTSORT:Այվազեան Արք․, Սահակ}} [[Ստորոգութիւն:14 Դեկտեմբերի ծնունդներ]] [[Ստորոգութիւն:29 Նոյեմբերի մահեր]] [[Ստորոգութիւն:Հայ հոգեւորականներ]] [[Ստորոգութիւն:Հայ կրթական մշակներ]] 14b386g8786gfomw25lxn68bsvvqsxc 0 2595 249820 235155 2026-04-06T08:38:08Z Azniv Stepanian 8 249820 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|կարգավիճակ=Նահանգ}} '''Գուգարք''', [[Մեծ Հայք]]ի տասներրորդ նահանգը։ ==Վարչական բաժանում== Գուգարքը կազմուած էր հետեւեալ 13 գաւառներէն. *[[Ձորափոր]]- կեդրոնը՝ Մանից գոմ *[[Կողբոփոր]]- կեդրոնը՝ [[Կողբաքար (բերդ)|Կողբաքար]] *[[Ծոբոփոր]]- կեդրոնը՝ Ծոփաբերդ *[[Տաշիր (գաւառ)|Տաշիր]]- կեդրոնը՝ [[Լոռի բերդ]] *[[Թռեղք]]- կեդրոնը՝ [[Ծալկայ|Ծաղկայ]] (Ծաղկայ) *[[Կանգարք]]- կեդրոնը՝ Կեչուտ *[[Արտահան]]- կեդրոնը՝ [[Արտահան (քաղաք)|Արտահան]] *[[Վերին Ջաւախք]] (Վերին Ջաւախք)- կեդրոնը՝ [[Քաջատուն]] *[[Կղարջք]]- կեդրոնը՝ [[Արտանուջ]] *[[Քվիշափոր]] (Քուիշափոր)- կեդրոնը՝ Քվեշ (Քուէշ) *[[Բողնոփոր]]- կեդրոնը՝ [[Բոլնիս–Խաչեն|Բողնիս]] *[[Շավշեթ]] (Շաւշէթ)- կեդրոնը՝ [[Շատբերդ]] *[[Մանգլեաց փոր]] (Մանգլեաց փոր)- կեդրոնը՝ [[Սակվրեթ]] (Սակուրէթ) ==Պատմական ակնարկ== Յոյն պատմիչները կը յիշատակեն Գոգարեն՝ անուանաձեւով։ Ունի հեթանոսական ծագում։ Արեւելքէն սահմանակից եղած է [[Ուտիք]]ին, հարաւէն՝ [[Այրարատ]]ին, արեւմուտքէն՝ [[Տայք]] նահանգներուն, հիւսիսէն՝ [[Վիրք]]ին։ Գուգարքը Ք․Ա․ VIII դ․ մտած է [[Ուրարտու|Ուրարտական]], Ք․Ա․ IV-II դդ․՝ [[Երուանդունիներ]]ու հայկական պետութեան կազմին մէջ։ [[Արտաշէսեաններ|Արտաշէսեան]] եւ [[Արշակունիներ|Արշակունի]] թագաւորներու ժամանակ, Գուգարքը Մեծ Հայքի չորս սահմանապահ բդեշխութիւններէն մէկն էր։ [[387]]–ին [[Բիւզանդիոն|Բիւզանդիոյ]] եւ [[Իրան]]ի միջեւ [[Մեծ Հայք]]ի բաժանմամբ՝ Գուգարքը, բացառութեամբ Տաշիր գաւառի, միացուեցաւ Վիրքին։ [[652]]–ի հայ–արաբական համաձայնագրով [[Թէոդորոս Ռշտունի|Թէոդորոս Ռշտունին]] վերամիաւորած է նաեւ Գուգարքը։ VIII դ․ Գուգարքի արեւմտեան գաւառները մտած են [[Տփղի]]սի ([[Թիֆլիս]]) արաբական ամիրայութեան, IX դ․ կէսէն՝ վրաց [[Բագրատունիներ]]ի տիրոյթներուն մեջ, իսկ արեւելեան գավառները՝ հայ Բագրատունիներու։ 969-970–ին արեւելեան Գուգարքի՝ Հայոց թագաւոր [[Աշոտ Գ․]] Ողորմածի որդի Գուրգէնը, հիմնած է թագաւորութիւն՝ Շամշուլտէ կեդրոնով։ [[1065]]–ին այս թագաւորութեան կեդրոնը տեղափոխուած է Լոռի բերդաքաղաքը, որու հետեւանքով կոչուած է նաեւ Լոռիի թագաւորութիււն։ XI դ․ վերջին եւ XII դ․ սկիզբը, Լոռիի թագաւորութեան տիրած են սելճուք նուաճողները։ Իսկ [[1118]] - [[1123]]–ին զայն սելճուքներէն գրաւած է՝ [[Դաւիթ Շինարար]] թագաւորը եւ տուած՝ վրաց [[Օրբելիներ]]ուն։ Ճնշելով Օրբելիներու խռովութիւնը [[1177]]–ին՝ վրաց Գէորգի III թագաւորը Լոռի բերդաքաղաքը յանձնած է ղփչաղներուն, իսկ [[1185]]–էն՝ [[Զաքարեաններ]]ուն։ XII-XIII դդ․ Գուգարքի մէջ կալուածներ ունեցած են նաեւ [[Մամիկոնեաններ]]ը եւ [[Արծրունիներու թագաւորութիւն|Արծրունիներ]]ը։ [[Կիւրիկեաններ]]ու եւ [[Զաքարեաններ]]ու օրօք, արեւելեան Գուգարքը եղած է հայ մշակոյթի ու գիտութեան կեդրոն։ Զարգացած էր [[գորգագործութիւն]]ը, փայտամշակութիւնը, մետաղագործութիւնը։ Արեւելեան Գուգարքի մէջ ապրած եւ ստեղծագործած են միջնադարեան ականաւոր գիտնականներ՝ [[Յովհաննէս Սարկաւագ]]ը, Գրիգոր Տուտեորդին եւ [[Մխիթար Գոշ]]ը։ Մոնկոլներու նուաճումներէն յետոյ, Զաքարեաններու տիրոյթ արեւելեան Գուգարքը, մտած է [[Կիւրճիստանի վիլայէթ]]ի մէջ<ref>{{Citation|title=Gugark|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Gugark|date=2024-08-01|accessdate=2024-10-15|language=}}</ref>։ == Ծանօթագրութիւններ == [[Ստորոգութիւն:Գուգարքի նահանգ]] i0rtcs0zodhy52cn56h8zzbw6uphuc9 0 4453 249821 245159 2026-04-06T08:43:39Z Azniv Stepanian 8 249821 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր | կարգավիճակ = քաղաք }} '''Մարաշ''' ({{ref-tr}}Kahramanmaraş, ''հերոս մարաշը''), կը գտուի [[Կիլիկիա|Լեռնային Կիլիկիոյ]] մէջ՝ [[Ատանա]]յէն մօտ 60 ք․մ․ հիւսիս՝ [[Տաւրոս]]ի լանջերուն, Սէյհան կամ Ճիհուն գետի արեւելեան հովիտին մէջ։ Մարաշը ժամանակին [[Կիլիկիա]]յի կարեւորագույն եւ հարուստ քաղաքներէն էր։ Կազմուած էր 5 գաւառակներէ՝ 552 գիւղերով, Մարաշի գաւառակներն էին՝ Մարաշի, Զեյթունի, Ալբիստանի, Անտրունի (Անդերունի) եւ Բազարջակի: == Անուն == Մարաշ անունը յայտնի է հին ժամանակներէն։ [[Պտղոմէոս]]ը կը յիշէ զայն՝ Marash ձեւով։ Քաղաքի Գերմանիկ(ե) անունը, տրուած է հռոմէական զօրավար [[Գերմանիկոս]]ի ([[Տիբերիոս]] կայսեր եղբորորդին) անունով, որ Ք.ա․ 18 թուաիանին եկած է Կոմագենէ՝ այս երկրի գործերը կարգավորելու։ Մարաշի «Գուրգում» անունը ոմանք կը նոյնացնեն [[Միխայիլ Ասորի]]ի յիշատակած «Ճոճում» տեղանուան հետ։ == Պատմական տեղեկանք == Կը համապատասխանէ հին Կոմմագեէնին, ապա` Եփրատացւոց աշխարհի երկրին: Կազմեր է Երրորդ Հայքի մէկ մասը։ Մարաշի տեղը յաճախակի փոփոխութիւններու ենթարկուած է։ Հնագոյն տեղը գտնուած է այժմեան Մարաշէն 5-6 ք․մ․ արեւելք, Էրքենեզ գետակի ափին։ Բիւզանդա-արաբական արշաւանքներու հետեւանքով այդ վայրը աւերակի կը վերածուի, եւ [[Հալէպ]]ի Սէյֆ Ատտաուլէ իշխանի կողմէ կը կառուցուի նոր քաղաք, այժմեան քաղաքէն 1 ք․մ․ հարաւ-արեւելք գտնուող Գարա Մարաշի տեղը։ Ըստ այդմ Մարաշի յայտնի կը դառնայ նաեւ Գարա Մարաշ անունով։ Մարաշի միջնաբերդը շինուած է բիւզանդական շրջանին եւ միջին դարերուն կոչուած է «Մարուանի»։ Բիւզանդական տիրապետութեան ժամանակ քաղաքի հայերը մեծ թիւ կը կազմէին, ուստի քաղաքը կը յանձնուի հայ իշխաններու տիրապետութեան։ Այդ իշխաններէն էին՝ [[Գէորգ Մլեհ]]ը ([[915]]), [[Փիլարաոս Վարաժնունի]]ն (Ժանտ Փիլարտօ», [[1065]]), [[Թաթուլ]]ը ([[1100]])։ Հայկական տիրապետութեան շրջանին եղած է եպիսկոպոսանիստ, իսկ 1065 թուականին, կարճ ժամանակ՝ կաթողիկոսանիստ։ Կիլիկիոյ մէջ՝ Եդեսիոյ իշխանութեան հաստատումէն ետք, Մարաշը կը դառնայ այդ իշխանութեան աւաններէն մէկը։ Սելճուքներու տիրապետութեան անկումէն ետք, Մարաշ կը միացուի [[Կիլիկիոյ հայկական թագաւորութիւն|Կիլիկիոյ հայկական թագաւորութեան]]։ [[Լեւոն Բ․]] այն կը գրաւէ [[1189]] թ․, [[Հեթում Ա]]՝ 1266 թ։ XVI դ Մարաշի անցեր է օսմանեան տիրապետութեան տակ։ 17-րդ դարու սկիզբին Զուլկադրեան թուրք Ալա Ատտոուլէ պէյը կը տեղափոխէ այժմեան վայրը։ Մարաշ մեծապէս աւերուած է [[1114]] թ․–ի երկրաշարժի ժամանակ։ [[1880]]-ական թթ․ երկու մեծ հրդեհներու ժամանակ այրած են հայկական թաղերն ու շուկան։ Քաղաքը ունի շատ առողջարար կլիմայ, իսկ ջուրը՝ ընտիր է։ Մարաշցիները աչքի ինկած են, որպէս՝ լաւ կահագործներ, կը համարուին հաստ շալագործներ։ Արտահանած են արծաթաթել գործուածքներ եւ բամպակեղէն։ Կրթական առումով Մարաշը ժամանակին յառաջադէմ քաղաք եղած էր։ Մարաշի մօտ կը գտնուէին՝ Շուղուրի Կարմիր վանքը եւ [[Վարագայ վանքի Ս․ Սոֆիա եկեղեցի|Վարագայ վանք]]ը։ Ի դէպ, վերջինս պէտք չէ շփոթել Վասպուրականի Վարագի հետ։ == Բնակչութիւնը == Մարաշի հնագոյն բնակիչները եղած են խեթերը։ Հետագային կը զօրանայ սեմական (ասորական) տարրը։ Մակեդոնական եւ սելեւկեան տիրապետութեան շրջանին, այստեղ կը բնակին նաեւ յոյներ եւ [[հրեաներ]]։ Հայերը, նոյնպէս, Մարաշի մէջ բնակութիւն հաստատած են կանուխ ժամանակներէն։ [[Յովհան Ոսկեբերան]]ի վկայութեամբ՝ Կոկիսոնի գաւ–ը հայկական էր։ Այդ ժամանակներէն ալ կը զօրանայ հայերու հոսքը դէպի Մարաշ եւ շրջակայքը։ Խաչակրաց արշաւանքներու շրջանին՝ Մարաշի մէջ եւ անոր շրջակայքը, հայերը բնակչութեան գերակշռող տարրն էին։ Մարաշի հայերու զբաղումը այգեգործութիւնն ու երկրագործութիւնն էր։ Առաւել տարածուած գիւղատնտեսութեան մէջ մշակուած էին՝ բրինձը, բամպակը, ծխախոտը, խէժը։ Մարաշի դաշտը, ուր կը մշակէին ցորեն, բրինձ, բամպակենի, կ'ոռոգուէր 7 գետակներով։ Բացի երկրագործութենէն եւ պտղաբուծութենէն, Մարաշի հայերu զբաղած են արհեստներով (փայտագործութիւն, գուլպայագործութիւն, կաշեգործութիւն, ներկարարութիւն, կօշկակարութիւն, մուշտակագործութիւն, կահագործութիւն) եւ վաճառականութեամբ։ [[1890]]-ական թթ․ այստեղ կային 1900 խանութ, 7 իջեւանատուն, 11 բաղնիք, 281 արհեստանոց, 2 օճառի տնայնագործական ձեռնարկութիւն, 11 փուռ։ Մարաշի հայկական լուսաւորչական, կաթոլիկական եւ բողոքական համայնքներն ունէին 12 եկեղեցի (Ս. Գէորգ, Ս. Աստուածածին, Ս. Կարապետ, Ս. Սարգիս, Ս.