Անգարա

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="hyw">
  <siteinfo>
    <sitename>Ուիքիփետիա</sitename>
    <dbname>hywwiki</dbname>
    <base>https://hyw.wikipedia.org/wiki/%D4%B3%D5%AC%D5%AD%D5%A1%D6%82%D5%B8%D6%80_%D4%B7%D5%BB</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Մեդիա</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Սպասարկող</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Քննարկում</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Մասնակից</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Մասնակցի քննարկում</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Ուիքիփետիա</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Ուիքիփետիայի քննարկում</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Պատկեր</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Պատկերի քննարկում</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki քննարկում</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Կաղապար</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Կաղապարի քննարկում</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Օգնություն</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Օգնության քննարկում</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Ստորոգութիւն</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Կատեգորիայի քննարկում</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Մոդուլ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Մոդուլի քննարկում</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Անգարա</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1782</id>
    <revision>
      <id>250352</id>
      <parentid>227483</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T09:15:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maral Dikbikian</username>
        <id>4797</id>
      </contributor>
      <origin>250352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18760" sha1="g1l6zaiqp0loc5zjtln9d4zq67ae9wz" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր}}
:''Հին քաղաքին համար, տես՝ [[Գաղատիա]]''

'''Անգարա''' ({{lang-tr|Ankara}}), [[Թուրքիա|Թուրքիոյ]] մայրաքաղաքն է։ Բնակչութիւնը՝ {{ԲՆԿ}}։ Կը գտնուի Անատոլական սարահարթի կեդրոնական մասին մէջ, Չուպուք եւ Անգարա գետերու ([[Սաքարիա|Սաքարիոյ]] աւազան) միախառնման հանգուցակէտին վրայ։

== Բնակչութիւն ==
{{Wikidata/Population}}

===Քելթական պատմութիւն===
[[File:Dying gaul.jpg|thumb|Մեռնող Կալաթացին յայտնի արձան է, որ Ք.Ա. 230-220 թուականներուն կառուցուեր է [[Փերկամոն|Փերկամոնի]] թագաւոր [[Աթթալոս I Սոթեր|Աթթալոս I-ի]] հրամանով՝ ի նշան վերջինիս յաղթանակի Փոքր Ասիայի Քելթական Կալաթացիներու դեմ: Հելլենիսթական այս գործի մարմարեայ օրինակը կը պահպանուի [[Քափիթոլիական թանգարաններ|Քափիթոլիական թանգարաններուն մէջ]], [[Հռոմ]]: ]]

Ք.Ա. 278 թուականին Քելթական խումբ մը կը զբաղեցնէ քաղաքը եւ Կեդրոնական Փոքր Ասիան: Այս ցեղերը Անգարան կը դարձնեն իրենց կեդրոնը&lt;ref&gt;[[Livy]], xxxviii. 16&lt;/ref&gt;: Այլ կեդրոններ կը համարուէին (Pessinus) Փեսսինուսը, որ մերօրեայ (Ballıhisar) Պալըհիսարն է եւ Թավիումը, որ կը գտնուէր Անգարայի արեւելեան հատուածին մէջ: Նոյն ժամանակ ալ քաղաքը կը կոչուէր Անգիրա: Քելթական  տարրը այնքան ալ մեծ չէ եղած, ընդամէնը ռազմիկներու արիսթոքրաթիա, որ կ'իշխէր փռիուկերէն խօսող գիւղացիներու վրայ: Այնուամենայնիւ քելթական լեզուն շարունակեր է օգտագործուիլ Կալաթիոյ մէջ երկար տարիներ: 4-րդ դարու վերջը [[Տալմաթիա|Տալմաթիայէն]] [[Հիերոնիմոս|Հիերոնիմոսը]] բացայայտեց, որ Անգարայի շրջակայքին օգտագործուող լեզուն շատ նման է Հռոմէական կայսրութեան հիւսիս-արեւմուտքին՝ [[Թրիեր|Թրիերի]] մօտակայքին օգտագործուող լեզուին:

=== Թրքական իշխանութիւն  ===
[[File:Atatürk TBMM'den çıkarken.jpg|thumb|left|Նախագահ [[Մուսթաֆա Քեմալ Աթաթուրք|Մուսթաֆա Քեմալ Աթաթուրքը]] (կեդրոն) եւ վարչապետ [[Իսմեթ Ինիոնիու|Իսմեթ Ինիոնիուն]] (ձախէն) 1930 թուականին [[Թուրքիա|Թուրքիայի Հանրապետութեան]] ստեղծման 7-ամեակի ժամանակ [[Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողով|Ազգային մեծ ժողովի]] շէնքէն դուրս եկած պահուն:]]

[[File:Banks Street (Atatürk Boulevard) the Building of Ziraat Bankası (Agricultural Bank), 1930s (16851406391).jpg|thumb|Զիրաաթ դրամատան գլխաւոր տնօրէնութեան շէնքի պատկեր: Այն նախագծուեր է [[Սթամպուլ|Սթամպուլ]] ծնուած իտալական լեվանտացի ճարտարապետ Կուիլիօ Մոնկերի կողմէ  եւ կառուցուեր է 1926-1919 թուականներուն:]]

1071 թուականի [[Մանազկերտի ճակատամարտ|Մանազկերտի ճակատամարտէն]] յետոյ [[Սելճուկներ|սելճուք թուրքերը]] կը սկսին իշխել գրեթէ ամբողջ Փոքր Ասիոյ: Մինչեւ 1073 թուականը թուրք վերաբնակիչները կը հասնին Անգարայի մօտակայքը եւ կարճ ժամանակ ետք կը  գրաւեն զայն: 1101 թուականին, երբ Թուլուզի կոմս Ռայմոնտ IV-ի գլխաւորութեամբ [[Խաչակիրներ|խաչակիրները]] կը հասնին այս տարածքները, քաղաքը կը գտնուէր [[Տանեշմանտի ամիրայութիւն|Տանիշմանտիներու]] իշխանութեան տակ: Խաչակիրները կը գրաւեն քաղաքը եւ զայն կը յանձնեն բիւզանդացի կայսր [[Ալեքսիոս Ա Քոմնենոս|Ալեքսիոս I Քոմնենոսին]] (1081–1118): Բիւզանդական իշխանութիւնը, սակայն, երկար չտեւեց եւ քաղաքը գրաւուեցաւ սելճուքեան [[Իքոնիայի սուլթանութիւն|Ռումի սուլթանութեան]] կողմԷ. 1127 թուականին անիկա վերադարձաւ Տանիշմանտիներուն մինչեւ 1173 թուականը, երբ Ռումի սելճուքեան սուլթանութիւնը վերագրաւեց զայն: 

1243 թուականի Քիոսէ տաղի ճակատամարտէն յետոյ, որու ժամանակ մոնկոլները պարտութեան մատնեցին սելճուքներուն, Փոքր Ասիայի մեծ մասը յայտնուեցաւ մոնկոլական իշխանութեան տակ: Սելճուքներու նահանջէն օգտուելով՝ ահիները, որոնք արհեստաւորներու եւ առեւտրականներու կիսակրօնական խաւ կը ներկայացնէին, 1290 թուականին Անգարան կը հռչակեն անկախ քաղաք-պետութիւն: Օսմանեան կայսրութեան երկրորդ [[Պէյ]] [[Օրհան I|Օրհան I-ը]] 1356 թուականին գրաւեր է քաղաքը: 1402 թուականին Անգարայի ճակատամարտի ժամանակ [[Լենկթեմուր|Լենկ Թեմուրը]] պարտութեան  մատներ է [[Պայազետ I|Պայազետ I-ին]] եւ գրաւեր՝ քաղաքը, սակայն 1403 թուականին Անգարան կրկին կը յայտնուի օսմանեան վերահսկողութեան տակ: 

1639-1768 թուականներուն Լեւանտի ընկերութիւնը քաղաքին մէջ արտադրամաս կը  հիմնէ{{sfn|Chisholm|1911|pp=40–41}}: 19-րդ դարուն անոր բնակչութիւնը 20.000-60.000 եղած է{{sfn|Baynes|1878|p=45}}: 1832 թուականին քաղաքը աւերուեր է եգիպտացի փաշա [[Իպրահիմ փաշա|Իպրահիմի]] կողմէ {{sfn|Chisholm|1911|pp=40–41}}: [[Առաջին համաշխարհային պատերազմ|Առաջին համաշխարհային պատերազմին]] ընդառաջ քաղաքին մէջ կար բրիտանացի [[հիւպատոս]], իսկ բնակչութիւնը շուրջ 28.000 էր, որու ⅓ մասը քրիստոնեայ էր:

=== Թուրքիայի Հանրապետութեան մայրաքաղաք ===
[[File:Protect Your Republic Protest - 6 (2007-04-14) edit.jpg|thumb|left|[[Անըթքաբիր|Անըթքաբիրը]], Մուսթաֆա Քեմալ Աթաթուրքի դամբարանը Անգարայի մէջ, ամէն տարի ազգային տօներու օրերուն բազմութիւն կ'ըլլայ]]
[[File:Su perileri ankara.jpg|thumb|right|Թուրքիայի Հանրապետութեան վաղ տարիներուն Քըզըլայ հրապարակը՝ կեդրոնի մէջ Ջրահարսեր շատրուանը, 1930 թուական&lt;ref name=&quot;Gezenadam&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.gezenadam.com/gezinotlari/dbtrips.php?ID=223|title=Gezenadam: &quot;Susuz Su Perileri&quot;|date=|work=GezenAdam|author=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SuPerileri&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.hurriyet.com.tr/ankara/16575415.asp|title=İnat değil kent kazandı|date=2010-12-20|work=hurriyet.com.tr|author=}}&lt;/ref&gt;:]]

Առաջին համաշխարհային պատերազմին Օսմանեան կայսրութեան պարտութենէն յետոյ Օսմանեան մայրաքաղաք [[Կոստանդնուպոլիս|Կոստանդնուպոլիսը]] եւ [[Փոքր Ասիա|Փոքր Ասիայի]] շատ այլ հատուածներ կը յայտնուին [[Անթանթ|Անթանթի]] պետութիւններու վերահսկողութեան տակ, որոնք կը ծրագրէին այդ տարածքները բաժնել [[Հայաստան|Հայաստանի]], [[Ֆրանսա|Ֆրանսայի]], [[Յունաստան|Յունաստանի]], [[Իտալիա|Իտալիայի]] եւ [[Միացեալ Թագաւորութիւն|Մեծ Բրիտանիայի]] միջեւ, թուրքերուն թողնելով միայն փոքրիկ տարածք մը Կեդրոնական Փոքր Ասիոյ մէջ: Ատոր ի պատասխան՝ թուրք ազգայնամոլական շարժման ղեկավար Մուսթաֆա Քեմալ Աթաթուրքը 1920 թուականին Անգարայի մէջ կը սկսի [[Քեմալական շարժում|քեմալական շարժումը]]: Ազգայնամոլական պատերազմին յաղթանակ տանելէն յետոյ [[Սեւրի Պայմանագիր|Սեւրի պայմանագիր]]ը կը փոխարինուի Լոզանի պայմանագրով, որուն հետեւանքով՝ թուրք ազգայնամոլները [[1923 թուական|1923]] թուականի Հոկտեմբեր 29-ին կը հիմնեն Թուրքիայի Հանրապետութիւնը: Քանի մը  օր առաջ՝ [[1923 թուական|1923]] թուականի Հոկտեմբեր 13-ին, Անգարան պաշտօնապէս կը դառնայ մայրաքաղաք, փոխարինելով Կ.Պոլիսը:  

Այն բանէն յետոյ, երբ Անգարան դարձաւ Թուրքիայի նորահռչակ հանրապետութեան մայրաքաղաքը, քաղաքը բաժնուեցաւ հին հատուածի, որ կը կոչուի Ուլուս (բառացի՝ ազգ) եւ նոր հատուածի, որ կը կոչուի Եէնիշեհիր (բառացի՝ նոր քաղաք): Անթիք շրջանի բիւզանդական, հռոմէական եւ օսմանեան պատմութիւնը արտացոլող շինութիւնները ու նեղ փողոցները կը ներկայացնեն քաղաքի հին հատուածը: Նոր հատուածը, որու կեդրոնն է Քըզըլայ հրապարակը, աչքի կ'իյնայ ժամանակակից շինութիւններով՝ լայն լուսաւոր փողոցներ, հիւրանոցներ, թատրոններ, տօնավաճառներ եւ բարձրայարկ շէնքեր: Կառավարական շէնքերն ու օտարերկրեայ դեսպանատուները եւս տեղակայուած են նոր հատուածին մէջ: [[1923 թուական|1923]] թուականին Թուրքիայի մայրաքաղաքը դառնալէն յետոյ այն մեծապէս աճեր եւ զարգացեր է: Ժամանակին այն կը համարուէր «աննշան փոքր քաղաք»&lt;ref&gt;Columbia Lippincott Gazetteer&lt;/ref&gt;: 1924 թուականին Անգարայի մէջ կը բնակէր 35.000 հոգի: [[1927 թուական|1927]] թուականին արդէն բնակիչներուն թիւը կը հասնէր 44.553, իսկ մինչեւ 1950 թուականը կտրուկ աճ կ'արձանագրուի՝ հասնելով 286.781-ի: 20-րդ դարու ընթացքին Անգարան կը շարունակէ արագօրէն աճիլ եւ ի վերջոյ կ'անցնի նաեւ Թուրքիայի երկրորդ խոշոր քաղաքին՝ [[Իզմիր|Իզմիրին]], զիջելով միայն [[Իսթանպուլ|Իսթանպուլին]]: 

{{Համայնապատկեր|Ankara Kalesi'nden şehir panoraması.JPG|1000px|&lt;center&gt; Քաղաքի համայնապատկերը Անգարայի ամրոցէն &lt;/center&gt;}}

== Քաղաքականութիւն&lt;ref&gt;{{Citation|title=Ankara|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Ankara&amp;oldid=1348442236|date=2026-04-12|accessdate=2026-04-18|language=en}}&lt;/ref&gt; ==
8 Ապրիլ 2019-էն ի վեր, Անգարայի քաղաքապետն է '''Մանսուր Եաւաշը'''՝ [[Հանրապետական Ժողովրդական Կուսակցութիւն|Հանրապետական Ժողովրդական Կուսակցութենէ]]&lt;nowiki/&gt;ն (CHP), որ յաղթանակ տարաւ 2019-ի եւ 2024-ի քաղաքապետական ընտրութիւններուն։

Անգարան քաղաքականապէս եռակողմ պայքարի դաշտ մըն է իշխող պահպանողական '''AKP'''-ի ([[Արդարութիւն եւ Բարգաւաճում կուսակցութիւն]]), ընդդիմադիր քեմալական ձախակողմեան կեդրոնամէտ '''CHP'''-ի եւ ծայրայեղ աջակողմեան ազգայնական '''MHP'''-ի (Ազգայնական Շարժում կուսակցութիւն) միջեւ։ Անգարայի նահանգը բաժնուած է 25 շրջաններու։

Պատմականօրէն, CHP-ի գլխաւոր եւ գրեթէ միակ քաղաքական ամրոցը Անգարայի մէջ եղած է կեդրոնական '''Չանքայա''' (Çankaya) շրջանը, որ քաղաքի ամենախիտ բնակեցուած տարածքն է։ Թէեւ 2002-էն ի վեր CHP-ն Չանքայայի մէջ միշտ ստացած է քուէներուն 60%-էն 70%-ը, սակայն Անգարայի այլ շրջաններուն մէջ անոր քաղաքական աջակցութիւնը նուազագոյն եղած է։ Չանքայայի եւ որոշ չափով Ենիմահալէի (Yenimahalle) մեծ բնակչութեան շնորհիւ է, որ CHP-ն կրցած է ընդհանուր առմամբ գրաւել երկրորդ տեղը՝ AKP-էն ետք, թէ՛ տեղական եւ թէ՛ ընդհանուր ընտրութիւններուն, մինչ MHP-ն մնացած է երրորդ դիրքի վրայ, հակառակ անոր որ MHP-ն քաղաքականապէս աւելի զօրաւոր էր քան CHP-ն գրեթէ բոլոր միւս շրջաններուն մէջ։

Ընդհանուր առմամբ, AKP-ն վայելած է ամենամեծ աջակցութիւնը ամբողջ քաղաքին մէջ։ Այսպիսով, Անգարայի ընտրողները հակած են քուէարկելու ի նպաստ քաղաքական աջակողմեան ուժերուն՝ շատ աւելի, քան Սթամպուլի կամ Իզմիրի պարագային։ Յետադարձ ակնարկով մը, 2013-14 թուականներու AKP-ի կառավարութեան դէմ ուղղուած բողոքի ցոյցերը յատկապէս ուժգին էին Անգարայի մէջ եւ քանի մը առիթներով ճակատագրական եղան&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://doi.org/10.5962/bhl.title.106565|title=Field notes, Washington, D.C., February 15-June 15, 1940, New Mexico, June 20-October 2, 1940|last=Bailey|first=Vernon|date=1940|publisher=[s.n.]}}&lt;/ref&gt;։

=== Անգարայի շրջանային քաղաքապետարանները ===
'''2024-ի Տեղական ընտրութիւններ.'''

* '''CHP:''' 16 / 25
* '''AK Party:''' 8 / 25
* '''Անկախ:''' 1 / 25

Քաղաքը տուժեց 2015-ին եւ 2016-ին տեղի ունեցած շարք մը ահաբեկչական յարձակումներէ, որոնցմէ ամենացաւալիները պատահեցան 10 Հոկտեմբեր 2015-ին, 17 Փետրուար 2016-ին եւ 13 Մարտ 2016-ին։ Քաղաքը նաեւ 15 Յուլիս 2016-ի յեղաշրջման փորձի գլխաւոր վայրերէն մէկն էր։

[[Մելիհ Կէօքչեք|Մելիհ Կէօքչեքը]] եղած է Անգարայի քաղաքապետը 1994-էն 2017 թուականներուն միջեւ։ Ան առաջին անգամ ընտրուած է 1994-ին եւ վերընտրուած՝ 1999, 2004 եւ 2009 թուականներուն։ 2014-ի տեղական ընտրութիւններուն Կէօքչեքը թեկնածու էր հինգերորդ շրջանի համար։ Մանսուր Եաւաշը, որ 2009-ին MHP-ի թեկնածուն էր, 2014-ին ներկայացաւ որպէս CHP-ի թեկնածու՝ ընդդէմ Կէօքչեքի։ Խիստ վիճայարոյց ընտրութիւններու արդիւնքով, Կէօքչեքը յաղթող յայտարարուեցաւ միայն 1% տարբերութեամբ, մինչդեռ համակարգային ընտրակեղծիքներու մեղադրանքներ կը հնչէին։ Երբ Բարձրագոյն ընտրական խորհուրդը եւ դատարանները մերժեցին իր բողոքները, Եաւաշը յայտարարեց անօրինականութիւնները Մարդկային իրաւանց եւրոպական դատարան ներկայացնելու իր մտադրութեան մասին։

Թէեւ Կէօքչեքը պաշտօնավարեց հինգերորդ շրջանի համար, ընտրական դիտորդներու մեծ մասը կը հաւատայ, որ Եաւաշն էր ընտրութիւններու իրական յաղթողը&lt;ref&gt;{{Citation|title=Skinner, Hon. Clarence Farringdon, (19 Jan. 1900–26 April 1962), MP (NZ); Deputy Prime Minister of New Zealand and Minister of Agriculture and Lands, 1957–60|url=https://doi.org/10.1093/ww/9780199540884.013.u48239|publisher=Oxford University Press|date=2007-12-01|accessdate=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;։ Կէօքչեքը հրաժարական տուաւ 28 Հոկտեմբեր 2017-ին, եւ զինք փոխարինեց Սինճան (Sincan) շրջանի նախկին քաղաքապետ [[Մուսթաֆա Թունա|Մուսթաֆա]]  [[Մուսթաֆա Թունա|Թունան]]։ Այնուհետեւ, 2019-ի ընտրութիւններուն յաջորդեց ներկայիս քաղաքապետ՝ CHP-ի անդամ Մանսուր Եաւաշը։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}

== Աղբիւրներ ==
* Հ. Ղ. Գրգեարեան, Ն. Մ. Հարութիւնեան ([[1987]]), «Աշխարհագրական Անունների Բառարան», [[Երեւան]]։ «Լոյս», էջ 31։

{{Արտաքին յղումներ}}

[[Ստորոգութիւն:Մայրաքաղաքներ]]
[[Ստորոգութիւն:Թուրքիոյ քաղաքներ]]
[[Ստորոգութիւն:Ասիոյ մայրաքաղաքներ]]</text>
      <sha1>g1l6zaiqp0loc5zjtln9d4zq67ae9wz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Գեղեցկութիւն</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2498</id>
    <revision>
      <id>250348</id>
      <parentid>220553</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T18:34:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ziv</username>
        <id>11872</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Michelangelo Caravaggio 062.jpg]] → [[File:Boy with a Basket of Fruit-Caravaggio (1593).jpg]] → File replacement: Updating from a low-quality version to a higher-quality version ([[c:c:GR]])</comment>
      <origin>250348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24255" sha1="daexzlin4z6um1avi86epw7lv8nk509" xml:space="preserve">[[Պատկեր:Rozeta Paryż notre-dame chalger.jpg|մինի|[[Փարիզ]]ի մէջ գտնուող Նոթր Տամի զարդարուն պատուհաններէն մէկը.]]
[[Պատկեր:Фуксия цветок красота.jpg|մինի|270px|Ծաղիկները կը համարուին բնութեան գեղեցկութիւններէն մէկը.]]
'''Գեղեցկութիւն''', գեղագիտական բաժանմունք մը, որ կը նշանակէ առարկայի մը տարբեր ներդաշնակ համադրումն ու կատարելութիւնը, ինչ որ դիտողին գեղագիտական հաճոյք կը պատճառէ: Գեղեցկութիւնը [[մշակոյթ]]ի կարեւոր մասերէն մէկն է: Գեղեցկութեան հականիշը [[տգեղութիւն]]ն է: Գեղեցկութիւնը կը բնութագրէ իրականութեան եւ արուեստի մէջ դրսեւորուող գեղագիտական բարձրագոյն արժէքը:

«Գեղեցկութիւն» բառին գործածութիւնը սովորական է տարբեր պարունակներու մէջ, որ զայն սահմանելու փորձ մը կատարելը կը նմանի ծիածանը գրկել փորձելու: Գեղեցկութեան փորձառութիւնը ենթակայական է, սիրոյ եւ ճշմարտութեան պէս: Անոր ոչ-առարկայական բնոյթին գիտակցելու պատճառով է, որ գիտնականներ ընդհանրապէս խուսափած են գործածելէ այս բազմիմաստ բառը&lt;ref&gt;[http://archive.aztagdaily.com/archives/219220 Գեղեցկութեան սահմանումը]&lt;/ref&gt;:

== Գեղեցկութեան Ըմբռնումները ==
[[Պատկեր:Panathenaic amphora BM B137.jpg|thumb|120px|Յունական ծաղկաման]]
Հին ժամանակաշրջանէն ի վեր գեղեցկութիւնը կարեւորագոյն հասկացութիւններէն մէկն է կեցութեան ընկալման [[Փիլիսոփայութիւն|փիլիսոփայութեան]] մէջ: Գեղեցկութիւնը, ըստ իր բնոյթի, հնագոյն յունական [[Փիլիսոփայ|փիլիսոփաներուն]] կողմէ կ'ընկալուի առարկայական եւ գոյաբանական առումով&lt;ref&gt;[[Վալենտին Ֆերդինանովիչ Ասմուս]] «անտիկ փիլիսոփայութիւնէ&lt;/ref&gt;: Գեղեցկութեան տարբեր մեկնաբանումները միշտ եղած են գաղափարա-փիլիսոփայութեան եւ բուն գեղագիտական շահերու եւ նախասիրութիւններու բախման առարկայ:

* Փիթակորասի (pitagoras) դպրոցը գեղեցկութիւնը կը կապէ [[Թուաբանութիւն|թուաբանութեան]] հետ, նշելով, որ տարրերը, որոնց [[համաչափութիւն]]ը կը մտնէ ոսկեայ հատումի մէջ, աւելի գեղեցիկ կը թուին&lt;ref&gt;Seife, Charles (2000). ''Zռro: the biography of a dangerous idea''. Penguin. ISBN 0-14-029647-6. p. 32&lt;/ref&gt;: Դասական յունական ճարտարապետութիւնը հիմնուած է գեղեցկութեան այս ընկալման վրայ:
* [[Սոկրատ]]ի ժամանակաշրջանին գեղեցկութիւնը կը հասկցուէր ո՛չ միայն գոյաբանական առումով, այլեւ՝ միտքի գիտակցութեան առումով: [[Սոկրատ]] արդէն ինք «գեղեցկութիւն»ը կը համարէ [[տիեզերք]]ի կարեւորագոյն բաժանմունքը:
* [[Արիստոտէլ]] գեղեցկութիւն կը համարէր բարութեան եւ լաւի մարմնաւորումը:
* Ըստ [[Պղատոն|Պղատոնի]]` մարդը ծնելէ առաջ կ'ըլլայ գեղեցկութեան եւ մաքուր միտքի ոլորտին մէջ: Գեղեցկութեան եւ բարութեան ըմբռնումը, իբրեւ բարձրագոյն գաղափար, կը հանդիսանայ իր փիլիսոփայական աշխատանքներուն հիմնական շարժառիթը:

Գեղեցկութեան ըմբռնումը, իբրեւ կանոն, անմիջական է եւ կը յենի իրերու արտաքին տեսքին վրայ, սակայն միջնորդաւորուած է անհատին ողջ կենսափորձով եւ ձեւի միջոցով իրերու բովանդակութեան մասին դատելու ընդունակութեամբ&lt;ref&gt;Հայկական Սովետական Հանրագիտարան (ՀՍՀ), հատոր 3&lt;/ref&gt;:

Հին փիլիսոփայութեան մէջ գեղեցկութեան ընկալումը կ'ամփոփուի Պղատոնի աշխատութիւններուն մէջ: Գեղեցկութեան պատմութեան ծաւալուն հրապարակումը, որուն խմբագիրն էր իտալացի գրող, փիլիսոփայ Ումպերթօ Էքօ (umberto eko), կը պարզէ գեղեցկութեան ընկալումը ողջ մարդկութեան պատմութեան ընթացքին: Յատկապէս ան կը վկայէ, թէ Պղատոն յաջորդ դարերուն համար հիմք դրած է երկու կարեւոր գեղեցկութեան ըմբռնումներու&lt;ref&gt;Գեղեցկութեան պատմութիւն... Там же. С. 50&lt;/ref&gt;.
# Գեղեցկութիւնը ինչպէս ներդաշնակութիւն եւ համամասնական մասեր (որոնք սկիզբ կ'առնեն Փիթակորասէն)&lt;ref&gt;Գեղեցկութեան պատմութիւն... Там же. С. 61&lt;/ref&gt;:
# Գեղեցկութիւնը ինչպէս փայլք, որ կը նկարագրուի Ֆետրի (Phaedrus) տրամախօսութենէն:&lt;ref&gt;Գեղեցկութեան պատմութիւն... Там же. С. 72&lt;/ref&gt;

Այս ուսումնասիրութիւնները ցոյց կու տան նաեւ յաջորդ ըմբռնումները.
* Սովորաբար մենք հրաշալի կը համարենք համաչափ առարկաները:
* Համաչափութիւնը կը դառնայ դասական արուեստի գեղեցիկ կանոններէն մէկը:

Այնուհետեւ [[Թովմաս Աքուինացի]] ցոյց կու տայ&lt;ref&gt;Գեղեցկութեան պատմութիւն... Там же. С. 88&lt;/ref&gt;, որ գեղեցկութեան համար պարտադիր է,
* ոչ միայն պատշաճ համաչափութիւն, այլեւ ամբողջականութիւն (այսինքն ամէն առարկայ պէտք է ունենայ բաղադրիչ մասեր, իսկ խեղանդամ մարմինները կը համարուին տգեղ),
* փայլքը (որովհետեւ գեղեցիկ կը համարուի այն, ինչ որ ներկուած է մաքուր գոյներով),
* համաչափութիւն, կամ համանմանութիւն:

== Գեղեցկութեան Ընկալումը Արուեստի Մէջ ==
Ներկայիս կայ վարկած մը, որ կ'ըսէ, թէ գեղեցկութեան մասին ընկալումները բնազդներ են, որոնք արմատաւորուած են մարդուն յիշողութեան մէջ, շնորհիւ իրենց նախորդող կենդանի էակներու սերունդներուն անգիտակից փորձառութիւններուն&lt;ref&gt;[http://books.rusf.ru/unzip/add-on/xussr_gk/efremi01.htm?9/89 Ի.Եֆրեմով - Շեղբային ածելի - վէճ գեղեցկութեան մասին]&lt;/ref&gt;:

&lt;gallery&gt;
Պատկեր:Three Graces Louvre Ma287.jpg|[[Խարիթես]] ([[Յունարէն|յուն]]․՝ Χάριτες (յոգն․)) հին Յունական քանդակագործութեան պատճէն
Պատկեր:NAMA Hermès d'Atalante.jpg|[[Հերմէս]]` հին յունական քանդակագործութիւն
Պատկեր:Russian beauty in summer garland by Konstantin Makovsky.jpg|Ռուս գեղեցկուհի, Կոստանդին Մակովսկովիի նկարը {{nobr|1=(1839—1915).}}
Պատկեր:Helga (1917), oljemålning av Anders Zorn.jpg|«Հելկա», Անտերս Լէօնարտ Զօրն, 1917
Պատկեր:Pierre-Auguste Renoir 050.jpg|«Լուղորդուհի», [[Ռենուար|Փիեռ-Օկիւսթ Ռենուար]], 1893
Պատկեր:Group of Aphrodite, Pan and Eros (National Archaeological Museum of Athens, 1-31-2023).jpg|[[Աֆրոտիթ]]&lt;nowiki/&gt;ը, [[Էրոս|Էրոսն]] ու [[Պան]]&lt;nowiki/&gt;ը
Պատկեր:Roqueplan, Girl with flowers.jpg|Քամիյյ Ռոկոպլեն`(Camille rogoblen) Ծաղիկներով աղջիկը
Պատկեր:Kustodiev russian venus.jpg|[[Պորիս Կուսթոտիեւ]]` Ռուսական Վեներան
Պատկեր:Birth of Venus detail.jpg|[[Սանտրօ Պոթիչելլի]]` Վեներայի ծնունդը, շուրջ 1485
Պատկեր:Les Trois Graces LP 5.jpg|«Երեք Գեղուհիները», [[Ժան Ժաք Փրատիէ]] (Jean Jacques Pradier),1831  
&lt;/gallery&gt;

=== Էրոս եւ ֆիզիքական Գեղեցկութիւնը ===

Տղամարդիկ եւ կանայք գեղեցիկ են, երբ ուրիշին աչքին հաճելի կը թուին: Կին/տղամարդ ըմբռնումը, իբրեւ  հնարաւոր խաղընկեր, երբեք չեն սխալիր, թէ որ սեռին ինչ պէտք է: Հոս կը գործէ «նախորդ սերունդներուն փորձառութիւն

== Գեղեցկութեան տեսակներ ==
Գոյութիւն ունին երեք տեսակի տարբեր գեղեցկութիւններ. սեռային, բնական եւ արուեստի իրի մը, այսինքն` մարդկային ձեռքով շինուած իրի մը յատուկ գեղեցկութիւն: Այս երեք տեսակի գեղեցկութիւնները կը միաձուլուին:

Ամէնէն տարօրինակը արուեստի իրի մը գեղեցկութիւնն է: Թէեւ մարդը բազմաթիւ այլ արարածներու պէս գործիք կը շինէ յատուկ նպատակի մը համար, սակայն միակ արարածն է, որ գեղագիտական ճաշակով կը շինէ զայն: Արհեստագործութեան նպատակով գործիք շինող մարդը զարգացում մը ապրելով` դարձած է արուեստագէտ: Անոր շինած իրերը հետզհետէ նուազ գործածական արժէք ստացած են, մինչեւ որ արուեստագէտը մղուած է շինելու բան մը, որ գործածական չէ, այսինքն` կիրարկած է արուեստ` արուեստի սիրոյն: 