Ստեփանոս, Ս. Քառասուն մանկունք եւն․), որոնցմէ 6-ին կից կային նախակրթարան դպրոցներ։ Կոտորածի նախօրէին, Մարաշի մէջ գործող նշանաւոր վարժարանները, Ազգային կեդրոնականը եւ Յ. Մալճեանինն էին։ Ունէր ճեմարան, բարեսիրական հաստատութիւններ, հիւանդանոցներ։ Այստեղ լոյս տեսած է «Ճշմարտութիւն» ([[1919]]) պարբերականը։ [[Հայոց Ցեղասպանութիւն|Եղեռն]]էն առաջ Մարաշի մէջ կը բնակէին մօտ քսան հազար հայեր։10-րդ դ. վերջերին ուներ 178000 բնակիչ, որից 50000-ը` հայ, մնացածը` թուրք, քուրդ և արաբ։ 20-րդ դ. սկզբին ուներ 18105 քառ կմ տարածք, որից 105100 հա մշակելի հողեր, իսկ 45000 հա անտառներ էին<ref>{{Cite web|url=https://akunq.net/am/?p=1020|title=Մարաշ {{!}} Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն|language=en-US|accessdate=2023-02-03|archive-date=2023-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20230203062320/https://akunq.net/am/?p=1020|dead-url=yes}}</ref>։ == Յայտնի անձինք == Մարաշ ծնած են հրապարակախօս, խմբագիր, հասարակական գործիչ, Նիւ Եորքի ամերիկեան միջազգային ակադեմիոյ պատուաւոր դոկտոր՝ [[Գերասիմ Ահարոնեան|Գերասիմ Փանոսի Ահարոնեան]]ը ([[1916]]), մշակութային գործիչ՝ [[Գրիգոր Ասթարճեան]]ը ([[1888]]), պատմաբան՝ [[Յարութիւն Աստուրեան]]ը ([[1880]]), պատմագէտ դոկտոր, պրոֆ․՝ [[Ա.Գ. Սանճեան]]ը ([[1921]]), աշուղներ՝ [[Արմենակ Արըգեան]]ը (1865), [[Յարութիւն Արըգեան]]ը ([[1870]] - [[1918]])։ == Մարաշի անկումը == 1919թ. Սեպտեմբերին անգլիացիները կը սկսին հեռանալ Մարաշէն։ Անոնց կը փոխարինեն ֆրանսիական զօրախումբը։ Հետագայ ամիսներուն բազմաթիւ բախումներ տեղի կ'ունենան թուրքերու ու ֆրանսացիներու միջեւ, եւ վերջիններս նոյնպէս կը հեռանան Կիլիկիայէն։ Մինչև բռնագաղթը այստեղ ապրող աւելի քան 38000 հայ բնակչութենէն բռնագաղթէ ետք մնաց 10000 հայ, որոնց մէկ մասն ալ կոտորուեցան հետագայ կռիւներու ընթացքին, իսկ փրկուածները առմիշտ հեռացան իրենց հայրենիքէն։ == Ծանօթագրութիւններ == <references /> {{ՀՍՀ}}{{Արտաքին յղումներ}} [[Ստորոգութիւն:Կիլիկեան Հայաստանի քաղաքներ]] [[Ստորոգութիւն:Մարաշ]] l8vc8xbzccarg0jd0ma9f38g7uimpth 0 15086 249822 229062 2026-04-06T08:47:00Z Azniv Stepanian 8 249822 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր | կարգավիճակ = քաղաք | երկրամասի տեսակ = Մարզ | երկրամաս = Հարավային | ղեկավարի պաշտօն = Քաղաքապետ | ղեկավար = Իհիել Լասրի | տվյալ կարգավիճակում = 1968 | ազգային կազմ = [[Հրեաներ]]՝91% | կրոնական կազմ = Հուդայականներ }} '''Աշդոդ''' ({{lang-he|אַשְׁדּוֹד}}), մեծութեամբ [[Իսրայել]]ի վեցերորդ քաղաքը, ինչը կը գտնուի երկրի [[Հարավային մարզ]]ի մէջ [[Միջերկրական ծով]]ի ափին, [[Թել Ավիվ]]են դեպի հարաւ 30&nbsp;կմ հեռավորութեան վրայ։ Քաղաքը կարեւոր տարածաշրջանային արդյունաբերական կեդրոն է։ Աշդոդի նավահանգիստը Իսրայելի ամենամեծն է, նրանով կ՛անցնի ներմուծուող ապրանքներու 60%-ը։ Քաղաքի բնակչութիւնը կը կազմէ մոտավորապէս 210 հազար&nbsp;մարդ։ Ժամանակակին Աշդոդի տեղւոյն վրայ գտնուող առաջին փաստագրված բնակավայրը վերագրվում է մ.թ.ա. 17-րդ դարին, ինչով Աշդոդը կը դառնայ աշխարհի հնագոյն քաղաքներեն մէկը։ Աշդոդը 13 անգամ կը հիշատակաուի [[Աստվածաշունչ|Աստվածաշնչի մէջ]]։ Տարբեր ժամանակաշրջաններուն քաղաքը բնակեցուած եղած է [[փղշտացիներ]]ով, [[հրեաներ]]ով, [[բյուզանդացիներով]], [[խաչակիրներ]]ով եւ [[արաբներ]]ով։ == Բնակչութիւն == {{Wikidata/Population}} == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} == Արտաքին հղումներ == === Պաշտոնական === * [http://www.ashdod.muni.il/ Աշդոդի մունիցիպալիտետը] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060407053527/http://www.ashdod.muni.il/ |date=2006-04-07 }} * [http://www.ashdodport.org.il/ Աշդոդի նավահանգիստը] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060511183158/http://www.ashdodport.org.il/ |date=2006-05-11 }} === Այլ === * [https://www.youtube.com/watch?v=jIr70OQpi-M Տեսագրություն Աշդոդի մասին] * [http://ashrus.co.il/index.php?option=com_k2&view=itemlist&layout=category&task=category&id=269 Տեսագրություններ Աշդոդի մշակութայն կյանքի մասին]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://toldot.ru/blogs/acohen/cohen_480.html Ֆոտորեպորտաժ Աշդոդի մասին] {{Արտաքին յղումներ}} [[Ստորոգութիւն:Իսրայելի քաղաքներ]] qsmo0kesurmdwwjsnnaooyf4sfccpgp 0 17467 249809 218404 2026-04-05T12:54:59Z InternetArchiveBot 5016 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 249809 wikitext text/x-wiki {{ Տեղեկաքարտ Անձ | անուն ազգանուն = Գեղարդ Ծ. Վրդ. Քիւսպէկեան | բնագիր ԱԱՀ = | պատկեր = | չափ = | նկարագրութիւն = | ծնած է = | ծննդավայրը = | մահացած է = | մահուան վայրը = | քաղաքացիութիւն = | հպատակութիւն = | ազգութիւն = Հայ | ալմա մատեր = | կրօնք = Առաքելական | ազդուած է = | ազդած է = | գիրքեր = | աշխատանք = Գանատայի Հայոց Թեմի Առաջնորդական Փոխանորդ , Ազգային Առաջնորդարանի Քրիստոնէական եւ Երիտասարդական Բաժանմունքներու Վարիչ | կարողութիւն = | մասնագիտութիւն = Համիլթըն քաղաքի Մքմասթըր համալսարան | ամուսին = | ծնողներ = | երեխաներ = | պարգեւներ եւ մրցանակներ = | կայքէջ = https://armenianprelacy.ca/ | ստորագրութիւն = }} Գերապատիւ Տ. Գեղարդ Ծ. Վրդ. Քիւսպէկեան, Գանատայի Հայոց Թեմի Առաջնորդական Փոխանորդ:Ազգային Առաջնորդարանի Քրիստոնէական եւ Երիտասարդական Բաժանմունքներու Վարիչ: == Կենսագրութիւն == Տ. Գեղարդ Ծ. Վրդ. Քիւսպէկեան, Աբեղայական ձեռնադրութիւն ստացած է 2001 թուականին, ձեռամբ Վարուժան Արք. Հերկելեանի, այնուհետեւ ծառայելով որպէս կուսակրօն քահանայ, Հայ Եկեղեցւոյ անդաստանէն ներս: 2009 թուականին ստացած է վարդապետական աստիճան, ձեռամբ՝ Նարեկ Արք. Ալեէմէզեանի, իսկ 2016ին՝ ծայրագոյն վարդապետութեան աստիճան, ձեռամբ Խաժակ Արք. Յակոբեանի:<ref>[http://armchurch.info/kilikiapatriarchate/%D5%BE%D5%A5%D6%81-%D5%B4%D5%AB%D5%A1%D5%A2%D5%A1%D5%B6%D5%B6%D5%A5%D6%80-%D5%BD%D5%BF%D5%A1%D6%81%D5%A1%D5%B6-%D5%AE%D5%A1%D5%B5%D6%80%D5%A1%D5%A3%D5%B8%D5%B5%D5%B6-%D5%BE%D5%A1%D6%80%D5%A4%D5%A1/Ծայրագոյն վարդապետութեան աստիճան]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան Դպրեվանքը աւարտելէ ետք, Հայր Գեղարդ հետեւած է աստուածաբանական յատուկ դասընթացքներու, Մերձաւոր Արեւելքի Աստուածաբանական Դպրոցին եւ Զուիցերիոյ Պոսէի Միջ-Եկեղեցական Հիմնարկէն ներս: Հայր Գեղարդ ստանձնած է հետեւեալ պատասխանատուութիւնները. ▪ Մ.Տ.Կ. Կաթողիկոսութեան Միջ-Եկեղեցական Յարաբերութիւններու գրասենեակի վարիչի օգնական ▪ Քրիստոնէական Դաստիարակութեան բաժանմունքի տեսուչի օգնական ▪ Երիտասարդական Բաժանմունքի վարիչ ▪ Թեսաղոնիկահայ գաղութի հոգեւոր հովիւ, Յունաստան 2009 թուականէն ի վեր, Հայր Գեղարդ հաստատուած է Գանատա, նախ ծառայելով Սէնթ Գաթրինզի Ս. Պօղոս եկեղեցւոյ, միեւնոյն ժամանակ՝ ստանձնելով Միացեալ Նահանգներու Նիակարա Ֆոլզ շրջանի Ս. Յակոբ եկեղեցւոյ այցելու հովիւի պարտականութիւնը: Գանատա հաստատուելէ ետք, հետեւած է աստուածաբանական բարձրագոյն ուսման Համիլթըն քաղաքի Մքմասթըր համալսարանէն ներս եւ արժանացած՝ Սուրբ Գրային աստուածաբանութեան մագիստրոսի (Master's) վկայականին: 2009-2012 Հայր Սուրբը վարած է Գանատայի Ազգային Առաջնորդարանի Քրիստոնէական Դաստիարակութեան Խորհուրդի վարիչի պաշտօնը: 2012-2016ին, վարած է Գէյմպրիճի Ս. Նշան Եկեղեցւոյ հովուութիւնը, իսկ 2016-2019ին՝ Թորոնթոյի Ս. Աստուածածին եկեղեցւոյ հոգեւոր հովիւի պաշտօնը։ 2017-ին, Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Արամ Ա. Կաթողիկոսի տնօրինութեամբ, Հայր Գեղարդ նշանակուած է Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան ներկայացուցիչ՝ Եկեղեցիներու Համաշխարհային Խորհուրդի «Խաղաղութեան եւ Արդարութեան Ուխտագնացութիւն» Յանձնաժողովին: Գերաշնորհ Տ. Բաբգէն Արք. Չարեանի տնօրինութեամբ, Յունուար 2018-ին, Գերապատիւ Տ. Գեղարդ Ծ. Վրդ. Քիւսպէկեան նշանակուած է Առաջնորդական