«Գեղեցկութիւն գնահատելու» գաղափարը ծնունդ առած է սեռային գրաւչութեամբ: Այսինքն, երբ մարդը իր բնազդային մէկ մղումը` սերդնագործելու իր տենչը վերածած է այն ուժին, որ [[Լէոնարտօ տա Վինչի|Լէոնարտօն]] մղած է գծելու «Վերջին ընթրիքը»: Ասիկա կ'օգնէ հասկնալու, թէ ինչպէ՛ս գեղեցկութեան փնտռտուքը դարձած է մարդկային ստեղծագործականութեան անբաժան մէկ մասը:

== Գեղեցկութեան Մրցոյթներ ==
Գեղեցկութեան մրցոյթներուն կ'ընտրուին ամէնէն գեղեցիկ մասնակիցները: Յաճախ նման մրցոյթներու ընթացքին կը պահանջուին տարբեր [[տաղանդ]]ներ, մտային կարողութիւններ եւ [[Խօսքի մշակոյթ|խօսքի արուեստ]] ցուցադրել:

Ըստ դիցաբանութեան՝ գեղեցկութեան առաջին մրցոյթը տեղի ունեցած է [[Հերա (աստուածուհի)|Հերա]], [[Աթինա (աստուածուհի)|Աթինա]] եւ [[Աֆրոտիթի]] ատուածուհիներուն միջեւ: Իբրեւ  մրցատեան անոնք ընտրած էին [[Փարիս (աստուած)|Փարիս (Πάρης) աստուածը]], որ գլխաւոր մրցանակը՝ խնձորը, տուած է ամէնէն գեղեցիկ տիտղոսը կրողին՝ Աֆրոտիթին: Հոսկէ ալ ծագած է [[Դրոյեան պատերազմ|Դրոյեան պատերազմը]]:
[[Պատկեր:Statue of Venus - Статуя Венеры.jpg|մինի|Աֆրոտիթ]]
Ըստ անուղղակի հաստատումներու, հին Դրոյի մէջ տեղի ունեցող գեղեցկութեան մրցոյթին դատական կազմին մաս կազմած են   երգիչներ, քանդակագործներ, ճարտասաններ եւ ռազմիկներ:

Աւելի ուշ, գեղեցկութեան մրցոյթներ կազմակերպուած են [[Կորնթոս|Կորնթոսի]] մէջ Ե. դարուն: Մրցոյթին յաղթողը իբրեւ մրցանակ ոսկի կը ստանար: [[Յոյներ]]ուն հաճելի կը թուին այդ մրցոյթները: Նման մրցոյթներ կը սկսին կազմակերպուիլ [[Աթէնք]]ի մէջ եւ [[Լեզվոս]] կղզիին վրայ՝ [[Եգէական Ծով]]ուն մօտ:

Հին [[Բաբելոն]]ի մէջ գեղեցկութեան մրցոյթին յաղթողը ոչ միայն գեղեցիկի կոչում, այլեւ դրամական նուէրներ կը ստանար: Կը կանչէին աղջկան անունը, իսկ տղամարդիկ դրամ կ'առաջարկէին: Այդպէս ալ այդ գումարը կը վճարուէր աղջկան ընտանիքին աղջկան հետ ամուսնանալու թոյլտուութիւն ստանալու համար:

Հին [[Չինաստան]]ի մէջ, ինչպէս նաեւ մալիզիացիներուն մօտ ստեղծուած էին գեղեցկուհին ընտրելու համար յատուկ կանոններ: Ընտրուած յաղթողը անոնք կը զոհաբերէին աստուածութեան:

Հակառակ իսլամական խիստ սովորութիւններուն՝ [[Օսմանեան Կայսրութիւն|Օսմանեան Կայսրութեան]] [[կանանոց]]ներու մէջ նոյնպէս կ'ընտրէին ամէնէն գեղեցիկ [[հարճ|հարճը]]:

[[Աւստրալիա|Աւստրալիոյ]] եւ Խաղաղական Ովկիանոսի ցեղերը մինչեւ Ի. դար  մրցոյթներ կը կազմակերպէին. չամուսնացած, բարետես աղջիկները կը մրցէին մերկ: Յաղթողը կ'ամուսնանար «գիւղին առաջին տղուն» հետ:

[[Իուկանտա]]յի մէջ կը կազմակերպէին գեղեցկութեան մրցոյթներ, որոնց ժամանակ դէմքի գեղեցկութեան ուշադրութիւն չէր դարձուեր:

[[Ռուսիա|Ռուսաստան]]&lt;nowiki/&gt;ի մէջ գեղեցկութեան մրցոյթներուն արդիւնքով կ'ընտրուէր թագուհին:

[[Եւրոպա]]յի գեղեցկութեան մրցոյթներ կը կազմակերպէին միջնադարեան շրջաններուն ընթացքին: Մրցոյթին յաղթողը իրաւունք ունէր խարոյկի մէջ նետուելու: Քրիստոնէական եկեղեցին կը հաւատար, որ ամէնէն գեղեցիկ եւ ամէնէն տգեղ կանայք կը ծառայեն սատանային&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://fact.inf.ua/p.html|title=հետաքրքիր փաստեր գեղեցկութեան մրցոյթների մասին|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304141458/http://fact.inf.ua/p.html|archivedate=2016-03-04|accessdate=2016-02-09|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;:

19 Սեպտեմբեր 1888-ին Պելճիքացի Սպայ քաղաքին մէջ կայացած է գեղեցկութեան առաջին մրցոյթը: 350 թեկնածուներէն 21-ը կը հասած է եզրափակիչ փուլ, ուր բացարձակապէս տղամարդոցմէ կազմուած դատակազմը ընտրած է անոնցմէ միայն մէկը փակ դռներու ետեւէն: Անիկա 18-ամեայ Փերտայ Սուկարէն էր, որ 5000 ֆրանքի մրցանակ ստացած էր&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.calend.ru/event/4549/|title=բելգիայում անցկացուել է գեղեցկութեայ առաջին մրցոյթը|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304102718/http://www.calend.ru/event/4549/|archivedate=2016-03-04|accessdate=2016-02-09|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;:

=== Գեղեցկութեան Միջազգային Մրցոյթներ ===
[[Պատկեր:Megan Young.jpg|150px|մինի|Տիեզերքի գեղեցկուհի՝ 2013]]
'''Աշխարհի գեղեցկուհի ''' ({{lang-en|Miss World}}), ամէնամեայ միջազգային մրցոյթ, աշխարհի ամէնէն նշանաւոր մրցոյթներէն մէկն է:

Miss World կը յայտնաբերուի [[Անգլիա|Մեծն Բրիտանիոյ]] մէջ 1951-ին Էրիք Մորլիի շնորհիւ: 2000-էն ի վեր, անոր կինը՝ Ճուլիա Մորլի, կը հանդիսանայ մրցոյթին համահեղինակը: Մրցոյթին եզրափակիչի հեռուստահաղորդումը ամէնէն մեծն է աշխարհի տարածքին: Անիկա կը հրապարակուի աւելի քան 200 երկիրներու մէջ:

1959-ին BBC կը սկսի ցուցադրել մրցոյթը:

1980-ականներուն մրցոյթին պայմաններուն մէջ կ'աւելնան տրամաբանութիւնը եւ անհատականութիւնը ստուգող հարցեր: Սակայն մրցոյթը քաղաքականացուած կը համարուի Մեծն Բրիտանիոյ մէջ:

[[Պատկեր:MissEarth2008Delegates.jpg|մինի|Երկիր Մոլորակի գեղեցկութեան  մրցոյթ]]
'''Երկիր Մոլորակի''' '''գեղեցկուհի '''({{lang-en|Miss Earth}}), գեղեցկութեան ամէնէն շատ ժողովրդականութիւն ունեցող մրցոյթներէն մէկը՝ Աշխարհի գեղեցկուհի, Համաշխարհային գեղեցկուհի եւ Տիեզերքի գեղեցկուհի  մրցոյթներու շարքին մէջ:

'''Տիեզերքի գեղեցկուհի''' ({{lang-en|Miss Universe}}), գեղեցկութեան տարեկան միջազգային մրցոյթ, մեծ ժողովրդականութիւն ունեցող մրցոյթներէն մէկը:

1951-ին [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Ամերիկայի]] գեղեցկութեան մրցոյթին, Եոլանտա Պեդպեզըն դափնեկիր դառնալէ ետք, կը հրաժարի Pacific Mills վաճառանիշին Catalina լողազգեստներով ցուցադրութիւններ կազմակերպելէ, որ կը հանդիսանար մրցոյթին հովանաւորը: Անկէ ետք, 1952-ին Pacific Mills կը հրաժարի մրցոյթը հովանաւորելէն եւ կը ստեղծէ իր սեփական մրցոյթը, որ կը կոչուի «Տիեզերքի գեղեցկուհի»: Առաջին մրցոյթը կը կայանայ Քալիֆորնիոյ Լոնկ Պիչի մէջ: Իսկ 1972-էն սկսեալ, մրցոյթը ամէն տարի մէկ վայրի մը մէջ կը կայանայ:

'''Աշխարհի գեղեցկութեան''' մրցոյթը 4-րդ ամէնէն մեծ մրցոյթն է աշխարհի վրայ: Ի սկզբանէ կայացած է Քալիֆորնիոյ Լոնկ Պիչ քաղաքին մէջ: Մինչեւ 1967 մրցոյթը կայացած է Լոնկ Պիչի մէջ, իսկ 1968-ին  մրցոյթը սկսած է կայանալ [[Ճափոն|Ճափոնի]] մէջ՝ [[Էքսպոյ 70]] քաղաքին մէջ:

Գեղեցկութեան այս մրցոյթը, որ յայտնի է նաեւ իբրեւ գեղեցկութեան տօն, չէ հիմնուած միայն արտաքին տեսքի վրայ: Մրցոյթին մասնակիցները պէտք է դրսեւորեն անկեղծութիւն, ընկերասիրութիւն եւ պէտք է կարենան որոշումներ կայացնել:

=== Տղամարդոց Գեղեցկութեան Մրցոյթներ ===
Կարգ մը երկիրներու մէջ, Երկիր Մոլորակի տղամարդոց գեղեցկութեան մրցոյթներ կը կազմակերպուին: Լայն առումով անոնք կը նմանին կանանց գեղեցկութեան մրցոյթներուն եւ կը տարբերին միայն անով, որ հոն կը գնահատուին տղամարդուն յատկութիւնները, ինչպէս՝ քաջութիւնը եւ ուժը: Նման մրցոյթներ, ամէն տարի կը կազմակերպուին [[Զուիցերիա|Զուիցերիոյ]] մէջ, որուն դափնեկիրը կ'արժանանայ «Պարոն Զուիցերիա» տիտղոսին&lt;ref&gt;[http://www.20min.ch/unterhaltung/people/story/25944902 Միստեր Շուեյցարիայ]{{ref-de}}&lt;/ref&gt;:

== Գեղեցկութեան օրինակներ ==

=== Բնութեան Մէջ ===
&lt;center&gt;
&lt;gallery&gt;
Պատկեր:Pfau_imponierend.jpg|[[Սիրամարգյ|Սիրամարգ]]
Պատկեր:Papilio machaon01.jpg|[[Թիթեռնիկ]]
Պատկեր:Nymphaea alba.jpg|[[Nymphea]] alba
Պատկեր:Purpurkehlnymphe filtered.jpg|[[Colibri Thalassinus]]
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

=== Ճարտարապետութիւն ===
&lt;center&gt;
&lt;gallery&gt;
Պատկեր:Santa Maria Novella (Florence).jpg|Սանթա-Մարիա-Նովելլա եկեղեցւոյ ճակատը ([[Իտալիա]], քաղաք Ֆլորանս)
Պատկեր:Florentine Duomo Santa Maria del Fiore1 RB.jpg|Սանթա Մարիա Տել Ֆիորէ ([[Իտալիա]], քաղաք Ֆլորանս)
Պատկեր:Cathedral Notre-Dame de Reims, France-PerCorr.jpg|[[Ռեյմսի Մայր Տաճար|Ռեյմսի մայր տաճարի]]&lt;nowiki/&gt;ն ճակատը ([[Ֆրանսա]], քաղաք [[Ռեյմս]])
Պատկեր:Casabatllo2.jpg|[[Անթօնիո Կաուտի]], ''[[Պալոյի Տուն]]'' ([[Սպանիա]], քաղաք [[Պարսելոնա]]) 
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

=== Քանդակներու Վրայ ===
&lt;center&gt;
&lt;gallery&gt;
Պատկեր:Paris.louvre.winged.500pix.jpg|''[[Նիգա Սամոֆրանսգի]]''
Պատկեր:Venus de Milo Louvre Ma399-02b.jpg|''[[Միլոսեան Վեներա]]''
Պատկեր:David von Michelangelo.jpg|[[Մայքըլ Անճելօ]], ''[[Դաւիթ (Մայքըանկելո)|Դաւիթ]]''
Պատկեր:Rodin TheThinker.jpg|Օկիւսթ Ռոտըն, ''[[Մտածողը]]'' 
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

=== Կերպարուեստի Մէջ ===
&lt;center&gt;
&lt;gallery&gt;
Պատկեր:Sandro Botticelli - La nascita di Venere - Google Art Project - edited.jpg|Սանտրօ Պոթիչելլի, ''[[Վեներայի ծնունդը (Սանտրո Պոթիչելլի)|վեներայի ծնունդը]]''
Պատկեր:Mona Lisa, by Leonardo da Vinci, from C2RMF retouched.jpg|[[Լէոնարտո Տա Վինչի]], ''[[Մոնա Լիզա]]''
Պատկեր:Boy with a Basket of Fruit-Caravaggio (1593).jpg|Քարաւաճօ, ''Մրգերու Զամբիւղով Պատանին''
Պատկեր:Gustav Klimt 017.jpg|Կիւսթաւ Գլիմթ, ''[[Համբոյր (Գլիմդի նկարը)|Համբոյր]]'' 
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

=== Թուաբանութեան Մէջ ===
&lt;center&gt;
&lt;gallery&gt;
Պատկեր:Michelmset.jpg| rami [[fractalis|fractales]] Michaelis
Պատկեր:Julia set (C = 0.285, 0.01).jpg|Iuliae somnium
Պատկեր:Fractal dragon curve.jpg|Flexura [[fractalis]] draconis
Պատկեր:Menger sponge (IFS).jpg|[[Մենկերայի սպունգը]]
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{ծանցանկ|2}}

[[Ստորոգութիւն:Գեղագիտութիւն]]
[[Ստորոգութիւն:Փիլիսոփայութիւն]]</text>
      <sha1>daexzlin4z6um1avi86epw7lv8nk509</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Լեւոն Էսաճանեան</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3053</id>
    <revision>
      <id>250340</id>
      <parentid>250316</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T16:25:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <origin>250340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11371" sha1="346l33tp35b1rgfgfnuib6wex1fc48a" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ|պատկեր=Yervant A Shrchanavard, 1925.jpg|նկարագրութիւն=Լեւոն Էսաճանեան․ Ազգային վարժարանի ուսուցիչ  եւ 1927-ի շրջանաւարտները}}

'''Լեւոն Էսաճանեան''' ({{ԱԾ}}), հայ բանաստեղծ, ուսուցիչ, մշակութային գործիչ։

== Կենսագրութիւն ==
Եսաճանեան ծնած է Ատալիա, [[Շապին Գարահիսար|Շապին Գարահիսար։]] Ծնողքը սերած է [[Թամզարա]] գիւղէն։ Փոքր տարիքին հայրը կը կորսնցնէ (սպաննուած է թուրքերուն կողմէ) եւ մօր հետ [[Պոլիս]] կը փոխադրուին։ Կրթութիւնը ստացած է [[Կոստանդնուպոլիս|Կոստանդնուպոլսոյ]] մէջ։ Հոն յաճախած է Ետի-Գուլէի ազգային որբանոցը, ուրկէ շրջանաւարտ եղած է [[1900 թուական|1900]]-ին։ Տարի մը ետք սկսած է աշխատակցիլ [[Մանզումէ էֆքեար|''Մանզումէ էֆքեար''ին]], ու աւելի ետք լայնօրէն աշխատակցած է պոլսահայ մամուլի բազմաթիւ անուններու հետ։ [[Եղիա Տէմիրճիպաշեան|Եղիա Տէմիրճիպաշեանի]] թաղումին արտասանած քերթուածը  մաս կազմած է անոր նուիրուած բանաստեղծական երախայրիքին ([[1909 թուական|1909]])։ Ան նամակագրութիւն պահած է [[Դանիէլ Վարուժան|Դանիէլ Վարուժանին]] հետ, անոր Կանտ համալսարան ([[Պելճիքա|Պելճիկա]]) եղած ատեն։

[[Մեծ Եղեռն|Մեծ Եղեռնի]] օրերուն, Լեւոն Էսաճանեան [[Անգարա]] կ՛աքսորուի, ապա՝ [[Եոզղատ|Եօզղատ]] ու Սինոպ։ Զինադադարին Պոլիս կը վերադառնայ եւ կը հրատարակէ [[Դանիէլ Վարուժան|Դ․ Վարուժանին]] նուիրուած փոքրածաւալ մենագրութիւն մը, որ սակայն կ՛ենթարկուի [[Մկրտիչ Պարսամեան|Մկրտիչ Պարսամեանի]] խիստ քննադատութեան որպէս «գաղափարներու տարտամ ու շփոթ ամբողջութիւն մը»։

[[1922 թուական|1922]]-ին հաստատուած է [[Աթէնք]], ուր զբաղած է ուսուցչութեամբ&lt;ref&gt;Ով ով է.հայեր (կենսագրական հանրագիտարան:Երկու հատորով), ՀՀ խմբ. յանձնաժողով՝ Հ. Մ. Այվազեան (գլխ. խմբագիր) եւ ուրիշներ, Երեւան, Հայկական հանրագիտարան հրատ., Հ.1, Աբալեան-Ղուշչեան, 2005:&lt;/ref&gt;։ Աթէնքի մէջ հրատարակուող «&lt;nowiki/&gt;[[Նոր Օր|Նոր Օր»ին]] մէջ պարբերաբար հրատարակուած են անոր գրութիւնները։  Սակայն կեանքը թշուար եւ ապառողջ պայմաններու մէջ, առողջութիւնը հիւծած են։

Մահացած է 29/30 Դեկտեմբեր [[1935 թուական|1935]]-ին եւ թաղուած է [[Քոքինիոյ հայկական գաղութ|Գոքինիոյ]] գերեզմանատան մէջ։

== Յետ մահու ==
1965ի եւ 1987ի հրատարակութիւններուն մէջ, Էսաճանեանի ու [[Դանիէլ Վարուժան|Վարուժանի]] նամակները լոյս տեսած էին խորհրդահայ ուղղագրութեամբ։ Նամականիէն ի յայտ եկած է թէ Էսաճանեան խորհրդապաշտութիւնը կը դաւանէր։ Նամակները լոյս տեսած են [[Բագին|Բագինի]] մէջ, [[Վարդան Մատթէոսեան|Մատթէոսեան Վարդանի]] ստորագրութեամբ։ 

== Ստեղծագործութիւններ ==
* «Այրած քնար մը Բինկեանի մոխիրներուն վրայ», բանաստեղծութիւններու ժողովածու, 1909։
* «Փանդիռ», բանաստեղծութիւններու ժողովածու, 1911։
* «Եղիա Տէմիրճիպաշեան», ուսումնասիրութիւն, 1909։
* «[[Դանիէլ Վարուժան]]», ուսումնասիրութիւն, 1919։
* «[[Մինաս Չերազ]]», ուսումնասիրութիւն, 1928։

Լեւոն Էսաճանեան, [[Եղիշէ Արք. Դուրեան]], [[Աւետիք Իսահակեան]], [[Մատթէոս Զարիֆեան]], [[Եդուարդ Գօլանճեան|Եդ. Գոլանճեան]] եւ [[Նշան Պէշիկթաշլեան]] իրենց մասնակցութիւնը բերած են [[Թէոդիկ]]ի «Ամէնուն տարեցոյցը» (ԺԹ.) 1925-ի տարուան հատորին գրական բաժինին մէջ, որ պատրաստուած է [[Քերքիրա (կղզի)|Քորֆու կղզիին]] մէջ եւ լոյս տեսած՝ [[Վիեննա]]յի [[Մխիթարեան Միաբանութիւն|Մխիթարեան հայրերու]] տպարանին մէջ&lt;ref&gt;[http://www.aztagdaily.com/archives/71463 «Ամէնուն Տարեցոյցը 1923, 1924 Եւ 1925» (Հեղինակ` Թէոդիկ)]&lt;/ref&gt;։

&lt;ref&gt;[AI Overview

+1
Եդի Գուլէի (Յոթ Աշտարակ) հայկական ազգային որբանոցը պատմական Կոստանդնուպոլսի (Պոլիս) կարեւոր հաստատություններից է եղել, որը հիմնականում գործել է 20-րդ դարի սկզբին՝ Հայոց ցեղասպանության և դրան հաջորդող տարիներին, ապաստան տալով հազարավոր հայ որբերի: Այն հայտնի է եղել նաև որպես Գարակէօզեան որբանոց (որը գտնվել է Շիշլիում, սակայն երբեմն շփոթվել կամ համատեղվել է Ստամբուլի այլ որբանոցների հետ) կամ Եդի Գուլեի Փրկիչ ազգային հիվանդանոցին կից գործող որբանոց:]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[AI Overview
Նշան Պէշիկթաշլեանի «Փարաւոն Սէմ-Անտոն» երգիծական պատումին մէջ (հրատարակուած «Հայրենիք» ամսագրի 1928-ի սեպտեմբերեան թիւին մէջ) Էսաճանեանը կը պատկերուի որպէս ծաղրական, ինքնահաւան եւ անհեթեթ կերպար։ Ան կը ներկայացնէ տիպիկ երգիծական գործող անձ, որու արարքները կը բացայայտեն մարդկային թերութիւններն ու Պէշիկթաշլեանին յատուկ հումորը։ ]&lt;/ref&gt;

== Աղբիւրներ ==

* Վրոյր Մազմանեան, «Տարօրինակ բանաստեղծը՝ Լեւոն Էսաճանեան», ''Նայիրի,'' 2 յուլիս 1972, էջ 4 (յետմահու վերատպումը տե՛ս նոյն, ''Յուշեր եւ վկայութիւններ,'' Պէյրութ, տպ. Կաթողիկոսութեան Մեծի Տանն Կիլիկիոյ, 1991, էջ 238-247)։
* «Կեանք եւ Արուեստ» - Մկրտիչ Պարսամեանի հեղինակած «Լեւոն Էսաճանեան» յօդուածը հրատարակուած է «Կեանք եւ Արուեստ» պարբերականի 1936 թուականի Մարտ ամսուան թիւին մէջ, էջ 85։ Բագին - Այս յօդուածը կարեւոր աղբիւր է Լեւոն Էսաճանեան-ի (արեւմտահայ բանաստեղծ, արձակագիր) կեանքի եւ ստեղծագործութեան ուսումնասիրութեան համար, որ յաճախ կը յիշատակուի գրականագիտական հետազօտութիւններու մէջ։ ''AI Overview''
* Լեւոն Էսաճանեանի «Անմահները. Դանիէլ Վարուժան (կեանքը եւ գործը)» գիրքը, տպագրուած 1919-ին Պոլիս, Մ. Սանճագճեանի տպարանին մէջ, Դանիէլ Վարուժանի կեանքի եւ ստեղծագործութեան նուիրուած կարեւոր ուսումնասիրութիւններէն է : 44-րդ էջը (եւ ընդհանուր գործը) կը ներկայացնէ արեւմտահայ մեծ բանաստեղծի գրական ժառանգութիւնը, յուշեր եւ վերլուծութիւններ: Այս աշխատութիւնը կը հանդիսանայ վկայութիւն մը՝ Վարուժանի ողբերգական մահուան անմիջապէս յաջորդող շրջանին անոր գրականութեան գնահատման մասին:''AI Overview''
* Սարհատի (Ստեփան Թապագեան) «Բանաստեղծ Լեւոն Էսաճանեան» հոդվածը տպագրվել է «Նայիրի» պարբերականում, 1936թ. մայիսին, էջ 8-ում ։ Սա Լեւոն Էսաճանեանի ստեղծագործական կյանքին և բանաստեղծական կերպարին նվիրված քննադատական կամ հուշագրական նյութ է, որը հեղինակել է յունաբնակ գրադատ Ստեփան Թապագեանը։''AI Overview''
&lt;ref&gt;[https://www.armenika.gr/prosopa/137-prosopa/1033-levon-esatzanian Արմենիքա պարբերաթերթ, Levon Esatzanian{{ref-el}}]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[https://pakine.net/archives/9366 Բագին․ ԲԱՆԱՍՏԵՂԾ Լեւոն Էսաճանեան (1885-1935) -ԴԱՆԻԷԼ ՎԱՐՈՒԺԱՆԷՆ ՆԱՄԱԿԻ ՄԸ ՆՈՐԱՅԱՅՏ ԲՆԱԳԻՐԸ, ՄԱՏԹԷՈՍԵԱՆ ՎԱՐԴԱՆ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://archive.hrantdink.org/i/5f05b4c729dab374477d6800/4?l=hy  Հրանդ Տինք Հիմնարկի Արխիւ / Թիւ 1.2.4.46, Է.12-14 Տարօրինակ Բանաստեղծը՝ Լեւոն Էսաճանեան - Գրեց՝ Վրոյր Մազմանեան, 1972-11-15]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://pubhtml5.com/aawx/giyo/ Ջահակիր, Յաւելուած ԼԲ. - Tchahagir, Supplement No. 32
Ջահակիր, Յաւելուած ԼԲ. - թիւ 32, ԼՈՒՍԻՆ Գահիրէ, 1909-1910 Խմբագիրներ` Մարտիրոս Պալաեան, Սահակ Թիւրապեան, Արսէն Շամլեան, Նուպար Գէորգեան։ ... Լեւոն Էսաճանեան
]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.gr/books/about/%D4%B4%D5%A1%D5%B6%D5%AB%D5%A7%D5%AC_%D5%8E%D5%A1%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%AA%D5%A1%D5%B6.html?id=oxCDlEngcuQC&amp;redir_esc=y Դանիէլ Վարուժան: (կեանքն եւ իր գործը) Լեւոն Էսաճանեան
Tpagr. M. Sanchagchean, 1919 - 93 էջեր]&lt;/ref&gt;
== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}

{{DEFAULTSORT:Էսաճանեան, Լեւոն}}
[[Ստորոգութիւն:1890 ծնունդներ]]
[[Ստորոգութիւն:Հայ բանաստեղծներ]]
[[Ստորոգութիւն:1935 մահեր]]
[[Ստորոգութիւն:Հայ մշակութային գործիչներ]]
[[Ստորոգութիւն:Հայ ուսուցիչներ]]
[[Ստորոգութիւն:30 Դեկտեմբերի մահեր]]
[[Ստորոգութիւն:Շապին Գարահիսար ծնունդներ]]
[[Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով]]</text>
      <sha1>346l33tp35b1rgfgfnuib6wex1fc48a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Քրիս Ֆէնէրճեան</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7356</id>
    <revision>
      <id>250324</id>
      <parentid>181961</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T13:06:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>250324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2321" sha1="hyx0jeohbrxqsyt26wys9h1vwpsrabo" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}

'''Քրիս Ֆէնէրճեան''' ({{ԱԾ}}), ծանօթ է նաեւ Սիլվիօ Ռիչի, Քէօսէ Արիսթիտի, Քոչօ, Ալֆ Վոկան, Վահան կեղծանուններով։

1921-ի ան մաս կազմած է [[ՀՄԸՄ|Հ.Մ.Ը.Մ.ի]] Կեդրոնական Վարչութեան։ Ֆէնէրճեանի շրջանը Հ.Մ.Ը.Մ.ի առաջին տարիներու գործունէութեան ամէնէն փայլուն շրջանն է։

Անոր օրով տեղի ունեցած են ազգային իմաստով պատմական երկու փառաշուք հանդէսներ (հայկական ողիմպիականը եւ սկաուտական առաջին մեծ բանակումը Համահայկական այս մեծ ողիմպիականին աննախընթաց մրցումները եւ բարձրագոյն մրցանիշներ հաստատելու փաստերը բաւական են ըսելու, որ Քրիս Ֆէնէրճեանի Կեդրոնական Վարչութիւնը որքան մեծ գործունէութիւն ունեցած է 1921-1922 տարեշրջանին։

Ֆէնէրճեան մեծ հեղինակութիւն կը վայելէր Հ.Մ.Ը.Մ.ի մէջ. բոլորէն սիրուած ու յարգուած էր, նաեւ այն պատճառով, որ ինք Հ.Մ.Ը.Մ.ական ըլլալէ բացի, հայ ժողովուրդի յայտնի հերոսներէն մէկն էր, որ 1905-ին մասնակցած էր Սուլթան Համիտի մահափորձին։

Քրիս Ֆէնէրճեան Հ.Մ.Ը.Մ.ի ներկայացուցիչն էր Հայաստանի Օգնութեան Մարմնին մէջ։

1922-ի քաղաքական ծանօթ դէպքերուն պատճառով եւ Թուրքիոյ մէջ Հ.Մ.Ը.Մ.ի գործունէութեան դադրեցումով, շատերու նման, ան եւս [[Կոստանդնուպոլիս|Պոլիսէն]] կ'անցնի Պուլկարիա եւ ապա վերջնականապէս կը հաստատուի [[Փարիզ]], ուր երկարատեւ հիւանդութենէ ետք (հիւծախտ) կը մահանայ 10 Մարտ 1925-ին։
== Աղբիւրներ ==

*Հ․Մ․Ը․Մ․-ի Հերոսներ պարբերաթերթ։
*Հ․Մ․Ը․Մ-ի Յուշամատեան։</text>
      <sha1>hyx0jeohbrxqsyt26wys9h1vwpsrabo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250325</id>
      <parentid>250324</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T13:06:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Azniv Stepanian տեղափոխեց էջը «[[Քրիս Ֆեներճեան]]»-էն «[[Ֆէնէրճեան]]»</comment>
      <origin>250324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2321" sha1="hyx0jeohbrxqsyt26wys9h1vwpsrabo" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}

'''Քրիս Ֆէնէրճեան''' ({{ԱԾ}}), ծանօթ է նաեւ Սիլվիօ Ռիչի, Քէօսէ Արիսթիտի, Քոչօ, Ալֆ Վոկան, Վահան կեղծանուններով։

1921-ի ան մաս կազմած է [[ՀՄԸՄ|Հ.Մ.Ը.Մ.ի]] Կեդրոնական Վարչութեան։ Ֆէնէրճեանի շրջանը Հ.Մ.Ը.Մ.ի առաջին տարիներու գործունէութեան ամէնէն փայլուն շրջանն է։

Անոր օրով տեղի ունեցած են ազգային իմաստով պատմական երկու փառաշուք հանդէսներ (հայկական ողիմպիականը եւ սկաուտական առաջին մեծ բանակումը Համահայկական այս մեծ ողիմպիականին աննախընթաց մրցումները եւ բարձրագոյն մրցանիշներ հաստատելու փաստերը բաւական են ըսելու, որ Քրիս Ֆէնէրճեանի Կեդրոնական Վարչութիւնը որքան մեծ գործունէութիւն ունեցած է 1921-1922 տարեշրջանին։

Ֆէնէրճեան մեծ հեղինակութիւն կը վայելէր Հ.Մ.Ը.Մ.ի մէջ. բոլորէն սիրուած ու յարգուած էր, նաեւ այն պատճառով, որ ինք Հ.Մ.Ը.Մ.ական ըլլալէ բացի, հայ ժողովուրդի յայտնի հերոսներէն մէկն էր, որ 1905-ին մասնակցած էր Սուլթան Համիտի մահափորձին։

Քրիս Ֆէնէրճեան Հ.Մ.Ը.Մ.ի ներկայացուցիչն էր Հայաստանի Օգնութեան Մարմնին մէջ։

1922-ի քաղաքական ծանօթ դէպքերուն պատճառով եւ Թուրքիոյ մէջ Հ.Մ.Ը.Մ.ի գործունէութեան դադրեցումով, շատերու նման, ան եւս [[Կոստանդնուպոլիս|Պոլիսէն]] կ'անցնի Պուլկարիա եւ ապա վերջնականապէս կը հաստատուի [[Փարիզ]], ուր երկարատեւ հիւանդութենէ ետք (հիւծախտ) կը մահանայ 10 Մարտ 1925-ին։
== Աղբիւրներ ==

*Հ․Մ․Ը․Մ․-ի Հերոսներ պարբերաթերթ։
*Հ․Մ․Ը․Մ-ի Յուշամատեան։</text>
      <sha1>hyx0jeohbrxqsyt26wys9h1vwpsrabo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250327</id>
      <parentid>250325</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T13:07:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Azniv Stepanianը տեղափոխեց էջ [[Ֆէնէրճեան]]էն էջ [[Քրիս Ֆէնէրճեան]] առանց վերայղում ձգելու</comment>
      <origin>250324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2321" sha1="hyx0jeohbrxqsyt26wys9h1vwpsrabo" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}

'''Քրիս Ֆէնէրճեան''' ({{ԱԾ}}), ծանօթ է նաեւ Սիլվիօ Ռիչի, Քէօսէ Արիսթիտի, Քոչօ, Ալֆ Վոկան, Վահան կեղծանուններով։

1921-ի ան մաս կազմած է [[ՀՄԸՄ|Հ.Մ.Ը.Մ.ի]] Կեդրոնական Վարչութեան։ Ֆէնէրճեանի շրջանը Հ.Մ.Ը.Մ.ի առաջին տարիներու գործունէութեան ամէնէն փայլուն շրջանն է։

Անոր օրով տեղի ունեցած են ազգային իմաստով պատմական երկու փառաշուք հանդէսներ (հայկական ողիմպիականը եւ սկաուտական առաջին մեծ բանակումը Համահայկական այս մեծ ողիմպիականին աննախընթաց մրցումները եւ բարձրագոյն մրցանիշներ հաստատելու փաստերը բաւական են ըսելու, որ Քրիս Ֆէնէրճեանի Կեդրոնական Վարչութիւնը որքան մեծ գործունէութիւն ունեցած է 1921-1922 տարեշրջանին։

Ֆէնէրճեան մեծ հեղինակութիւն կը վայելէր Հ.Մ.Ը.Մ.ի մէջ. բոլորէն սիրուած ու յարգուած էր, նաեւ այն պատճառով, որ ինք Հ.Մ.Ը.Մ.ական ըլլալէ բացի, հայ ժողովուրդի յայտնի հերոսներէն մէկն էր, որ 1905-ին մասնակցած էր Սուլթան Համիտի մահափորձին։

Քրիս Ֆէնէրճեան Հ.Մ.Ը.Մ.ի ներկայացուցիչն էր Հայաստանի Օգնութեան Մարմնին մէջ։

1922-ի քաղաքական ծանօթ դէպքերուն պատճառով եւ Թուրքիոյ մէջ Հ.Մ.Ը.Մ.ի գործունէութեան դադրեցումով, շատերու նման, ան եւս [[Կոստանդնուպոլիս|Պոլիսէն]] կ'անցնի Պուլկարիա եւ ապա վերջնականապէս կը հաստատուի [[Փարիզ]], ուր երկարատեւ հիւանդութենէ ետք (հիւծախտ) կը մահանայ 10 Մարտ 1925-ին։
== Աղբիւրներ ==

*Հ․Մ․Ը․Մ․-ի Հերոսներ պարբերաթերթ։
*Հ․Մ․Ը․Մ-ի Յուշամատեան։</text>
      <sha1>hyx0jeohbrxqsyt26wys9h1vwpsrabo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Հայկական Բանակ (1918-1920)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15136</id>
    <revision>
      <id>250350</id>
      <parentid>200123</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T08:38:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maral Dikbikian</username>
        <id>4797</id>
      </contributor>
      <origin>250350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37978" sha1="6f6v5pdgrvs1e3hogc53811rqwih1mp" xml:space="preserve">[[Պատկեր:Hovhannes Hakhverdyan.jpg|մինի|[[Յովհաննէս Հախվերդեան]]՝ [[Հայաստանի Առաջին Հանրապետութիւն|Հայաստանի Հանրապետութեան]] առաջին ռազմական նախարար]]
'''Հայկական Ազգային բանակ''', ստեղծուած է [[Հայաստանի Հանրապետութիւն (1918-1920)|Հայաստանի առաջին Հանրապետութեան]] օրերուն՝ [[1918]]-ին Հայաստանի Հանրապետութեան հռչակումէն ետք։ Գոյատեւած է մինչեւ հանրապետութեան խորհրդայնացումը՝ [[2 Դեկտեմբեր]] 1920&lt;ref&gt;ՀՍՀ, Համաձայնագիր Հայաստանի Հանրապետության եւ ՌԽՖՍՀ միջեւ 1920 դեկտեմբերի 2&lt;/ref&gt;:

== Կազմաւորման Պատմութիւն ==
[[Պատկեր:Armenian army 1918թ.jpg|250px|մինի|Կաթողիկոս [[Գէորգ Ե. Սուրէնեանց (Տփղիսեցի)|Գէորգ Ե. Սուրէնեանցը (Տփղիսեցի)]] կ'օրհնէ կամաւորները: (1918)]]
Հայաստանի Հանրապետութեան բանակի սպայական կազմին  հիմնական մասը, ռուսական զինուորական դպրոցներ աւարտած, Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած զինուորներ էին։ [[Առաջին համաշխարհային պատերազմ (արեւմտահայերէն)|Առաջին համաշխարհային պատերազմ]]ի աւարտին՝ [[13 Դեկտեմբեր]] 1917-ին, կովկասեան բանակի գլխաւոր հրամանատարի 136 հրամանով կ'արտօնուի հայկական մարմնի ստեղծումը, որ յետագային կը դառնայ Հայկական ազգային բանակի կորիզը&lt;ref&gt;Ս․ Վրացյան, Հայաստանի Հանրապետություն, Երեւան, 1993, էջ 62&lt;/ref&gt;։

Ռուսական զօրքերու դուրս գալէն ետք Հայկական մարմինը կը կազմաւորուի ռուսական բանակի հայկական գունդերու եւ հայդուկային ջոկատներու հիման վրա, ժառանգելով ռուսական բանակի կառուցուածքային սկզբունքները եւ սպառազինութիւնը՝ զէնքն ու զինամթերքը։ Անոր բարձրագոյն սպայական եւ հրամանատարական կազմը կը բաղկանար հիմնականօրէն ռուսական բանակի հայ բարձրաստիճան աւագ եւ կրտսեր սպաներէ, ինչպէս նաեւ ֆետայական շարժման մասնակցած խմբապետներէ։ Ձեւաւորուած կանոնաւոր զօրամասերու հետ համատեղ բանակի կազմին մէջ կը գործէին նաեւ աշխարհազօրային ջոկատներ&lt;ref name=&quot;ռազմ1&quot;&gt;[http://razm.info/10884 Հայկական բանակի սպառազինությունը (1918–1920 թթ.)]&lt;/ref&gt;։

{{քաղվածք|Հայկական բանակը կազմուած է ռուսական ձեւով եւ կը կառավարուի ռուսական զինուորական կարգերով: Հրամանատարական (սպայական) կազմը իր կրթութիւնը ստացած է ռուսական դպրոցներու մէջ, զինուորներուն մեծ մասը ծառայած եւ վարժուած է ռուսական բանակին մէջ: Պոլշեւիկեան շարժումներէն հայկական զօրքերը, ինչպէս եւ առհասարակ Հայաստանի բնակչութիւնը, մնաց միանգամայն ազատ: Կարգապահութիւնը բանակին մէջ միանգամայն բաւարար է, գիտակցութիւնը եւ կարգապահութիւնը` շատ բարձր:|«Համառօտ տեղեկութիւններ Հայաստանի Հանրապետութեան մասին» տեղեկագիր}}

== Հայկական Մարմին ==
[[Պատկեր:Araratov.jpeg|մինի|250px|[[Քրիստափոր Արարատեան]]՝ հայկական մարմնի հրետանային զորքի հրամանատար, [[Հայաստանի Առաջին Հանրապետութիւն|Հայաստանի Հանրապետութեան]] երկրորդ ռազմական նախարար]]
Հայկական բանակային մարմնի կազմին մէջ կային երկու հրաձգային խումբեր` իւրաքանչիւրը կազմուած չորս հրաձգային գունդէ եւ մէկ հրաձգային-հրետանային զօրքէ, առանձին հեծելազօրային զօրք, կազմուած՝ երկու հեծելազօրային գունդէ, բերդապահ-հետեւակային զօրք, կազմուած՝ հինգ հետեւակային գունդէ, պահեստազօրային զօրք, բաղկացած՝ երկու հետեւակային գունդէ եւ չորս գումարտակէ, հաւաքական զօրաջոկատ եւ շարք մը այլ առանձին եւ մասնագիտական զօրամասեր ու ստորաբաժանումներ&lt;ref name=&quot;ռազմ1&quot; /&gt;։

Ձեւաւորուած կանոնաւոր զօրամասերուն հետ միասին բանակի կազմին մէջ կը գործէին նաեւ աշխարհազօրային ջոկատներ, կամաւորական խմբաւորումներ, որոնցմէ էին [[Անդրանիկ Օզանեան|Անդրանիկի]] զօրամասը, պանդուխտ մշեցիներու խումբը, սասունցիներու ջոկատները եւ այլն։

=== Թուաքանակը 1918-ին === 
[[1918]]-ի Մարտի վերջաւորութեան հայկական մարմնի մարտական անձնակազմի թուաքանակը կը կազմէր շուրջ 20 000, որմէ մօտ 800-ը սպայ էին&lt;ref&gt;Հայաստանի ազգային արխիվ, ֆոնդ 1267, ց. 1, գ. 30, թ. 7&lt;/ref&gt;։ 1918-ի ամառը հայկական մարմինը կը վերակազմաւորուի մէկ հետեւակային խումբի, որուն հրամանատար կը նշանակուի զօրավար [[Մովսէս Սիլիկեան]]ը (1862-1937)։ Խումբին թուակազմը կը հասնէր մօտաւորապէս 16 հազարի&lt;ref&gt;Հայաստանի ազգային արխիվ, ֆոնդ 45, ց. 1, գ. 32, թ. 1-2&lt;/ref&gt;։ 1919-ի Յունուարի դրութեամբ այդ քանակը գրեթէ անփոփոխ էր։ Նոյն թուականի վերջաւորութեան արդէն հայկական բանակի թուաքանակը կը կազմէր աւելի քան 30 000&lt;ref name=&quot;Կարապետյան1&quot;&gt;Կարապետյան Մ., Հայաստանի Հանրապետության բանակը (1918-1920 թթ.), Երան, 1996, էջ 45&lt;/ref&gt;։

[[31 Մարտ]] 1918-ի տուեալներով, հայկական մարմնի զօրամիաւորումներու խմբաւորումները եւ մարտական կազմը ունէին հետեւեալ պատկերը. 
* Բէկլի Ահմետի զօրաջոկատ՝ թիւով 11 գումարտակ, 14 լեռնային, 4 թեթեւ թնդանօթ, 8 հեծելազօրային էսկադրոն,
* Կաղզուանի զօրաջոկատ՝ 1 գումարտակ եւ 130 հեծելազօրային, 
* Երեւանի զօրաջոկատ՝ 14 գումարտակ, 12 լեռնային, 6 թեթեւ թնդանօթ եւ 3 հարիւրեակ,
* մարմնի պահեստային ուժերու կազմին մէջ կային 11 գումարտակ, ընդամէնը՝ 37 գումարտակ, 26 լեռնային եւ 10 թեթեւ թնդանօթներ, 170 գնդացիր, 12 հեծելազօրային էսկադրոն եւ 3 հարիւրեակ, որոնց մէջ կար 16715 հետեւակ ու հեծեալ զինուոր եւ 600 սպայ&lt;ref name=&quot;ռազմ1&quot; /&gt;:

[[11 Դեկտեմբեր]] 1918-ին կը սկսի հայ-վրացական պատերազմը։ Մինչեւ Դեկտեմբերի վերջը վրացական բանակը պարտութիւններ կը կրէր ու կը նահանջէր։ [[26 Դեկտեմբեր]]&lt;nowiki/&gt;ի դրութեամբ, հայկական բանակը իբրեւ ռազմավար վերցուցած էր 400 վակոն, 25 շոգեքարշ, 39 գնդացիր եւ 3 զրահագնացք: 3[[1 Դեկտեմբեր]]&lt;nowiki/&gt;ին վրացական բանակի նոր անյաջողութիւններէն ետք, Թիֆլիսի համար վտանգ կը ստեղծուի&lt;ref name=&quot;Կարապետյան2&quot;&gt;Մ․ Կարապետյան, Հայաստանի Հանրապետության բանակը (1918-1920 թթ.), Երեւան, 1996, էջ 91&lt;/ref&gt;։ Անմիջապէս [[Անգլիա (արեւմտահայերէն)|Անգլիոյ]] եւ [[Ֆրանսա]]յի ներկայացուցիչներու միջնորդութեամբ հայերուն եւ վրացիներուն միջեւ զինադադար կը կնքուի։

=== Թուաքանակը 1920-ին ===
Արդէն [[1920]]-ի Յունուարին հանրապետութեան բանակի թուաքանակը կը հասնէր 25 000-ի, իսկ աշնան՝ թուրք-հայկական պատերազմի շրջանին շուրջ 40 հազարի&lt;ref&gt;Ռուբեն, Հայ-հեղափոխականի մը հիշատակները, հ. 7, Երեւան, 1991, էջ 337-338:&lt;/ref&gt;։

== Սպառազինութիւն ==
Բանակը սկիզբէն ի վեր հիմնականօրէն զինուած է ռուսական բանակի հիմնական սպառազինութեամբ։

=== Պաղ Զէնք ===
[[Պատկեր:Belarus-Minsk-National museum of history and culture of Belarus-Cold Steel-2.jpg|մինի|Ղազախ զօրքերու թրասուսեր եւ կովկասեան դաշոյններ]]
Հայկական բանակին մէջ եղած են հետեւեալ պաղ զինատեսակները.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| 1 || 1881 նմուշի դրագունական թրասուսեր ({{lang-ru|шашка}})
|-
| 2 || 1904 նմուշի կովկասեան ղազախ զօրքերու թրասուսեր
|-
| 3 || 1913 նմուշի կովկասեան ղազախ զօրքերու սպայական թրասուսեր
|-
| 4 || 1913 նմուշի հետեւակային զօրքերու սպայական կորսուր ({{lang-ru|сабля}})
|-
| 5 || 1907 նմուշի «Պեպուտ» դաշոյն
|-
| 6 || 1904 նմուշի ղազախ զօրքերու դաշոյն
|}

Սպառազինութեան մէջ կային նաեւ կովկասեան վարպետներու կողմէ պատրաստուած [[պաղ զէնք]]ի տեսակներ, թէ՛ աշխարհազօրային ջոկատներու, թէ՛ կանոնաւոր ստորաբաժանումներու մէջ. յաճախ կ'օգտագործուէին նաեւ կովկասեան վարպետներու կողմէ պատրաստուած տարբեր թրասուսերներ, կոր սուրեր եւ [[դաշոյն]]ներ:

=== Կարճափող Հրազէն ===
[[Պատկեր:Nagant M 1895.jpg|մինի|1895 նմուշի թմբկաւոր «Նական» ատրճանակ]]
Հայկական բանակի սպայական եւ զինուորական կազմի որոշ մասը զինուած էր նաեւ ռուսական բանակի հիմնական «Նական» ({{lang-en|Nagant}}) թմբկաւոր ատրճանակներով (7,62×38 մմ փամփուշտով)։ Սակայն բոլորին կողմէ առանձնայատուկ սէր կը վայելէր մեծ տարածում գտած «[[Մաուզէր]]» ({{lang-en|Mauser К-96}}) ուղիղ փամփշտատուփով ատրճանակը (7,63×25 մմ փամփուշտով), որ աւելի ծանօթ է տասնոց անունով։

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| 1 || 1895 նմուշի թմբկաւոր «Նական» ատրճանակ
|-
| 2 || 1871 նմուշի թմբկաւոր «Սմիթ-Վեսսոն» ատրճանակ
|-
| 3 || 1896 եւ 1908 նմուշներու «Մաուզէր» ատրճանակ
|}

=== Երկարափող Հրազէն ===

Հայ շարքային հրաձիգ զինուորին հիմնական զէնքը [[Ռուսաստան|ռուսական]] երեքգծանի՝ 7,62 մմ-ոց Մոսին-Նականի ({{lang-ru|Мосин-Наган}}) [[հրացան]]ն էր (7,62×54 R մմ-ոց փամփուշտներ), որոշ սահմանափակ քանակութեամբ կար նաեւ գերմանական, ֆրանսական եւ այլ տեսակի հրացաններ։ Ըստ որոշ տուեալներու, ռուսական բանակի հեռանալէն ետք, Հայաստանի Հանրապետութեան մնացած էր 100 000 երեքգծանի հրացան, մէկ միլիառ փամփուշտ, 3000 թնդանօթ, 3000 գնդացիր եւ այլն&lt;ref&gt;Հ. Ռ. Սիմոնյան, Թուրք-հայկական հարաբերությունների պատմությունից, Երեւան, 1991, էջ 295-296&lt;/ref&gt;։ Այս տուեալները կան անգամ Անդրանիկի յուշերուն մէջ։

Ըստ այլ կարծիքի հեռացող զինուորները երբեմն զէնքերը ոչ միայն չէին ձգեր, այլ նաեւ կը տանէին մեծ քանակութեամբ եւ ռուս-թրքական ռազմաճակատը անգամ լաւագոյն ժամանակներուն չունէր 3000 հրանօթ կամ գնդացիր&lt;ref name=&quot;կորսուն&quot;&gt;Н. Г. Корсун, Первая мировая война на Кавказском фронте, Москва, 1946, стр. 8-25.&lt;/ref&gt;։ Ռուս-թրքական ռազմաճակատը կը նկատուէր երկրորդական եւ բոլոր մատակարարումները անկանոն էին։ Կովկասեան բանակի զօրքերը լաւագոյն ժամանակներուն անգամ չեն ունեցած նոյնիսկ 1000 հրանօթ&lt;ref name=&quot;կորսուն&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Военный энциклопедический словарь, Москва, 2002, стр. 1404, 1178, 1399&lt;/ref&gt;։ 2000-էն քիչ մը պակաս հրանօթ ունէր Ա. Պրուսիլովի հրամանատարութեան ենթակայ ամբողջ հարաւ-արեւմտեան ռազմաճակատը [[1916]]-ի իր յայտնի ճեղքման ժամանակ՝ [[3 Յունիս]] 1916-էն մինչեւ նոյն տարուան [[22 Օգոստոս]]&lt;nowiki/&gt;ը։

Նոյնը կը վերաբերի նաեւ հրացաններու եւ փամփուշտներու թիւերուն։ Յուլիս 5 1920-ին [[Պաթում]] հասած նաւը Անգլիայէն բերած էր 25 000 միաւոր «Ռոս Մարք II» ({{lang-en|Ross Mark II}}) կամ «Ռոս Մարք III» ({{lang-en|Ross Mark III}}) քանատական հրացան, 400 միաւոր «Վիքըրս» ({{lang-en|Vickers}}) գնդացիր եւ մօտաւորապէս 58 000 000 փամփուշտ այս զէնքերուն կիրարկման համար&lt;ref&gt;Երկու զէնքերն ալ կը կիրարկէին անգլիական 7.7x56R մմ-ոց (.303 British) փամփուշտը&lt;/ref&gt;, ինչպէս նաեւ մեծ քանակութեամբ պարէն, հագուստ եւ այլն։

=== Գնդացիրներ ===
[[Պատկեր:Lewis Gun Assembled, 1916.jpg|մինի|Ամերիկյան «Լյուիս» գնդացիր]]
Հայկական բանակին մէջ կը կիրարկուէին ռուսական «Մաքսիմ»ներ ({{lang-en|Maxim}}), սահմանափակ քանակութեամբ անգլիական «Վիքըրս» ({{lang-en|Vickers}}), ամերիկեան «Լուիս» ({{lang-en|Lewis}}) եւ «Քոլթ Պրաունինկ M1895» ({{lang-en|Colt Browning M1895}}) գնդացիրներ։ Շատ սիրուած էր յատկապէս «Լուիս»-ը, որ կիրարկման համար յարմարագոյնն էր&lt;ref&gt;Ford, Roger (2005). The World’s Great Machine Guns from 1860 to the Present Day. London (UK): P.68-71. {{lang-en|}}&lt;/ref&gt;:

Բանակը կը կիրարկէր քանի մը տեսակի գնդացիրներ եւ անոնց համար տարատեսակ փամփուշտներու հայթայթումը մեծ խնդիր էր։ Հայկական առանձին գումարտակներու ժամանակ մօտաւորապէս 800-1000 զինուորին, որոնք կը կազմէին մօտաւորապէս մէկ գումարտակ բաժին կը հասնէր մինչեւ 4 գնդացիր, այն ալ փամփուշտներու համեմատաբար լաւ մատակարարումներու պայմաններու մէջ&lt;ref&gt;Մ․ Կարապետյան, Հայկական կամավորական խմբերը եւ ազգային գումարտակները կովկասյան ռազմաճակատում, Երեւան, 1999, էջ 95:&lt;/ref&gt;: Ըստ 31 Մարտ 1918-ի տուեալներուն, հայկական բանակային մարմնի սպառազինութեան մէջ կար 170 գնդացիր եւ ընդամէնը 36 հրանօթ (20000/170=117)&lt;ref&gt;ՀԱԱ, ֆ. 1267, ց. 2, գ. 88, թ. 1&lt;/ref&gt;: Նոյնիսկ Մարտ 1919-ի դրութեամբ [[Դրօ (Դրաստամատ Կանայեան)|Դրոյի]] ենթակայութեան տակ եղած աւելի քան 1400 հոգինոց զօրախումբը ունէր ընդամէնը 2 գնդացիր&lt;ref&gt;ՀԱԱ, ֆ. 199, ց. 1, գ. 35, թ. 146:&lt;/ref&gt;:

==== Գնդացիրները Ըստ Տեսակի====
[[Պատկեր:Colt Potato Digger.JPG|մինի|«Քոլթ Պրաունինկ M1895» հաստոցային գնդացիրը]]
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Հաստոցային գնդացիրներ!! Ձեռքի գնդացիրներ
|-
| 1905–1910 նմուշի «Մաքսիմ» || 1915 նմուշի «Լուիս»
|-
| 1914 նմուշի «Քոլթ-Պրաունինկ»	 ||1902 նմուշի «Մատսեն»
|-
| 1910 նմուշի «Վիքըրս»||
|}

== Հայկական Բանակի Հրետանին ==
Հայկական մարմնի հրետանին կազմաւորուած էր հրետանային 2 կիսաբաժիններէ, 4 առանձին բաժիններէ եւ առանձին լեռնային մարտկոցէ, ընդհանուր առմամբ մօտաւորապէս 100 հրանօթ, որոնցմով սոսկ կէսը պահպանուած էր պատերազմէն ետք։ Մարմնի վերակազմաւորման ընթացքին կը ձեւաւորուի հրետանային մէկ կիսաբաժին՝ հրետանային հաւաքակայանով եւ ուսումնական զօրախումբերով։ 1918-ի Սեպտեմբերին կը ձեւաւորուի ռազմական նախարարութեան հրետանային վարչութիւնը, որուն պարտականութիւնն էր զինել բանակը, արդիականացնել հրետանիի նիւթական մասը, զօրքը ապահովել հրետանային զէնքով ու զինամթերքով։ Տարեվերջին, թուրքերը [[Ալեքսանդրապոլ]]ը լքելէն ետք, այնտեղ կը մեկնի վարչութեան ատենապետը՝ զօրավար Կոստանդին Ղամազեանը, հաւաքելու եւ կարգի բերելու զինամթերքի պահեստները, որոնք թուրքերը թողած էին թափթփած վիճակի մէջ։ [[Վրաստան]]ի դէմ պատերազմին ընթացքին հայկական բանակը կը բռնագրաւէ 17 հրանօթ, որոնցմէ 2-ը՝ [[հաուպից]], գնդացիրներ, հրացաններ, ձիեր եւ այլ գոյքեր։ Ասիկա կարելիութիւն կու տայ իսկոյն ետ ձեւաւորելու 2 մարտկոց՝ «թեթեւ» ու լեռնային։ Բացի անկէ, մեր բանակը կը համալրուի երկու սարքին զրահագնացքով։

Կարսի մէջ եւս թրքական զօրքերը ձգած էին որոշ քանակութեամբ հրետանային գոյքեր՝ հրանօթներ, զինամթերք, վառոդ եւ այլն։ [[Կարս]] կը գործուղղուին մասնագէտ սպաներ՝ այդ գոյքերու հաւաքման, տեսակաւորման եւ Ալեքսանդրապոլի ու Քանաքեռի պահեստներ տեղափոխելու համար։ Կը ձեւաւորուի նաեւ Կարսի բերդի հրետանին։ Ալեքսանդրապոլին մէջ կը հիմնուի հրետանային արհեստանոց՝ հրանօթները վերանորոգելու, ինչպէս նաեւ բանակի հրետանին ու հրազէնային զէնքերը պահեստամասերով ապահովելու համար։ Բաժանումի՝ երեք առանձին կիսաբաժանումներու վերակազմաւորուելուն համապատասխան՝ կը ձեւաւորուին 3 առանձին հրետանային գումարտակներ՝ 3-ական մարտկոցներով։

=== Հրետանին 1919-ին ===
[[Պատկեր:76-mm mountain cannon model 1909 Schneider system 2.jpg|մինի|Ֆրանսական «Danglise-Schneider» 1909-ի նմուշ,]]
1919-ի վերջը հայոց բանակի հրետանին ունէր 130-140 հրանօթ, որոնցմէ 63-ը (15 մարտկոց) տրուած էր հրետանային ջոկատին։ Կարսի բերդի հրետանին ունէր 64 հրանօթ եւ 2 զրահագնացք՝ 4 հրանօթով։ Ինչպէս կը տեսնենք, բոլորը միասին կը կազմեն 135 հրանօթ։ Յատուկ նշենք, որ 1914-1916 թուականներուն Կարսի ամրոցին մէջ եղած է մօտաւորապէս 90 հրանօթ՝ 5 հրետանային գումարտակ։ Նոյնիսկ եթէ եղած է 6 հրանօթային մարտկոց եւ 3 մարտկոցային գումարտակ, ինչ որ աւելի շատ բացառութիւն էր, քան օրինաչափութիւն, կ'ըլլայ ճիշդ 90: 16 Յուլիս 1919-ին Հայաստանի մէջ [[Ազրպէյճանական Հանրապետութիւն|Ազրպէյճանական Հանրապետութեան]] ռազմական ներկայացուցիչը գաղտնի հեռագրով իր ղեկավարութեան կը հաղորդէր, որ հայկական բանակին մէջ կայ 12 հրետանային մարտկոց, 4-ական հրանօթներով։ Դժուար չէ հաշուել, որ այդ մէկը կը համապատասխանէ 48 հրանօթի։

=== Հրետանին 1920-ին ===
1920-ի Օգոստոսին հայկական բանակի հրետանին արդէն ունէր 4 գումարտակ, որոնք կը ներառէին 4 թեթեւ եւ 9 լեռնային մարտկոցներ, այլ տուեալներով՝ 16 մարտկոց։ Նոյն սկզբունքով հաշուելու պարագային կ'ունենանք 72-96 հրանօթ։ Նկատի առնելով, որ դաշտային հրետանին, ըլլալով փոքր տրամաչափով, կրնար աւելի մեծաքանակ ըլլալ, հրանօթներու քանակը հազիւ կրնայ հասնիլ 100-ի։ Նորէն ընդգծենք, որ ասիկա 6 հրանօթներով մարտկոցներու պարագային է, իսկ իրականութեան մէջ՝ մարտկոցները, ինչպէս վերը տեսանք, գլխաւորաբար ունէին 4 հրանօթներ։ Այդ պարագային առաւելագոյնը կրնար ըլլալ 64 հրանօթ։

Հրետանիի սպառազինութիւնը գլխաւորաբար կը կազմէին երեք տիւյմանոց՝ 76,2 մմ-ոց թեթեւ (1900-ի նմուշ), լեռնային հրանօթները (1909-ի նմուշ, ֆրանսական «Danglise-Schneider» ընկերութեան հրանօթը), ինչպէս նաեւ հինգ տիւյմանոց՝ 122 մմ հաուպիցները։ Կան նաեւ չապացուցուած տեղեկութիւններ, որ հայկական բանակին մէջ եղած են նաեւ 8 տիւյմանոց՝ 203,2 մմ-ոց հրանօթներ։

== Զրահագնացքներ ==
[[Պատկեր:Bronepoezd Na moskwu.jpg|մինի|1919-ի զրահագնացք]]
Հայկական բանակը ունէր զրահագնացքներ, անոնց նախնական քանակը, [[Վրաստան|վրացական]] բանակէն վերցուածներու հետ միասին որքան կազմած են, ինչպէս գործածուած են եւ այլն։ Անոնք բաւական կարեւոր միջոցներ էին այդ ժամանակ, գլխաւորաբար նախատեսուած էին երկաթուղագիծերու մօտ գտնուող կարեւոր նշանակութեան առարկաներու պաշտպանութեան եւ համազօրային միւս զօրատեսակներուն կրակային աջակցութիւն ցուցաբերելու համար։ Շատ յաճախ կը կիրարկուէին [[Մայիսեան Ապստամբութիւն|ապստամբած]] այս կամ այն շրջաններու դէմ պայքարի համար։ Այս զրահագնացքները բաղկացած էին զրահապատ շոգեքարշէ, մէկ կամ երկու զրահահարթակներէ եւ մինչեւ չորս զրահապատ պահեստավակոններէ։ Զրահահարթակներու վրայ տեղակայուած էին թեթեւ հրանօթներ եւ քանի մը գնդացիրներ։

== Օժանդակ Զօրքեր ==
=== Օդուժ ===
[[Պատկեր:Voisin L.jpg|մինի|Voisin III]]
Ռուսական հրամանատարութեան կողմէ հայկական մարմնի տնօրինութեան յանձնուած էր 2-րդ, այլ տուեալներով 3-րդ Կովկասեան օդային ջոկատը, որ կը դառնայ հայկական բանակի օդուժի հիմքը&lt;ref&gt;[http://razm.info/489 Հայաստանի առաջին հանրապետության օդուժը]&lt;/ref&gt;։ Հայկական բանակի օդային ջոկատի հիմնադրման ամսաթիւ կը նկատուի [[15 Օգոստոս]] 1918։ Օդային ջոկատի առաջին հրամանատարն էր պորուչիկ Վոիպովը, զորս 1919-ի սկիզբները կը փոխարինէ յետագային յայտնի Արթուր Վասիլի Ղուլեան-Ռիլսկին (երբեմն կը նշուի նաեւ Գուլեան)։ Սկզբնապէս հայկական միակ օդային ջոկատը ունէր երեք օդանաւ, երեքն ալ տարբեր մակնիշներու՝ «Nieuport», «Morane-Saulnier L» եւ «Voisin III» կամ «Voisin V»:

Պահեստամասեր չկային եւ թռիչքներ գրեթէ չէին կատարուեր։ Քամին պոկած էր անգարի կտուրը, որուն հետեւանքով կը ջախջախուին օդանաւերէն երկուքը։ «Voisin III»-ը կը մասնակցի [[Հայ-վրացական պատերազմ|հայ-վրացական պատերազմին]], սակայն նոյնպէս շարքէն դուրս կու գայ Ալեքսանդրապոլի մէջ, վառօդի պահեստի պայթիւնի ժամանակ։ Այսպիսով, օդային ջոկատը փաստօրէն կը դադրի գոյութիւն ունենալէ։ Ասիկա կը նշանակէ, որ օդային ջոկատի փոխանցումէն ետք հայերը վերանորոգած էին այդ օդանաւերը եւ փորձած էին կիրարկել։ 28 Փետրուար 1919-ի թուագրութեամբ կայ մէկ զեկուցագիր, որ ռազմական նախարարը ուղարկած է նախարարներու խորհուրդին&lt;ref&gt;Հայաստանի ազգային արխիւ, ֆոնդ 199, ց. 1, գ. 35, թ. 53:&lt;/ref&gt;: Զեկոյցին մէջ մասնաւորապէս կը նշուի, որ տուեալ դրութեամբ օդուժին մէջ կայ ընդամէնը մէկ գործող օդանաւ եւ քանի մը ամիսէն երկու կոտրուածէն կարելի է հաւաքել մէկը։ Բոլոր սարքերը հինցած ու մաշած են։ Ջոկատի կազմն է՝ 5 օդաչու, 1 դիտորդ-օդաչու, 1 մեքանիք-հրահանգիչ, 3 շարժիչագործ, 6 շարժիչագործի օգնական, 2 վարորդ, 2 վարորդի օգնական, 10 վարպետ։ Մեկնելով այս ամէնէն, նախարարը կ'առաջարկէ կազմալուծել ջոկատը, իսկ որոշ ծառայողներ գործուղել [[Ֆրանսա]] ուսանելու եւ նոր սարքերու ձեռքբերման համար։ Ուսումը պիտի տեւէր 1-2 տարի եւ անկէ ետք ձեռք պիտի բերուին ժամանակակից սարքեր։ Նախարարը կը զեկուցէ նաեւ, որ ֆրանսացի օդաչու Ա. Փուատեպարուն կը կարծէ, որ օդային ջոկատը, այնուամենայնիւ, հարկաւոր է սահմանի պահպանման համար։ Վերջաւորութեան, նախարարը կը խնդրէ թոյլ տալ ուսման համար գործուղել 5-6 սպայ եւ 15-18 զինուոր, իսկ Ֆրանսայէն գնել օդանաւեր ու սարքաւորումներ։
[[Պատկեր:1st Aero Squadron Salmson 2A2.jpg|մինի|Salmson 2A2 օդանաւը օդին մէջ]]
Կարսի ազատագրումէն ետք, 1919-ի Մարտէն կը սկսի նոր ջոկատի կազմաւորումը։ Կարգի կը բերուին թռիչքադաշտը, անգարներն ու պահեստամասերը, կը ստեղծուին օդանաւերու նորոգման ու հաւաքման արհեստանոցներ։ Կը սկսի նոր օդանաւերու սարքաւորումը։ 1919-ի վերջաւորութեան կը հաւաքուին երեք «Morane-Saulnier L», երեք «Voisin» եւ մէկ «Nieuport», որոնց վերջնական շահագործման համար, սակայն դեռեւս անհրաժեշտ էր ձեռք բերել թեւերու համապատասխան երեսպատման նիւթեր եւ հայկական օդային ջոկատը կ'ունենայ 7-8 թռչող սարք։ Աւելի ուշ Ֆրանսայէն ձեռք կը ձգուին երկու «Salmson 2 A2» օդանաւեր, որոնք տուեալ ժամանակի համար թռիչքային մեծ արագութիւն ունէին՝ 200քմ/ժ եւ նախատեսուած էին հետախուզական թռիչքներու, ըստ հարկի նաեւ ռմբակոծում իրականացնելու համար։

1920-ին տարբեր երկիրներէ Հայաստան կը ժամանէին նաեւ օդային սարքերու ոլորտի տարբեր մասնագէտներ։ Հայաստանը [[Անգլիա]]յէն կը գնէ որոշ քանակութեամբ օդանաւեր, որոնք սակայն, 1920-ի սկիզբէն կանգնած էին [[Պաթում]]ի մէջ եւ Հայաստան չէին փոխադրուեր&lt;ref&gt;Գ. Ա Գալոյան, Հայաստանը եւ մեծ տերությունները 1917-1923 թթ., Երեւան, էջ 186&lt;/ref&gt;: Առաջին հայ օդաչուներէն էին նաեւ Ռուբէն Բաբայեանը, Նիքոլայ Խորոզովը&lt;ref&gt;ՀԱԱ, ֆոնդ 199, ց. 1, գ. 142, թ. 184-190&lt;/ref&gt;: Վերը նշուած երկու ֆրանսական օդանաւերը Պաթումէն Հայաստան կ'ուղարկուին 16 Յունիս 1920-ին գնացքի համապատասխան՝ 303532 եւ 804592 վակոններով, անոնց կ'ուղեկցէր Ղուլեան-Ռիլսկին&lt;ref&gt;Հայաստանի ազգային արխիվ, ֆոնդ 200, ց. 1, գ. 442, մաս 1, թ. 180&lt;/ref&gt;:

=== Ռատիօբաժանմունք ===
1918-ի Օգոստոսին կը ձեւաւորուի ռատիօհեռագրական բաժանմունքը։ Կը գտնուի 2 ռատիօկայան՝ մէկը [[Քանաքեռ]]ի հրետանային պահեստին մէջ, միւսը՝ [[Բաշ Ապարան]]ի մէջ: 1919-ի Սեպտեմբերին ռատիօբաժանմունքը կը վերափոխուի ռատիօգումարտակ՝ ինքնաշարժ-կարքային, դաշտային եւ 2 փոքր ռատիօկայաններով։ Բացի անկէ, դաշտային ռատիօկայանի առանձին մասերէն կը սարքաւորուի ժամանակաւոր բազիսային ռատիօկայան։ Երեւանի թեքնիքական ընկերութիւնը կը սարքաւորէ եւ ռազմական գերատեսչութեան կը յանձնէ հզօր ռատիօկայան։ Ռատիօհեռագրական ծառայութեան համար մասնագէտներ պատրաստելու նպատակով, գումարտակին առընթեր կը բացուի յատուկ դպրոց։

=== Նաւատորմիղ ===
Սեւանայ լիճի նաւատորմիղը կը կազմաւորուի 1919-ի Մայիսին։ Կազմաւորողն ու հրամանատարն էր ռուսական ծովակալութեան սպայ՝ Սերգէյ Թումանեանը։ Նաւատորմիղի կեդրոնը կը սարքաւորուի Ելենովկա գիւղին մէջ (այժմ՝ [[Սեւան քաղաք]])։ Կը հիմնուի նաւահանգստային դարբնոց, փականագործական եւ ատաղծագործական արհեստանոցներ։ Կը կառուցուի «Աշոտ Երկաթ» ռազմաբեռնատար երկկայմ առագաստանաւը, որուն տարողութիւնը 1000 փութ էր, զինուած է մէկ թնդանօթով, երկու գնդացիրով եւ ունէր լուսարձակ։ Նաւատորմիղը կը կոչուէր զօրք եւ ռազմական բնոյթի բեռներ փոխադրելու համար։ Բացի «Աշոտ Երկաթ» [[ռազմանաւ]]էն, նաւատորմիղն ունէր նաեւ քանի մը շարժիչային թիանաւ, իսկ 1920-ի Սեպտեմբերին Շահթախթէն [[Սեւանայ լիճ]] կը փոխադրուի ռուսական նաւատորմի «Սեստրիցա Նիուշա» նաւը, որ Հայաստան բերուած էր Առաջին աշխարհամարտի տարիներուն, Վանայ լիճ փոխադրելու համար։ Անիկա կը վերանուանուի «Գեղանուշ»:

=== Մատակարարում ===
Հայաստանի անկախութեան հռչակման շրջանին զօրքի մատակարարման աղբիւրները ի սպառ կը բացակայէին։ Հարկ կ'ըլլայ զօրքերու մատակարարման իրականացման նոր միջոցներ գտնել, քանի որ նախկին ռուսական բանակի բոլոր պահեստներն ինկած էին թուրքերու ձեռքը, իսկ [[Թիֆլիս]]ի մէջ եղածը փոխանցուած էր վրացիներուն։ Հաղորդակցութիւնը կ'իրականացուէր թուրքերու արտօնութեամբ, շաբաթը 1-2 անգամ՝ Ալեքսանդրապոլով, որուն մէջ կառավարութեան տնօրինութեան տակ կային 3-4 շոգեքարշ եւ 2 ապրանքատար գնացք։ Բացի անկէ, թուրքերը կ'արգիլէին որեւէ ռազմական գոյք անցընելը։

Դեկտեմբերին սկսած հայ-վրացական պատերազմի հետեւանքով հաղորդակցութիւնը կ'արգելակուի մինչեւ 1919-ի Մարտ ամիսը։ Ընդ որում, այդ հակամարտութեան ընթացքին ռազմական գոյքերուն մեծ մասը Թիֆլիսի մէջ կը բռնագրաւուի վրացիներու կողմէ։ Աշխատանք կը տարուէր զօրքի համար անհրաժեշտ գոյքի արտադրութեան համար։ 1919-ի գարունէն սկսեալ, երկրի տնտեսական կեանքի աշխուժացման զուգընթաց, զինարտադրութիւնը կը սկսի տեղի ունենալ աւելի մեծ քանակով։ Սպառազինութեան պակասը կը լրացուէր համբարակային վարչութեան պատկանող արհեստանոցներու արտադրանքի հաշիւին։ [[Երեւան]]ի եւ Կարսի ճարտարապետական արհեստանոցները կը թողարկէին գլխաւորաբար ռումբեր եւ այլ պայթուցիկ նիւթեր, փամփուշտներ, իսկ Ալեքսանդրապոլի եւ [[Կարս]]ի կարի արհեստանոցները՝ ռազմական հանդերձանք, անդրավարտիքներ, շապիկներ, գլխարկներ եւ այլն։

== Աղբիւրներ ==
* Արծրուն Յովհաննիսեան, [https://armarmy.wordpress.com/2013/05/28/hayastani-arajin-hanrapetutyuan-zu-n/ «Հայաստանի առաջին հանրապետության ԶՈՒ-երի սպառազինությունը»], ՀՀ ԳԱԱ ՊԻ, ՀԱՅՈՑ ՊԱՏՄՈՒԹԵԱՆ ՀԱՐՑԵՐ, 2012

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{ծանցանկ|2}}

[[Ստորոգութիւն:Հայաստանի Առաջին Հանրապետութիւն]]
[[Ստորոգութիւն:Հայաստանի Հանրապետութեան Զինուած Ուժեր]]
[[Ստորոգութիւն:1918 Հիմնադրումներ Հայաստանի մէջ]]
[[Ստորոգութիւն:1920 կազմալուծումներ Հայաստանի մէջ]]</text>
      <sha1>6f6v5pdgrvs1e3hogc53811rqwih1mp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Փարիս Փիշմիշ (Մարի Սուքիասեան)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16986</id>
    <revision>
      <id>250353</id>
      <parentid>250301</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T09:22:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maral Dikbikian</username>
        <id>4797</id>
      </contributor>
      <origin>250353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5998" sha1="1zc8ss7l3cjjjutoxth1nxng49o80z2" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}

'''Փարիս Փիշմիշ (Մարի Սուքիասեան,''' {{ԱԾ}}''')''' սփիւռքահայ անուանի աստղագէտ: Մեծ էր Փարիս Փիշմիշի (Մարի Սուքիասեան) մանկավարժական գործունէութիւնը եւ անոր դերը մեքսիկական աստղագիտութեան զարգացման մէջ։ Մեծ դեր խաղցեր է աստղագիտական սարքերու ներմուծման եւ կիրառման գործին մէջ. առաքման միգամածութիւններու արագութիւններու դաշտի ուսումնասիրութեան նպատակով 1972թ. Մեքսիկայի մէջ առաջին անգամ ներմուծեր է Ֆապրի-Փերօ ինթերֆերոմեթրիան:

== Կենսագրութիւն ==

Փարիս Փիշմիշը (Մարի Սուքիասեան) ծնած է  [[31 Յունուար]] [[1911 թուական|1911]]-ին Կոստանդնուպոլիս&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nt.am/am/dates/816/1911%D5%A9|title=1911թ. հունվարի 31-ին Կ. Պոլսում ծնվել է սփյուռքահայ անվանի աստղագետ Փարիս Փիշմիշը (Մարի Սուքիասյան)|website=nt.am|accessdate=2026-04-17}}&lt;/ref&gt;։ Ուսանած է տեղւոյն Սեմերճեան ճեմարանը եւ ամե­րիկեան վարժարանը։ 1933 թուականին աւարտած է [[Իսթանպուլի համալսարան|Իսթանպուլի համալսարանը]]։ 1935-1936 թուականներուն դասաւանդեր է Կ. Պոլսոյ Կեդրոնական Սանասարեան վարժարանը, ապա տեղափոխուեր՝ ԱՄՆ, ուր աւարտեր է Հարվըրտի համալսարանը եւ 1937-ին ստացեր՝ մաթեմատիկական գիտութիւններու դոկտորի աստիճան:

[[1938 թուական|1938]]-[[1942 թուական|1942]] թուականներուն աշխատեր է Հարվըրտի (ԱՄՆ) քոլէճի աստղադիտարանին մէջ, այնուհետեւ 1942թ. ամուսնացեր է մեքսիկացի աստղագէտ Ֆելիքս Ռեսիլասի հետ: Տեղափոխուեր է Մեքսիկա եւ աշխատանքի անցեր է Փուեպլայի Թոնանցինթլայի աստղադիտարանին մէջ, ուր աշխատեր է մինչեւ 1946 թուական:

[[1946 թուական|1946]]-[[1996 թուական|1996]] թուականներուին՝ [[Մեքսիկայի ազգային ինքնավար համալսարան|Մեխիկոյի ազգային ինքնավար համալսարանի]] աստղագիտութեան հիմնարկի դասախօսն էր&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://socialism.am/womens/725.html|title=Աստղագէտ Սուքիասեան Մարի (Փարիս Փիշմիշ) - ՍՈՑԻԱԼԻԶՄ.am|language=hy-am|access-date=2018-03-02|archive-date=2017-07-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170718174756/http://socialism.am/womens/725.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;։

Անոր ամէնակարեւոր ներդրումներէն էր մեքսիկական աստղագիտական ամսագիրներու հրատարակութեան խթանումը (Տոնանցինտլայի եւ Տակուբայայի աստղադիտարաններու տեղեկագիր, Աստղագիտութեան եւ աստղաֆիզիքայի մեքսիկական հանդէս եւ այլն):

Փարիս Փիշմիշի աշխատանքները կը վերաբերին Կալաքթիքայի քինեմաթիքային, միգամածութիւններու լուսաչափութեան եւ տեսագծային արագութիւններու որոշման&lt;ref&gt;Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր 2, Ե., 2007, էջ 638։&lt;/ref&gt;։

1998-ին ան հրատարակեց իր ինքնակենսագրութիւնը՝ «Փարիս Փիշմիշի կեանքի յուշերը. կին աստղագէտ մը» խորագրով։ Ան մահացաւ 1999-ին։ Իր փափաքին համաձայն՝ մարմինը հրկիզուեցաւ (դիակիզում)։ Անոր դուստրը՝ Էլզա Ռեսիյաս Փիշմիշը, փեսան՝ Քարլոս Քրուզ-Կոնզալեսը եւ թոռնուհին՝ Այրին Քրուզ-Կոնզալեսը նոյնպէս դարձան աստղագէտներ&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://doi.org/10.22201/dgpyfe.9786073082068p.2023|title=Elena Poniatowska: Premio Internacional Carlos Fuentes a la Creación Literaria en el Idioma Español 2023|last=Poniatowska|first=Elena|date=2023|publisher=Universidad Nacional Autónoma de México, Dirección General de Publicaciones y Fomento Editorial|isbn=978-607-30-8206-8}}&lt;/ref&gt;։

== Անդամակցութիւն == 
* Միջազգային աստղագիտական միութիւն 
* Ամերիկեան աստղագիտական ընկերութիւն 
* Մեծ Բրիտանիայի Թագաւորական աստղագիտական ընկերութիւն 
* Մեքսիքայի գիտութիւններու ակադեմիայի անդամ
* Մեքսիքական ֆիզիքական ընկերութեան անդամ

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references /&gt;
{{Արտաքին յղումներ}}

{{DEFAULTSORT:Փիշմիշ, Փարիս}}
[[Ստորոգութիւն:Մեքսիկահայ աստղագէտներ]]
[[Ստորոգութիւն:20-րդ դարու աստղագէտներ]]
[[Ստորոգութիւն:Սթամպուլ ծնած անձինք]]
[[Ստորոգութիւն:Թրքահայեր]]
[[Ստորոգութիւն:Անձինք Կոստանդնուպոլիսէն]]
[[Ստորոգութիւն:Թրքահայ կին ակադեմիկոսներ]]
[[Ստորոգութիւն:Թրքահայ ակադեմիկոսներ]]
[[Ստորոգութիւն:Հայ աստղագէտներ]]
[[Ստորոգութիւն:Սթամպուլի համալսարանի շրջանաւարտ]]</text>
      <sha1>1zc8ss7l3cjjjutoxth1nxng49o80z2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Աղբիւրագիտութիւն</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17810</id>
    <revision>
      <id>250354</id>
      <parentid>250302</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T09:32:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maral Dikbikian</username>
        <id>4797</id>
      </contributor>
      <origin>250354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8123" sha1="ethucr1hes8wgzk2h8a9rqid8irhtjl" xml:space="preserve">'''Աղբիւրագիտութիւն''', [[Գիտութիւն|գիտութեան]] օժանդակող ճիւղ, որ կը մշակէ պատմական աղբիւրներու հետազօտման մեթոտները (կերպերը)։ Աղբիւրներու ծագման հարցերը պարզաբանելու համար, (օրինակ՝ ճշգրտութիւն, ժամանակ, տեղ, նախնական բնագիր, հեղինակ, եւայլն), մեծ նշանակութիւն ունին աղբիւրներու արտաքին կողմի քննութիւնը եւ աղբիւրներու դերը հաստատող մեկնաբանութիւնը (իմաստ, թեմա կամ նիւթ, խնդիրներ, եւայլն)։ Իսկ ներքին կողմի քննութիւնը կը բացայայտէ աղբիւրներու բովանդակութիւնը, ինչպէս՝ ճշգրտութիւն, լիարժէքութիւն։

Աղբիւրագիտութիւնը կ՚օգտագործէ նաեւ պատմական գիտութիւններու այլ ճիւղերու տուեալները, ինչպէս օրինակ՝ [[Հնագիտութիւն|հնագիտութեան]], [[Արձանագրագիտութիւն|արձանագրագիտութեան]], պատմական չափագիտութեան տուեալները, եւայլն։

== Պատմական աղբիւրներ ==
Պատմական Աղբիւրները՝ մարդկային ընկերութեան անցեալի պատմութեան [[յուշարձան]]ներն են եւ իրենց բնոյթով տարբեր են.

* Գրաւոր աղբիւրներ (ձեռագիր եւ տպագիր), արտադրութեան գործիքներ, կենցաղային իրեր, [[Ճարտարապետութիւն|ճարտարապետական]] ու շինարարական յուշարձաններ, եւայլն։ Որպէս պատմական աղբիւրներ կ՚օգտագործուին նաեւ հին լեզուական տարրերը, գեղարուեստական գրականութեան, պատմական աշխարհագրութեան եւ ժողովրդային բանահիւսութեան նիւթերը։

Պատմական աղբիւրներու մէջ նշանակալից տեղ կը գրաւեն գրաւոր յուշարձանները, զորս կրնանք բաժնել երկու մասի.

* Մատենագրական. օրինակ՝ պատմիչներու երկեր, տարեգրութիւններ, ժամանակագրութիւններ, յիշատակարաններ, օրագրութիւններ, յուշագրութիւններ, զանազան իրերու վրայ գրուած կամ փորագրուած արձանագրութիւններ, նամակներ։
* Պաշտօնական. օրինակ՝ հրովարտակներ, պայմանագրեր, կոնդակներ, կանոնագրութիւններ եւ օրէնսդրութիւններ, յայտարարութիւններ, զանազան որոշումներ, զեկոյցներ, տեղեկագիրներ։

Գրաւոր յուշարձանները կ՚ըլլան բնագրեր եւ պատճէններ. իւրաքանչիւր դարաշրջանի յատուկ է աղբիւրներու որոշակի տեսակ։

Պատմական Աղբիւրներու ուսումնասիրման մեթոտներու (կերպերու) մշակումով կը զբաղի՝ Աղբիւրագիտութիւնը։

== Հայաստանի մասին պահպանուած հնագոյն տեղեկութիւններ ==
[[Հայաստան]]ի հնագոյն պատմութեան մասին, որոշակի տեղեկութիւններ պահպանուած են՝ Թէլ Ալ-Ամարնէի (ԺԵ.դ., Ն.Ք.) ու Պողազգոյի պեղումներէն յայտնաբերուած սեպագիր պնակիտներու վրայ, նաեւ բաբելա-ասորեստանեան արձանագրութիւններու մէջ։ Նայիրի երկրի առաջին յիշատակութիւնը պահպանուած է՝ [[Ասորեստան|Ասորեստանի]] թագաւոր Սալմանասարի (Ն.Ք.1280-1261թթ.) մէկ արձանագրութեան մէջ։ Ուրարտուի մասին տեղեկութիւններ կը հաղորդեն ուրարտական սեպագիր արձանագրութիւնները, հին Հայաստանի մասին արժէքաւոր աղբիւր է Պէհիսթունի Արձանագրութիւնը։

Հայկական աղբիւրներէն կարեւորագոյն նշանակութիւն ունին հայ պատմիչներ՝ [[Ագաթանգեղոս]]ի, [[Փաւստոս Բիւզանդ|Փաւստոս Բիւզանդի]], [[Մովսէս Խորենացի]]ի, [[Եղիշէ]]ի, [[Ղազար Փարպեցի]]ի, [[Սեբէոս Պատմիչ Բագրատունի|Սեբէոսի]], [[Ղեւոնդ (պատմիչ)|Ղեւոնդի]], [[Յովհաննէս Ե. Դրասխտանակերտցի|Յովհաննէս Դրասխանակերտցիի]], [[Աստղիկ|Ասողիկի]], [[Թովմա Արծրունի]]ի, [[Ստեփանոս Օրբելեան]]ի եւ այլոց երկերը. կարեւոր են նաեւ ձեռագիր մատեաններու յիշատակարանները։

== Աղբիւրագիտական լրացուցիչ տուեալներ ==
Աղբիւրագիտական լրացուցիչ տուեալներ կ՚ընձեռեն արաբական, բիւզանդական եւ մասամբ ասորական սկզբնաղբիւրները։

Աւելի ուշ շրջանի համար, արժէքաւոր տեղեկութիւններ կը պարունակեն իրաւաբանական եւ գեղարուեստական գրականութիւնները, արխիւային փաստաթուղթերը, վիմական արձանագրութիւնները, ժամանակագրութիւնները, ինչպէս նաեւ վրացական ու պարսկական աղբիւրները, եւրոպացի եւ ռուս ճանապարհորդներու ուղեգրութիւնները, նիւթական մշակոյթի մնացորդները, վարքաբանական, դաւանաբանական գրականութիւնը, եւայլն։

== Աղբիւրագիտական աշխատանքներ Հայաստանի եւ Սփիւռքի մէջ&lt;ref&gt;{{Citation|title=Աղբյուրագիտություն|url=https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=%D4%B1%D5%B2%D5%A2%D5%B5%D5%B8%D6%82%D6%80%D5%A1%D5%A3%D5%AB%D5%BF%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%B6&amp;oldid=10456516|date=2025-09-18|accessdate=2026-04-18|language=hy}}&lt;/ref&gt; ==
Հայաստանի մէջ աղբիւրագիտական աշխատանքներ կը կատարուին [[Երեւանի Մեսրոպ Մաշտոցի Անուան Մատենադարան|Երեւանի Մեսրոպ Մաշտոցի անուան Մատենադարանին]], [[Հայաստանի Գիտութիւններու Ազգային Ակադեմիա|Հայաստանի Գիտութիւններու Ազգային Ակադեմիայի (ԳԱԱ)]] Պատմութեան, [[Մ. Աբեղեանի անուան Գրականութեան հիմնարկ|Մ. Աբեղեանի անուան Գրականութեան]], Հնագիտութեան եւ Ազգագրութեան հիմնարկներուն, [[Երեւանի Պետական Համալսարան|Երեւանի Պետական Համալսարանի]] ամպիոններուն, ինչպէս նաեւ հանրապետութեան արխիւային հաստատութիւններուն մէջ։ Աղբիւրագիտական աշխատանքներ կը կատարուին նաեւ Սփիւռքի մէջ ([[Վենետիկ]], [[Վիեննա]], [[Երուսաղէմ]] եւ այլուր)։

== Աղբիւրներ ==

* Ստեփան Տիգրանի Մելիք-Բախշեան, Հայոց պատմութեան աղբյուրագիտութիւն,։ Հնագոյն ժամանակներից մինչեւ 18-րդ դարի վերջը, Երեւանի համալս. հրատ., 1996 - 336 էջ։

[[Ստորոգութիւն:Աղբիւրագիտութիւն]]
[[Ստորոգութիւն:Պատմական աղբիւրներ]]</text>
      <sha1>ethucr1hes8wgzk2h8a9rqid8irhtjl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Քէպէք</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19297</id>
    <revision>
      <id>250351</id>
      <parentid>250300</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T08:57:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maral Dikbikian</username>
        <id>4797</id>
      </contributor>
      <origin>250351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9412" sha1="97p5ai7k290i4eh6akdp38wigjsyixz" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Վարչական միաւոր
 |հայերեն անուանում = Քեպէգ
 |բնօրինակ անուանում = Québec
 |զինանշան = 
 |զինանշանի նկարագրում = 
 |դրոշ = 
 |դրոշի նկարագրում = 
 |կնիք = 
 |կնիքի նկարագրում = 
 |պատկեր = 
 |նկարագրութիւն = 
 |երկիր = Գանատա
 |մասն է = 
 |հիմն = 
 |կարգավիճակ = Գանատայի նահանգ եւ  Գանատայի վարչական շրջան
 |մտնում է = Գանատա
 |ներառում է = 
 |վարչական կենտրոն = Քեպէգ քաղաք
 |խոշորագույն քաղաք = Մոնրէալ
 |ամենաբարձր կետ = 
 |բծմ = 
 |օրենսդրական մարմին = 
 |դատական մարմին = 
 |ղեկավար = 
 |ղեկավարի պաշտոն =
 |ղեկավար2 = 
 |ղեկավարի պաշտոն2 =  
 |ՀՆԱ =  319348
 |ՀՆԱ-ի թվական = 2009
 |տեղը ըստ ՀՆԱ-ի = 
 |ՀՆԱ մեկ շնչի հաշվով = 
 |տեղը ըստ ՀՆԱ-ի մեկ շնչի հաշվով = 2-րդ
 |լեզու = ֆրանսերեն
 |լեզուներ = ֆրանսերէն
 |բնակչութիւն = 
 |մարդահամարի թվական = 2012 8 484 965 մարդ (1 Յուլիս 2019) (2-րդ տեղ)
 |տոկոսը բնակչութիւնից = 2-րդ
 |տեղը ըստ բնակչութեան = 
 |խտութիւն = ( 6-րդ տեղ)
 |տեղը ըստ խտութեան = 
 |ազգային կազմ = 
 |կրոնական կազմ = 
 |տարածք = 1667441  (1-ին տեղ)
 |տոկոսը տարածքից = 
 |տեղը ըստ տարածքի = 
 |առավելագույն բարձրութիւն =  
 |միջին բարձրութիւն = 
 |նվազագույն բարձրութիւն = 
 |միաւորը երկրի քարտեզին = 
 |քարտեզի չափ =
 |վարչական միաւորի քարտէզ = 
 |հիմնադրման թվական = 
 |առաջին հիշատակում = 
 |պատմական շրջան = 
 |սահմանակցում է = Նոր Հեմփշայր, Մեն, Նիւ Պրանսուիք, Նիւֆաունտլենտ եւ Լապրատոր, Նիւ Եորք, Վերմոնթ, Օնթարիօ եւ Նունավութ
 |ժամային գօտի= 
 |հապավում = 
 |նախորդ = 
 |փոխարինեց = Canada East, District of Ungava եւ Գանատայի նահանգ 
 |ISO = 
 |հեռախօսային կոդ = 
 |փոստային ինդեքսներ = 
 |Ինտերնետ-դոմեն = 
 |ավտոմոբիլային կոդ = 
 |անուանուած է = Քեպէգ
 |մականուն = 
 |կայք = 
 |ծանոթագրութիւններ = 
}}

'''Քէպէք''' ({{lang-en|Quebec}}, {{lang-fr|Québec}} &lt;small&gt;ՄՀԼ{{ref-fr}}։&lt;/small&gt; {{IPA|[ke.bɛk]}}), [[Գանատա]]յի 10 նահանգներէն մէկը։ Տարածութեամբ Քանատայի ամէնամեծ նահանգն է։ Կը գտնուի Կեդրոնական Քանատայի մէջ եւ երկրին միակ նահանգն է, ուր մեծամասնութիւնը ֆրանսախօս է՝ հանդիսանալով քէպէքեան ֆրանսերէնի հայրենիքը։ Անիկա արեւմուտքէն սահմանակից է Օնթարիօ նահանգին, հիւսիս-արեւելքէն՝ Նիուֆաունտլենտ եւ Լապրատորին, հարաւ-արեւելքէն՝ Նիու Պրանզուիքին, իսկ ծովային սահման ունի Նունավութ տարածքին հետ։ Հարաւէն անիկա սահմանակից է Միացեալ Նահանգներուն։ Քէպէքն ունի շուրջ ութ միլիոն բնակչութիւն՝ ըլլալով Քանատայի երկրորդ ամէնախիտ բնակեցուած նահանգը՝ Օնթարիոյէն ետք։

== Պատմական Ակնարկ&lt;ref&gt;{{Citation|title=Quebec|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Quebec&amp;oldid=1349142630|date=2026-04-16|accessdate=2026-04-18|language=en}}&lt;/ref&gt; ==
1534-էն 1763 թուականներուն միջեւ, այժմու Քէպէքը ֆրանսական գաղութ էր եւ կը համարուէր Նոր Ֆրանսայի (Nouvelle-France) ամէնազարգացած շրջանը։ Եօթնամեայ պատերազմէն ետք, Քանատան դարձաւ բրիտանական գաղութ՝ նախ որպէս Քէպէքի նահանգ (1763–1791), ապա՝ Ստորին Քանատա (1791–1841), եւ վերջապէս՝ Քանատայի նահանգի մէկ մասը (1841–1867)՝ Ստորին Քանատայի ապստամբութեան հետեւանքով։ 1867-ին անիկա դաշնակցեցաւ Օնթարիոյի, Նովա Սքոշիայի եւ Նիու Պրանզուիքի հետ։ Մինչեւ 1960-ականներու սկիզբը, Կաթողիկէ Եկեղեցին մեծ դերակատարութիւն ունէր Քէպէքի ընկերային եւ մշակութային հաստատութիւններուն մէջ։ Սակայն, 1960-էն 1980 թուականներու «Անաղմուկ յեղափոխութիւնը» (Révolution tranquille) զօրացուց Քէպէքի կառավարութեան դերը նահանգի հանրային իշխանութեան մէջ։

== Կառավարում եւ Օրէնք&lt;ref&gt;{{Citation|title=Quebec|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Quebec&amp;oldid=1349142630|date=2026-04-16|accessdate=2026-04-18|language=en}}&lt;/ref&gt; ==
Քէպէքի կառավարութիւնը կը գործէ Ուեսթմինսթըրեան դրութեամբ. անիկա թէ՛ ազատական ժողովրդավարութիւն է եւ թէ՛ սահմանադրական միապետութիւն։ Քէպէքի վարչապետը կը հանդիսանայ կառավարութեան գլուխը։ Անկախութեան շուրջ բանավէճերը միշտ կարեւոր դեր խաղցած են նահանգի քաղաքականութեան մէջ։ Քէպէքեան հասարակութեան համախմբուածութիւնն ու առանձնայատկութիւնը հիմնուած են երեք հիմնական իրաւական փաստաթուղթերու վրայ.