Փոխանորդ<ref>[https://horizonweekly.ca/am/%D5%A3%D5%A5%D5%B2%D5%A1%D6%80%D5%A4-%D5%AE-%D5%BE%D6%80%D5%A4-%D6%84%D5%AB%D6%82%D5%BD%D5%BA%D5%A7%D5%AF%D5%A5%D5%A1%D5%B6-%D5%AF%D5%A8-%D5%B4%D5%A1%D5%BD%D5%B6%D5%A1%D5%AF%D6%81%D5%AB-%D5%A5%D5%AF/Գեղարդ Ծ. Վրդ. Քիւսպէկեան կը մասնակցի Եկեղեցիներու Համաշխարհային Խորհուրդի Ֆիճիի համախմբումին]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Աղբիւրներ == * [https://armenianprelacy.ca/%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A1%D5%BA%D5%A1%D5%BF%D5%AB%D6%82-%D5%BF-%D5%A3%D5%A5%D5%B2%D5%A1%D6%80%D5%A4-%D5%AE-%D5%BE%D6%80%D5%A4-%D6%84%D5%AB%D6%82%D5%BD%D5%BA%D5%A7%D5%AF%D5%A5%D5%A1%D5%B6-%D5%AF/ԳԵՐԱՊԱՏԻՒ Տ. ԳԵՂԱՐԴ Ծ. ՎՐԴ. ՔԻՒՍՊԷԿԵԱՆ ԿԸ ՄԱՍՆԱԿՑԻ ՀԱՅՈՑ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹԵԱՆ ՈՐԲԵՐՈՒ ՓՐԿԱՐԱՐ ՍԱՌԱ ՔՈՐՆԻՆԿԻ ԱՐՁԱՆԻ ՔՕՂԱԶԵՐԾՄԱՆ ՀԱՆԴԻՍՈՒԹԵԱՆ]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://asbarez.com/arm/355601/%D5%8D%D5%90%D4%B2%D5%88%D5%91-%D4%B9%D4%B1%D5%90%D4%B3%D5%84%D4%B1%D5%86%D5%89%D4%B1%D5%91-%D5%8E%D4%B1%D5%90%D4%B4%D4%B1%D5%8A%D4%B5%D5%8F%D4%B1%D5%91-%D5%8F%D5%95%D5%86%D4%BB%D5%86-%D4%B1%D5%8C/ՍՐԲՈՑ ԹԱՐԳՄԱՆՉԱՑ ՎԱՐԴԱՊԵՏԱՑ ՏՕՆԻՆ ԱՌԻԹՈՎ. Հիւսիսային Ամերիկայի Հոգեւորականաց Միացեալ Համագումար]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.torontoarmenianchurch.com/inter-denominational-event-dedicated-to-the-armenian-genocide/Inter-Denominational Event Dedicated to the Armenian Genocide]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Գանատայի Թեմի Առաջնորդական Փոխանորդ]] agi3871yhgmkglqfzqa7x4xkrct7nmk 0 22398 249810 229538 2026-04-05T14:10:06Z InternetArchiveBot 5016 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 249810 wikitext text/x-wiki '''«Դաշինք»''', գրական-քաղաքական օրաթերթ։ Հրատարակուած է [[1909]]—<nowiki/>[[1915 թուական|1915]] թուականներուն եւ [[1919]] թուականին, [[Զմիւռնիա|Զմիւռնիոյ]] մէջ, իբրեւ շարունակութիւն «<nowiki/>[[Արեւելեան մամուլ]]<nowiki/>»-ի (1871 —1909 թուականներուն)։ Խմբագիր՝ Ս․ Պարթեւեան։ «Դաշինք» [[Ռամկավար Ազատական Կուսակցութիւն|ռամկավար կուսակցութեան]] դիրքերէն անդրադարձած է արեւմտահայութեան հասարակական-քաղաքական խնդիրներուն, լուսաբանած գաւառի ազգային եւ տնտեսութեան, [[Թուրքիա|Թուրքիոյ]] ներքին ն արտաքին կացութիւնը, պայքարած երիտթուրքերու հակահայ գործունէութեան դէմ<ref>{{Cite web |url=https://vmc.sci.am/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=117&query_desc= |title=Վիեննայի Մենաստանին Մամուլին Շտեմարանը- ԴԱՇԻՆՔ |accessdate=2022-12-21 |archive-date=2025-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251212154016/https://vmc.sci.am/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=117&query_desc= |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://arar.sci.am/dlibra/publication/324320?language=hyw#structure |title=Համահայկական թվանշային գրադարան}}</ref>։ Տպագրած է քննադատական ու տեղեկատու նիւթեր զմիւռնահայութեան, բնաշխարհի եւ Կոնստանդինոպոլսոյ սահմանադրական մարմիններու գործունէութեան մասին։ «Դաշինք»-ը ներկայացուցած է հայ, ռուս եւ եւրոպական գրողներու ստեղծագործութիւնները, տնտեսական յօդուածներով լուսաբանած է ազգային մշակոյթի եւ արուեստի զարգացման խնդիրներ։ Աշխատակցած են Ա․ Յարութիւնեանը, Մ․ Պարսամեանը, Հ․ Ալփիարը, Մ․ Կիւրճեանը, Կ․ Պալապանեանը եւ ուրիշներ։ 1919—1922 թուականներուն լոյս տեսած է «Արեւելեան մամուլ» անունով։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} {{ՀՍՀ|հատոր=3|էջ=284}} [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ պարբերականներ]] 44j41gbfeatkn59g1egap5oxgyzrc2d 0 22456 249812 229617 2026-04-05T15:01:11Z InternetArchiveBot 5016 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 249812 wikitext text/x-wiki [[Պատկեր:Եղբայրասէր_լրագիր.png|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:%D4%B5%D5%B2%D5%A2%D5%A1%D5%B5%D6%80%D5%A1%D5%BD%D5%A7%D6%80_%D5%AC%D6%80%D5%A1%D5%A3%D5%AB%D6%80.png|մինի|250x250փքս|Եղբայրասէր լրագիր]] '''«Եղբայրասէր»''', քաղաքական, բանասիրական տասնօրեայ լրագիր։ Հրատարակուած է (վիմատիպ) [[1862]]-[[1863]] թուականներուն, [[Կալկաթա|Կալկաթայի]] մէջ։ Խմբագիր՝ Ե․ Տէր- Յարութիւնեան։ Լուսաբանած է քաղաքական իրադարձութիւնները, Հայկական գաղութներու առօրեան, [[Թուրքիա|Թուրքիոյ]] մէջ կատարուող դէպքերը ([[Զէյթունի Ապստամբութիւն (1895)|Զեյթունի]] եւ [[Վանի Ինքնապաշտպանութիւն (1915)|Վանի]] շարժումներ)։ Լայն տեղ յատկացուցած է [[Նոր Ջուղա|Նոր Ջուղայի]] հայկական կեանքի իրադարձութիւններուն։ Հայ ժողովուրդի ազատագրութեան եւ գոյատեւման հարցին մէջ դրսեւորած է ռուսամէտ պահուածք<ref>{{Cite web |url=https://vmc.sci.am/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=66&query_desc= |title=Վիեննայի Մենաստանին Մամուլին Շտեմարանը- ԵՂԲԱՅՐԱՍԷՐ |accessdate=2022-12-22 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://arar.sci.am/dlibra/publication/302644?language=hyw#structure |title=Համահայկական թվանշային գրադարան}}</ref>։ [[Հնդկաստան|Հնդկաստանի]] եւ այլուր հայերու ուծացման դէմ պայքարի հիմնական ուղին «Եղբայրասէրը» համարած է ազգային մշակոյթի պահպանումն ու զարգացումը։ Արժէքաւոր կը համարուին հանդէսի տպագրած Եղիազար Տէր- Յարութիւնեանի «Գպրաւոունք ի Ջուղայ» (1862, № 8) ուսումնասիրութիւնը, հայ պարբերականներէն կատարած արտատպումները, ինչպէս նաեւ Կալկաթայի Հայոց Մարդասիրական ճեմարանի եւ Նոր Ջուղայի առաջին օրիորդաց վարժարանի մասին գրուած նիւթերը։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} {{ՀՍՀ|հատոր=3|էջ=500}} [[Ստորոգութիւն:Պարբերականներ այբբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Հայկական պարբերականներ]] [[Ստորոգութիւն:Հնդկաստանի հայկական պարբերականներ]] kdfttqnid9susg6eznuu7kfsjo0zppz 0 30837 249811 248506 2026-04-05T14:55:20Z InternetArchiveBot 5016 Rescuing 0 sources and tagging 8 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 249811 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Դրօշ}} '''Եթովպիոյ դրօշը''' [[Եթովպիա|Եթովպիոյ]] պետական խորհրդանիշերէն է։ Այն կը հանդիսանայ երեք մասի բաժանուած ուղղանկիւն, կազմուած յաջորդաբար կանաչ, դեղին եւ կարմիր գիծերիէ։ Կենդրոնական մասը Եթովպիոյ զինանշանն է նկարուած. կապոյտ վահանակ, կեդրոնը՝ ոսկէ եզրերով հնգակողմ աստղ, որուն շուրջը՝ ճառագայթներ։ Դրօշի երկարութիւնն ու լայնքի յարաբերակցութիւնը կը կազմէ 1։2։ == Կառուցուածք == === Զինանշանի կառուցուածք === {| cellspacing="0" cellpadding="2" border="1" width="60%" style="background: #f9f9f9; border: 1px solid #aaaaaa; border-collapse: collapse; white-space: nowrap; text-align: left" |- style="text-align: center; background: #eee" !Սխեմա ! style="background-color:#0F47AF; color:#EEEEEE" |Կապոյտ ! style="background-color:#FFFF00; color:#000000" |Դեղին |- |[[:hy:RGB|RGB]] |0-81-186 (#0F47AF) |252-224-22 (#FFFF00) |} === դրօշի կառուցուածք === {| cellspacing="0" cellpadding="2" border="1" width="60%" style="background: #f9f9f9; border: 1px solid #aaaaaa; border-collapse: collapse; white-space: nowrap; text-align: left" |- style="text-align: center; background: #EEEEEE" !Սխեմա ! style="background-color:#339900; color:#FFFFFF" |Կանաչ ! style="background-color:#FFFF00; color:#000000" |Դեղին ! style="background-color:#FF0000; color:#FFFFFF" |Կարմիր |- |[[:hy:RGB|RGB]] |0-158-96 (#339900) |252-224-22 (#FFFF00) |239-43-45 (#FF0000) |} == Նմանատիպ դրօշներ == <gallery> Պատկեր:Flag_of_Bolivia.svg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Flag_of_Bolivia.svg|[[Պոլիվիոյ դրօշ]] </gallery> == Պատմական դրօշներ == <gallery> Պատկեր:Ethiopian_Pennants.svg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Ethiopian_Pennants.svg|Եթովպիոյ{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} դրօշը [[1881 թուական|1881]]-էն [[6 Հոկտեմբեր]] [[1897 թուական|1897]] Պատկեր:Flag_of_Ethiopia_(1991-1996).svg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Flag_of_Ethiopia_(1991-1996).svg|Եթովպիոյ{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} դրօշը ([[6 Հոկտեմբեր]] [[1897 թուական|1897]]-էն [[9 Մայիս]] [[1936 թուական|1936]] ) Պատկեր:Flag_of_Ethiopia_(1897-1936;_1941-1974).svg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Flag{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} դրօշ]] </gallery> == Պատմական դրօշներ == <gallery> Պատկեր:Ethiopian_Pennants.svg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Ethiopian_Pennants.svg|Եթովպիոյ դրօշը [[1881 թուական|1881]]-էն [[6 Հոկտեմբեր]] [[1897 թուական|1897]] Պատկեր:Flag_of_Ethiopia_(1991-1996).svg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Flag_of_Ethiopia_(1991-1996).svg|Եթովպիոյ{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} դրօշը ([[6 Հոկտեմբեր]] [[1897 թուական|1897]]-էն [[9 Մայիս]] [[1936 թուական|1936]] ) Պատկեր:Flag_of_Ethiopia_(1897-1936;_1941-1974).svg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Flag_of_Ethiopia_(1897-1936;_1941-1974).svg|Եթովպիոյ{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} դրօշը [[1941 թուական|1941]]-էն [[21 Մայիս|21 Մարտ]] [[1974 թուական|1974]] Պատկեր:Flag_of_Ethiopia_(1974-1975).svg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Flag_of_Ethiopia_(1974-1975).svg|Եթովպիոյ{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} դրօշը [[21 Մայիս|21]] [[21 Մայիս|Մարտ]] [[1974 թուական|1974]]-էն [[12 Սեպտեմբեր]] [[1975 թուական|1975]] Պատկեր:Flag_of_Ethiopia_(1975–1987)_(02).svg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Flag_of_Ethiopia_(1975%E2%80%931987)_(02).svg|Եթովպիոյ{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} դրօշը [[12 Սեպտեմբեր]] [[1975 թուական|1975]]-էն [[12 Սեպտեմբեր]] [[1987 թուական|1987]] Պատկեր:Flag_of_Ethiopia_(1987-1991).svg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Flag_of_Ethiopia_(1987-1991).svg|Եթովպիոյ{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} դրօշը [[12 Սեպտեմբեր]] [[1987 թուական|1987]]-էն [[28 Մայիս|28]] [[28 Մայիս|Մայիս]] [[1991 թուական|1991]] Պատկեր:Flag_of_Ethiopia_(1991-1996).svg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Flag_of_Ethiopia_(1991-1996).svg|Եթովպիոյ դրօշը [[1991 թուական|1991]]-էն [[1996 թուական|1996]] </gallery> == Արտաքին հղումներ == * [http://www.crwflags.com/fotw/flags/et.html Եթովպիոյ դրօշը ''Flags of the World'' կայքին մէջ] == Տես նաեւ == * [[Եթովպիա]] [[Ստորոգութիւն:Ազգային դրօշներ]] [[Ստորոգութիւն:Եթովպիա]] [[Ստորոգութիւն:Եթովպիոյ պետական խորհրդանիշներ]] l9c6lrgoais1l4p95juyjo2dv8o1so8 0 31187 249813 249309 2026-04-06T08:16:13Z HoMen 269 249813 wikitext text/x-wiki ­{{Տեղեկաքարտ Անձ|անուն ազգանուն=Վարդուհի Քալանթար|բնագիր ԱԱՀ=|պատկեր=|չափ=|նկարագրութիւն=|ծննդավայր=[[Պուրսա]], [[Օսմանեան Կայսրութիւն]]|վախճանած է=1978|մահուան վայրը=[[Ուաշինկթըն]], [[Ա․Մ․Ն․]]|քաղաքացիութիւն=իտալական - ֆրանսական|հպատակութիւն=|ազգութիւն=հայ|ազդած է=հայ կնոչական շարժման|մասնագիտութիւն=պատմաբան |անդամակցութիւն=|պարգեւներ եւ մրցանակներ= | գրքեր/Գլխաւոր գործ=[[Կեդրոնական բանտի կիներու բաժինը]]|բնագիր անուանում=|ծննդեան անուն=}} '''Վար­դու­հի ­Քա­լան­թար ­(Քալանթարեան) Նալ­բան­դեան''' ([[1895 թուական|1895]], [[Պուրսա]], [[Օսմանեան Կայսրութիւն]] - [[1978 թուական|1978]], [[Ուաշինկթըն]], [[Ա․Մ․Ն․]])։ Ե­ղած է [[Ցեղասպանութիւն|1915]]-ի գար­նան ձեր­բա­կա­լո­ւած միակ կի­նը։ Հրապարակագիր, պատմաբան, հասարակական գործիչ։ Ազդուած է հօրմէն՝ [[Դա­ւիթ ­Քա­լան­թա­րեան|Դա­ւիթ ­Քա­լան­թա­րեանէն]] (ե­ղած է [[Աւետիս Ահարոնեան|Ա­ւե­տիս Ա­հա­րո­նեա­նի]] նա­խակր­թա­րա­նի ու­սու­ցիչն ու տնօ­րէ­նը)։ Բարձրագոյն ուսումը՝ գրականութիւն եւ պատմութիւն, շարունակած է [[Լոզան]], [[Զուիցերիա]]։ == Առաջին տարիներ == === Ծննդեան ընտանիք === Վար­դու­հի ­Քա­լան­թար ծնած է 1895-ին Պուրսա։ Հայ­րը՝ ­Դա­ւիթ ­Քա­լան­թա­րեան, խո­րա­պէս ազ­դած է ա­նոր վրայ. ան ե­ղած է Ա­ւե­տիս Ա­հա­րո­նեա­նի նա­խակր­թա­րա­նի ու­սու­ցիչն ու տնօ­րէ­նը եւ ան, որ պա­տա­նի Ա­ւե­տի­սին ըն­կե­րակ­ցած է Իգ­տի­րէն (Ա­ւե­տիս Ա­հա­րո­նեա­նի ծննդա­վայ­րը) մին­չեւ [[Էջմիածինի Գէորգեան Հոգեւոր Ճեմարան|Էջ­միած­նի ­Գէոր­գեան ճե­մա­րա­նը]] լրիւ նկարագրութիւնը՝ Ահարոնեանի «<nowiki/>[[Իմ գիրքը]]<nowiki/>» գործին մէջ։ ­Մայ­րը՝ ­Թա­գու­հի ­Մա­նի­սա­լեան, ու­սուց­չու­հի, ե­ղած է [[Տրապիզոն|Տ­րա­պի­զո­նի]] հայ աղջ­կանց վար­ժա­րա­նի տնօ­րէ­նու­հին։ === Լոզան եղած տարիներ === ­Լո­զան գտնուած է ու­սա­նե­լու հա­մար գրա­կա­նու­թիւն եւ պատ­մու­թիւն։ Հոն, Ա­ւե­տիս Ա­հա­րո­նեա­նի, ­Ռու­բէն ­Սե­ւա­կի, հայ ու­սա­նող­նե­րու եւ գոր­ծիչ­նե­րու ըն­կե­րակ­ցու­թեամբ, ալ ա­ւե­լի մօ­տե­ցած է հայ­կա­կան յե­ղա­փո­խու­թեան գա­ղա­փա­րին (ան, ար­դէն իր հօր­մէն ծա­նօթ էր ­Հայ դա­տին)։ Ինչ­պէս նաեւ ան­պա­կաս ե­ղած են հան­դի­պում­նե­րը թուրք ե­րի­տա­սարդ­նե­րու հետ, գրե­թէ բո­լորն ալ հա­մա­կիր [[Երիտասարդ Թուրքերու Կուսակցութիւն|ե­րիտ­թուր­քե­րու շար­ժու­մին]]։ == Ձերբակալութիւն == === Ամբաստանութիւն եւ բանտարկութիւն === 1914-ին, ­Վար­դու­հի ­Պո­լիս գտնո­ւած է ար­ձա­կուր­դի հա­մար (ո­րո­շած էր Եւ­րո­պա չվե­րա­դառ­նալ, ա­ռան­ձին չձգե­լու հա­մար իր ծնող­քը)։ Հօրը հետ կը ձեր­բա­կա­լո­ւին Ա. ­Հա­մաշ­խար­հա­յին պա­տե­րազ­մի ծա­գու­մի օ­րե­րուն, 1914 ամ­րան։ ­Ռազ­մա­կան ա­տեան ա­ռաջ­նոր­դո­ւած են։ ­Վար­դու­հին եւ հայ­րը ամ­բաս­տա­նո­ւած են «հայ ազ­գայ­նա­կան եւ ան­ջա­տո­ղա­կան շար­ժու­մին» ան­դա­մակ­ցու­թեան մե­ղադ­րան­քով (Վար­դու­հի ձեր­բա­կա­լո­ւած է իր ըն­տա­նի­քին գրած անձ­նա­կան նա­մակ­նե­րուն պատ­ճա­ռով, երբ ան ­Լո­զան կը գտնո­ւէր)։ ­Վար­դու­հին եւ հայ­րը ցկեանս բեր­դար­գե­լու­թեամբ դա­տա­պար­տո­ւած են, իսկ մայ­րը ան­պարտ ար­ձա­կո­ւած է։ Ամ­բաս­տա­նո­ւած են «հայ ազ­գայ­նա­կան եւ ան­ջա­տո­ղա­կան շար­ժու­մին» ան­դա­մակ­ցու­թեան մե­ղադ­րան­քով։ Ա­տեա­նին վճի­ռը յե­նո­ւած է ռազ­մա­կան նա­խա­րար [[Էնվէր Փաշա|Էն­վէր փա­շա­յի]] ստո­րագրու­թեամբ [[2 ­Հոկտեմբեր|2 ­Հոկտ.]] [[1915 թուական|1915]] թո­ւա­կա­գիր օս­մա­նեան պե­տա­կան վա­ւե­րա­թուղ­թի մը, ուր կը նշո­ւի թէ եր­կու ­Քա­լան­թա­րեան­նե­րը ստեղ­ծած են չա­րա­կամ պա­րու­նա­կու­թեամբ վա­ւե­րագ­րեր եւ թէ ա­նոնք փոր­ձած են օ­տար հան­րա­յին կար­ծի­քը գրգռել Օս­մա­նեան կայս­րու­թեան դէմ, ինչէս նաեւ կեան­քի կո­չել ան­կախ ­Հա­յաս­տա­նը։ Շ­նոր­հիւ բարձ­րաս­տի­ճան դի­ւա­նա­գի­տա­կան մի­ջամ­տու­թիւն­նե­րու վճի­ռը թե­թեւ­ցած է եւ փո­խո­ւած հինգ տա­րո­ւան բան­տար­կու­թեամբ՝ ­Պոլ­սոյԿեդ­րոնա­կան բան­տին մէջ (տե՛ս [[Կեդրոնական բանտի կիներուն բաժինը]])։ === Զապել Եսայեանի եւ տոքթ․ Յ․ Քալանթարեանի դրական միջամտութիւններ === [[Զապէլ Եսայեան|Զա­պել Ե­սա­յեան]]՝ փա­խուստ տալով [[24 Ապրիլ|24 Ապ­րի­լի]] ձեր­բա­կա­լու­թիւն­նե­րէն, ­Քա­լան­թա­րեան­նե­րու հար­ցով ­<nowiki/>[[Պուլկարիա|Պուլ­կա­րիոյ]] ար­քու­նի ըն­տա­նի­քին ան­ձամբ այ­ցե­լած է ու օգ­նու­թիւն խնդրած է։ Իսկ տոքթ․Յովհաննէս ­Քա­լան­թա­րեան ­(Վար­դու­հիին ­Լոն­տո­նաբ­նակ հօ­րեղ­բայրը ծա­նօթ եղած է տա­րած հա­յան­պաստ քա­ղա­քա­կա­նու­թեամբ) [[Համաշխարհային Առաջին Պատերազմ|Ա․ Համաշխարհային Պատերազմին]] ընթացքին չէ­զոք [[Սպանիա|Ս­պա­նիոյ]] թա­գա­ւոր՝ Ալ­ֆոն­սոյին միջամտութիւնը կը պահանջէ, որպէսզի սուլ­թա­նը նե­րում շնոր­հէ։ [[18 Մարտ|18 ­Մարտ]] [[1918 թուական|1918]] [[Պրեսթ-Լիթովսքի հաշտութեան պայմանագիր|Պ­րէսթ-­Լի­թովս­քի]] խա­ղա­ղու­թեան դաշ­նա­գի­րը ռազ­մա­կան գե­րի­նե­րու ա­զատ ար­ձա­կու­մը կը թե­լադ­րէր։ ­Քա­լան­թա­րեաննե­րը ու­նե­նա­լով ռու­սա­կան քա­ղա­քա­ցիու­թիւն եւ քա­նի որ դա­տո­ւած էին ­Ռազ­մա­կան Ա­տեա­նին