# Քէպէքի Մարդկային իրաւանց եւ ազատութեանց հռչակագիր,
# Ֆրանսերէն լեզուի հռչակագիր,
# Քէպէքի Քաղաքացիական օրէնսգիրք։

Ի տարբերութիւն Քանատայի միւս շրջաններուն, ուր կը տիրէ բրիտանական «ընդհանուր օրէնքի» (common law) դրութիւնը, Քէպէքի իրաւական համակարգը խառն է. մասնաւոր իրաւունքը կը գործէ քաղաքացիական օրէնքի (civil law) համակարգով, իսկ հանրային իրաւունքը՝ ընդհանուր օրէնքի համակարգով։

== Տնտեսութիւն եւ Մշակոյթ&lt;ref&gt;{{Citation|title=Quebec|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Quebec&amp;oldid=1349142630|date=2026-04-16|accessdate=2026-04-18|language=en}}&lt;/ref&gt; ==
Քէպէքի տնտեսութիւնը գլխաւորաբար յենած է սպասարկման լայն հատուածին եւ բազմազան արդիւնաբերութեան վրայ։ Արտածման հիմնական բնագաւառներն են՝ օդանաւաշինութիւնը, ջրելեկտրականութիւնը, հանքարդիւնաբերութիւնը, դեղագործութիւնը, ալիումինիումը, փայտը եւ թուղթը։ Քէպէքը յայտնի է իր կաղնիի օշարակով (maple syrup), կատակերգութեան արուեստով եւ հոքէյով, որ Քանատայի ամէնասիրուած մարզաձեւերէն է։ Նահանգը նաեւ համբաւաւոր է իր ինքնատիպ մշակոյթով, որ կը դրսեւորուի գրականութեան, երաժշտութեան, շարժապատկերի, հեռուստատեսային յայտագիրներու եւ փառատօններու միջոցաւ։

== Աղբիւրներ ==
* Յակոբ Ղ. Կրկիարեան, Նորա Մ. Յարութիւնեան (1987—1989)։ Աշխարհագրական անուններու բառարան։ Երեւան: Լոյս։ էջ II, 436
* [http://legisquebec.gouv.qc.ca/fr/ShowDoc/cs/C-11 publication Quebec]
* [https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/fr/tv.action?pid=1710000901 Statcan  Statistique Canada]
* [https://www.stat.gouv.qc.ca/statistiques/accueil.htm  Le Québec statistique] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201021181234/https://www.stat.gouv.qc.ca/statistiques/accueil.htm |date=2020-10-21 }}
* [https://www.rncan.gc.ca/sciences-de-la-terre/geographie/origine-des-toponymes-du-canada/origine-des-toponymes-du-canada-et-de-ses-provinces-et-territoires/9225 Government of Canada]
* [https://web.archive.org/web/20071012210055/http://stat.gouv.qc.ca/publications/referenc/qcem/qcem_eco_tra.htm Institut de le Québec]
* [https://musicbrainz.org/area/a510b9b1-404d-4e23-8db8-0f6585909ed8  2013. Institut de la statistique du Québec (2007). &quot;Le Québec, chiffres en main: Transport]

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}

[[Ստորոգութիւն:Ֆրանսախօս երկրներ]]
[[Ստորոգութիւն:1867 հիմնադրումներ Գանատայի մէջ]]</text>
      <sha1>97p5ai7k290i4eh6akdp38wigjsyixz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Մարգար Էսայեան</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19298</id>
    <revision>
      <id>250349</id>
      <parentid>247616</parentid>
      <timestamp>2026-04-18T08:04:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maral Dikbikian</username>
        <id>4797</id>
      </contributor>
      <origin>250349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14242" sha1="4qn8hknof27p6ak9dch6si4753zefp2" xml:space="preserve">
{{Տեղեկաքարտ Պետական գործիչ}}

'''Մարգար Էսայեան''' ({{ԱԾ}})&lt;ref name=&quot;մարգար&quot;&gt;[http://www.jamanak.com/content/%D5%A9%D6%80%D6%84%D5%A1%D5%B0%D5%A1%D5%B5-%D5%AF%D5%A5%D5%A1%D5%B6%D6%84/17-10-2020-%D5%B8%D5%B9-%D5%A5%D6%82%D5%BD-%D5%A7-%D5%AB%D5%BD%D5%A9%D5%A1%D5%B6%D5%BA%D5%B8%D6%82%D5%AC%D5%AB-%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%BD%D6%83%D5%B8%D5%AD%D5%A1%D5%B6-%D5%B4%D5%A1%D6%80%D5%A3%D5%A1%D6%80-%D5%A7%D5%BD%D5%A1%D5%A5%D5%A1%D5%B6 ՈՉ ԵՒՍ Է ԻՍԹԱՆՊՈՒԼԻ ԵՐԵՍՓՈԽԱՆ ՄԱՐԳԱՐ ԷՍԱԵԱՆ]&lt;/ref&gt;: Իսթանպուլի երեսփոխան եւ ԱՔ կուսակցութեան Կեդրոնական վարչական խորհուրդի անդամ: «Ակօս» շաբաթաթերթի սիւնակագիր: Հրապարակագիր:

== Կենսագրութիւն ==
Իսթանպուլի երեսփոխան եւ ԱՔ կուսակցութեան Կեդրոնական վարչական խորհուրդի անդամ Մարգար Էսայեան ծնած է 1969 թուականին Իսթանպուլ։ Պոմոնթիի Մխիթարեան վարժարանը եւ Կեդրոնականը աւարտելէ վերջ, 1995 թուականին մուտք գործած է «Անատոլու» համալսարանին վարչակառավարման բաժինը։ «Պիլկի» համալսարանէն ներս կատարելագործած է իր բարձրագոյն ուսումը, հետեւելով մշակութային հետազօտութեան բաժնի դասընթացքներուն։ Մարգար Էսայեան համբաւ ձեռք բերած է որպէս հրապարակագիր։ Հիմնադրութեան փուլէն սկսեալ երկար շրջան մը սիւնակագիր եղած է «Ակօս» շաբաթաթերթին մէջ։ Աւելի վերջ աշխատակցած է «Թարաֆ», «Ենի Շաֆաք», «Տէյլի Սապահ» եւ «Աքշամ» թերթերուն։ Շարք մը յառաջատար հեռուստակայաններու քաղաքական ծրագիրներուն եւ բանավէճերուն ալ կը մասնակցէր՝ որպէս մեկնաբան։ Ունի հրատարակուած հինգ գիրք։ Բաւական բարձր մակարդակով կը տիրապետէր անգլերէնի, գիտէր նաեւ հայերէն&lt;ref name=&quot;մարգար&quot; /&gt;։

Մարգար Էսայեան միջոցէ մը ի վեր հետաքրքրական ու համարձակ յօդուածներ կը ստորագրէ «Թարաֆ» թերթին մէջ։ Ան այս յօդուածներուն մէջ կը ջանայ թարգման հանդիսանալ զսպուած, անիրաւութիւններու ենթարկուած հայ քաղաքացիի ընդվզումներուն ու մտածումներուն։ (11 Ապրիլ) «Թարաֆ»ին մէջ ալ ունէր նմանօրինակ յօդուած մը, որուն խորագիրն էր «Գօմփլօներու վրէժն ու վերակենադանացումը»&lt;ref name=&quot;մէսա&quot;&gt;{{Cite web |url=http://asbarez.com/arm/96410/%D5%A1%D5%B2%D5%A1%D5%B2%D5%A1%D5%AF-%D5%B4%D5%A8-%D5%A9%D5%A1%D6%80%D5%A1%D6%86%D5%AB-%D5%A1%D5%B7%D5%AD%D5%A1%D5%BF%D5%A1%D5%AF%D5%AB%D6%81-%D5%B0%D6%80%D5%A1%D5%BA%D5%A1%D6%80%D5%A1/ |title=ԱՂԱՂԱԿ ՄԸ «ԹԱՐԱՖ»Ի ԱՇԽԱՏԱԿԻՑ ՀՐԱՊԱՐԱԿԱԳԻՐ ՄԱՐԳԱՐ ԷՍԱԵԱՆԷՆ |accessdate=2020-10-20 |archive-date=2020-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021163025/http://asbarez.com/arm/96410/%D5%A1%D5%B2%D5%A1%D5%B2%D5%A1%D5%AF-%D5%B4%D5%A8-%D5%A9%D5%A1%D6%80%D5%A1%D6%86%D5%AB-%D5%A1%D5%B7%D5%AD%D5%A1%D5%BF%D5%A1%D5%AF%D5%AB%D6%81-%D5%B0%D6%80%D5%A1%D5%BA%D5%A1%D6%80%D5%A1/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;։

{{քաղուածք|Եւ Էսայեան սապէս կ'եզրակացնէ.  
«…Այս 24 Ապրիլը 96րդ տարեդարձն է այն մեծ տեղահանութեան, որու ընթացքին հայերը քալեցին դէպի բնաջնջում։ Բայց գիտէ՞ք որ այս տարի 24 Ապրիլը կը զուգադիպի նաեւ Զատկուան տօնին, այսինքն Յարութեան տօնին։
Յարութեան տօն։ Չեմ գիտեր կրցա՞յ բացատրել»&lt;ref name=&quot;մէսա&quot; /&gt;։ «Մարմարա» |Մարգար Էսայեան}}
Մարգար Էսայեանը Վահէ Իհսանի թոռն է, որ  երիտթուրքերուն յանձներ է  Օսմանեան Թուրքիայի մէջ ապրող հայերու անուանացանկն ու հասցէները  եւ անոնք սպաննուեր են թուրք բարբարոսներու ձեռքով&lt;ref name=&quot;վահէ&quot;&gt;{{Cite web |url=https://azgonline.am/2020/10/24/%d5%a7%d6%80%d5%a4%d5%b8%d5%b2%d5%a1%d5%b6%d5%ab-%d5%b4%d5%a5%d5%ae%d5%a1%d6%80%d5%b4%d5%a1%d5%b6%d5%b6-%d5%a1%d6%80%d5%aa%d5%a1%d5%b6%d5%a1%d6%81%d5%a1%d5%ae%d5%a8/ |title=Էրտողանի մեծարմանն արժանացածը |accessdate=2020-10-24 |archive-date=2021-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210119060959/https://azgonline.am/2020/10/24/%D5%A7%D6%80%D5%A4%D5%B8%D5%B2%D5%A1%D5%B6%D5%AB-%D5%B4%D5%A5%D5%AE%D5%A1%D6%80%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%B6-%D5%A1%D6%80%D5%AA%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D6%81%D5%A1%D5%AE%D5%A8/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;:
{{քաղուածք|Մարգար էսայանի պապը սպաննուեր է հայ վրիժառու, «[[Նեմեսիսի Գործողութիւն|Նեմեսիս]]»ի գործողութեան մասնակից [[Արշաւիր Շիրակեան]]ի ձեռքով&lt;ref name=&quot;վահէ&quot; /&gt;: |}}

== Անժամանակ մահը ==
Մարգար Էսայեան միջոցէ մը ի վեր կը տառապէր ստամոքսի քաղցկեղէ։ Աւելի վերջ, սակայն, իր կացութիւնը սկսաւ դարձեալ վատթարանալ, հակառակ իրեն համար ի գործ դրուած դարմանման։ Վերջին շրջանին քաղցկեղը պատած էր իր մարմինը եւ ան արդէն հիւանդանոցի մէջ էր&lt;ref name=&quot;մարգար&quot; /&gt;։

Մարգար Էսայեանի անժամանակ մահուան առթիւ ընկերային ցանցերու վրայ ցաւակցական գրառումներով հանդէս եկան հանրապետութեան նախագահ Էրտողան, իր բանբերը՝ Իպրահիմ Քալըն, նախագահութեան հաղորդակցութեան բաժնի պետ՝ Ֆահրետտին Ալթուն։ Լրատուամիջոցները տեղ տուած են նաեւ Ազգային մեծ ժողովի նախագահ Մուսթաֆա Շենթոփի, Արտաքին գործոց նախարար Մեվլիւտ Չավուշօղլուի, Ներքին գործոց նախարար Սիւլէյման Սոյլուի եւ Առողջապահութեան նախարար Ֆահրետտին Քոճայի վշտակցական արտայայտութիւններուն։

Միւս կողմէ, Թուրքիոյ Հայոց Պատրիարք Ամեն. Տ. Սահակ Ս. Արք. Մաշալեանն ալ «Twitter»ի վրայ վշտակցական գրառումով մը հանդէս եկած է Մարգար Էսայեանի կորուստին կապակցութեամբ։

«Հիւրրիյէթ» օրաթերթին մէջ տեղ գտած են նաեւ Սուրբ Փրկիչ Ազգային հիւանդանոցի հոգաբարձութեան ատենապետ՝ Պետրոս Շիրինօղլուի խօսքերը, ըստ որոնց Մարգար Էսայեան բարեացակամ ու հայրենասէր անձնաւորութիւն մըն էր, կապուած՝ իր պետութեան եւ ազգին&lt;ref name=&quot;մարգար&quot; /&gt;։

ԱՔ կուսակցութեան Իսթանպուլի երեսփոխան Մարգար Էսայեանի փառաշուք յուղարկաւորութիւնը տեղի ունեցաւ Գումգաբուի Ս. Աստուածածին Աթոռանիստ Մայր եկեղեցւոյ մէջ&lt;ref name=&quot;մաշ&quot;&gt;[http://213.232.51.219/content/%D5%AC%D6%80%D5%A1%D5%B0%D5%B8%D5%BD/23-10-2020-%D5%B5%D5%B8%D6%82%D5%A6%D5%B8%D6%82%D5%B4%D5%B6%D5%A1%D5%AD%D5%A1%D5%BC%D5%B6-%D5%B0%D6%80%D5%A1%D5%AA%D5%A5%D5%B7%D5%BF ՅՈՒԶՈՒՄՆԱԽԱՌՆ ՀՐԱԺԵՇՏ]&lt;/ref&gt;։ Թուրքիոյ Հայոց Պատրիարք Ամենապատուութիւն Տ. Սահակ Ս. Արք. Մաշալեան դամբանականին մէջ ընդգծեց, որ
{{քաղուածք| Մարգար Էսայեան խոր մտածելակերպով անձնաւորութիւն մըն էր, իսկական կրօնասէր մըն էր։ Երուսաղէմ մեկնած էր ուսանելու, յաճախած էր Կեդրոնական վարժարան, անդամակցած էր Ֆէրիգիւղի Ս. Վարդանանց դպրաց դաս-երգչախումբի ու սերտ կապ ունեցած՝ երջանկայիշատակ Մեսրոպ Պատրիարք Մութաֆեանի հետ։ Իր խօսքով՝ այս բոլոր հանգամանքները ձեւաւորած էին Մարգար Էսայեանի մտածման եւ զգացական աշխարհի ենթակառուցուածքները։ Նորին Ամենապատուութիւնը դիպուկ ձեւով բացատրեց, որ հոգելոյս Մարգար Էսայեան կեանքի դժուար օրերուն համար ամբարած էր բաւականաչափ բարոյականութիւն եւ իր սնուցած արժէքներով դիմադրած էր ծանր շրջանին&lt;ref name=&quot;մաշ&quot; /&gt;։ |Ամենապատուութիւն Տ. Սահակ Ս. Արք. Մաշալեան}}

== Երեսփոխանական եւ ազգային գործունէութիւն ==
Երկու շրջան վրայ վրայի Մարգար Էսայեան երեսփոխան ընտրուած էր Իսթանպուլէն&lt;ref&gt;[http://www.jamanak.com/content/%D5%A9%D6%80%D6%84%D5%A1%D5%B0%D5%A1%D5%B5-%D5%AF%D5%A5%D5%A1%D5%B6%D6%84/25-06-2018-%D5%B4%D5%A1%D6%80%D5%A3%D5%A1%D6%80-%D5%A7%D5%BD%D5%A1%D5%A5%D5%A1%D5%B6-%D5%A5%D6%82-%D5%AF%D5%A1%D6%80%D6%85-%D6%83%D5%A1%D5%B5%D5%AC%D5%A1%D5%B6-%D5%BE%D5%A5%D6%80%D5%A8%D5%B6%D5%BF%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%A5%D6%81%D5%A1%D5%B6-%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%BD%D6%83%D5%B8%D5%AD%D5%A1%D5%B6 ՄԱՐԳԱՐ ԷՍԱԵԱՆ ԵՒ ԿԱՐՕ ՓԱՅԼԱՆ ՎԵՐԸՆՏՐՈՒԵՑԱՆ ԵՐԵՍՓՈԽԱՆ]&lt;/ref&gt;։ Երբ երկար տասնամեակներ վերջ Ազգային մեծ ժողով նոյնաժամանակ մուտք գործել յաջողած էին երեք թրքահայեր, անոնցմէ գլխաւորն էր Մարգար Էսայեան, ընտրուած ըլլալով իշխանական կուսակցութենէն&lt;ref name=&quot;մարգար&quot; /&gt;։ Խորհրդարանէն ներս մաս կազմած էր սահմանադրութեան եւ Եւրոմիութեան հետ ներդաշնակութեան յանձնաժողովներուն։ Եղած էր Թուրքիա-Եւրոմիութիւն խորհրդարանական խառն յանձնաժողովի համանախագահի տեղակալը։ Որպէս պատգամաւոր իր ծաւալած գործունէութեան ընթացքին, Մարգար Էսայեան փորձած էր նպաստել Թուրքիոյ ոչ-իսլամ փոքրամասնական համայնքներու զանազան խնդիրներու լուծման։ Թէ՛ խորհրդարանէն եւ թէ կուսակցութենէն ներս փորձած էր յառաջ տանիլ նպաստաւոր աշխատանք, յարմար գետին մը պատրաստելու ակնկալութեամբ խնդիրներու լուծման&lt;ref&gt;[https://hyetert.org/2020/10/19/%D5%B8%D5%B9-%D5%A5%D6%82%D5%BD-%D5%A7-%D5%AB%D5%BD%D5%A9%D5%A1%D5%B6%D5%BA%D5%B8%D6%82%D5%AC%D5%AB-%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%BD%D6%83%D5%B8%D5%AD%D5%A1%D5%B6-%D5%B4%D5%A1%D6%80%D5%A3%D5%A1%D6%80-%D5%A7/ ՈՉ ԵՒՍ Է ԻՍԹԱՆՊՈՒԼԻ ԵՐԵՍՓՈԽԱՆ ՄԱՐԳԱՐ ԷՍԱԵԱՆ ]&lt;/ref&gt;։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}

== Աղբիւրներ ==
* [http://www.jamanak.com/content/%D5%A9%D6%80%D6%84%D5%A1%D5%B0%D5%A1%D5%B5-%D5%AF%D5%A5%D5%A1%D5%B6%D6%84/25-06-2018-%D5%B4%D5%A1%D6%80%D5%A3%D5%A1%D6%80-%D5%A7%D5%BD%D5%A1%D5%A5%D5%A1%D5%B6-%D5%A5%D6%82-%D5%AF%D5%A1%D6%80%D6%85-%D6%83%D5%A1%D5%B5%D5%AC%D5%A1%D5%B6-%D5%BE%D5%A5%D6%80%D5%A8%D5%B6%D5%BF%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%A5%D6%81%D5%A1%D5%B6-%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%BD%D6%83%D5%B8%D5%AD%D5%A1%D5%B6 ՄԱՐԳԱՐ Էսայեան ԵՒ ԿԱՐՕ ՓԱՅԼԱՆ ՎԵՐԸՆՏՐՈՒԵՑԱՆ ԵՐԵՍՓՈԽԱՆ]
*[http://www.turkiyeermenileripatrikligi.org/site/hy/%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%BD%D6%83%D5%B8%D5%AD%D5%A1%D5%B6-%D5%B4%D5%A1%D6%80%D5%A3%D5%A1%D6%80-%D5%A7%D5%BD%D5%A1%D5%A5%D5%A1%D5%B6-%D5%A1%D5%B5%D6%81%D5%A5%D5%AC%D5%A5%D6%81-%D5%BA%D5%A1%D5%BF%D6%80/ ԵՐԵՍՓՈԽԱՆ ՄԱՐԳԱՐ Էսայեան ԱՅՑԵԼԵՑ ՊԱՏՐԻԱՐՔԱՐԱՆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201022000203/http://www.turkiyeermenileripatrikligi.org/site/hy/%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%BD%D6%83%D5%B8%D5%AD%D5%A1%D5%B6-%D5%B4%D5%A1%D6%80%D5%A3%D5%A1%D6%80-%D5%A7%D5%BD%D5%A1%D5%A5%D5%A1%D5%B6-%D5%A1%D5%B5%D6%81%D5%A5%D5%AC%D5%A5%D6%81-%D5%BA%D5%A1%D5%BF%D6%80/ |date=2020-10-22 }}
*[http://www.bolsohays.com/haber-141961/-.html Պոլսահայ Նիւզ]
*[http://213.232.51.219/content/%D5%AC%D6%80%D5%A1%D5%B0%D5%B8%D5%BD/8-04-2015-%D5%A5%D6%80%D5%A5%D5%BD%D6%83%D5%B8%D5%AD%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6-%D5%A9%D5%A5%D5%AF%D5%B6%D5%A1%D5%AE%D5%B8%D6%82%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%B8%D6%82-%D6%81%D5%A1%D5%B6%D5%AF%D5%A5%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%B6-%D5%BE%D6%80%D5%A1%D5%B5-%D5%A9%D6%80%D6%84%D5%A1%D5%B0%D5%A1%D5%B5-%D5%B0%D5%A1%D5%B4%D5%A1%D5%B5%D5%B6%D6%84%D5%A7%D5%B6-%D5%A1%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%B6%D5%B6%D5%A5%D6%80 ԵՐԵՍՓՈԽԱՆԱԿԱՆ ԹԵԿՆԱԾՈՒՆԵՐՈՒ ՑԱՆԿԵՐՈՒՆ ՎՐԱՅ ԹՐՔԱՀԱՅ ՀԱՄԱՅՆՔԷՆ ԱՆՈՒՆՆԵՐ]
*[http://www.jamanak.com/content/%D5%AC%D6%80%D5%A1%D5%B0%D5%B8%D5%BD/8-06-2015-%D5%B8%D6%82%D5%AA%D5%A5%D6%80%D5%B8%D6%82-%D5%BE%D5%A5%D6%80%D5%A1%D5%A4%D5%A1%D5%BD%D5%A1%D6%82%D5%B8%D6%80%D5%B8%D6%82%D5%B4 ՈՒԺԵՐՈՒ ՎԵՐԱԴԱՍԱՒՈՐՈՒՄ]

{{DEFAULTSORT:ԷՍԱԵԱՆ, ՄԱՐԳԱՐ}}
[[Ստորոգութիւն:Իսթանպուլ ծնածներ]]</text>
      <sha1>4qn8hknof27p6ak9dch6si4753zefp2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ուիքիփետիա:CEE Women Campaign 2026/Առաջարկուած յօդուածներու ցանկ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>30730</id>
    <revision>
      <id>250323</id>
      <parentid>250307</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T12:59:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Հայ Կանայք */</comment>
      <origin>250323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39659" sha1="7mo5jdwwqabhbrszwn4ew3jp0vjdaqq" xml:space="preserve">== Ստեղծել ==
# [[Ակնեզ Մօ]] - [[:en:Agnez Mo]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:35, 16 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Անկուն]] - [[:en:Anggun]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:58, 16 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սարա Պեռնար]] - [[:en:Sarah Bernhardt]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:54, 30 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոնիա Կանտի]] - [[:en:Sonia Gandhi]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 14:39, 23 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քլոտիա Գարտինալէ]] - [[:en:Claudia Cardinale]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ֆետերիքա Մողերինի]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:53, 24 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Մարլին Տիթրիք]] - [[:en:Marlene Dietrich]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Տեպի Ռէյնոլծ]] - [[:en:Debbie Reynolds]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ճուտի Կարլընտ]] - [[:en:Judy Garland]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Աննա Նեթրեպքօ]] - [[:en:Anna Netrebko]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:12, 16 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Անն Իտալկօ]] - [[:en:Anne Hidalgo]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ակնես Քալամար]] - [[:en:Agnès Callamard]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:59, 30 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մուրասաքի Շիքիպու]] - [[:en:Murasaki Shikibu]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 15:10, 23 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Հիլըրի Քլինթըն]] - [[:en:Hillary Clinton]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ռոզա Լիւքսեմպուրկ]] - [[:en:Rosa Luxemburg]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճէյն Օսթըն]] - [[:en:Jane Austen]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Ուոլսթոնքրաֆթ]] - [[:en:Mary Wollstonecraft]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Շելլի]] - [[:en:Mary Shelley]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:47, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)--''
# [[Ճոան Պաէզ]] - [[:en:Joan Baez]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մարիլին Մոնրօ]] - [[:en:Marilyn Monroe]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճուլիա Ռոպըրթս]] - [[:en:Julia Roberts]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Շթեֆի Կրաֆ]] - [[:en:Steffi Graf]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 09:44, 25 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սիմոն Տը Պուվուար]] - [[:en:Simone de Beauvoir]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:39, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Պենազիր Պութօ]] - [[:en:Benazir Bhutto]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Աւրիլ Հէյնզ]] - [[:en:Avril Haines]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Ուիթնի Հիուսթըն]] - [[:en:Whitney Houston]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Թերեզա Մէյ]] - [[:en:Theresa May]], --[[Մասնակից:L0l1g2|L0l1g2]] ([[Մասնակցի քննարկում:L0l1g2|քննարկում]]) 21:24, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Կրեթա Թունպըրկ]] - [[:en:Greta Thunberg]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:53, 17 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սելենա]] - [[:en:Selena]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ուրսուլա ֆոն տեր Լայըն]] - [[:en:Ursula von der Leyen]], --[[Մասնակից:L0l1g2|L0l1g2]] ([[Մասնակցի քննարկում:L0l1g2|քննարկում]]) 21:24, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Սերենա Ուիլիըմզ]] - [[:en:Serena Williams]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Պրիթնի Սփիրզ]] - [[:en:Britney Spears]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քլաուտիա Սէյինպաում]] - [[:en:Claudia Sheinbaum]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Ճորճիա Մելոնի]] - [[:en:Giorgia Meloni]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մարիա Զախարովա]] - [[:en:Maria Zakharova]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:50, 22 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նուր Ալ-Հուսէյն]] - [[:en:Queen Noor of Jordan]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Վիքթորիա Պեքհամ]] - [[:en:Victoria Beckham]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Նիքոլ Քիտմըն]] - [[:en:Nicole Kidman]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Օփրա Ուինֆրի]] - [[:en:Oprah Winfrey]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Պրիժիթ Մաքրոն]] - [[:en:Brigitte Macron]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մոնիքա Պելուչի]] - [[:en:Monica Bellucci]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Հալի Պերի]] - [[:en:Halle Berry]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Օտրի Ազուլէ]] - [[:en:Audrey Azoulay]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մելանիա Թրամփ]] - [[:en:Melania Trump]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մարիա Շարափովա]] - [[:en:Maria Sharapova]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:04, 22 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նաթալի Փորթմըն]] - [[:en:Natalie Portman]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:21, 15 Ապրիլ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սանտրա Պուլլոք]] - [[:en:Sandra Bullock]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Հերթա Միւլեր]] - [[:en:Herta Müller]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Ճաքսոն]] - [[:en:Mary Jackson (engineer)]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Սառա]] - [[:en:Sarah]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Քլեր Ատամզ]] - [[:en:Claire Adams]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Պելլա Հատիտ]] - [[:en:Bella Hadid]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Քամալա Հարիս]] - [[:en:Kamala Harris]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մատոննա]] - [[:en:Madonna]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սառա Շահի]] - [[:en:Sarah Shahi]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ալիս Սթոն Պլաքուէլ]] - [[:en:Alice Stone Blackwell]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Լիւսի Սթոն]] - [[:en:Lucy Stone]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Քեթրին Քլարք]] - [[:en:Katherine Clark]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Եսթեր]] - [[:en:Esther]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ճոնիս Հան]] - [[:en:]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ռեպեքա (աստուածաշնչական կերպար)]] - [[:en:Rebecca (biblical figure)]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Պարպարա Սամփսըն]] - [[:en:Barbara Sampson]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Պարպարա]] - [[:en:Barbara]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Աննա Փաուլա տոս Սանթոշ]] - [[:en:Ana Paula dos Santos]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Շանթալ Պիա]] - [[:en:Chantal Biya]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Հինտա  Տէպայ Իթնօ]] - [[:en:Hinda Déby Itno]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Սառա  Նազարպայեւա ]] - [[:en:Sara Nazarbayeva]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Անկելա Մերքել]] - [[:en:Angela Merkel]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ռի Սոլ-ճու]] - [[:en:Ri Sol-ju]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Թաթիանա Քարիմովա]] - [[:en:Tatyana Karimova]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սիլիա Ֆլորես]] - [[:en:Cilia Flores]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Կրէյս Մուկապէ]] - [[:en:Grace Mugabe]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Փիքֆըրտ]] - [[:en:Mary Pickford]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մէյ Ուեսթ]] - [[:en:Mae West]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ճէյն Ֆոնտա]] - [[:en:Jane Fonda]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սինտի Քրաուֆորտ]] - [[:en:Cindy Crawford]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Լիզ Թրաս]] - [[:en:Liz Truss]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սուելա Պրէյվըրմեն]] - [[:en:Suella Braverman]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Շէյք Հասինա]] - [[:en:Sheikh Hasina]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Նաո­մի Քեմփ­պը­լ]] - [[:en:Naomi Campbell]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Օպրի Փլազա]] - [[:en:Aubrey Plaza]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Շարլիզ Թերոն ]] - [[:en: Շարլիզ Թերոն ]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Կոլտա Մայիր]] - [[:en:Golda Meir]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Ժիզել Պիւնտհեն]] - [[:en:Gisele Bündchen]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Քամերոն Տիազ]] - [[:en:Cameron Diaz]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Փենելոփէ Քրուզ]] - [[:en:Penélope Cruz]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Կրէյս Քելի]] - [[:en:Grace Kelly]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Էլէանոր Ռուզվելթ]] - [[:en:Eleanor Roosevelt]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Քարլա Պրունի]] - [[:en:Carla Bruni]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Էվա Փերոն]] - [[:en:Eva Perón]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Իմելտա Մարքոս]] - [[:en:Imelda Marcos]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Միշէլ Օպամա]] - [[:en:Միշէլ Օպամա]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճէյն Ատամզ]] - [[:en:Jane Addams]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Նատիա Մուրատ]] - [[:en:Nadia Murad]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Լամիէ Աճի Պաշար]] - [[:en:Lamiya Haji Bashar]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Պեթթի Ուիլիըմզ]] - [[:en:Betty Williams]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Օլկա Թոկարչուկ]] - [[:en:Olga Tokarczuk]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Կերթի Քորի]] - [[:en:Gerty Cori]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Տորոթի Սաթոն]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Կերթրուտ Պել]] - ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:46, 16 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճեն Փսաքի]] - ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 19:57, 20 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Փիքֆորտ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:57, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Ճիւլի Անտրիւս]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:00, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Սիրիմաւօ Պանտարանայքէ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:01, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Իզապէլ Փերոն]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:05, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Քլարա Ցեթքին]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:05, 6 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Քեթլին Քենետի]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:26, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Քեթրին Հեփպըրն]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:23, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ուաֆա Սլէյման]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:07, 9 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Պել Պոյտ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:16, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[The Supremes]] - [[:en:The Supremes]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:34, 29 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ալիս Կրիֆիթ Քար]] - [[:en:Alice Griffith Carr]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոֆիա Լորեն]] - [[:en:Sophia Loren]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճինա Լոլոպրիճիթա]] - [[:en:Gina Lollobrigida]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Կանացի Արուեստի Ազգային Թանգարան]] --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 05:36, 23 Մարտ 2026 (UTC)]] 
# [[Կանացիակերպ աղամաններ]] --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 07:01, 23 Մարտ 2026 (UTC)]]
# [[Թուլիփ Ճոշի]] - [[:en:Tulip Joshi]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 19:07, 26 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մարինելա]] - , ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 15:44, 31 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոֆիա Վեպօ]] - , ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:38, 31 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Վենիւս Ուիլիըմս]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 05:42, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Քոլեթ Խուրի]] - [[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:09, 11 Ապրիլ 2026 (UTC)]] 
 
=== Հայ Կանայք ===
# [[Կրեթա Վարդանեան]] - [[:en:Greta Vardanyan]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:06, 18 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ատելիա Պետրոսեան]] - [[:en:Adeliia Petrosian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:07, 18 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քլարա Աբգար]] - [[:en:Clara Abkar]],  ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:35, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Կարինէ Ասլամազեան]] - [[:en:Karine Aslamazyan]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:22, 23 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոնա Մովսէսեան]] - [[:en:Sona Movsesian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:22, 23 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ալիս Փանիկեան]] - [[:en:Alice Panikian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:10, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Լոռի Հայթայեան]] - [[:en:Laury Haytayan]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Վարդուհի Խաչատրեան (օփերայի երգչուհի)]] - [[:hy:Վարդուհի Խաչատրյան (օպերային երգչուհի)]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:11, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մարիա Նալպանտեան]] - [[:en:Maria Nalbandian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:11, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Նուրհան]] - [[:en:Nourhanne]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նորա Գէորգեան]] - [[:en:Noura Kevorkian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:12, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մարիամ Նուր]] - [[:en:Mariam Nour]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:13, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ալինա Մնացականեան]] - [[:en:Alina Mnatsakanian]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Կրեթա Թասլաքեան]] - [[:en:Gretta Taslakian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:13, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Կլատիս Պերեճիքլեան]] - [[:en:Gladys Berejiklian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:14, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քաթրին Ռոպ-Կրիյէ]] - [[:en:Catherine Robbe-Grillet]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մարիաննա Շիրինեան]] - [[:en:Marianna Shirinyan]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նինա Պէրպէրովա]] - [[:en:Nina Berberova]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նարինէ Սիմոնեան]] - [[:en:Nariné Simonian]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Աննա Կասեան]] - [[:en:Anna Kasyan]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 12:52, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Հիլտա Չոպոյեան]] - [[:en:Hilda Tchoboian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:55, 24 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սառա Թանզիլլի]] - [[:en:Sarah Tanzilli]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Քարինա Ազնաւուրեան]] - [[:en:Karina Aznavourian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:05, 24 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Թամարա Խանըմ]] - [[:en:Tamara Khanum]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 20:03, 26 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Երանուհի Ասլամազեան]] - [[:en:Eranuhi Aslamazyan]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 14:22, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճեքի Ղազարեան]] - [[:en:Jackie Kazarian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:48, 24 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոնիա Պալասանեան]] - [[:en:Սոնիա Պալասանեան]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:33, 20 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Տաթեւ Չախեան]] - [[:en:Tatev Chakhian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:32, 20 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Նելլի Դանիէլեան]] - [[:en:Nelly Danielyan]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Հուրի Պէրպէրեան]] - ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 19:00, 16 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նարինէ Աղբալեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 18:55, 25 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Կարինէ Ռաֆայէլեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 08:57, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Սեւան Նագգաշեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 17:59, 6 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Սիրան Աւետիսեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 15:53, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Աննա Արզումանեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:30, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ռայա Նազարեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:38, 8 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Անահիտ Ղուկասեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:09, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Մաթա Հարի]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 15:07, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Վարդուհի Քալանթար]] - , ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 09:07, 25 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քնար Սվաճեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:16, 15 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Վարդիթեր Ֆելէկեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:58, 17 Ապրիլ 2026 (UTC) 
# [[Կեդրոնական բանտի կիներուն բաժինը]] - ,--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 09:07, 25 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Լիւսի Աշճեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 23:35, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Եւա Պեկլարեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 23:37, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Ռէյչըլ Գաբրիէլեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 23:38, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Յասմիկ Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Անահիտ Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:14, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Իզապելլա Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:17, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Էլէն Ասատրեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:17, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Նունէ Հայրապետեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Էմմա Նահապետեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Վարսէն Աղաբեկեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Արմինէ Անտա]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Աստղիկ Գէորգեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Այտա Գիւմրեցի]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ռուզաննա Դանիէլեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Զուարթ Ղուկասեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Անահիտ Մակինցեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Հեղինէ Մելիք-Հայկազեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Արփենիկ Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:01, 2 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Անահիտ Թարխանեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 04:52, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Նուարդ Թումանեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 19:42, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Մարինէ Ալես]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:41, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Ալլա Տէր Յակոբեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:05, 10 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Ռոզա Պետրոսեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:25, 10 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Լիլիթ Գալստեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:16, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Նունէ Եսայեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Շուշան Պետրոսեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Սիլվա Յակոբեան]] - -[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Նարէ Գէորգեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Անահիտ Չիպուխչեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Սիւնէ Սեւադա]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Սեւդա Սեւան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Զոյա Փիրզադ]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Հայկուշ Օհանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Մելանիա Աբովեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:59, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Նայիրուհի Ալավերդեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:59, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Լիանա Ալեքսանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:59, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
#
#
#</text>
      <sha1>7mo5jdwwqabhbrszwn4ew3jp0vjdaqq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250344</id>
      <parentid>250323</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T16:39:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ստեղծել */</comment>
      <origin>250344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39659" sha1="s73ne9d4nqit7qbvyrxxilvlmhvkv0z" xml:space="preserve">== Ստեղծել ==
# [[Ակնեզ Մօ]] - [[:en:Agnez Mo]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:35, 16 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Անկուն]] - [[:en:Anggun]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:58, 16 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սարա Պեռնար]] - [[:en:Sarah Bernhardt]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:54, 30 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոնիա Կանտի]] - [[:en:Sonia Gandhi]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 14:39, 23 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քլոտիա Գարտինալէ]] - [[:en:Claudia Cardinale]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ֆետերիքա Մողերինի]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:53, 24 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Մարլին Տիթրիք]] - [[:en:Marlene Dietrich]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Տեպի Ռէյնոլծ]] - [[:en:Debbie Reynolds]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ճուտի Կարլընտ]] - [[:en:Judy Garland]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Աննա Նեթրեպքօ]] - [[:en:Anna Netrebko]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:12, 16 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Անն Իտալկօ]] - [[:en:Anne Hidalgo]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ակնես Քալամար]] - [[:en:Agnès Callamard]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:59, 30 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մուրասաքի Շիքիպու]] - [[:en:Murasaki Shikibu]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 15:10, 23 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Հիլըրի Քլինթըն]] - [[:en:Hillary Clinton]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ռոզա Լիւքսեմպուրկ]] - [[:en:Rosa Luxemburg]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճէյն Օսթըն]] - [[:en:Jane Austen]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Ուոլսթոնքրաֆթ]] - [[:en:Mary Wollstonecraft]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Շելլի]] - [[:en:Mary Shelley]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:47, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)--''
# [[Ճոան Պաէզ]] - [[:en:Joan Baez]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մարիլին Մոնրօ]] - [[:en:Marilyn Monroe]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճուլիա Ռոպըրթս]] - [[:en:Julia Roberts]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Շթեֆի Կրաֆ]] - [[:en:Steffi Graf]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 09:44, 25 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սիմոն Տը Պուվուար]] - [[:en:Simone de Beauvoir]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:39, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Պենազիր Պութօ]] - [[:en:Benazir Bhutto]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Աւրիլ Հէյնզ]] - [[:en:Avril Haines]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Ուիթնի Հիուսթըն]] - [[:en:Whitney Houston]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Թերեզա Մէյ]] - [[:en:Theresa May]], --[[Մասնակից:L0l1g2|L0l1g2]] ([[Մասնակցի քննարկում:L0l1g2|քննարկում]]) 21:24, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Կրեթա Թունպըրկ]] - [[:en:Greta Thunberg]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:53, 17 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սելենա]] - [[:en:Selena]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ուրսուլա ֆոն տեր Լայըն]] - [[:en:Ursula von der Leyen]], --[[Մասնակից:L0l1g2|L0l1g2]] ([[Մասնակցի քննարկում:L0l1g2|քննարկում]]) 21:24, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Սերենա Ուիլիըմզ]] - [[:en:Serena Williams]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Պրիթնի Սփիրզ]] - [[:en:Britney Spears]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քլաուտիա Սէյինպաում]] - [[:en:Claudia Sheinbaum]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Ճորճիա Մելոնի]] - [[:en:Giorgia Meloni]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մարիա Զախարովա]] - [[:en:Maria Zakharova]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:50, 22 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նուր Ալ-Հուսէյն]] - [[:en:Queen Noor of Jordan]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Վիքթորիա Պեքհամ]] - [[:en:Victoria Beckham]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Նիքոլ Քիտմըն]] - [[:en:Nicole Kidman]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Օփրա Ուինֆրի]] - [[:en:Oprah Winfrey]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Պրիժիթ Մաքրոն]] - [[:en:Brigitte Macron]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մոնիքա Պելուչի]] - [[:en:Monica Bellucci]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Հալի Պերի]] - [[:en:Halle Berry]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Օտրի Ազուլէ]] - [[:en:Audrey Azoulay]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մելանիա Թրամփ]] - [[:en:Melania Trump]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մարիա Շարափովա]] - [[:en:Maria Sharapova]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:04, 22 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նաթալի Փորթմըն]] - [[:en:Natalie Portman]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:21, 15 Ապրիլ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սանտրա Պուլլոք]] - [[:en:Sandra Bullock]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Հերթա Միւլեր]] - [[:en:Herta Müller]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Ճաքսոն]] - [[:en:Mary Jackson (engineer)]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Սառա]] - [[:en:Sarah]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Քլեր Ատամզ]] - [[:en:Claire Adams]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Պելլա Հատիտ]] - [[:en:Bella Hadid]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Քամալա Հարիս]] - [[:en:Kamala Harris]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մատոննա]] - [[:en:Madonna]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սառա Շահի]] - [[:en:Sarah Shahi]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ալիս Սթոն Պլաքուէլ]] - [[:en:Alice Stone Blackwell]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Լիւսի Սթոն]] - [[:en:Lucy Stone]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Քեթրին Քլարք]] - [[:en:Katherine Clark]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Եսթեր]] - [[:en:Esther]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ճոնիս Հան]] - [[:en:]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ռեպեքա (աստուածաշնչական կերպար)]] - [[:en:Rebecca (biblical figure)]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Պարպարա Սամփսըն]] - [[:en:Barbara Sampson]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Պարպարա]] - [[:en:Barbara]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Աննա Փաուլա տոս Սանթոշ]] - [[:en:Ana Paula dos Santos]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Շանթալ Պիա]] - [[:en:Chantal Biya]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Հինտա  Տէպայ Իթնօ]] - [[:en:Hinda Déby Itno]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Սառա  Նազարպայեւա ]] - [[:en:Sara Nazarbayeva]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Անկելա Մերքել]] - [[:en:Angela Merkel]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ռի Սոլ-ճու]] - [[:en:Ri Sol-ju]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Թաթիանա Քարիմովա]] - [[:en:Tatyana Karimova]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սիլիա Ֆլորես]] - [[:en:Cilia Flores]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Կրէյս Մուկապէ]] - [[:en:Grace Mugabe]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Փիքֆըրտ]] - [[:en:Mary Pickford]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մէյ Ուեսթ]] - [[:en:Mae West]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ճէյն Ֆոնտա]] - [[:en:Jane Fonda]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սինտի Քրաուֆորտ]] - [[:en:Cindy Crawford]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Լիզ Թրաս]] - [[:en:Liz Truss]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սուելա Պրէյվըրմեն]] - [[:en:Suella Braverman]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Շէյք Հասինա]] - [[:en:Sheikh Hasina]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Նաո­մի Քեմփ­պը­լ]] - [[:en:Naomi Campbell]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Օպրի Փլազա]] - [[:en:Aubrey Plaza]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Շարլիզ Թերոն ]] - [[:en: Շարլիզ Թերոն ]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Կոլտա Մայիր]] - [[:en:Golda Meir]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Ժիզել Պիւնտհեն]] - [[:en:Gisele Bündchen]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Քամերոն Տիազ]] - [[:en:Cameron Diaz]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Փենելոփէ Քրուզ]] - [[:en:Penélope Cruz]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Կրէյս Քելի]] - [[:en:Grace Kelly]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Էլէանոր Ռուզվելթ]] - [[:en:Eleanor Roosevelt]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Քարլա Պրունի]] - [[:en:Carla Bruni]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Էվա Փերոն]] - [[:en:Eva Perón]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Իմելտա Մարքոս]] - [[:en:Imelda Marcos]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Միշէլ Օպամա]] - [[:en:Միշէլ Օպամա]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճէյն Ատամս]] - [[:en:Jane Addams]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:39, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Նատիա Մուրատ]] - [[:en:Nadia Murad]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Լամիէ Աճի Պաշար]] - [[:en:Lamiya Haji Bashar]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Պեթթի Ուիլիըմզ]] - [[:en:Betty Williams]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Օլկա Թոկարչուկ]] - [[:en:Olga Tokarczuk]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Կերթի Քորի]] - [[:en:Gerty Cori]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Տորոթի Սաթոն]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Կերթրուտ Պել]] - ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:46, 16 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճեն Փսաքի]] - ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 19:57, 20 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Փիքֆորտ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:57, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Ճիւլի Անտրիւս]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:00, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Սիրիմաւօ Պանտարանայքէ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:01, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Իզապէլ Փերոն]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:05, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Քլարա Ցեթքին]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:05, 6 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Քեթլին Քենետի]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:26, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Քեթրին Հեփպըրն]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:23, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ուաֆա Սլէյման]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:07, 9 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Պել Պոյտ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:16, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[The Supremes]] - [[:en:The Supremes]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:34, 29 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ալիս Կրիֆիթ Քար]] - [[:en:Alice Griffith Carr]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոֆիա Լորեն]] - [[:en:Sophia Loren]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճինա Լոլոպրիճիթա]] - [[:en:Gina Lollobrigida]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Կանացի Արուեստի Ազգային Թանգարան]] --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 05:36, 23 Մարտ 2026 (UTC)]] 
# [[Կանացիակերպ աղամաններ]] --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 07:01, 23 Մարտ 2026 (UTC)]]
# [[Թուլիփ Ճոշի]] - [[:en:Tulip Joshi]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 19:07, 26 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մարինելա]] - , ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 15:44, 31 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոֆիա Վեպօ]] - , ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:38, 31 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Վենիւս Ուիլիըմս]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 05:42, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Քոլեթ Խուրի]] - [[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:09, 11 Ապրիլ 2026 (UTC)]] 
 
=== Հայ Կանայք ===
# [[Կրեթա Վարդանեան]] - [[:en:Greta Vardanyan]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:06, 18 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ատելիա Պետրոսեան]] - [[:en:Adeliia Petrosian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:07, 18 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քլարա Աբգար]] - [[:en:Clara Abkar]],  ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:35, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Կարինէ Ասլամազեան]] - [[:en:Karine Aslamazyan]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:22, 23 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոնա Մովսէսեան]] - [[:en:Sona Movsesian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:22, 23 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ալիս Փանիկեան]] - [[:en:Alice Panikian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:10, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Լոռի Հայթայեան]] - [[:en:Laury Haytayan]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Վարդուհի Խաչատրեան (օփերայի երգչուհի)]] - [[:hy:Վարդուհի Խաչատրյան (օպերային երգչուհի)]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:11, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մարիա Նալպանտեան]] - [[:en:Maria Nalbandian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:11, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Նուրհան]] - [[:en:Nourhanne]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նորա Գէորգեան]] - [[:en:Noura Kevorkian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:12, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մարիամ Նուր]] - [[:en:Mariam Nour]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:13, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ալինա Մնացականեան]] - [[:en:Alina Mnatsakanian]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Կրեթա Թասլաքեան]] - [[:en:Gretta Taslakian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:13, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Կլատիս Պերեճիքլեան]] - [[:en:Gladys Berejiklian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:14, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քաթրին Ռոպ-Կրիյէ]] - [[:en:Catherine Robbe-Grillet]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մարիաննա Շիրինեան]] - [[:en:Marianna Shirinyan]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նինա Պէրպէրովա]] - [[:en:Nina Berberova]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նարինէ Սիմոնեան]] - [[:en:Nariné Simonian]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Աննա Կասեան]] - [[:en:Anna Kasyan]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 12:52, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Հիլտա Չոպոյեան]] - [[:en:Hilda Tchoboian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:55, 24 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սառա Թանզիլլի]] - [[:en:Sarah Tanzilli]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Քարինա Ազնաւուրեան]] - [[:en:Karina Aznavourian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:05, 24 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Թամարա Խանըմ]] - [[:en:Tamara Khanum]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 20:03, 26 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Երանուհի Ասլամազեան]] - [[:en:Eranuhi Aslamazyan]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 14:22, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճեքի Ղազարեան]] - [[:en:Jackie Kazarian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:48, 24 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոնիա Պալասանեան]] - [[:en:Սոնիա Պալասանեան]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:33, 20 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Տաթեւ Չախեան]] - [[:en:Tatev Chakhian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:32, 20 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Նելլի Դանիէլեան]] - [[:en:Nelly Danielyan]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Հուրի Պէրպէրեան]] - ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 19:00, 16 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նարինէ Աղբալեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 18:55, 25 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Կարինէ Ռաֆայէլեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 08:57, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Սեւան Նագգաշեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 17:59, 6 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Սիրան Աւետիսեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 15:53, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Աննա Արզումանեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:30, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ռայա Նազարեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:38, 8 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Անահիտ Ղուկասեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:09, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Մաթա Հարի]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 15:07, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Վարդուհի Քալանթար]] - , ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 09:07, 25 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քնար Սվաճեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:16, 15 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Վարդիթեր Ֆելէկեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:58, 17 Ապրիլ 2026 (UTC) 
# [[Կեդրոնական բանտի կիներուն բաժինը]] - ,--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 09:07, 25 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Լիւսի Աշճեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 23:35, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Եւա Պեկլարեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 23:37, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Ռէյչըլ Գաբրիէլեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 23:38, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Յասմիկ Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Անահիտ Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:14, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Իզապելլա Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:17, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Էլէն Ասատրեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:17, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Նունէ Հայրապետեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Էմմա Նահապետեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Վարսէն Աղաբեկեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Արմինէ Անտա]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Աստղիկ Գէորգեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Այտա Գիւմրեցի]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ռուզաննա Դանիէլեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Զուարթ Ղուկասեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Անահիտ Մակինցեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Հեղինէ Մելիք-Հայկազեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Արփենիկ Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:01, 2 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Անահիտ Թարխանեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 04:52, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Նուարդ Թումանեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 19:42, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Մարինէ Ալես]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:41, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Ալլա Տէր Յակոբեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:05, 10 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Ռոզա Պետրոսեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:25, 10 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Լիլիթ Գալստեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:16, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Նունէ Եսայեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Շուշան Պետրոսեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Սիլվա Յակոբեան]] - -[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Նարէ Գէորգեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Անահիտ Չիպուխչեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Սիւնէ Սեւադա]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Սեւդա Սեւան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Զոյա Փիրզադ]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Հայկուշ Օհանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Մելանիա Աբովեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:59, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Նայիրուհի Ալավերդեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:59, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Լիանա Ալեքսանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:59, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
#
#
#</text>
      <sha1>s73ne9d4nqit7qbvyrxxilvlmhvkv0z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Տորոթի Սաթոն</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31518</id>
    <revision>
      <id>250331</id>
      <parentid>250319</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T15:01:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <comment>/* Տորոթի Սաթոնի Նամակներ արխիւ */</comment>
      <origin>250331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9804" sha1="7yslofy6a5c4klnb48irtx7wvn57kt8" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ|անուն ազգանուն=Տորոթի Սաթոն|բնագիր անուանում=Dorothy Horrax Sutton|ծնած է=27 Յունիս 1878|ծննդավայր=Մոնթքլէր, Նիու Ճըրզի, Ա․Մ․Ն|քաղաքացիութիւն=ամերիկեան|գործունէութիւն=«Մերձաւոր Արեւելքի Աջակցութիւն» կազմակերպութեան աշխատող, հայ եւ յոյն որբերու փրկութիւն|աշխատանք=[[Կ. Պոլիս|Կ․Պոլիս]]&lt;br /&gt;[[Կովկաս]]&lt;br /&gt;[[Յունաստան]]՝ &lt;br /&gt;[[Լութրաքի]]&lt;br /&gt; [[Քեֆալոնիա (կղզի)|Քեֆալոնիա]]&lt;br /&gt; [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]]&lt;br /&gt; [[Թեսաղոնիկէ]]|ծանօթ=|կոչում=}}
'''Տորոթի Սաթոն''' ([[Անգլերէն|անգլ․]]՝ Dorothy Horrax Sutton, [[27 Յունիս]] [[1878 թուական|1878]], Մոնթքլէր, [[Նիու Ճըրզի]], [[Ա․Մ․Ն․]] - [[18 Նոյեմբեր]] [[1970]], [[Շարլոթսվիլ]], [[Վիրճինիա]], [[Ա․Մ․Ն․]])․ Մերձաւոր Արեւելքի Օգնութեան (Near East Relief) աշխատող։ Ամերիկացի մարդասէր եւ հայասէր անձնաւորութիւն մը, որ զուտ մահէ փրկեց հազարաւոր հայ եւ յոյն որբեր։ Իր տարած մարդասիրական աշխատանքին համար ան պարգեւատրուած է «Սէն Զավիէռ Խաչ» եւ «Մերձաւոր Արեւելքի Աջակցութիւն» շքանշաններով։ Իր գործունէութեան արխիւը կը գտնուի [[Աթէնքի Ամերիկեան Դասական Ուսմանց Դպրոց|Աթէնքի Ամերիկեան Դասական Ուսմանց Դպրոցին]], ինչպէս նաեւ «&lt;nowiki/&gt;[[Մերձաւոր Արեւելքի Աջակցութիւն (հիմնարկ)|Մերձաւոր Արեւելքի Աջակցութիւն]]&lt;nowiki/&gt;» հիմնարկութեան (''Near East Relief)'' արխիւներուն մէջ։

== Կենսագրական գիծեր ==
[[Պատկեր:The Story of Near East Relief, page 229.jpg|ձախից|մինի|Գաղթականները՝ Աթէնք, 1923]]
Տորոթի Հորաքս Սաթոն ծնած է Մոնթքլէր, [[Նիու Ճըրզի]], 27 Յունիս 1878-ին։ Ծնողքը եղած են Էտուին եւ Էլիզապէթ Հորաքս։ Ան Մանկապարտիզպանուհիի կրթութիւն ստացած է։ 
[[Պատկեր:The Story of Near East Relief, page 245.jpg|մինի|Որբերը Յունաստանի որբանողներուն մէջ]]
1918-ին մեկնած է Ֆրանսա, ուր վարած է մարդասիրական օգնութեան զանազան ծրագիրներ։ 1919-ի աշնան Սաթըն վերադարձած է Ամերիկա։ Այդ ժամանակ «Մերձաւոր Արեւելքի Աջակցութիւն» կազմակերպութիւնը փնտռած է մասնագէտ անձնակազմ՝ Մերձաւոր Արեւելքի մէջ մանկապարտէզներ հիմնելու ծրագիրը վարելու համար։ Կազմակերպութիւնը դիմած է իրեն եւ ան համաձայնած է մէկ տարի կամաւոր աշխատիլ։ 

1920-ին հասած է [[Պոլիս|Կ. Պոլիս]], ուր մնացած է վեց ամիս։ Անոր յաջորդ գործուղումը եղած է [[Կովկաս]] եւ մարդասիրական օգնութիւնը շրջանի հայերուն։ Երեւանի մէջ Տորոթի Սաթոն մնացած է մօտաւորապէս մէկ տարի, որպէս «Մերձաւոր Արեւելքի Աջակցութեան» ծրագրի պատասխանատու։ Ապա ղրկուած է [[Իզմիթ]], Անատոլիա։ Յունա-թրքական պատերազմի աւարտին եւ բնակչութեան փոխանակման հետեւանքով ([[1923 թուական|1923]], [[Լօզանի Համաժողովը|Լոզանի դաշնագիր]]), անոր վստահուած ու յանձնուած է հարիւրաւոր որբերու՝ հայ եւ յոյն, ինչպէս նաեւ տեղահանուածներու, մէկ երկրէն միւսը վերադարձնելու ծրագրին պատասխանատուութիւնը։ Սաթոն ղրկուած է [[Սելանիկ]], ուր ծառայած է տասնչորս ամիս։ Միայն երեք շաբաթ արձակուրդով Միացեալ Նահանգներու մէջ, Սաթոն շարունակած է աշխատիլ Յունաստանի մէջ մինչեւ [[1926 թուական|1926]]։

== Պարգեւներ ==
Յոյն եւ հայ գաղթականներու վերականգնման առնչութեամբ իր աշխատանքին ճանաչման շնորհիւ Սաթոն պարգեւատրուած է Յունաստանի Գէորգ Բ․ թագաւորին կողմէ (''Croix of St Zaviere'')։ Ան նաեւ արժանացած է «Մերձաւոր Արեւելքի Աջակցութեան» Ծառայութեան Շքանշանին։ 

== Մահ ==
Տորոթի մահացած է Շարլոթսվիլ, Վիրճինիա, 18 Նոյեմբեր 1970-ին։

== Տորոթի Սաթոնի Նամակներ արխիւ ==
«Տորոթի Սաթոնի նամակներ» արխիւը, կը բովանդակէ Տորոթիի նամակները ուղղուած իր ընտանիքին՝ Միացեալ Նահանգներ, երբ ան [[Մերձաւոր Արեւելք|Մերձաւոր Արեւելքի]] Օգնութեան անդամ էր [[Պոլիս|Կ. Պոլիսէն]], Հարաւային [[Ռուսիա|Ռուսիայէն]], [[Յունաստան|Յունաստանէն]] ([[Լութրաքի]], [[Քեֆալոնիա (կղզի)|Քեֆալոնիա]], [[Սիրոս (կղզի)|Սիրոս]], [[Թեսաղոնիկէ]])։  Նամակներուն մէջ ան մանրամասնօրէն կը նշէ գործունէութիւնը որ ինք եւ Մերձաւոր Արեւելքի Օգնութիւնը տարած են գաղթականներուն եւ որբերուն համար (1920-1926):

&lt;ref&gt;[https://www.ascsa.edu.gr/index.php/archives/sutton-finding-aid GR ASCSA-Աթէնքի Ամերիկեան Դպրոցի դասական ուսումնասիրութեան բաժին, Տորոթի Սաթոն{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://archives1922.gak.gr/index.php/dorothy-horrax-sutton-papers Աթէնքի Ամերիկեան Դպրոցի դասական ուսումնասիրութեան արխիւ GR GL DHS 042 - Տորոթի Սաթոնի Նամակներ{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.ascsa.edu.gr/research/personal-papers-and-archives/gennadius-archival-collections Աթէնքի Ամերիկեան Դպրոցի դասական ուսումնասիրութեան արխիւ՝ OBEL հիմնարկ, Շուետիա{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.ascsa.edu.gr/research/personal-papers-and-archives/bibliography Հրատարակութիւններ՝ հիմնուած ASCSA-ի Արխիւներուն մէջ կատարուած հետազօտութիւններու վրայ{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.ascsa.edu.gr/events/details/dorothy-horrax-sutton-an-american-near-east-relief-worker-Աթէնքի Ամերիկեան Դպրոցի դասական ուսումնասիրութեան բաժին․ Ձեռնարկ՝ 1920-1926 Տորոթի Հորաքս Սաթոն - Ամերիկացի Մերձաւոր Արեւելքի Նպաստամատոյցի Աշխատակից, 1920-1926 / 2/11/2016 մինչեւ 2/12/2016․ Ներկայացնող՝ The Gennadius Library, Դասախօս՝
Dr. Eleftheria Daleziou, Historian, Reference Archivist, Gennadius Library Archives{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.academia.edu/21903864/Dorothy_Horrax_Sutton_An_American_Near_East_Relief_Worker_in_the_Service_of_the_Orphans_in_Turkey_and_Greece_1920_1926_ academia.edu - Տորոթի Հորաքս Սաթոն. ամերիկացի Մերձաւոր Արեւելքի Օգնութեան Աշխատող մը Թուրքիոյ եւ Յունաստանի մէջ ի սպաս որբերուն (1920-1926){{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://archives1922.gak.gr/index.php/horrax-sutton-dorothy;isaar?sf_culture=en aTOM արխիւ․ Տորոթի Սաթոն, կենսագրութիւն{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.archaeology.wiki/blog/agenta/dorothy-horrax-sutton-american-near-east-relief-worker-1920-1926/ archaeology․wiki- Տորոթի Սաթոն, near-east-relief աշխատող, 1920-1926{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.archaiologia.gr/blog/agenta/dorothy-horrax-sutton/ archaiologia.gr Տորոթի Սաթոն{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://neareastmuseum.com/?locations=greece near east թանգարան - որբերու կրթութիւն, գաղթականներու օգնութեան ձեռք{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://cdm15963.contentdm.oclc.org/digital/collection/relief Oberlin College - Մերձաւոր Արեւելքի Օգնութեան Թուային Հաւաքածոյ{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://findingaids.library.columbia.edu/archives/cul-10126110 Քոլումպիա համալսարան - Մերձաւոր Արեւելքի Օգնութեան Թուային Հաւաքածոյ{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://neareastmuseum.com/archives/ Մերձաւոր Արեւելքի աջակցութիւն, արխիւ{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://ctdigitalnewspaperproject.org/2016/05/american-committee-for-armenian-and-syrian-relief-in-world-war-i-era-connecticut/ Առաջին Աշխարհամարտի Շրջանի Քընեքթիքըթի Ամերիկեան Կոմիտէ՝ Նուիրուած Հայ եւ Ասորի Օգնութեան, 27-5-2016{{ref-en}}]&lt;/ref&gt;


== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}</text>
      <sha1>7yslofy6a5c4klnb48irtx7wvn57kt8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Մերի Շելլի</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31519</id>
    <revision>
      <id>250321</id>
      <timestamp>2026-04-17T12:48:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Անձ|անուն ազգանուն=Մերի Շելլի|բնագիր ԱԱՀ=Mary Shelley|պատկեր=Richard Rothwell (1800-1868) - Mary Wollstonecraft Shelley - NPG 1235 - National Portrait Gallery.jpg|չափ=|նկարագրութիւն=Մերի Շելլի, 1830 |ծնած է=[[30 Օգոստոս]], [[1797 թուական|1797]]|ծննդավայր=Սոմըրս Թաուն, [[Լոնտոն]], [[Միացեալ Թագաւորութիւն]]|վախճանած...»:</comment>
      <origin>250321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4213" sha1="jgurgd2716foi6ao6dyu4s6z5619qjf" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ|անուն ազգանուն=Մերի Շելլի|բնագիր ԱԱՀ=Mary Shelley|պատկեր=Richard Rothwell (1800-1868) - Mary Wollstonecraft Shelley - NPG 1235 - National Portrait Gallery.jpg|չափ=|նկարագրութիւն=Մերի Շելլի, 1830 |ծնած է=[[30 Օգոստոս]], [[1797 թուական|1797]]|ծննդավայր=Սոմըրս Թաուն, [[Լոնտոն]], [[Միացեալ Թագաւորութիւն]]|վախճանած է=1 Փետրուար, 1851|մահուան  վայրը= |քաղաքացիութիւն=|հպատակութիւն=|ազգութիւն=|ազդած է=|մասնագիտութիւն=Ճանապարհորդագիր
վիպագիր
թատերագիր
կենսագիր
բանաստեղծ
թարգմանիչ՝ German–English|անդամակցութիւն=|պարգեւներ եւ մրցանակներ=|գրքեր/Գլխաւոր գործ=''Frankenstein: or, The Modern Prometheus''|բնագիր անուանում=Mary Shelley}}
'''Մերի Շելլի''' (30 Օգոստոս 1797, Սոմերս Թաուն, [[Լոնտոն]]  - 1 Փետրուար, 1851)․ անգլիացի գրող։ Դուստրն էր [[Մերի Ուոլսթոնքրաֆթ|Մերի Ուոլսթոնքրաֆթի]] եւ ռոմանթիք բանաստեղծ [[Բըրսի Շելլի|Բըրսի Շելլիի]]։ Ծանօթ եղած է [[Ֆրանքնշթայն (վէպ)|«Ֆրանքնշթայն եւ կամ՝ Ժամանակակից Փրոմիթէաս»]] գործով։