առ­ջեւ, գե­րի նկա­տո­ւած են ու ա­զատ ար­ձա­կո­ւած են ի­րենց բան­տա­րո­կու­թե­նէն գրե­թէ ե­րեք տա­րի ետք։ ­Նոյն տա­րո­ւան (1918) Օ­գոս­տո­սին ­Վարդուհիին հայրը կը մա­հանայ, բան­տին մէջ են­թար­կուած ծանր պայ­ման­նե­րուն պատ­ճա­ռով։ == Հասարակական գործունէութիւն == 1918-ի ­Հոկ­տեմ­բե­րին ­<nowiki/>[[Մուտրոսի պայմանագիր|Մուտ­րո­սի զի­նա­դա­դա­րի]] ստո­րագ­րու­թեամբ հա­յու­թիւ­նը կը վե­րա­կազ­մա­կեր­պո­ւի. վե­րապ­րող­նե­րու օգ­նու­թեան միու­թիւն­ներ, քա­ղա­քա­կան կազ­մա­կեր­պու­թիւն­ներ եւ մա­մու­լը կը ծաղ­կին։ ­Կը սկսի ­Վար­դու­հիին գրա­կան աս­պա­րէ­զը, ինչ­պէս նաեւ հա­սա­րա­կա­կան գոր­ծի­չի կեան­քը։ Վարդուհին կը դառնայ [[­Հայ­րե­նի­քի օգ­նու­թեան միու­թիւն|­Հայ­րե­նի­քի օգ­նու­թեան միու­թեան]] ­<nowiki/>[[Կոստանդնուպոլիս|Պոլ­սոյ]] մաս­նա­ճիւ­ղին հիմ­նա­դիր­նե­րէն եւ [[­Հայ ­Կա­նանց ըն­կե­րակ­ցու­թիւն (ՀԿԸ)|­Հայ ­Կա­նանց ըն­կե­րակ­ցու­թեան (ՀԿԸ).]] ֆե­մի­նիս­տա­կան կազ­մա­կեր­պու­թիւն, որ աշ­խա­տած է կա­նանց հա­ւա­սա­րու­թեան, ինչպէս նաեւ տա­րագ­րեալ­նե­րուն եւ որ­բե­րուն ա­ջակ­ցու­թեան հա­մար) ա­ռա­ջին ան­դամ­նե­րէն մէ­կը։ ­Ներդ­րում ու­նե­ցած է կի­նե­րուն ուղ­ղո­ւած «Ոս­կի օր»-ո­ւան կազ­մա­կեր­պու­թեան ար­շա­ւին՝ գո­հա­րե­ղէն­նե­րու նո­ւի­րա­տո­ւու­թիւն նո­րաս­տեղծ [[Հայաստանի Հանրապետութիւն|­Հա­յաս­տա­նի ­Հան­րա­պե­տու­թեան]] հա­մար։ Ինչ­պէս նաեւ ­Հայ ­Կար­միր ­Խա­չի նա­խա­ձեռ­նած հան­գա­նա­կու­թեան ի նպաստ հայ­կա­կան բա­նա­կին որ կը պա­տե­րազ­մէր քե­մա­լա­կան ու­ժե­րուն դէմ։ == Կեանքը Ամերիկա == === Ամուսնութիւն === Վար­դու­հին, երբ մայրը կը մահանայ, [[1921 թուական|1921]]-ին ­Միա­ցեալ ­Նա­հանգ­ներ կը մեկնի եւ ­Թուր­քիա եր­բեք չի վե­րա­դառնար։ 1923-ին կը սի­րա­հա­րո­ւի ­<nowiki/>[[Զաւէն Նալպանդեան (Զարեւանդ)|Զա­ւէն ­Նալ­բան­դեա­նին]] (ե­ղած է բազ­մա­կող­մա­նի զար­գա­ցած անձ­նա­ւո­րու­թիւն մը եւ [[Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն|Հ.Յ.Դ.]] ­Բիւ­րո­յի ան­դամ), ո­րուն հետ նոյն տա­րին կ՛ա­մուս­նանայ։ === Վարդուհի Քալանթար Նալբանդեան === ­Միա­սին, [[1926 թուական|1926]]-ին կ­՚որ­դեգ­րեն «<nowiki/>[[Զարեւանդ|­Զա­րե­ւանդ]]<nowiki/>» գրչա­նու­նը եւ բա­ւա­կան աշ­խա­տանք-ու­սում­նա­սի­րու­թիւն­ներ հրա­տա­րա­կած են, ինչ­պէս օ­րի­նակ՝ «<nowiki/>[[­Միա­ցեալ ան­կախ ­Թու­րա­նիա, աշխատութիւն|­Միա­ցեալ ան­կախ ­Թու­րա­նիա]]<nowiki/>», որ 1960-ա­կան թո­ւա­կան­նե­րուն [[Վահագն Տատրեան|­Վա­հագն ­Տատ­րեան]] անգ­լե­րէ­նի թարգ­մա­նած է «<nowiki/>[[United and Independent Turania: Aims and Design of he Turks]]<nowiki/>» վեր­նա­գի­րով։ == Հրատարակութիւններ == === Զանազան աշխատութիւններ === Վարդուհի Քալանթար ս­տո­րագ­րած է գրա­խօ­սա­կան, ա­րո­ւես­տա­բա­նա­կան յօ­դո­ւած­ներ, ե­րաժշ­տա­կան գրա­դա­տա­կան­ներ, ըն­տա­նե­կան պատ­մու­թիւն­ներ, ու­սում­նա­սի­րու­թիւն­ներ եւ փոր­ձագ­րու­թիւն­ներ հայ­կա­կան քա­ղա­քա­կա­նու­թեան, ըն­կե­րու­թեան մէջ հայ կնոջ ան­ցեա­լի եւ ներ­կայ դե­րին, ­Հայ ­Կար­միր ­Խա­չին կա­րե­ւո­րու­թեան մա­սին, եւ այլ։ === Կեդրոնական բանտի կիներուն բաժինը === [[Կեդրոնական բանտի կիներուն բաժինը]] իր գլխաւոր գործերէն կը սեպուի։ Գիր­քը յու­շագ­րու­թիւն մըն է ­Վար­դու­հի ­Քա­լան­թա­րի՝ ­Պոլ­սոյ բան­տին մէջ ան­ցու­ցած օ­րե­րուն։ == Մահ եւ ձգած ժառանգութիւն == 1978-ին, Ո­ւա­շինկ­թը­նի մէջ ­Վար­դու­հին իր աչ­քե­րը կը փա­կէ։ ­Մա­հէն քա­նի մը ա­միս ա­ռաջ կարճ ինք­նա­կեն­սագ­րա­կան մը գրած եւ ղրկած է «­<nowiki/>[[Հայրենիք (օրաթերթ)|Հայ­րե­նիք» օ­րա­թեր­թին]], խնդրե­լով հրա­տա­րա­կել մա­հէն ետք։ Ան­զա­ւակ ըլ­լա­լով, ա­մո­լը իր ու­նե­ցո­ւած­քին մեծ մա­սը նո­ւի­րա­բե­րած է «­Հայ­րե­նիք»ի հրա­տա­րա­կու­թիւն­նե­րուն՝ Հ.Յ.Դ. հրա­տա­րակ­չու­թիւն, ­<nowiki/>[[Պոսթըն|Պոս­թոն]] ([[Armenian Review]], [[Armenian Weekly]])։ ­Վար­դու­հիին անձ­նա­կան ար­խի­ւը ան­յայտ մնա­ցած է։ <ref>[https://araraddaily.com/archives/51840 ԱՐԱՐԱՏ - ՎԱՐԴՈՒՀԻ ՔԱԼԱՆԹԱՐ «ԿԵԴՐՈՆԱԿԱՆ ԲԱՆՏԻ ԿԻՆԵՐՈՒՆ ԲԱԺԻՆԸ» ԼԵՌՆԱ ԷՔՄԷՔՃԻՕՂԼՈՒԻ ՅԱՌԱՋԱԲԱՆՈՎ, Օգոստոս 30, 2024]</ref> <ref>[https://www.arasyayincilik.com/yazarlar/%D5%BE%D5%A1%D6%80%D5%A4%D5%B8%D6%82%D5%B0%D5%AB-%D6%84%D5%A1%D5%AC%D5%A1%D5%B6%D5%A9%D5%A1%D6%80/ Արաս հրատարակչատուն․ Վարդուհի Քալանթար]</ref> <ref>[https://brill.com/view/journals/jsas/29/2/article-p267_13.xml?srsltid=AfmBOooKoRZWHLkmiF1BxX0v4XXXgoCxsyTqLzicwSpRxPrPmQgONUXt BRILL.Վարդուհի Քալանթար « Կեդրոնական բանտի կիներուն բաժինը », Լեռնա Էքմէքճիօղլուի յառաջաբանով, Արաս հրատարակչութիւն, Պոլիս, 2022, 30-01-2024{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://azator.gr/%D5%AF%D5%A5%D5%A4%D6%80%D5%B8%D5%B6%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6-%D5%A2%D5%A1%D5%B6%D5%BF%D5%AB-%D5%AF%D5%AB%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%B6-%D5%A2/ Ազատ Օր, Կեդ­րո­նա­կան բան­տի կի­նե­րուն բա­ժի­նը, Հայկան Մինասեան, 1-8-2025]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Հայ պատմագէտներ]] [[Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական–մշակութային գործիչներ]] [[Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական-քաղաքական գործիչներ]] [[Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ]] [[Ստորոգութիւն:Հայ կին քաղաքական գործիչներ]] [[Ստորոգութիւն:Պատմաբաններ]] [[Ստորոգութիւն:Պատմաբաններ ըստ ազգութեան]] [[Ստորոգութիւն:Պատմաբաններ այբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Հասարակական գործիչներ]] [[Ստորոգութիւն:Հասարակական գործիչներ ըստ ազգութեան]] [[Ստորոգութիւն:1895 ծնունդներ]] [[Ստորոգութիւն:1978 մահեր]] 5ffznxkf1mz3btzdfb31fnkg7nrmkjc 249816 249813 2026-04-06T08:19:43Z HoMen 269 249816 wikitext text/x-wiki ­{{Տեղեկաքարտ Անձ|անուն ազգանուն=Վարդուհի Քալանթար|բնագիր ԱԱՀ=|պատկեր=|չափ=|նկարագրութիւն=|ծննդավայր=[[Պուրսա]], [[Օսմանեան Կայսրութիւն]]|վախճանած է=1978|մահուան վայրը=[[Ուաշինկթըն]], [[Ա․Մ․Ն․]]|քաղաքացիութիւն=իտալական - ֆրանսական|հպատակութիւն=|ազգութիւն=հայ|ազդած է=հայ կնոչական շարժման|մասնագիտութիւն=պատմաբան |անդամակցութիւն=|պարգեւներ եւ մրցանակներ= | գրքեր/Գլխաւոր գործ=[[Կեդրոնական բանտի կիներու բաժինը]]|բնագիր անուանում=|ծննդեան անուն=}} '''Վար­դու­հի ­Քա­լան­թար ­(Քալանթարեան) Նալ­բան­դեան''' ([[1895 թուական|1895]], [[Պուրսա]], [[Օսմանեան Կայսրութիւն]] - [[1978 թուական|1978]], [[Ուաշինկթըն]], [[Ա․Մ․Ն․]])։ Ե­ղած է [[Ցեղասպանութիւն|1915]]-ի գար­նան ձեր­բա­կա­լո­ւած միակ կի­նը։ Հրապարակագիր, պատմաբան, հասարակական գործիչ։ Ազդուած է հօրմէն՝ [[Դա­ւիթ ­Քա­լան­թա­րեան|Դա­ւիթ ­Քա­լան­թա­րեանէն]] (ե­ղած է [[Աւետիս Ահարոնեան|Ա­ւե­տիս Ա­հա­րո­նեա­նի]] նա­խակր­թա­րա­նի ու­սու­ցիչն ու տնօ­րէ­նը)։ Բարձրագոյն ուսումը՝ գրականութիւն եւ պատմութիւն, շարունակած է [[Լոզան]], [[Զուիցերիա]]։ == Առաջին տարիներ == === Ծննդեան ընտանիք === Վար­դու­հի ­Քա­լան­թար ծնած է 1895-ին Պուրսա։ Հայ­րը՝ ­Դա­ւիթ ­Քա­լան­թա­րեան, խո­րա­պէս ազ­դած է ա­նոր վրայ. ան ե­ղած է Ա­ւե­տիս Ա­հա­րո­նեա­նի նա­խակր­թա­րա­նի ու­սու­ցիչն ու տնօ­րէ­նը եւ ան, որ պա­տա­նի Ա­ւե­տի­սին ըն­կե­րակ­ցած է Իգ­տի­րէն (Ա­ւե­տիս Ա­հա­րո­նեա­նի ծննդա­վայ­րը) մին­չեւ [[Էջմիածինի Գէորգեան Հոգեւոր Ճեմարան|Էջ­միած­նի ­Գէոր­գեան ճե­մա­րա­նը]] լրիւ նկարագրութիւնը՝ Ահարոնեանի «<nowiki/>[[Իմ գիրքը]]<nowiki/>» գործին մէջ։ ­Մայ­րը՝ ­Թա­գու­հի ­Մա­նի­սա­լեան, ու­սուց­չու­հի, ե­ղած է [[Տրապիզոն|Տ­րա­պի­զո­նի]] հայ աղջ­կանց վար­ժա­րա­նի տնօ­րէ­նու­հին։ === Լոզան եղած տարիներ === ­Լո­զան գտնուած է ու­սա­նե­լու հա­մար գրա­կա­նու­թիւն եւ պատ­մու­թիւն։ Հոն, Ա­ւե­տիս Ա­հա­րո­նեա­նի, ­Ռու­բէն ­Սե­ւա­կի, հայ ու­սա­նող­նե­րու եւ գոր­ծիչ­նե­րու ըն­կե­րակ­ցու­թեամբ, ալ ա­ւե­լի մօ­տե­ցած է հայ­կա­կան յե­ղա­փո­խու­թեան գա­ղա­փա­րին (ան, ար­դէն իր հօր­մէն ծա­նօթ էր ­Հայ դա­տին)։ Ինչ­պէս նաեւ ան­պա­կաս ե­ղած են հան­դի­պում­նե­րը թուրք ե­րի­տա­սարդ­նե­րու հետ, գրե­թէ բո­լորն ալ հա­մա­կիր [[Երիտասարդ Թուրքերու Կուսակցութիւն|ե­րիտ­թուր­քե­րու շար­ժու­մին]]։ == Ձերբակալութիւն == === Ամբաստանութիւն եւ բանտարկութիւն === 1914-ին, ­Վար­դու­հի ­Պո­լիս գտնո­ւած է ար­ձա­կուր­դի հա­մար (ո­րո­շած էր Եւ­րո­պա չվե­րա­դառ­նալ, ա­ռան­ձին չձգե­լու հա­մար իր ծնող­քը)։ Հօրը հետ կը ձեր­բա­կա­լո­ւին Ա. ­Հա­մաշ­խար­հա­յին պա­տե­րազ­մի ծա­գու­մի օ­րե­րուն, 1914 ամ­րան։ ­Ռազ­մա­կան ա­տեան ա­ռաջ­նոր­դո­ւած են։ ­Վար­դու­հին եւ հայ­րը ամ­բաս­տա­նո­ւած են «հայ ազ­գայ­նա­կան եւ ան­ջա­տո­ղա­կան շար­ժու­մին» ան­դա­մակ­ցու­թեան մե­ղադ­րան­քով (Վար­դու­հի ձեր­բա­կա­լո­ւած է իր ըն­տա­նի­քին գրած անձ­նա­կան նա­մակ­նե­րուն պատ­ճա­ռով, երբ ան ­Լո­զան կը գտնո­ւէր)։ ­Վար­դու­հին եւ հայ­րը ցկեանս բեր­դար­գե­լու­թեամբ դա­տա­պար­տո­ւած են, իսկ մայ­րը ան­պարտ ար­ձա­կո­ւած է։ Ամ­բաս­տա­նո­ւած են «հայ ազ­գայ­նա­կան եւ ան­ջա­տո­ղա­կան շար­ժու­մին» ան­դա­մակ­ցու­թեան մե­ղադ­րան­քով։ Ա­տեա­նին վճի­ռը յե­նո­ւած է ռազ­մա­կան նա­խա­րար [[Էնվէր Փաշա|Էն­վէր փա­շա­յի]] ստո­րագրու­թեամբ [[2 ­Հոկտեմբեր|2 ­Հոկտ.]] [[1915 թուական|1915]] թո­ւա­կա­գիր օս­մա­նեան պե­տա­կան վա­ւե­րա­թուղ­թի մը, ուր կը նշո­ւի թէ եր­կու ­Քա­լան­թա­րեան­նե­րը ստեղ­ծած են չա­րա­կամ պա­րու­նա­կու­թեամբ վա­ւե­րագ­րեր եւ թէ ա­նոնք փոր­ձած են օ­տար հան­րա­յին կար­ծի­քը գրգռել Օս­մա­նեան կայս­րու­թեան դէմ, ինչէս նաեւ կեան­քի կո­չել ան­կախ ­Հա­յաս­տա­նը։ Շ­նոր­հիւ բարձ­րաս­տի­ճան դի­ւա­նա­գի­տա­կան մի­ջամ­տու­թիւն­նե­րու վճի­ռը թե­թեւ­ցած է եւ փո­խո­ւած հինգ տա­րո­ւան բան­տար­կու­թեամբ՝ ­Պոլ­սոյԿեդ­րոնա­կան բան­տին մէջ (տե՛ս [[Կեդրոնական բանտի կիներուն բաժինը]])։ === Զապել Եսայեանի եւ տոքթ․ Յ․ Քալանթարեանի դրական միջամտութիւններ === [[Զապէլ Եսայեան|Զա­պել Ե­սա­յեան]]՝ փա­խուստ տալով [[24 Ապրիլ|24 Ապ­րի­լի]] ձեր­բա­կա­լու­թիւն­նե­րէն, ­Քա­լան­թա­րեան­նե­րու հար­ցով ­<nowiki/>[[Պուլկարիա|Պուլ­կա­րիոյ]] ար­քու­նի ըն­տա­նի­քին ան­ձամբ այ­ցե­լած է ու օգ­նու­թիւն խնդրած է։ Իսկ տոքթ․Յովհաննէս ­Քա­լան­թա­րեան ­(Վար­դու­հիին ­Լոն­տո­նաբ­նակ հօ­րեղ­բայրը ծա­նօթ եղած է տա­րած հա­յան­պաստ քա­ղա­քա­կա­նու­թեամբ) [[Համաշխարհային Առաջին Պատերազմ|Ա․ Համաշխարհային Պատերազմին]] ընթացքին չէ­զոք [[Սպանիա|Ս­պա­նիոյ]] թա­գա­ւոր՝ Ալ­ֆոն­սոյին միջամտութիւնը կը պահանջէ, որպէսզի սուլ­թա­նը նե­րում շնոր­հէ։ [[18 Մարտ|18 ­Մարտ]] [[1918 թուական|1918]] [[Պրեսթ-Լիթովսքի հաշտութեան պայմանագիր|Պ­րէսթ-­Լի­թովս­քի]] խա­ղա­ղու­թեան դաշ­նա­գի­րը ռազ­մա­կան գե­րի­նե­րու ա­զատ ար­ձա­կու­մը կը թե­լադ­րէր։ ­Քա­լան­թա­րեաննե­րը ու­նե­նա­լով ռու­սա­կան քա­ղա­քա­ցիու­թիւն եւ քա­նի որ դա­տո­ւած էին ­Ռազ­մա­կան Ա­տեա­նին առ­ջեւ, գե­րի նկա­տո­ւած են ու ա­զատ ար­ձա­կո­ւած են ի­րենց բան­տա­րո­կու­թե­նէն գրե­թէ ե­րեք տա­րի ետք։ ­Նոյն տա­րո­ւան (1918) Օ­գոս­տո­սին ­Վարդուհիին հայրը կը մա­հանայ, բան­տին մէջ են­թար­կուած ծանր պայ­ման­նե­րուն պատ­ճա­ռով։ == Հասարակական գործունէութիւն == 1918-ի ­Հոկ­տեմ­բե­րին ­<nowiki/>[[Մուտրոսի պայմանագիր|Մուտ­րո­սի զի­նա­դա­դա­րի]] ստո­րագ­րու­թեամբ հա­յու­թիւ­նը կը վե­րա­կազ­մա­կեր­պո­ւի. վե­րապ­րող­նե­րու օգ­նու­թեան միու­թիւն­ներ, քա­ղա­քա­կան կազ­մա­կեր­պու­թիւն­ներ եւ մա­մու­լը կը ծաղ­կին։ ­Կը սկսի ­Վար­դու­հիին գրա­կան աս­պա­րէ­զը, ինչ­պէս նաեւ հա­սա­րա­կա­կան գոր­ծի­չի կեան­քը։ Վարդուհին կը դառնայ [[­Հայ­րե­նի­քի օգ­նու­թեան միու­թիւն|­Հայ­րե­նի­քի օգ­նու­թեան միու­թեան]] ­<nowiki/>[[Կոստանդնուպոլիս|Պոլ­սոյ]] մաս­նա­ճիւ­ղին հիմ­նա­դիր­նե­րէն եւ [[­Հայ ­Կա­նանց ըն­կե­րակ­ցու­թիւն (ՀԿԸ)|­Հայ ­Կա­նանց ըն­կե­րակ­ցու­թեան (ՀԿԸ).]] ֆե­մի­նիս­տա­կան կազ­մա­կեր­պու­թիւն, որ աշ­խա­տած է կա­նանց հա­ւա­սա­րու­թեան, ինչպէս նաեւ տա­րագ­րեալ­նե­րուն եւ որ­բե­րուն ա­ջակ­ցու­թեան հա­մար) ա­ռա­ջին ան­դամ­նե­րէն մէ­կը։ ­Ներդ­րում ու­նե­ցած է կի­նե­րուն ուղ­ղո­ւած «Ոս­կի օր»-ո­ւան կազ­մա­կեր­պու­թեան ար­շա­ւին՝ գո­հա­րե­ղէն­նե­րու նո­ւի­րա­տո­ւու­թիւն նո­րաս­տեղծ [[Հայաստանի Հանրապետութիւն|­Հա­յաս­տա­նի ­Հան­րա­պե­տու­թեան]] հա­մար։ Ինչ­պէս նաեւ ­Հայ ­Կար­միր ­Խա­չի նա­խա­ձեռ­նած հան­գա­նա­կու­թեան ի նպաստ հայ­կա­կան բա­նա­կին որ կը պա­տե­րազ­մէր քե­մա­լա­կան ու­ժե­րուն դէմ։ == Կեանքը Ամերիկա == === Ամուսնութիւն === Վար­դու­հին, երբ մայրը կը մահանայ, [[1921 թուական|1921]]-ին ­Միա­ցեալ ­Նա­հանգ­ներ կը մեկնի եւ ­Թուր­քիա եր­բեք չի վե­րա­դառնար։ 1923-ին կը սի­րա­հա­րո­ւի ­<nowiki/>[[Զաւէն Նալպանդեան (Զարեւանդ)|Զա­ւէն ­Նալ­բան­դեա­նին]] (ե­ղած է բազ­մա­կող­մա­նի զար­գա­ցած անձ­նա­ւո­րու­թիւն մը եւ [[Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն|Հ.Յ.Դ.]] ­Բիւ­րո­յի ան­դամ), ո­րուն հետ նոյն տա­րին կ՛ա­մուս­նանայ։ === Վարդուհի Քալանթար Նալբանդեան === ­Միա­սին, [[1926 թուական|1926]]-ին կ­՚որ­դեգ­րեն «<nowiki/>[[Զարեւանդ|­Զա­րե­ւանդ]]<nowiki/>» գրչա­նու­նը եւ բա­ւա­կան աշ­խա­տանք-ու­սում­նա­սի­րու­թիւն­ներ հրա­տա­րա­կած են, ինչ­պէս օ­րի­նակ՝ «<nowiki/>[[­Միա­ցեալ ան­կախ ­Թու­րա­նիա, աշխատութիւն|­Միա­ցեալ ան­կախ ­Թու­րա­նիա]]<nowiki/>», որ 1960-ա­կան թո­ւա­կան­նե­րուն [[Վահագն Տատրեան|­Վա­հագն ­Տատ­րեան]] անգ­լե­րէ­նի թարգ­մա­նած է «<nowiki/>[[United and Independent Turania: Aims and Design of he Turks]]<nowiki/>» վեր­նա­գի­րով։ == Հրատարակութիւններ == === Զանազան աշխատութիւններ === Վարդուհի Քալանթար ս­տո­րագ­րած է գրա­խօ­սա­կան, ա­րո­ւես­տա­բա­նա­կան յօ­դո­ւած­ներ, ե­րաժշ­տա­կան գրա­դա­տա­կան­ներ, ըն­տա­նե­կան պատ­մու­թիւն­ներ, ու­սում­նա­սի­րու­թիւն­ներ եւ փոր­ձագ­րու­թիւն­ներ հայ­կա­կան քա­ղա­քա­կա­նու­թեան, ըն­կե­րու­թեան մէջ հայ կնոջ ան­ցեա­լի եւ ներ­կայ դե­րին, ­Հայ ­Կար­միր ­Խա­չին կա­րե­ւո­րու­թեան մա­սին, եւ այլ։ === Կեդրոնական բանտի կիներուն բաժինը === [[Կեդրոնական բանտի կիներուն բաժինը]] իր գլխաւոր գործերէն կը սեպուի։ Գիր­քը յու­շագ­րու­թիւն մըն է ­Վար­դու­հի ­Քա­լան­թա­րի՝ ­Պոլ­սոյ բան­տին մէջ ան­ցու­ցած օ­րե­րուն։ == Մահ եւ ձգած ժառանգութիւն == 1978-ին, Ո­ւա­շինկ­թը­նի մէջ ­Վար­դու­հին իր աչ­քե­րը կը փա­կէ։ ­Մա­հէն քա­նի մը ա­միս ա­ռաջ կարճ ինք­նա­կեն­սագ­րա­կան մը գրած եւ ղրկած է «­<nowiki/>[[Հայրենիք (օրաթերթ)|Հայ­րե­նիք» օ­րա­թեր­թին]], խնդրե­լով հրա­տա­րա­կել մա­հէն ետք։ Ան­զա­ւակ ըլ­լա­լով, ա­մո­լը իր ու­նե­ցո­ւած­քին մեծ մա­սը նո­ւի­րա­բե­րած է «­Հայ­րե­նիք»ի հրա­տա­րա­կու­թիւն­նե­րուն՝ Հ.Յ.Դ. հրա­տա­րակ­չու­թիւն, ­<nowiki/>[[Պոսթըն|Պոս­թոն]] ([[Armenian Review]], [[Armenian Weekly]])։ ­Վար­դու­հիին անձ­նա­կան ար­խի­ւը ան­յայտ մնա­ցած է։ <ref>[https://araraddaily.com/archives/51840 ԱՐԱՐԱՏ - ՎԱՐԴՈՒՀԻ ՔԱԼԱՆԹԱՐ «ԿԵԴՐՈՆԱԿԱՆ ԲԱՆՏԻ ԿԻՆԵՐՈՒՆ ԲԱԺԻՆԸ» ԼԵՌՆԱ ԷՔՄԷՔՃԻՕՂԼՈՒԻ ՅԱՌԱՋԱԲԱՆՈՎ, Օգոստոս 30, 2024]</ref> <ref>[https://www.arasyayincilik.com/yazarlar/%D5%BE%D5%A1%D6%80%D5%A4%D5%B8%D6%82%D5%B0%D5%AB-%D6%84%D5%A1%D5%AC%D5%A1%D5%B6%D5%A9%D5%A1%D6%80/ Արաս հրատարակչատուն․ Վարդուհի Քալանթար]</ref> <ref>[https://brill.com/view/journals/jsas/29/2/article-p267_13.xml?srsltid=AfmBOooKoRZWHLkmiF1BxX0v4XXXgoCxsyTqLzicwSpRxPrPmQgONUXt BRILL.