== Կենսագրական ==
Մերի Ուոլսթոնքրաֆթ Կոտուին ծնած է [[1797 թուական|1797]]-ին [[Լոնտոն|Լոնտոնի]] Սոմերս Թաուն արուարձանը եւ դուստրն է քաղաքական փիլիսոփայ [[ՈւիլեամԿոտուին|ՈւիլեամԿոտուինի]] եւ ֆեմինիստ գրագետ [[Մերի Ուոլսթոնքրաֆթ|Մերի Ուոլսթոնքրաֆթի]]։ 

Մերին ստացած է բացառիկ կրթութիւն, որ իր ապրած ժամանակաշրջանին համար չափազանց լայն եւ արմատական էր։ Հայրը զբաղած է անոր դաստիարակութեամբ։ Երբ ան 15 տարեկան էր, նկարագրուած է որպէս է համարձակ, վճռական եւ «սուր» միտք ունեցող անձնաւորութիւն։ 1812-ին հայրը զայն կ՛ուղարկէ [[Սկովտիա]]՝ բարեկամ Պաքթեր ընտանիքին մօտ։

Հոն, Մերի կը ծանօթանայ ու կը սիրահարուի բանաստեղծ [[Բըրսի Պայս Շելլի|Բըրսի Պայս Շելլիին]], որ 1814-ին զայն կ՛առեւանգէ ու միասին [[Զուիցերիա]] կը փախչին։ Անոնք կ՛ամուսնանան Շելլիի կնոջ՝ Հարիեթ Ուեսթպրուքի մահէն ետք ([[1816 թուական|1816]])։ Չորս երեխայ կ՛ունենայ, որոնցմէ սակայն երեքը մանուկ դեռ՝ կը մահանան։ 1816-ին Շելլիի հետ պտոյտի մը ընթացքին, երբ հիւրասիուած էին [[Ժընեւ|Ժընեւի]] լիճին մօտ գտնուող բանաստեղծ [[Ճորճ Պայրըն|Լորտ Պայրոնի]] առանձնատունը, Մերի կը սկսի գրել «Ֆրանքշ2այն կամ Ժամանակակից Փրոմիթէաս» վէպը։ Աշխատանքը կ՛աւարտի [[1817 թուական|1817]]-ին եւ կը հրատարակուի [[1818 թուական|1818]]-ին։ [[1822 թուական|1822]]-ին ամուսինին մահէն ետք, կրկին գրելու կը նուիրուի։

== Գլխաւոր գործեր ==

* [[Ֆրանքնշթայն (վէպ)|«Ֆրանքնշթայն եւ կամ՝ Ժամանակակից Փրոմիթէաս»]] (''Frankenstein: or, The Modern Prometheus''), 1818․
* ''Վալբերկա'' (''Valperga''), 1823․
* ''Վերջին մարդը'', (''The Last Man''), 1826․
* ''Ֆոքներ'' (''Falkner''), 1837․
* ''Եօթը շաբթուան շրջապտոյտի մը օրացոյցը'' (''Journal of a Six Weeks’ Tour''), 1814, Շելլէյին հետ կատարած պտոյտ մը։</text>
      <sha1>jgurgd2716foi6ao6dyu4s6z5619qjf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250328</id>
      <parentid>250321</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T14:47:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <origin>250328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5954" sha1="02qjsc32nwovaper2zmuo4cq3wy57bf" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ|անուն ազգանուն=Մերի Շելլի|բնագիր ԱԱՀ=Mary Shelley|պատկեր=Richard Rothwell (1800-1868) - Mary Wollstonecraft Shelley - NPG 1235 - National Portrait Gallery.jpg|չափ=|նկարագրութիւն=Մերի Շելլի, 1830 |ծնած է=[[30 Օգոստոս]], [[1797 թուական|1797]]|ծննդավայր=Սոմըրս Թաուն, [[Լոնտոն]], [[Միացեալ Թագաւորութիւն]]|վախճանած է=1 Փետրուար, 1851|մահուան  վայրը= |քաղաքացիութիւն=|հպատակութիւն=|ազգութիւն=|ազդած է=|մասնագիտութիւն=Ճանապարհորդագիր
վիպագիր
թատերագիր
կենսագիր
բանաստեղծ
թարգմանիչ՝ German–English|անդամակցութիւն=|պարգեւներ եւ մրցանակներ=|գրքեր/Գլխաւոր գործ=''Frankenstein: or, The Modern Prometheus''|բնագիր անուանում=Mary Shelley}}
'''Մերի Շելլի''' (30 Օգոստոս 1797, Սոմերս Թաուն, [[Լոնտոն]]  - 1 Փետրուար, 1851)․ անգլիացի գրող։ Դուստրն էր [[Մերի Ուոլսթոնքրաֆթ|Մերի Ուոլսթոնքրաֆթի]] եւ ռոմանթիք բանաստեղծ [[Բըրսի Շելլի|Բըրսի Շելլիի]]։ Ծանօթ եղած է [[Ֆրանքնշթայն (վէպ)|«Ֆրանքնշթայն եւ կամ՝ Ժամանակակից Փրոմիթէաս»]] գործով։

== Կենսագրական ==
Մերի Ուոլսթոնքրաֆթ Կոտուին ծնած է [[1797 թուական|1797]]-ին [[Լոնտոն|Լոնտոնի]] Սոմերս Թաուն արուարձանը եւ դուստրն է քաղաքական փիլիսոփայ [[ՈւիլեամԿոտուին|ՈւիլեամԿոտուինի]] եւ ֆեմինիստ գրագետ [[Մերի Ուոլսթոնքրաֆթ|Մերի Ուոլսթոնքրաֆթի]]։ 

Մերին ստացած է բացառիկ կրթութիւն, որ իր ապրած ժամանակաշրջանին համար չափազանց լայն եւ արմատական էր։ Հայրը զբաղած է անոր դաստիարակութեամբ։ Երբ ան 15 տարեկան էր, նկարագրուած է որպէս է համարձակ, վճռական եւ «սուր» միտք ունեցող անձնաւորութիւն։ 1812-ին հայրը զայն կ՛ուղարկէ [[Սկովտիա]]՝ բարեկամ Պաքթեր ընտանիքին մօտ։

Հոն, Մերի կը ծանօթանայ ու կը սիրահարուի բանաստեղծ [[Բըրսի Պայս Շելլի|Բըրսի Պայս Շելլիին]], որ 1814-ին զայն կ՛առեւանգէ ու միասին [[Զուիցերիա]] կը փախչին։ Անոնք կ՛ամուսնանան Շելլիի կնոջ՝ Հարիեթ Ուեսթպրուքի մահէն ետք ([[1816 թուական|1816]])։ Չորս երեխայ կ՛ունենայ, որոնցմէ սակայն երեքը մանուկ դեռ՝ կը մահանան։ 1816-ին Շելլիի հետ պտոյտի մը ընթացքին, երբ հիւրասիուած էին [[Ժընեւ|Ժընեւի]] լիճին մօտ գտնուող բանաստեղծ [[Ճորճ Պայրըն|Լորտ Պայրոնի]] առանձնատունը, Մերի կը սկսի գրել «Ֆրանքշ2այն կամ Ժամանակակից Փրոմիթէաս» վէպը։ Աշխատանքը կ՛աւարտի [[1817 թուական|1817]]-ին եւ կը հրատարակուի [[1818 թուական|1818]]-ին։ [[1822 թուական|1822]]-ին ամուսինին մահէն ետք, կրկին գրելու կը նուիրուի։

== Գլխաւոր գործեր ==

* [[Ֆրանքնշթայն (վէպ)|«Ֆրանքնշթայն եւ կամ՝ Ժամանակակից Փրոմիթէաս»]] (''Frankenstein: or, The Modern Prometheus''), 1818․
* ''Վալբերկա'' (''Valperga''), 1823․
* ''Վերջին մարդը'', (''The Last Man''), 1826․
* ''Ֆոքներ'' (''Falkner''), 1837․
* ''Եօթը շաբթուան շրջապտոյտի մը օրացոյցը'' (''Journal of a Six Weeks’ Tour''), 1814, Շելլէյին հետ կատարած պտոյտ մը։

&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070218012730/http://www.freeinfosociety.com/site.php?postnum=735 Me8i Pell1j, kensag8akan{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://books.google.es/books?id=Y0QeWS3z0BwC&amp;pg=PR19&amp;lpg=PR19&amp;dq=mary+shelley+brain+tumor&amp;source=bl&amp;ots=YDsnQReW-Y&amp;sig=ebmD4EDSqpuFVLLwJmWfKZSmsiE&amp;hl=ca&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjT2IDvy8PaAhWCWhQKHUh4CnA4ChDoAQhkMAk#v=onepage&amp;q=mary%20shelley%20brain%20tumor&amp;f=false Քեմպրիճի Ուղեկիցը Մերի Շէլլիին, Esther Schor, Cambridge hamalsa8an, 20-11-2003{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.bartleby.com/lit-hub/library Աշխարհի Լաւագոյն Գրականութեան Գրադարանը։ 1897{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/books/2014/jan/08/mary-shelley-letters-discovered-essex The Guardian. Մերի Շելլիի նամակները, 18-4-2018{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://snaccooperative.org/ark:/99166/w6zk5jct SNAC-Շելլի Մերի Ուոլսթոնքրաֆթ, 1797-1851{{ref-en}} ]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://archive.org/details/maryshelleyroman00suns Շելի Մերի, սէր եւ իրականութիւն, Sunstein, Emily W․ 1991{{ref-en}} ]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.chronicle.com/article/the-birth-of-frankenstein/ «Ֆրանկենշթայնի» Ծնունդը.
Վէպին նոր հրատարակութիւնը լոյս կը սփռէ Շելլիներուն գործակցական յարաբերութեան վրայ:Jennifer Howard, 7-11-2008{{ref-en}} ]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.oxfordbibliographies.com/display/document/obo-9780199846719/obo-9780199846719-0153.xml Oxford Bibliographies․ Մերի Ուոլսթոնքրաֆթ Շելլի,Will Bowers,29-11-2018{{ref-en}}  ]&lt;/ref&gt; 
== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}</text>
      <sha1>02qjsc32nwovaper2zmuo4cq3wy57bf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250329</id>
      <parentid>250328</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T14:50:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <comment>/* Գլխաւոր գործեր */</comment>
      <origin>250329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5819" sha1="etgf6oic61jcsh19xtk0jt7yo2um5e0" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ|անուն ազգանուն=Մերի Շելլի|բնագիր ԱԱՀ=Mary Shelley|պատկեր=Richard Rothwell (1800-1868) - Mary Wollstonecraft Shelley - NPG 1235 - National Portrait Gallery.jpg|չափ=|նկարագրութիւն=Մերի Շելլի, 1830 |ծնած է=[[30 Օգոստոս]], [[1797 թուական|1797]]|ծննդավայր=Սոմըրս Թաուն, [[Լոնտոն]], [[Միացեալ Թագաւորութիւն]]|վախճանած է=1 Փետրուար, 1851|մահուան  վայրը= |քաղաքացիութիւն=|հպատակութիւն=|ազգութիւն=|ազդած է=|մասնագիտութիւն=Ճանապարհորդագիր
վիպագիր
թատերագիր
կենսագիր
բանաստեղծ
թարգմանիչ՝ German–English|անդամակցութիւն=|պարգեւներ եւ մրցանակներ=|գրքեր/Գլխաւոր գործ=''Frankenstein: or, The Modern Prometheus''|բնագիր անուանում=Mary Shelley}}
'''Մերի Շելլի''' (30 Օգոստոս 1797, Սոմերս Թաուն, [[Լոնտոն]]  - 1 Փետրուար, 1851)․ անգլիացի գրող։ Դուստրն էր [[Մերի Ուոլսթոնքրաֆթ|Մերի Ուոլսթոնքրաֆթի]] եւ ռոմանթիք բանաստեղծ [[Բըրսի Շելլի|Բըրսի Շելլիի]]։ Ծանօթ եղած է [[Ֆրանքնշթայն (վէպ)|«Ֆրանքնշթայն եւ կամ՝ Ժամանակակից Փրոմիթէաս»]] գործով։

== Կենսագրական ==
Մերի Ուոլսթոնքրաֆթ Կոտուին ծնած է [[1797 թուական|1797]]-ին [[Լոնտոն|Լոնտոնի]] Սոմերս Թաուն արուարձանը եւ դուստրն է քաղաքական փիլիսոփայ [[ՈւիլեամԿոտուին|ՈւիլեամԿոտուինի]] եւ ֆեմինիստ գրագետ [[Մերի Ուոլսթոնքրաֆթ|Մերի Ուոլսթոնքրաֆթի]]։ 

Մերին ստացած է բացառիկ կրթութիւն, որ իր ապրած ժամանակաշրջանին համար չափազանց լայն եւ արմատական էր։ Հայրը զբաղած է անոր դաստիարակութեամբ։ Երբ ան 15 տարեկան էր, նկարագրուած է որպէս է համարձակ, վճռական եւ «սուր» միտք ունեցող անձնաւորութիւն։ 1812-ին հայրը զայն կ՛ուղարկէ [[Սկովտիա]]՝ բարեկամ Պաքթեր ընտանիքին մօտ։

Հոն, Մերի կը ծանօթանայ ու կը սիրահարուի բանաստեղծ [[Բըրսի Պայս Շելլի|Բըրսի Պայս Շելլիին]], որ 1814-ին զայն կ՛առեւանգէ ու միասին [[Զուիցերիա]] կը փախչին։ Անոնք կ՛ամուսնանան Շելլիի կնոջ՝ Հարիեթ Ուեսթպրուքի մահէն ետք ([[1816 թուական|1816]])։ Չորս երեխայ կ՛ունենայ, որոնցմէ սակայն երեքը մանուկ դեռ՝ կը մահանան։ 1816-ին Շելլիի հետ պտոյտի մը ընթացքին, երբ հիւրասիուած էին [[Ժընեւ|Ժընեւի]] լիճին մօտ գտնուող բանաստեղծ [[Ճորճ Պայրըն|Լորտ Պայրոնի]] առանձնատունը, Մերի կը սկսի գրել «Ֆրանքշ2այն կամ Ժամանակակից Փրոմիթէաս» վէպը։ Աշխատանքը կ՛աւարտի [[1817 թուական|1817]]-ին եւ կը հրատարակուի [[1818 թուական|1818]]-ին։ [[1822 թուական|1822]]-ին ամուսինին մահէն ետք, կրկին գրելու կը նուիրուի։

== Գլխաւոր գործեր ==

* [[Ֆրանքնշթայն (վէպ)|«Ֆրանքնշթայն եւ կամ՝ Ժամանակակից Փրոմիթէաս»]] (''Frankenstein: or, The Modern Prometheus''), 1818․
* ''Վալբերկա'' (''Valperga''), 1823․
* ''Վերջին մարդը'', (''The Last Man''), 1826․
* ''Ֆոքներ'' (''Falkner''), 1837․
* ''Եօթը շաբթուան շրջապտոյտի մը օրացոյցը'' (''Journal of a Six Weeks’ Tour''), 1814, Շելլէյին հետ կատարած պտոյտ մը։

&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070218012730/http://www.freeinfosociety.com/site.php?postnum=735 Me8i Pell1j, kensag8akan{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://books.google.es/books?id=Y0QeWS3z0BwC&amp;pg=PR19&amp;lpg=PR19&amp;dq=mary+shelley+brain+tumor&amp;source=bl&amp;ots=YDsnQReW-Y&amp;sig=ebmD4EDSqpuFVLLwJmWfKZSmsiE&amp;hl=ca&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjT2IDvy8PaAhWCWhQKHUh4CnA4ChDoAQhkMAk#v=onepage&amp;q=mary%20shelley%20brain%20tumor&amp;f=false Քեմպրիճի Ուղեկիցը Մերի Շէլլիին, Esther Schor, Cambridge hamalsa8an, 20-11-2003{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.bartleby.com/lit-hub/library Աշխարհի Լաւագոյն Գրականութեան Գրադարանը։ 1897{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/books/2014/jan/08/mary-shelley-letters-discovered-essex The Guardian. Մերի Շելլիի նամակները, 18-4-2018{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://snaccooperative.org/ark:/99166/w6zk5jct SNAC-Շելլի Մերի Ուոլսթոնքրաֆթ, 1797-1851{{ref-en}} ]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://archive.org/details/maryshelleyroman00suns Շելի Մերի, սէր եւ իրականութիւն, Sunstein, Emily W․ 1991{{ref-en}} ]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://books.google.gr/books?id=qykBJvG0iJQC&amp;pg=PA3&amp;redir_esc=y «Ֆրանքնշթայն», Մերի Շելի․ Palgrave Macmillan, 19 Մայիս 2000 {{ref-en}} ]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.oxfordbibliographies.com/display/document/obo-9780199846719/obo-9780199846719-0153.xml Oxford Bibliographies․ Մերի Ուոլսթոնքրաֆթ Շելլի,Will Bowers,29-11-2018{{ref-en}}  ]&lt;/ref&gt;

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}</text>
      <sha1>etgf6oic61jcsh19xtk0jt7yo2um5e0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250330</id>
      <parentid>250329</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T14:59:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <origin>250330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6078" sha1="2vr65fni2cmpwdbxh2hecgrd2blnbts" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ|անուն ազգանուն=Մերի Շելլի|բնագիր ԱԱՀ=Mary Shelley|պատկեր=Richard Rothwell (1800-1868) - Mary Wollstonecraft Shelley - NPG 1235 - National Portrait Gallery.jpg|չափ=|նկարագրութիւն=Մերի Շելլի, 1830 |ծնած է=[[30 Օգոստոս]], [[1797 թուական|1797]]|ծննդավայր=Սոմըրս Թաուն, [[Լոնտոն]], [[Միացեալ Թագաւորութիւն]]|վախճանած է=1 Փետրուար, 1851|մահուան  վայրը= |քաղաքացիութիւն=|հպատակութիւն=|ազգութիւն=|ազդած է=|մասնագիտութիւն=Ճանապարհորդագիր
վիպագիր
թատերագիր
կենսագիր
բանաստեղծ
թարգմանիչ՝ German–English|անդամակցութիւն=|պարգեւներ եւ մրցանակներ=|գրքեր/Գլխաւոր գործ=''Frankenstein: or, The Modern Prometheus''|բնագիր անուանում=Mary Shelley}}
'''Մերի Շելլի''' (30 Օգոստոս 1797, Սոմերս Թաուն, [[Լոնտոն]]  - 1 Փետրուար, 1851)․ անգլիացի գրող։ Դուստրն էր [[Մերի Ուոլսթոնքրաֆթ|Մերի Ուոլսթոնքրաֆթի]] եւ ռոմանթիք բանաստեղծ [[Բըրսի Շելլի|Բըրսի Շելլիի]]։ Ծանօթ եղած է [[Ֆրանքնշթայն (վէպ)|«Ֆրանքնշթայն եւ կամ՝ Ժամանակակից Փրոմիթէաս»]] գործով։

== Կենսագրական ==
[[Պատկեր:MaryShelleyEaston3.jpg|ձախից|մինի|Մերի Շելլի, գործ Ռեկինալտ Իսթոն 1820]]
Մերի Ուոլսթոնքրաֆթ Կոտուին ծնած է [[1797 թուական|1797]]-ին [[Լոնտոն|Լոնտոնի]] Սոմերս Թաուն արուարձանը եւ դուստրն է քաղաքական փիլիսոփայ [[ՈւիլեամԿոտուին|ՈւիլեամԿոտուինի]] եւ ֆեմինիստ գրագետ [[Մերի Ուոլսթոնքրաֆթ|Մերի Ուոլսթոնքրաֆթի]]։ 

Մերին ստացած է բացառիկ կրթութիւն, որ իր ապրած ժամանակաշրջանին համար չափազանց լայն եւ արմատական էր։ Հայրը զբաղած է անոր դաստիարակութեամբ։ Երբ ան 15 տարեկան էր, նկարագրուած է որպէս է համարձակ, վճռական եւ «սուր» միտք ունեցող անձնաւորութիւն։ 1812-ին հայրը զայն կ՛ուղարկէ [[Սկովտիա]]՝ բարեկամ Պաքթեր ընտանիքին մօտ։

Հոն, Մերի կը ծանօթանայ ու կը սիրահարուի բանաստեղծ [[Բըրսի Պայս Շելլի|Բըրսի Պայս Շելլիին]], որ 1814-ին զայն կ՛առեւանգէ ու միասին [[Զուիցերիա]] կը փախչին։ Անոնք կ՛ամուսնանան Շելլիի կնոջ՝ Հարիեթ Ուեսթպրուքի մահէն ետք ([[1816 թուական|1816]])։ Չորս երեխայ կ՛ունենայ, որոնցմէ սակայն երեքը մանուկ դեռ՝ կը մահանան։ 1816-ին Շելլիի հետ պտոյտի մը ընթացքին, երբ հիւրասիուած էին [[Ժընեւ|Ժընեւի]] լիճին մօտ գտնուող բանաստեղծ [[Ճորճ Պայրըն|Լորտ Պայրոնի]] առանձնատունը, Մերի կը սկսի գրել «Ֆրանքշ2այն կամ Ժամանակակից Փրոմիթէաս» վէպը։ Աշխատանքը կ՛աւարտի [[1817 թուական|1817]]-ին եւ կը հրատարակուի [[1818 թուական|1818]]-ին։ [[1822 թուական|1822]]-ին ամուսինին մահէն ետք, կրկին գրելու կը նուիրուի։
[[Պատկեր:WilliamGodwin.jpg|ձախից|մինի|Ուիլիամ Կոտուին, Մերի Շելիին հայրը, գործ՝ 1802]]

== Գլխաւոր գործեր ==

* [[Ֆրանքնշթայն (վէպ)|«Ֆրանքնշթայն եւ կամ՝ Ժամանակակից Փրոմիթէաս»]] (''Frankenstein: or, The Modern Prometheus''), 1818․
* ''Վալբերկա'' (''Valperga''), 1823․
* ''Վերջին մարդը'', (''The Last Man''), 1826․
* ''Ֆոքներ'' (''Falkner''), 1837․
* ''Եօթը շաբթուան շրջապտոյտի մը օրացոյցը'' (''Journal of a Six Weeks’ Tour''), 1814, Շելլէյին հետ կատարած պտոյտ մը։

&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070218012730/http://www.freeinfosociety.com/site.php?postnum=735 Me8i Pell1j, kensag8akan{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://books.google.es/books?id=Y0QeWS3z0BwC&amp;pg=PR19&amp;lpg=PR19&amp;dq=mary+shelley+brain+tumor&amp;source=bl&amp;ots=YDsnQReW-Y&amp;sig=ebmD4EDSqpuFVLLwJmWfKZSmsiE&amp;hl=ca&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjT2IDvy8PaAhWCWhQKHUh4CnA4ChDoAQhkMAk#v=onepage&amp;q=mary%20shelley%20brain%20tumor&amp;f=false Քեմպրիճի Ուղեկիցը Մերի Շէլլիին, Esther Schor, Cambridge hamalsa8an, 20-11-2003{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.bartleby.com/lit-hub/library Աշխարհի Լաւագոյն Գրականութեան Գրադարանը։ 1897{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/books/2014/jan/08/mary-shelley-letters-discovered-essex The Guardian. Մերի Շելլիի նամակները, 18-4-2018{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://snaccooperative.org/ark:/99166/w6zk5jct SNAC-Շելլի Մերի Ուոլսթոնքրաֆթ, 1797-1851{{ref-en}} ]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://archive.org/details/maryshelleyroman00suns Շելի Մերի, սէր եւ իրականութիւն, Sunstein, Emily W․ 1991{{ref-en}} ]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://books.google.gr/books?id=qykBJvG0iJQC&amp;pg=PA3&amp;redir_esc=y «Ֆրանքնշթայն», Մերի Շելի․ Palgrave Macmillan, 19 Մայիս 2000 {{ref-en}} ]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.oxfordbibliographies.com/display/document/obo-9780199846719/obo-9780199846719-0153.xml Oxford Bibliographies․ Մերի Ուոլսթոնքրաֆթ Շելլի,Will Bowers,29-11-2018{{ref-en}}  ]&lt;/ref&gt;

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}</text>
      <sha1>2vr65fni2cmpwdbxh2hecgrd2blnbts</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Վարդիթեր Ֆելէկեան</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31520</id>
    <revision>
      <id>250322</id>
      <timestamp>2026-04-17T12:53:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Անձ}}  '''Վարդիթեր Ֆելէկեան''' ({{ԱԾ}} ), հայ դերասանուհի։ Սիմոն Ֆելէկեանի դուստրը&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://haygirk.nla.am/cgi-bin/koha/opac-authoritiesdetail.pl?authid=39987|title=Koha online catalog › Entry|website=haygirk.nla.am|accessdate=}}&lt;/ref&gt;, Մարի-Հրանոյշ Ֆելէկեանի քոյրը&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.armin.am/armeniaculture/am/Encyclopedia_felekyanner|title=...»:</comment>
      <origin>250322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3311" sha1="e4jqhakcqrsba1mj4vvf38al4ww9lan" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}

'''Վարդիթեր Ֆելէկեան''' ({{ԱԾ}} ), հայ դերասանուհի։ Սիմոն Ֆելէկեանի դուստրը&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://haygirk.nla.am/cgi-bin/koha/opac-authoritiesdetail.pl?authid=39987|title=Koha online catalog › Entry|website=haygirk.nla.am|accessdate=}}&lt;/ref&gt;, Մարի-Հրանոյշ Ֆելէկեանի քոյրը&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.armin.am/armeniaculture/am/Encyclopedia_felekyanner|title=Ֆելեկյաններ {{!}} armeniaculture.am|website=www.armin.am|archive-url=https://web.archive.org/web/20200719213856/http://www.armin.am/armeniaculture/am/Encyclopedia_felekyanner|archive-date=|accessdate=|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;։

Ֆելկէլեան քոյրերու բեմական գործունէութիւնը սկսած 1880-ական թուականներու կիսուն՝ [[Թիֆլիս|Թիֆլիսի]] մէջ։ Դերեր խաղցած են նաեւ [[Պաքու|Պաքուի]] հայկակական թատրոնին մէջ,։

Հիւրախաղերով եւ առանձին խումբերով հանդէս եկած են [[Շուշի|Շուշիի]], [[Երեւան|Երեւանի]], [[Գիւմրի|Ալեքսանդրապոլի]], [[Թաւրիզ|Թաւրիզի]], եւ [[Թեհրան|Թեհրանի]] մէջ։

1904 թուականին, [[Եգիպտոս|Եգիպտոսի]] մէջ կազմակերպած են թատերախումբ, 1908 թուականին ներկայացումներ ունեցած են [[Ամերիկա|Ամերիկայի]] մէջ։

1910 թուականէն սկսեալ մասնակցութիւն բերած են պոլսահայ թատերական կեանքին, 1919 թուականին, [[Պոլիս|Կ. Պոլսոյ]] մէջ հիմնած են «Ֆելկէլեան թատերախումբ»ը (գոյատեւած է մինչեւ 1922 թուական)։

Վարդիթեր Ֆելկէլեան օժտուած եղել է  թատրոնի դերասանուհիի հարուստ տուեալներով։

== Դերեր ==
Վարդիթեր Ֆելէկեանի դերերէն են․

* Քրուչինինա (Ա. Օսթրովսքիի «Անմեղ մեղաւորներ»),
* Մետիա (Սուվորինի եւՊուրենինի «Մետիա»),
* Մարգարիտ Կոթիէ (Տիւմա-որդիի «Քամելիազարդ տիկինը») եւ այլն, որոնք երբեմն համեմատած են [[Սիրանոյշ|Սիրանոյշի]] դերակատարումներուն հետ։

[[Օվի Սեւումեան]]&lt;nowiki/&gt;ի հրաւէրով խաղցած է Կոստանդնուպոսոյ Հայ տրամաթիք թատրոնին հետ։

1922 թուականին [[Վահրամ Փափազեան|Վահրամ Փափազեանի]] եւ [[Գրիգոր Աւետեան|Գրիգոր Աւետեանի]] հետ նկարահանուած է «Վոսփորի գեղուհին կամ ոճրագործ սէրը» ժապաւէնին մէջ&lt;sup&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://zarkfoundation.com/library/%d5%be%d5%a1%d6%80%d5%a4%d5%ab%d5%a9%d5%a5%d6%80-%d6%86%d5%a5%d5%ac%d5%a5%d5%af%d5%b5%d5%a1%d5%b6/|title=Zarkfoundation - Վարդիթեր Ֆելեկյան|website=zarkfoundation.com}}&lt;/ref&gt;&lt;/sup&gt;։

== Ծանօթագրութիւններ ==
&lt;references /&gt;
[[Ստորոգութիւն:Հայ դերասանուհիներ]]</text>
      <sha1>e4jqhakcqrsba1mj4vvf38al4ww9lan</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Քրիս Ֆեներճեան</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31521</id>
    <redirect title="Ֆէնէրճեան" />
    <revision>
      <id>250326</id>
      <timestamp>2026-04-17T13:06:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Azniv Stepanian տեղափոխեց էջը «[[Քրիս Ֆեներճեան]]»-էն «[[Ֆէնէրճեան]]»</comment>
      <origin>250326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32" sha1="syuznst8g4l5tuvayoalmedw46908p1" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Ֆէնէրճեան]]</text>
      <sha1>syuznst8g4l5tuvayoalmedw46908p1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ալիս Կրիֆիթ Քար</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31522</id>
    <revision>
      <id>250332</id>
      <timestamp>2026-04-17T15:34:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Ալիս Կրիֆիթ Քար''' (անգլ․՝ Alice Griffith Carr, [[6 Յունուար]] [[1887 թուական|1887]], Օհայօ, Ա․Մ․Ն․ – [[8 Յուլիս]] [[1968 թուական|1968]]) ամերիկացի բուժքոյր եւ օգնութեան աշխատող։ Ան աշխատած է Ամերիկեան Կարմիր Խաչին եւ Մերձաւոր Արեւելքի Հիմնադրամին հետ՝ Առաջին Աշխարհա...»:</comment>
      <origin>250332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5335" sha1="mb24lub12a93gy1kolsljoz9lgx097h" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}
'''Ալիս Կրիֆիթ Քար''' (անգլ․՝ Alice Griffith Carr, [[6 Յունուար]] [[1887 թուական|1887]], Օհայօ, Ա․Մ․Ն․ – [[8 Յուլիս]] [[1968 թուական|1968]]) ամերիկացի բուժքոյր եւ օգնութեան աշխատող։ Ան աշխատած է Ամերիկեան Կարմիր Խաչին եւ Մերձաւոր Արեւելքի Հիմնադրամին հետ՝ Առաջին Աշխարհամարտէն ետք Յունաստանի մէջ գտնուող հայ եւ յոյն գաղթականներուն աջակցելու համար։

== Առաջին տարիներ եւ կրթութիւն ==
Քար ծնած է Ելոու Սփրինկս, Օհայօ եւ դուստրն է Ուալաս Ուիլիամ Քարի եւ Մերի Լէտլի Քարի: Ան 1904-ին աւարտած է Անթիոք Գոլէճը, իսկ բուժքոյրական իր փորձավարժութիւնը Ճոնս Հոփքինս Բուժքոյրերու Ուսման Դպրոցին մէջ ձեռք բերած է (1914): Աւելի ուշ, Օհայոյի Պետական Համալսարանը ու Անթիոք Գոլէճը պատուակալ դոկտորական տիտղոսներ իրեն շնորհած են։