Վարդուհի Քալանթար « Կեդրոնական բանտի կիներուն բաժինը », Լեռնա Էքմէքճիօղլուի յառաջաբանով, Արաս հրատարակչութիւն, Պոլիս, 2022, 30-01-2024{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://azator.gr/%D5%AF%D5%A5%D5%A4%D6%80%D5%B8%D5%B6%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6-%D5%A2%D5%A1%D5%B6%D5%BF%D5%AB-%D5%AF%D5%AB%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%B6-%D5%A2/ Ազատ Օր, Կեդ­րո­նա­կան բան­տի կի­նե­րուն բա­ժի­նը, Հայկան Մինասեան, 1-8-2025]</ref> == Տե՛ս նաեւ == [[Կեդրոնական բանտի կիներուն բաժինը]] == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Հայ պատմագէտներ]] [[Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական–մշակութային գործիչներ]] [[Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական-քաղաքական գործիչներ]] [[Ստորոգութիւն:Հայ հասարակական գործիչներ]] [[Ստորոգութիւն:Հայ կին քաղաքական գործիչներ]] [[Ստորոգութիւն:Պատմաբաններ]] [[Ստորոգութիւն:Պատմաբաններ ըստ ազգութեան]] [[Ստորոգութիւն:Պատմաբաններ այբենական կարգով]] [[Ստորոգութիւն:Հասարակական գործիչներ]] [[Ստորոգութիւն:Հասարակական գործիչներ ըստ ազգութեան]] [[Ստորոգութիւն:1895 ծնունդներ]] [[Ստորոգութիւն:1978 մահեր]] 78yf2kvkefabcb0elnl0nv8tl9vzjgy 0 31188 249815 249310 2026-04-06T08:17:52Z HoMen 269 249815 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Գիրք | անուանում = Կեդ­րո­նա­կան բան­տի կի­նե­րուն բա­ժի­նը | հեղինակ = Վարդուհի Քալանթար | լեզու = [[հայերէն]] | ոճ = [[յուշագրութիւն]] | հրատարակչական թուական = [[2023]] | պարգեւներ = |պատկեր=|նկարագրութիւն=}} «­'''Կեդ­րո­նա­կան բան­տի կի­նե­րուն բա­ժի­նը'''»․ [[Վարդուհի Քալանթար|Վար­դու­հի ­Քա­լան­թա­րի]] յու­շագ­րու­թիւն ­Պոլ­սոյ բան­տին մէջ ան­ցու­ցած օ­րե­րուն։ ­Յու­շե­րը տասն­վեց բա­ժի­նով հրա­տա­րա­կուած են «Հայ կին» պար­բե­րա­կա­նին մէջ՝ 1920-ի կէ­սե­րէն մին­չեւ 1921-ի կէ­սե­րը։ Որ­պէս գիրք, առաջին ան­գամ կը հրա­տա­րա­կո­ւի [[Պոլիս|­Պոլ­սոյ]] «<nowiki/>[[«Արաս» հրատարակչատուն|Ա­րաս» հրա­տա­րակ­չա­տան]] կող­մէն ([[2023]])։ Վար­դու­հի ­Քա­լան­թար ­Նալ­բան­դեան եղած է 1915-ի գար­նան ձեր­բա­կա­լո­ւած միակ կի­նը։ == Յուշագրութիւնը == === Նիւթը === ­Յուշագրութիւնը յե­նո­ւած է [[Վարդուհի Քալանթար|­Վար­դու­հի ­Քա­լան­թար ­Նալ­բան­դեա­նի]] բան­տար­գե­լու­թեան օ­րե­րուն ա­նոր գրի ա­ռած նօ­թագ­րու­թեան (1915-1918) վրայ, իսկ յա­ռա­ջա­բա­նը խնբագ­րած է [[­Լեռ­նա Էք­մէք­ճիօղ­լու]]՝ ­Պոլ­սոյ ­<nowiki/>[[Տատեան Վարժարան|Տա­տեան]] եւ [[Ազգային Կեդրոնական Վարժարան (Պոլիս)|Ազ­գա­յին ­Կեդ­րո­նա­կան]] վար­ժա­րան­նե­րու շրջա­նա­ւարտ, «<nowiki/>[[Massachusetts Institute of Technology]]<nowiki/>» հա­մալ­սա­րա­նին մէջ պատ­մու­թեան դա­սա­խօս եւ յե­տե­ղեռ­նեան ­Պոլ­սոյ կա­նանց  ու մտա­ւո­րա­կան շարժում­նե­րու մաս­նա­գէտ։ '''­Յա­ռա­ջա­բա­նը''' Յա­ռա­ջա­բա­նը, [[Վարդուհի Քալանթար|­Վար­դու­հի ­Քա­լան­թա­րեա­նի]] կեն­սագ­րու­թեան ընդ­մէ­ջէն, վա­ւե­րագ­րու­թիւն մըն է ­Պոլ­սոյ ըն­կե­րա­յին եւ քա­ղա­քա­կան կեան­քի արժա­նիք­նե­րուն եւ թե­րի­նե­րուն՝ մա­քուր եւ ան­կեղծ հայ­րե­նա­սի­րա­կան ու հա­սա­րա­կա­կան հա­ւա­սա­րու­թեան հա­ւատք, եւ կեղծ ու չա­րա­միտ քա­ղա­քա­կան բռնիշ­խա­նու­թիւն, ինչ­պէս նաեւ Ա­մե­րի­կա­յի մէջ ­Վար­դու­հիին հե­տա­գայ կեան­քին։ ­Յա­ջոր­դա­բար ա­կա­նա­տես ենք ­Քա­լան­թա­րեան ըն­տա­նի­քին մէջ ար­մատ նե­տած հայ­րե­նա­սի­րա­կան ար­ժա­նիք­նե­րուն, ըն­տա­նի­քի ան­դամ­նե­րուն պարզ, ան­կեղծ, միաս­նա­կան եւ հաս­տատ կեցուած­քին հայ ժո­ղո­վուր­դի ի­րա­ւուն­քե­րուն հե­տապնդ­ման հան­դէպ եւ միա­ժա­մա­նակ պատ­կերն է այդ օ­րե­րու ­Պոլ­սոյ հայ հա­սա­րա­կու­թեան, ­Լո­զա­նի հայ եւ թուրք ու­սա­նո­ղա­կան միու­թիւն­նե­րուն։ '''­Մատ­մա­զե­լին (­Վար­դու­հիին) բան­տին մէջ յու­շե­րը''' ==== Բանտին մէջ ==== [[Վարդուհի Քալանթար|­Վար­դու­հիին]] բան­տին մէջ գրի ա­ռած յու­շե­րը ըն­թեր­ցո­ղին կը յայտ­նա­բե­րեն՝ նախ հե­ղի­նա­կը որ­պէս հնա­րա­գէտ դի­տորդ, ինչ­պէս նաեւ բան­տին մէջ ազ­գա­յին, կրօ­նա­կան եւ դա­սա­կար­գա­յին զա­նա­զան պատ­կա­նե­լիու­թեան կի­նե­րուն գո­յակ­ցու­թիւ­նը, մինչ կը շա­րու­նա­կո­ւի [[Համաշխարհային Առաջին Պատերազմ|Ա. ­Հա­մաշ­խարհա­յին պա­տե­րազ­մը]] եւ ­<nowiki/>[[Ցեղասպանութիւն|Ցե­ղաս­պա­նու­թիւ­նը]]։ ­Վար­դու­հի, բան­տին մէջ նախ կը գտնո­ւի «բո­րոտ­նե­րու սե­նեա­կը»։ Ան ըլ­լա­լով ու­սեալ եւ ազնիւ իր վար­մուն­քով, կին բան­տար­կեալ­նե­րուն հա­մակ­րան­քը կը «շա­հի», ա­նոր «մատ­մա­զել» ա­նու­նը կու տան եւ կը փո­խադ­րո­ւի «քի­պար­նե­րու սե­նեա­կը»։ ==== Յուշագրութեան ոճը ==== Ման­րա­մաս­նօ­րէն կը նկա­րագ­րուին թէ ի՞նչ­պէս բան­տին գե­րու­թեան մէջ գո­յակ­ցած են տար­բեր ազ­գի, կրօ­նի եւ դա­սա­կար­գի պատկանելիութեան կի­ներ։ ­Բան­տին կեան­քէն գրի ա­ռած վկա­յու­թիւն­նե­րը լե­ցուն են ման­րա­մաս­նու­թիւն­նե­րով՝ կե­րա­կու­րի, գոր­ծա­ծո­ւած առար­կա­նե­րու, եր­գե­րու եւ պա­րե­րու, ե­րե­ւե­լի եւ ա­նե­րե­ւե­լի անձ­նա­ւո­րու­թիւն­նե­րու նկա­րագ­րու­թիւն­ներ։ ­Վարդուհի Քալանթան կը գոր­ծա­ծէ նաեւ թրքե­րէն բառեր, ա­սա­ցո­ւածք­ներ։ Ո­ճը տեղ տեղ եր­գի­ծա­կան է։ ­Հա­կա­ռակ ա­նոր թէ ժա­մա­նա­կագ­րու­թիւ­նը գրո­ւած է դժո­ւար եւ ան­կա­յուն օ­րե­րու, գի­րը հա­մար­ձակ է, հե­ղի­նա­կը բա­ռե­րը չի ծամծմեր։ ==== Յուշագրութեան նկարագրութիւնները ==== Ն­կա­րագ­րու­թիւն­նե­րը ըն­թեր­ցո­ղին կու տան կեն­դա­նի բե­մադ­րու­թեան մը ներ­կայ ըլ­լա­լու խաբ­կան­քը։ Իսկ կա­րե­ւո­րը՝ տար­բե­րո­ւե­լու ե­րե­սակն է. յե­տին դա­սա­կար­գի պատ­կա­նող մանր ո­ճիր­ներ գոր­ծող­ներ եւ բարձր դա­սա­կար­գի ու­սեալ մտա­ւո­րա­կան մը ակ­նար­կո­ւած ինք­նա­հա­ւան ո­ճով, հա­յու­հին՝ եւ իր ազ­գը ցե­ղաս­պա­նող հրո­սա­կա­խում­բին պատ­կա­նող ան­ձեր։ <ref>[https://www.jamanak.com/content/%D5%A9%D6%80%D6%84%D5%A1%D5%B0%D5%A1%D5%B5-%D5%AF%D5%A5%D5%A1%D5%B6%D6%84/24-05-2022-%D5%BE%D5%A1%D6%80%D5%A4%D5%B8%D6%82%D5%B0%D5%AB-%D6%84%D5%A1%D5%AC%D5%A1%D5%B6%D5%A9%D5%A1%D6%80%D5%AB-%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B7%D5%A1%D5%A3%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%AB%D6%82%D5%B6%D5%A8 Ժամանակ, Պոլիս, Մայիս 24, 2022]</ref> <ref>[https://arar.sci.am/dlibra/publication/397315/edition/367595?language=hye Pan-Armenian Digital Library Վարդուհի Քալանթւսր, Կեդրոնական բանտի կիներուն բաժինը, Ստւսնպուլ, «Արաս» հրատարւսկչութիւն, 2022, 103 էջ, Մաթէոսեան Վարդան, 2022 ]</ref> <ref>[https://araraddaily.com/archives/51840 ԱՐԱՐԱՏ - ՎԱՐԴՈՒՀԻ ՔԱԼԱՆԹԱՐ «ԿԵԴՐՈՆԱԿԱՆ ԲԱՆՏԻ ԿԻՆԵՐՈՒՆ ԲԱԺԻՆԸ» ԼԵՌՆԱ ԷՔՄԷՔՃԻՕՂԼՈՒԻ ՅԱՌԱՋԱԲԱՆՈՎ, Օգոստոս 30, 2024]</ref> <ref>[https://www.arasyayincilik.com/yazarlar/%D5%BE%D5%A1%D6%80%D5%A4%D5%B8%D6%82%D5%B0%D5%AB-%D6%84%D5%A1%D5%AC%D5%A1%D5%B6%D5%A9%D5%A1%D6%80/ Արաս հրատարակչատուն․ Վարդուհի Քալանթար]</ref> <ref>[https://brill.com/view/journals/jsas/29/2/article-p267_13.xml?srsltid=AfmBOooKoRZWHLkmiF1BxX0v4XXXgoCxsyTqLzicwSpRxPrPmQgONUXt BRILL.Վարդուհի Քալանթար « Կեդրոնական բանտի կիներուն բաժինը », Լեռնա Էքմէքճիօղլուի յառաջաբանով, Արաս հրատարակչութիւն, Պոլիս, 2022, 30-01-2024{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://azator.gr/%D5%AF%D5%A5%D5%A4%D6%80%D5%B8%D5%B6%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6-%D5%A2%D5%A1%D5%B6%D5%BF%D5%AB-%D5%AF%D5%AB%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%B6-%D5%A2/ Ազատ Օր, Կեդ­րո­նա­կան բան­տի կի­նե­րուն բա­ժի­նը, Հայկան Մինասեան, 1-8-2025]</ref> <ref>[https://arevelk.am/articles/pvolsvoy-mej-nerkayacvouats-e-vardvouhi-qalanthari-yvoushagrvouthiuny Արեւելք․ Պոլսոյ մէջ.Ներկայացուած է Վարդուհի Քալանթարի յուշագրութիւնը 22-10-2024]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Արեւմտահայերէն հրատարակութիւններ]] qgmwwg5qgbgrz53osh889jg73v3opzu 0 31244 249818 249473 2026-04-06T08:36:57Z JohnYahyaHanna 7467 249818 wikitext text/x-wiki '''Սեռային բռնութեան երեւոյթը Մորմոնական աղանդին մէջ''' կը վերաբերի այս աղանդին (Վերջին օրերու սուրբերու շարժում, [[անգլերէն]]` Ladder day saint movement) զանազան խումբերու շրջանակներուն մէջ տեղի ունեցած սեռական բռնութեան հաստատված եւ ենթադրեալ դէպքերուն, ներառեալ մանուկներու հանդէպ տեղի ունեցած սեռական բռնութեան դէպքերը։ == Վերջին օրերու սուրնբերու խումբին մէջ տեղի ունեցած դէպքեր == Մորմոնական աղանդին ամէնամեծ խումբին, այսպէս կոչուած «Վերջին օրերու սուբրերու եկեղեցի»-ին ([[անգլերէն]]՝ The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints) մէջ ունեցած սեռական բռնութեան զանազան դէպքեր՝ === Վաղ 2000-ականներ === * 2001 թուականին Մորմոնական աղանդին այս խումբը կը 3 միլիոն տոլար կը վճարէ ''Ճէրըմայա Սքօթ''ին ([[անգլերէն]]՝ Jeremiah Scott) 1998 թուականին Սքօթ-ի բացած դատին` հաշտութեան համար ([[անգլերէն]]՝ settlement): ''Սքօթ''ի փաստանբանը այս մէկը կը նկարագրէ որպէս աղանդի անդամ ''Ֆրանքլին Քըրթիս''ի ([[անգլերէն]]՝ Franklin Curtis) ''Սքօթ''ի նկատմամբ գործած սեռական ոտնձգութիւնները ծածկելու փորձ։<ref name="blasts">{{cite news|url=http://www.deseretnews.com/article/862366/Lawyer-blasts-LDS-Church.html?pg=all|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305113717/http://www.deseretnews.com/article/862366/Lawyer-blasts-LDS-Church.html?pg=all|url-status=dead|archive-date=March 5, 2016|title=Lawyer blasts LDS Church|work=[[Deseret News]]|date=September 5, 2001}}</ref>Աղանդը (վերջին օրերու սուրբերու եկեղեցին) կը հերքէ ահս գործով իր իրաւական պատասխանատուութիւնը, եւ կը յայտարարէ, որ դատական հարցը այս ձեւով կը լուծէ, միայն դատական ծախսերը չափաւորելու նպատակով։ * 2008 թուականի սեպտեմբերին Մորմոնական աղանդի եպիսկոպոս ''Թիմոթի ՄքՔլիւ'' ([[անգլերէն]]՝ Timothy McCleve) ընդունեց իր յանցաւորութիւնը՝ իր ծուխի երեխաներու նկատմամբ գործած սեռական բռնութիւն գործած ըլլալուն։<ref>{{cite news|url=http://www.ksl.com/?nid=148&sid=4355348|title=Former LDS bishop pleads guilty to sex abuse|work=[[KSL (radio)|KSL]]|date=September 24, 2008}}</ref> Ան 2008 թուականի դեկտեմբերին դատապարտուեցաւ 1-15 տարուայ ազատազրկումով։<ref>{{cite news|url=http://www.deseretnews.com/article/705271219/Ex-bishop-in-Harrisville-gets-prison-for-sex-abuse.html?pg=all|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305112219/http://www.deseretnews.com/article/705271219/Ex-bishop-in-Harrisville-gets-prison-for-sex-abuse.html?pg=all|url-status=dead|archive-date=March 5, 2016|title=Ex-bishop in Harrisville gets prison for sex abuse|work=[[Deseret News]]|date=December 18, 2008}}</ref> Մինչ ան կը կրէր իր պատիժը կը յայտնուի ուրիշ զոհ մը, եւ 2011 թուականին Մ մեղաւոր կը ճանչցուի ու կը դատապարտուի յաւելեալ 1-15 տարիներու ազատազրկումով։<ref>{{cite news|url=https://www.ksl.com/article/51066444/ex-bishop-quoted-bible-verses-in-attempt-to-intimidate-a-witness-charges-say|title=Ex-bishop quoted Bible verses in attempt to intimidate a witness, charges say|work=[[KSL.com|KSL]]|date=July 11, 2024}}</ref> * 2010-ականներ * 2020-ականներ * Ճոզէֆ Պիշըփի դէպքը * Մայքըլ Ճէնսընի դէպքը == Ծայրայեղական վերջին օրերու սուրբերու խումբին մէջ տեղի ունեցած դէպքեր == 2011 թուականին, Մորմոնական աղանդին ծայրայեղական խումբին (Յիսուս Քրիստոսի Վերջին օրերու Սուրբերու Ծայրայեղական եկեղեցի, [[անգլերէն]]՝ Fundamentalist Church of Jesus Christ of Latter-Day Saints) առաջնորդ-մարքարէ`Ուօորըն Ճեֆսը ([[անգլերէն]]՝ Warren Jeffs) դատապարտուեցաւ անչափահաս երեխայ մը բռնաբարելոը ոճիրով եւ ցկեանս բանտարկութեան դատավճիռ ստացաւ՝ անցեալին համանման արարքներու համար մի քանի քրէական գործերու դիմաց յայտնուելէ ետք։ == Տե՛ս նաեւ == * [[Մորմոնականութիւն (աղանդ)]] * [[Մորմոնական Աղանդը Կովկասի Մէջ|Մորմոնական աղանդը Կովկասի մէջ]] * [[Սըրքլվիլի կոտորած]] (կատարուած մորմոններու ձեռամբ) * [[Եութայի Բերդի Կոտորածը]] (կատարուած մորմոններու ձեռամբ) * [[Էյքընի ջարդը]] (կատարուած մորմոններու ձեռամբ) * [[Պաթըլ Քրիքի կոտորածը]] (կատարուած մորմոններու ձեռամբ) * [[Նիֆայի ջարդը]] (կատարուած մորմոններու ձեռամբ) == Ծանօթագրութիւններ == <references /> nrgl6kx1liumn27jbslo90qnw5aeude 249819 249818 2026-04-06T08:37:53Z JohnYahyaHanna 7467 249819 wikitext text/x-wiki '''Սեռային բռնութեան երեւոյթը Մորմոնական աղանդին մէջ''' կը վերաբերի այս աղանդին (Վերջին օրերու սուրբերու շարժում, [[անգլերէն]]` Ladder day saint movement) զանազան խումբերու շրջանակներուն մէջ տեղի ունեցած սեռական բռնութեան հաստատված եւ ենթադրեալ դէպքերուն, ներառեալ մանուկներու հանդէպ տեղի ունեցած սեռական բռնութեան դէպքերը։ == Վերջին օրերու սուրնբերու խումբին մէջ տեղի ունեցած դէպքեր == Մորմոնական աղանդին ամէնամեծ խումբին, այսպէս կոչուած «Վերջին օրերու սուբրերու եկեղեցի»-ին ([[անգլերէն]]՝ The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints) մէջ ունեցած սեռական բռնութեան զանազան դէպքեր՝ === Վաղ 2000-ականներ === * 2001 թուականին Մորմոնական աղանդին այս խումբը կը 3 միլիոն տոլար կը վճարէ ''Ճէրըմայա Սքօթ''ին ([[անգլերէն]]՝ Jeremiah Scott) ի հաշտութիւն ([[անգլերէն]]՝ settlement), 1998 թուականին անոր բացած դատին: ''Սքօթ''ի փաստանբանը այս մէկը կը նկարագրէ որպէս աղանդի անդամ ''Ֆրանքլին Քըրթիս''ի ([[անգլերէն]]՝ Franklin Curtis) ''Սքօթ''ի նկատմամբ գործած սեռական ոտնձգութիւնները ծածկելու փորձ։<ref name="blasts">{{cite news|url=http://www.deseretnews.com/article/862366/Lawyer-blasts-LDS-Church.html?pg=all|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305113717/http://www.deseretnews.com/article/862366/Lawyer-blasts-LDS-Church.html?pg=all|url-status=dead|archive-date=March 5, 2016|title=Lawyer blasts LDS Church|work=[[Deseret News]]|date=September 5, 2001}}</ref>Աղանդը (վերջին օրերու սուրբերու եկեղեցին) կը հերքէ ահս գործով իր իրաւական պատասխանատուութիւնը, եւ կը յայտարարէ, որ դատական հարցը այս ձեւով կը լուծէ, միայն դատական ծախսերը չափաւորելու նպատակով։ * 2008 թուականի սեպտեմբերին Մորմոնական աղանդի եպիսկոպոս ''Թիմոթի ՄքՔլիւ'' ([[անգլերէն]]՝ Timothy McCleve) ընդունեց իր յանցաւորութիւնը՝ իր ծուխի երեխաներու նկատմամբ գործած սեռական բռնութիւն գործած ըլլալուն։<ref>{{cite news|url=http://www.ksl.com/?nid=148&sid=4355348|title=Former LDS bishop pleads guilty to sex abuse|work=[[KSL (radio)|KSL]]|date=September 24, 2008}}</ref> Ան 2008 թուականի դեկտեմբերին դատապարտուեցաւ 1-15 տարուայ ազատազրկումով։<ref>{{cite news|url=http://www.deseretnews.com/article/705271219/Ex-bishop-in-Harrisville-gets-prison-for-sex-abuse.html?pg=all|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305112219/http://www.deseretnews.com/article/705271219/Ex-bishop-in-Harrisville-gets-prison-for-sex-abuse.html?pg=all|url-status=dead|archive-date=March 5, 2016|title=Ex-bishop in Harrisville gets prison for sex abuse|work=[[Deseret News]]|date=December 18, 2008}}</ref> Մինչ ան կը կրէր իր պատիժը կը յայտնուի ուրիշ զոհ մը, եւ 2011 թուականին Մ մեղաւոր կը ճանչցուի ու կը դատապարտուի յաւելեալ 1-15 տարիներու ազատազրկումով։<ref>{{cite news|url=https://www.ksl.com/article/51066444/ex-bishop-quoted-bible-verses-in-attempt-to-intimidate-a-witness-charges-say|title=Ex-bishop quoted Bible verses in attempt to intimidate a witness, charges say|work=[[KSL.com|KSL]]|date=July 11, 2024}}</ref> * 2010-ականներ * 2020-ականներ * Ճոզէֆ Պիշըփի դէպքը * Մայքըլ Ճէնսընի դէպքը == Ծայրայեղական վերջին օրերու սուրբերու խումբին մէջ տեղի ունեցած դէպքեր == 2011 թուականին, Մորմոնական աղանդին ծայրայեղական խումբին (Յիսուս Քրիստոսի Վերջին օրերու Սուրբերու Ծայրայեղական եկեղեցի, [[անգլերէն]]՝ Fundamentalist Church of Jesus Christ of Latter-Day Saints) առաջնորդ-մարքարէ`Ուօորըն Ճեֆսը ([[անգլերէն]]՝ Warren Jeffs) դատապարտուեցաւ անչափահաս երեխայ մը բռնաբարելոը ոճիրով եւ ցկեանս բանտարկութեան դատավճիռ ստացաւ՝ անցեալին համանման արարքներու համար մի քանի քրէական գործերու դիմաց յայտնուելէ ետք։ == Տե՛ս նաեւ == * [[Մորմոնականութիւն (աղանդ)]] * [[Մորմոնական Աղանդը Կովկասի Մէջ|Մորմոնական աղանդը Կովկասի մէջ]] * [[Սըրքլվիլի կոտորած]] (կատարուած մորմոններու ձեռամբ) * [[Եութայի Բերդի Կոտորածը]] (կատարուած մորմոններու ձեռամբ) * [[Էյքընի ջարդը]] (կատարուած մորմոններու ձեռամբ) * [[Պաթըլ Քրիքի կոտորածը]] (կատարուած մորմոններու ձեռամբ) * [[Նիֆայի ջարդը]] (կատարուած մորմոններու ձեռամբ) == Ծանօթագրութիւններ == <references /> a57qf6789zq51vyrbxlyh1f99gaet8f 14 31351 249817 2026-04-06T08:34:30Z Azniv Stepanian 8 Նոր էջ «[[Ստորոգութիւն:Գետեր այբբենական կարգով]]»: 249817 wikitext text/x-wiki [[Ստորոգութիւն:Գետեր այբբենական կարգով]] d69meixv53ig7cna8hd62yjartcgr3b