== Ասպարէզ ==
Համալսարանական ուսման եւ բուժքոյրական դպրոցին միջեւ, Քար ուսուցչութիւն ըրած է եւ  աշխատած է որպէս գեղեցկութեան մասնագէտ։ Առաջին Աշխարհամարտի ընթացքին, 1917-ին, Ամերիկեան Կարմիր Խաչին հետ Ֆրանսա գացած է եւ [[Վերտան|Վերտանի]] հիւանդանոցին մէջ երկու տարի աշխատած է ։ Պատերազմէն ետք, Կարմիր Խաչը զինք ղրկած է աշխատելու [[Լեհաստան]], [[Լիթուանիա]], [[Սերպիա]], [[Զմիւռնիա]], [[Չեխոսլովաքիա]] եւ [[Սուրիա]]։ «Իմ պատերազմի փորձառութիւնս զիս բարձր լարուածութեան մէջ ձգեց,» բացատրեց ան 1936-ին։ «Ես ինծի խաղաղ կեանքի համար դարձեալ յարմար չէի զգար։»

Քար միացաւ Մերձաւոր Արեւելքի Հիմնարկին Յունաստանի մէջ 1923-ին, եւ շուտով դարձաւ հիմնարկին Հանրային Առողջապահութեան տնօրէնը Յունաստանի մէջ: Ան բացաւ դարմանատուներ, կազմակերպեց հանրային առողջապահութեան եւ հաստատութենական միջոցներ՝ բծաւոր տիֆուսի, մալարիայի, տենկի ջերմութեան եւ թոքախտի դէմ պայքարելու համար, ինչէս նաեւ աշխատեցաւ կանխարգելման, առողջապահական կրթութեան, մանուկներու բարօրութեան, սնունդի եւ հականեխիչ նախագիծերու վրայ:

Քար եւ մնացեալ ամերիկացիները ստիպուած եղան Յունաստանը լքել 1941-ին, [[Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմ|Երկրորդ Աշխարհամարտի]] ընթացքին։ «Այժմ յոյս չկայ։ Ոչ կերակուր կայ, ոչ դեղեր, ոչինչ, եւ ոչ ալ միջոց մը որեւէ բան ձեռք ձգելու», յայտնած է ան [[Լիզպոն|Լիզպոնի]] մէջ լրագրողներուն։ Ան շարունակեց իր աշխատանքը [[Նիւ Եորք|Նիու Եորքէն]], որպէս Մերձաւոր Արեւելքի Հիմնադրամին հանրային առողջապահական խորհրդատուն։ Դասախօսեց 1940-ականներուն Յունաստանի մէջ հիմնադրամին կատարած աշխատանքին մասին եւ քաջալերեց երիտասարդ կիներուն հետեւելու իր օրինակին. «Եթէ արկածախնդրութիւն կը փնտռէք, եթէ կ’ուզէք գործունեայ ասպարէզ մը ունենալ վերակառուցման մեծ ժամանակաշրջանին՝ որ պիտի հետեւի այս պատերազմի կործանումէն ետք, բուժքոյրութիւն ուսումնասիրեցէ՛ք»։

== Պարգեւներ ==
Քարրին շնորհուած է Սուրբ Գէորգի Արծաթեայ Շքանշանը եւ Փիւնիկէի Շքանշանի Արծաթեայ Խաչը Յունական կառավարութեան կողմէ 1934-ին, ինչպէս նաեւ Յունական Առողջապահական Բաժանմունքէն ոսկեայ մետալ մը։ Նոյն տարին ան նաեւ ստացած է Միջ-Պալքանեան Գլխաւոր Մրցանակը։

== Անձնական կեանք ==
Քար 1948-ին հանգստեան կը կոչուի եւ Ֆլորիտա կը հաստատուի։ Օհայոյի Ուայթ Սթէյթ համալսարանը ունի Քարի գրութիւններուն մեծ հաւաքածօ մը, ներառեալ նամակագրութիւններն ու լուսանկարները։

== Մահ ==
Կը մահանայ 1968-ին, 81 տարեկանին, Մելպըրն Վիլաճ, Ֆլորիտա։</text>
      <sha1>mb24lub12a93gy1kolsljoz9lgx097h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250333</id>
      <parentid>250332</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T15:45:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <origin>250333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6714" sha1="36kzzk6u2tw3be184q7wwntzn3pnexn" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}
'''Ալիս Կրիֆիթ Քար''' (անգլ․՝ Alice Griffith Carr, [[6 Յունուար]] [[1887 թուական|1887]], Օհայօ, Ա․Մ․Ն․ – [[8 Յուլիս]] [[1968 թուական|1968]]) ամերիկացի բուժքոյր եւ օգնութեան աշխատող։ Ան աշխատած է Ամերիկեան Կարմիր Խաչին եւ Մերձաւոր Արեւելքի Հիմնադրամին հետ՝ Առաջին Աշխարհամարտէն ետք Յունաստանի մէջ գտնուող հայ եւ յոյն գաղթականներուն աջակցելու համար։

== Առաջին տարիներ եւ կրթութիւն ==
Քար ծնած է Ելոու Սփրինկս, Օհայօ եւ դուստրն է Ուալաս Ուիլիամ Քարի եւ Մերի Լէտլի Քարի: Ան 1904-ին աւարտած է Անթիոք Գոլէճը, իսկ բուժքոյրական իր փորձավարժութիւնը Ճոնս Հոփքինս Բուժքոյրերու Ուսման Դպրոցին մէջ ձեռք բերած է (1914): Աւելի ուշ, Օհայոյի Պետական Համալսարանը ու Անթիոք Գոլէճը պատուակալ դոկտորական տիտղոսներ իրեն շնորհած են։

== Ասպարէզ ==
Համալսարանական ուսման եւ բուժքոյրական դպրոցին միջեւ, Քար ուսուցչութիւն ըրած է եւ  աշխատած է որպէս գեղեցկութեան մասնագէտ։ Առաջին Աշխարհամարտի ընթացքին, 1917-ին, Ամերիկեան Կարմիր Խաչին հետ Ֆրանսա գացած է եւ [[Վերտան|Վերտանի]] հիւանդանոցին մէջ երկու տարի աշխատած է ։ Պատերազմէն ետք, Կարմիր Խաչը զինք ղրկած է աշխատելու [[Լեհաստան]], [[Լիթուանիա]], [[Սերպիա]], [[Զմիւռնիա]], [[Չեխոսլովաքիա]] եւ [[Սուրիա]]։ «Իմ պատերազմի փորձառութիւնս զիս բարձր լարուածութեան մէջ ձգեց,» բացատրեց ան 1936-ին։ «Ես ինծի խաղաղ կեանքի համար դարձեալ յարմար չէի զգար։»

Քար միացաւ Մերձաւոր Արեւելքի Հիմնարկին Յունաստանի մէջ 1923-ին, եւ շուտով դարձաւ հիմնարկին Հանրային Առողջապահութեան տնօրէնը Յունաստանի մէջ: Ան բացաւ դարմանատուներ, կազմակերպեց հանրային առողջապահութեան եւ հաստատութենական միջոցներ՝ բծաւոր տիֆուսի, մալարիայի, տենկի ջերմութեան եւ թոքախտի դէմ պայքարելու համար, ինչէս նաեւ աշխատեցաւ կանխարգելման, առողջապահական կրթութեան, մանուկներու բարօրութեան, սնունդի եւ հականեխիչ նախագիծերու վրայ:

Քար եւ մնացեալ ամերիկացիները ստիպուած եղան Յունաստանը լքել 1941-ին, [[Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմ|Երկրորդ Աշխարհամարտի]] ընթացքին։ «Այժմ յոյս չկայ։ Ոչ կերակուր կայ, ոչ դեղեր, ոչինչ, եւ ոչ ալ միջոց մը որեւէ բան ձեռք ձգելու», յայտնած է ան [[Լիզպոն|Լիզպոնի]] մէջ լրագրողներուն։ Ան շարունակեց իր աշխատանքը [[Նիւ Եորք|Նիու Եորքէն]], որպէս Մերձաւոր Արեւելքի Հիմնադրամին հանրային առողջապահական խորհրդատուն։ Դասախօսեց 1940-ականներուն Յունաստանի մէջ հիմնադրամին կատարած աշխատանքին մասին եւ քաջալերեց երիտասարդ կիներուն հետեւելու իր օրինակին. «Եթէ արկածախնդրութիւն կը փնտռէք, եթէ կ’ուզէք գործունեայ ասպարէզ մը ունենալ վերակառուցման մեծ ժամանակաշրջանին՝ որ պիտի հետեւի այս պատերազմի կործանումէն ետք, բուժքոյրութիւն ուսումնասիրեցէ՛ք»։

== Պարգեւներ ==
Քարրին շնորհուած է Սուրբ Գէորգի Արծաթեայ Շքանշանը եւ Փիւնիկէի Շքանշանի Արծաթեայ Խաչը Յունական կառավարութեան կողմէ 1934-ին, ինչպէս նաեւ Յունական Առողջապահական Բաժանմունքէն ոսկեայ մետալ մը։ Նոյն տարին ան նաեւ ստացած է Միջ-Պալքանեան Գլխաւոր Մրցանակը։

== Անձնական կեանք ==
Քար 1948-ին հանգստեան կը կոչուի եւ Ֆլորիտա կը հաստատուի։ Օհայոյի Ուայթ Սթէյթ համալսարանը ունի Քարի գրութիւններուն մեծ հաւաքածօ մը, ներառեալ նամակագրութիւններն ու լուսանկարները։

== Մահ ==
Կը մահանայ 1968-ին, 81 տարեկանին, Մելպըրն Վիլաճ, Ֆլորիտա։

&lt;ref&gt;[https://www.newspapers.com/article/the-dayton-herald-former-yellow-springs/120703025/ «Ժամանակին Ելլոու Սփրինկսի Բնակչուհին Պարգեւորուած Յունական Կառավարութեան Կողմէ» 2-1-1934{{ref-en}} ]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.newspapers.com/article/springfield-news-sun-yellow-springs-woma/120703459/ Springfield News-Sun «Ելլոու Սփրինկսէն կին մը ողորմածութեան հրեշտակ կը հանդիսանայ Յունաստանի մէջ»22-12-1940{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.newspapers.com/article/the-portsmouth-times-ohio-woman-is-leade/120703204/ Օհայոյի Բուժքոյրը Վերադարձած է Ծառայութեան Համար Դրամ Հաւաքելու Նպատակով, Dayton Daily News. 25-5-1937{{ref-en}}.]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://neareastmuseum.com/2016/08/24/unstoppable-alice-carr/ Օգոստոս 24, 2016
ՕԳՆՈՒԹԵՆԷՆ ԶԱՐԳԱՑՈՒՄ. ԱՆԿԱՍԵԼԻ ԱԼԻՍ ՔԱՐ․ ՃԱՆԱՊԱՐՀ ՄԵՐՁԱՒՈՐ ԱՐԵՒԵԼՔ{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.newspapers.com/article/the-times-leader-experiences-in-greece-w/120701493/ The Times Leader.Ասօր երեկոյեան Յունաստանի մէջ ունեցած ապրումներ պիտի պատմուին:{{ref-en}}]&lt;/ref&gt;
== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}</text>
      <sha1>36kzzk6u2tw3be184q7wwntzn3pnexn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250334</id>
      <parentid>250333</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T15:46:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <origin>250334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6766" sha1="1ou7cmc9jl3moawkbbcozc1g2vvwp44" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ|բնագիր անուանում=Alice Griffith Carr}}
'''Ալիս Կրիֆիթ Քար''' (անգլ․՝ Alice Griffith Carr, [[6 Յունուար]] [[1887 թուական|1887]], Օհայօ, Ա․Մ․Ն․ – [[8 Յուլիս]] [[1968 թուական|1968]]) ամերիկացի բուժքոյր եւ օգնութեան աշխատող։ Ան աշխատած է Ամերիկեան Կարմիր Խաչին եւ Մերձաւոր Արեւելքի Հիմնադրամին հետ՝ Առաջին Աշխարհամարտէն ետք Յունաստանի մէջ գտնուող հայ եւ յոյն գաղթականներուն աջակցելու համար։

== Առաջին տարիներ եւ կրթութիւն ==
Քար ծնած է Ելոու Սփրինկս, Օհայօ եւ դուստրն է Ուալաս Ուիլիամ Քարի եւ Մերի Լէտլի Քարի: Ան 1904-ին աւարտած է Անթիոք Գոլէճը, իսկ բուժքոյրական իր փորձավարժութիւնը Ճոնս Հոփքինս Բուժքոյրերու Ուսման Դպրոցին մէջ ձեռք բերած է (1914): Աւելի ուշ, Օհայոյի Պետական Համալսարանը ու Անթիոք Գոլէճը պատուակալ դոկտորական տիտղոսներ իրեն շնորհած են։

== Ասպարէզ ==
Համալսարանական ուսման եւ բուժքոյրական դպրոցին միջեւ, Քար ուսուցչութիւն ըրած է եւ  աշխատած է որպէս գեղեցկութեան մասնագէտ։ Առաջին Աշխարհամարտի ընթացքին, 1917-ին, Ամերիկեան Կարմիր Խաչին հետ Ֆրանսա գացած է եւ [[Վերտան|Վերտանի]] հիւանդանոցին մէջ երկու տարի աշխատած է ։ Պատերազմէն ետք, Կարմիր Խաչը զինք ղրկած է աշխատելու [[Լեհաստան]], [[Լիթուանիա]], [[Սերպիա]], [[Զմիւռնիա]], [[Չեխոսլովաքիա]] եւ [[Սուրիա]]։ «Իմ պատերազմի փորձառութիւնս զիս բարձր լարուածութեան մէջ ձգեց,» բացատրեց ան 1936-ին։ «Ես ինծի խաղաղ կեանքի համար դարձեալ յարմար չէի զգար։»

Քար միացաւ Մերձաւոր Արեւելքի Հիմնարկին Յունաստանի մէջ 1923-ին, եւ շուտով դարձաւ հիմնարկին Հանրային Առողջապահութեան տնօրէնը Յունաստանի մէջ: Ան բացաւ դարմանատուներ, կազմակերպեց հանրային առողջապահութեան եւ հաստատութենական միջոցներ՝ բծաւոր տիֆուսի, մալարիայի, տենկի ջերմութեան եւ թոքախտի դէմ պայքարելու համար, ինչէս նաեւ աշխատեցաւ կանխարգելման, առողջապահական կրթութեան, մանուկներու բարօրութեան, սնունդի եւ հականեխիչ նախագիծերու վրայ:

Քար եւ մնացեալ ամերիկացիները ստիպուած եղան Յունաստանը լքել 1941-ին, [[Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմ|Երկրորդ Աշխարհամարտի]] ընթացքին։ «Այժմ յոյս չկայ։ Ոչ կերակուր կայ, ոչ դեղեր, ոչինչ, եւ ոչ ալ միջոց մը որեւէ բան ձեռք ձգելու», յայտնած է ան [[Լիզպոն|Լիզպոնի]] մէջ լրագրողներուն։ Ան շարունակեց իր աշխատանքը [[Նիւ Եորք|Նիու Եորքէն]], որպէս Մերձաւոր Արեւելքի Հիմնադրամին հանրային առողջապահական խորհրդատուն։ Դասախօսեց 1940-ականներուն Յունաստանի մէջ հիմնադրամին կատարած աշխատանքին մասին եւ քաջալերեց երիտասարդ կիներուն հետեւելու իր օրինակին. «Եթէ արկածախնդրութիւն կը փնտռէք, եթէ կ’ուզէք գործունեայ ասպարէզ մը ունենալ վերակառուցման մեծ ժամանակաշրջանին՝ որ պիտի հետեւի այս պատերազմի կործանումէն ետք, բուժքոյրութիւն ուսումնասիրեցէ՛ք»։

== Պարգեւներ ==
Քարրին շնորհուած է Սուրբ Գէորգի Արծաթեայ Շքանշանը եւ Փիւնիկէի Շքանշանի Արծաթեայ Խաչը Յունական կառավարութեան կողմէ 1934-ին, ինչպէս նաեւ Յունական Առողջապահական Բաժանմունքէն ոսկեայ մետալ մը։ Նոյն տարին ան նաեւ ստացած է Միջ-Պալքանեան Գլխաւոր Մրցանակը։

== Անձնական կեանք ==
Քար 1948-ին հանգստեան կը կոչուի եւ Ֆլորիտա կը հաստատուի։ Օհայոյի Ուայթ Սթէյթ համալսարանը ունի Քարի գրութիւններուն մեծ հաւաքածօ մը, ներառեալ նամակագրութիւններն ու լուսանկարները։

== Մահ ==
Կը մահանայ 1968-ին, 81 տարեկանին, Մելպըրն Վիլաճ, Ֆլորիտա։

&lt;ref&gt;[https://www.newspapers.com/article/the-dayton-herald-former-yellow-springs/120703025/ «Ժամանակին Ելլոու Սփրինկսի Բնակչուհին Պարգեւորուած Յունական Կառավարութեան Կողմէ» 2-1-1934{{ref-en}} ]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.newspapers.com/article/springfield-news-sun-yellow-springs-woma/120703459/ Springfield News-Sun «Ելլոու Սփրինկսէն կին մը ողորմածութեան հրեշտակ կը հանդիսանայ Յունաստանի մէջ»22-12-1940{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.newspapers.com/article/the-portsmouth-times-ohio-woman-is-leade/120703204/ Օհայոյի Բուժքոյրը Վերադարձած է Ծառայութեան Համար Դրամ Հաւաքելու Նպատակով, Dayton Daily News. 25-5-1937{{ref-en}}.]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://neareastmuseum.com/2016/08/24/unstoppable-alice-carr/ Օգոստոս 24, 2016
ՕԳՆՈՒԹԵՆԷՆ ԶԱՐԳԱՑՈՒՄ. ԱՆԿԱՍԵԼԻ ԱԼԻՍ ՔԱՐ․ ՃԱՆԱՊԱՐՀ ՄԵՐՁԱՒՈՐ ԱՐԵՒԵԼՔ{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.newspapers.com/article/the-times-leader-experiences-in-greece-w/120701493/ The Times Leader.Ասօր երեկոյեան Յունաստանի մէջ ունեցած ապրումներ պիտի պատմուին:{{ref-en}}]&lt;/ref&gt;
== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}</text>
      <sha1>1ou7cmc9jl3moawkbbcozc1g2vvwp44</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ճէյն Ատամզ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31525</id>
    <redirect title="Ճէյն Ատամս" />
    <revision>
      <id>250339</id>
      <timestamp>2026-04-17T16:14:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <comment>HoMen տեղափոխեց էջը «[[Ճէյն Ատամզ]]»-էն «[[Ճէյն Ատամս]]»</comment>
      <origin>250339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33" sha1="32uel5owkhk8v8sst13fkglu21kdzya" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Ճէյն Ատամս]]</text>
      <sha1>32uel5owkhk8v8sst13fkglu21kdzya</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ճէյն Ատամս</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31526</id>
    <revision>
      <id>250345</id>
      <timestamp>2026-04-17T16:40:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Ճէյն Ատամզ''' ([[Անգլերէն|անգլ․]]՝ Jane Addams, [[6 Սեպտեմբեր]], [[1860 թուական|1860]] – [[28 Մայիս]], [[1935 թուական|1935]]) ամերիկացի ընկերային գործիչ, բարեկարգիչ, ընկերաբան եւ հեղինակ։ Ան զբաղած է հանրային վարչագիտութեամբ եւ ընկերային աշխատանքով: Ամերիկայի Միացեա...»:</comment>
      <origin>250345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4089" sha1="rh0lhmtyt46p1p6dbh3mxgg704f9ul5" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}
'''Ճէյն Ատամզ''' ([[Անգլերէն|անգլ․]]՝ Jane Addams, [[6 Սեպտեմբեր]], [[1860 թուական|1860]] – [[28 Մայիս]], [[1935 թուական|1935]]) ամերիկացի ընկերային գործիչ, բարեկարգիչ, ընկերաբան եւ հեղինակ։ Ան զբաղած է հանրային վարչագիտութեամբ եւ ընկերային աշխատանքով: [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Միացեալ Նահանգներու]] ընկերային աշխատանքի եւ կանանց իրաւունքներու պատմութեան մէջ, նշանաւոր դեմք եղած է,  ինչպէս նաեւ համաշխարհային խաղաղութեան ջատագով մը: Կը համարուի Միացեալ Նահանգներու մէջ ընկերային աշխատողի արհեստին հիմնադիրը: Ան [[Շիքակօ|Շիքակոյի]] մէջ ''Hull House''-ի հիմնադիրներէն մէկն էր։ 

[[1915 թուական|1915]]-ին հիմնեց Խաղաղութեան եւ Ազատութեան Կանանց Համաշխարհային Կազմակերպութիւնը, որուն նախագահ նշանակուեցաւ, իսկ [[1920 թուական|1920]]-ին հիմնեց Քաղաքական Ազատութիւններու Ամերիկեան Միութիւնը։ 1931-ին դարձաւ առաջին ամերիկուհին, որ արժանացաւ [[Խաղաղութեան Նոպելեան Մրցանակ|Խաղաղութեան Նոպելեան Մրցանակին]]։ Երբ մահացաւ [[1935 թուական|1935]]-ին, Միացեալ Նահանգներու քաղաքական բնագաիառին մէջ ամէնէն յայտնի կինն էր :

Յետ պատերազմեան զարգացման Ժամանակաշրջանին, երբ նախագահներ, ինչպէս [[Թէոտոր Ռուզվելթ]] եւ [[Ուուտրօ Ուիլսըն|Ուոտրօ Ուիլսըն]], իրենք զիրենք բարենորոգիչ եւ ընկերային գործիչ կը համարէին, Ատամս ամէնէն երեւելի բարենորոգիչներէն մէկն էր, ուշադրութիւն դարձնելով մայրերուն վերաբերող հարցերուն, ինչպէս մանուկներուն պէտքերը, հանրային առողջապահութիւնը եւ համաշխարհային խաղաղութիւնը։ Ան նաեւ շեշտեց կառավարութեան կապը տնային տնտեսութեան հետ, քանի որ հարցերը, ինչպէս օրինակ՝ մանուկներուն առողջապահութիւնը եւ կրթութիւնը՝ կը սկսին կանանց աւանդական դերերէն իրենց անձնական կեանքին մէջ, ուրեմն կանայք որոշ մարզերու մէջ աւելի բան գիտեն քան մարդիկը, եւ ուստի անոնք իրաւունք պէտք է ունենան քուէ տալու։

&lt;ref&gt;[https://www.researchgate.net/publication/312577386_Jane_Addams_Progressive_Pioneer_of_Peace_Philosophy_Sociology_Social_Work_and_Public_Administration  Ճէյն Ատամս․ Խաղաղութեան, Փիլիսոփայութեան, Ընկերաբանութեան, Ընկերային Աշխատանքի եւ Հանրային Կառավարման Յ առաջադէմ ռահվիրայ․ Յունուար 2017, Բաթրիշիա Շիլտս, Թեքսաս համալսարան{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1931/summary/ 1931-ի Նոպել մրցանակ, Ճէյն Ատամս․․․{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1931/addams/biographical/ Ճէյն Ատամս, Նոպել մրցանակ․ կենսագրականը{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://plato.stanford.edu/entries/addams-jane/ Ճէյն Ատամս, Սթանտֆորտ համալսարանի փիլիսոփայութեան դպրոց, 7-6-2006{{ref-en}}]&lt;/ref&gt;
== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}</text>
      <sha1>rh0lhmtyt46p1p6dbh3mxgg704f9ul5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250346</id>
      <parentid>250345</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T16:40:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <origin>250346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4089" sha1="dwryu3agaeqpkbv1cqjohi4vh9jyo7x" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}
'''Ճէյն Ատամս''' ([[Անգլերէն|անգլ․]]՝ Jane Addams, [[6 Սեպտեմբեր]], [[1860 թուական|1860]] – [[28 Մայիս]], [[1935 թուական|1935]]) ամերիկացի ընկերային գործիչ, բարեկարգիչ, ընկերաբան եւ հեղինակ։ Ան զբաղած է հանրային վարչագիտութեամբ եւ ընկերային աշխատանքով: [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Միացեալ Նահանգներու]] ընկերային աշխատանքի եւ կանանց իրաւունքներու պատմութեան մէջ, նշանաւոր դեմք եղած է,  ինչպէս նաեւ համաշխարհային խաղաղութեան ջատագով մը: Կը համարուի Միացեալ Նահանգներու մէջ ընկերային աշխատողի արհեստին հիմնադիրը: Ան [[Շիքակօ|Շիքակոյի]] մէջ ''Hull House''-ի հիմնադիրներէն մէկն էր։ 

[[1915 թուական|1915]]-ին հիմնեց Խաղաղութեան եւ Ազատութեան Կանանց Համաշխարհային Կազմակերպութիւնը, որուն նախագահ նշանակուեցաւ, իսկ [[1920 թուական|1920]]-ին հիմնեց Քաղաքական Ազատութիւններու Ամերիկեան Միութիւնը։ 1931-ին դարձաւ առաջին ամերիկուհին, որ արժանացաւ [[Խաղաղութեան Նոպելեան Մրցանակ|Խաղաղութեան Նոպելեան Մրցանակին]]։ Երբ մահացաւ [[1935 թուական|1935]]-ին, Միացեալ Նահանգներու քաղաքական բնագաիառին մէջ ամէնէն յայտնի կինն էր :

Յետ պատերազմեան զարգացման Ժամանակաշրջանին, երբ նախագահներ, ինչպէս [[Թէոտոր Ռուզվելթ]] եւ [[Ուուտրօ Ուիլսըն|Ուոտրօ Ուիլսըն]], իրենք զիրենք բարենորոգիչ եւ ընկերային գործիչ կը համարէին, Ատամս ամէնէն երեւելի բարենորոգիչներէն մէկն էր, ուշադրութիւն դարձնելով մայրերուն վերաբերող հարցերուն, ինչպէս մանուկներուն պէտքերը, հանրային առողջապահութիւնը եւ համաշխարհային խաղաղութիւնը։ Ան նաեւ շեշտեց կառավարութեան կապը տնային տնտեսութեան հետ, քանի որ հարցերը, ինչպէս օրինակ՝ մանուկներուն առողջապահութիւնը եւ կրթութիւնը՝ կը սկսին կանանց աւանդական դերերէն իրենց անձնական կեանքին մէջ, ուրեմն կանայք որոշ մարզերու մէջ աւելի բան գիտեն քան մարդիկը, եւ ուստի անոնք իրաւունք պէտք է ունենան քուէ տալու։

&lt;ref&gt;[https://www.researchgate.net/publication/312577386_Jane_Addams_Progressive_Pioneer_of_Peace_Philosophy_Sociology_Social_Work_and_Public_Administration  Ճէյն Ատամս․ Խաղաղութեան, Փիլիսոփայութեան, Ընկերաբանութեան, Ընկերային Աշխատանքի եւ Հանրային Կառավարման Յ առաջադէմ ռահվիրայ․ Յունուար 2017, Բաթրիշիա Շիլտս, Թեքսաս համալսարան{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1931/summary/ 1931-ի Նոպել մրցանակ, Ճէյն Ատամս․․․{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1931/addams/biographical/ Ճէյն Ատամս, Նոպել մրցանակ․ կենսագրականը{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://plato.stanford.edu/entries/addams-jane/ Ճէյն Ատամս, Սթանտֆորտ համալսարանի փիլիսոփայութեան դպրոց, 7-6-2006{{ref-en}}]&lt;/ref&gt;
== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}</text>
      <sha1>dwryu3agaeqpkbv1cqjohi4vh9jyo7x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250347</id>
      <parentid>250346</parentid>
      <timestamp>2026-04-17T16:42:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <origin>250347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4181" sha1="mowgfsc9b4wjexeu3dwf0qgioaj827o" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ|անուն ազգանուն=Ճէյն Ատամս|բնագիր անուանում=Jane Addams}}
'''Ճէյն Ատամս''' ([[Անգլերէն|անգլ․]]՝ Jane Addams, [[6 Սեպտեմբեր]], [[1860 թուական|1860]] – [[28 Մայիս]], [[1935 թուական|1935]]) ամերիկացի ընկերային գործիչ, բարեկարգիչ, ընկերաբան եւ հեղինակ։ Ան զբաղած է հանրային վարչագիտութեամբ եւ ընկերային աշխատանքով: [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Միացեալ Նահանգներու]] ընկերային աշխատանքի եւ կանանց իրաւունքներու պատմութեան մէջ, նշանաւոր դեմք եղած է,  ինչպէս նաեւ համաշխարհային խաղաղութեան ջատագով մը: Կը համարուի Միացեալ Նահանգներու մէջ ընկերային աշխատողի արհեստին հիմնադիրը: Ան [[Շիքակօ|Շիքակոյի]] մէջ ''Hull House''-ի հիմնադիրներէն մէկն էր։ 

[[1915 թուական|1915]]-ին հիմնեց Խաղաղութեան եւ Ազատութեան Կանանց Համաշխարհային Կազմակերպութիւնը, որուն նախագահ նշանակուեցաւ, իսկ [[1920 թուական|1920]]-ին հիմնեց Քաղաքական Ազատութիւններու Ամերիկեան Միութիւնը։ 1931-ին դարձաւ առաջին ամերիկուհին, որ արժանացաւ [[Խաղաղութեան Նոպելեան Մրցանակ|Խաղաղութեան Նոպելեան Մրցանակին]]։ Երբ մահացաւ [[1935 թուական|1935]]-ին, Միացեալ Նահանգներու քաղաքական բնագաիառին մէջ ամէնէն յայտնի կինն էր :

Յետ պատերազմեան զարգացման Ժամանակաշրջանին, երբ նախագահներ, ինչպէս [[Թէոտոր Ռուզվելթ]] եւ [[Ուուտրօ Ուիլսըն|Ուոտրօ Ուիլսըն]], իրենք զիրենք բարենորոգիչ եւ ընկերային գործիչ կը համարէին, Ատամս ամէնէն երեւելի բարենորոգիչներէն մէկն էր, ուշադրութիւն դարձնելով մայրերուն վերաբերող հարցերուն, ինչպէս մանուկներուն պէտքերը, հանրային առողջապահութիւնը եւ համաշխարհային խաղաղութիւնը։ Ան նաեւ շեշտեց կառավարութեան կապը տնային տնտեսութեան հետ, քանի որ հարցերը, ինչպէս օրինակ՝ մանուկներուն առողջապահութիւնը եւ կրթութիւնը՝ կը սկսին կանանց աւանդական դերերէն իրենց անձնական կեանքին մէջ, ուրեմն կանայք որոշ մարզերու մէջ աւելի բան գիտեն քան մարդիկը, եւ ուստի անոնք իրաւունք պէտք է ունենան քուէ տալու։

&lt;ref&gt;[https://www.researchgate.net/publication/312577386_Jane_Addams_Progressive_Pioneer_of_Peace_Philosophy_Sociology_Social_Work_and_Public_Administration  Ճէյն Ատամս․ Խաղաղութեան, Փիլիսոփայութեան, Ընկերաբանութեան, Ընկերային Աշխատանքի եւ Հանրային Կառավարման Յ առաջադէմ ռահվիրայ․ Յունուար 2017, Բաթրիշիա Շիլտս, Թեքսաս համալսարան{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1931/summary/ 1931-ի Նոպել մրցանակ, Ճէյն Ատամս․․․{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1931/addams/biographical/ Ճէյն Ատամս, Նոպել մրցանակ․ կենսագրականը{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://plato.stanford.edu/entries/addams-jane/ Ճէյն Ատամս, Սթանտֆորտ համալսարանի փիլիսոփայութեան դպրոց, 7-6-2006{{ref-en}}]&lt;/ref&gt;
== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}</text>
      <sha1>mowgfsc9b4wjexeu3dwf0qgioaj827o</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>